Railveiligheid; Verslag algemeen overleg van 27 mei 2004 over de veiligheid op het spoor (26699, nr. 5)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26699, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

05-08-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

26699 nr. 7

29-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de ministerNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26699Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 699Railveiligheidnr. 7VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 29 juli 2004De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1
heeft op 27 mei 2004 overleg gevoerd met minister Peijs van Verkeer en
Waterstaat over de veiligheid op het spoor (26 699,
nr. 5).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieVolgens mevrouw Gerkens (SP) moeten ter verbetering
van de veiligheid op het spoor na alle recente (bijna) ongevallen nu eindelijk
eens structurele maatregelen worden genomen, al kost dat het nodige geld.
In haar brief legt de minister uit welke levels het modulaire systeem ERTMS
(European Rail Traffic Management System) heeft, maar dat is eigenlijk niet
zo relevant voor het bestaande spoor dat nu al aanzienlijk veiliger kan worden
gemaakt met het STM-systeem (Specific Transmission Modules), waarvan op dit
moment in België en Zwitserland al volop gebruik wordt gemaakt. Voordeel
daarvan is dat STM het oude ATB-systeem (automatische treinbeïnvloeding)
kan aanvullen en later kan worden gebruikt om ERTMS te vervolmaken. Is de
minister bereid hiermee te beginnen? Daarvoor zal wel meer nodig zijn dan
de 40 mln. euro die de minister er vooralsnog voor heeft uitgetrokken, maar
als zij de veiligheid op het spoor inderdaad zo hoog in het vaandel heeft
staan als zij zegt, zal zij dat echt nog wel op haar begroting kunnen vinden.
Een veilig spoor is meer dan een statistiek over het mogelijke aantal doden
en gewonden. Het is een maatschappelijk vraagstuk, want de reiziger moet op
het spoor kunnen vertrouwen.Er kunnen nu al maatregelen worden genomen die weinig of geen geld kosten.
Een trein zou pas mogen vertrekken als het spoor helemaal vrij is en er dus
ook geen geel licht meer is. Als de ATB niet functioneert, bijvoorbeeld door
een te lage snelheid, zou geen gebruik meer mogen worden gemaakt van gedeelde
rijwegen. De 1200 verkeerd gepositioneerde seinen moeten worden verplaatst
en waar het zicht belemmerd wordt, moet snel actie worden ondernomen. Alle
communicatie – behalve de noodoproepen – zou via de conducteur
moeten lopen opdat machinisten minder worden afgeleid.Mevrouw Gerkens dringt erop aan dat de minister in plaats van weer nieuwe
onderzoeken nu eens daadkrachtig optreedt. Onderzoek van de IWV
(Inspectiedienst van Verkeer en Waterstaat) heeft al uitgewezen dat er 1200
seinen moeten worden verplaatst en over extra sporen en wissels wordt ook
al lang gesproken.De voorzitter van de Raad voor de Transportveiligheid (RvTV), de heer
Van Vollenhoven, heeft voorgesteld dat de raad geen diepgaander onderzoeken
meer doet als bij eerste inspectie de toedracht van een ongeval duidelijk
lijkt te zijn. Mevrouw Gerkens heeft hier respect voor, want wat is de zin
van onderzoek als er vervolgens niets met de uitkomsten ervan wordt gedaan?
Het toch al beperkte budget van de raad kan dan wel beter worden besteed.
Bovendien is het toch aan de politiek om het werk van de raad serieus te nemen
en zijn aanbevelingen op te volgen?Mevrouw Dijksma (PvdA) heeft begrepen dat
de voorlopige conclusie van de RvTV is dat het spoorwegongeluk in Amsterdam
afgelopen vrijdag ook is veroorzaakt doordat de machinist door rood sein is
gereden. Dit zet dit algemeen overleg onder extra druk.Vorig jaar werd 281 keer door een rood sein gereden en dat heeft natuurlijk
tot nogal wat incidenten geleid. Daarom moet dit probleem worden aangepakt.
De veiligheid op het spoor zal zeker verbeteren als het aantal malen dat door
rood wordt gereden tot het uiterste wordt teruggedrongen.In het debat over de verbetering van de veiligheid op het spoor staat
het beveiligingsysteem in het centrum van de belangstelling, maar er zijn
ook nog andere problemen die moeten worden aangepakt. De veiligheid van de
baanmedewerkers verdient aandacht, maar ook het feit dat machinisten tegenwoordig
volop een GSM gebruiken. Een ander punt van aandacht is de relatie tussen
het beveiligingsysteem en het achterstallig onderhoud van het spoor. Een krakkemikkig
spoor met bovenleidingen die het om de haverklap begeven, zal het effect van
een goed beveiligingsysteem te niet doen.Al sinds het begin van de jaren negentig wordt gevraagd om een nieuw beveiligingsysteem,
maar tot nu toe is er weinig gebeurd. De regering lijkt zich in een klem te
bevinden tussen de mogelijkheden die het nieuwe Europese systeem biedt en
de maatregelen die op korte termijn zijn geboden om in ieder geval 400 knelpunten
op het spoor weg te werken. Voor mevrouw Dijksma toont het ongeluk van afgelopen
vrijdag nog eens aan dat nu echt actie moet worden ondernomen. Het is goed
dat de minister nu heeft aangekondigd dat die 400 knelpunten op korte termijn
zullen worden aangepakt. Als dit goedkoper en sneller kan als wordt afgezien
van het nieuwe Europese systeem, is dit geen probleem. De vraag is echter
of de minister zichzelf niet zal tegenkomen als zij op termijn op de baanvakken
waar dan nu het ATB-systeem nieuwe generatie (ATBNG) wordt aangebracht, moet
overgaan op het Europese systeem. Is deze aanpak niet een dubbele investering
op korte termijn? In dat geval zou onmiddellijk het Europese systeem moeten
worden toegepast. Zal Nederland niet sowieso worden gedwongen om voor dit
Europese systeem te kiezen? Is de minister bereid de Kamer een stappenplan
voor te leggen waaruit blijkt hoe de invoering zal verlopen en welke termijnen
daarvoor worden gehanteerd?De RvTV heeft de Kamer gevraagd of zij voortaan ook niet het verslag wil
van zijn onderzoeken van incidenten waaraan het rijden door rood licht ten
grondslag ligt. Mevrouw Dijksma zou dat zeker willen, maar vindt dan wel dat
de Kamer bereid moet zijn om de handschoen op de pakken en de problemen aan
te pakken. De raad heeft wel iets beters te doen dan steeds maar weer hetzelfde
op te schrijven en te constateren dat er weer niets mee gebeurt. De minister
heeft in antwoord op de kritiek van de voorzitter van de raad gezegd dat er
voor hem nog wel anderen zijn. Graag verneemt mevrouw Dijksma van de minister
welke consequenties zij daaraan verbindt.De heer Van Hijum (CDA) wil in dit verband
ook niet onvermeld laten de botsing tussen de minister en de voorzitter van
de RvTV, waarbij hij maar in het midden wil laten wie van hen door het rode
sein is gereden. Hij wil hiermee zeggen dat het een slechte zaak is dat de
minister en de voorzitter van zo'n belangrijk onderzoeksorgaan publiekelijk
met elkaar in discussie gaan over zo'n belangrijk onderwerp als de veiligheid
op het spoor. Hij hoopt dan ook dat de minister binnenkort met de voorzitter
van de RvTV om de tafel gaat zitten om met elkaar weer on speaking terms te
komen omdat het van groot belang is om gezamenlijk daadkrachtig en snel aan
de slag te gaan om de veiligheid van het spoorwegnet te verbeteren. Het rijden
door rood licht is volgens de Inspectie van Verkeer en Waterstaat de belangrijkste
oorzaak van de 10 tot 15 (bijna) treinbotsingen per jaar. Het aantal van 21
zwaar gewonden en 102 licht gewonden in 2003 vindt de Inspectie verontrustend
hoog. Er is dus alle reden om snel maatregelen te nemen, in eerste instantie
gericht op verbetering van de veiligheid op korte termijn, zoals vermindering
van het aantal roodlichtpassages, bijvoorbeeld door het beter zichtbaar maken
van seinen en verbetering van de opleiding van machinisten. Daarnaast zal
aanpassing van beveiligingssystemen op een aantal kritieke punten enig soelaas
bieden. Het is een goede zaak dat de minister inmiddels 40 mln voor verbetering
van de veiligheid heeft uitgetrokken, waarmee zij laat zien dit probleem serieus
te nemen. Uit haar brief begrijpt hij dat op dit moment wordt bezien welke
maatregelen moeten en kunnen worden genomen en hoeveel geld daarvoor nodig
is. Wanneer zal de Kamer daarover worden geïnformeerd? Kan de minister
nu al aangeven wat zij met dit pakket beoogt, bijvoorbeeld als het gaat om
het aantal roodlichtpassages?Op langere termijn zal een Europees systeem worden ingevoerd, niet alleen
uit een oogpunt van veiligheid, maar ook om de capaciteit beter te benutten.
Denkt de minister daarbij inderdaad aan een termijn van 20 jaar, zoals de
heer Van Hijum uit de media heeft begrepen? Over dat Europese systeem wordt
al veel langer nagedacht, maar tot op heden is er nog geen strategie voor
ontwikkeld en is het nog slechts bij voornemens gebleven. 20 jaar lijkt wel
ver weg, maar dat is het natuurlijk niet voor zo'n complexe en ongetwijfeld
ook dure operatie. Het is dan ook van belang om snel met een concreet stappenplan
voor de invoering te komen. Wanneer zou deze minister dat aan de Kamer kunnen
presenteren?Zijns inziens is het ook van belang om zoveel mogelijk kapitaalvernietiging
te voorkomen. Daarom moet op dit moment al worden geanticipeerd op invoering
van dat Europese systeem. Wordt dat nu al gedaan bij de aanleg of vervanging
van infrastructuur, bij aanschaf van rollend materieel en bij verbeteringen
van het bestaande veiligheidssysteem?Volgens de heer Duyvendak (GroenLinks) zou
je kunnen zeggen dat het ongeluk van de afgelopen weekend relatief gezien
nog zo goed is afgelopen als je naar de ravage kijkt. Omdat dit het zoveelste
(bijna) ongeval op het spoor is, moet het nu iedereen toch wel duidelijk zijn
dat de veiligheid op het spoor als serieus probleem moet worden gezien dat
zijns inziens met name wordt veroorzaakt door achterstallig onderhoud aan
de infrastructuur, de rails, de wissels, de bovenleidingen, de seinen. Dat
constateerde de Inspectie Verkeer en Waterstaat in haar rapport over 2002
waarin over een zorgelijke staat van onderhoud wordt gesproken, maar bijvoorbeeld
ook prof. Horvat die een explosieve toename signaleerde van gebreken aan het
spoor die ernstige effecten zouden kunnen hebben. De afgelopen tijd is wat
geld binnen het spoorbudget verschoven om iets te kunnen doen aan wissels
en seinen die niet werkten, maar onvoldoende en ten koste van het invoeren
van een goed veiligheidssysteem. Volgens de Inspectie zou ProRail eind 2004
een monitoringssysteem klaar zou hebben voor de kwaliteit van de onderhoud
van de infrastructuur. Hoe zit het daarmee?Een ander probleem is de veiligheid die in gevaar komt door het negeren
van een rood sein. Heeft de Inspectie in een rapportage in 2002 inderdaad
geconstateerd dat rode seinen in toenemende mate worden genegeerd omdat machinisten
te veel worden afgeleid, bijvoorbeeld door mobiele telefoons en portofoons?
Waarom kan NS geen gebruik maken van het telerailsysteem van ProRail? Heeft
de heer Duyvendak goed begrepen dat veel seinen ook niet goed zichtbaar zijn?Als er al door een rood sein wordt gereden, zijn er allerlei systemen
die dan nog ongelukken kunnen voorkomen. Met het huidige ATB-systeem blijkt
dat niet altijd te lukken. De minister komt in eerste instantie met 40 mln
om daar iets aan te doen. Op zich is dat natuurlijk een goed signaal, maar
de onderbouwing daarvan vindt hij nog wat mager. Waarom precies 40 mln en
wat kan daarmee worden gedaan? Wordt nu de ATBNG geïnstalleerd of worden
nu al functionaliteiten van het nieuwe systeem ingebouwd, hetgeen volgens
deskundigen heel goed mogelijk is?De RvTV is een onafhankelijk orgaan en de voorzitter daarvan moet dan
ook op elk moment kunnen zeggen wat hij nodig acht. De heer Duyvendak hoopt
dat hij dat ook zal blijven doen, al moet hij dan niet schrikken als daarop
wordt gereageerd. Dat hoort ook bij het spel: publieke uitlatingen worden
vaak gevolgd door publieke discussie. De minister stelt dat verder geen onderzoek
meer zal worden gedaan als het inderdaad door gebreken in de ATB komt, maar
de heer Duyvendak zou toch wel graag willen weten waarom een machinist door
een rood sein is gereden. Ook zou hij graag de rapportages van de RvTV ontvangen
om in de Kamer draagvlak te krijgen voor noodzakelijke investeringen in veiligheidssystemen
op het spoor. Hij hoopt dat de raad met zijn beperkte budget zelf ook eens
wil bekijken hoe de staat van onderhoud van het spoor zich verhoudt tot de
veiligheidssituatie op het spoor.Ook de heer Van der Ham (D66) zou graag zien
dat er meer werd geïnvesteerd in het spoor, opdat ook de veiligheid kan
worden vergroot, maar hij moet aan de andere kant wijzen op het beperkte budget,
waardoor altijd keuzes zullen moeten worden gemaakt. In dat licht gezien,
waardeert hij het dat de minister desondanks toch 40 mln probeert vrij te
maken.Vervolgens vraagt hij of de minister kan zeggen wanneer het definitieve
rapport van de RvTV over het ongeval bij Amsterdam kan worden verwacht en
wanneer eerste ATB-generatie door de tweede generatie zal worden vervangen.Het onderzoek geeft 400 risicovolle plekken op het spoorwegnet aan waarop
na het passeren van een rood sein een ongeluk kan plaatsvinden met een trein
die ten minste 100 km rijdt. Na het ongeluk in Amsterdam blijkt wel dat een
aanrijding ook ernstige gevolgen kan hebben als de trein minder dan 100 km
rijdt. Moet de definitie van risicovolle punten dan niet verder worden aangescherpt?In haar brief stelt de minister dat bij botsingen in de afgelopen tien
jaar geen enkele keer het falen van het ATB is geconstateerd, maar dat staat
haaks op hetgeen de voorzitter van de RvTV schrijft.De heer Slob (ChristenUnie) wijst erop dat
nu niet voor de eerste maal ernstige zorgen worden geuit over de veiligheid
van het spoor en vindt dan ook dat het hoog tijd wordt om die veiligheid goed
aan te pakken, zonder er een politieke aangelegenheid van te maken. Veiligheid
is immers een van de kerntaken van de overheid. De minister geeft daar ook
blijk van met haar voorstel om in eerste instantie 40 mln voor uit te trekken.Het is hem opgevallen dat het overzicht van ongelukken alleen maar rept
van ongevallen met reizigerstreinen, maar hoe zit het met goederentreinen?
Zijn daar ook gegevens van bekend?Het is volgens hem niet voldoende om op het gebied van de veiligheid van
het spoor in beweging te komen, zoals de minister ook heeft gedaan, maar
zou er ook een versnelling moeten plaatsvinden in de uitvoering van plannen
die er al liggen en dan niet alleen voor de korte, maar ook voor de lange
termijn. Kan de minister in dit verband concreet aangegeven wat zij van plan
is? Is zij inderdaad van plan om de nieuwe ATB op het gehele Nederlandse net
in te voeren, behalve op de Betuweroute, HSL Zuid en Amsterdam–Utrecht
waar de Europese standaard ETCS zal worden ingevoerd? Denkt zij dat op langere
termijn het hoogste niveau ETCS kan worden ingevoerd, waardoor ook vergroting
van de capaciteit van het net mogelijk is? Kan zij bij benadering aangegeven
hoeveel die opschaling van level 2 naar level 3 van het ETCS zal kosten?Uit de brief van de minister kan de heer Slob niet helemaal opmaken in
hoeverre de 40 mln zal leiden tot meer toepassing van de nieuwe generatie
ATB en hoe ver Brussel al is met het voorschrijven van ETCS.In aansluiting op de vorige spreker vraagt ook hij wat nu exact de definitie
van risicovol is. Als hij het goed begrijpt, vallen botsingen met lagere snelheden
dan 100 km per uur na passage van een rood sein daar niet onder. Ook hij zou
dat vreemd vinden gelet op de enorme ravage die het ongeluk van afgelopen
vrijdag liet zien.De heer Hofstra (VVD) wil allereerst de indruk
wegnemen, mocht die al bestaan, dat regering of parlement de onveiligheid
op het spoor welbewust in stand houden. Ook kan volgens hem niet worden ontkend
dat de ATB die is ingevoerd na het zeer ernstige ongeval bij Harmelen in de
zestiger jaren, over het algemeen goed heeft gefunctioneerd. In 30 jaar tijd
is er geen enkele reiziger om het leven gekomen als gevolg van het rijden
door rood licht, terwijl er in het wegverkeer toch zo'n 1000 dodelijke slachtoffers
per jaar te betreuren zijn. Er wordt natuurlijk alles aan gedaan om dat aantal
te verminderen, maar hij heeft er toch wat moeite mee als na het spoorongeval
van afgelopen vrijdag, dat natuurlijk gelukkig niet zo ernstig is afgelopen,
eigenlijk alleen maar naar de onveiligheid op het spoor wordt gewezen. Als
er op het spoor dodelijke slachtoffers zijn te betreuren, dan vallen die bij
spoorwegovergangen, bij baanwerkers en rangeerders.Hij durft de stelling te betrekken dat ATBNG hetzelfde veiligheidsniveau
biedt als ETCS (European Train Control System). Het eerder genoemde ERTMS
is geen veiligheids- maar een managementsysteem. Het systeem dat Europa wil
voorschrijven wordt op dit moment nog ontwikkeld. Natuurlijk moet dat worden
ingevoerd als het er eenmaal is, maar dan wel geleidelijk. Het verbaast hem
overigens dat dit volgens de minister tussen de 3 en 5 mld euro zal kosten,
terwijl het twee jaar geleden nog tussen de 1 en 1,5 mld was. Nu wil de minister
alvast 40 mln, slechts 1%, uittrekken. Hij ziet haar voorstellen graag tegemoet,
maar wil nu al zeggen dat dit bedrag moet komen uit het spoorbudget.In het wegverkeer krijgt men een bekeuring als men door rood licht rijdt.
Krijgt een machinist die ook en, zo ja, hoe hoog is die dan, wie betaalt die
en wie int die? De heer Hofstra vindt het wel erg ver als een machinist die
door rood licht rijdt alleen maar naar een bijscholing moet, zoals hij uit
de brief van de minister begrijpt.Ten slotte wil hij niet nalaten de grote waardering van zijn fractie uit
te spreken voor het werk van de RvTV en zijn voorzitter. Gelet op het grote
belang dat die raad voor de veiligheid op het gebied van het transport heeft,
ziet hij graag dat de discussie over uitlatingen van welke kant dan ook wordt
gesloten en aan de slag wordt gegaan!Ook de heer Van der Staaij (SGP) vindt het
van groot belang dat het spoorongeval van afgelopen vrijdag nauwkeurig wordt
onderzocht. Terecht wordt in dit verband gewezen op de ATB, waarover overigens
al langer wordt gesproken. In die zin heeft hij er ook begrip voor dat de
voorzitter van de RvTV daarover uitspraken heeft gedaan.Overigens veroudert niet alleen het veiligheidssysteem op het spoor, ook
het elektriciteitssysteem is vooroorlogs en loopt ver achter bij dat in omringende
landen. Hetzelfde geldt voor het niveau van het achterstallig onderhoud van
het spoornet. In het verleden is veel aandacht en ook geld besteed aan aanleg
van prestigieuze lijnen; nu moet worden geïnvesteerd in kwaliteit en
veiligheid van het bestaande.Naar zijn mening is het Nederlandse spoorwegnet hard toe aan een integrale
en toekomstvaste revisie. Hij begrijpt dat dit ook de insteek van de minister
is, maar vraagt zich wel af hoe zij die aanpak wil waarborgen. Met de 40 mln
euro kan toch slechts een relatief kleine aanpassing plaatsvinden. Wanneer
komt zij met een duidelijk stappenplan voor het totale net? Hoe verhouden
de investeringen zich die de minister op korte en op lange termijn wil plegen,
met name de verbetering van de huidige ATB in relatie tot invoering van het
toekomstige ETCS? Ook zal moeten worden bezien in hoeverre die mega-investering
zichzelf kan terugverdienen. In 1998 concludeerde RailNed immers dat met invoering
van het nieuwe veiligheidssysteem inclusief een nieuw stroomsysteem zo'n 5
mld euro kan worden bespaard via uitbreiding van de capaciteit van het net.
Wat kan daarover op dit moment worden gezegd?Ten slotte vraagt hij nog welke consequenties de voortgaande commercialisering
van het spoorvervoer voor de veiligheid heeft. Steeds vaker worden bij stations
rode seinen genegeerd, waarschijnlijk door de toenemende drukte op het spoor
en om zo meer treinen te kunnen laten rijden. Dat levert wel een betere dienstverlening
op, maar vergroot anderzijds wel de kans op ongelukken. De minister wuift
dit zo'n beetje weg met de opmerking dat ProRail verantwoordelijk is voor
de instelling van rijwegen en dat die geen belang heeft bij commercialisering,
zoals de NS, maar zij legt met commercialisering volgens hem wel een druk
op het systeem als geheel. Zou dit aspect niet nadrukkelijker moeten worden
meegenomen bij toekomstige ontwikkelingen rond het spoor?Antwoord van de ministerHet verheugt de minister dat geen van de gewonden
van het ongeluk van afgelopen vrijdag meer in het ziekenhuis ligt, waarmee
zij uiteraard niet wil zeggen dat alles weer goed is. Vanaf deze plaats wil
zij ook graag alle betrokkenen sterkte wensen bij het verwerken van de gevolgen
van dit ongeluk. NS Reizigers heeft veel contact met de gewonden, maar ook
met degenen die in enig materieel opzicht schade van dit ongeval hebben ondervonden.Wat er precies mis is gegaan, wordt op dit moment nog uitgezocht door
de Inspectie die verwacht het definitieve rapport eind juni te kunnen uitbrengen.
Zij kan dan op dit moment dan ook niet zeggen of er sprake is geweest van
een roodlichtpassage en/of problemen met de ATB. In de media wordt uiteraard
gezinspeeld op de oorzaken en wordt de schuld over het algemeen op het beveiligingssysteem
geschoven. Dat systeem moet ernstige ongevallen voorkomen. Inderdaad zijn
de afgelopen decennia op baanvakken die van het ATB-systeem zijn voorzien
geen ongevallen met dodelijke slachtoffers voorgekomen ten gevolge van roodlichtpassages.
Het spoor is verreweg het meest veilige vervoermiddel. Elk jaar zijn er 1066
dodelijke slachtoffers in het wegverkeer en vallen er zo'n 18 500 gewonden,
terwijl Nederland toch nog een van de veiligste landen van Europa is. Als
je kijkt naar het aantal dodelijke slachtoffers per miljard reizigerkilometers
is het spoor beduidend veiliger dan andere vervoersmodaliteiten. Ongevallen
zijn niet uit te sluiten, een 100% veiligheid kan niemand garanderen, zoals
afgelopen vrijdag ook wel is gebleken.Zij erkent dat de afgelopen tien jaar het aantal roodlichtpassages is
gestegen van ca. 150 tot 280. Vanaf 2000 leek er sprake te zijn van een
daling, maar in 2003 was er weer sprake van een stijging. Ook haar baart dat grote zorgen. In maart is daarom door het ministerie en de inspectie
een sectorbrede werkgroep in het leven geroepen om een integrale en voortvarende
aanpak te verzekeren. Op advies van onder meer de Inspectie is besloten om
de zichtbaarheid van seinen waar nodig te verbeteren, om lampen met een betere
lichtopbrengst te gebruiken en waar nodig beter te plaatsen en opvallender
uit te voeren. Voorts worden er analyses van emplacementen opgesteld en zijn
de risicovolle punten geïnventariseerd. Begonnen is met de punten die
direct aanpak behoeven en dat blijken er zo'n 400 te zijn. Het zijn punten
waar gevaar ontstaat doordat er twee treinen met verschillende snelheden rijden,
waarvan de een met minder dan 40 km, en er een door het rood licht rijdt.
Overigens zat Amsterdam daar niet bij. De RvTV heeft inderdaad al eerder geadviseerd
om de ATB snel te vervangen. De minister herinnert eraan dat haar voorganger
al heeft laten weten dat ombouw van het gehele net tot ATBNG geen optie is
en zeker niet op korte termijn. Ook daarom is de afgelopen tijd een studie
gemaakt naar mogelijkheden om de huidige ATBEG, dus de eerste generatie, ook
met snelheden lager dan 40 km effectief te laten zijn. Het voorstel is daarmee
op die 400 punten te beginnen en om dergelijke punten niet meer op andere
plaatsen te laten ontstaan. Zij beseft wel degelijk dat nog verder zou moeten
worden gegaan, maar gelet op de financiële en personele capaciteit moeten
er keuzes worden gemaakt en wordt het over het algemeen verstandig geacht
om hiermee in ieder geval te beginnen. Ondertussen kan dan worden bezien welke
stappen daarna moeten volgen.Naast maatregelen in de sfeer van de infrastructuur moeten er natuurlijk
ook maatregelen worden genomen in de sfeer van het personeel, opdat het voorkomen
van roodlichtpassages in het centrum van de belangstelling komt te staan,
een soort training in de waakzaamheid bij machinisten en verhoging van de
bewustwording van de gevaren als er een sein op rood staat. Dat geldt niet
alleen voor de opleiding op zich, maar ook de nascholing die machinisten regelmatig
moeten volgen. Voorts wordt gedacht aan het plaatsen van roodlichtdetectoren
in de cabines.STM is eigenlijk geen systeem op zich, maar een mogelijkheid om treinen
die uitgerust zijn met het nieuwe Europese systeem ook veilig te kunnen laten
rijden op het oude systeem. Desgevraagd zegt de minister toe bij haar plannen
aan te geven in hoeverre bij de aanpassingen van het huidige systeem vooruit
kan worden gelopen op het nieuwe Europese systeem. Dat wordt overigens nu
getest vanwege inbouw op het traject Amsterdam-Utrecht waar gebruik zal worden
gemaakt van het nieuwe Europese systeem terwijl het oude systeem blijft bestaan.Er zijn ook verbeteringen denkbaar in de sfeer van de dienstregeling.
Zo zal de afhandeling van treinen bij vertragingen worden verbeterd en zullen
zgn. verrassingselementen zoveel mogelijk worden weggenomen. Daarbij kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan rode seinen op korte afstand nadat treinen vanuit een station
mochten vertrekken.De opleiding van machinisten wordt volgens de minister steeds aangepast
aan de omstandigheden. De afgelopen jaren is het aantal dagen waarop een leerling
onder leiding van een ervaren machinist ervaring opdoet inderdaad verminderd,
maar is de praktijk wel beperkt tot een bepaald traject. Over het algemeen
gesproken kan niet worden gezegd dat de opleiding tot machinist kwalitatief
gezien is verminderd.Zij wijst er vervolgens op dat het zo'n 40 jaar heeft gekost om het huidige
ATB-systeem te bouwen. Er zijn overigens nog enkele lijnen in het noorden
van het land die dit systeem nog niet eens hebben. Integrale vervanging is,
zoals gezegd, geen reële optie. Haar energie is er dan ook in eerste
instantie op gericht om met eerder genoemde maatregelen de bronnen van mogelijke
onveiligheid te bestrijden, zoals roodlichtpassages. Het gaat om aanzienlijke
bedragen als het hele systeem zou moeten worden veranderd. De afgelopen tijd
zijn al bedragen genoemd van zo'n 3 mld euro voor de baan en nog eens 1 mld
euro voor de treinen, maar dat geld is er gewoon niet. Het verschil
in bedragen, waarop de heer Hofstra wees, wordt veroorzaakt doordat in het
ene geval wordt uitgegaan van vervanging zonder meer, terwijl het in het andere
gaat om vervangingsinvesteringen.Natuurlijk is het de bedoeling om het huidige systeem op langere termijn
te vervangen door het nieuwe, maar gelet op de hoge kosten en de relatief
beperkte voordelen voor veiligheid, moeten er ook andere argumenten voor pleiten,
zoals betrouwbaarheid, vergroting van capaciteit van het net en interoperabiliteit
met andere Europese landen. De ATBNG is qua veiligheid gelijk aan het in ontwikkeling
zijnde Europese systeem. Eerst ATBNG en dan pas overgaan op het Europese systeem
leidt tot dubbele kosten, dus verspilling. Een nieuw systeem zou er toch weer
zo'n 40 à 50 jaar moeten liggen. Natuurlijk komt er een moment waarop
heel Europa tot dat nieuwe systeem is overgegaan en dan zou Nederland een
systeem hebben dat anders is, hetgeen ook qua onderhoud veel duurder zal zijn.
Daarom zou het toch beter zijn om op termijn gewoon over te gaan op dat ene
Europese systeem zodra dat technisch en ook financieel gezien ook maar mogelijk
is. Daartoe zal uiteraard ook een stappenplan moeten worden gemaakt, want
invoering ineens zal financieel gezien onmogelijk zijn. Die vervanging moet
dan worden gezien in het licht van verbetering van het onderhoud van het spoor
om de betrouwbaarheid op een hoger plan te brengen. Onveiligheid wordt niet
alleen veroorzaakt door het passeren van rode seinen; als er een spoorstaaf
breekt, kan er een veel ernstiger ongeluk gebeuren.Eén van de bijlagen bij de begroting is het plan van aanpak beheer
en onderhoud en dat geeft een doorkijkje naar de periode tot 2020. Daarin
staat onder meer dat de eerste twee fases van het plan op lange termijn niet
voldoende zijn voor een structureel herstel van het spoorsysteem en dat daarom
vervangingsinvesteringen onontkoombaar zijn. Dat zal onderwerp zijn van de
nota Mobiliteit waarin beheer en onderhoud tot 2020 een grotere prioriteit
zal hebben dan nieuwbouw. Die discussie moet goed worden voorbereid en goed
met elkaar worden gevoerd. Daarbij zullen ook de gevolgen van en voor het
zgn. verlengde MIT moeten worden bezien.De minister herhaalt dat de aandacht voor roodlichtpassages niet mag verslappen.
Het al ontvangen jaarbericht van de Inspectie en de trendanalyse van 2003
die voor het zomerreces zal komen geven de noodzaak daartoe ook duidelijk
aan. Geleidelijk aan zal het nieuwe Europese beveiligingssysteem er komen.
Zelfs als daartoe op dit moment al zou worden besloten, zou voor de uitrol
van het gehele systeem al zo'n 20 jaar nodig zijn. In ieder geval zegt zij
toe in het najaar met een plan van aanpak naar de Kamer te komen. Gelijktijdig
zal zij in het najaar de Kamer bovendien de tweede gewijzigde kadernota Railveiligheid
aanbieden, waaruit overigens ook al behoorlijke investeringen kunnen voortvloeien.
In het kader van het streven naar een grotere veiligheid, moet niet alleen
de veiligheid op het spoor worden bezien, maar ook die op het water en op
de weg. Verschil is wel dat gebruikers van het openbaar vervoer er bewust
gebruik van maken en er uit dien hoofde ook recht op hebben dat alles wordt
gedaan om dat zo veilig mogelijk te maken. Het zou te ver gaan om te stellen
dat het spoor in Nederland op dit moment onveilig is, want dat is het vergelijking
met andere Europese landen zeker niet.Zij is het ermee eens dat niet al te veel woorden moeten worden vuilgemaakt
aan het dispuut met de voorzitter van de RvTV. Zij hebben er samen al even
over gesproken en in ieder geval wat haar betreft, is het verder uit de wereld.
Mocht de RvTV nog meer punten aangeven dan de 400 die nu zijn geïnventariseerd,
dan zal zullen die er natuurlijk zoveel mogelijk bij worden betrokken, maar
zij herhaalt nogmaals dat niet alles kan.De IVW is volgens haar niet tot de conclusie gekomen dat er zo'n 1200
seinen moeten worden verplaatst. Voor enkele honderden moet de zichtbaarheid
worden verbeterd en dat kan vaak door heel eenvoudige maatregelen,
bijvoorbeeld door het snoeien van struiken of het wegnemen van zichtbelemmerende
objecten en dat zal ook zeker worden gedaan.Als het gaat om het GSM-gebruik wil zij graag proberen eventuele onrust
daarover weg te nemen. In 2006 zal er een nieuw systeem zijn voor communicatie
tussen trein en «wal» en dat hoort in feite bij het nieuwe Europese
systeem. Dat systeem zal dan ook het door de heer Duyvendak genoemde telerailsysteem
vervangen. Dan is mobiel telefoneren vanuit de cabine ook niet meer nodig
voor de dienst en kan het vanaf dat moment ook worden verboden. De afgelopen
jaren is het overigens maar enkele malen voorgekomen dat getelefoneerd werd
als door rood licht werd gereden en dan was het nog geen privé- maar
altijd een dienstgesprek. Als er op dit moment minder dan 40 km wordt gereden,
mag er op dit moment al niet worden getelefoneerd. Dat is sowieso al aan buitengewoon
strenge regels gebonden.Het beoogde effect van de 40 mln is haars inziens niet in eerste instantie
gericht op het terugdringen van het aantal roodlichtpassages maar op de gevolgen
daarvan. Natuurlijk wordt er alles aan gedaan om dat aantal te verminderen,
onder andere door nascholing en bewustwording, maar als het al gebeurt, zal
de trein op de eerder genoemde 400 meest risicovolle punten in ieder geval
stoppen als toch door rood licht wordt gereden, hoe hard ook door de een of
de andere trein wordt gereden. Vooralsnog wil zij het beperken tot die 400
punten waarover sectorbreed overeenstemming bestaat en waarbij geen rekening
is gehouden met de budgettaire consequenties, maar natuurlijk houdt het denken
daarna niet op. Het onderzoek gaat gewoon door en daaruit zullen wellicht
weer andere risicovolle punten komen die dan weer zullen moeten worden aangepakt.
Overigens kan niet worden gedacht dat bij elk sein treinen op elkaar kunnen
botsen als dat wordt genegeerd. In het najaar zal zij het vervolg van de inventarisatie
aan de Kamer kunnen voorleggen en kan er verder over worden gesproken.Zij herinnert eraan dat er tijdens het vorige kabinet een audit heeft
plaatsgevonden op grond waarvan 82 mln euro extra is uitgetrokken voor onderhoud
nodig ter vergroting van de veiligheid. Dat bedrag wordt dit jaar uitgegeven.
Het huidige kabinet geeft grote prioriteit aan betrouwbaarheid en onderhoud
van het spoorwegnet om te voorkomen dat ook op het «normale» spoor
ongelukken voorkomen.Het signaal van IVW is aanleiding geweest voor het nemen van tal van maatregelen,
waaronder het ontwikkelen van een monitoringsysteem door ProRail.Van de 281 roodlichtpassages zijn er 48 goederentreinen. Na wijziging
van de Spoorwegwet zal er een sanctie worden gelegd op het passeren van rood
sein, maar volgens de minister zal die sanctie alleen maar moeten worden opgelegd
als er sprake is van echte schuld. Geen machinist zal zomaar door rood sein
rijden. Naar iedere roodlichtpassage vindt onderzoek plaats en zal op basis
daarvan kunnen worden besloten om al dan niet die sanctie op te leggen.Nadere gedachtewisselingDe voorzitter merkt op dat de leden Van der
Ham, Slob en Van der Staaij dit overleg wegens andere verplichtingen hebben
moeten verlaten.Mevrouw Gerkens (SP) wacht met belangstelling
de voorstellen van de minister af, waarin de voor- en nadelen van alle systemen
op een rijtje zullen worden gezet, maar ziet vooralsnog graag dat zo snel
mogelijk met implementatie van STM wordt begonnen. Het is een goede zaak dat
wordt nagedacht over mogelijkheden om de veiligheid op het spoor te vergroten,
maar ook zij heeft in haar eerste termijn enkele voorstellen gedaan waarmee
de veiligheid op korte termijn kan worden vergroot. Zij hoort
graag van de minister dat het in het vervolg onmogelijk zal zijn om van een
station te vertrekken als het sein niet op groen staat.Zij heeft begrepen dat Amsterdam niet bij die 400 geïnventariseerde
risicopunten is opgenomen en meent dat dit met name komt door het risico van
gedeelde rijwegen. Zij ziet graag dat ook dat onmogelijk wordt gemaakt.Zij heeft voorts begrepen dat 1200 seinen niet goed zichtbaar zijn en
dat de minister zichtbelemmeringen weg laat halen. Dat zal echter niet voldoende
zijn, want enkele seinen staan sowieso verkeerd. Kan zij ervan uitgaan dat
het de bedoeling is dat al die 1200 seinen beter zichtbaar worden?Mevrouw Dijksma (PvdA) zou het op prijs stellen
om goed op een rij te krijgen wat nu in feite de bedoeling van de minister
is van de door haar aangekondigde maatregelen. Als zij het goed heeft begrepen,
wil de minister op korte termijn het systeem op de 400 geïnventariseerde
knelpunten aanpassen, zodat ook als minder dan 40 km wordt gereden de trein
stopt als door rood licht wordt gereden. Zijn alle experts, waaronder de RvTV,
het erover eens dat die 400 punten inderdaad de meest risicovolle zijn? Zijn
zij het er ook over eens dat het sleutelen aan het ATBEG op de voorgestelde
wijze hetzelfde effect op de veiligheid heeft als invoering van een geheel
nieuw systeem?Zij vindt het een goede zaak dat zo langzamerhand het nieuwe Europese
systeem wordt ingevoerd en dat daaraan niet alleen het argument van de veiligheid,
maar bijvoorbeeld ook van de capaciteit ten grondslag ligt. Op welke termijn
wil de minister daarmee beginnen en wanneer zal die operatie kunnen zijn afgerond?Zij is het van harte met de minister eens dat degenen die ervoor kiezen
om hun veiligheid in de handen van anderen te leggen een zo groot mogelijke
veiligheid moet worden geboden. Daarom vindt zij de vergelijking met het wegverkeer
ook oneigenlijk, want dat is gewoon een andere keuze.De heer Van Hijum (CDA) heeft waardering voor
de aanpak van de minister waarmee zijns inziens een goede basis wordt gelegd
voor een structurele aanpak voor de onveiligheid op het spoor, zonder de illusie
te hebben dat absolute veiligheid kan worden geboden.Ook hij zou graag de ambities van de minister concreet geschetst zien.
Het pakket aan maatregelen is in feite een verantwoordelijkheid van de minister
met de betrokkenen, zoals ProRail en de vervoersorganisaties, maar de Kamer
moet een en ander wel kunnen volgen.Het is hem nog niet duidelijk wanneer de Kamer het uitgewerkte pakket
krijgt, of zal dat onderdeel zijn van de kadernota Railveiligheid die in het
najaar komt. Met mevrouw Dijksma ziet hij graag een concreet stappenplan waaruit
duidelijk wordt wanneer het Europese systeem op het Nederlandse net zal zijn
ingevoerd.De heer Duyvendak (GroenLinks) is blij met
de aanzet maar moet opmerken dat nog heel veel werk moet worden verzet. Hij
moet constateren dat er serieuze problemen zijn met de veiligheid op het spoor,
al geeft hij toe dat hiermee niet gezegd kan worden dat het spoor onveilig
is. Inderdaad lever je je uit als passagier en mag je dan ook verwachten dat
er voor je wordt gezorgd, nog afgezien van de grote maatschappelijke implicaties
die ongelukken op het spoor kunnen hebben.De minister heeft een stappenplan toegezegd op weg naar de introductie
van het Europese systeem en hij hoopt dat dan ook dat de recente bezuinigingen
in de sfeer van het spoor opnieuw worden overwogen. Naast dit stappenplan
op lange termijn ziet hij graag een stappenplan op korte termijn, waarmee
die 400 risicovolle punten zullen worden aangepakt.Ten slotte merkt hij op dat de minister inderdaad een onderzoek naar de
veiligheid van het spoor heeft gevraagd, maar jammer genoeg niet de aanbevelingen
heeft opgevolgd, want die vroegen in plaats van bezuinigingen toch meer geld.De heer Hofstra (VVD) kan zich goed vinden
in de mening van de minister over de veiligheid van het spoor. Velen leggen
hun lot in handen van machinisten maar hij ziet toch niet het verschil met
voetgangers en fietsers die in zekere zin hun lot leggen in handen van autobestuurders.Als het gaat om vervangingen op langere termijn vraagt hij zich af of
op dit punt zich niet het zijns inziens nogal domme kasstelsel wreekt. Moet
zo langzamerhand niet worden uitgegaan van een balanssituatie die op ene gegeven
moment kan worden geactiveerd zodat op langere termijn kan worden gereserveerd?Het verbaast hem overigens dat er nog zoveel problemen bestaan met seinen
die niet of slecht zichtbaar zijn vanwege begroeiing. Had dat al niet lang
moeten worden aangepakt?Als in de toekomst voorkomen moet worden dat machinisten in de cabine
telefoneren, is dat alleen maar mogelijk als het gaat om toestellen die door
de NS ter beschikking worden gesteld, maar kan natuurlijk nooit worden voorkomen
met eigen toestellen.De minister merkt op dat treinen nooit te
vroeg zullen vertrekken als gevolg van commerciële bedoelingen van de
NS. Het gaat erom dat een trein het perron vrijmaakt om een andere trein de
gelegenheid te geven het perron te bereiken. Dat is vooral van belang als
er sprake is van vertraging. Dat kan betekenen dat er bijvoorbeeld 200 meter
van het station een rood sein kan staan.Zij is het ermee eens dat er zowel een plan voor de korte als voor de
langere termijn moet komen. Op korte termijn zal in ieder geval iets moeten
gebeuren aan de ATB, maar dat houdt nog geen ATBNG in. Met beperkte aanpassingen
kan ervoor worden gezorgd dat ook treinen die langzamer rijden dan 40 km per
uur stoppen als zij door rood licht rijden. Aanpassingen die tot een ATBNG
leiden betekenen haars inziens geldverspilling gelet op de stappen die op
langere termijn moeten en zullen worden gezet in de richting van het Europese
systeem. Ze zegt een jaarlijkse monitoring toe opdat de Kamer de ontwikkelingen
nauwgezet kan blijven volgen. Het gehele pakket zal volgens haar kunnen worden
besproken bij de railveiligheidsnota.Zij merkt vervolgens op dat er grote overeenstemming bestaat over de inventarisatie
van de 400 risicovolle punten waarmee in ieder geval moet worden begonnen.Wat de opmerking van de heer Hofstra over het kasstelsel betreft, wijst
zij erop dat met Rijkswaterstaat al wordt overlegd om een agentschap in het
leven te roepen dat dan ook zal werken met een kosten- en batenstelsel.De voorzitter constateert dat de minister
nog een schriftelijke toelichting zal geven op de technische aspecten en op
de besteding van de 40 mln, dat in het najaar de nota Railveiligheid mag worden
verwacht, dat in het voorjaar een trendanalyse zal verschijnen en dat er een
stappenplan komt met jaarlijkse monitoring. Voorts heeft hij van de minister
begrepen dat zij inmiddels een goed gesprek met de voorzitter van de RvTV
heeft gehad.De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,AtsmaDe griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,RooversXNoot1Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Dijksma (PvdA), Hofstra (VVD), ondervoorzitter,
Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Oplaat (VVD), Geluk
(VVD), Atsma (CDA), voorzitter, Dijsselbloem (PvdA), Depla (PvdA), Van As
(LPF), Van Gent (GroenLinks), Duyvendak (GroenLinks), Bruls (CDA), Gerkens
(SP), Van Lith (CDA), Van Hijum (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66),
Mastwijk (CDA), Boelhouwer (PvdA), Dubbelboer (PvdA), De Krom (VVD), Hermans
(LPF), Dezentjé Hamming (VVD) en Haverkamp (CDA).Plv. leden: Heemskerk (PvdA), Samsom (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Smeets (PvdA), De Ruiter (SP), Slob (ChristenUnie), Aptroot (VVD), Szabó
(VVD), Hessels (CDA), Van Dijken (PvdA), Waalkens (PvdA), Herben (LPF), Vos
(GroenLinks), Halsema (GroenLinks), Ten Hoopen (CDA), Vergeer (SP), Van Haersma
Buma (CDA), Buijs (CDA), Jager (CDA), Giskes (D66), Van Winsen (CDA), Van
Dam (PvdA), Verdaas (PvdA), Van Beek (VVD), Van den Brink (LPF), Luchtenveld
(VVD) en De Pater-van der Meer (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26699-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl