Verklaring grond voor overwegen voorstel verandering in de Grondwet, opnemen bepalingen correctief referendum; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20002001-27033, nr. 263a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

14-05-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27033 nr. 263a

10-05-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Opnieuw indienen van een verworpen voorstel3. De regeling in het onderhavige voorstelOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27033Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 35 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 033Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
het correctief referendumnr. 263aMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 10 mei 20011. AlgemeenDe regering heeft met belangstelling kennis genomen van het voorlopig
verslag en de daarin verwoorde standpunten en vragen. De reacties concentreerden
zich op de gevolgde procedure van het opnieuw indienen van een verworpen voorstel.
De leden van de fracties van het CDA, de VVD, GroenLinks, de SGP, en de ChristenUnie,
gaven aan dat zij in dit stadium geen behoefte hadden (uitgebreid) op de inhoud
van het voorstel in te gaan. Hieruit volgt dat deze memorie zich in hoofdzaak
zal richten op de herindiening van het voorstel en daarmee samenhangende vragen
(paragraaf 2). De regering hoopt met deze memorie de vragen genoegzaam
te beantwoorden en zodoende de twijfels van de genoemde fracties over de juistheid
van het opnieuw indienen van dit voorstel te kunnen wegnemen. Op de vragen
inzake de inhoud van het wetsvoorstel wordt in paragraaf 3 van deze memorie
ingegaan.De regering heeft goede nota genomen van de mededeling van de leden van
de fractie van de PvdA dat zij afzien van het maken van schriftelijke opmerkingen.2. Opnieuw indienen van een verworpen voorstelDe leden van de fracties van het CDA, de VVD, GroenLinks, de SGP, en de
ChristenUnie, stelden diverse vragen over het opnieuw indienen van het onderhavige
voorstel, na de verwerping van het vorige voorstel tot grondwetsherziening
in tweede lezing door de Eerste Kamer op 18 mei 1999.De leden van de fractie van het CDA, alsmede de leden van de fractie van
GroenLinks, stelden de door de regering genoemde voorbeelden van herindiening
van voorstellen aan de orde. De leden van de CDA-fractie meenden dat de voorbeelden
van een ander karakter zijn, en de leden van de GroenLinks-fractie vroegen
of het niet juister is te spreken van een unieke gang van zaken, in plaats
van een ongebruikelijke gang van zaken.De regering heeft met de voorbeelden in de nota naar aanleiding van het
verslag Tweede Kamer (Kamerstukken II 1999/2000, 27 033, nr. 5, blz.
2 e.v.) willen aangeven dat het opnieuw (ongewijzigd) indienen van een door de Eerste Kamer verworpen voorstel wel vaker is voorgekomen. Bij
de verschillende voorbeelden is steeds duidelijk aangegeven in welke gevallen
sprake was van ongewijzigd herindienen, en in
welke gevallen van een (her)indiening van een aangepast voorstel, en onder
welke omstandigheden dit geschiedde. De regering geeft de leden van de fractie
van het CDA en GroenLinks toe dat er geen voorbeeld is van een geval van ongewijzigd
herindienen dat volledig gelijk te stellen is aan het onderhavige geval, en
dat de gang van zaken in het onderhavige geval in dat opzicht uniek mag worden
genoemd . Nu het onderhavige voorstel een grondwetsvoorstel is, ligt het,
gelet op de beperkte frequentie waarmee voorstellen tot wijziging van de Grondwet
worden gedaan, overigens ook niet erg voor de hand te veronderstellen dat
de parlementaire geschiedenis identieke voorbeelden te zien zou geven. Uit
de gegeven voorbeelden blijkt evenwel dat het principe van het ongewijzigd
opnieuw indienen van een voorstel in het verleden in de Tweede Kamer niet
als zodanig is betwist, en voorts dat ook grondwetsherzieningsvoorstellen,
zij het in enigszins gewijzigde vorm, in het verleden na verwerping door de
Eerste Kamer wel opnieuw zijn ingediend. De regering meent overigens dat de
vraag of zich in het verleden een met de huidige situatie volledig vergelijkbaar
voorbeeld heeft voorgedaan, niet van primair belang is. Van belang is vooral
of alle organen van de wetgevende macht thans tot het oordeel komen dat ongewijzigde
herindiening en aanneming van dit voorstel de juiste weg is.De leden van de fractie van het CDA stelden vervolgens de onderbouwing
van het opnieuw indienen van het onderhavige voorstel aan de orde en gaven
aan de argumentatie van de regering niet te kunnen delen. In reactie op de
uitgebreide beschouwing hierover van deze leden willen wij de argumenten voor
het opnieuw indienen van het voorstel, aan de hand van de gestelde vragen,
nog eens op een rij zetten.Allereerst is van belang dat het vorige grondwetsvoorstel in eerste lezing
in beide Kamers en in tweede lezing in de Tweede Kamer ruime meerderheden
verwierf, maar door de Eerste Kamer in tweede lezing niet werd aanvaard doordat
de vereiste tweederde meerderheid op één stem na niet werd gehaald.
Uit deze gang van zaken is door de regering de conclusie getrokken dat een
grote meerderheid van beide Kamers voorstander is van invoering van het correctief
referendum. Deze feitelijke conclusie kan bezwaarlijk worden bestreden.De leden van de CDA-fractie lijken echter de opvatting toegedaan dat zulks
niet relevant is, als de grondwetgever in tweede lezing eenmaal heeft gesproken
en het voorstel heeft verworpen. Zij menen dat de handelwijze van de regering
van weinig respect getuigt voor een onderdeel van de grondwetgever, te weten
de Eerste Kamer.De regering kan deze stellingname niet onderschrijven. Met het opnieuw
indienen van het voorstel wordt het recht van de Eerste Kamer om een voorstel
te verwerpen, niet betwist. Dat neemt echter niet weg dat de regering meent
de mogelijkheid te hebben een voorstel na verwerping opnieuw bij het parlement
aanhangig te maken. De grondwetgever zal zich opnieuw volledig, en in twee
lezingen, over het voorstel kunnen uitspreken. Vanzelfsprekend zal de Eerste
Kamer daarin, als onderdeel van die grondwetgever, volledig worden betrokken.De leden van de CDA-fractie vroegen aandacht voor de stelling dat het
achterwege laten van de herindiening van dit voorstel zou getuigen van onachtzaamheid
ten opzichte van beide meerderheden in beide Kamers, en zij suggereerden dat
aan te merken als «contempt of majorities».De regering wijst erop dat deze stelling, die – overigens in andere
bewoordingen – tijdens de plenaire behandeling van het onderhavige voorstel
van regeringswege werd geuit, een reactie was op het verwijt van «contempt
of Parliament». Naar het oordeel van de regering moet niet te lichtvaardig
van «contempt» – van welk orgaan binnen de wetgevende macht
dan ook – worden gesproken. De regering heeft met de bedoelde uitspraak
slechts willen aangeven dat aan het feit dat het vorige voorstel in beide
kamers in eerste lezing en in de Tweede Kamer in tweede lezing op steun van
brede meerderheden kon rekenen, wel degelijk van groot gewicht is geweest
in de gemaakte afwegingen die aan de herindiening ten grondslag hebben gelegen.Een andere omstandigheid die bij het besluit tot het opnieuw indienen
van het voorstel een rol heeft gespeeld, is dat naar het gevoelen van de regering
in de samenleving een breed gevoelde behoefte bestaat aan de invoering van
het correctief referendum. Dit argument achtten de leden van de fractie van
het CDA niet passend, evenals «een speculatieve interpretatie van het
motievencomplex van parlementariërs bij het uitbrengen van hun stem».De inschatting van de regering dat er in de samenleving een breed gevoelde
behoefte bestond en bestaat aan de invoering van het referendum wordt bevestigd
door de Sociale en Culturele Verkenningen 1999, zo antwoorden wij tevens de
leden van de fractie van de VVD. Uit dit rapport van het Sociaal Cultureel
Planbureau (Den Haag, juli 1999) blijkt dat de publieke steun voor het referendum
verder is gestegen, van 62% van de ondervraagden in 1972 tot 80% van de ondervraagden
in het laatste kwartaal van 1998. Voorts kan die behoefte indirect ook worden
afgeleid uit de verkiezingsprogramma's van de verschillende politieke partijen.
Wij achten deze breed gevoelde behoefte, kennelijk in tegenstelling tot de
leden van de fractie van het CDA, wel degelijk van belang. Burgers stellen
het op prijs hun betrokkenheid bij de politiek te kunnen vergroten door gebruikmaking
van het instrument van het referendum. Nu het streven van deze en vorige regeringen
al jaren gericht is op verkleining van de afstand tussen kiezers en gekozenen,
en het referendum daarvoor een bij uitstek geschikt instrument is, ligt het
niet in de rede aan die breed gevoelde behoefte geen betekenis toe te kennen.
Welke motieven aan het stemgedrag van parlementariërs ten grondslag hebben
gelegen, is in het verband van de herindiening van dit voorstel overigens
niet aan de orde geweest.De leden van de CDA-fractie meenden dat de gekozen handelwijze op gespannen
voet staat met de parlementaire geschiedenis en met de geest van de constitutie,
zo al niet gesproken kan worden van «contempt of the Constitutioner».De regering vermag niet in te zien in welk opzicht hiervan sprake zou
zijn. In het bovenstaande is al aangegeven dat in de parlementaire geschiedenis
geen voorbeelden te vinden zijn die volledig vergelijkbaar zijn met de gang
van zaken bij het onderhavige voorstel. Het zou echter van een rigide opvatting
van de geest van de constitutie getuigen, indien uit dat enkele gegeven –
terwijl bovendien wel gewezen is op voorbeelden waarin een zekere parallel
schuilt – zou worden afgeleid dat de gekozen weg op gespannen voet staat
met de geest van de constitutie. Ook op grond van andere overwegingen kan
daarvan naar het oordeel van de regering niet worden gesproken. Er is geen
staatsrechtelijke regel – geschreven of ongeschreven – aan te
wijzen die aan het ongewijzigd opnieuw indienen van een voorstel tot grondwetsherziening
na een verwerping van een eerder voorstel in de weg staat. Dit neemt vanzelfsprekend
niet weg dat men die gang van zaken als onwenselijk kan beschouwen, maar dat
is, naar onze mening , een oordeel van een andere orde dan het oordeel dat
de handelwijze op gespannen voet met de geest van de constitutie staat.De leden van de fractie van het CDA wilden van de regering vernemen of
voorstellen van wet die door het referendumelectoraat worden verworpen, ook
meteen ongewijzigd kunnen worden heringediend. Op zichzelf wordt
dat door de onderhavige regeling niet uitgesloten, hoewel zulks vanzelfsprekend
niet voor de hand ligt.De leden van de fractie van de VVD vroegen of de regering de motivering
voor het opnieuw indienen van dit voorstel, te weten dat de regering hecht
aan de invoering van het correctief referendum, voldoende acht.Deze motivering is in de memorie van toelichting opgenomen. Ook is gewezen
op de nieuwe afspraken die tijdens de informatie inzake het referendum zijn
gemaakt. Daarnaast is voor een toelichting op het voorstel verwezen naar de
tussen de regering en de Staten-Generaal gewisselde stukken en de daarover
in beide kamers gevoerde beraadslagingen over het identieke voorstel dat in
1996 in eerste lezing is ingediend en in 1999 in tweede lezing is verworpen.
In die stukken is in extenso aangegeven waarom de regering hecht aan de invoering
van het correctief referendum. Door de verwijzing is tot uitdrukking gebracht
dat die opvattingen van de regering ongewijzigd zijn. Het leek niet zinvol
al deze overwegingen in de memorie van toelichting opnieuw uit te schrijven.De leden van de fractie van de VVD vroegen wat de regering aanleiding
geeft te veronderstellen dat de beoogde wijziging van de Grondwet nu door
de Eerste Kamer zal worden aangenomen.Voorafgaand aan de indiening van een voorstel kunnen nimmer garanties
over de aanvaarding van een voorstel worden verkregen, een feit dat in de
vergadering van uw Kamer op 18 mei 1999 is bevestigd. Bij voorstellen tot
herziening van de Grondwet is het nog lastiger daarover betrouwbare voorspellingen
te doen, omdat de procedure van twee lezingen het moeilijker maakt een inschatting
te geven van de politieke verhoudingen binnen de beide Kamers van de Staten-Generaal
op het moment van de tweede lezing.De leden van deze fractie vroegen voorts of de regering van plan is het
voorstel in tweede lezing zo spoedig mogelijk aan de Staten-Generaal voor
te leggen of dat zij er de voorkeur aan geeft de voorlegging aan de Eerste
Kamer uit te stellen tot na de verkiezing van de Eerste Kamer in 2003.Sinds de grondwetsherziening van 1995 is ontbinding van de Eerste Kamer
tussen de eerste en de tweede lezing van een grondwetsherziening niet langer
een vereiste. De Grondwet laat zich dus niet uit over het moment van behandeling
van een grondwetsherzieningsvoorstel in tweede lezing in de Eerste Kamer.
Welke weg in dit concrete geval van regeringswege zal worden bewandeld, is
een vraag die niet van belang is ontbloot, maar alleen door het volgende kabinet
met zekerheid kan worden beantwoord. Onder verwijzing naar deze kanttekening
menen wij dat er veel voor te zeggen is, nu de aanvaarding van dit voorstel
de positie van de kiezers in het bijzonder regardeert, de kiezers in de gelegenheid
te stellen bij de statenverkiezingen zulks in hun stem te laten meewegen.De leden van de fractie van GroenLinks opperden om ten aanzien van het
vorige voorstel te spreken van een niet-aanvaard in plaats van een verworpen
voorstel, nu dat voorstel op één stem na niet de vereiste tweederde
meerderheid verkreeg, maar wel een royale gewone meerderheid. Formeel gezien
is het voorstel tot grondwetsherziening in tweede lezing door de Eerste Kamer
verworpen, hetgeen de reden is om te spreken van verwerping van het voorstel.
In materiële zin kan ook worden gesproken van niet-aanvaarding, zo geven
wij de leden van deze fractie graag toe.Deze leden vroegen of het feit dat de regering de omstandigheden waaronder
het vorige voorstel is gestrand, uniek noemt, betekent dat die kwalificatie
van toepassing is op de – in de woorden van de vragenstellers –
«Alleingang» van het voormalige lid Wiegel.Met de kwalificatie uniek, zo antwoorden wij deze leden, werd vooral gedoeld
op de omstandigheid dat een voorstel tot herziening van de Grondwet, dat in
eerste lezing met een ruime meerderheid door beide Kamers en in tweede lezing
met een ruime meerderheid door de Tweede Kamer was aanvaard, in tweede lezing
in de Eerste Kamer op één stem na niet de vereiste tweederde
meerderheid verwierf, terwijl de regering bovendien tijdens de behandeling
in de Eerste Kamer op 18 mei 1999 heeft gewezen op het zwaarwegend belang
dat de regering hechtte aan aanvaarding van het voorstel. De unieke omstandigheden
waarop werd gedoeld, zijn derhalve niet te verengen tot het stemgedrag van
een individueel lid van de Eerste Kamer.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen voorts of de conclusie
juist is dat het voortbestaan van het tweede paarse kabinet alleen gegarandeerd
kon worden door deze tegemoetkoming aan D66 en dat dat de enige reden is voor
het weer ongewijzigd indienen van het voorstel tot grondwetsherziening. Of
alleen met de afspraken zoals die zijn neergelegd in het akkoord van juni
1999 het voortbestaan van het huidige kabinet kon worden gegarandeerd, is
achteraf moeilijk vast te stellen. Wel staat vast dat in ieder geval die afspraken,
die overigens meer behelzen dan alleen afspraken over het referendum, voldoende
zijn geweest. In het bovenstaande is uiteengezet dat de regering op grond
van verschillende overwegingen heeft besloten tot het opnieuw indienen van
het voorstel, waarbij aan het feit dat hierover tussen de coalitiepartners
afspraken waren gemaakt vanzelfsprekend ook betekenis toekomt. Het opnieuw
indienen van dit voorstel kan echter niet alleen daarop worden teruggevoerd.Door deze leden werd medegedeeld dat zij door de gang van zaken rond het
verworpen wetsvoorstel werden bevestigd in hun oordeel over de rol, positie
en betekenis van de Eerste Kamer en zij maakten in dat verband enkele opmerkingen,
die het onderwerp van dit wetsvoorstel overstijgen. Zij vroegen in dat verband
naar de stand van zaken met betrekking tot de afhandeling, voor zover het
de regering betreft, van de nota Reflecties over de positie van de Eerste
Kamer. Over deze nota (Kamerstukken II 1999/2000, 26 976, nr. 1), die
op 18 januari 2000 aan de beide Kamers is aangeboden, is door de de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en Hoge Colleges van Staat van de Eerste
Kamer op 8 juni 2000 een verslag vastgesteld (Kamerstukken I 1999/2000, 26 976,
nr. 1, nr. 254) en op 18 december 2000 door de regering een nota naar aanleiding
van het verslag uitgebracht (Kamerstukken I 2000/2001, 26 976, nr. 275).
Op deze nota naar aanleiding van het verslag zal binnenkort nog een aanvulling
verschijnen, welke de beantwoording bevat van een aantal vragen die nader
onderzoek vereisten.De leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie spraken hun verwondering
uit over het opnieuw indienen van het voorstel en stelden de vraag welke ingrijpende
wijziging van omstandigheden zich heeft voorgedaan sinds de verwerping van
het vorige voorstel, in het bijzonder wat betreft de verhoudingen in de Eerste
Kamer.In reactie op deze vraag zij erop gewezen dat de vraag kennelijk uitgaat
van de veronderstelling dat alleen bij een ingrijpende wijziging van omstandigheden
het opnieuw indienen van een dergelijk voorstel is toegestaan. Uit eerdere
passages in deze memorie volgt dat de regering terzake, en naar zij meent
op goede gronden, andere opvattingen huldigt. De vragenstellers worden naar
die passages verwezen. De leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie stelden de vraag
of in het in de rede ligt om, indien een referendumuitslag ertoe leidt dat
een wetsvoorstel met één stem verschil wordt verworpen, onmiddellijk
of kort daarna opnieuw een referendum over dezelfde wet kan worden aangevraagd.Zulks is niet mogelijk, menen wij, omdat een wetsvoorstel dat bij referendum
wordt verworpen, ingevolge artikel 89d, eerste lid, van het voorstel van rechtswege
vervalt. Ten overvloede wijst de regering erop dat ook ingeval het wetsvoorstel
bij referendum niet wordt verworpen, het niet mogelijk zal zijn over dat voorstel
opnieuw een referendum aan te vragen, omdat het voorstel in dat geval ingevolge
artikel 89d, tweede lid, terstond dient te worden bekrachtigd.3. De regeling in het onderhavige voorstelDe leden van de fractie van het CDA uitten diverse bezwaren tegen het
referenduminstrument en de wijze waarop het referendum in het onderhavige
voorstel is vormgegeven. Zo meenden zij dat het voorstel een dubbelhartig
karakter heeft, omdat het wel het referendum wil invoeren, maar het gebruik
daarvan zeer moeilijk tot vrijwel onmogelijk maakt. Het voorstel weerspiegelt
aldus wellicht de verscholen reserve bij de regering tegen het instrument,
aldus deze leden.De ondergetekende wenst dit te bestrijden. Het referendum is, zoals steeds
is benadrukt, een ultimum remedium. De in het voorstel opgenomen drempels
moeten in dat licht worden bezien. Dat neemt niet weg dat voor onderwerpen
die onder een aanmerkelijk deel van de kiezers beroering of andere sterke
emoties veroorzaken, de drempels naar onze inschatting haalbaar zullen blijken
te zijn.Een ander bezwaar dat door de leden van de fractie van het CDA naar voren
werd gebracht, is dat een anoniem referendumelectoraat, waaraan in tegenstelling
tot de volksvertegenwoordigers niet de eis is gesteld dat het het algemeen
belang dient, wetgeving blokkeert die regering en Staten-Generaal in het algemeen
belang nodig hebben geoordeeld.Inderdaad kan het electoraat een beslissing van de wetgevende macht die
in het algemeen belang nodig is geoordeeld, in het uitzonderlijke geval van
een referendum verwerpen. Daarbij worden aan de kiezers geen eisen gesteld,
met uitzondering van de eis dat zij kiesgerechtigd zijn. In een referendum
is het oordeel over de concrete invulling die in dat geval aan het abstracte
begrip «algemeen belang» moet worden gegeven, aan het electoraat.
Wij vertrouwen er overigens op dat kiezers zich bij het uitbrengen van hun
stem zullen laten leiden door onder andere de opvattingen van volksvertegenwoordigers
inzake de meest wenselijke invulling van het algemeen belang in het concrete
geval, waarbij zij ook rekening kunnen houden met andere relevante belangen.
Hier ligt ook een belangrijke voorlichtende taak voor de politieke partijen.
Dat het referendumelectoraat zelf vrijwel steeds een minderheid vormt van
het electoraat van de volksvertegenwoordiging – een aspect waarop deze
leden nog wezen – is naar ons oordeel in veel gevallen onvermijdelijk
en niet onoverkomelijk. Dat de mate van betrokkenheid van een kiezer zodoende
een bepaald gewicht in de schaal legt, achten wij – met de commissie-Biesheuvel –
aanvaardbaar. Overigens is het wel met oog op het tot aanvaardbare proporties
terugbrengen van dit effect geweest, dat voor de verwerping van een wet bij
referendum de eis is gesteld dat de meerderheid die de wet verwierp ten minste
dertig procent van het electoraat omvat.De leden van de fractie van het CDA informeerden voorts naar de betekenis
van artikel 89d, tweede lid, van het voorstel, en de daarin neergelegde
verplichting tot bekrachtiging van een wet na een daarover gehouden referendum
waarbij de wet niet is verworpen.Wij kunnen deze leden bevestigen dat in dat bijzondere geval een verplichting
tot bekrachtiging bestaat. Ook wordt de door deze leden naar voren gebrachte
opvatting dat de bekrachtiging thans een discretionaire bevoegdheid is, en
dat de onderhavige bepaling daar voor het genoemde geval wijziging in brengt,
onderschreven.Deze leden vroegen of in dat geval dan ook de bekendmaking en de verzekering
van de inwerkingtreding een absolute plicht is.Uit artikel 88 Grondwet – een artikel dat door het onderhavige voorstel
niet wordt gewijzigd – volgt geen absolute plicht tot bekendmaking en
inwerkingtreding. Wel is in de proeve de verplichting opgenomen om in een
geval als hier aan de orde de inwerkingtreding bij koninklijk besluit, zo
nodig, opnieuw te regelen (artikel 10).De leden van de fractie van het CDA wilden weten welke weg een kabinet
in een dergelijk geval openstaat, bij voorbeeld omdat het kabinet in verband
met de discussies rond de (referendum)campagne van inzicht verandert met betrekking
tot de wenselijkheid van het wetsvoorstel in de voorliggende vorm.Uit het bovenstaande blijkt dat de regering, als de kiezers – althans
een meerderheid van de kiezers die ten minste dertig procent van het electoraat
omvat – een wetsvoorstel niet hebben verworpen, geen andere mogelijkheid
openstaat dan bekrachtiging. Zou de regering de keuze hebben al dan niet tot
bekrachtiging over te gaan, dan zou dit afbreuk doen aan het beslissende karakter
van het referendum.De leden van de fractie van het CDA stelden voorts enkele vragen over
de verschillen tussen het onderhavige voorstel en het voorstel voor een Tijdelijke
referendumwet inzake het object van een referendum, waar in het onderhavige
voorstel het referendum betrekking heeft op wetsvoorstellen en in het voorstel
voor een Tijdelijke referendumwet op wetten.De verschillen hangen samen met het moment waarop het referendum plaatsvindt.
Ingevolge het onderhavige voorstel wordt het referendum gehouden voorafgaand
aan de bekrachtiging – voordat het aangenomen wetsvoorstel derhalve
de status van een wet verkrijgt – en ingevolge het voorstel voor een
Tijdelijke referendumwet zal het referendum worden gehouden na de bekrachtiging,
maar voor de inwerkingtreding van een wet. In de memorie van antwoord aan
Uw Kamer inzake het voorstel voor een Tijdelijke referendumwet wordt op de
achterliggende redenen voor deze verschillende inpassing in de wetgevingsprocedure
nader ingegaan. Dat in beide wetsvoorstellen het referendum decentraal niveau
betrekking heeft op besluiten, en niet op ontwerp-besluiten, hangt samen met
het feit dat de bekrachtigingsfiguur op het decentrale niveau niet bestaat.De leden van de fractie van het CDA stelden diverse vragen over de relatie
tussen het Statuut en het onderhavige voorstel. Zij wezen daarbij op in een
mei te verschijnen artikel van prof. Kortmann en vroegen om een reactie op
diens opvattingen terzake. In het onderstaande zal de regering de door deze
leden gestelde vragen beantwoorden en ingaan op de opvattingen van prof. Kortmann
zoals die door hen zijn weergegeven.Het eerste punt dat door deze leden aan de orde wordt gesteld, is of het
onderhavige voorstel geen voorstel van rijkswet had moeten zijn. Zij wezen
daarbij op een in hun ogen onjuiste argumentatie, gegeven in het kader van
het vorige voorstel tot grondwetsherziening, waarom zulks niet nodig was.In de nota naar aanleiding van het verslag bij het vorige voorstel tot
herziening van de Grondwet in eerste lezing (Kamerstukken II 1996/97, 25 153,
nr. 5, blz. 22) is aangegeven dat uit artikel 45 Statuut volgt dat slechts
een gedeelte van de voorstellen tot grondwetsherziening onder de in
dat voorstel opgenomen uitzondering «uitvoering van het Statuut»
valt. Uit de gevolgtrekking dat alleen de grondwetsherzieningsvoorstellen
die in artikel 45 Statuut zijn genoemd, de vorm van een rijkswet moeten hebben,
is de conclusie getrokken dat daaruit eens te meer volgt dat voor het voorstel
tot grondwetsherziening in kwestie niet de rijkswetprocedure behoefde te worden
gevolgd, omdat het referendum niet in artikel 45 wordt genoemd. Bij nadere
beschouwing erkennen wij dat deze interpretatie van artikel 45 Statuut niet
juist is. Overigens is die interpretatie destijds ingegeven door de officiële
toelichting bij het Statuut, die – ten onrechte – de in artikel
45 genoemde onderwerpen tot aangelegenheden van het Koninkrijk verklaart.
Zoals de leden van de CDA-fractie terecht constateerden, regelt artikel 45
Statuut niet welke voorstellen tot wijziging van de Grondwet de vorm van een
rijkswet moeten hebben, maar geeft dat artikel alleen aan welke voorstellen
de Nederlandse Antillen en Aruba raken in de zin van artikel 10 van het Statuut.
Dit heeft tot gevolg dat voor de betreffende voorstellen tot wijziging van
de Grondwet behandeling in de rijksministerraad is aangewezen (zonder dat
er sprake is van een rijkswet-procedure).Dit zo zijnde, meent de regering echter dat ook ten aanzien van het onderhavige
voorstel – waarin de uitzondering «uitvoering van het Statuut»
overigens vervangen is door de uitzondering «voorstellen van rijkswet,
behoudens voorstellen van rijkswet tot goedkeuring van verdragen die binnen
het Koninkrijk alleen voor Nederland gelden» – op goede gronden
is gekozen voor de vorm van een gewoon wetsvoorstel.Artikel 5, eerste lid, van het Statuut bepaalt, voor zover hier van belang,
dat de uitoefening van de wetgevende macht in aangelegenheden van het Koninkrijk
wordt geregeld in de Grondwet. Het derde lid van artikel 5 Statuut regelt
vervolgens dat voor voorstellen tot grondwetsherziening die koninkrijksaangelegenheden
betreffen, de rijkswetprocedure moet worden gevolgd. Hieruit volgt dat de
uitoefening van de wetgevende macht in aangelegenheden van het Koninkrijk
is aan te merken als koninkrijksaangelegenheid. Voor wijzigingen van de wetsprocedure
zal dus in beginsel de rijkswetprocedure moeten worden gevolgd. De Statuutswetgever
ging er daarbij vanuit dat de Nederlandse Grondwet geen verschillen kent in
de wetsprocedure voor landsaangelegenheden enerzijds en voor Koninkrijksaangelegenheden
anderzijds. Met de invoering van het correctief referendum in Nederland wordt
echter een dergelijk verschil geïntroduceerd. Het Statuut sluit dit ook
niet uit. In dat geval is artikel 14, derde lid, van het Statuut van toepassing
te achten. Deze bepaling geeft aan dat regelen omtrent koninkrijksaangelegenheden,
die noch in de Nederlandse Antillen, noch in Aruba gelden, bij gewone wet
kunnen worden vastgesteld. Nu de bepalingen inzake het correctief referendum
noch in de Nederlandse Antillen, noch in Aruba, zullen gelden, is de gewone
wetsprocedure derhalve een juiste weg.Een tweede punt dat door de leden van de CDA-fractie in dit verband werd
aangeroerd, is de vraag of rijkswetten alleen betrekking kunnen hebben op
koninkrijksaangelegenheden. Deze leden vroegen of artikel 14 jo. artikel 38
Statuut in dezen een limitatief stelsel bevat.Wat als koninkrijksaangelegenheid moet worden beschouwd, volgt uit het
Statuut, dat in dit opzicht als een limitatief stelsel moet worden beschouwd.
Naast de aangelegenheden van het Koninkrijk die in artikel 3 als zodanig worden
bestempeld, betreft het de aangelegenheden waarvoor het Statuut regeling bij
rijkswet voorschrijft (vgl. bijvoorbeeld artikel 2 inzake de Gouverneur) en
de inhoud van het Statuut zelf. Artikel 14, eerste lid, Statuut schrijft voor
dat voor regelen omtrent koninkrijksaangelegenheden de vorm van een rijkswet
wordt gekozen. Daarnaast volgt uit artikel 38 Statuut dat onderlinge regelingen
inzake landsaangelegenheden desgewenst bij rijkswet kunnen worden vastgesteld
(de zogenaamde consensus-rijkswetten). Uit het voorgaande volgt de rijkswet alleen kan worden gebruikt voor koninkrijksaangelegenheden en dat artikel
14 Statuut en de artikelen van het Statuut die zelf regeling bij rijkswet
voorschrijven, derhalve een limitatief stelsel behelzen, zij het dat de landen
voor wetgeving inzake onderlinge regelingen over landsaangelegenheden in onderling
overleg ook kunnen besluiten de vorm van een rijkswet te kiezen. Buiten deze
gevallen is de rijkswet niet aan de orde.Artikel 89b, onderdeel e, van het onderhavige voorstel zondert voorstellen
van rijkswet uit van referendabiliteit, behoudens voorstellen van rijkswet
tot goedkeuring van verdragen die binnen het Koninkrijk alleen voor Nederland
gelden. De leden van de CDA-fractie concludeerden hieruit dat voor verdragen
die binnen het Koninkrijk alleen voor Nederland gelden ook de vorm van een
rijkswet kan worden gekozen en stelden de verhouding tot artikel 14 Statuut
aan de orde. De uitzondering op de uitzondering in artikel 89b, onderdeel
e, van het voorstel heeft betrekking op verdragen. Artikel 3, eerste lid,
onderdeel b, van het Statuut, merkt de buitenlandse betrekkingen aan als koninkrijksaangelegenheid,
waaruit volgt dat dat ook voor verdragen geldt. Uit artikel 14, derde lid,
van het Statuut volgt echter dat regelen inzake koninkrijksaangelegenheden
die noch in de Nederlandse Antillen, noch in Aruba gelden, bij gewone wet
kunnen worden vastgesteld. Normaliter zal derhalve voor verdragen die binnen
het Koninkrijk alleen voor Nederland gelden, de gewone wet worden gekozen.
Dat zulks niet altijd gebeurt, hangt samen met het feit dat bij de start van
de procedure voor de goedkeuringswet niet altijd al vaststaat of een verdrag
in de landen overzee zal gelden. In de memorie van toelichting bij het voorstel
voor een Tijdelijke referendumwet is al aangegeven dat de regering voornemens
is om in de Aanwijzingen voor de regelgeving op te nemen dat de goedkeuring
van verdragen die binnen het Koninkrijk alleen voor Nederland gelden, niet
bij rijkswet, maar bij gewone wet dient te geschieden (Kamerstukken II 1999/2000,
27 034, nr. 3, blz. 33). Afwijking van een dergelijke aanwijzing in een
incidenteel geval zal van een deugdelijke motivering moeten worden voorzien.De leden van de fractie van het CDA vroegen met verwijzing naar artikel
128a van het voorstel wat de situatie is wanneer medebewindsverordeningen
die ook gebonden besluiten bevatten, bij referendum worden afgewezen.In de door deze leden bedoelde situatie vervalt de medebewindsverordening
integraal van rechtswege. Omdat medebewindsverordeningen in de regel de nodige
beleidsvrijheid laten, zondert de Proeve – evenals dat bij het voorstel
voor een Tijdelijke referendumwet het geval is – medebewindsverordeningen
als algemene categorie niet uit van de referendabiliteit. Wel van referendabiliteit
uitgezonderd zijn besluiten houdende algemeen verbindende voorschriften waarbij
de raad geen ruimte heeft voor het maken van beleidsafwegingen (zuiver gebonden
besluiten). Wat medebewindsverordeningen betreft zou het kunnen gaan om wijzigingen
van verordeningen die voortvloeien uit wijzigingen van wetgeving op centraal
niveau. Wanneer de situatie zich voordoet dat een verordening waarin gebonden
elementen voorkomen als gevolg van een afwijzing bij referendum van rechtswege
vervalt, zou het bestuur ervoor kunnen kiezen die gebonden elementen vervolgens
bij afzonderlijk besluit vast te stellen. In dat geval is dat afzonderlijke
besluit niet referendabel. In voorkomende gevallen kan in de bestuurspraktijk
naar bevind van zaken worden gehandeld.De leden van de fractie van GroenLinks spraken hun teleurstelling uit
over de voorliggende voorstellen inzake het referendum en vroegen welke –
controleerbare – effecten de regering met dit wetsvoorstel beoogt in
de relatie tussen bevolking en politiek. Zij meenden dat het correctief referendum
zoals dat thans wordt voorgesteld, is voorzien van zulke hoge drempels en
onnodige belemmerende regelgeving, dat wel eens het tegendeel
kan worden bereikt van wat de regering ook zegt te beogen: een grotere betrokkenheid
van de bevolking bij de politieke besluitvorming.In de vele met het parlement gewisselde stukken over het onderhavige en
het vorige voorstel tot grondwetsherziening is aangegeven dat de regering
met de invoering van het beslissend referendum beoogt de kiezers een instrument
te geven om, in gevallen dat aanmerkelijke groepen kiesgerechtigden zulks
ondersteunen, aan het electoraat de vraag voor te leggen of zij voor of tegen
een wetsvoorstel zijn. Het referendum is zodoende een waardevolle aanvulling
op het vertegenwoordigend stelsel. Uitgangspunt blijft echter het primaat
van het vertegenwoordigend stelsel, reden waarom de drempels op een, dat zij
de leden van deze fractie toegegeven, behoorlijk hoog niveau zijn gesteld.
Wij zijn niet in staat deze doeleinden in termen van controleerbare effecten
te vertalen. Het is niet mogelijk deze algemene doelstellingen om te zetten
in bij voorbeeld concrete aantallen referenda. In getallen zou overigens ook
het «preventieve» effect van de invoering van het referendum op
de besluitvorming in de vertegenwoordigende organen niet kunnen worden meegewogen.
Zonder twijfel zal bij de evaluatie die op grond van artikel 168 van de Tijdelijke
referendumwet zal plaatsvinden, aan de hoogte van de drempels aandacht worden
besteed.De leden van de fractie van GroenLinks hebben verschillende vragen gesteld
over de reikwijdte van het referendum met betrekking tot het koningschap en
het koninklijk huis. Gevraagd is welke schade een referendum zou kunnen toebrengen
aan het koningschap, of het referendum juist niet uitstekend past bij de door
de regering gewenste modernisering, of deze staatsvorm een kwetsbaar karakter
heeft en of deze staatsvorm boven elke discussie en directe volksstemming
is verheven. Daarbij hebben de vragenstellers gewezen op de onderwerpen van
referenda in België (1950) en Griekenland (1974). Tot slot vroegen zij
of de gemaakte uitzondering inhoudt dat een grondwetswijziging over de introductie
van een gekozen staatshoofd zich niet leent voor een referendum.Wij beantwoorden deze vragen als volgt. Een referendum over het koningschap
of het koninklijk huis brengt daaraan zonder twijfel ernstige schade toe.
In de notitie inzake het koningschap, die nader ingaat op de modernisering,
is uiteengezet dat het koningschap binnen de veranderende maatschappelijke
verhoudingen op bijzondere wijze uitdrukking geeft aan de eenheid van het
land en de samenhang van en in de samenleving symboliseert (Kamerstukken II
1999/2000, 27 409, nr. 1, blz. 6). Een referendum, ongeacht de uitslag
daarvan, kan deze wezenlijke functie van de monarchie zodanig aantasten dat
een uitzondering op het referendum alleszins gerechtvaardigd is. Dat geldt
zowel voor een referendum over de monarchie als zodanig als voor een referendum
over deelaspecten van de monarchie die, gelet op hun intrinsieke betekenis
voor het koningschap en het koninklijk huis, niet los gezien kunnen worden
van het geheel. Over een grondwetswijziging tot invoering van een gekozen
staatshoofd kan geen referendum worden gehouden zoals opgenomen in dit wetsvoorstel.
Wel is aannemelijk dat aanvaarding van een grondwetsvoorstel over invoering
van een gekozen staatshoofd in eerste lezing een rol van betekenis zal spelen
in de verkiezingen die volgen op de grondwettelijk voorgeschreven ontbinding
van de Tweede Kamer wegens grondwetsherziening. Voor aanvaarding van de genoemde
grondwetswijziging vormt wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk overigens
de eerste voorwaarde. De regering acht onze staatsvorm verre van
kwetsbaar. Discussie over de staatsvorm heeft altijd plaatsgevonden. Daartegen
bestaan ook geen bezwaren in onze democratische rechtsstaat.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20002001-27033-263a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl