Jaarverslag Nationale Ombudsman 1997; Jaarverslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25920, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

18-03-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25920 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEVOORWOORD Het werk van de Nationale ombudsman in 1997Samenspel met de bestuursorganenBestuursorganen en klachtbehandelingEen externe klachtvoorziening ook voor alle gemeentenHet ambt van Nationale ombudsman en zijn ontwikkelingHet gebruik van de naam «ombudsman»IndelingAandachtspuntena. Algemeenb. Afzonderlijke bestuursorganen 1. Politie2. Buitenlandse Zaken3. Justitie4. Volksgezondheid, Welzijn en Sport5. WaterschappenDEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1997 1.1 Inleiding1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 Inleiding1.2.2 De zes meest voorkomende problemen 1.2.2.1 Algemeen overzicht1.2.2.2 De problemen afzonderlijka. Voldoende voortvarendheidb. Actieve informatieverstrekkingBescherming persoonlijke levenssfeerc. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenGrondrechtenEuropese regelgevingd. Belangenafweging/redelijkheide. Administratieve nauwkeurigheidf. Correctheid van bejegening1.3 Bijzondere onderwerpen 1.3.1 De Nationale ombudsman en de Algemene wet bestuursrecht– artikel 2:1 (vertegenwoordiging door een gemachtigde)– artikel 2:3 (doorzendplicht)– artikel 3:1, tweede lid (schakelbepaling)– artikel 3:40 (eis van bekendmaking besluit) en
artikel 3:41 (toezending of uitreiking besluit)– artikel 3:45 (vermelden mogelijkheid van bezwaar/beroep)– artikel 3:46 en 3:47 (motiveringseis; tot 1 januari
1998 was deze eis, alleen voor beschikkingen, neergelegd in artikel 4:16 en
4:17)– artikel 4:8 (aanvrager raadplegen tijdens voorbereiding
beschikking)– artikel 4:13 (beslistermijn beschikking) en 4:14
(kennisgeving van redelijke termijn)– artikel 4:15 (opschorting termijn)– artikel 4:20 (afwijken van advies)– artikel 6:2 (mogelijkheid van bezwaar/beroep bij
niet tijdig nemen van besluit)– artikel 7:10 (termijn voor beslissing op bezwaarschrift)– artikel 7:17 (afzien van horen bij kennelijke
ongegrondheid administratief beroepschrift)– artikel 7:18 (termijn voor indienen nadere stukken
in procedure van administratief beroep)– artikel 7:24 (termijn van besluitvorming administratief
beroep; verdaging)– artikel 8:72 (gevolgen gegrond verklaren beroep
door de rechtbank)– artikel 8:81 (voorlopige voorziening)– artikel 9:7 (behandeling klacht door niet-betrokken
medewerker; betreft een bepaling in een intussen als wetsvoorstel aanhangig
nieuw hoofdstuk 9 van de Awb)1.3.2 Het gebruik van overheidsmacht: «moeten»,
«mogen» en «kunnen» als dimensies van overheidshandelena. Er is gehandeld terwijl dit niet «mocht»b. Er is gehandeld terwijl het de vraag is of dat (zo)
«kon»c. Er is niet gehandeld op de wijze zoals voorgeschrevend. Er is niet gehandeld, terwijl dat wel had behoren te
gebeuren1.3.3 De toepassing door de Nationale ombudsman van de
interventiemethode De betekenis van de interventiemethodeAard van de zakenSoorten instantiesSoorten interventiesDe opstelling van bestuursorganenReacties van verzoekersDEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1997 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Nationale ombudsman in de Grondwet2.1.2 De Wet Nationale ombudsman 2.1.2.1 In werking getreden wijzigingen van de Wet Nationale
ombudsman2.1.2.2 Wetsvoorstel 25 456 tot wijziging van de
Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur2.1.2.3 Voorgestelde wijzigingen van de Wet Nationale
ombudsman in wetsvoorstel 25 837 tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht
met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman 2.1.3.1 Tijdelijke aanwijzing van elf gemeenten per 1
november 19972.1.3.2 Verlenging van de proefaansluiting van de provincies
en enkele gemeenten2.1.3.3 Het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en
WNoWijzigingen van het Aanwijzingsbesluit2.1.4 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de mede-overheden 2.1.4.1 Aansluiting na het proefproject Verlenging van de aansluiting van de provincies en van
de gemeenten die hebben deelgenomen aan het proefprojectEvaluatie van het proefprojectNieuwe mogelijkheid voor gemeenten om zich aan te sluiten
bij de Nationale ombudsman in de vorm van een tweede instapMogelijke aansluiting van nog enkele gemeenten2.1.4.2 Overleg van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken met de Nationale ombudsman en de VNG2.1.4.3 Motie-De Graaf2.1.5 Aan een externe klachtvoorziening te stellen kwaliteitseisen2.1.6 Wetsvoorstel interne klachtbehandeling2.1.7 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten2.2 Ambt 2.2.1 Ontwikkeling langetermijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsmanAanleiding tot en opzet van het onderzoekDe uitkomsten van het onderzoekReactie van de Nationale ombudsman op het onderzoekrapportStandpunt van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken2.2.2 Ambtsdragers: nevenfuncties Nevenfuncties Nationale ombudsmanNevenfuncties substituut-ombudsman2.3. Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieTabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd* Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in fulltime
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoek en ondersteuning* ZiekteverzuimZwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangOpleiding, vorming en loopbaanbegeleidingGeorganiseerd overleg2.3.2 Financiën2.3.3 Huisvesting2.3.4 Automatisering2.3.5 Bedrijfsvoering2.3.6 Archivering3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenTabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Grafiek 1b Ontvangen verzoekschriften* per gebied 3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenGrafiek 2 Afgedane verzoekschriften 3.2.2 Onderzoek uit eigen beweging3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenGrafiek 3a Doorlooptijden alle afgedane verzoekschriften Grafiek 3b Doorlooptijden via onderzoek afgedane verzoekschriften
 3.4 Afgedane zaken per gebied Grafiek 4a Aantal rapporten per gebied* Grafiek 4b Afgedaan zonder rapport per gebied* 3.5 De conclusie van de Nationale ombudsmanGrafiek 5 De conclusie van de Nationale ombudsman 3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 Algemeen3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a Beoordelingscriteria per categorie en het oordeel
in de rapporten* de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriahet oordeel per beoordelingscriterium3.6.3 De reden voor de klacht in de tussentijds afgedane
zakenTabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* 3.6.4 De meest voorkomende problemen in de afgedane zaken 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsmana. Interventieb. «Met instemming»c. AanbevelingGrafiek 7a Aanbevelingen per bestuursorgaan* Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling* Legenda tabel 7b3.8 Enkele achtergrondkenmerken van de indieners van verzoekschriften Grafiek 8a Afgedane verzoekschriften ingediend door een
intermediair Grafiek 8b Afgedane verzoekschriften verdeeld naar provincie
verzoeker 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectena. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van de klacht:b. tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman:c. na afloop van het onderzoek van de Nationale ombudsman:d. los van het onderzoek van de Nationale ombudsman:4.2 Actie door de overheid4.2.1 Op het gebied van de politie4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse Zaken4.2.3 Op het gebied van Justitie4.2.4 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen4.2.5 Op het gebied van Financiën4.2.6 Op het gebied van Defensie4.2.7 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer4.2.8 Op het gebied van Verkeer en Waterstaat4.2.9 Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 4.2.11 Op het gebied van de waterschappen4.2.12 Op het gebied van de provincies4.2.13 Op het gebied van de gemeenten5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Staten-Generaal5.2 Bestuursorganen; andere instanties5.3 Voorlichting Externe communicatieVijftien jaar Nationale ombudsmanBijzondere projectenGemeentenInternetBronnenonderzoekOnderwijsproject5.4 Buitenlandse betrekkingenBezoekers5.5 Voordrachten; publicaties VoordrachtenPublicatiesDEEL III BEELD VAN HET IN 1997 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 InleidingInterventies door Afdeling I6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling ITabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften Grafiek 3 Doorlooptijden door Afdeling I afgedane verzoekschriften
 6.3 De toetsing van de verzoekschriften6.3.1 Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan 6.3.1.1 De bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van externe commissies6.3.1.2 Bevoegdheidsafbakening op grond van artikel 1a Artikel 1a, lid 1Enige voorbeeldenArtikel 1a, lid 26.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1 InleidingGrafiek 4 Verdeling verzoekschriften die op grond van
artikel 16 niet in onderzoek zijn genomen 6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)Enkele andere voorbeelden6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingGrafiek 5 Overzicht van de verzoekschriften die op grond
van artikel 14 niet in onderzoek zijn genomen 6.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste)
en jaartermijn (art. 14, onder a)Enkele voorbeelden6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)Enkele voorbeelden6.3.3.4 Het kenbaarheidsvereiste (artikel 14, onder h)6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenGrafiek 6 Afgedane buitenwettelijke en niet in onderzoek
genomen binnenwettelijke verzoekschriften naar onderwerp van de klacht* Tabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied* Gemeenten6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften 7A.1.2 Het werk van de Nationale ombudsman en leren door
de politie Terugkoppeling door de Nationale ombudsmanColumns van de Nationale ombudsmanOpleiding en vorming; inbreng van de Nationale ombudsman
in de verplichte cursus voor hulpofficieren van justitie7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteHet aanmerken als verdachte7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelena. Staande houden en aanhoudenb. ophouden voor verhoor en inverzekeringstelling7A.4 Overige dwangmiddelen 7A.4.1 BinnentredenBinnentreden ter hulpverleningBinnentreden zonder toestemming7A.4.2 Huiszoeking en doorzoeken auto's7A.4.3 Handboeien en fouilleren7A.4.4 Inbeslagneming7A.5 Politieoptreden en vrijwilligheid7A.6 Geweldgebruik7A.6.1 Arrestatieteam7A.6.2 Vuurwapengebruik7A.6.3 Diensthond/wapenstok/fysiek geweld7A.7 Controlebevoegdheden7A.8 PolitiecellenVerzorging vrouwelijke arrestant7A.9 Legitimatie7A.10 Informatie7A.10.1 Vastleggen van informatieGebruik kwalificatiesVernietigen van vastgelegde informatieVastleggen onderzoekactiviteiten7A.10.2 Verstrekken van informatieInformatieverstrekking door de politie aan de Nationale
ombudsmanInformatieverstrekking aan verdachtenInformatieverstrekking en de bescherming van de persoonlijke
levenssfeerInformatieverstrekking door de politie aan de nieuwsmediaInformatieverstrekking aan nabestaandenMeewerken door de politie aan tv-programma's/richtlijnen
voor informatieverstrekking en voorlichting door politie en openbaar ministerie
aan de media in en over strafzaken7A.10.3 Gebruik van informatie7A.11 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingen7.A.12 Bejegening7A.13 Hulpverlening 7A.13.1 Slachtofferhulp7A.13.2 Burenruzies7A.13.3 Overige rapporten op het terrein van hulpverlening
door de politie7A.14 Politieoptreden en verkeer 7A.14.1 Aanrijdingen7A.14.2 Wegslepen7A.14.3 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriftenOpgave persoonsgegevensDe WAHV in de plaats van strafvorderlijk optreden7A.14.4 Overige rapporten op het terrein van politieoptreden
en verkeer7A.15 Openbare orde7A.16 Vreemdelingendiensten 7A.16.1 AlgemeenInterventiesGrote korpsenWerkbezoek aan de vreemdelingendienst HaaglandenWerkbezoek aan de vreemdelingendienst Rotterdam-Rijnmond7A.16.2 Enkele zaken Het niet meedelen dat op korte termijn uitzetting zou
volgenZoekgeraakte documentenWeigering toegang; insluiting7A.17 MinderjarigenInsluitingVerhoor7A.18 Klachtbehandeling 7A.18.1 De bevoegdheid tot het afdoen van klachtenAfdoening klachten over strafvorderlijk politieoptreden7A.18.2 De behandeling van klachtenBejegening tijdens de klachtbehandelingTermijn voor het indienen van klachtenAfwijken van een advies van de Commissie voor politieklachten7A.19 Schadevergoeding AlgemeenRapportenZorg tijdens opslag en registratie van de staat van een
aangetroffen goedRechtmatig optreden; voorkomen van kostenVergoeden van reiskosten bij gebleken onschuld van de
verdachte7A.20 Politieoptreden en het burgerlijk recht: zaakwaarnemingVergoeding van sleepkostenTeruggave van een gestolen bromfietsZaakwaarneming bij overlijden7A.21 Optreden buiten diensttijd7A.22 De politieambtenaar als klager over de politie7A.23 Overige rapporten op het terrein van de politie:
grondrechtenHet grondrecht van vrijheid van meningsuitingSelectieprocedure; gelijkheidsbeginsel7B OPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften 7B.2 Openbaar ministerie en opsporing7B.3 Openbaar ministerie en vervolging7B.4 Inbeslagneming7B.5 Tenuitvoerlegging van straffenBetalingsregeling voor boete(s)7B.6 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenBetaling na het uitvaardigen van een dwangbevelVerhaal zonder dwangbevelDe hoorplicht: wanneer is een beroepschrift kennelijk
ongegrond?Verzoek om informatie aangemerkt als beroepschrift7B.7 Slachtoffers van delictenVoegen ad informandumInformatieverstrekking aan het slachtoffer7B.8 Informatieverstrekking door het openbaar ministeriePolitiemedewerker als klager over het openbaar ministerieCID-informatieInformatieverstrekking aan de media7B.9 Administratieve organisatie van de parketten en van
het Centraal Justitieel Incassobureau7B.10 Klachtbehandeling door het openbaar ministerie7B.11 Overige rapporten op het terrein van het openbaar
ministerieTermijn voor teruggave ingenomen rijbewijsWegsleepregeling Schiphol8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 9.2 Ambassades en consulatenIn kennis stellen van beschikking op visumaanvraagLegalisatie en verificatie van documentenCommunicatie tussen ambassades en de VisadienstInformatieverstrekking over Rijkswet op het NederlanderschapInformatie uit openbare registers uit het voormalig Nederlands
Nieuw-GuineaBijstand door een honorair-consulAandacht voor de honorair consul9.3 Het Ministerie zelfAmbtsberichtenPrinsjesdag-sluiting9.4 Het Bureau Visadienst10 JUSTITIE10A MINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingTabel 1 Ministerie Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 Algemene onderwerpen10A.2.1.1 Regelgeving inzake vreemdelingen Rechtszekerheid en flexibiliteitConsequenties voor de regelgevingEnkele meer specifieke aanbevelingena. regeling termijn van behandeling mvv-aanvraagb. regeling last tot uitzettingc. precisering van het begrip tweede voorlopige voorzieningDilemma's in de uitvoeringspraktijk10A.2.1.2 Ontwikkelingen bij de IND Werklast; inhaalslagWijziging procedure interne klachtbehandeling IND10A.2.1.3 De Nationale ombudsman en de IND Cijfers over ingekomen en afgehandelde zakenKlachten over behandelingsduur aanvragen: toetsingskader
Nationale ombudsman10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfBevoegdheid en toerekeninga. Machtigingen tot voorlopig verblijf Behandelingstermijn van mvv-aanvragen (artikel 4:13/4:14
Awb)Tussentijds bericht Vreemdelingencirculaire mvv-aanvragenBegin van de beslistermijn en opschorting (artikel 4:15
Awb)Verantwoordelijkheid voor termijn van doorgeleidingb. Visa Verstrekking van beschikking aan gemachtigde (artikel
2:1 Awb)Aantekening in paspoort10A.2.3 Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot
verblijf of een vergunning tot vestigingBehandelingsduur; wettelijke beslistermijnOntheemdenregelingWachten op ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse
ZakenRappelleren bij uitblijven ambtsberichtTijdig aanvragen ambtsberichtIndividuele ambtsberichten: Onderzoek uit eigen bewegingBehandelingstermijn bezwaarschrift tegen afwijzing asielverzoek
(artikel 7:10 Awb)Wachten op uitspraak van de RechtseenheidskamerToezegging aan de Nationale ombudsman niet nagekomenUitblijven beslissing op bezwaarschrift ondanks rechterlijke
uitspraakWachten op advies van de Adviescommissie voor vreemdelingenzakenHet voorbereiden van de beslissing (artikel 3:2 Awb)Onthouden van schorsende werking (artikel 32, eerste lid
Vw)Aanbeveling tot verduidelijking van het begrip «tweede
voorlopige voorziening»Aanbeveling met betrekking tot het nader gehoorGelijkheidsbeginsel in overgangsbeleid Bosnische vluchtelingen10A.2.4 Naturalisaties10A.2.5 Adviescommissie voor vreemdelingenzakenBevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien van de ACVAanbeveling ten aanzien van de ACV10A.2.6 Overige verzoekschriften op het terrein van de
INDDoorzendplicht (artikel 2:3 Awb)Vermelden van arbeidsmarktsituatie in paspoort vreemdelingAanbeveling met betrekking tot de last tot uitzettingDiacritische tekens10A.3 Griffies van gerechtenRentedragend bewaren van inbeslaggenomen geldenInformatieverstrekking over mogelijkheid tot vragen van
vermindering van griffierechtGeen teruggave griffierecht na intrekking verzoekschrift10A.4 Gevangeniswezen en TBS 10A.4.1 Algemeen10A.4.2 Gevangeniswezen Vervoer gedetineerdenPrijzen kantinewinkelsMedische zorg aan gedetineerdeWaarnemingsregeling inrichtingsarts10A.4.3 TBS TBS-passantenHuishoudelijke reglementen voor TBS-klinieken10A.5 Raden/Raad voor de Kinderbescherming10A.6 Schadevergoeding10A.7 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van JustitieBehandeling verzoek gedetineerde tot overbrengingKosteloze naamswijziging10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor Rechtsbijstand10B.2 Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers10B.3 Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen10B.4 Orden van advocaten in de arrondissementen10B.5 Overige zelfstandige bestuursorganen11 BINNENLANDSE ZAKEN11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 11A.2 Binnenlandse Veiligheidsdienst11A.3 USZO 11A.3.1 USZO-Zoetermeer11A.3.2 USZO-Heerlen11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse ZakenInformatieverstrekkingNiet dan wel niet tijdig reageren11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN Dienst geneeskundige verzorging politie12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften 12A.2 USZO-GroningenInformatie over de afspraken van de Minister met USZO-Groningen12A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenInspectie van het onderwijsSchade door gebruik van spaanplaat in een schoolgebouwTussentijds beëindigde onderzoeken12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften 12B.1.2 Productgroep StudiefinancieringInterventies12B.1.3 Afdeling Bezwaar, Beroep en Juridische ZakenInterventies12B.1.4 OV-Studentenkaart BVInterventies12B.1.5 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en LesgeldInterventiesOvergangsregeling VO 18+12B.1.6 Productgroep Onderwijsdiensten12B.1.7 Directie Facilitair Bedrijf12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1. Op het terrein van onderwijs en onderzoekRijksuniversiteit GroningenUniversiteit UtrechtUniversiteit TwenteInterventies12B.2.2 Dienst OmroepbijdragenHet optreden van controlefunctionarissen van de DOBVideo(-computer)combinatie als ontvanginrichting in de
zin van de Mediawet12B.2.3 Overige bestuursorganen13 FINANCIËN13A MINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 Inleiding De klachten bij de Nationale ombudsmanBelastingdienst Awb-conformEuropese regelgevingParallellie Belastingdienst-waterschappen13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingSchadevergoedingRentevergoedingRentevergoeding na aanhouden bezwaarschrift13A.2.3 BehandelingsduurAutomatiseringprobleemDoorzending naar andere eenheidOverige gevallen op het terrein van de behandelingsduurInterventies13A.2.4 InformatieverstrekkingInterventies13A.2.5 Heffing 13A.2.5.1 Controle BoekenonderzoekWet op de identificatieplicht13A.2.5.2 Ambtshalve vermindering13A.2.5.3 Hardheidsclausule13A.2.5.4 Onjuiste aanslagen13A.2.5.5 Belastingteruggaaf13A.2.5.6 Overige zaken op het terrein van de heffingSofinummer13A.2.6 Invordering 13A.2.6.1 Verrekening13A.2.6.2 Betalingsregelingen13A.2.6.3 KwijtscheldingBeroep op opgewekt vertrouwen13A.2.6.4 Gebruik van dwangmiddelenBedrijfssluiting13A.2.7 Centraal bureau motorrijtuigenbelasting13A.2.8 DouaneEuropa: indeling vleesproducten in het douanetarief13A.2.9 Overige zaken op het terrein van de Belastingdienst13A.3 Ministerie van Financiën anderszins 13A.3.1 Dienst Domeinen13A.3.2 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Financiën13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËN14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften 14.2 USZO-Defensie14.3 Koninklijke Marechaussee14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
Defensie15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 Algemeen15A.2.2 Geldelijke steun eigen woningen15A.2.3 Individuele huursubsidie15A.2.4 Secretariaat huurcommissie15A.3 Directoraat-Generaal Milieubeheer15A.4 Overige zaken met betrekking tot het Ministerie15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 HuurcommissiesProcedure huurprijsverhogingHuurcommissie Amsterdam15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registers16 VERKEER EN WATERSTAAT16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften 16A.2 RijksluchtvaartdienstUitvoering geluidsisolatieproject SchipholVliegveld Seppe: wijziging aanwijzing16A.3 RijkswaterstaatAfwijzing van vergoeding van schade door aanvaring met
defect baken Openbare aanbesteding van de exploitatie van een veer16A.4 Goederenvervoer Tijdelijke wet vrachtverdeling Noord-Zuid-vervoer: toezicht
door de RijksverkeersinspectieSloopbijdrage16A.5 Hoofddirectie Telecommunicatie en Post16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Stichting Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenExamens16B.2 Dienst WegverkeerUmlaut in kentekengegevensAPK-stickerVerzoek om schadevergoedingInterventies16B.3 APK-keuringsstations16B.4 Innovatie- en Onderwijscentrum auto- en tweewielerbranche 16B.5 Commissie van Beroep als bedoeld in artikel 3 van
de Wet Rijonderricht motorrijtuigen 199316B.6 Overige bestuursorganen17 ECONOMISCHE ZAKEN17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN 17A.1 Cijfers17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en Fabrieken17B.2 Overige bestuursorganen Nederlands Meetinstituut BVWaarborg Platina, Goud en Zilver NV18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften 18A.2 Afgehandelde zaken in 1997Vaarverbod; afwijzing schadevergoedingMelding houtkap; informatieverstrekkingBehandelingsduur bezwaarschriftInformatie over onderzoekOverige zaken in 199718A.3 Rapport uit 1994 Uitleg wettelijke bepaling18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJ Landinrichtingscommissie19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften 19A.2 Afgedane zaken op het terrein van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Controle door de Arbodienst en recht op privacyControle door de ArbeidsinspectieOverige rapportenProjectbureau Koopkrachtreparatie19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1bZelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.1.2 Landelijk instituut sociale verzekeringen19B.1.3.1 Behandelingsduur19B.1.3.2 InformatieverstrekkingOnjuiste informatieTer beschikking stellen van gegevens uit dossiers19B.1.4 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandeling19B.1.5 Rentevergoeding en schadevergoedingRentevergoedingSchadevergoeding19B.1.6 Overige klachten19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening19B.2.2.1 Ontslagvergunningen InleidingMotiveringHoor en wederhoorOntslaggrondenOntslag om bedrijfseconomische redenenOntslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebreken19B.2.2.2 Bemiddeling en scholing20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften 20A.2 Inspectie voor de Gezondheidszorg Regelgeving op het punt van klachtbehandelingKlachtbehandeling door de Nationale ombudsmanOptreden bij problemen in maatschap gynaecologie ziekenhuis
Eemland 20A.3 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT 20B.1 Pensioen- en Uitkeringsraad20B.2 Ziekenfondsraad20B.3 Overige21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen 22.1.1 CijfersTabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften Aandachtspunten22.2 Afgedane zaken 22.2.1 Behandelingsduur bezwaarschriftenGebruik bevoegdheid inzake wettelijke termijn behandelingsduur;
voorbeeldfunctie BelastingdienstEnkele voorbeelden22.2.2 Invordering 22.2.2.1 Kosten van invorderingVerdeling bewijs en risico bij versturen aanslag per gewone
post22.2.2.2 Kwijtschelding Parallellie waterschappen-BelastingdienstGrondslag voor de berekening bij inkomensdalingEigen bijdrage aan woonlastenIndieningstermijn verzoek om kwijtschelding; tekst toelichting
op aanslagbiljet.22.2.2.3 Overige zaken met betrekking tot de invordering Inwinnen van inlichtingen bij de Gemeentelijke Sociale
DienstDiacritische tekens22.2.3 Schadevergoeding22.2.4 Overige zaken Dienstwoning23 PROVINCIES 23.1 Algemeen 23.1.1 Het proefproject23.1.2 CijfersTabel 1a Provincies: algemeen overzicht verzoekschriften Tabel 1b Provincies: verdeling verzoekschriften 23.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de provincies 23.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomenGelderlandFlevolandGroningen23.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenBelastingenSchadevergoedingRuimtelijke ordeningOverige24 GEMEENTEN 24.1 Algemeen 24.1.1 Het proefproject De aansluiting van gemeentenContacten met de gemeentenContacten met de klager; spreekuur24.1.2 CijfersTabel 1a Gemeenten: algemeen overzicht verzoekschriften Tabel 1b Gemeenten: verdeling verzoekschriften 24.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van gemeenten 24.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomen RapportenAfhandeling bezwaarschriftToezeggingAdoptie en de GBAInterventies24.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenOnbevoegdheid Nationale ombudsmanKenbaarheidsvereisteRechterlijke uitspraakSchadevergoedingKwijtscheldingBouwzakenOverigeDEEL IV BIJLAGEN BIJLAGE 1 PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1997Algemene leiding BIJLAGE 2 KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE OMBUDSMAN1. De Nationale ombudsman BIJLAGE 3 UITGEBRACHTE RAPPORTEN3.1 Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied 3.2 Vermelding van rapporten in vakbladen in 1997 Overzicht 1 januari 1997 tot en met 10 februari 1998 Politie en openbaar ministerie Ministeries 3.3 Overzicht uitgebrachte rapporten 1997Binnenlandse Zaken Buitenlandse Zaken Defensie Economische Zaken Financiën Politie Justitie Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Sociale Zaken en Werkgelegenheid Verkeer en Waterstaat Volksgezondheid, Welzijn en Sport Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Waterschappen Gemeenten Provincies BIJLAGE 44.1 Publicaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 Jaarverslagen4.1.2 Artikelen c.a.19881989199019911992199319941995199619974.2 Publicaties over de Nationale ombudsman4.3 Het jaarverslag van de ombudsmanInleidingI. De functies van het jaarverslag1. De externe functiea. het verstrekken van informatieb. het afleggen van verantwoordingc. Relevante omgevingen2. De interne functieII. Het jaarverslag van de Nationale ombudsman van Nederland1. De inrichting van het jaarverslag2. De planning en procedure van het jaarverslag3. De publiciteit4. De impact van het jaarverslagNOTENBIJLAGE 5 DE BEOORDELINGSCRITERIALIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften2. Geen misbruik van bevoegdheid3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1 t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):3.2 t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwen5. Gelijkheid (voorzover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7.1 voortvarendheid7.2 administratieve nauwkeurigheid 7.3 actieve/adequate informatieverstrekking:7.4 actieve opstelling:B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7.5 voorzieningen ten behoeve van registratie:7.6 voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7.7 voorzieningen ter bescherming van de privacy 7.8 voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7.9 voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10 toegankelijkheid7.11 adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es) 7.12 correcte bejegening:7.13 respecteren privacy (voorzover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14 onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15 open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling 7.16 goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 6 BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN;
WET NATIONALE OMBUDSMAN6.1 Overzicht van bestuursorganen die vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman 1. Bestuursorganen aangewezen in de Wet Nationale ombudsman2. Bestuursorganen aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur ex art. 1a, eerste lid, onderdeel d, van de Wet Nationale ombudsmanA. op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse
ZakenB. op het terrein van het Ministerie van JustitieC. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
ZakenD. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en WetenschappenE. op het terrein van het Ministerie van FinanciënF. op het terrein van het Ministerie van DefensieG. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerH. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en WaterstaatI. op het terrein van het Ministerie van Economische ZakenJ. op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en VisserijK. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en WerkgelegenheidL. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport6.2 Wet Nationale ombudsman 6.2.1 Wet van 4 februari 1981, Stb. 35, laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 6 november 1997, Stb. 510ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN) BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1Artikel 1aHOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6Artikel 7Artikel 8Artikel 9Artikel 10Artikel 11HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15Artikel 16Artikel 17Artikel 18Artikel 19Artikel 20Artikel 21Artikel 22Artikel 23Artikel 24Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikel 28HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29Artikel 30Artikel 31(Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.)6.2.2 Voorstel tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman
en de Wet openbaarheid van bestuur (kamerstukken II 1996/97 en 1997/98, 25 456,
 nrs. 1 – 11), zoals aanvaard door de Tweede Kamer op 10 februari 1998ARTIKEL IABEGRIPSBEPALINGEN EN TOEPASSINGSBEREIK BCArtikel 1aDArtikel 1bArtikel 1cEFGHIJKLArtikel 30MArtikel 30aARTIKEL IIARTIKEL IIIARTIKEL IVARTIKEL VARTIKEL VIARTIKEL VIIARTIKEL VIII
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25920Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 2,6 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 920Jaarverslag Nationale Ombudsman 1997nr. 2JAARVERSLAG INHOUDSOPGAVE VOORWOORD7   Deel IBEELD VAN DE OVERHEID13   1De overheid, gezien door de Nationale
ombudsman in 199715   1.1Inleiding151.2Veel voorkomende problemen16 1.2.1Inleiding161.2.2De zes meest voorkomende problemen17 1.2.2.1Algemeen
overzicht17 1.2.2.2De problemen afzonderlijk17 1.3Bijzondere
onderwerpen23 1.3.1De Nationale ombudsman en de Algemene
wet bestuursrecht23 1.3.2Het gebruik van overheidsmacht:
«moeten», «mogen» en «kunnen» als dimensies
van overheidshandelen27 1.3.3De toepassing door de Nationale
ombudsman van de interventiemethode31    Deel IIDE
NATIONALE OMBUDSMAN IN 199735   2Wetgeving;
ambt; bureau37   2.1Wetgeving c.a.37 2.1.1De Nationale ombudsman in de Grondwet37 2.1.2De
Wet Nationale ombudsman38 2.1.2.1In werking getreden wijzigingen
van de Wet Nationale ombudsman38 2.1.2.2Wetsvoorstel 25 456
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur382.1.2.3Voorgestelde wijzigingen van de Wet Nationale ombudsman
in wetsvoorstel 25 837 tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht
met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen412.1.3. Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a, eerste
lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman42 2.1.3.1Tijdelijke
aanwijzing van elf gemeenten per 1 november 199742 2.1.3.2Verlenging
van de proefaansluiting van de provincies en enkele gemeenten43 2.1.3.3Het
Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo44 2.1.4Bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van de mede-overheden47 2.1.4.1Aansluiting
na het proefproject47 2.1.4.2Overleg van de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken met de Nationale ombudsman en de VNG50 2.1.4.3Motie-De
Graaf51 2.1.5Aan een externe klachtvoorziening te stellen
kwaliteitseisen52 2.1.6Wetsvoorstel interne klachtbehandeling532.1.7Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten54 2.2Ambt56 2.2.1Ontwikkeling
langetermijnvisie op het instituut van de Nationale ombudsman56 2.2.2Ambtsdragers;
nevenfuncties64 2.3Het Bureau Nationale ombudsman652.3.1Personeel65 2.3.2Financiën662.3.3Huisvesting66 2.3.4Automatisering672.3.5Bedrijfsvoering67 2.3.6Archivering67   3Het werk van de Nationale ombudsman
in cijfers69   3.1De te behandelen
zaken69 3.2Afgedane zaken71 3.2.1Cijfers
afgedane zaken71 3.2.2Onderzoek uit eigen beweging723.3Doorlooptijden verzoekschriften72 3.4Afgedane
zaken per gebied75 3.5De conclusie van de Nationale ombudsman763.6Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale ombudsman783.6.1Algemeen78 3.6.2De beoordeling in de rapporten78 3.6.3De reden voor de klacht in de tussentijds afgedane
zaken80 3.6.4De meest voorkomende problemen in de afgedane
zaken81 3.7De effecten van het werk van de Nationale ombudsman823.8Enkele achtergrondkenmerken van de indieners van verzoekschriften85   4Effecten van het werk van de Nationale
ombudsman87   4.1Soorten effecten874.2Actie door de overheid89 4.2.1Op het gebied
van de politie89 4.2.2Op het gebied van Buitenlandse Zaken904.2.3Op het gebied van Justitie90 4.2.4Op het
gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen90 4.2.5Op
het gebied van Financiën91 4.2.6Op het gebied van Defensie924.2.7Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer92 4.2.8Op het gebied van Verkeer en Waterstaat924.2.9Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij934.2.10Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid934.2.11Op het gebied van de waterschappen94 4.2.12Op
het gebied van de provincies94 4.2.13Op het gebied van de
gemeenten94    5Nationale ombudsman
en omgeving97   5.1Staten-Generaal975.2Bestuursorganen; andere instanties97 5.3Voorlichting975.4Buitenlandse betrekkingen100 5.5Voordrachten;
publicaties101    Deel IIIBEELD VAN
HET IN 1997 VERRICHTE ONDERZOEK103   6Beoordeling
verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid; telefonische verzoeken
om informatie105   6.1Inleiding1056.2Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling I106 6.3De toetsing van verzoekschriften1086.3.1Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan108 6.3.1.1De
bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van externe commissies1086.3.1.2Bevoegdheidsafbakening op grond van artikel 1a1116.3.2Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging1136.3.2.1Inleiding113 6.3.2.2Onbevoegdheid Nationale
ombudsman ten aanzien van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder
b)114 6.3.2.3Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)115 6.3.3. Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire
bevoegdheid Nationale ombudsman117 6.3.3.1Inleiding1176.3.3.2Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste) en jaartermijn
(art. 14, onder a)118 6.3.3.3Kennelijke ongegrondheid van
het verzoek (art. 14, onder b)119 6.3.3.4Het kenbaarheidsvereiste
(art. 14, onder h)121 6.4Buitenwettelijke verzoekschriften1226.5Telefonische behandeling van klachten en verzoeken om informatie125   7Politie en openbaar ministerie127   7APolitie127   7A.1Inleiding127 7A.1.1Algemeen; cijfers1277A.1.2Het werk van de Nationale ombudsman en leren door de politie1277A.2Toepassing van bepalingen betreffende de verdachte1297A.3Vrijheidsbenemende dwangmiddelen130 7A.4Overige
dwangmiddelen133 7A.4.1Binnentreden133 7A.4.2Huiszoeking
en doorzoeken auto's134 7A.4.3Handboeien en fouilleren1347A.4.4Inbeslagneming135 7A.5Politieoptreden
en vrijwilligheid135 7A.6Geweldgebruik136 7A.6.1Arrestatieteam1367A.6.2Vuurwapengebruik137 7A.6.3Diensthond/wapenstok/fysiek
geweld138 7A.7Controlebevoegdheden139 7A.8Politiecellen1407A.9Legitimatie142 7A.10Informatie1427A.10.1Vastleggen van informatie142 7A.10.2Verstrekken
van informatie145 7A.10.3Gebruik van informatie1507A.11Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingen1517A.12Bejegening153 7A.13Hulpverlening1547A.13.1Slachtofferhulp154 7A.13.2Burenruzies1567A.13.3Overige rapporten op het terrein van hulpverlening door
de politie157 7A.14Politieoptreden en verkeer158 7A.14.1Aanrijdingen1587A.14.2Wegslepen159 7A.14.3Politie en de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften159 7A.14.4Overige
rapporten op het terrein van politieoptreden en verkeer162 7A.15Openbare
orde163 7A.16Vreemdelingendiensten164 7A.16.1Algemeen1647A.16.2Enkele zaken166 7A.17Minderjarigen1677A.18Klachtbehandeling170 7A.18.1De bevoegdheid
tot het afdoen van klachten170 7A.18.2De behandeling van
klachten171 7A.19Schadevergoeding175 7A.20Politieoptreden
en het burgerlijk recht: zaakwaarneming179 7A.21Optreden
buiten diensttijd183 7A.22De politieambtenaar als klager
over de politie183 7A.23Overige rapporten op het terrein
van de politie: grondrechten185    7BOpenbaar
ministerie188   7B.1Algemeen; cijfers1887B.2Openbaar ministerie en opsporing188 7B.3Openbaar
ministerie en vervolging189 7B.4Inbeslagneming1897B.5Tenuitvoerlegging van straffen190 7B.6De
Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften192 7B.7Slachtoffers
van delicten198 7B.8Informatieverstrekking door het openbaar
ministerie199 7B.9Administratieve organisatie
van de parketten en van het Centraal Justitieel Incassobureau201 7B.10Klachtbehandeling
door het openbaar ministerie202 7B.11Overige rapporten op
het terrein van het openbaar ministerie203    8Ministerie
van Algemene Zaken207   9Ministerie
van Buitenlandse Zaken209   9.1Algemeen;
cijfers209 9.2Ambassades en consulaten209 9.3Het
Ministerie zelf219 9.4Het Bureau Visadienst221    10Justitie223   10AMinisterie van Justitie224 10A.1Algemeen;
cijfers224 10A.2Immigratie- en Naturalisatiedienst22410A.2.1Algemene onderwerpen224 10A.2.1.1Regelgeving
inzake vreemdelingen225 10A.2.1.2Ontwikkelingen bij de IND22710A.2.1.3De Nationale ombudsman en de IND228 10A.2.2Visa
en machtigingen tot voorlopig verblijf230 10A.2.3Asielverzoeken;
verzoeken om een vergunning tot verblijf of een vergunning tot vestiging23410A.2.4Naturalisaties241 10A.2.5Adviescommissie
voor vreemdelingenzaken241 10A.2.6Overige verzoekschriften
op het terrein van de IND243 10A.3Griffies van gerechten24510A.4Gevangeniswezen en TBS249 10A.4.1Algemeen24910A.4.2Gevangeniswezen249 10A.4.3TBS25310A.5Raden/Raad voor de Kinderbescherming257 10A.6Schadevergoeding25810A.7Overige rapporten op het terrein van het Ministerie van Justitie25910BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Justitie26210B.1Raden voor Rechtsbijstand262 10B.2Centraal
Orgaan Opvang Asielzoekers263 10B.3Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen263 10B.4Orden van advocaten in de arrondissementen26410B.5Overige zelfstandige bestuursorganen264    11Binnenlandse
Zaken265   11AMinisterie van Binnenlandse
Zaken266 11A.1Cijfers266 11A.2Binnenlandse
Veiligheidsdienst266 11A.3USZO268 11A.3.1USZO-Zoetermeer26811A.3.2USZO-Heerlen269 11A.4Overige zaken op
het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken270 11BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Binnenlandse Zaken: Dienst geneeskundige
verzorging politie271    12Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen273   12AMinisterie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen274 12A.1Cijfers27412A.2USZO-Groningen274 12A.3Overige zaken op
het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen27612BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen278 12B.1Informatie Beheer Groep;
OV-Studentenkaart BV278 12B.1.1Algemeen; cijfers27812B.1.2Productgroep Studiefinanciering278 12B.1.3Afdeling
Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken280 12B.1.4OV-Studentenkaart
BV280 12B.1.5Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en
Lesgeld282 12B.1.6Productgroep Onderwijsdiensten28412B.1.7Directie Facilitair Bedrijf284 12B.2Overige
zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen28412B.2.1Op het terrein van onderwijs en onderzoek284 12B.2.2Dienst
Omroepbijdragen286 12B.2.3Overige bestuursorganen287   13Financiën289   13AMinisterie van Financiën290 13A.1Cijfers29013A.2Belastingdienst290 13A.2.1Inleiding29013A.2.2Rentevergoeding; schadevergoeding291 13A.2.3Behandelingsduur29413A.2.4Informatieverstrekking297 13A.2.5Heffing29813A.2.5.1Controle298 13A.2.5.2Ambtshalve vermindering29913A.2.5.3Hardheidsclausule301 13A.2.5.4Onjuiste
aanslagen302 13A.2.5.5Belastingteruggaaf303 13A.2.5.6Overige
zaken op het terrein van de heffing304 13A.2.6Invordering30513A.2.6.1Verrekening305 13A.2.6.2Betalingsregelingen30613A.2.6.3Kwijtschelding307 13A.2.6.4Gebruik
van dwangmiddelen308 13A.2.7Centraal bureau motorrijtuigenbelasting31013A.2.8Douane311 13A.2.9Overige zaken op het
terrein van de Belastingdienst314 13A.3Ministerie van Financiën
anderszins314 13A.3.1Dienst Domeinen314 13A.3.2Overige
zaken op het terrein van het Ministerie van Financiën315 13BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Financiën316    14Ministerie
van Defensie317   14.1Algemeen;
cijfers317 14.2USZO-Defensie317 14.3De
Koninklijke Marechaussee317 14.4Overige zaken op het terrein
van het Ministerie van Defensie318    15Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer323   15AMinisterie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer324 15A.1Cijfers32415A.2Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting324 15A.2.1Algemeen32415A.2.2Geldelijke steun eigen woningen324 15A.2.3Individuele
huursubsidie324 15A.2.4Secretariaat huurcommissie32515A.3Directoraat-Generaal Milieubeheer325 15A.4Overige
zaken met betrekking tot het Ministerie325 15BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer327 15B.1Huurcommissies327 15B.2Dienst
voor het kadaster en de openbare registers331    16Verkeer
en Waterstaat333   16AMinisterie
van Verkeer en Waterstaat334 16A.1Cijfers334 16A.2Rijksluchtvaartdienst33416A.3Rijkswaterstaat336 16A.4Goederenvervoer33716A.5Hoofddirectie Telecommunicatie en Post340 16BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Verkeer en Waterstaat341 16B.1Stichting
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen341 16B.2Dienst Wegverkeer34216B.3APK-keuringsstations344 16B.4Innovatie-
en Onderwijscentrum auto- en tweewielerbranche345 16B.5Commissie
van Beroep als bedoeld in artikel 3 van de Wet Rijonderricht motorrijtuigen
1993346 16B.6Overige bestuursorganen346 47  17Economische
Zaken347   17AMinisterie van Economische
Zaken348 17A.1Cijfers348 17BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Economische Zaken349 17B.1Kamers
van Koophandel en Fabrieken349 17B.2Overige bestuursorganen349   18Landbouw, Natuurbeheer en Visserij351   18AMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij35218A.1Cijfers352 18A.2Afgehandelde zaken in 199735218A.3Rapport uit 1994355 18BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij357    19Sociale
Zaken en Werkgelegenheid359   19AMinisterie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid360 19A.1Cijfers36019A.2Afgedane zaken op het terrein van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid360 19BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid363 19B.1Bestuursorganen
op het terrein van de sociale zekerheid363 19B.1.1Cijfers36319B.1.2Landelijk instituut sociale verzekeringen363 19B.1.3.1Behandelingsduur36319B.1.3.2Informatieverstrekking365 19B.1.4Dienstverlening;
bejegening; klachtbehandeling368 19B.1.5Rentevergoeding
en schadevergoeding370 19B.1.6Overige klachten37319B.2Arbeidsvoorzieningsorganisatie375 19B.2.1Cijfers37519B.2.2Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening37519B.2.2.1Ontslagvergunningen375 19B.2.2.2Bemiddeling
en scholing381    20Volksgezondheid,
Welzijn en Sport383   20AMinisterie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport384 20A.1Cijfers38420A.2Inspectie voor de Gezondheidszorg384 20A.3Overige
rapporten op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport389 20BZelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport390 20B.1Pensioen-
en Uitkeringsraad390 20B.2Ziekenfondsraad390 20B.3Overige390   21Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie391   22Waterschappen393   22.1Algemeen39322.1.1Cijfers39322.2Afgedane zaken394 22.2.1Behandelingsduur
bezwaarschriften394 22.2.2Invordering395 22.2.2.1Kosten
van invordering395 22.2.2.2Kwijtschelding397 22.2.2.3Overige
zaken met betrekking tot de invordering401 22.2.3Schadevergoeding40222.2.4Overige zaken405    23Provincies407   23.1Algemeen407 23.1.1Het proefproject40723.1.2Cijfers407 23.2Het werk van de Nationale
ombudsman op het terrein van de provincies408 23.2.1Zaken
die in onderzoek zijn genomen408 23.2.2Buiten onderzoek
gebleven zaken410    24Gemeenten413   24.1Algemeen413 24.1.1Het proefproject41324.1.2Cijfers414 24.2Het werk van de Nationale
ombudsman op het terrein van gemeenten415 24.2.1Zaken die
in onderzoek zijn genomen415 24.2.2Buiten onderzoek gebleven
zaken417    Deel IVBIJLAGEN421   1Personeelsbezetting per 31 december 1997423 2Kamerstukken
c.a. inzake de Nationale ombudsman426 3Uitgebrachte rapporten4363.1Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied4363.2Vermelding rapporten in vakbladen in 1997437 3.3Klachtsamenvatting
en oordeel per rapport440 4Publicaties Nationale ombudsman4774.1Publicaties van de Nationale ombudsman477 4.2Publicaties
over de Nationale ombudsman480 4.3Het jaarverslag van de
ombudsman480 5Toelichting op de beoordelingscriteria van
de Nationale ombudsman491 6Bestuursorganen binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman; Wet Nationale ombudsman494 6.1Overzicht
van bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman4946.2Wet Nationale ombudsman501VOORWOORD Het werk van de Nationale ombudsman in 1997Na een aantal jaren van forse groei, ingezet in 1994, was 1997 een jaar
van stabilisatie van de instroom van klachten bij de Nationale ombudsman.
Er werden 7210 klachten ontvangen, 484 minder dan in 1996, een daling van
6,2%. De daling betreft met name het Ministerie van Justitie, waarover 560
minder verzoekschriften werden ontvangen (een afname van 31,7% ten opzichte
van 1996). Het betreft hier in het bijzonder het effect van de inhaalslag
bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), waarover in 1997 404 verzoekschriften
minder werden ontvangen dan in 1996 (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.1.2).
Wanneer rekening wordt gehouden met deze specifieke daling bij Justitie, komt
de instroom over 1997 min of meer gelijk uit aan die over 1996. Deze stabilisatie
werd al in het Voorwoord bij het Jaarverslag 1996 gesignaleerd. Verder zochten
14 955 burgers telefonisch contact met het Bureau Nationale ombudsman
(eveneens een daling van 6,2% ten opzichte van 1996). Alles bijeen, wendden
in 1997 22 165 burgers zich schriftelijk of telefonisch tot de Nationale
ombudsman.De Nationale ombudsman handelde in 1997 7380 zaken af, een lichte
daling (1,7%) ten opzichte van 1996. Van de afgedane verzoekschriften zijn
1851 (25,1%) afgehandeld na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daarbij werd in twee van de drie gevallen toepassing gegeven aan de interventiemethode.
Er verschenen 608 rapporten (1996: 615).De Nationale ombudsman spreekt hier graag zijn waardering uit voor de
inzet en de toewijding van ieder die in 1997 op het Bureau Nationale ombudsman
er aan heeft bijgedragen dat het instituut van de Nationale ombudsman zijn
werk naar behoren doet.Het jaar 1997 was het eerste volle jaar waarin de Nationale ombudsman
ook bevoegd was ten aanzien van de provincies en van een aantal gemeenten
(zie nader hoofdstuk 2, § 2.1.3 en § 2.1.4, alsmede hoofdstuk
23 en 24). Zo bestrijkt het werkterrein van de Nationale ombudsman nu de overheid
in haar volle breedte (zie ook bijlage 6.1). De grote verscheidenheid van
instanties en onderwerpen waarmee de Nationale ombudsman te maken heeft, blijkt
uit de hoofdstukken over de afzonderlijke bestuursorganen, in deel III van
dit jaarverslag. Beter dan door de hiervoor weergegeven cijfers komt in die
hoofdstukken tot uitdrukking wat de Nationale ombudsman in 1997 heeft gedaan. Samenspel met de bestuursorganenEvenals in voorgaande jaren, was ook in 1997 sprake van een constructieve
opstelling tegenover de Nationale ombudsman van de talloze bestuursorganen
die het aanging. Ook met de instanties die nog maar kort vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman verliep het samenspel van meet af aan
goed. Voor deze constructieve opstelling past hier eveneens een woord van
waardering.Een goed samenspel – ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid –
is allereerst van groot belang voor de toepassing door de Nationale ombudsman
van de interventiemethode. Snelheid, flexibiliteit en oplossingsgerichtheid
kenmerken deze aanpak. Zij zou niet effectief zijn als de desbetreffende instanties
niet bereid zouden zijn tot een goede samenwerking (zie voor een aantal ervaringen
met deze interventiemethode nader: hoofdstuk 1, § 1.3.3). Maar ook
in de gevallen waarin het onderzoek van de Nationale ombudsman naar aanleiding
van een klacht uitmondt in een rapport is een open en coöperatieve opstelling
in het onderzoeksproces, ten behoeve van de waarheidsvinding, van groot belang.
Belangrijk is ook dat de praktijk zich heeft bestendigd dat aanbevelingen
van de Nationale ombudsman vrijwel zonder uitzondering worden opgevolgd.In veel gevallen heeft het werk van de Nationale ombudsman aldus een positief
effect voor de klagende burger. Tegelijk blijkt bij de overheid belangstelling
en bereidheid om het werk van de Nationale ombudsman te zien en te gebruiken
als een bijdrage aan het verbeteren van de eigen uitvoeringspraktijk, waardoor
klachten kunnen worden voorkomen. Dit laatste is overigens een permanente
opgave, zoals ook dit jaarverslag weer, aan de hand van talloze voorbeelden,
laat zien. Bestuursorganen en klachtbehandelingIntussen blijft het van groot belang dat de overheid haar werk zó
doet, dat zij zo min mogelijk reden geeft tot klagen. Dat stelt niet alleen –
en in de eerste plaats – hoge eisen aan het werk tijdens het zogenoemde
primaire proces, maar het verlangt ook passende aandacht en energie voor de
interne behandeling van klachten. Dat laatste voorkomt immers klachten bij
een externe instantie als de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman hoopt daarom zeer dat het wetsvoorstel om de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) aan te vullen met een hoofdstuk met regels over de
behandeling van klachten door bestuursorganen (bij de Tweede Kamer ingediend
op 14 januari 1998; zie hoofdstuk 2, § 2.1.6) zal leiden tot verscherpte
aandacht voor dit onderwerp bij alle bestuursorganen, en tot passende actie
overal in de overheid. De ervaring heeft de Nationale ombudsman geleerd dat
veel overheden op dit punt nog veel te doen hebben. Niet valt uit te sluiten
dat zij dit ervaren als een last die zij wijten aan de Awb, en dat zij dit
zien als het zoveelste voorbeeld van de zo veel besproken juridisering van
het openbaar bestuur. Zo'n reactie zou echter onjuist zijn.In dit verband moet worden opgemerkt dat het voorgestelde hoofdstuk 9
van de Awb de uitdrukking is van een algemeen gevoelen dat de overheid, wil
zij een open verhouding hebben met de samenleving, adequaat behoort te reageren
op klachten van burgers. Wanneer dàt als nieuw zou worden ervaren,
zou dat een teken aan de wand, en alle reden voor bezorgdheid zijn. En daar
waar de praktijk nog een lange weg heeft te gaan om recht te doen aan deze
norm, treft daarvoor niet de Awb(-wetgever) een verwijt, maar is er voldoende
reden voor de betreffende instantie om kritisch naar zichzelf te kijken. Zo
nieuw is de genoemde norm immers nu ook weer niet. En verder verdient het
de aandacht dat het voorgestelde hoofdstuk 9 alle ruimte biedt voor een interne
klachtbehandeling «op maat». Een externe klachtvoorziening ook voor alle gemeentenAls sluitstuk op interne klachtbehandeling bij overheidsinstanties zelf
is een externe, onafhankelijke instantie van klachtbehandeling onmisbaar,
zo is intussen de algemene opvatting. Dit klemt in het bijzonder voor de gemeenten,
omdat die in grote meerderheid nog niet zo'n voorziening hebben. Intussen
zijn kabinet, Tweede Kamer en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),
met de Nationale ombudsman, eensgezind in de opvatting dat binnen enkele jaren
aan die situatie een einde moet zijn gekomen. Er is voor de gemeenten die
het aangaat geen enkele reden om te wachten op de plaatsing van hoofdstuk
9 van de Awb in het Staatsblad alvorens zij voorbereidingen treffen voor de
besluitvorming over een externe klachtinstantie.Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm, VNG en Nationale
ombudsman hebben in overleg met elkaar een aantal eisen geformuleerd waaraan
zo'n externe klachtinstantie behoort te voldoen. Deze zijn neergelegd in een
brief van de Staatssecretaris aan de Tweede Kamer van 22 januari 1998 (zie
hoofdstuk 2, § 2.1.5). Gehoopt mag worden dat het desbetreffende
overzicht van eisen er aan zal bijdragen dat de gemeenten die het aangaat
met voortvarendheid de nodige stappen op dit punt zullen zetten.
Daardoor zou worden voorkomen dat het eventueel vastleggen van een en ander
in de wet – waarvan de Nationale ombudsman, met Staatssecretaris Kohnstamm,
op zichzelf voorstander is – te zijner tijd meer zal zijn dan codificatie,
namelijk een dwangmiddel voor die gemeenten die het op dit punt hebben laten
afweten. Het ambt van Nationale ombudsman en zijn ontwikkelingElke organisatie ontwikkelt zich terwijl zij haar werk doet. Ervaringen
leiden tot nieuwe inzichten en tot verbreding en verdieping van kennis, en
kunnen aanleiding geven tot het bijstellen van werkwijzen. Dat geldt ook voor
het instituut van de Nationale ombudsman, zoals onder meer blijkt uit de achtereenvolgende
jaarverslagen. De bedoelde ontwikkeling is niet alleen het resultaat van processen
binnen de organisatie, maar komt mede voort uit de wisselwerking met haar
omgeving.Zoals de Nationale ombudsman overheden een spiegel voorhoudt, zo geldt
ook voor het instituut van de Nationale ombudsman dat het er goed aan doet
om het oog te houden op zijn omgeving. Dit was een van de overwegingen die
er, in december 1995, toe hebben geleid dat de Nationale ombudsman, samen
met het Ministerie van Binnenlandse Zaken, opdracht heeft gegeven aan een
onderzoekteam van de Universiteit Utrecht, onder leiding van prof. mr. J. B. J. M.
ten Berge, voor een onderzoek dat moest zijn gericht op de beantwoording van
een aantal vraagpunten die van belang zijn voor de verdere ontwikkeling van
het instituut van de Nationale ombudsman.Het resultaat van dit onderzoek is in september 1997 verschenen, in de
vorm van het boek Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman.
Visies op consolidatie en meerwaarde (zie nader hoofdstuk 2, § 2.2.1).
In het onderzoek is een groot aantal deskundigen geraadpleegd in de omgeving
van het instituut van de Nationale ombudsman; ook hun visies liggen ten grondslag
aan het eindresultaat. In de conclusies van de onderzoekers komt naar voren
dat het instituut van de Nationale ombudsman goed op koers ligt, en dat er
geen reden is om op hoofdpunten voor de inrichting en de werkwijze van het
instituut een andere richting te overwegen. Dat is op zichzelf verheugend.Tegelijk doen de onderzoekers een aantal voorstellen met het oog op de
verdere consolidatie van het instituut, en met het oog op de eigen betekenis
ervan, als een voorziening van bescherming van de burger tegen de overheid.
Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken en de Nationale ombudsman
hebben, ieder voorzover het zijn verantwoordelijkheid betrof, laten weten
dat zij zich in hoge mate kunnen vinden in de aanbevelingen van de onderzoekers.
Voorzover deze voorstellen (mede) de wetgever betreffen, zijn zij op 4 februari
1998 onderwerp geweest van overleg van Staatssecretaris Kohnstamm met de vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken uit de Tweede Kamer. Daarbij vond de opvatting
van de Staatssecretaris brede instemming.Voor de consolidatie van het ambt van Nationale ombudsman is intussen
van bijzondere betekenis dat het wetsvoorstel dat ertoe strekt om dit ambt
als zodanig te verankeren in de Grondwet, in een nieuw artikel 78a, intussen
door de beide Kamers van de Staten-Generaal in eerste lezing is aanvaard (zie
hoofdstuk 2, § 2.1.1). Het gebruik van de naam «ombudsman»In het Voorwoord tot het Jaarverslag 1992 (blz. 9–13) is er aandacht
voor gevraagd dat het gebruik van de naam «ombudsman» een bron
is van misverstand en verwarring. Daarbij is een aantal voorbeelden genoemd
van de grote verscheidenheid aan instanties die op enigerlei wijze het woord
«ombudsman» in hun naam voeren. Soms worden alleen de eerste twee
lettergrepen gebruikt, voorzien van een achtervoegsel, zoals in het geval
van het woord «ombudscommissie». In het Jaarverslag 1992 is tevens gewezen op de praktijk in Nieuw-Zeeland, dat in 1959, na Denemarken,
als het vierde land in de wereld het instituut van parlementaire ombudsman
instelde. In de wetgeving daar (artikel 28A van de Ombudsman Act 1975) is
voorzien in de bescherming van het gebruik van de naam «ombudsman».In het Jaarverslag 1992 heeft de Nationale ombudsman ervoor gepleit dat
de wetgever zich zou bezinnen op mogelijkheden om, bij voorbeeld via de Algemene
wet bestuursrecht, ook in Nederland te komen tot enigerlei vorm van regulering,
althans waar het de publieke sector betreft. Staatssecretaris Kohnstamm heeft
destijds laten weten niet zo veel reden te zien voor stappen op dit punt.Intussen, vijf jaar later, moet worden vastgesteld dat de bedoelde onduidelijkheid
allerminst is verdwenen. Naast de in 1992 genoemde gevallen kan voor 1997
als een voorbeeld uit de private sector worden genoemd de aanwijzing door
De Volkskrant van een ombudsman – overigens een medewerker van die krant –
die elke zaterdag een column schrijft die betrekking heeft op het redactiebeleid
van zijn krant. Dit staat wel ver af van onafhankelijke klachtbehandeling.
In de publieke sector is er de Technische Universiteit Delft, die een eigen,
interne ombudsman benoemde, dit terwijl de Nationale ombudsman sinds 1 november
1995 ook bevoegd is ten aanzien van de openbare universiteiten. Verder moet
in dit verband worden opgemerkt dat niet valt uit te sluiten dat de komende
jaren gemeenten die een eigen externe klachtvoorziening instellen daarvoor
het woord «ombud...» zullen gebruiken, ook wanneer zo'n voorziening
niet voldoet aan de eisen die aan een externe klachtinstantie moeten worden
gesteld, en die hiervoor aan de orde kwamen.Zeker voor het verkeer tussen burger en overheid is het van belang dat
waar het woord «ombudsman» wordt gebruikt, dit alleen gebeurt
voor instanties die op enkele essentiële punten met elkaar overeenstemmen.
In het bijzonder gaat het dan om de onafhankelijkheid en professionaliteit
van de betreffende instantie. Wanneer burgers zich met een klacht over de
overheid wenden tot een ombudsman, moet voor hen op voorhand zo goed mogelijk
duidelijk zijn wat zij op dit punt hebben te verwachten. De Nationale ombudsman
ziet reden om opnieuw aandacht te vragen voor het pleidooi uit het Jaarverslag
1992.In dit verband moet worden opgemerkt dat het gesignaleerde probleem intussen
ook in Denemarken aandacht heeft gekregen. Het Deense instituut van de Folketingets
Ombudsmand begon in 1955 met zijn werk, en heeft ten voorbeeld gestaan voor
vele landen, waaronder Nederland. De wet op de Deense parlementaire ombudsman
(nr. 273, van 12 juni 1996) bevat sinds kort een bepaling (artikel 30) waarin
is geregeld dat de aanduiding «ombudsman» of enige andere aanduiding
die daarmee verward kan worden niet mag worden gebruikt behalve wanneer dat
is toegestaan door een wet die is aangenomen door de Folketing (het Deense
parlement). IndelingDit jaarverslag heeft de indeling die intussen al vele jaren is gevolgd.
Voor de jaarlijkse bijeenkomst in 1997 van de Europese Nationale ombudsmannen
heeft de Nationale ombudsman een bijdrage gemaakt over het onderwerp Het jaarverslag van de ombudsman. Daarin wordt eerst meer in het algemeen
ingegaan op de functies van het jaarverslag, gevolgd door de behandeling van
de Nederlandse praktijk, bij wijze van illustratie. De Nederlandse versie
van deze bijdrage is, ter informatie, opgenomen in dit jaarverslag (bijlage
4.3). Hoofdstuk 1 van dit jaarverslag trekt een aantal lijnen, steeds voorzien
van de nodige voorbeelden, door het materiaal dat wordt gepresenteerd in de
rest van het verslag. Na een korte behandeling van de meest voorkomende problemen
in 1997 volgen drie bijzondere onderwerpen: de toetsing door de Nationale
ombudsman aan bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht, de beoordeling
door de Nationale ombudsman van het gebruik van overheidsmacht, met bijzondere
aandacht voor het begrip bevoegdheid, en ervaringen met de toepassing
van de interventiemethode. Daarop volgen enkele hoofdstukken (2 tot en met
5) over het instituut van de Nationale ombudsman. Vervolgens komt het zwaartepunt
van dit jaarverslag, dat wordt gevormd door de hoofdstukken (6 tot en met
24) over het werk van de Nationale ombudsman op het terrein van de afzonderlijke
bestuursorganen. AandachtspuntenMet name met het oog op de behandeling van dit jaarverslag door de Tweede
Kamer volgt hieronder een overzicht van een aantal aandachtspunten. Aanbevelingen
waar de Nationale ombudsman nog een reactie op verwacht, zijn over het algemeen
niet in dit overzicht opgenomen; de desbetreffende zaken zullen in beginsel
worden behandeld in het volgende jaarverslag, wanneer de reactie is ontvangen. a. Algemeen– Het bevorderen dat gemeenten die een eigen instantie in het leven
roepen van onafhankelijke klachtbehandeling daarbij ten volle recht doen aan
de eisen die aan zo'n instantie moeten worden gesteld (dit Voorwoord; zie
ook hoofdstuk 2, § 2.1.5).– Het reguleren van het gebruik van de naam «ombudsman»
(dit Voorwoord).– Het naleven door alle bestuursorganen van de Algemene wet bestuursrecht,
met name ook op het punt van de bepalingen in deze wet die betrekking hebben
op termijnen van behandeling (zie in algemene zin hoofdstuk 1, § 1.3.1,
alsmede deel III over de afzonderlijke bestuursorganen, met name, over het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk 9, § 9.2, en over de
IND van het Ministerie van Justitie, hoofdstuk 10, § 10A.2.1.1 en
§ 10A.2.1.3). b. Afzonderlijke bestuursorganen 1. Politie– Een algemene wettelijke regeling van schadevergoeding in verband
met strafvorderlijk politieoptreden, en een toereikend budget in dat verband
(zie hoofdstuk 7, § 7A.19). 2. Buitenlandse Zaken– De behandelingsduur, in verband met de Awb, van verzoeken om legalisatie
en verificatie van documenten, gelet op knelpunten in de bezetting van posten
in de zogenoemde probleemlanden (zie hoofdstuk 9, § 9.2).– De rolvervulling door de honorair consul (zie hoofdstuk 9, § 9.2). 3. Justitie– Het richtbedrag voor een betalingsregeling door het Centraal Justitieel
Incassobureau bij meer dan één openstaande boete (zie hoofdstuk
7, § 7B.5).– De periodieke doorlichting van beleidsregelgeving op het terrein
van het vreemdelingenrecht (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.1.1), en de
daar genoemde drie punten (regeling van de behandelingsduur van verzoeken
om een machtiging tot voorlopig verblijf en van de last tot uitzetting in
een algemeen verbindend voorschrift, in plaats van via beleidsregelgeving,
en precisering van het begrip tweede voorlopige voorziening).– Dilemma's in de uitvoeringspraktijk van het vreemdelingenbeleid
zoals gesignaleerd vanuit de Vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.1.1).– De behandelingsduur bij de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken
(zie hoofdstuk 10, § 10A.2.5). 4. Volksgezondheid, Welzijn en Sport– De vraag of onder het nieuwe wettelijke systeem van de Klachtwet
cliënten zorgsector, waarbij de Inspectie voor de Gezondheidszorg niet
langer klachten ontvangt en behandelt maar slechts kan worden benaderd met
meldingen, wel is gewaarborgd dat de Inspectie voldoende bruikbare signalen
ontvangt om haar taak als bewaakster van de kwaliteit van de gezondheidszorg
naar behoren te vervullen (zie hoofdstuk 20, § 20A.2). 5. Waterschappen– De behandelingsduur van bezwaarschriften (zie hoofdstuk 22, § 22.2.1)
en de uitleg van regelingen die gelden op het terrein van de invordering,
met name voor kwijtschelding (zie hoofdstuk 22, § 22.2.2.2), bezien
in verband met parallellie op deze punten met de Belastingdienst.– Het vraagstuk van de verdeling van bewijslast en risico bij het
verzenden van stukken per gewone post (zie hoofdstuk 22, § 22.2.2.1),
bezien in verband met ervaringen elders in de overheid, zoals bij de Informatie
Beheer Groep.DEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1997 1.1 InleidingEen ieder heeft het recht de Nationale ombudsman te vragen om een onderzoek
in te stellen naar de wijze waarop de overheid zich in een concreet geval
jegens hem of haar heeft gedragen, zo bepaalt artikel 12 van de Wet Nationale
ombudsman (WNo). Wanneer iemand gebruik maakt van dat recht moet de Nationale
ombudsman allereerst, aan de hand van de bepalingen in de artikelen 1a, 16
en 14 van de WNo beoordelen of hij bevoegd is om de zaak die aan hem is voorgelegd
daadwerkelijk in onderzoek te nemen, en of de klager ontvankelijk is in zijn
klacht. Is de uitkomst van die beoordeling positief voor de klager, dan komt
de Nationale ombudsman in actie. Daarbij wordt hij gestuurd door de klacht,
die de neerslag is van het contact met de overheid zoals de klager dat heeft
ervaren. Zo bezien, kijkt de Nationale ombudsman naar de overheid door de
ogen van de klagende burger. Het ombudsmaninstituut is immers ingesteld als
een voorziening van bescherming van de burger tegen de overheid. Klachten
over de overheid die burgers indienen bij de Nationale ombudsman geven een
beeld van die overheid.Dit beeld is in zoverre gekleurd, dat het ontstaat uit ontmoetingen met
de overheid die de betrokken burger als negatief heeft ervaren. Positieve
waardering voor overheidsoptreden is nu eenmaal niet een reden om de weg te
zoeken naar de Nationale ombudsman. Het lijdt intussen geen twijfel dat het
overheidsoptreden in veel gevallen geen reden geeft tot kritiek. Ook dat mag
worden gezegd, ook al hoort zo'n situatie regel te zijn. Past het elk jaar
weer om aan het begin van het jaarverslag deze kanttekening te maken over
dat gekleurde beeld, evenzeer moet er als vaste opmerking op worden gewezen
dat klachten die worden uitgesproken het deel boven water vormen van de bekende
ijsberg. Klachten van burgers zijn weliswaar het begin van het werk van de Nationale
ombudsman, maar zij bepalen niet de uitkomst van dat werk. Immers, als de
klacht in aanmerking is gebracht voor onderzoek heeft de Nationale ombudsman
zijn eigen verantwoordelijkheid, voor de aanpak van dit onderzoek, en voor
de beoordeling die daar op volgt als het onderzoek uitmondt in een rapport.
Hij moet, voorzover nodig, nagaan of de gedraging waarover is geklaagd zich
heeft voltrokken zoals de klager heeft gesteld, of dat dit beeld moet worden
bijgesteld. Bij die reconstructie – het vaststellen en waarderen van
de feiten – kunnen zich soms lastige bewijsproblemen voordoen. Vervolgens
moet de Nationale ombudsman een oordeel geven over de onderzochte gedraging.
Als hij de gedraging aanmerkt als «niet behoorlijk» betekent dit
dat de klacht gegrond is, en omgekeerd. Zo bezien, kijkt de Nationale ombudsman,
als onafhankelijke instantie, ook met eigen ogen naar de overheid, en geeft
hij zijn eigen inkleuring van het beeld zoals dat wordt gevormd door de in
onderzoek genomen klachten.Overigens leidt een aanzienlijk deel van de in onderzoek genomen klachten
niet tot een rapport, omdat zij worden afgedaan via de zogenoemde interventiemethode.
In die gevallen komt de Nationale ombudsman niet toe aan het uitspreken van
een behoorlijkheidsoordeel. Dit neemt echter niet weg dat ook de ervaringen
die worden opgedaan met de behandeling van zaken via de interventiemethode
bijdragen aan het beeld dat de Nationale ombudsman zich vormt van de overheid.De Nationale ombudsman heeft in 1997 7210 verzoekschriften ontvangen,
en 7380 verzoekschriften afgedaan. Van deze 7380 verzoekschriften hadden 5460
betrekking op een overheidsinstantie binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. In totaal 1851 verzoekschriften zijn afgedaan na in
onderzoek te zijn genomen. In twee van de drie gevallen kwam het daarbij niet
tot een rapport, meestal omdat via de interventiemethode een oplossing werd
bereikt. Er zijn 608 rapporten uitgebracht, waarvan één over
een onderzoek dat deels berustte op de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
tot onderzoek uit eigen beweging. Dit eerste hoofdstuk geeft een beeld van
de overheid in 1997 zoals de Nationale ombudsman haar heeft gezien door de
behandeling van de zaken die in onderzoek zijn genomen.Van alle in 1997 afgedane verzoekschriften leidde 74,9% niet tot onderzoek.
Verwachtingen van burgers botsten hier op bepalingen in de WNo die de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman afbakenen en die voorwaarden stellen aan de ontvankelijkheid
van de klager. Zo had 26% van alle afgedane zaken betrekking op instanties
buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman; twee van de drie daarvan
betroffen overigens wel overheidsinstanties, vooral gemeenten. Belangrijke
bepalingen in dit verband betreffen verder de afbakening van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman tot die van de rechter (15,1% van alle afgedane
zaken betrof dit punt) en de verplichting van de klager om, in beginsel, zijn
klacht eerst voor te leggen aan de overheid (10,7% van alle afgedane zaken
betrof dit zogenoemde kenbaarheidsvereiste). Al deze gevallen blijven in het
vervolg van dit hoofdstuk verder buiten beeld (zie voor de desbetreffende
toetsing nader: hoofdstuk 6).Daarom past het om hier op te merken dat de Nationale ombudsman ook in
de gevallen waarin het niet komt tot onderzoek er alle belang aan hecht om
aan de klager zo goed mogelijk recht te doen. Dit betekent dat veel inspanning
wordt gedaan om, snel, duidelijke uitleg te geven, waar mogelijk met een goede
verwijzing. Eenzelfde benadering wordt gevolgd in de talloze telefonische
contacten met burgers. De ervaring heeft ook in 1997 weer geleerd dat deze
aanpak veel waardering vindt.Zoals gebruikelijk, begint dit algemene overzichtshoofdstuk met de behandeling
van de problemen die in verhouding het meest aan de orde waren in de zaken
die de Nationale ombudsman in 1997 heeft behandeld (§ 1.2). Daarop volgen,
eveneens als gebruikelijk, enkele capita selecta.Voor de bijzondere onderwerpen is deze keer de keuze allereerst gevallen
op de toetsing door de Nationale ombudsman aan bepalingen uit de Algemene
wet bestuursrecht (Awb; zie § 1.3.1). Daarmee wordt beoogd om te laten
zien hoe de Awb ook in de toetsing door de Nationale ombudsman een belangrijke
plaats heeft.Op velerlei wijzen komt in onderzoek door de Nationale ombudsman aan de
orde hoe de overheid haar macht gebruikt, bezien in verband met de wettelijke
voorschriften die voor de overheid gelden. Een kernbegrip in dat verband is
het begrip bevoegdheid. Een aantal gevallen waarin het gebruik –
of niet-gebruik – van een bevoegdheid aan de orde was, vormt het tweede
bijzondere thema (§ 1.3.2).Ten slotte wordt ingegaan op de toepassing door de Nationale ombudsman
van de interventiemethode, om aldus enig inzicht te geven in het belang dat
deze manier van werken heeft gekregen (§ 1.3.3). 1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 InleidingWanneer het onderzoek van de Nationale ombudsman leidt tot een rapport
wordt daarin beoordeeld of de onderzochte gedraging al dan niet «behoorlijk»
is. De norm van behoorlijkheid, neergelegd in artikel 26, tweede lid, van
de WNo, is uitgewerkt in een lijst van vereisten van behoorlijkheid (zie bijlage
5).De resultaten van de toetsing aan deze vereisten van behoorlijkheid in
de 608 rapporten uit 1997 is neergelegd in grafiek 6a in hoofdstuk
3. Tabel 6b in dat hoofdstuk bevat de neerslag van het gebruik van dezelfde
lijst van vereisten van behoorlijkheid voor de registratie van de zaken waarin
het onderzoek tussentijds werd beëindigd. Zoals in hoofdstuk 3, §
3.6.1, wordt aangegeven, zijn de vereisten van behoorlijkheid te zien als
de noemer waarop de klachten bij de Nationale ombudsman kunnen worden herleid.
Dit betekent dat de toepassing van deze vereisten op alle 1851 zaken die in
1997 zijn afgedaan na in onderzoek te zijn genomen, leidt tot een inzicht
in de problemen met de overheid zoals de desbetreffende klagers die hadden
ervaren.Hieronder worden de zes problemen behandeld waarover in 1997 in verhouding
het meest werd geklaagd. Daarbij zal ook een aantal voorbeelden worden gegeven. 1.2.2 De zes meest voorkomende problemen 1.2.2.1 Algemeen overzichtWanneer de scores in grafiek 6a en tabel 6b in hoofdstuk 3 worden samengevoegd
(zie daarover nader hoofdstuk 3, § 3.6.4), ontstaat een lijst waarop
de volgende zes vereisten van behoorlijkheid in verhouding voorop staan:a. Voortvarendheid: 30,3% (1996: 24,8%);b. Actieve informatieverstrekking: 15,8% (1996: 17,9%);c. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 15,3% (1996:
12,2%);d. Belangenafweging/redelijkheid: 12,4% (1996: 14,8%);e. Administratieve nauwkeurigheid: 5,9% (1996: 7,5%);f. Correctheid van bejegening: 3,3% (1996: 4,7%).Bij elkaar beslaan de scores op deze zes vereisten 83% van het totaal
van de 3128 registraties in grafiek 6a en tabel 6b. Evenals in 1996, staat
het vereiste van voortvarendheid voorop, terwijl het vereiste van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften een plaats naar boven is geschoven.De zes vereisten laten zich indelen in twee groepen: de vereisten die
betrekking hebben op aspecten van de administratieve procesgang (a, b en e),
met een aandeel van 52% van alle scores uit 1997, en de vereisten die veeleer
betrekking hebben op handelen met het oog op het individuele geval (c, d en
f), met een aandeel van 31%. 1.2.2.2 De problemen afzonderlijkHieronder wordt ingegaan op elk van de zes vereisten uit het voorgaande
overzicht. De eis van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften
komt opnieuw aan de orde in § 1.3.1, waar wordt ingegaan op de Algemene
wet bestuursrecht; in dat kader komt ook het vereiste van voortvarendheid
aan de orde, gelet op termijnbepalingen in de Awb. De vereisten van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften en van belangenafweging/redelijkheid
komen opnieuw aan de orde in § 1.3.2, waar wordt ingegaan op het gebruik
van overheidsmacht. a. Voldoende voortvarendheidVan de overheid mag worden verwacht dat zij zaken niet langer in behandeling
heeft dan strikt nodig is. Elk jaar weer komt de behandelingsduur naar voren
als de achilleshiel bij uitstek van de overheid. In 1997 was het vereiste
van voortvarendheid op enigerlei wijze aan de orde in bijna één
op elke drie afgedane zaken. In de meeste van deze gevallen vond afdoening
plaats via de interventiemethode. Wanneer burgers bij de Nationale ombudsman
klagen over de lange behandelingsduur van hun verzoek, aanvraag of bezwaarschrift,
hebben zij er voor alles belang bij dat zij snel een reactie
krijgen. Daarom leent dit type klachten zich bij uitstek voor de toepassing
van de interventiemethode. Hierna, in § 1.3.3, wordt apart en met de
nodige voorbeelden ingegaan op de toepassing van deze methode in 1997.Van alle gevallen waarin het onderzoek tussentijds werd beëindigd,
doorgaans na toepassing van de interventiemethode, betrof 44,1% op enigerlei
wijze het vereiste van voortvarendheid. In de regel heeft de burger dan al
de nodige tijd gewacht, en betekent de actie van de kant van de overheid veelal
een impliciete erkenning van de gegrondheid van de desbetreffende klacht.
Wanneer dit vereiste aan de orde was in een rapport, was de klacht in 74,2%
van de gevallen gegrond.Bij het vereiste van voortvarendheid is sprake van een zekere mate van
overlapping met het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende
voorschriften. Immers, er zijn de nodige wettelijke regelingen die termijnbepalingen
bevatten. Burgers mogen daaraan de verwachting ontlenen dat de overheid zich
aan die termijnen houdt, zoals ook zij doorgaans zeer strikt worden gehouden
aan de wettelijke termijnen die voor hen gelden. Voor de termijn van behandeling
van aanvragen heeft de Awb bijzondere betekenis, omdat zij geldt voorzover
er geen termijnen gelden op grond van een specifieke wettelijke regeling.
Daarnaast regelt de Awb onder meer de behandelingsduur van bezwaarschriften.
Hierna, in § 1.3.1, wordt nader ingegaan op de desbetreffende bepalingen
van de Awb. Ook in situaties waar geen wettelijk of intern termijnvoorschrift
geldt, kan de eis van voortvarendheid aan de orde zijn. Waar de Nationale
ombudsman in 1997 deze eis toepaste, ging het in ongeveer de helft van de
gevallen om een termijn in een wettelijk voorschrift en in de andere helft
om voortvarendheid anderszins.Aparte aandacht van de Nationale ombudsman kreeg de bepaling in de Algemene
wet inzake rijksbelastingen waarin, in afwijking van de Awb, de behandelingstermijn
voor fiscale bezwaarschriften wordt gesteld op één jaar. Intussen
heeft de Belastingdienst besloten om – ook op dit punt – «Awb-conform»
te gaan werken, nadat hij zich al eerder een maximale termijn van drie maanden
had opgelegd. De Nationale ombudsman is van oordeel dat deze termijn van drie
maanden ook zou moeten worden gehanteerd als referentiekader voor de afhandeling
van bezwaarschriften op het terrein van de belastingen van waterschappen (zie
hoofdstuk 22, § 22.2.2.1, en de daar behandelde rapporten 97/286 en 97/444)
en gemeenten (rapport 97/87; zie hoofdstuk 24, § 24.2).«Beter laat dan nooit» gaat niet altijd op. Wanneer een reactie
te lang uitblijft, ontstaat het risico dat zij elke zin verliest. Een voorbeeld
daarvan is te vinden in rapport 97/275, over de klacht van een Nederlandse
burger die was gedetineerd in de Verenigde Staten van Amerika, en die had
verzocht om overbrenging naar Nederland. De desbetreffende procedure moet
dan wel zo tijdig in gang worden gezet dat zij is voltooid op een moment dat
de uitkomst ervan nog zin heeft. De Nationale ombudsman nam in deze zaak met
instemming kennis van maatregelen van de Minister van Justitie om de procedure
van overbrenging van gedetineerden te versnellen.De eis van voortvarendheid geldt onder meer ook voor de interne behandeling
van klachten door de overheid. In de regel zijn termijnen van behandeling
vastgelegd in klachtregelingen, ook op het terrein van de politie. Evenals
in voorgaande jaren, moest de Nationale ombudsman meer dan eens vaststellen
dat de klachtbehandeling door de politie op dit punt de toets der kritiek
niet kon doorstaan (zie hoofdstuk 7, § 7A.18.2). b. Actieve informatieverstrekkingIn hun verhouding met de overheid moeten burgers weten waar zij aan toe
zijn. Dat betreft zowel informatie over de stand van behandeling van hun verzoek
of aanvraag, als die over hun rechten en plichten in relatie tot de overheid.
De eis van actieve informatieverstrekking was aan de orde in 15,8% van alle
registraties uit 1997, ongeveer gelijkelijk voor de rapporten en de zaken
waarin het onderzoek tussentijds werd beëindigd. Van alle gevallen waarin
deze eis aan de orde was in de rapporten, was de klacht in 60,8% gegrond.Hieronder wordt een aantal rapporten genoemd waarin de eis van actieve
informatieverstrekking betrekking had op informatie over rechten of plichten,
dan wel op een belang anderszins van de betreffende klager. De bewuste eis
veronderstelt tevens dat de gegeven informatie inhoudelijk correct is. In
bepaalde gevallen stond de overheid voor de noodzaak tot een belangenafweging;
de Nationale ombudsman gaat dan na of de uitkomst daarvan de toets der kritiek
kan doorstaan.Voorbeelden van zaken waarin de klacht op het punt van de informatieverstrekking
gegrond was, zijn:– het niet geven van informatie door een Raad voor Rechtsbijstand
over de mogelijkheid van beroep op de rechter bij het uitblijven van een tijdige
beslissing op een bezwaarschrift (rapport 97/40);– het vorderen van uitgeprocedeerde Zaïrezen om te verschijnen
op het politiebureau, zonder hun mee te delen dat het niet ging om het verstrekken
van inlichtingen, waartoe een vreemdeling gehouden kan worden, maar om hun
uitzetting te effectueren (rapport 97/43);– het niet tijdig verstrekken van informatie door de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan apothekers over wijzigingen in de wetgeving
op het terrein van de geneesmiddelenvoorziening (rapport 97/66);– het geven van onjuiste informatie door Cadans Uitvoeringsinstelling
BV over bepaalde aanspraken op grond van de Ziektewet (rapport 97/92 en 97/321);– het door een waterschap niet vermelden in de toelichting op het
aanslagbiljet van de termijn waarbinnen om kwijtschelding dient te worden
gevraagd in het geval dat de omslag al is betaald (rapport 97/154);– het geven van onvoldoende informatie door de Algemene Inspectiedienst
van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij over de oorzaak
van een massale bijensterfte (rapport 97/159); – de informatieverstrekking over de mogelijkheid om gegevens te
verkrijgen uit de openbare registers uit het voormalig Nederlands Nieuw-Guinea
door de Nederlandse ambassade te Jakarta (rapport 97/225); – het informeren door de Belastingdienst dat aan de opdrachtgever
van een belastingplichtige een zogenoemde zelfstandigenverklaring was afgegeven
(rapport 97/284);– het niet tegelijk ook aan de raadsman van een verdachte toesturen
van een persbericht door het openbaar ministerie (rapport 97/307);– het geven van onjuiste informatie door de Sociale Verzekeringsbank
over de Algemene nabestaandenwet (rapport 97/321);– het niet tussentijds geven van informatie door het Ministerie
van Defensie over de stand van behandeling van een aan het Kabinet der Koningin
gezonden verzoek om nader onderzoek naar de doodsoorzaak van een omgekomen
militair (rapport 97/344);– het niet tijdig geven van informatie over een sepotbesluit door
het openbaar ministerie (rapport 97/441);– het niet toesturen door gedeputeerde staten van Gelderland van
een afschrift van hun besluit waarmee zij goedkeuring onthielden
aan de woonbestemming van verzoekers perceel (rapport 97/461);– het gebrekkig informeren door de Defensie-organisatie van nabestaanden
van slachtoffers van de Herculesramp (rapport 97/480);– het niet geven van informatie door de Huurcommissie in het ressort
Amsterdam over de mogelijkheid voor de huurder om de aanwezigheid van de verhuurder
te weigeren bij onderzoek in de woning (rapport 97/548);– het niet verstrekken van informatie over de mogelijkheid om vermindering
te vragen van griffierecht (rapport 96/550);– het geven van ontoereikende informatie door de Belastingdienst
over de taxatie van de waarde van een woning (rapport 97/598).Toetsing aan het vereiste van actieve informatieverstrekking kan er ook
toe leiden dat de klacht niet gegrond is. Enkele voorbeelden daarvan zijn:– de weigering van het Ministerie van Buitenlandse Zaken om informatie
te verstrekken over de achterliggende stukken waarop een ambtsbericht in asielprocedures
is gebaseerd (rapport 97/95);– de informatieverstrekking over de Rijkswet op het Nederlanderschap
door het Nederlandse consulaat in Zürich (rapport 97/103);– het niet verstrekken door het openbaar ministerie van CID-informatie
aan personen wier leven mogelijk werd bedreigd (rapport 207 en 209);– het niet informeren door het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij van buitenlandse autoriteiten over certificeringseisen ten aanzien
van in te voeren vlees (rapport 97/334);– het niet vermelden door de Dienst voor het Kadaster en de openbare
registers van zaakidentificerende kenmerken in betalingsherinneringen (rapport
97/587). Bescherming persoonlijke levenssfeerInformatieverstrekking door de overheid luistert extra nauw in die gevallen
waarin de persoonlijke levenssfeer in het geding is. Op dit terrein mag worden
verwacht dat, waar van toepassing, een juiste afweging wordt gemaakt tussen
openheid naar derden (actieve informatieverstrekking) en respect voor de persoonlijke
levenssfeer – een grondrecht – van degene op wie de informatie
betrekking heeft. Verder behoort de overheid een eventuele wettelijke geheimhoudingsplicht
na te leven.Enkele voorbeelden van zaken waarin de klacht gegrond werd verklaard:– het bespreken door de Belastingdienst van belastingaangelegenheden
met de echtgenote van betrokkene, met daardoor schending van de wettelijke
geheimhoudingsplicht (rapport 97/193);– het geven van informatie door de politie, ter preventie, over
de zakelijke onbetrouwbaarheid van een stichting (rapport 97/196);– het geven van informatie door een opsporingsambtenaar van de Rijksdienst
voor Radiocommunicatie aan een bedrijf over twee andere bedrijven, met schending
van het belang van die bedrijven bij vertrouwelijke behandeling van de door
hen verstrekte gegevens (rapport 97/202);– het inwinnen van inlichtingen over een uitkeringsgerechtigde bij
een gemeentelijke sociale dienst door een waterschap (rapport 97/359);– het informeren door de politie van de nieuwsmedia over een voorgenomen
ontruiming van een drugspand, ertoe leidend dat een journalist vervolgens
het pand heeft betreden zonder dat daarvoor een grondslag was (rapport 97/422);– het ter beschikking stellen door het GAK van informatie uit een
WW-dossier aan de advocaat van een voormalig werkgever zonder dat betrokkene
daarvoor haar toestemming had gegeven (rapport 97/594). Een voorbeeld van een zaak waarin de klacht niet gegrond was, betreft
het verstrekken van gegevens door een ARBO-dienst aan een werkgever over ziekteverzuim
van een werknemer die gedetineerd was (rapport 97/84). c. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenDe overheid moet niet alleen de wet handhaven, maar zelf ook de wet naleven.
In beoordelingen in de zaken die zijn afgerond met een rapport staat deze
eis op de eerste plaats, met een aandeel van 19,2%. De beoordeling leidde
in 40,1% van de gevallen tot de conclusie dat de klacht gegrond was. In de
categorie zaken die tussentijds werden afgedaan, ging het in 10,8% van de
registraties om het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende
voorschriften.De overheid heeft te maken met een grote verscheidenheid aan voorschriften.
Zij is werkzaam op zeer uiteenlopende beleidsterreinen, elk met hun eigen
bestand aan regels. Daarnaast is er de hiërarchie aan regels, die variëren
van bepalingen op het terrein van de grondrechten tot uitvoeringsbepalingen
in voorschriften die zijn vastgesteld door het bestuursorgaan zelf, krachtens
zijn regelgevende bevoegdheid. Met die verscheidenheid wordt ook de Nationale
ombudsman geconfronteerd. Daarnaast heeft hij regelmatig te maken met beleidsregels,
voorschriften – zoals een circulaire of een leidraad – die een
bestuursorgaan heeft vastgesteld ter invulling en structurering van de beleidsruimte
die het van de wetgever heeft gekregen.Soms ziet de Nationale ombudsman reden voor het maken van een opmerking
over beleidsregels, of over de grenslijn tussen beleidsregels en algemeen
verbindende voorschriften. Dat gebeurt in dit jaarverslag in hoofdstuk 10,
§ 10A.2.1.1, met een beschouwing over de keuze tot het regelen van een
onderwerp in de Vreemdelingencirculaire dan wel in de Vreemdelingenwet of
het Vreemdelingenbesluit. Een voorbeeld in een rapport betreft de Leidraad
invordering, die naar het oordeel van de Nationale ombudsman ten onrechte
ervan uitgaat dat de Belastingdienst de bevoegdheid toekomt om in het kader
van dwanginvordering over te gaan tot bedrijfssluiting (rapport 97/577).Naast de verzamelingen van algemeen verbindende voorschriften voor afzonderlijke
beleidsterreinen zijn er ook wettelijke regelingen met een algemeen bereik.
Een voorbeeld daarvan bij uitstek is de Algemene wet bestuursrecht (zie voor
toetsing door de Nationale ombudsman aan bepalingen van de Awb hierna, §
1.3.1).Voor de rechtsstatelijke eis dat de overheid de wet gehoorzaamt, heeft
het begrip bevoegdheid bijzondere betekenis. In dit begrip komt
tot uitdrukking wat de overheid mag doen, en wanneer en onder welke voorwaarden.
Op deze wijze bepaalt de wetgever de handelingsruimte van de overheid. Voor
dit jaarverslag is ervoor gekozen om ook op dit onderwerp afzonderlijk nader
in te gaan; dit gebeurt hierna, in § 1.3.2. GrondrechtenAlgemeen verbindende voorschriften hebben een bijzonder gewicht als ze
beogen een grondrecht te waarborgen. Hiervoor, onder b. actieve informatieverstrekking,
kwam al het grondrecht op respect voor de persoonlijke levenssfeer aan de
orde, met enkele voorbeelden van schending van de privacy. Ook andere grondrechten
kunnen in het werk van de Nationale ombudsman aan de orde zijn.Zo was het recht op gelijke behandeling/het verbod op discriminatie meer
dan eens uitgangspunt van klacht en beoordeling, zoals in rapport 97/138 (onterechte
registratie van het geboorteland van een werkzoekende door een arbeidsbureau),
rapport 97/327 (onvoldoende actieve opstelling door een arbeidsbureau ten
aanzien van mogelijke leeftijdsdiscriminatie) en rapport 97/426
(onterecht onderscheid ten aanzien van mannelijke autochtone sollicitanten
in een selectieprocedure van de politie). Niet altijd is de klacht over discriminatie
gegrond verklaard (bij voorbeeld de rapporten 97/217, 97/222 en 97/574 over
controle door de Koninklijke Marechaussee op Schiphol).Bepaalde vormen van politieoptreden kunnen eveneens aanleiding geven tot
klachten over een inbreuk op een grondrecht, met name als het gaat om vrijheidsbenemende
of andere dwangmiddelen. Hoofdstuk 7, § 7A, vermeldt, als gebruikelijk,
een aantal rapporten op dit terrein.Tot op zekere hoogte past het om hier ook de zorgplicht te noemen die
de overheid heeft ten aanzien van personen die ten opzichte van haar verkeren
in een bijzondere afhankelijkheid. Deze zorgplicht was onder meer aan de orde
in rapport 97/242 (over onvoldoende zorg van de politie voor een geboeide
arrestant), rapport 97/243 (over een tekortschieten van zorg van Justitie
jegens een gedetineerde die een medische behandeling moest ondergaan) en rapport
97/480 (over een tekortschieten in nazorg en begeleiding jegens nabestaanden
van slachtoffers van de Herculesramp). Ook op het punt van zorg voor adequate
huisvesting van asielzoekers heeft de overheid een verantwoordelijkheid (rapport
97/491, over het Centraal Orgaan Asielzoekers, dat een gezin te lang in één
kamer had gelaten). Europese regelgevingTen slotte wordt hier opgemerkt dat in het onderzoek van de Nationale
ombudsman ook Europese regelgeving aan de orde kan zijn. Dat was het geval
in rapport 97/251 (over de aanspraak op verstrekkingen voor ziektekosten,
bezien in verband met de woonplaats van betrokkene), rapport 97/334 (over
de import van vlees van vrij levend wild uit landen buiten de Europese Gemeenschap,
en de vraag in hoeverre de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
een informatieplicht heeft jegens buitenlandse autoriteiten over certificeringseisen
op dit punt) en rapport 97/551 (over de indeling van vleesprodukten in het
douanetarief). d. Belangenafweging/redelijkheidKenmerkend voor veel overheidsoptreden is de noodzaak tot het afwegen
van belangen. Het resultaat van die afweging moet de toets op de eis van belangenafweging/redelijkheid
kunnen doorstaan. Deze eis was aan de orde in 17,3% van de oordelen in de
rapporten; in 73,1% van de desbetreffende gevallen was de klacht niet gegrond.Op het terrein van de politie wordt in dit verband doorgaans gesproken
van de eis van proportionaliteit. Deze eis is fundamenteel voor een aantal
vormen van politieoptreden, bijvoorbeeld wanneer gebruik wordt gemaakt van
geweld (bij voorbeeld rapport 97/189, over het gebruik van de wapenstok).
In zoverre komt deze eis hierna terug in § 1.3.2, over het gebruik van
bevoegdheden.Verder heeft ook de politie te maken met de eis van belangenafweging zoals
neergelegd in artikel 3:4 van de Awb, bijvoorbeeld als zij optreedt in het
kader van zaakwaarneming (rapport 97/38, over zaakwaarneming na een sterfgeval,
en rapport 97/498, over zaakwaarneming, in verband met wegslepen, na het aantreffen
van een gestolen auto).Wanneer de Nationale ombudsman besluiten van bestuursorganen moet beoordelen,
vindt nogal eens een toets plaats van de belangenafweging waarop die besluiten
berusten. Dat kan onder meer aan de orde zijn bij besluiten over het afwijzen
van een verzoek om vergoeding van schade of rente, die in verschillende hoofdstukken
van deel III van dit jaarverslag aan de orde komen (bij voorbeeld rapport
97/59, over de weigering door de Minister van Verkeer en Waterstaat van een
vergoeding van schade als gevolg van een aanvaring met een defect baken, en
rapport 97/116, over de afwijzing door de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij van het verzoek om vergoeding van schade als gevolg
van een vaarverbod op de Dinkel).Andere voorbeelden van beoordeling door de Nationale ombudsman van een
belangenafweging zijn de keuze van het openbaar ministerie om bepaalde zaken
niet in de telastelegging op te nemen (rapport 97/41), de keuze van een waterschap
om bij de verkoop van dienstwoningen een onderscheid te maken tussen medewerkers
met een fulltime en een parttime dienstverband (rapport 97/297), de uitleg
door de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening of een bepaalde locatie
kon worden aangemerkt als een zelfstandige bedrijfsvestiging (rapport 97/446),
en de verrekeningstermijn bij de Belastingdienst in een geval van niet verder
bemoeilijken (rapport 97/487).Verder dient ook feitelijk handelen te berusten op een keuze die achteraf
de toets der kritiek kan doorstaan. Dat was niet het geval in de zaak die
in rapport 97/560 aan de orde is (over de opstelling van een districtschef
van politie in een zaak waarin een medewerkster aangifte had gedaan van zedendelicten
die zouden zijn begaan door (oud)medewerkers van het betreffende korps). e. Administratieve nauwkeurigheidIn 4,7% van de oordelen in de rapporten uit 1997 ging het om de eis van
administratieve nauwkeurigheid. In 58,2% van deze gevallen was de klacht gegrond.Enkele voorbeelden zijn rapport 97/28 (over het zoekraken bij het openbaar
ministerie van een dossier over een beklagprocedure ex artikel 12 van het
Wetboek van Strafvordering), rapport 97/104 (over gebrekkige administratie
door het openbaar ministerie van beslagen gelden), rapport 97/226 (over het
toezenden door het secretariaat van een huurcommissie van een niet relevant
rapport en het niet-toezenden van een wel relevant rapport) en rapport 97/543
(over zoekraken van documenten bij de politie) f. Correctheid van bejegeningDe eis van correctheid van bejegening was aan de orde in 5,5% van de oordelen
in de rapporten.Enkele voorbeelden op het terrein van de politie zijn rapport 97/164 (over
het geven van een commando «zit» bij een aanhouding door de politie),
rapport 97/409 (over tutoyeren door de politie op basis van eenzijdigheid)
en rapport 97/441 (over bejegening tijdens klachtbehandeling door de politie). 1.3 Bijzondere onderwerpen 1.3.1 De Nationale ombudsman en de Algemene wet bestuursrechtHet jaar 1997 was het vierde jaar na het in werking treden, op 1 januari
1994, van de eerste twee tranches van de Algemene wet bestuursrecht. In die
vier jaar heeft de Awb een duidelijke plaats gekregen in de toetsing door
de Nationale ombudsman. In deze paragraaf wordt dat voor het jaar 1997 duidelijk
gemaakt, door aan te geven welke bepalingen uit de Awb in rapporten van de
Nationale ombudsman aan de orde kwamen (zie in dit verband ook de lijst van
beoordelingscriteria van de Nationale ombudsman, die een aantal verwijzingen
bevat naar de Awb; deze lijst is opgenomen als bijlage 5 van dit jaarverslag).Daaraan voorafgaand verdient het hier aandacht dat de Belastingdienst
op 1 januari 1997 op eigen initiatief «Awb-conform» is gaan werken
(zie hoofdstuk 13, § 13A.2.1). Dit betekent dat deze dienst niet langer
gebruik wil maken van de uitzonderingsbepalingen zoals die destijds werden
vastgesteld voor de fiscus, om recht te doen aan specifieke omstandigheden op dat terrein. De Nationale ombudsman heeft in 1997 geen klachten
behandeld die expliciet betrekking hadden op naleving door de Belastingdienst
van bepalingen uit de Awb.De volgende bepalingen uit de Awb waren aan de orde in rapporten van de
Nationale ombudsman uit 1997; de klacht was overigens niet altijd gegrond: – artikel 2:1 (vertegenwoordiging door een gemachtigde)In rapport 97/419 wordt aangegeven dat de Visadienst bepaalde stukken
(ook) had moeten sturen aan de advocaat van verzoeker. – artikel 2:3 (doorzendplicht)In rapport 97/466 wordt geoordeeld dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) een klacht over een vreemdelingendienst tijdig had moeten doorsturen
naar die dienst. – artikel 3:1, tweede lid (schakelbepaling)In rapport 97/116 is, bij de beoordeling van een besluit van de Minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij tot een vaarverbod op de Dinkel, de
eis van zorgvuldigheid en belangenafweging aan de orde zoals die via artikel
3:14 van het Burgerlijk Wetboek en artikel 3:1 van de Awb van toepassing is
op het handelen van de overheid ook wanneer dit berust op een privaatrechtelijke
bevoegdheid. Een overeenkomstige toepassing van artikel 3:1, alsmede artikel
3:2, is aan de orde in rapport 97/294, over de behandeling door dezelfde Minister
van een melding tot houtkap, bezien in verband met de vraag of daarover aan
anderen informatie had behoren te worden verstrekt. Artikel 3:1 is ook gebruikt
bij de beoordeling van de gedraging van een hoogheemraadschap in verband met
de verkoop van dienstwoningen (rapport 97/297).– artikel 3:2 (onderzoek ter voorbereiding besluit)In rapport 97/208 wordt geoordeeld dat een waterschap onvoldoende onderzoek
had gedaan naar de oorzaak van schade aan een woning waarvan werd gesteld
dat deze was veroorzaakt door verlaging van het waterpeil. In rapport 97/269
wordt kritiek op de Minister van Verkeer en Waterstaat afgewezen die het onderzoek
betrof ter voorbereiding van het besluit tot wijziging van de aanwijzing als
luchtvaartterrein van het vliegveld Seppe. In rapport 97/423 wordt een beroep
op deze bepaling afgewezen waarbij de klager had aangevoerd dat de IND had
nagelaten om zich te vergewissen van de juistheid van een ambtsbericht. – artikel 3:40 (eis van bekendmaking besluit) en
artikel 3:41 (toezending of uitreiking besluit)In hoofdstuk 9, § 9.2, wordt melding gemaakt van een instructie van
de Minister van Buitenlandse Zaken aan de ambassade in Boekarest om uitvoering
te geven aan deze bepalingen (naar aanleiding van rapport 96/573). – artikel 3:45 (vermelden mogelijkheid van bezwaar/beroep)In rapport 97/191 wordt geoordeeld dat SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale
Verzekering NV ten onrechte geen uitvoering had gegeven aan deze bepaling. – artikel 3:46 en 3:47 (motiveringseis; tot 1 januari
1998 was deze eis, alleen voor beschikkingen, neergelegd in artikel 4:16 en
4:17)In hoofdstuk 19, § 19B.2.2.1, wordt aangegeven hoe de Nationale ombudsman
besluiten van de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening (RDA) tot
het verlenen van een ontslagvergunning toetst aan de motiveringseis. – artikel 4:8 (aanvrager raadplegen tijdens voorbereiding
beschikking)In rapport 97/54 wordt geoordeeld dat de RDA het advies van de bedrijfsvereniging
en van de Bedrijfsgezondheidsdienst aan verzoekster had moeten voorleggen
alvorens te beslissen. – artikel 4:13 (beslistermijn beschikking) en 4:14
(kennisgeving van redelijke termijn)Het gaat hier om een tweetal bepalingen die een duidelijke plaats hadden
in de beoordeling door de Nationale ombudsman, omdat zij direct te maken hebben
met het vereiste van voortvarendheid. Deze termijnbepaling in de Awb was aan
de orde bij de beoordeling van de behandelingsduur bij Nederlandse ambassades
van aanvragen om legalisatie en verificatie van documenten (rapporten 97/141
en 97/358), en van de behandelingsduur bij de IND van aanvragen om een machtiging
tot voorlopig verblijf (mvv; zie de beschouwing in hoofdstuk 10, § 10A.2.1.3).
Rapport 97/607 bevat de aanbeveling aan de Staatssecretaris van Justitie om
de termijn voor behandeling van aanvragen om een mvv vast te leggen in een
algemeen verbindend voorschrift, in plaats van in beleidsregelgeving.Opgemerkt moet worden dat artikel 4:13 bestuursorganen de ruimte biedt
om, in de situatie dat er geen behandelingstermijn geldt ingevolge een specifiek
wettelijk voorschrift, zelf een termijn te stellen. Deze termijn behoort wel
redelijk te zijn. Wanneer in de bedoelde situatie de beschikking niet kan
worden gegeven binnen acht weken, behoort in elk geval de kennisgeving te
worden gedaan als bedoeld in artikel 4:14. Bij elkaar bieden deze bepalingen
aldus voldoende flexibiliteit voor het betreffende bestuursorgaan, zoals ten
aanzien van Buitenlandse Zaken is opgemerkt in hoofdstuk 9, § 9.2. – artikel 4:15 (opschorting termijn)In rapport 97/472 wordt onder meer getoetst aan deze bepaling bij de beoordeling
van de behandelingsduur bij een ambassade van een mvv-aanvraag. In rapport
97/282 gaat het daarbij over Gak Nederland BV. – artikel 4:20 (afwijken van advies)In rapport 97/130 wordt, ter vergelijking, gewezen op deze bepaling bij
de beoordeling van de afdoening van een klacht over de politie door de korpsbeheerder
in afwijking van het advies van de politieklachtencommissie. – artikel 6:2 (mogelijkheid van bezwaar/beroep bij
niet tijdig nemen van besluit)In rapport 97/433 wordt er op gewezen dat de Raad voor Rechtsbijstand
te 's-Gravenhage betrokkene had behoren te informeren over de mogelijkheid
tot beroep bij het niet tijdig beslissen op een administratief beroepschrift. – artikel 7:10 (termijn voor beslissing op bezwaarschrift)In een aantal rapporten op het terrein van de IND, waaronder rapport 97/205
en rapport 97/314, wordt gewezen op de termijnen in deze bepaling. Dat gebeurt
ook in rapport 97/282 over Gak Nederland BV, rapport 97/342 over het uitblijven
van de beslissing van de Minister van Binnenlandse Zaken op een bezwaarschrift,
en rapport 97/554 over een soortgelijk geval op het terrein van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Ten slotte moeten in dit verband de
rapporten 97/286, 97/444 en 97/534 worden genoemd; zij betreffen waterschappen. – artikel 7:17 (afzien van horen bij kennelijke
ongegrondheid administratief beroepschrift)In rapport 97/421 oordeelt de Nationale ombudsman dat de officier van justitie, in een procedure van administratief beroep ingevolge de
Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV), en
na hem ook het College van procureurs-generaal en de Minister van Justitie,
hadden blijk gegeven van een onjuiste opvatting over het begrip «kennelijk
ongegrond», zodat ten onrechte was afgezien van het horen van verzoeker. – artikel 7:18 (termijn voor indienen nadere stukken
in procedure van administratief beroep)In rapport 97/308 wordt geoordeeld dat het College van beroep voor de
examens van de Universiteit Utrecht ten onrechte voorschriften in artikel
7:18 niet had nageleefd. – artikel 7:24 (termijn van besluitvorming administratief
beroep; verdaging)In rapport 97/433 wordt geoordeeld dat de Raad voor Rechtsbijstand te
's-Gravenhage ten onrechte niet een verdagingsbericht had gestuurd als bedoeld
in het zesde lid van dit artikel. – artikel 8:72 (gevolgen gegrond verklaren beroep
door de rechtbank)In rapport 97/339 wordt geoordeeld dat Gak Nederland BV onvoldoende acht
had geslagen op de gevolgen van de vernietiging van een besluit door de rechtbank. – artikel 8:81 (voorlopige voorziening)In rapport 97/433 wordt onder meer ook geoordeeld dat de Raad voor Rechtsbijstand
te 's-Gravenhage ten onrechte geen informatie had gegeven over de mogelijkheid
tot het vragen van een voorlopige voorziening. – artikel 9:7 (behandeling klacht door niet-betrokken
medewerker; betreft een bepaling in een intussen als wetsvoorstel aanhangig
nieuw hoofdstuk 9 van de Awb)In rapport 97/282 wordt, ten aanzien van interne klachtbehandeling bij
Gak Nederland BV, bij wijze van anticipatie, gewezen op de norm in deze bepaling
van komend recht.Zoals al opgemerkt in het Jaarverslag 1996 (blz. 25) moeten het naleven
van de Awb, en daarmee het interne toezicht op die naleving, een duidelijk
punt van aandacht blijven. Voorondersteld daarbij is dat alle autoriteiten
en ambtenaren die het aangaat voldoende kennis hebben over de inhoud van de
Awb, en deze wet juist uitleggen. Dat ook dit laatste niet altijd voor zich
spreekt, blijkt uit het hierboven genoemde rapport 97/421, over de onjuiste
uitleg door justitiële autoriteiten van het begrip «kennelijk ongegrond»
als bedoeld in artikel 7:17.Bijzondere aandacht vraagt verder de naleving van de Awb waar het betreft
de voorschriften tot informatie aan, en eventueel overleg met de belanghebbende
in het geval dat een in de Awb gestelde termijn van behandeling niet kan worden
gehaald. Deze eis klemt vooral voor die instanties die te maken hebben met
zodanige problemen dat zij gestelde termijnen niet kunnen halen. Dat laatste
kan hun niet altijd (volledig) worden verweten. Echter, een situatie waarin
het halen van wettelijke eisen op het punt van termijnen een knelpunt is,
stelt de Awb niet buiten toepassing, en ontslaat de instantie die het aangaat
nooit van de bedoelde verplichting tot het tijdig informeren van belanghebbenden. 1.3.2 Het gebruik van overheidsmacht: «moeten»,
«mogen» en «kunnen» als dimensies van overheidshandelenZoals hiervoor al is opgemerkt, is in een rechtsstaat het begrip bevoegdheid een sleutelbegrip voor het overheidshandelen en voor de
beoordeling daarvan. Het is de wetgever die een bestuursorgaan bevoegdheden
toekent. Daarmee wordt aangegeven en afgepaald wat dat bestuursorgaan «mag»,
en, als keerzijde, niet mag. Er zijn gevallen waarin de bevoegdheidstoedeling
zodanig is dat de instantie of ambtenaar die het aangaat geen andere keus
heeft dan het stipt naleven van een bepaald wettelijk voorschrift. Een dergelijk
gebod – «moeten» – houdt in de regel tegelijk een
verbod in tot andere vormen van handelen.In tal van gevallen is de wijze van toekenning van de bevoegdheid echter
zodanig dat zij het betreffende bestuursorgaan een zekere vrijheid geeft.
In zo'n geval staat de instantie die het aangaat voor de noodzaak om eerst
de woorden en de bedoeling van de wetgever te interpreteren, in de context
van het specifieke geval, gelet op de desbetreffende feiten en omstandigheden.
Die interpretatie is dan vervolgens de basis voor het besluit tot het al dan
niet gebruiken van de desbetreffende bevoegdheid.Een goed voorbeeld uit het werk van de Nationale ombudsman is het gebruik
van de bevoegdheid die is toegekend aan de politieambtenaar tot het aanhouden
van een persoon als verdachte, of tot het gebruik van geweld. De persoon die
het betreft, moet er dan op kunnen rekenen dat de politieambtenaar alleen
overgaat tot het gebruik van zijn bevoegdheid als daarvoor toereikende gronden
bestaan. Bovendien moet eventueel optreden blijven binnen zekere grenzen,
bij voorbeeld gelet op de eis van proportionaliteit, zodat ook de beoordeling
achteraf niet behoeft te leiden tot de conclusie dat de betrokken ambtenaar
in redelijkheid niet had «kunnen» besluiten tot het bewuste optreden.
Zo dienen «mogen» en «kunnen» goed van elkaar te worden
onderscheiden. In het voorgaande voorbeeld is ervan uitgegaan dat de overheidsinstantie
of de ambtenaar die het aanging, na interpretatie en afweging, besloot om
wel gebruik te maken van een bepaalde bevoegdheid. Daartegenover staat het
geval dat is afgezien van dat gebruik, ofschoon het ging om een situatie waarin
die bevoegdheid op zichzelf wel gebruikt had mogen worden. Dat «afzien»
kan berusten op een bewuste afweging en eventueel de vorm hebben van een expliciet
besluit, bij voorbeeld tot gedogen. In andere gevallen kan blijken dat zo'n
afweging in het geheel niet heeft plaatsgevonden. Bij beoordeling achteraf
zal steeds moeten worden nagegaan of al dan niet terecht is afgezien van optreden,
bijvoorbeeld bezien in het licht van verwachtingen en belangen van derden.
Voorbeelden hiervan betreffen bevoegdheden tot inspectie, controle en handhaving
anderszins.Het is de taak van de Nationale ombudsman om, in daarvoor in aanmerking
komende gevallen, het onderzochte overheidsoptreden te beoordelen in het licht
van het genoemde «moeten», «mogen» en «kunnen».
Ook de in 1997 uitgebrachte rapporten bevatten daarvan de nodige voorbeelden.
In een aantal gevallen is daarbij sprake van een inbreuk op een grondrecht.In een rechtsstaat luistert het gebruik van overheidsmacht nauw. Om die
reden is dit onderwerp gekozen als één van de bijzondere onderwerpen
in het algemene overzichtshoofdstuk. Daarbij worden vier situaties onderscheiden: a. Er is gehandeld terwijl dit niet «mocht»Er kan zich de situatie voordoen dat een overheidsinstantie of een ambtenaar
is overgegaan tot een bepaald optreden, terwijl bij beoordeling achteraf
moet worden geoordeeld dat daarvoor hoe dan ook geen bevoegdheid bestond,
omdat de wetgever die bevoegdheid niet had toegekend, en er ook geen reden
was om anderszins een desbetreffende bevoegdheid aan te nemen, of om te oordelen
dat er een rechtvaardiging bestond voor het bewuste optreden.De volgende rapporten zijn daarvan een voorbeeld:– rapport 97/50, over een aanhouding «ter kalmering»,
terwijl het mogelijk was geweest om betrokkene aan te houden op verdenking
van vernieling. De Nationale ombudsman overwoog dat de bevoegdheid tot aanhouding
alleen mag worden gebruikt als daarbij primair sprake is van een strafvorderlijk
oogmerk;– rapporten 97/31, 97/156 en 97/164, over politieoptreden in het
verkeer op basis van strafvorderlijke bepalingen, terwijl het een situatie
betrof waarin alleen de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
van toepassing was;– rapport 97/231, over het weigeren door de politie van toegang
tot Nederland aan een vreemdeling, terwijl de bevoegdheid daartoe alleen berust
bij grensbewakingsambtenaren, en het door de politie insluiten van deze vreemdeling,
terwijl dat alleen is toegestaan in het kader van binnenlands vreemdelingentoezicht;– rapport 97/281, over de vordering, ten behoeve van het effectueren
van een uitzetting, van uitgeprocedeerde Zaïrese asielzoekers om te verschijnen
aan het politiebureau, terwijl die bevoegdheid alleen is gegeven voor het
vragen van inlichtingen;– rapport 97/342, eveneens over een buitenwettelijke vrijheidsbeneming
door de politie, terwijl niet kon worden geoordeeld dat zich de situatie voordeed
van een noodtoestand, die de vrijheidsbeneming had kunnen rechtvaardigen;– rapport 97/398, over de beslissing van de politie Rotterdam-Rijnmond
tot het vernietigen van een dossier in strijd met de Archiefwet;– rapport 97/421, over het meenemen door de politie Rotterdam-Rijnmond
van een journalist bij het binnentreden van een woning zonder toestemming
van de bewoner, terwijl niet was voldaan aan de voorwaarden op dit punt in
de Algemene wet op het binnentreden;– rapport 97/577, over de beslissing van de Belastingdienst, genomen
in het kader van dwanginvordering, tot bedrijfssluiting, terwijl daarvoor
geen expliciete wettelijke grondslag bestaat, en er ook geen reden was om
zo'n bevoegdheid aan te nemen.Er kan zich ook de situatie voordoen dat een wettelijke bevoegdheid is
gebruikt door een ander dan degene aan wie die bevoegdheid is toegekend.Een voorbeeld daarvan is de afdoening van klachten op het terrein van
de politie door andere burgemeesters dan de korpsbeheerder, op grond van delegatie
of mandaat. Dit is in strijd met de Politiewet 1993 (zie hoofdstuk 7, §
7A.18.1, en rapport 97/106). b. Er is gehandeld terwijl het de vraag is of dat (zo)
«kon»Meer dan eens heeft de Nationale ombudsman te maken met de situatie waarin
een bepaalde bevoegdheid is gebruikt, en de vraag moet worden beantwoord of
toen terecht is besloten dat zich de situatie voordeed waarvoor deze bevoegdheid
is gegeven, met andere woorden of op dat punt de juiste afweging is gemaakt.Voorbeelden van rapporten waarin de Nationale ombudsman van oordeel was
dat een onjuiste afweging was gemaakt, zijn:– rapport 97/17, over de veiligheidsfouillering van een aangehouden
vredesactiviste, terwijl daarvoor geen toereikende reden bestond;– rapport 97/127, over het inrijden door de politie tegen de rijrichting
van een straat met eenrichtingsverkeer, terwijl er geen reden
was die dat kon rechtvaardigen;– rapport 97/408, over het vasthouden door een waterschap aan de
betaling van in rekening gebrachte aanmaningskosten, terwijl betrokkene stelde
de aanslag niet te hebben ontvangen;– rapport 97/421, over het binnentreden van een pand zonder toestemming
van de bewoner en buiten aanwezigheid van de officier van justitie door de
politie Rotterdam-Rijnmond in het kader van de actie VICTOR, met het oog op
huiszoeking ter inbeslagneming, terwijl de politie voldoende gelegenheid had
gehad om tevoren overleg te voeren met de officier van justitie;– rapport 97/460, over het niet in behandeling nemen door de Belastingdienst
van de betwisting van aansprakelijkheid, terwijl de Belastingdienst zelf pas
geruime tijd na het opleggen van de aanslag tot aansprakelijkstelling was
overgegaan;– rapport 97/474, over het terugvorderen door USZO-Groningen van
het totale bedrag van een ten onrechte uitbetaalde uitkering, zonder dat daarvoor
voldoende grond bestond;– rapport 97/487, over het hanteren door de Belastingdienst van
een verrekeningstermijn van vijf jaar, in plaats van de inmiddels in de regelgeving
opgenomen termijn van drie jaar;– rapport 97/488, over het teruggeven van een in beslag genomen
rijbewijs, weliswaar voor het einde van de geldende termijn, maar niet zodra
dit had kunnen – en dus moeten – gebeuren;– rapport 97/579, over een aanhouding door de politie op een muntenbeurs
in Rotterdam, nadat betrokkene had geweigerd zich tegenover ambtenaren van
de Belastingdienst te identificeren, terwijl de desbetreffende vordering nog
niet had mogen worden gedaan.Het jaarverslag bevat ook de nodige rapporten waarin de hier bedoelde
beoordeling over het gebruik van een bevoegdheid aan de orde was en waarin
de klacht niet gegrond werd verklaard, zoals:– rapport 97/48, over het optreden van controlefunctionarissen van
de Dienst Omroepbijdragen;– de rapporten 97/69 en 97/229, over boekenonderzoek door de Belastingdienst;– de rapporten 97/146 en 97/356 over de aanhouding door de politie
van personen als verdachte;– rapport 97/156 over vreemdelingencontrole door de politie;– rapport 97/189 over het gebruik van de wapenstok door de politie;– rapport 97/273 over vuurwapengebruik door de politie;– rapport 97/348, over binnentreden door de politie ter hulpverlening;– rapport 97/505, over de openbare aanbesteding door Rijkswaterstaat
van de exploitatie van een veer over de Maas.Verder kan het ook gaan om de uitleg van een bepaald voorschrift, als
basis voor een bepaalde wijze van handelen. Zo is in de rapporten 97/415 en
97/416 geoordeeld dat de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening (RDA)
een juiste uitleg had gegeven van het begrip «bedrijfsvestiging»
in het Delegatiebesluit, en in de rapporten 97/503 en 97/504 dat de Dienst
Omroepbijdragen het begrip «ontvanginrichting» juist had uitgelegd. c. Er is niet gehandeld op de wijze zoals voorgeschrevenDe Nationale ombudsman kan ook hebben te oordelen over de situatie dat
er specifieke voorschriften bestaan voor het handelen in het betreffende geval,
zodanig dat die voorschriften moeten worden aangemerkt als een gebod dat behoort
te worden nageleefd als tot handelen wordt overgegaan. Voorbeelden daarvan zijn:– rapport 97/54, waarin is geoordeeld dat de RDA niet had mogen
volstaan met een advies van een ARBO-dienst terwijl het Delegatiebesluit 1993
een advies van de bedrijfsvereniging voorschreef; – de rapporten 97/372 en 97/373, waarin is geoordeeld dat APK-keuringsstations
een auto hadden moeten keuren zonder het stellen van voorwaarden;– rapport 97/421, waarin is geoordeeld dat de officier van justitie
in een WAHV-procedure de hoorplicht niet had nageleefd, dit als gevolg van
een onjuiste uitleg van het begrip «kennelijk ongegrond»;– rapport 97/561, waarin is geoordeeld dat opsporingsambtenaren
behoren vast te leggen wat zij hebben verricht en bevonden, ook wanneer dat
ontlastend bewijs kan betreffen. Ten onrechte was dat laatste niet gebeurd. d. Er is niet gehandeld, terwijl dat wel had behoren te
gebeurenTen slotte is er de situatie waarin de overheid op zichzelf bevoegd was
tot een bepaalde wijze van handelen, maar daarvan heeft afgezien. Dan moet
worden beoordeeld of voor dat laatste een toereikende reden/een rechtvaardiging
bestond.Het gaat hier om een belangrijk punt, namelijk dat van het vertrouwen
dat burgers in de overheid moeten kunnen stellen waar het gaat om het handhaven
door de overheid van wettelijke voorschriften, en het actief toezien op de
naleving daarvan, of het anderszins actief invulling geven door de overheid
aan een wettelijke inspectieverantwoordelijkheid. Ook kan het gaan om de verantwoordelijkheid
tot het voorkomen van strafbare feiten en tot het geven van hulp. Dat laatste
kan aan de orde zijn als wordt geklaagd over het uitblijven van politieoptreden
naar aanleiding van een melding over een conflict met buren. Ook kan het gaan
om een klacht over het ten onrechte afzien van het toepassen van een bepaalde
wettelijke bevoegdheid daar waar die had kunnen worden gebruikt en dat voor
betrokkene minder belastend was geweest.Voorbeelden van rapporten op dit punt zijn:– rapport 97/152, over het ten onrechte niet geven van een inhoudelijk
oordeel door het bestuur van een bedrijfsvereniging over een rapportage van
een arbeidsdeskundige;– rapport 97/179, waarin is geoordeeld dat de Arbeidsinspectie zich
actiever had moeten opstellen op het punt van de handhaving van de voorschriften
van het Asbestbesluit Arbeidsomstandighedenwet;– rapport 97/327, over de onvoldoende kritische houding van een
arbeidsbureau ten aanzien van een maximumleeftijdsgrens die was gesteld door
een opleidingsinstituut;– rapport 97/411, over het ten onrechte niet actief toepassing geven
door het Centraal Justitieel Incassobureau van de bevoegdheid tot invordering
zonder dwangbevel, als de voor betrokkene minder belastende vorm van invordering;– rapport 97/435, over het niet gebruiken door de inspecteur der
belastingen van zijn bevoegdheid tot het ambtshalve herzien van een aanslag;– rapport 97/507, over het meewerken door het openbaar ministerie –
verantwoordelijk voor de wetshandhaving – te Haarlem aan het voortduren
van de situatie dat de NV Luchthaven Schiphol auto's wegsleepte terwijl zij
daarvoor geen bevoegdheid heeft;– rapport 97/573, over het onvoldoende actief invulling geven door
de Rijksverkeersinspectie aan haar toezichthoudende taak wat betreft de naleving
van de Tijdelijke wet vrachtverdeling Noord-Zuid vervoer;– rapport 97/580, over het onvoldoende actief invulling geven door
de Inspectie voor de Gezondheidszorg aan haar toezichthoudende
taak na signalen over problemen in een ziekenhuis. 1.3.3 De toepassing door de Nationale ombudsman van de
interventiemethode De betekenis van de interventiemethodeMedio 1994 heeft de Nationale ombudsman besloten tot intensivering van
de aanpak die de naam «interventiemethode» heeft gekregen (zie
Jaarverslag 1994, blz. 48–53). Met die aanpak is sindsdien veel ervaring
opgedaan. De interventiemethode is intussen een niet meer weg te denken onderzoekinstrument
van de Nationale ombudsman. Dat blijkt duidelijk uit een vergelijking tussen
de jaren 1993 en 1997. In 1993 werd ongeveer één op elke vijf
zaken die in aanmerking kwamen voor onderzoek afgehandeld via de weg van interventie,
terwijl het in 1997 ging om ongeveer twee van elke drie zaken die in aanmerking
kwamen voor onderzoek. In ongeveer 80% van de interventies kwam de betreffende
instantie aan de klacht tegemoet, terwijl het onderzoek in slechts 10% van
deze gevallen werd beëindigd zonder dat was tegemoet gekomen aan de verzoeker.
De resterende gevallen betroffen onder meer intrekkingen door verzoekers,
om hun moverende redenen. Aard van de zakenHet overgrote deel van de zaken die in aanmerking komen voor afhandeling
via de interventiemethode laat zich globaal verdelen in twee categorieën.In de eerste plaats zijn er de klachten over de lange behandelingsduur
van een verzoek, een aanvraag of een brief. Vaak gaat zo'n klacht gepaard
met onvrede over het feit dat men – nog steeds – niet weet waar
men aan toe is. Steeds zijn het gevallen waarin betrokkene er zelf niet in
slaagde om de instantie die het aangaat tot actie en spreken te krijgen: men
hoorde eenvoudigweg niets. Ook andere administratieve kwesties kunnen aan
de orde zijn, zoals het niet wijzigen van gegevens in een bestand.Intussen is ook een tweede categorie zaken steeds vaker onderwerp geworden
van aanpak via de interventiemethode. Het gaat om klachten die op enigerlei
wijze een financieel belang van betrokkene tot inzet of aanleiding hebben,
zoals onenigheid met een overheidsinstantie over een bepaalde uitkering, of
over een van de burger verlangde betaling of terugvordering. Vaak heeft de
klager daarbij een direct belang bij snelle duidelijkheid en actie.Er zijn ook gebieden waarop de interventiemethode niet (veel) wordt toegepast.
Zo leiden klachten over de meeste vormen van politieoptreden vrijwel altijd
tot een rapport, als resultaat van een onderzoek dat zich richtte op het vaststellen
van de feiten. Ook bij onderzoek naar aanleiding van een klacht over het verlenen
van een ontslagvergunning door een regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening
komt het vrijwel steeds tot een rapport.Verder kan in dit verband worden opgemerkt dat klagers die zich bevinden
in de situatie van gedane zaken die geen keer nemen het op prijs stellen het
oordeel van de Nationale ombudsman te horen over wat hun is overkomen.De Nationale ombudsman draagt er zorg voor dat alle zaken die worden afgedaan
via de interventiemethode worden geregistreerd, zodat ook op dit punt duidelijk
zichtbaar blijft welke problemen bij welke instantie spelen. Tabel 6b in hoofdstuk
3 vormt de neerslag van deze registratie, waarvan de resultaten ook al eerder
in dit hoofdstuk hier en daar aan de orde kwamen. Wanneer een aanvankelijke
aanpak van een zaak via de interventiemethode daartoe aanleiding
geeft, kan overigens alsnog worden overgeschakeld op een werkwijze die leidt
tot een rapport.Ook kan het voorkomen dat zaken die elk afzonderlijk in aanmerking komen
voor aanpak via de interventiemethode voortkomen uit een meer algemeen probleem.
Dat kan de Nationale ombudsman aanleiding geven om daarvoor apart de aandacht
te vragen van de instantie die het aangaat, om aldus een oplossing te bevorderen
die voor de gehele categorie betrokkenen van belang is. Een voorbeeld daarvan
is de interventie begin januari 1997 met betrekking tot de Overgangsregeling
VO 18+, naar de Informatie Beheer Groep en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen (zie hoofdstuk 12, § 12B.1.5). Soorten instantiesHieronder wordt een overzicht gegeven van de instanties ten aanzien waarvan
in 1997 in verhouding vaak toepassing is gegeven aan de interventiemethode:– de vreemdelingendiensten van de politie (ongeveer 35 keer);– de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie
(ruim 300 zaken, waarvan ongeveer 60% is afgedaan door directe doorgeleiding
naar de IND, met bewaking van de afdoening, en ongeveer 40% nadere inspanningen
ook aan de kant van de Nationale ombudsman heeft gevergd);– de Informatie Beheer Groep (ongeveer 150 zaken);– de Belastingdienst (ongeveer 140 zaken, waarvan ongeveer 55% betrekking
had op behandelingsduur, en ongeveer 30% lag op het terrein van de invordering);– de instellingen die werkzaam zijn onder de verantwoordelijkheid
van het Landelijk instituut sociale verzekeringen (ruim 50 zaken).Ook ten aanzien van andere instanties werd de interventiemethode met een
zekere regelmaat toegepast, zoals voor enkele vormen van optreden van de politie
(met name in het geval van een klacht over het alsnog opnemen van een aangifte),
het Centraal Justitieel Incassobureau, het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen,
USZO-Zoetermeer, het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting, het Centraal
Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, de Dienst wegverkeer, de Pensioen- en Uitkeringsraad
en de Ziekenfondsraad. Soorten interventiesDe Nationale ombudsman onderscheidt verschillende vormen van interventie
(zie Jaarverslag 1994, blz. 48–53). De meest vergaande variant is die
van het bemiddelen. In zo'n geval nodigt de substituut-ombudsman partijen
uit voor een bespreking, om te trachten in gezamenlijk overleg te komen tot
een oplossing. Deze variant is tot dusverre nauwelijks toegepast.Vaak wordt gebruik gemaakt van de variant van het uitnodigen. In zo'n
geval wordt de betreffende instantie van de kant van de Nationale ombudsman
in kennis gesteld van de klacht, waarbij haar wordt voorgesteld om met de
klager in contact te treden. Dit kan al dan niet vergezeld gaan van een suggestie
over een bepaalde wijze van handelen. Zo'n suggestie kan, waar van toepassing,
ook betrekking hebben op het geven van een adequate uitleg aan de klager –
bijvoorbeeld over (de hoogte van) zijn belastingschuld of studieschuld –
zodat het hem duidelijk wordt dat en waarom hij geen gelijk heeft. Suggesties
kunnen echter ook betrekking hebben op financiële aangelegenheden, en
strekken tot het toekennen van een financiële tegemoetkoming in geleden
schade, of tot het buiten invordering laten van deurwaarderskosten of rente.
De ervaring heeft geleerd dat overheidsinstanties suggesties van de kant van
de Nationale ombudsman zeer serieus nemen. Over het algemeen
is deze vorm van interventie dan ook succesvol.Minder ver gaat de variant van het informeren. De betreffende instantie
wordt dan door de Nationale ombudsman in kennis gesteld van de klacht, nadat
het de klager eerder niet was gelukt om zodanig tot die instantie door te
dringen dat hij een reactie kreeg op zijn verzoek of aanvraag. Dit leidt er
in de regel toe dat deze instantie, vaak pas dan zich bewust van een eventuele
fout, alsnog actie onderneemt naar de klager. De Nationale ombudsman laat
zich overigens ook in zo'n geval op de hoogte houden van de afloop, om deze
te kunnen bewaken.Hoe dan ook is de interventiemethode een manier van werken die zich kenmerkt
door een minimum aan administratieve last en door een snelle afhandeling.
Op dit punt vormen de contactambtenaren voor de Nationale ombudsman bij de
verschillende bestuursorganen een belangrijke schakel. Zij zijn bekend met
deze werkwijze. Telefonisch openen van het interventieonderzoek leidt in de
praktijk vaak tot reactietermijnen van enkele dagen. In spoedgevallen –
bijvoorbeeld bij dreigende dwanginvordering – wordt soms nog dezelfde
dag gereageerd. De opstelling van bestuursorganenToepassing van de interventiemethode veronderstelt de bereidheid van de
bestuursorganen die het aangaat tot het verlenen van medewerking. Het staat
hun vrij die medewerking niet te geven; in dat geval zal de zaak worden afgedaan
via verder onderzoek, uitmondend in een rapport. In het algemeen is er echter
een grote bereidheid bij bestuursorganen om wel mee te werken als hun dat
wordt gevraagd. Gebleken is dat zij deze aanpak – efficiënt en
effectief als deze is – zeer op prijs stellen. Zij waarderen het over
het algemeen positief dat de Nationale ombudsman tracht om op deze wijze –
die minder formeel is dan een onderzoek dat leidt tot een rapport –
een oplossing te bevorderen voor de klacht, en bijdraagt tot herstel van de
dialoog tussen de burger en de overheidsinstantie die het aangaat. Reacties van verzoekersOok bij de toepassing van de interventiemethode gaat het om de verzoeker
die zich tot de Nationale ombudsman heeft gewend met een klacht over de overheid.
Verzoekers zijn zonder meer positief over het toepassen van de interventiemethode.
Zij stellen het op prijs dat de Nationale ombudsman effectief actie onderneemt,
de resultaten direct terugkoppelt, en de voortgang bewaakt. De eerlijkheid
gebiedt overigens om op te merken dat niet ieder altijd tevreden kan worden
gesteld. Zo is de kritiek van een burger op de overheid die is opgebouwd tijdens
een lange «lijdensweg» soms te groot om nog door de Nationale
ombudsman te kunnen worden weggenomen. En verder leidt niet elke interventie
tot het resultaat dat de klager verwacht. Maar als gezegd, het positieve beeld
overheerst zeer sterk. Ter illustratie daarvan wordt dit beeld van de ervaringen
met de toepassing van de interventiemethode afgesloten met een citaat uit
een brief van een klager:«In het bijzonder de snelheid van reageren en vasthoudendheid uwerzijds
was hartverwarmend. Het blijkt maar weer eens dat een instantie zoals de Nationale
ombudsman kan helpen onredelijke beslissingen in een ander daglicht te plaatsen.(...)
Weet dat (de studerende; Nationale ombudsman) nu zonder extreme financiële
problemen haar studie kan afronden in de wetenschap dat er meerdere mensen
zich voor haar hebben ingezet. Vooral dat laatste is voor haar een grote steun.
Bovendien lijkt het er op dat ook de overige twee kinderen ook van deze uitspraak
gebruik zullen kunnen maken.»DEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1997 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Nationale ombudsman in de GrondwetIn het Jaarverslag 1996 (blz. 35) is al melding gemaakt van het voorstel
van wet «tot verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging
te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen
inzake de Nationale ombudsman». Het voorstel is bij koninklijke boodschap
van 18 april 1997 aan de Tweede Kamer aangeboden (kamerstukken II, 1996/97,
25 313, nr. 1). De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel op 3 december
1997, met twee amenderingen, in eerste lezing met algemene stemmen aangenomen.Het voorstel strekt ertoe om het ambt van de Nationale ombudsman –
dat nu slechts impliciet zijn basis vindt in de Grondwet, in artikel 108 –
expli- ciet in de Grondwet te verankeren. Blijkens de memorie van toelichting
(kamerstukken II, 1996/97, 25 313, nr. 3) is ervoor gekozen om de Nationale
ombudsman, evenals de Raad van State en de Algemene Rekenkamer, in hoofdstuk
4 van de Grondwet een plaats te geven. Het voorstel houdt in dat in dit hoofdstuk
4, na artikel 78, een nieuw artikel 78a met bepalingen over de Nationale ombudsman
wordt ingevoegd.Het eerste lid van artikel 78a zoals dat door de Tweede Kamer in eerste
lezing is aanvaard, bevat de omschrijving van de grondwettelijke hoofdtaak
van het instituut van de Nationale ombudsman. Daarin is aangegeven dat de
Nationale ombudsman op verzoek of uit eigen beweging onderzoek verricht naar
gedragingen van bestuursorganen van het Rijk en van andere bij of krachtens
de wet aangewezen bestuursorganen. Deze laatste toevoeging is het gevolg van
aanvaarding van het amendement-Scheltema-de Nie c.s. (kamerstukken II 1997/98,
25 313, nr. 9). Met dit amendement is beoogd om de hoofdelementen van
de competentie van de Nationale ombudsman in artikel 78a, eerste lid, te verankeren.
De oorspronkelijk voorgestelde omschrijving «bestuursorganen van het
Rijk» achtten de indieners van het amendement, blijkens hun toelichting,
te beperkt. In de eerste plaats omdat de regionale politiekorpsen buiten die
omschrijving vallen, en in de tweede plaats omdat het ook aanbeveling verdient
om al in het eerste lid de competentie van de Nationale ombudsman ten aanzien
van andere bestuursorganen zoals van mede-overheden te verankeren. In het
oorspronkelijke wetsvoorstel was de basis om klachten te onderzoeken over
andere organen, zoals de bestuursorganen van de waterschappen, provincies
en gemeenten en van de regionale politiekorpsen, uitsluitend neergelegd in
het vierde lid van artikel 78a. De uitdrukkelijke vermelding van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman om ook op eigen initiatief onderzoek in te stellen
is in de tekst van artikel 78a, eerste lid, opgenomen door aanvaarding van
het amendement-Luchtenveld c.s. (kamerstukken II 1997/98, 25 313, nr.
7). Bij dit amendement was het oogmerk om de mogelijke indruk weg te nemen
dat de Nationale ombudsman uitsluitend op verzoek onderzoek verricht, en om
ook de bevoegdheid tot onderzoek op eigen initiatief constitutioneel te verankeren.Het tweede lid van artikel 78a heeft betrekking op de benoeming van de
Nationale ombudsman en een substituut-ombudsman door de Tweede Kamer, en bevat
een voorschrift voor een wettelijke regeling van schorsing en ontslag. Verder
is in het tweede lid de opdracht opgenomen om de overige elementen van de
rechtspositie van de Nationale ombuds- man en een substituut-ombudsman te
regelen. Het derde lid bevat de ruime opdracht aan de wetgever om de bevoegdheid
en werkwijze van de Nationale ombudsman te regelen.Het vierde lid ten slotte, betreft de bepaling dat de Nationale ombudsman
bij of krachtens de wet ook andere taken kunnen worden opgedragen.Verder houdt het voorstel van wet in dat ook in het opschrift van hoofd-
stuk 4 van de Grondwet de Nationale ombudsman expliciet zal worden vermeld,
en dat in artikel 57, tweede lid, van de Grondwet het ambt van Nationale ombudsman
en substituut-ombudsman worden toegevoegd aan de opsomming van de ambten waarvan
de uitoefening constitutioneel onverenigbaar is met het lidmaatschap van de
Staten-Generaal.Tot slot strekt het voorstel ertoe om, met de expliciete vermelding van
de Nationale ombudsman in de Grondwet, het huidige artikel 108 van de Grondwet
te doen vervallen.De Eerste Kamer heeft inmiddels het gewijzigde voorstel van wet (kamerstukken
I 1997/98, nr. 166) op 27 januari 1998 aangenomen. De wet waarin wordt verklaard
dat deze voorgestelde verandering in de Grondwet in overweging zal worden
genomen, dateert van 29 januari 1998 en is geplaatst in Staatsblad 67. Na
ontbinding van de Tweede Kamer en samenkomst van de nieuwe Tweede Kamer wordt
het voorstel in tweede lezing door beide Kamers van de Staten-Generaal behandeld.
Voor aanvaarding is dan een meerderheid van twee derden van de uitgebrachte
stemmen nodig. Wanneer een verandering in de Grondwet ook in tweede lezing
door beide Kamers is aangenomen en door de Koningin is bekrachtigd, treedt
zij terstond na bekendmaking in werking. 2.1.2 De Wet Nationale ombudsman 2.1.2.1 In werking getreden wijzigingen van de Wet Nationale
ombudsmanDe Wet Nationale ombudsman (WNo) is in 1997 eenmaal gewijzigd. In verband
met de privatisering van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds is bij wet
van 10 april 1997, Stb. 162, in artikel 10, zesde lid, van de WNo de zinsnede
over het niet van toepassing zijn van een bepaling uit de Algemene burgerlijke
pensioenwet vervallen. Deze wijziging is in werking getreden op 25 april 1997.Verder is per 1 januari 1998 artikel 9, zesde lid, eerste volzin, van
de WNo bij wet van 6 november 1997, Stb. 510 (Aanpassingswet derde tranche
Awb I), gewijzigd. De nieuwe tekst van deze bepaling luidt: «De ombudsman
kan bepalen dat de bevoegdheden bedoeld in de artikelen 25, 26, 27, eerste
tot en met vierde lid, en 28, derde lid, tevens worden uitgeoefend door een
substituut-ombudsman.» In de oude tekst werd gesproken van het overdragen
van bevoegdheden door de Nationale ombudsman aan de substituut-ombudsman.
Deze wijziging betreft een aanpassing aan de terminologie inzake mandaat en
delegatie in de derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht, die per 1
januari 1998 in werking is getreden (besluit van 11 december 1997, Stb. 581).
Door de nieuwe formulering in artikel 9 van de WNo heeft de wetgever tot uitdrukking
gebracht dat geen sprake is van mandaat of delegatie wanneer de Nationale
ombudsman op grond van dit artikel bepaalde bevoegdheden toekent aan een substituut-ombudsman.
De tekst van de WNo is opgenomen als bijlage 6.2. bij dit jaarverslag. 2.1.2.2 Wetsvoorstel 25 456 tot wijziging van de
Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuurBij koninklijke boodschap van 19 juli 1997 is aan de Tweede Kamer een
voorstel van wet aangeboden, houdende wijziging van de WNo en de Wet openbaarheid
van bestuur (Wob).Dit voorstel behelst in de eerste plaats het opnemen van een aanwijzingssystematiek in de WNo ten aanzien van bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen. Deze systematiek
is in overeenstemming met de plannen die de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken, mr. J. Kohnstamm, heeft uiteengezet in de notitie van 30 mei 1995 aan
de Tweede Kamer over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van mede-overheden (Kamerstukken II, 1994/95, 24 206, nr. 1; zie ook
Jaarverslag 1995, blz. 56–60 en Jaarverslag 1996, blz. 35–36).Voor de desbetreffende bestuursorganen wordt het mogelijk om zich, vrijwillig
en tegen vergoeding van de daaraan verbonden kosten, aan te sluiten bij de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Op hun verzoek kan de Minister van
Binnenlandse Zaken hen bij ministerieel besluit aanwijzen als bestuursorganen
waarop de WNo van toepassing is. Bij nota van wijziging (kamerstukken II 1997/98,
25 456, nr. 7) is in het wetsvoorstel uitdrukkelijk bepaald dat door
of namens de provincies en de waterschappen kan worden verzocht om categoriale
aanwijzing, zoals dat intussen al is gedaan door de Unie van Waterschappen
namens de bestuursorganen van de waterschappen, en door het Interprovinciaal
Overleg namens de bestuursorganen van de provincies.Verzoeken tot aanwijzing moeten worden ingediend voor 1 juli van het jaar
voorafgaand aan het jaar waarin de aanwijzing moet ingaan. Blijkens de memorie
van toelichting is het streven erop gericht de wetswijziging in ieder geval
uiterlijk 1 juni 1998 in werking te doen treden, opdat verzoeken om aanwijzing
die worden gedaan voor 1 juli 1998 kunnen leiden tot aanwijzing met ingang
van 1999.De aansluiting gebeurt voor een minimale periode van vier jaar. Na die
periode wordt de termijn van aanwijzing steeds met twee jaar verlengd, tenzij
het bestuur van de desbetreffende provincie, gemeente, waterschap of gemeenschappelijke
regeling uiterlijk een jaar voorafgaand aan het tijdstip waarop de verlenging
zal ingaan, de Minister van Binnenlandse Zaken heeft verzocht de aanwijzing
te beëindigen.Het wetsvoorstel bevat verder de bepaling dat de aldus aangewezen bestuursorganen
van de mede-overheden een door de Minister van Binnenlandse Zaken vast te
stellen vergoeding verschuldigd zijn ter dekking van de kosten die zijn verbonden
aan het beschikbaar stellen van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman.
Voor de berekening en de wijze van betaling van deze vergoeding worden regels
gesteld in een algemene maatregel van bestuur.In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel wordt er melding van
gemaakt dat de Nationale ombudsman, die over het algemeen kon instemmen met
het hem in concept voorgelegde wetsvoorstel, tegen de voorgestelde regeling
van de aanwijzing van bestuursorganen van mede-overheden op twee punten bezwaren
van principiële aard naar voren heeft gebracht. Deze bezwaren (weergegeven
in Jaarverslag 1996, blz. 42–46) betreffen enerzijds de keuzevrijheid
die de mede-overheden – in de praktijk vooral de gemeenten – wordt
gelaten om al dan niet te zorgen voor een externe klachtvoorziening, en anderzijds
de wijze van financiering van de uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman tot bestuursorganen van mede-overheden.Een ander belangrijk onderdeel van het wetsvoorstel is een herziening
van de omschrijving van het toepassingsbereik van de WNo in artikel 1a. In
het eerste lid van dit artikel worden de bestuursorganen opgesomd die onder
de werking van de WNo vallen. Volgens de nu nog geldende tekst zijn dit:– de Ministers; – bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van de Ministers
werkzaam zijn;– commissarissen van de Koningin en burgemeesters, voorzover het
betreft de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken
met betrekking tot de politie;– andere bestuursorganen, aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur.In de nieuwe omschrijving van het wetsvoorstel worden de volgende bestuursorganen
genoemd:a. de Ministers;b. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen die op de hiervoor beschreven wijze – bij ministerieel besluit
en op hun eigen verzoek – zijn aangewezen;c. bestuursorganen die bij of krachtens wettelijk voorschrift een taak
opgedragen hebben gekregen met betrekking tot de politie, en wel voorzover
het de uitoefening van die taak betreft;d. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen voorzover het de gedragingen van voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren betreft;e. andere bestuursorganen voorzover niet bij algemene maatregel van bestuur
uitgezonderd.Met deze omschrijving kunnen de thans van kracht zijnde algemene maatregelen
van bestuur komen te vervallen waarbij onder meer de bestuursorganen zijn
aangewezen van de politieregio's, van de mede-overheden voorzover het gedragingen
van voor hen werkzame buitengewoon opsporingsambtenaren betreft, van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie en ook de zelfstandige bestuursorganen. Deze zelfstandige
bestuursorganen staan nu vermeld op de enumeratieve lijst die de bijlage vormt
van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo. Door de mutaties die
zich geregeld voordeden in het bestand van zelfstandige bestuursorganen, moest
het Aanwijzingsbesluit betrekkelijk vaak worden herzien. De noodzaak tot dergelijke
herzieningen vervalt wanneer – zoals wordt voorgesteld – in beginsel
alle bestuursorganen op het niveau van de centrale overheid onder de omschrijving
vallen die in de WNo van het toepassingsbereik van de wet wordt gegeven. In
plaats van het Aanwijzingsbesluit kan dan worden volstaan met een korte algemene
maatregel van bestuur waarin de bestuursorganen worden genoemd die van de
werking van de WNo zijn uitgezonderd. Daarnaast moeten uiteraard ministeriële
besluiten worden genomen waarbij de bestuursorganen van provincies, gemeenten,
waterschappen en gemeenschappelijke regelingen die daar om hebben verzocht
onder de werking van de WNo worden gebracht. Deze ministeriële besluiten
treden in de plaats van de algemene maatregelen van bestuur waarbij op dit
moment de bestuursorganen van de waterschappen, van de provincies en van een
aantal gemeenten zijn aangewezen.In de huidige WNo worden de bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid
van Ministers werkzaam zijn afzonderlijk genoemd. Deze bestuursorganen kunnen
echter in de opsomming in artikel 1a, eerste lid, van de WNo worden gemist,
omdat de Nationale ombudsman hun gedragingen toerekent aan de betrokken Minister.
Door de aanwijzing in de wet van de Ministers vallen zij al onder het bereik
van de WNo.Op het uitgangspunt dat de WNo van toepassing is op alle bestuursorganen
op het niveau van de centrale overheid, mits niet bij algemene maatregel van
bestuur uitgezonderd, maakt het wetsvoorstel één – tijdelijke –
uitzondering. Voor bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek op het
beleidsterrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
wordt voorgesteld gedurende vijf jaar de huidige aanwijzingssystematiek
te handhaven. Dit betekent dat deze bestuursorganen voorlopig slechts onder
de werking van de WNo vallen voorzover zij uitdrukkelijk daartoe bij algemene
maatregel van bestuur zijn aangewezen. Deze afwijkende aanwijzingssystematiek
zal geen gevolgen hebben voor de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van de bestuursorganen uit de hier bedoelde categorie waarop de WNo
nu al van toepassing is: de aanwijzing van deze bestuursorganen zal worden
gecontinueerd.Naast de twee hiervoor beschreven betrekkelijk ingrijpende aanpassingen
van de WNo, bevat het wetsvoorstel nog enkele andere wijzigingsvoorstellen
die voor de werkpraktijk van de Nationale ombudsman van bijzondere betekenis
zijn. Zo wordt voorgesteld in artikel 14 een nieuw onderdeel in te voegen
op grond waarvan de Nationale ombudsman wel bevoegd maar niet verplicht zal
zijn om een onderzoek in te stellen of voort te zetten indien een verzoekschrift,
dezelfde gedraging betreffende, ingevolge een wettelijk geregelde klachtvoorziening
bij een onafhankelijke klachtinstantie in behandeling is of door zo'n instantie
is afgedaan. Met deze bepaling worden wettelijk geregelde klachtvoorzieningen
bij een onafhankelijke klachtinstantie buiten het begrip wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening geplaatst zoals dat voorkomt in onder
meer de artikelen 14 en 16 van de WNo. Dit laatste begrip zal dan nog slechts
betrekking hebben op die voorzieningen die leiden of kunnen leiden tot een
rechtens bindende beslissing.Een andere inhoudelijke wijziging van artikel 14 die wordt beoogd, is
de nieuwe bepaling dat de Nationale ombudsman niet verplicht is een onderzoek
in te stellen indien en zolang het verzoekschrift betrekking heeft op een
gedraging die nauw samenhangt met een onderwerp waarover, anders dan ingevolge
een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening, een procedure
bij een rechterlijke instantie aanhangig is. Deze bepaling vormt een door
de Nationale ombudsman als noodzakelijk ervaren aanvulling op het bestaande
onderdeel i van artikel 14. Dat onderdeel is van toepassing indien er met
betrekking tot een gedraging van het bestuursorgaan die nauw samenhangt
met het onderwerp van het bij de Nationale ombudsman ingediende verzoekschrift
een procedure gaande is bij een andere instantie. Het nieuw voorgestelde onderdeel
biedt de Nationale ombudsman een hechtere wettelijke basis om een onderzoek
op te schorten of te schorsen indien het raadzaam is eerst het oordeel van
de rechter af te wachten in een zaak waarin niet een gedraging van het bestuursorgaan
aan de orde is, maar van verzoeker of van een derde.Voor het overige bevat het wetsvoorstel nog enkele andere voorstellen
tot inhoudelijke aanpassingen van de WNo waaraan de behoefte in de praktijk
van de Nationale ombudsman is gebleken. Verder strekt het wetsvoorstel ertoe
een aantal technische en redactionele verbeteringen aan te brengen en enkele
overgangsbepalingen op te nemen, met name in verband met de nieuwe regeling
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van de bestuursorganen
van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen.Inmiddels heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel op 10 februari 1998 aangenomen. 2.1.2.3 Voorgestelde wijzigingen van de Wet Nationale
ombudsman in wetsvoorstel 25 837 tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht
met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganenBij koninklijke boodschap van 14 januari 1998 is het voorstel van wet
tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) met een regelingover de behandeling van klachten door bestuursorganen (kamerstukken
II 1997/98, 25 837, nrs. 1–3) aan de Tweede Kamer aangeboden. Dit
wetsvoorstel bevat ook enkele voorstellen tot wijziging van de WNo. Deze wijzigingen –
in de artikelen 12 en 14 van de WNo – hebben de strekking om het zogenoemde
kenbaarheidsvereiste in de WNo technisch aan te passen aan de invoering van
de interne klachtregeling van de Awb. In de huidige regeling van het kenbaarheidsvereiste
in de WNo dient de verzoeker, alvorens hij de Nationale ombudsman om een onderzoek
verzoekt, «het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of
dienst die, of het bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar» in kennis te stellen van zijn bezwaar
tegen de gedraging en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze
daarop te geven (art. 12, tweede lid, WNo). Ingevolge artikel 14, aanhef en
onder h, WNo is de Nationale ombudsman niet verplicht om een onderzoek in
te stellen indien de verzoeker niet aan dit kenbaarheidsvereiste heeft voldaan.
De Nationale ombudsman blijft daartoe overigens wel bevoegd.De nieuw voorgestelde regeling houdt in dat de verzoeker in beginsel eerst
de interne klachtprocedure ingevolge hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht
moet doorlopen voordat hij zijn verzoek kan doen aan de Nationale ombudsman.
Dit lijdt uitzondering indien redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd
dat hij een klacht indient bij het betrokken bestuursorgaan voordat hij zich
tot de Nationale ombudsman wendt. Volgens de voorgestelde nieuwe tekst van
artikel 14, onderdeel h, WNo is de Nationale ombudsman niet verplicht een
onderzoek in te stellen indien verzoeker niet heeft voldaan aan het vereiste
om eerst een klacht in te dienen bij het bestuursorgaan, «tenzij van
de verzoeker redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat hij de uitkomst van
de behandeling van de klacht door het bestuursorgaan verder afwacht».In de memorie van toelichting bij wetsvoorstel 25 837 wordt opgemerkt
dat niet wordt voorgeschreven of de klacht mondeling of schriftelijk moet
worden ingediend. Voldoende is dat de klacht bij het bestuursorgaan is ingediend,
en dat dit de gelegenheid heeft gekregen om daar op te reageren. Evenmin wordt
voorgeschreven op welk niveau de klacht binnen de organisatie van het bestuursorgaan
wordt ingediend. Op dit punt bestaat geen verschil ten opzichte van de huidige
regeling.Ook overigens brengt de vervanging van het kenbaarheidsvereiste door het
vereiste dat eerst een klacht moet worden ingediend overeenkomstig hoofdstuk
9 van de Awb materieel weinig verandering voor de klager. Een verschil tussen
de huidige en de voorgestelde toekomstige regeling is nog wel dat thans de
verzoeker die zijn klacht kenbaar heeft gemaakt aan de desbetreffende instantie
tot een jaar na het moment van deze inkennisstelling een verzoekschrift bij
de Nationale ombudsman kan indienen, terwijl volgens de nieuwe regeling deze
jaartermijn begint te lopen op het moment dat zijn klacht wordt afgedaan in
het kader van de interne klachtbehandeling ingevolge hoofdstuk 9 van de Awb. 2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman 2.1.3.1 Tijdelijke aanwijzing van elf gemeenten per 1
november 1997Bij koninklijk besluit van 29 oktober 1997, Stb. 490, zijn de bestuursorganen
van elf gemeenten tijdelijk aangewezen als bestuursorganen in de zin van artikel
1a, eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman. Deze tijdelijke aanwijzing is tot stand gekomen mede naar aanleiding van
een daartoe strekkend verzoek van de Nationale ombudsman om, naast het al
lopende proefproject, aan gemeenten een tweede mogelijkheid te bieden om,
vooruitlopend op de voorgenomen wijziging van de Wet Nationale ombudsman,
alvast tijdelijk aansluiting te zoeken bij de Nationale ombudsman. Bij brief
van 17 maart 1997 heeft Staatssecretaris Kohnstamm alle gemeenten, met uitzondering
van de gemeenten die al aan het proefproject deelnemen, uitgenodigd om gebruik
te maken van deze zogeheten tweede instapmogelijkheid. In reactie op deze
uitnodiging hebben zich elf gemeenten aangemeld. Het betreft de gemeenten
Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden,
Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk en Venlo.Het besluit is in werking getreden op 1 november 1997, en blijft van kracht
tot de datum waarop voor de eerste keer een aanwijzing van bestuursorganen
van mede-overheden volgens de nieuwe in de Wet Nationale ombudsman neer te
leggen regeling plaatsvindt. Naar verwachting gebeurt dit per 1 januari 1999. 2.1.3.2 Verlenging van de proefaansluiting van de provincies
en enkele gemeentenBij koninklijk besluit van 1 december 1997, Stb. 632, is de tijdelijke
aanwijzing van de bestuursorganen van de provincies en van de gemeenten Apeldoorn,
Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Weert en Voorschoten, op grond van
de Wet Nationale ombudsman, in het kader van een proefproject dat oorspronkelijk
de periode van 1 juli 1996 tot 1 januari 1998 betrof (besluit van 12 juni
1996, Stb. 310), verlengd.De verlenging van de aansluiting van de betreffende provincies en gemeenten,
vanaf 1 januari 1998, heeft plaatsgevonden om een naadloze overgang mogelijk
te maken naar een definitieve aansluiting bij de Natio- nale ombudsman op
grond van de gewijzigde Wet Nationale ombudsman. Zoals hiervoor al is opgemerkt,
zal dit naar verwachting per 1 januari 1999 het geval kunnen zijn (zie hiervoor,
§ 2.1.3.1).De verlengde aansluiting heeft niet langer het karakter van een proefproject,
maar moet worden beschouwd als een overbruggingsperiode tussen proefproject
en de eventuele definitieve aansluiting bij de Nationale ombudsman.Met het proefproject, dat heeft geduurd van 1 juli 1996 tot 1 januari
1998, werd mede beoogd om informatie te verkrijgen voor de totstandkoming
van een afgewogen model van kostenvergoeding van de klachtbehandeling door
de Nationale ombudsman. Uitgangspunt was dat de kosten die verbonden zijn
aan de aansluiting bij de bevoegdheid van de Nationale ombudsman, voor rekening
kwamen van de desbetreffende gemeenten en de provincies. De bijdrage die aan
het Ministerie van Binnenlandse Zaken moest worden betaald, is gebaseerd op
een gemiddeld bedrag per klachtbehandeling van f 1898.Voor de duur van de experimentele aansluiting konden de betreffende zeven
gemeenten kiezen uit twee modellen van financiering, te weten het zogenaamde
risicomodel en het afkoopmodel. Deze beide modellen zijn toegelicht in de
nota van toelichting bij het besluit van 12 juni 1996, waarbij de deelnemers
aan het proefproject zijn aangewezen.De provincies hebben voor de duur van de proefaansluiting een vaste bijdrage
van f 156 585 betaald aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
Deze bijdrage was gebaseerd op een raming van 55 klachten per jaar. Voor nadere informatie over de financiering van het proefproject wordt
hier volstaan met verwijzing naar het Jaarverslag over 1996 (blz. 37).De ervaringen die gedurende de periode 1 juli 1996 tot 1 juli 1997 zijn
opgedaan met de aansluiting in het kader van het proefproject, zijn intussen
onderwerp geweest van een evaluatie die door het Ministerie van Binnenlandse
Zaken is uitgevoerd in samenwerking met de Nationale ombudsman, de VNG, het
IPO en de deelnemende gemeenten (zie hierna, § 2.1.4.1). Op basis
van de opgedane ervaringen zal een besluit moeten worden genomen over het
definitieve financieringsmodel voor de manier van verrekening van de kosten
op basis van het werkelijke aantal klachten.Intussen is, zonder dat daarmee een voorschot wordt genomen op die besluitvorming
over de bekostigingsregeling in de definitieve situatie, voor de bestuursorganen
van de gemeenten die gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid van de tweede
instap en voor de provincies en de gemeenten die hebben besloten tot verlenging
van de aansluiting bij de Nationale ombudsman, gekozen voor een afrekening
achteraf, op basis van het werkelijke aantal bij de Nationale ombudsman ingediende
klachten.Hiervoor is gekozen in verband met het relatief geringe aantal klachten
dat gedurende de periode 1 juli 1996 tot 1 juli 1997 bij de Nationale ombudsman
is ingediend met betrekking tot de aan het proefproject deelnemende provincies
en gemeenten (zie voor een overzicht van de behandeling in 1997 door de Nationale
ombudsman van de verzoekschriften met klachten over provincies en (aangesloten)
gemeenten de hoofdstukken 23 en 24 van dit jaarverslag).Evenals bij het proefproject wordt uitgegaan van een bedrag per klachtbehandeling
van f 1898. Om onzekerheid bij de gemeenten en de provincies te voorkomen
over de bedragen die op de begroting moeten worden gereserveerd, is er een
plafond gesteld aan het aantal klachten dat in rekening wordt gebracht. Voor
een gemeente bedraagt het maximum ¼ klacht per 1000 inwoners per jaar,
ongeacht het werkelijke aantal ingediende klachten. Voor de gezamenlijke provincies
geldt een maximum van 55 klachten per jaar, eveneens ongeacht het aantal werkelijk
ingediende klachten. 2.1.3.3 Het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en
WNoBij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo zijn met name zelfstandige
bestuursorganen onder de werking van de Wet openbaarheid van bestuur en de
Wet Nationale ombudsman gebracht. Tot die zelfstandige bestuursorganen behoort
ook een aantal in beginsel onafhankelijke instanties die zelf niet bevoegd
zijn om besluiten te nemen, maar die uitsluitend een advies- of beoordelingstaak
hebben. Niet al dergelijke instanties – kortheidshalve aan te duiden
als externe commissies – zijn echter aangewezen bij het Aanwijzingsbesluit.
Over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van deze externe
commissies worden enkele opmerkingen gemaakt in hoofdstuk 6, § 6.3.1.1.
Daarnaar wordt hier verwezen. Wijzigingen van het AanwijzingsbesluitIn 1997 is het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo viermaal
gewijzigd.De eerste wijziging betreft een verzamel-amvb, waarbij verschillende wijzigingen
zijn doorgevoerd. Dit is het besluit van 30 januari 1997, Stb. 47, dat op
14 februari 1997 in werking is getreden. In de eerste plaats is bij dit besluit
een nieuw onderdeel toegevoegd aan artikel 2 van het Aanwijzingsbesluit, waardoor
de adviescolleges als bedoeld in de Kaderwet adviescolleges,
voorzover het niet gaat om adviescolleges als bedoeld in artikel 3 van die
wet, onder de werking van de WNo zijn gebracht. Aan deze – categoriale –
aanwijzing is terugwerkende kracht verleend tot en met 1 januari 1997, de
datum waarop de Kaderwet adviescolleges in werking trad. De van deze aanwijzing
uitgezonderde adviescolleges, waarop artikel 3 van de Kaderwet betrekking
heeft, zijn de adviescolleges waarvan de taak om te adviseren over wetgeving
en beleid niet de hoofdtaak is. Enkele van de colleges uit deze uitgezonderde
categorie zijn overigens al uit anderen hoofde binnen de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman gebracht.Verder voorziet het genoemde besluit van 30 januari 1997 in enkele wijzigingen
van de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit. Aan de lijst waaruit deze bijlage
bestaat, werden twee nieuwe instanties toegevoegd. Daardoor werden de Wob
en de WNo van toepassing op de bestuursorganen van het Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen (LBIO) en op de staatsexamencommissie SPD bedrijfsadministratie.
Ten aanzien van het LBIO werkt de aanwijzing terug tot 1 januari 1997, de
datum waarop deze instelling is verzelfstandigd. Op grond van het bepaalde
in artikel 38 van de Wet LBIO is de directie van het LBIO tevens per 1 januari
1997 in de plaats getreden van de Minister van Justitie en de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport in onderzoeken van de Nationale ombudsman
die betrekking hebben op gedragingen van het LBIO die zich voor 1 januari
1997 hebben voorgedaan.Ten slotte is bij het besluit van 30 januari 1997 een aantal wijzigingen
van technische aard in het Aanwijzingsbesluit en de daarbij behorende bijlage
aangebracht. Deze wijzigingen waren noodzakelijk geworden door veranderingen
in wetgeving.Bij het Arbeidsomstandighedenbesluit (besluit van 15 januari 1997, Stb.
60) is de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo op
twee punten gewijzigd. Deze wijzigingen, die op 1 juli 1997 in werking zijn
getreden, houden in dat de Stichting Keboma van de bijlage is geschrapt, en
dat bij de vermelding van de Herkeuringscommissie Arbeidsomstandighedenwet
nu wordt verwezen naar artikel 8.8, eerste lid van het Arbeidsomstandighedenbesluit.Het besluit van 10 april 1997, Stb. 159, is wederom een verzamelbesluit
waarbij de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo op
verschillende onderdelen is geactualiseerd. Dit besluit is op 23 april 1997
in werking getreden. In de eerste plaats is de omschrijving van de Dienst
Omroepbijdragen (DOB) in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit veranderd,
in verband met de wijziging van de Mediawet (Stb. 1996, 648) waarbij de DOB
is losgemaakt van de PTT.Verder is de bijlage op twee onderdelen gewijzigd als gevolg van de totstandkoming
van de Wet pleziervaartuigen. De eerste wijziging betreft een aanwijzing van
de keuringsinstanties die zijn belast met taken zoals het verrichten van keuringen
en de afgifte van certificaten van EG-type- onderzoek. De tweede wijziging
betreft de aanwijzing van een dienst, instelling of onderneming die bevoegd
is tot het bepalen van de fabriekscode ingevolge artikel 12, tweede lid, van
de Wet pleziervaartuigen. Intussen is de HISWA Vereniging te Edam als zodanig
aangewezen (Stcrt. 1996, 244). Aan deze beide wijzigingen van de bijlage bij
het Aanwijzingsbesluit is terugwerkende kracht verleend tot en met 1 januari
1997.De vermeldingen van het College van toezicht sociale verzekeringen en
van de Sociale Verzekeringsbank in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit zijn
in overeenstemming gebracht met de Organisatiewet sociale verzekeringen
1997. Als gevolg van de totstandkoming en inwerkingtreding van deze Organisatiewet
is voorts het Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming op de
bijlage bij het Aanwijzingsbesluit vervangen door het Landelijk instituut
sociale verzekeringen (Lisv), en is de vermelding van de bedrijfsverenigingen
vervallen omdat deze zijn opgeheven. Ook de uitvoeringsinstellingen (GAK,
GUO, SFB, CADANS) zijn van de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit geschrapt,
echter om een andere reden. Vastgesteld is dat deze uitvoeringsinstellingen,
die privaatrechtelijk vormgegeven rechtspersonen zijn, niet met enig openbaar
gezag zijn bekleed, zodat de besturen van deze instellingen geen bestuursorganen
zijn. De wettelijke taken die zij verrichten zijn door het Lisv aan hen gemandateerd.
Daarom moeten de gedragingen van de uitvoeringsinstellingen worden aangemerkt
als gedragingen van het Lisv. De genoemde wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit
met betrekking tot de instellingen op het terrein van de sociale zekerheid
werken terug tot en met 1 maart 1997.Het laatste hier te vermelden besluit dat in 1997 is verschenen, heeft
betrekking op een enkele wijziging in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit.
Bij besluit van 11 november 1997, Stb. 541, in werking getreden op 1 december
1997, zijn vereisten vastgelegd waaraan randapparatuur en apparatuur voor
satellietgrondstations moet voldoen volgens Europese richtlijnen. Ingevolge
dit besluit dienen conformiteitsbeoordelingsprocedures te worden gevolgd,
waarbij een zogenoemde aangemelde instantie moet worden ingeschakeld die bevoegd
is om de beoordelingsprocedure uit te voeren. De desbetreffende aangemelde
instanties zijn met betrekking tot hun taken op het terrein van de conformiteitsbeoordelingsprocedures
bestuursorganen in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, en zijn daarom
bij het genoemde besluit van 11 november 1997 op de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo geplaatst.Inmiddels is het Aanwijzingsbesluit begin 1998 opnieuw gewijzigd. Op 21
januari 1998 is het besluit van 22 december 1997, Stb. 1998, 23, in werking
getreden dat een aantal wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit bevat. In de
eerste plaats zijn enkele bestuursorganen en instellingen van de bijlage bij
het Aanwijzingsbesluit geschrapt. Dit betreft de Raden voor de Kinderbescherming
die niet meer als zelfstandig bestuursorgaan bestaan sinds de wijziging van
artikel 238 Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bij wet van 13 juni 1996, Stb.
328, waarbij uitdrukkelijk is bepaald dat de (sinds de wijziging: ene) raad
voor de kinderbescherming een dienst van het Ministerie van Justitie is. Verder
zijn het Algemeen burgerlijk pensioenfonds en het Spoorwegpensioenfonds van
de lijst verwijderd omdat deze instellingen zijn geprivatiseerd. De aanwijzing
van de commissie als bedoeld in artikel 14 van het Sera- en Vaccinsbesluit
en van het Centraal College als bedoeld in artikel 3 van de Wet bevolkingsonderzzoek
op tuberculose is eveneens komen te vervallen, en wel omdat deze organen door
intrekking van de wetgeving waarbij zij zijn ingesteld, hebben opgehouden
te bestaan.Het besluit 22 december 1997 bevat verder een aantal nieuwe aanwijzingen.
Eén daarvan betreft het college voor de post- en telecommunicatiemarkt
als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van de Wet Onafhankelijke post- en telecommunicatieautoriteit,
dat met terugwerkende kracht tot en met 1 augustus 1997 is aangewezen. Verder
is Staatsbosbeheer, dat per 1 januari 1998 is verzelfstandigd, met ingang
van die datum aangewezen. Andere aanvullingen van de bijlage bij het aanwijzingsbesluit
betreffen instellingen als bedoeld in artikel 31a, tweede lid, van de Arbeidsomstandighedenwet
en de Stichting Silicose Oud-Mijnwerkers. Daarnaast is de bijlage bij het aanwijzingsbesluit op verscheidene punten
aangepast in verband met wijziging van wet- en regelgeving. Van deze aanpassingen
wordt hier alleen vermeld dat de aanwijzing van de erkende stamboekverenigingen
voor paarden, de Commissie van Beroep als bedoeld in artikel 19 van de Paardenwet
1939 en de Rijkscommissie voor de Keuring van Niet-Stamboekhengsten is vervangen
door één aanwijzing van erkende instellingen als bedoeld in
artikel 3, eerste lid, van het Fokkerijbesluit.Het besluit van 22 december 1997 bevat verder de opdracht om de volledige
tekst van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo opnieuw in het
Staatsblad te plaatsen. Dit is gedaan bij beschikking van de Minister van
Justitie van 12 januari 1998 in Staatsblad 1998, 24.Zoals hiervoor, in § 2.1.2.2, is vermeld, is intussen een voorstel
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur
aanhangig, dat onder meer beoogt om de aanwijzingssystematiek van bestuursorganen
Wob en WNo te wijzigen (Kamerstukken II 1996/97, 25 456, nrs. 1–3).
Het Aanwijzingsbesluit zal daarmee komen te vervallen. Tot de datum van inwerkingtreding
van die wetswijziging blijft echter de noodzaak bestaan om het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo regelmatig te actualiseren, omdat vooralsnog het
van toepassing zijn van de Wob en de WNo op zelfstandige bestuursorganen afhankelijk
is van de aanwijzing bij dit besluit. Bovendien is het met het oog op de inzichtelijkheid
voor burgers, bestuursorganen en de Nationale ombudsman gewenst om het Aanwijzingsbesluit,
zolang dit nog bestaat, actueel te houden.In bijlage 6.1 van dit jaarverslag is een overzicht opgenomen van de bestuursorganen
die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. 2.1.4 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de mede-overheden 2.1.4.1 Aansluiting na het proefproject Verlenging van de aansluiting van de provincies en van
de gemeenten die hebben deelgenomen aan het proefprojectHet proefproject provincies en gemeenten is geëindigd op 1 januari
1998. Zoals eerder is opgemerkt, zullen de bestuursorganen van de provincies
en de gemeenten die hebben deelgenomen aan het proefproject, zich niet eerder
dan per 1 januari 1999 op grond van de nieuwe bepalingen van de Wet Nationale
ombudsman definitief kunnen aansluiten bij de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman (zie hiervoor § 2.1.3.1). Om de tussenliggende periode
van naar verwachting een jaar te overbruggen, zijn de aan het proefproject
deelnemende provincies en gemeenten – in afwachting van de uitkomst
van de evaluatie van het proefproject, die betrekking heeft op de periode
1 juli 1996 tot 1 juli 1997 – bij brief van 10 juli 1997 door de Staatssecretaris
in de gelegenheid gesteld om hun aansluiting bij de Nationale ombudsman te
continueren na afloop van het proefproject op 1 januari 1998. Alle betreffende
gemeenten hebben gebruik gemaakt van deze gelegenheid. Voorts hebben de provincies
unaniem besloten om in te stemmen met het voorstel de lopende experimentele
aansluiting bij het Bureau Nationale ombudsman te verlengen met één
jaar, tot 1 januari 1999. Evaluatie van het proefprojectBij brief van 30 januari 1998 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer heeft
Staatssecretaris Kohnstamm de uitkomsten bekend gemaakt van de evaluatie
van het proefproject. De Staatssecretaris deelde in deze brief mee dat het
evaluatierapport, wat de effecten van de uitbreiding van de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman naar gedragingen van bestuursorganen van mede-overheden
betreft, twee belangrijke conclusies heeft opgeleverd. Ten eerste leidt een
dergelijke uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman niet
tot een exorbitante stijging van het aantal klachten; het aantal door de Nationale
ombudsman ontvangen klachten is zelfs achtergebleven bij de verwachtingen.
Ten tweede is het bekostigingsmodel dat gedurende het geëvalueerde jaar
is gehanteerd, niet bevredigend gebleken. Dit hangt direct samen met het feit
dat dit bekostigingsmodel voor de meeste participanten aan het evaluatieproject
was gebaseerd op het te verwachten aantal klachten (provincies) of het te
verwachten aantal klachten per 1 000 inwoners (gemeenten). Om die reden
is de Staatssecretaris bereid te komen tot een ander bekostigingsmodel, waarin
voor alle mede-overheden wordt uitgegaan van het werkelijk door de Nationale
ombudsman over hen ontvangen klachten. Het bestuur van het Interprovinciaal
Overleg (IPO) en het bestuur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
is gevraagd om een reactie op het evaluatieverslag en met name op het voorstel
van de Staatssecretaris inzake het bekostigingsmodel. Met deze besturen zal
overleg worden gevoerd over de regeling van de bekostiging van hun aansluiting
bij de klachtvoorziening die de Nationale ombudsman biedt. Ook de Unie van
Waterschappen zal bij dat overleg worden betrokken.De evaluatie is uitgevoerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken
op grond van de ervaringen die zijn opgedaan in het eerste jaar van het proefproject,
van 1 juli 1996 tot 1 juli 1997. De evaluatie is op ambtelijk niveau voorbereid
in overleg met de betrokkenen, te weten het Interprovinciaal Overleg (IPO)
namens de provincies, de desbetreffende gemeenten, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en het Bureau Nationale ombudsman. Deze betrokkenen hebben
het Ministerie van Binnenlandse Zaken ook van de nodige informatie voorzien.Het evaluatieverslag bevat uitvoerige informatie over de ervaringen van
de verschillende betrokkenen in de evaluatieperiode. Deze ervaringen worden
over het algemeen positief gewaardeerd. Op grond van de uitkomsten van het
evaluatieonderzoek is het Ministerie van Binnenlandse Zaken tot de volgende
vier conclusies gekomen.1. De aantallen klachten zijn achtergebleven bij de verwachtingen. Op
basis hiervan mag worden verwacht dat bij een mogelijk verdere uitbreiding
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van de gemeenten,
niet direct behoeft te worden gevreesd voor een onbeheersbare toevloed van
klachten.2. 80 procent van de klachten inzake provincies en gemeenten die in de
proefperiode door de Nationale ombudsman zijn ontvangen zijn buiten onderzoek
gebleven. In hoofdzaak ging het hierbij om klachten ten aanzien waarvan niet
was voldaan aan het kenbaarheidsvereiste of die betrekking hadden op gedragingen
die hadden plaatsgevonden voor de ingangsdatum van het proefproject. Bij de
mogelijke verdere uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
naar mede-overheden lijkt het daarom gewenst in de voorlichting aan de burgers
deze punten helder voor het voetlicht te brengen. Hierdoor kan worden voorkomen
dat verzoeken tot het instellen van een onderzoek aan de Nationale ombudsman
worden gericht waaraan deze niet tegemoet kan komen.3. Ten aanzien van de voorlichting door provincies en gemeenten over de
interne en externe klachtvoorziening kan worden vastgesteld dat deze zeer
divers is en niet in alle gevallen structureel. Een enkele provincie heeft, afgezien van de voorlichtingsactiviteiten die het IPO namens
alle provincies heeft ondernomen inzake hun aansluiting bij de Nationale ombudsman,
aangegeven in het geheel niet aan voorlichting terzake te doen. Het lijkt
evenwel gewenst om de voorlichting over de klachtvoorzieningen op structurele
wijze te doen plaatsvinden. Gelet op de aantallen ontvangen klachten behoeft
geen vrees te bestaan dat een structurele voorlichting als het ware een groot
aantal klachten oproept. Wel kan een structurele voorlichting leiden tot een
grotere bekendheid bij de burgers met de mogelijkheid van het indienen van
klachten. Daardoor kan het vertrouwen van de burger worden versterkt dat de
overheid op een behoorlijke manier omgaat met de belangen van de burger en
dat mogelijke fouten worden hersteld.4. Het bekostigingsmodel is gebaseerd geweest op een ingeschat aantal
klachten dat aanmerkelijk hoger lag dan het daadwerkelijk door de Nationale
ombudsman ontvangen aantal klachten. Het is dan ook begrijpelijk dat de helft
van de provincies heeft aangegeven dat het bekostigingsmodel nader zou moeten
worden bezien. Ook de betrokken gemeenten hebben aangegeven niet tevreden
te zijn met het bekostigingsmodel dat tijdens het proefproject is gehanteerd.
Met name van de zijde van de deelnemende gemeenten is de suggestie gedaan
om te komen tot een bekostigingsmodel dat is gebaseerd op een betaling per
klacht. Het voornemen bestaat om bij die suggestie aan te sluiten en te streven
naar een systeem waarin de onderscheiden categorieën bestuursorganen
(de gemeenten, de provincies, de waterschappen, de gemeenschappelijke regelingen)
kunnen kiezen tussen ofwel een model waarin wordt uitgegaan van een vaste
prijs per door de Nationale ombudsman ontvangen klacht, ofwel een model waarin
wordt uitgegaan van een gedifferentieerde prijs per klacht. Bij de gedifferentieerde
prijs wordt een lagere prijs gehanteerd voor klachten die niet in behandeling
worden genomen omdat zij niet-ontvankelijk zijn of niet voldoen aan het kenbaarheidsvereiste,
terwijl een hogere prijs in rekening wordt gebracht voor klachten die in behandeling
worden genomen, inclusief de klachten waarvan het onderzoek tussentijds wordt
beëindigd. De uitwerking van de verrekening zal worden vastgelegd in
een algemene maatregel van bestuur. Nieuwe mogelijkheid voor gemeenten om zich aan te sluiten
bij de Nationale ombudsman in de vorm van een tweede instapNaast de zeven gemeenten die ervaringen hebben opgedaan in het proefproject
en inmiddels hun aansluiting hebben verlengd, bleken er meer gemeenten belangstelling
te hebben voor aansluiting bij de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.
In 1996 en 1997 is van de zijde van gemeenten regelmatig informatie ingewonnen
bij het Bureau Nationale ombudsman over de mogelijkheid van aansluiting.Mede op verzoek van de Nationale ombudsman heeft deze ontwikkeling Staatssecretaris
Kohnstamm ertoe aangezet om bij brief van 17 maart 1997 de gemeentebesturen
een tweede mogelijkheid te bieden voor aansluiting bij de Nationale ombudsman.
Daarbij werd aangegeven dat in beginsel niet meer dan 20 gemeenten van die
mogelijkheid gebruik zouden kunnen maken.Van deze zogenoemde tweede instapmogelijkheid hebben uiteindelijk elf
gemeenten gebruik gemaakt: Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude,
Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk
en Venlo. De bestuursorganen van deze gemeenten zijn met ingang van 1 november
1997 aangewezen als bestuursorganen waarop de WNo van toepassing is, vooralsnog
tot de datum waarop voor de eerste keer een aanwijzing van bestuursorganen van mede-overheden volgens de nieuwe in de WNo neer te leggen regeling
plaatsvindt (zie ook hiervoor, § 2.1.3.1).Het Bureau Nationale ombudsman heeft de besturen van deze gemeenten van
informatie voorzien, en heeft inmiddels in deze gemeenten contacten gelegd
om een goede samenwerking te bevorderen. Mogelijke aansluiting van nog enkele gemeentenHet Ministerie van Binnenlandse Zaken is inmiddels in overleg met enkele
gemeenten die op zichzelf geïnteresseerd waren in de aansluiting bij
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman per 1 november 1997, maar die de
besluitvorming daarvoor niet tijdig hebben kunnen voltooien. De mogelijkheid
wordt bezien of deze gemeenten nog vóór 1 juli 1998 onder de
werking van de WNo kunnen worden gebracht. 2.1.4.2 Overleg van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken met de Nationale ombudsman en de VNGBij brief van 24 februari 1997 (kamerstukken II 1996/97, 24 635,
nr. 4) heeft Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken, ter nakoming
van zijn toezegging aan de Tweede Kamer tijdens de plenaire behandeling van
het Jaarverslag 1995 van de Nationale ombudsman op 15 mei 1996, een uiteenzetting
gegeven over een aantal onderwerpen die tijdens die plenaire behandeling door
de Kamer aan de orde zijn gesteld. Een van de onderwerpen in die brief heeft
betrekking op de ontwikkeling van de ombudsmanfunctie bij de mede-overheden.Ten aanzien van dit onderwerp heeft de Staatssecretaris in zijn brief
aan de Kamer, in vervolg op zijn eerdere opmerkingen die zijn neergelegd in
de notitie over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van
mede-overheden (kamerstukken II 1994/95, 24 206, nr. 1.), vastgehouden
aan zijn stelling dat het de primaire verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan
zelf is om zorg te dragen voor een adequate wijze van zowel interne als externe
klachtbehandeling.Wat de interne klachtbehandeling betreft, is intussen bij koninklijke
boodschap van 14 januari 1998 een voorstel van wet tot aanvulling van de Algemene
wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen
aan de Tweede Kamer aangeboden (kamerstukken II 1997/98, 25 837, nrs.
1–3). Daarmee zal een verplichting gaan gelden voor alle bestuursorganen,
waaronder die van de gemeenten, om de interne klachtbehandeling te laten voldoen
aan minimumeisen die in de Algemene wet bestuursrecht zullen worden neergelegd
(zie hiervoor ook § 2.1.6).Wat de externe klachtbehandeling betreft, heeft de Staatssecretaris in
zijn brief van 24 februari 1997 vastgehouden aan zijn standpunt (zie hiervoor
ook Jaarverslag 1996, blz. 44–45) dat de primaire verantwoordelijkheid
voor een externe klachtvoorziening moet worden overgelaten aan de mede-overheden
zelf. De Staatssecretaris heeft overigens wel onderkend dat als gevolg van
het overlaten van de keuze aan gemeenten om al dan niet te voorzien in een
vorm van externe klachtvoorziening, er een «witte vlekken»-situatie
is ontstaan; er zijn gemeenten die wel een externe klachtvoorziening hebben
getroffen, en er zijn gemeenten die dat niet hebben gedaan.In oktober 1996 heeft er een overleg plaatsgehad tussen de Staatssecretaris,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Nationale ombudsman om, naar
de Staatssecretaris in zijn brief aan de Kamer heeft aangegeven, het verschijnsel
van «witte vlekken» zoveel als mogelijk tegen te gaan, maar ook
om te bezien op welke wijze een impuls kan worden gegeven aan
«het politiseren van het vraagstuk van de ombudsvoorziening in gemeenten
van onderop».Tijdens dit overleg heeft de Nationale ombudsman zijn standpunt herhaald
dat er in aanvulling op de komende regeling voor interne klachtbehandeling
in de Algemene wet bestuursrecht, voor alle bestuursorganen, en derhalve ook
voor de bestuursorganen van de decentrale overheden, een externe klachtvoorziening
behoort te zijn, als sluitstuk op de interne klachtbehandeling. De Nationale
ombudsman is van mening dat een keuzevrijheid van de decentrale overheden
uiteindelijk geen betrekking mag hebben op de keuze «of», maar
slechts op de keuze «hoe» in een externe klachtvoorziening wordt
voorzien (zie ook Jaarverslag 1996, blz. 43–45). De Nationale ombudsman
heeft tijdens dit overleg verder benadrukt dat er duidelijkheid moet bestaan
over de kwaliteitseisen die aan een externe klachtvoorziening moeten kunnen
worden gesteld, met name op het punt van onafhankelijkheid, deskundigheid
en toegankelijkheid.In dit verband heeft hij de verwachting uitgesproken dat bij een goed
functionerende interne klachtvoorziening het aantal klachten dat ter behandeling
zal worden voorgelegd aan een externe voorziening, gering zal zijn. Ook heeft
hij uitgesproken dat de hoeveelheid werk van een externe klachtvoorziening
zodanig moet zijn dat deze de nodige expertise kan opbouwen en onderhouden.
Om op dit punt voldoende draagvlak te creëren kunnen gemeenten samenwerkingsverbanden
in het leven roepen.De VNG heeft de stelling onderschreven dat in iedere gemeente een externe
klachtvoorziening moet komen. Om de verdere ontwikkeling op het terrein van
zowel interne als externe klachtbehandeling in gemeenten te stimuleren, heeft
de VNG het initiatief genomen om regionale bijeenkomsten te organiseren over
interne en externe klachtbehandeling. Deze bijeenkomsten hebben inmiddels
op 21, 22, 28 en 29 januari 1998 in samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en het Bureau Nationale ombudsman plaatsgehad, in respectievelijk Amsterdam,
Assen, Ede en Eindhoven.In aansluiting op hetgeen door de Nationale ombudsman en van de zijde
van de VNG is opgemerkt, heeft Staatssecretaris Kohnstamm in zijn brief van
24 februari 1997 aan de Tweede Kamer gememoreerd dat in de Tweede Kamer inderdaad
beduchtheid is voor het bestaan van «witte vlekken» bij gemeenten
op het punt van externe klachtvoorzieningen. Zowel de VNG als de Nationale
ombudsman zijn van mening dat er op termijn uiteindelijk geen «witte
vlek» meer mag bestaan. De keuzevrijheid die gemeenten toekomt, betreft
slechts de modaliteit van een externe klachtvoorziening: gemeenten kunnen
kiezen om zich aan te sluiten bij de Nationale ombudsman, om zich aan te sluiten
bij een bestaande naburige voorziening, of om zelf, al dan niet met naburige
gemeenten, een voorziening in het leven te roepen.Verder is besloten om in nader overleg met de Staatssecretaris, de VNG
en de Nationale ombudsman, te bezien aan welke kwaliteitseisen de te onderscheiden
externe klachtvoorzieningen moeten voldoen (zie hierna, § 2.1.5). 2.1.4.3 Motie-De GraafTijdens de plenaire behandeling in de Tweede Kamer van het Jaarverslag
1996 van de Nationale ombudsman, op 28 augustus 1997, is door de Kamer ingegaan
op het standpunt van Staatssecretaris Kohnstamm over de externe klachtvoorziening
voor mede-overheden. Ten aanzien van dit onderwerp is een motie ingediend
door het lid De Graaf (D66). De strekking van deze motie is om, aansluitend
op de voorgenomen wijziging van de Wet Nationale ombudsman, het
beleid erop gericht te doen zijn dat in alle gemeenten een onafhankelijke
en externe voorziening van klachtbehandeling bestaat.Daartoe is voorgesteld om de gemeenten die daar niet zelfstandig of tezamen
met andere gemeenten in voorzien, verplicht en voor eigen rekening onder de
werking van de Wet Nationale ombudsman te brengen. Met het oog hierop wordt
in de motie aan de regering gevraagd om terzake in het kader van de evaluatie
van het proefproject met nadere voorstellen te komen, waaronder een stappenplan
(kamerstukken II, 25 275, nr. 3).De motie is op 2 september 1997 op verzoek van de indiener aangehouden.
 2.1.5 Aan een externe klachtvoorziening te stellen kwaliteitseisenStaatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken heeft in zijn brief
van 24 februari 1997, en ook tijdens de plenaire behandeling van het Jaarverslag
1996 op 28 augustus 1997, aan de Tweede Kamer toegezegd dat er in gezamenlijk
overleg tussen hem, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Nationale
ombudsman zou worden bezien aan welke kwaliteitseisen de te onderscheiden
externe klachtvoorzieningen zullen moeten voldoen. De Staatssecretaris heeft
verder in zijn brief van 24 februari 1997 toegezegd dat het resultaat van
dit overleg aan de Tweede Kamer zou worden voorgelegd. Bij brief van 22 januari
1988 (kamerstukken II 1997/98, 25 854, nr. 1) is de Staatssecretaris
deze toezegging nagekomen.In deze notitie is het gezamenlijk standpunt opgenomen van de Staatssecretaris,
de VNG en de Nationale ombudsman dat alle gemeenten over een externe klachtvoorziening
behoren te beschikken als sluitstuk op de interne klachtbehandeling. De Nationale
ombudsman en de VNG sluiten niet uit dat er uiteindelijk een wettelijke plicht
tot een externe klachtvoorziening dient te komen. De Staatssecretaris blijft
vooralsnog een ontwikkeling van onderop voorstaan: gemeenten kunnen en behoren
thans op vrijwillige basis te voorzien in een externe klachtvoorziening. Deze
benadering van onderop houdt in dat de gemeenten – net als de provincies
en de waterschappen – de vrijheid hebben in de keuze van de vorm van
de externe klachtvoorziening: een «eigen» klachtvoorziening, al
dan niet samen met andere gemeenten, of aansluiting bij de Nationale ombudsman.
De Staatssecretaris, de VNG en de Nationale ombudsman, vinden het van belang
dat hierbij eisen worden gesteld aan de externe klachtvoorziening, die in
acht moeten worden genomen. De Staatssecretaris en de Nationale ombudsman
zijn van opvatting dat deze eisen in een wettelijke regeling dienen te worden
vastgelegd.De VNG is van oordeel dat een wettelijke verplichting aan gemeenten om
te voorzien in een externe klachtvoorziening tevens behoort te voorzien in
een financiële compensatie voor de gemeenten. De VNG is voorts van mening
dat het wettelijk vastleggen van de eisen waaraan een externe voorziening
moet voldoen, materieel dient te worden beschouwd als een oplegging van de
plicht tot invoering van een externe voorziening in alle gemeenten. De VNG
stelt daarom ook aan de wettelijke vastlegging van deze eisen de voorwaarde
dat er een financiële compensatie voor de gemeenten tegenover moet staan.Met de notitie heeft de Staatssecretaris beoogd om een overzicht te verschaffen
van de eisen die in de literatuur en door de Nationale ombudsman aan een externe
klachtvoorziening worden gesteld, met name op het punt van de onafhankelijkheid.
Over deze eisen bestaat op zichzelf inhoudelijke overeenstemming tussen de
Staatssecretaris, de VNG en de Nationale ombudsman. De Staatssecretaris
heeft in zijn notitie vermeld dat hij daarom voornemens is om de Commissie
wetgeving algemene regels van bestuursrecht (Commissie-Scheltema) advies te
vragen over de vraag hoe een wettelijke regeling van deze eisen in de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) haar beslag zou kunnen krijgen. De eisen die moeten
worden gesteld aan de klachtvoorziening die de Nationale ombudsman biedt,
zijn al vastgelegd in de Wet Nationale ombudsman.De aan externe klachtvoorzieningen te stellen eisen waarover tussen de
Staatssecretaris, de Nationale ombudsman en de VNG overeenstemming bestaat,
zijn als volgt in de notitie van de Staatssecretaris aan de Tweede Kamer verwoord:a. Basis in een wettelijk voorschrift.b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaam.c. Rechtspositionele onafhankelijkheid.d. Benoeming voor een bepaalde duur.e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde gronden.f. Bevoegdheid een eigen oordeel over de klacht te geven.g. Bevoegdheid aanbevelingen te doen.h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatief.i. Onderzoekbevoegdheden vergelijkbaar met die van de Nationale ombudsman.j. Voldoende materiële en personele ondersteuning.k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van de externe klachtinstantie.l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet tevens deel uit te maken
van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan over wiens gedragingen
de klachtinstantie oordeelt.Verder zijn de Staatssecretaris, de Nationale ombudsman en de VNG het
erover eens dat elke klachtregeling een bepaling met betrekking tot de onpartijdigheid
van de medewerkers en de leden van de klachtinstantie moet bevatten.De notitie van de Staatssecretaris gaat vergezeld van de uitkomsten van
een inventarisatie van gemeentelijke klachtregelingen, die het Ministerie
van Binnenlandse Zaken in de tweede helft van 1997 heeft uitgevoerd. Voor
deze inventarisatie is alle gemeenten gevraagd te laten weten of er een interne
en/of externe klachtregeling van kracht is voor de gemeente, en – indien
dit het geval is – de regeling(en) toe te sturen. Op dit verzoek hebben
451 van de 572 aangeschreven gemeenten gereageerd. Van deze 451 gemeenten
kennen 227 gemeenten geen enkele regeling. Verder beschikken 212 gemeenten
wel over een of andere regeling, terwijl er in 12 gemeenten een concept-regeling
ligt. Van de gemeenten die een klachtvoorziening hebben, kennen 134 alleen
een interne regeling, 45 alleen een externe regeling, en 33 zowel een interne
als een externe regeling. Van de 78 gemeenten die een externe klachtvoorziening
hebben, vielen er ten tijde van de uitvoering van de inventarisatie 7 onder
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman; in 13 gemeenten was een gemeentelijke
ombudsman werkzaam en in 58 gemeenten bestond een gemeentelijke ombudscommissie. 2.1.6 Wetsvoorstel interne klachtbehandelingBij koninklijke boodschap van 14 januari 1998 is aan de Tweede Kamer het
wetsvoorstel aangeboden dat ertoe strekt de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
aan te vullen met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen
(kamerstukken II 1997/98, 25 837, nrs. 1–3). In een nieuw ontworpen
hoofdstuk 9 van de Awb worden minimumregels gegeven voor de interne
behandeling van klachten door bestuursorganen. In beginsel kan deze interne
klachtbehandeling nog een extern vervolg krijgen bij een onafhankelijke klachtvoorziening.
Voor de bestuursorganen op het niveau van de centrale overheid en voor de
bestuursorganen van de politie, de provincies, de waterschappen en een aantal
gemeenten biedt de Nationale ombudsman deze onafhankelijke externe klachtvoor-
ziening. Om te bereiken dat de procedure van interne klachtbehandeling en
de procedure bij de Nationale ombudsman goed op elkaar aansluiten, bevat het
wetsvoorstel ook enkele voorstellen tot wijziging van de WNo (zie hiervoor,
§ 2.1.2.3).Het wetsvoorstel is grotendeels gebaseerd op het advies dat de Commissie
wetgeving algemene regels van bestuursrecht (de Commissie-Scheltema) op 5
juli 1996 aan Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken heeft uitgebracht.
Het advies van de Commissie-Scheltema bevatte een voorontwerp van wet, dat
de Nationale ombudsman bij brief aan de Staatssecretaris van 8 oktober 1996
van commentaar heeft voorzien (zie Jaarverslag 1996, blz. 46–50). In
dit commentaar, dat overigens overwegend instemmend van aard was, heeft de
Nationale ombudsman een kritische kanttekening geplaatst bij enkele onderdelen
van het voorontwerp. Zo heeft hij onder meer op het volgende gewezen.De regeling beoogt enkele minimumeisen te stellen waaraan elke procedure
van klachtbehandeling door een bestuursorgaan zal moeten voldoen. Door opneming
van de regeling in de Awb, die immers op alle bestuursorganen van toepassing
is, wordt dit doel in beginsel bereikt. Artikel 1:6 Awb sluit echter enkele
overheidstaken van de werking van deze wet uit: de opsporing en vervolging
van strafbare feiten, de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen,
de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende maatregelen op grond van de Vreemdelingenwet,
de tenuitvoerlegging van andere vrijheidsbenemende maatregelen in een penitentiaire
inrichting, en besluiten en handelingen ter uitvoering van de Wet militair
tuchtrecht. Daardoor zou het nieuwe hoofd- stuk 9 van de Awb niet van toepassing
zijn op interne klachtbehandeling op de genoemde terreinen. Dit is ongewenst.
Er is geen goede reden om klachtbehandeling op deze gebieden integraal uit
te sluiten van de uniformerende en sanerende werking van de voorgestelde regeling.
Waar overigens de procedure van hoofdstuk 9 Awb over de hele linie het voorportaal
zal zijn voor klachtbehandeling door de Nationale ombuds- man, zou het bepaald
ongewenst zijn wanneer de Awb-regeling niet zal gelden voor een groot deel
van de taken van – met name – politie en openbaar ministerie.
De Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris dan ook, gezien het voorgaande,
in overweging het nieuwe hoofdstuk 9 van de Awb te onttrekken aan de werking
van het bepaalde in artikel 1:6 van die wet.In het wetsvoorstel is deze suggestie opgevolgd. Voorgesteld wordt artikel
1:6 van de Awb in die zin te wijzigen dat de uitsluiting van de werking van
de Awb van de in dat artikel genoemde overheidstaken niet geldt voor de bepalingen
in hoofdstuk 9 van de Awb. Aldus wordt bereikt dat de nieuwe regeling voor
interne klachtbehandeling in beginsel zal gaan gelden voor alle bestuursorganen
en voor alle overheidstaken. Overigens opent artikel VI van het wetsvoorstel
de mogelijkheid om de inwerkingtreding van het nieuwe hoofdstuk 9 van de Awb
voor bepaalde beleidsterreinen uit te stellen. 2.1.7 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de inlichtingen- en veiligheidsdienstenBij koninklijke boodschap van 7 februari 1998 is bij de Tweede Kamer het voorstel van wet ingediend «houdende regels met betrekking tot
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede houdende wijziging van enkele
wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..)» (kamerstukken
II 1997/98, 25 877, nrs. 1–3).In dit wetsvoorstel is de bevoegdheid van de Nationale ombudsman om gedragingen
van inlichtingen- en veiligheidsdiensten te onderzoeken uitdrukkelijk geregeld.
Het bij de Tweede Kamer ingediende wetsvoorstel wijkt op dit punt af van het
voorstel zoals dat voor advies aanhangig was gemaakt bij de Raad van State.
In dat voorstel was de behandeling van klachten over inlichtingen- en veiligheidsdiensten
exclusief opgedragen aan de bij dit wetsvoorstel geïntroduceerde commissie
van toezicht, met uitsluiting van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.
De opmerkingen die de Raad van State hierover heeft gemaakt, hebben het kabinet
aanleiding gegeven dit onderdeel van het wetsvoorstel te heroverwegen. Op
grond van de uitstekende ervaringen die met de klachtbehandeling inzake de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten door de Nationale ombudsman zijn opgedaan
en gelet op eisen die voortvloeien uit de jurisprudentie over de artikelen
8 en 13 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens
en de fundamentele vrijheden is alsnog besloten de bevoegdheid van de Nationale
ombuds- man over de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te continueren, zo
blijkt uit het nader rapport aan de Koningin (kamerstukken II 1997/98, 25 877
A). Daarmee is tegemoetgekomen aan de bedenkingen die de Nationale ombudsman
bij de Minister van Binnenlandse Zaken naar voren heeft gebracht nadat hij
door deze over de voornemens van het kabinet op dit punt was geïnformeerd.In het wetsvoorstel zoals dat bij de Tweede Kamer is ingediend, krijgt
de commissie van toezicht mede tot taak om, als onafhankelijk extern adviseur,
de betrokken minister van advies te dienen bij de interne klachtbehandeling.
Met betrekking tot de (externe) klachtbehandeling door de Nationale ombudsman
bevat het wetsvoorstel enkele bepalingen die een aanvulling betekenen op,
en in een enkel geval een afwijking van het bepaalde in de WNo. Zo is uitdrukkelijk
bepaald dat bij de Nationale ombudsman ook kan worden geklaagd over «vermeend»
optreden van inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Verder is dwingend voorgeschreven
dat de klager, voordat hij de klacht kan indienen bij de Nationale ombuds-
man, zijn klacht eerst voor moet leggen aan de betrokken minister, die daarop –
geadviseerd door de commissie van toezicht – binnen tien weken zijn
reactie moet geven. Over het oordeel dat de Nationale ombudsman naar aanleiding
van de klacht geeft, is bepaald dat de motivering daarvan aan de klager moet
worden onthouden voorzover dit nodig is met het oog op de veiligheid of andere
gewichtige belangen van de staat. Voor het geval de Nationale ombudsman een
aanbeveling doet, bevat het wets- voorstel de bepaling dat de betrokken minister
de Nationale ombudsman binnen zes weken moet laten weten welke gevolgen hij
aan de aanbeveling verbindt. Ten slotte bevat het wetsvoorstel voor de betrokken
ministers de verplichting om de vaste Commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
uit de Tweede Kamer in kennis te stellen van de oordelen en de aanbevelingen
van de Nationale ombudsman met betrekking tot inlichtingenen veiligheidsdiensten,
alsmede van de standpunten van de ministers over de aanbevelingen die de Nationale
ombudsman op dit vlak heeft gedaan.De Nationale ombudsman wordt verder nog in het wetsvoorstel genoemd waar
de procedure voor de benoeming van de voorzitter van de eerdergenoemde commissie
van toezicht aan de orde is. Voorgesteld wordt dat de commissie uit drie leden
bestaat, onder wie de voorzitter. De leden worden bij koninklijk besluit voor
een periode van zes jaar benoemd op een gezamenlijke voordracht
van de Minister-President, de Minister van Binnenlandse Zaken en de Minister
van Defensie. Voor de benoeming van de voorzitter bevat het wetsvoorstel de
bepaling dat door de vice-president van de Raad van State, de president van
de Hoge Raad en de Nationale ombudsman gezamenlijk een aanbeveling wordt gedaan
van drie personen. 2.2 Ambt 2.2.1 Ontwikkeling langetermijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsmanBij brief van 22 september 1997 hebben Staatssecretaris Kohnstamm van
Binnenlandse Zaken en de Nationale ombudsman het boek Blik op de toekomst
van de Nationale ombudsman aangeboden aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer. Dit boek, dat de ondertitel «Visies op consolidatie en meerwaarde»
heeft meegekregen, is het eindrapport van een onderzoek dat een onderzoeksteam
van het Instituut voor Staats- en Bestuursrecht van de Universiteit Utrecht
onder leiding van prof. mr. J. B. J. M. ten Berge in opdracht
van Staatssecretaris Kohnstamm en de Nationale ombudsman heeft uitgevoerd.
Het onderzoek, dat bekend stond onder de naam «Nationale ombudsman 2000
plus», had ten doel een aantal vraagpunten te beantwoorden die van belang
zijn voor de verdere ontwikkeling van het instituut van de Nationale ombudsman.
Het boek is verschenen in een handelseditie. Aanleiding tot en opzet van het onderzoekHet initiatief tot dit onderzoek is genomen in 1995, toen het instituut
van de Nationale ombudsman het vijftiende jaar van zijn bestaan was ingegaan.
De fundamenten voor dit instituut zijn gelegd in de jaren zeventig. Intussen
is er veel veranderd in de omgeving van het instituut, terwijl in de loop
der jaren ook de nodige ervaring is opgedaan in en met het werk van de Nationale
ombudsman. Dit heeft de Nationale ombuds- man aanleiding gegeven tot de vraag
of en in hoeverre er, met het oog op een goede verdere ontwikkeling van het
instituut van de Nationale ombudsman, reden is tot herijking van bepaalde
kenmerken van het instituut en zijn werkwijze. Deze vraag heeft zowel betrekking
op de Wet Nationale ombudsman als op de werkpraktijk die op basis van deze
wet is ontwikkeld.Tegen deze achtergrond is de Nationale ombudsman in de zomer van 1995,
aan de hand van een vraagpuntennotitie, een gedachtenwisseling aangegaan,
aanvankelijk binnen het eigen instituut en vervolgens ook met de stafafdeling
Constitutionele Zaken, Wetgeving en Internationale aangelegenheden (CZWI)
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. In een later stadium werd professor
Ten Berge bij dit overleg betrokken. De besprekingen hebben in december 1995
geresulteerd in een opdrachtverlening van de Nationale ombudsman en CZWI gezamenlijk
aan een onderzoeksteam van het Instituut voor Staats- en Bestuursrecht van
de Universiteit Utrecht. Dit team bestond, naast professor Ten Berge, uit
mevrouw mr. M. P. Gerrits-Janssens en prof. mr. R. J. G. M.
Widdershoven. Verder werd medewerking verleend door dr. A. R. Neerhof,
mevrouw mr. J. H. van Tour en mr. E. J. de Valk.Met het onderzoek werd beoogd om, door middel van het gericht bijeenbrengen
van opinies en inzichten, te komen tot een samenhangende visie op het instituut
van de Nationale ombudsman en zijn verdere ontwikkeling, bezien in relatie
tot zijn veranderende omgeving. Het onderzoek heeft onder meer bestaan uit
een literatuurstudie, en uit interviews en groepsgesprekken met deskundigen
uit de omgeving van het instituut van de Nationale ombudsman.
Ook werden de ambtsdragers van het instituut geïnterviewd. Met medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman vonden rondetafelgesprekken plaats. Mr.
N. A. M. Schipper, raadsheer in de Hoge Raad en oud-substituut-ombudsman,
schreef een expertise-rapport. De concept-rapportage van het onderzoek is
ter discussie gesteld op een symposium waaraan een groot aantal externe deskundigen
deelnam. Ook werd de concept-rapportage besproken tijdens een bijeenkomst
van medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman. (Zie voor de totstandkoming
en de uitvoering van het onderzoek ook: Jaarverslag 1995, blz. 74–75
en Jaarverslag 1996, blz. 51–52.)Bij het verzamelen van opinies en inzichten hebben de onderzoekers zich
met name gewend tot personen die in hun ambt of beroep deel uitmaken van de
omgeving van het instituut van de Nationale ombudsman. Het onderzoek was er
niet op gericht ook representatieve groepen klagers en ambtenaren te bereiken.
Daarvoor zou ook een geheel andere – en aanzienlijk kostbaarder –
onderzoeksopzet nodig zijn geweest. Voor de inzichten en wensen van deze groepen
hebben de onderzoekers wel kunnen putten uit de literatuur, in het bijzonder
uit de – in opdracht van de Nationale ombudsman uitgevoerde –
studie van Timmer en Niemeijer (Burger, overheid en Nationale ombudsman, 1994). De uitkomsten van het onderzoekHet onderzoek heeft zich toegespitst op negen clusters van onderzoeksvragen,
die betrekking hebben op de volgende thema's:– de maatschappelijke en staatsrechtelijke betekenis van het instituut
van de Nationale ombudsman;– de functies van de Nationale ombudsman;– de relatie tot de rechtspraak;– de relatie tot (andere) klachtvoorzieningen;– de Nationale ombudsman en klachten over lagere overheden;– de inhoudelijke boodschap van de Nationale ombudsman;– de werkwijze van de Nationale ombudsman;– de uitkomsten van het werk van de Nationale ombudsman;– de inrichting van het instituut van de Nationale ombudsman.Van elk van deze thema's is zoveel mogelijk het wettelijk kader, met inbegrip
van de parlementaire geschiedenis, het beleid en de opvattingen van de Nationale
ombudsman, en de literatuur bezien. Verder wordt per thema verslag gedaan
van hetgeen naar voren is gekomen uit de tijdens het onderzoek gehouden interviews
en groepsgesprekken en het symposium. Waar van toepassing wordt hier tevens
het expertiserapport van mr. Schipper bij betrokken. Op grond van een en ander
komen de onderzoekers vervolgens tot beschouwingen, die per thema uitmonden
in conclusies en aanbevelingen. Er zijn in totaal 43 aanbevelingen gedaan. De aanbevelingen betreffen enerzijds de wetgeving (Wet Nationale ombudsman,
Algemene wet bestuursrecht en andere wetgeving), en anderzijds de –
niet rechtstreeks door wetgeving bepaalde – werkpraktijk op het Bureau
Nationale ombudsman. Aldus zijn de aanbevelingen in feite deels aan de wetgever,
en deels aan de Nationale ombudsman geadresseerd. Beide geadresseerden wordt
een aantal punten van actie aangereikt, en daarnaast – als het ware
«pro memorie» – een reeks aandachtspunten die niet direct
behoeven te leiden tot (nieuwe) activiteit, maar veeleer beogen een bestaande
situatie te bestendigen.Op het punt van de maatschappelijke en staatsrechtelijke betekenis
van het instituut van de Nationale ombudsman concluderen de onderzoekers
dat de behoefte aan dit instituut onverminderd groot zal blijven. Veel belang wordt gehecht aan de positie van de Nationale ombudsman als
hoog college van staat, en aan de verankering van het instituut in de Grondwet.
Aanbevolen wordt om voor de ambtsdragers van het instituut een juridische
opleiding en juridische ervaring als benoemingsvereisten in de wet vast te
leggen. Er is tevens aandacht besteed aan de vraag of de Nationale ombudsman
alsnog bevoegd zou moeten worden om klachten over gedragingen van met rechtspraak
belaste leden van de rechterlijke macht te behandelen. Uit het onderzoek is
naar voren gekomen dat een op moderne leest geschoeide ombudsmanvoorziening
voor de rechterlijke macht noodzakelijk is. De wetgever dient op korte termijn
een keuze te maken bij wie die taak moet worden neergelegd: bij de Nationale
ombudsman, bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad of bij een afzonderlijke
ombudsman voor de rechterlijke macht.Sprekend over de functies van het instituut van de Nationale ombudsman bepleiten de onderzoekers geen revolutionaire veranderingen. Ook in
de toekomst zullen de beschermingsfunctie en de preventiefunctie de kernfuncties
van de Nationale ombudsman zijn. Beide functies hangen nauw met elkaar samen
en zijn in beginsel evenwaardig. Wanneer het er echt op aankomt, zal de beschermingsfunctie
echter voorrang moeten hebben. De onderzoekplicht van de Nationale ombudsman
moet worden gehandhaafd. Onderzoek uit eigen beweging moet bij voorkeur in
verband staan met concrete klachten die de Nationale ombudsman heeft ontvangen.
De – van de kernfuncties afgeleide – informatieve functie van
de Nationale ombudsman moet meer gewicht krijgen, onder meer door voor de
Nationale ombudsman een algemene verwijzingsverplichting in de wet neer te
leggen voor die gevallen waarin de Nationale ombudsman niet bevoegd of de
klager niet ontvankelijk is. Uitbreiding van het takenpakket van de Nationale
ombudsman met nieuwe functies als die van sociaal raadsman of mediator wordt
afgewezen.Voor wat de relatie tot de rechtspraak betreft, voorzien de
onderzoekers blijvend een belangrijke aanvullende rol voor de Nationale ombudsman
op het terrein van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. De huidige
competentieafbakening ten aanzien van de bestuursrechtelijke voorzieningen
voldoet en kan ongewijzigd blijven. Wel dient het begrip «wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening» in de WNo vervangen
te worden door de term «bezwaar en beroep». Het begrip «beroep»
omvat tevens beklagvoorzieningen die tot een rechtens bindende beslissing
leiden. Op het terrein van civielrechtelijke schade dient de Nationale ombudsman
zich terughoudend op te stellen en nauwgezet aan te sluiten bij de in de jurisprudentie
uitgezette lijnen. Dit ligt anders bij tegemoetkomingen uit coulance, waarvoor
een ruime beoordelingstaak weggelegd blijft voor de Nationale ombudsman. De
wetgever zou meer duidelijkheid kunnen scheppen door te voorzien in een specifieke
wettelijke grondslag voor dergelijke betalingen. Het instituut van de Nationale
ombudsman moet geen «small claims court» worden. De mogelijkheden
tot kosteloze rechtsbijstand mogen echter niet verder worden ingeperkt.Met betrekking tot de relatie tot (andere) klachtvoorzieningen
wordt in het licht van de komende regeling van interne klachtbehandeling in
hoofdstuk 9 van de Awb opgemerkt dat het kenbaarheidsvereiste in de WNo in
die zin moet worden geformaliseerd dat de verzoeker eerst een klacht indient
als bedoeld in het (toekomstige) artikel 9:1 van de Awb. Alleen in uitzonderlijke
situaties kan de Nationale ombudsman daar van afwijken. Wanneer een bestuursorgaan
intern een klacht op de voet van artikel 9:12 Awb heeft afgedaan, moet de
Nationale in beginsel verplicht blijven een onderzoek in te stellen. De Nationale
ombudsman dient op dit punt een duidelijk ontvankelijkheidsbeleid te voeren.
Ook wanneer de Nationale ombudsman als tweedelijnsinstantie optreedt,
moet hij de oorspronkelijke gedraging waarop de klacht betrekking heeft aan
een nieuw onderzoek kunnen onderwerpen en opnieuw kunnen beoordelen. Het vereiste
van schriftelijke indiening van klachten bij de Nationale ombudsman moet gehandhaafd
blijven. Externe klachtinstanties moeten aan bepaalde eisen voldoen, die in
een wettelijk voorschrift dienen te worden neergelegd. In artikel 14 van de
WNo moet worden bepaald dat de Nationale ombudsman bevoegd maar niet verplicht
is een gedraging te onderzoeken die aan een externe klachtinstantie kan worden
voorgelegd, had kunnen worden voorgelegd of is voorgelegd.Over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van lagere overheden wordt opgemerkt dat na verloop van een bepaalde tijd
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman moet worden uitgebreid tot die gemeenten
die niet zelf hebben voorzien in een externe klachtvoorziening die aan zekere
kwaliteitseisen voldoet. Om ten aanzien van de klachtenstroom naar de Nationale
ombudsman een goede zeefwerking te bewerkstelligen, zou met name grotere gemeenten
moeten worden aanbevolen om gebruik te maken van de klachtadviesprocedure
als bedoeld in afdeling 9.3 van de Awb.De inhoudelijke boodschap van de Nationale ombudsman komt volgens
de onderzoekers juridisch gezien neer op de wijze waarop de Nationale ombudsman
in de loop der jaren invulling heeft gegeven aan het begrip behoorlijkheid
in artikel 26 WNo. Over de wijze waarop dit is gebeurd, bestaat in brede kring
tevredenheid. De door de Nationale ombudsman ontwikkelde checklist van behoorlijkheidscriteria
heeft consistentie en herkenbaarheid bevorderd. Een groot deel van de kracht
van de Nationale ombudsman is gelegen in de wijze waarop hij de sociale betrekkingen
tussen overheid en burger normeert. In grote lijnen dient het bestaande beleid
op dit punt te worden voortgezet. De Nationale ombudsman dient het eigene
in de toetsing die hij verricht nog beter zichtbaar te maken, onder meer door
in jaarverslagen de normontwikkeling in specifieke concrete handelingssituaties
voorop te stellen, en door nadrukkelijker het intellectuele debat over normen
aan te gaan. De Nationale ombudsman zal alert moeten zijn op nieuwe ontwikkelingen
die nieuwe normontwikkeling noodzakelijk maken.Met betrekking tot de werkwijze en de uitkomsten van het werk van
de Nationale ombudsman merken de onderzoekers op dat toepassing van
de interventiemethode in zaken die daarvoor in aanmerking komen aanbeveling
verdient. De output van interventie zou beter zichtbaar gemaakt moeten worden.
Daartoe zou de mogelijkheid moeten worden geschapen om zaken af te ronden
met een afdoeningsbericht. Deze «lichte» vorm van verslaglegging
zou niet alleen voor interventies kunnen worden toegepast, maar ook voor zaken
die minder intensief zijn onderzocht omdat zij vergelijkbaar zijn met al eerder
behandelde zaken, en voor zaken die al zijn afgedaan in de interne klachtenprocedure
van hoofdstuk 9 van de Awb en waarbij geen serieus verschil van mening over
de feiten bestaat. De Nationale ombudsman zou zich moeten beraden over de
door sommigen geuite wens om wat meer ruimte te bieden voor mondelinge behandeling
van klachten.Om een effectieve doorwerking van het gedachtegoed van de Nationale ombudsman
te bevorderen, dient het publiciteitsbeleid te worden afgestemd op de verschillende
doelgroepen van het werk van de Nationale ombudsman (betrokkenen bij een zaak,
het algemene publiek, ambtenaren, overheidsorganisaties, het juridische forum),
die ieder gericht moeten worden benaderd via de daarvoor geschikte media. Wat de inrichting van het instituut van de Nationale ombudsman
betreft, spreken de onderzoekers zich uit voor handhaving van de eenhoofdigheid
van het ambt, echter met versterking van elementen van collegialiteit ten
opzichte van de andere ambtsdragers. Daartoe zou de functie van substituut-ombudsman
kunnen worden opgewaardeerd. Om daaraan uitdrukking te geven, zou de benaming
«substituut-ombudsman» beter kunnen verdwijnen, en worden vervangen
door «ombudsman». De Nationale ombudsman dient echter wel «primus»
te blijven en over eigen bevoegdheden te blijven beschikken om de eenheid
van het instituut te kunnen handhaven. Hij vertegenwoordigt het instituut
naar buiten en is verantwoordelijk voor het jaarverslag. Verder bewaakt hij
dat gevolg wordt gegeven aan aanbevelingen. Het aantal ombudsmannen, inclusief
de Nationale ombudsman, ware te beperken tot drie. Om redenen van continuïteit
is het verstandig de zittingsperioden van de ombudsmannen te laten overlappen.
In de WNo dient een simpele mandaatregeling te worden neergelegd. Het instituut
van de Nationale ombudsman zou één postadres moeten hebben,
in Den Haag. Daarnaast kunnen er één of meer steunpunten in
het land komen waar contacten kunnen plaatsvinden. Reactie van de Nationale ombudsman op het onderzoekrapportDe Nationale ombudsman heeft in een brief van 22 september 1997 zijn reactie
op het onderzoekrapport meegedeeld aan de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer. Hij merkte op van oordeel te zijn dat de onderzoekopzet,
waarbij een beroep is gedaan op deskundigen uit een wijde kring, heeft geleid
tot een interessant rapport. Het onderzoek heeft een reeks van waardevolle
beschouwingen en aanbevelingen opgeleverd ten aanzien van de vraagpunten die
voor het instituut van de Nationale ombudsman in deze fase van zijn bestaan
van belang zijn. De onderzoekers hebben een aantal voorstellen gedaan tot
wijziging van wetgeving, en tot bijstelling van de werkwijze van het instituut
van de Nationale ombudsman. Tegelijk kan worden geconstateerd dat met deze
voorstellen, tezamen bezien, geen radicale verandering wordt beoogd. Op een
aantal punten bevelen de onderzoekers ook uitdrukkelijk aan om de bestaande
praktijk niet te veranderen. In elk geval blijken, naar hun oordeel, de grondslagen
van het instituut niet voor wijziging in aanmer- king te komen. In zoverre
is geen sprake van opzienbarende uitkomsten. Dat stelt echter bepaald niet
teleur. Het is immers ook van grote waarde om vastgesteld te zien dat het
instituut van de Nationale ombudsman zoals het nu is ingericht en functioneert,
voldoende bij de tijd is om – met aanpassingen op onderdelen –
de eenentwintigste eeuw met vertrouwen tegemoet te kunnen treden.Ten aanzien van de aanbevelingen gaf de Nationale ombudsman aan dat de
overgrote meerderheid daarvan hem aanspreekt. Het leek hem niet nodig afzonderlijk
op alle aanbevelingen in te gaan. Hij gaat ervan uit dat hij, voorzover deze
aanbevelingen tot aanpassing van wetgeving zullen leiden, zoals gebruikelijk
al in een vroeg stadium in het wetgevingstraject zal worden gekend, en dan
in de gelegenheid zal zijn om eventueel commentaar te geven op concept-wetsvoorstellen.
Verder zal de Nationale ombudsman zich graag inzetten voor het uitvoeren van
de aanbevelingen die zijn eigen verantwoordelijkheid betreffen. Met dit laatste
is inmiddels al een begin gemaakt op het Bureau Nationale ombudsman. Gezien
het voorgaande volstond de Nationale ombudsman daarom vooralsnog met het plaatsen
van kanttekeningen bij slechts enkele van de 43 aanbevelingen.De onderzoekers bevelen aan om het begrip «wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening» (w.g.a.v.) in de Wet Nationale ombudsman te schrappen,
en te vervangen door «de mogelijkheid van bezwaar en beroep» als
bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. De Nationale ombudsman
onderschrijft ten volle de wenselijkheid om het w.g.a.v.-begrip, dat alleen
nog in de Wet Nationale ombudsman voorkomt, te vervangen door: bezwaar en
beroep (of: bezwaar, beroep en beklag). Het bij de Tweede Kamer aanhangige
wetsvoorstel 25 456 komt in zoverre al aan deze aanbevelingen tegemoet
dat de term w.g.a.v. wordt gereserveerd voor wettelijk geregelde bestuursrechtelijke
voorzieningen die kunnen leiden tot een rechtens bindende beslissing. Het
wetsvoorstel handhaaft de term w.g.a.v. echter wel. Het zou de duidelijkheid
ten goede komen wanneer deze term zou worden vervangen door – bij voorbeeld –:
voorziening van bezwaar, beroep of beklag.De onderzoekers doen de aanbeveling dat het aan de Nationale ombudsman
moet worden overgelaten om te beoordelen of hij – nadat interne klachtbehandeling
heeft plaatsgevonden overeenkomstig de regeling in Hoofdstuk 9 van de Algemene
wet bestuursrecht – een onderzoek instelt naar de oorspronkelijke gedraging
waarover werd geklaagd, en dat de Nationale ombudsman op dit punt een zorgvuldig
beleid dient te formuleren. Naar aanleiding van deze aanbeveling merkte de
Nationale ombudsman op dat hij, wanneer hij een onderzoek instelt naar aanleiding
van een klacht die eerder is behandeld in het kader van een interne klachtprocedure,
zich in de regel niet zal beperken tot het onderzoeken van de interne klachtbehandeling,
maar ook de primaire gedraging van het bestuursorgaan zal onderzoeken.Bij de aanbeveling om vast te houden aan de eis dat bij de Nationale ombudsman
verzoeken schriftelijk moeten worden ingediend, plaatste de Nationale ombudsman
de kanttekening dat het Bureau Nationale ombudsman uiteraard waar nodig verzoekers
behulpzaam zal blijven bij het op schrift stellen van hun verzoek.Een andere aanbeveling strekt ertoe in artikel 14 van de Wet Nationale
ombudsman te regelen dat de Nationale ombudsman bevoegd maar niet verplicht
is een gedraging te onderzoeken waarover nog kan worden geklaagd bij een onafhankelijke
externe klachtinstantie, die bij een dergelijke instantie in behandeling is
of die door een dergelijke instantie is afgehandeld. Deze aanbeveling heeft
in beginsel de instemming van de Nationale ombudsman. Echter, voorzover zij
er mede toe strekt te bereiken dat de Nationale ombudsman – met het
oog op de noodzakelijke eenheid in de klachtbehandeling – ook bevoegd
wordt ten aanzien van klachten die al zijn behandeld door externe klachtinstanties
die zijn ingesteld door andere openbare lichamen dan het rijk, kan de Nationale
ombudsman zich niet direct met deze aanbeveling verenigen. Dit onderdeel van
de aanbeveling zou immers betekenen dat de Nationale ombudsman zou gaan fungeren
als een beroepsinstantie ten aanzien van beslissingen van – onafhankelijke –
gemeentelijke ombudsmannen. Dat acht hij in beginsel onjuist. Tussen de Nationale
ombudsman en door gemeenteraden benoemde onafhankelijke gemeentelijke ombudsmannen
past geen hiërarchie. Eenheid tussen hen in normen en procedures zal
moeten worden bereikt door wetgeving en (vrijwillig) afstemmingsoverleg.De onderzoekers hebben in één van hun aanbevelingen het
oog op de gevolgen voor het Bureau Nationale ombudsman van de toetreding van
mogelijk vele gemeenten tot de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. In
dat verband wordt het belang benadrukt van een goed werkende zeef, en wordt
met name voor de grotere gemeenten toepassing aanbevolen van de in Afdeling
9.3 van de Algemene wet bestuursrecht neer te leggen facultatieve klachtadviesprocedure.
Naar aanleiding van deze aanbeveling merkte de Nationale ombudsman op dat
het uiteraard van groot belang is dat gemeenten die onder de werking van de Wet Nationale ombudsman vallen klachten in de interne procedure
zorgvuldig behandelen, ook om te voorkomen dat nodeloos een beroep wordt gedaan
op de Nationale ombudsman. In zoverre dient de interne klachtprocedure als
zeef te werken. Niet valt echter direct in te zien waarom de wetgever de –
overigens facultatieve – klachtadviesprocedure als bedoeld in Afdeling
9.3 van het voorontwerp voor Hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht
voor grotere gemeenten verplicht zou moeten stellen.Met betrekking tot de inrichting van het instituut van de Nationale ombudsman
wordt aanbevolen het uitgangspunt van de eenhoofdigheid van het instituut
te handhaven, elementen van collegialiteit tussen de ambtsdragers te versterken
en de term «substituut» te doen vervallen. De Nationale ombudsman
stemt in met de beide eerste elementen, maar hij kan zich niet vinden in het
vervangen van de term «substituut-ombudsman» door: ombudsman (zonder
meer). Hoewel de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman op zichzelf
zeker niet hechten aan de – weinig aansprekende/term «substituut-ombudsman»,
hebben pogingen om een alternatief te vinden dat beter voldoet, niets opgeleverd.
«Ombudsman» (tout court) achten zij een te weinig specifieke en
onvoldoende onderscheidende – term. Daar komt bij dat deze term in de
Wet Nationale ombudsman wordt gebruikt als aanduiding van «Nationale
ombudsman». Overigens komt de term «substituut-ombudsman»
ook voor in het (intussen in eerste lezing aanvaarde; zie 2.1.1) wetsvoorstel
25 313, dat strekt tot verankering van het instituut van de Nationale
ombudsman in de Grondwet.Verder zou de Nationale ombudsman niet willen pleiten voor het wettelijk
limiteren van het aantal ambtsdragers (Nationale ombudsman en substituut-ombudsmannen)
tot drie. Ook de Nationale ombudsman ziet het belang ervan in om het aantal
ambtsdragers beperkt te houden, terwijl hij geen reden ziet om nu het aantal
ambtsdragers uit te breiden tot meer dan drie. Een wettelijke fixatie van
het aantal is echter nodeloos verstarrend. Het benoemingsrecht van de Tweede
Kamer staat er in ieder geval borg voor dat er niet meer substituut-ombudsmannen
komen dan de Kamer wil.Tot zover de kanttekeningen van de Nationale ombudsman bij enkele van
de aanbevelingen. De Nationale ombudsman gaf verder nog uiting aan zijn grote
erkentelijkheid aan allen die hebben bijgedragen aan het onder- zoek. Hij
vond het verheugend om te zien dat zo velen bereid waren hun denkkracht en
deskundigheid ter beschikking te stellen van het onderzoek. Standpunt van de Staatssecretaris van Binnenlandse ZakenStaatssecretaris Kohnstamm heeft zijn standpunt met betrekking tot de
aanbevelingen die zijn gedaan in het rapport Blik op de toekomst van
de Nationale ombudsman, voorzover deze aanbevelingen voor hun implementatie
wetgeving vereisen of strekken tot handhaving van de huidige regelgeving,
bekend gemaakt in een uitvoerige brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
van 24 september 1997 (kamerstukken II 1997/98, 25 650, nr. 1).Op de meeste door hem besproken aanbevelingen reageerde de Staats- secretaris
instemmend. Een aantal door de onderzoekers gedane voor- stellen wees hij
echter van de hand of voorzag hij van een voorbehoud of een kritische kanttekening.Naar zijn oordeel is het, gelet op de waarborgen die de bestaande benoemingsprocedure
biedt, niet noodzakelijk een juridische opleiding en juridische ervaring in
de WNo op te nemen als vereisten voor benoeming tot Nationale ombudsman of
substituut-ombudsman. Met betrekking tot een klachtvoorziening inzake de rechterlijke macht
die aan dezelfde moderne maatstaven voldoet als die gelden voor klachtvoorzieningen
binnen het openbaar bestuur, wees de Staatssecretaris erop dat de Minister
van Justitie, in overleg met de rechterlijke macht, een nieuwe klacht- en
tuchtrechtelijke regeling voorbereidt. De bevindingen van de onderzoekers
op dit punt zullen bij deze voorbereidingen worden betrokken.De Staatssecretaris deelde mee in te kunnen stemmen met de aanbeveling
om het – inderdaad verouderde – begrip «wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening» in de WNo te vervangen. Dit betekent
echter niet dat dit begrip, voorzover het gaat om voorzieningen die leiden
tot een rechtens bindende uitspraak, zonder meer zou kunnen worden gewijzigd
in «bezwaar en beroep als bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht».
Nader zal moeten worden bezien of het begrip «bezwaar en beroep»
toereikend is, in het bijzonder met het oog op wettelijk geregelde beklagprocedures.De aanbeveling om een specifieke rechtsbasis te scheppen voor coulancebetalingen
neemt de Staatssecretaris vooralsnog niet over. Deze aangelegenheid dient
naar zijn mening te worden bezien in het kader van het grotere geheel van
het probleem van een algemene wettelijke regeling voor het toekennen van schadevergoeding
of schadecompensatie bij nader te bepalen vormen van verzuim van de overheid.
De Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht zal hierover adviseren.
In afwachting van de voorstellen van deze commissie is de Staatssecretaris
van oordeel dat vooralsnog geen aparte rechtsgrond voor coulancebetalingen
tot stand kan worden gebracht.Voor de door de onderzoekers genoemde vereisten waaraan een externe klachtinstantie
zou moeten voldoen, verwees de Staatssecretaris naar de in voorbereiding zijnde
notitie over dit onderwerp die hij al eerder aan de Tweede Kamer had toegezegd
(zie hiervoor, § 2.1.5). Na bespreking van deze notitie in de Tweede
Kamer kan een standpunt worden bepaald over de vraag of de tijd rijp is voor
een algemene regeling van deze vereisten in de Algemene wet bestuursrecht.De aanbeveling van de onderzoekers om in de WNo neer te leggen dat de
Nationale ombudsman bevoegd maar niet verplicht is een gedraging te onderzoeken
waarover nog kan worden geklaagd bij een onafhankelijke externe klachtinstantie,
die bij een dergelijke instantie in behandeling is of die door een dergelijke
instantie is afgehandeld, neemt de Staatssecretaris niet over. Het verdient
niet de voorkeur de Nationale ombudsman de functie te geven van een soort
hoger-beroepsinstantie voor externe klachtinstanties die op basis van een
specifieke regeling fungeren. Dit zou leiden tot een opeenstapeling van externe
klachtprocedures. In het kader van het klachtrecht behoort de bevoegde externe
instantie na de interne klachtprocedure de eindinstantie te zijn, aldus de
Staatssecretaris.Evenmin kon worden ingestemd met het voorstel om de facultatieve klachtadviesprocedure
van afdeling 9.3 van de Algemene wet bestuursrecht dwingend voor te schrijven
aan gemeenten die onder de bevoegd- heid van de Nationale ombudsman vallen.
Ook nam de Staatssecretaris de aanbeveling niet over om te regelen dat de
WNo van rechtswege van toepassing zal zijn op die gemeenten die na verloop
van een bepaald tijdsbestek niet zelf hebben voorzien in een externe klachtvoorziening.
Het onderzoeksrapport had de Staatssecretaris geen aanleiding gegeven om af
te stappen van de benaderingswijze dat een verplichte externe klachtenregeling
voor gemeenten vooralsnog niet aan de orde is. De Staatssecretaris
gaf wel aan dit vraagstuk nader te willen bezien in overleg met de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten.Over de aanbeveling om in de WNo uitdrukkelijk de mogelijkheid op te nemen
om zaken af te doen met een zogeheten «afdoeningsbericht», wil
de Staatssecretaris zich nader beraden, en overleg voeren met de Nationale
ombudsman.De aanbevelingen die in het onderzoekrapport Blik op de toekomst
van de Nationale ombudsman zijn gedaan met betrekking tot de inrichting
van het instituut van de Nationale ombudsman, kunnen geen instemming vinden
bij de Staatssecretaris. Evenals de onderzoekers is hij van mening dat aan
de eenhoofdigheid van het ambt moet worden vastgehouden. Mede om deze reden
acht hij het niet gewenst om de term «substituut» te laten vervallen,
en om de zittingsperioden van de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen
elkaar te laten overlappen. Voor het functioneren van de Nationale ombudsman
als «primus», voor het voorbehouden van bepaalde bevoegdheden
aan uitsluitend de Nationale ombudsman, en voor het mandateren van taken aan
medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman ziet de Staatssecretaris geen
aanleiding tot wetswijziging.Voor het overige stemde de Staatssecretaris in met verscheidene aanbevelingen
van de onderzoekers, en kondigde hij wetswijzigingen aan. De reactie van Staatssecretaris Kohnstamm op de aanbevelingen in het rapport Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman is onderwerp geweest
van een algemeen overleg van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken uit
de Tweede Kamer met de Staatssecretaris, dat op 4 februari 1998 is gehouden.
De Staatssecretaris ontving in dat overleg over het algemeen brede steun van
de kant van de Kamer voor zijn standpunten met betrekking tot de aanbevelingen
van de onderzoekers. Hij zegde toe de nodige wetgeving te zullen voorbereiden.
Ook kondigde hij aan de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht
op korte termijn om advies te zullen vragen over de eisen die moeten worden
gesteld aan een externe klachtvoorziening. 2.2.2 Ambtsdragers: nevenfuncties Nevenfuncties Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– president van het International Ombudsman Institute;– voorzitter van de Adviesraad van de gemeenschappelijke studierichting
Bestuurskunde van de Erasmusuniversiteit Rotterdam en de Rijksuniversiteit
Leiden;– voorzitter van het bestuur van de Nederlandse Onderzoekschool
voor de Bestuurskunde;– secretaris van het bestuur van het Wereld Natuur Fonds;– lid van het Curatorium van het Institute of Social Studies. Nevenfuncties substituut-ombudsmanDe substituut-ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te Rotterdam;– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage;– raadsheer-plaatsvervanger in het gerechtshof te Amsterdam;– juridisch adviseur van de Stichting Kleinnood te 's-Gravenhage. 2.3. Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieIn 1997 hebben acht medewerkers de dienst verlaten. In dezelfde periode
zijn zeventien nieuwe medewerkers aangetrokken. De uitbreiding werd mogelijk
gemaakt door een in september 1996 genomen kabinetsbesluit om de personeelsformatie
van het Bureau Nationale ombudsman voor een periode van twee jaar (1997 en
1998) met acht formatieplaatsen uit te breiden.De toegewezen personeelsformatie voor 1997 bedroeg 90 plaatsen (1996:
83). De feitelijke bezetting van het Bureau Nationale ombudsman was op 31
december 1997: 105 medewerkers (zie tabel 1); het aantal medewerkers omgerekend
in fulltime equivalenten: 92,78 (zie tabel 2).Op 31 december 1997 was het aandeel van de personeelsformatie dat direct
is ingezet voor de onderzoektaak 63,8% (1996: 65,1%). Van alle medewerkers
werkte 41,9% in deeltijd (1996: 50%). Het aantal vrouwelijke medewerkers was
61,9% van het totaal (1996: 63,3%). Tabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd*  manvrouwtotaal <100%100% totaal<100%100%totaal<100%100%totaalSituatie per 31-12-1997          Ondersteunend1910181129192039Onderzoek32730221436254166Totaal436404025654461105Situatie per 31-12-1996          Ondersteunend18917926181735Onderzoek4232727936313263Totaal53136441862494998* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in fulltime
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoek en ondersteuning*  31-12-199731-12-1996 Onderzoek59,1855,20 Ondersteuning33,6029,63Totaal92,7884,83* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman ZiekteverzuimHet ziekteverzuim bij de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
was 2.98% (exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof en inclusief langdurig
zieken). In 1996 was het ziekteverzuim 3,4%. Zwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangIn 1997 hebben tien medewerkers gebruik gemaakt van de mogelijkheid van
zwangerschapsen bevallingsverlof en elf medewerkers van de regeling voor betaald
ouderschapsverlof. Voor medewerkers die daaraan behoefte hadden (12), zijn
kinderopvangplaatsen gekocht in diverse gemeenten. Opleiding, vorming en loopbaanbegeleidingIn 1997 is, exclusief het incidentele automatiseringsbudget, een bedrag
van f 112 454 uitgetrokken voor deskundigheidsbevordering en loopbaanbegeleiding.
Ten opzichte van 1996 (f 135 773) betekende dit een daling met 20,7%.
Het gaat om 1,2% (1996: 1,7%) van de personele uitgaven. Georganiseerd overlegOp 15 april 1997 vonden er verkiezingen plaats voor een ondernemingsraad.
Van de vijf zetels kwamen er drie terecht bij De Nieuwe Lijst en twee bij
de ABVA/KABO/CFO.Voorafgaande aan deze verkiezingen vond er viermaal overleg plaats tussen
de directeur van het Bureau Nationale ombudsman en de dienst- commissie. Onderwerpen
die daarbij aan de orde kwamen, waren onder andere: functiebeschrijving en
-waardering; afschaffing vrije verjaarsmiddag; opleidingsplan; werkdruk en
werkvoorraad.Er was zevenmaal overleg met de ondernemingsraad, over onder meer de volgende
zaken: spelregels 36-urige werkweek in 1998; het verzuimprotocol; toelageregeling
bedrijfshulpverlening; preventief medisch onderzoek van oudere medewerkers;
periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek voor beeldschermgebruikers; afkoop
vakantiedagen; missie en doelstellingen; werkwijze en structuur; functiebeschrijving
en -waardering; project provincies en gemeenten.De Nationale ombudsman en de directeur voerden één keer
overleg met vertegenwoordigers van de ambtenarencentrales. 2.3.2 FinanciënVoor het begrotingsjaar 1997 werd aan de Nationale ombudsman aanvankelijk,
inclusief de middelen bestemd voor post-actieven en exclusief de loonbijstellingen,
een budget toegekend van f 11 760 000.Inclusief de bij eerste en tweede suppletoire begroting beschikbaar gestelde
middelen, waarmee onder meer de formatie van het Bureau met acht tijdelijke
plaatsen kon worden uitgebreid, bedroeg het budget van de Nationale ombudsman
in 1997 f 13 767 000 (1996: f 10 711 000). Als
het incidentele automatiseringsbudget (f 1 600 000) buiten
beschouwing wordt gelaten, dan is in 1997 f 9 063 000 (75,5%)
besteed aan personele uitgaven en f 2 948 000 (24,5%) aan materiële
uitgaven. 2.3.3 HuisvestingIn 1997 is definitief het besluit gevallen tot herhuisvesting van het
Bureau Nationale ombudsman in het kantoorpand aan de Bezuidenhoutseweg 151.
Het betrekken van deze nieuwe huisvesting is gepland voor de eerste helft
van het jaar 2000. Het pand is rijkseigendom en staat momenteel leeg; het
wordt geheel gerenoveerd. De Rijksgebouwendienst (RGD) heeft, op voorstel
van de rijksbouwmeester, ir R. Hootsmans aangetrokken als architect.Na goedkeuring van het ruimtelijk en technisch programma van eisen werd
het projectplan vastgesteld en kwam een projectstructuur tot stand. In het
laatste kwartaal van 1997 hebben een gebruikersgroep van medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman, de projectmanager en het projectteam van de RGD
en de architect gewerkt aan het voorlopig ontwerp. Op 28 januari 1998 is dit
ontwerp door de Nationale ombudsman en de RGD goedgekeurd. 2.3.4 AutomatiseringZoals al werd aangegeven in het Jaarverslag 1996 (blz. 55) was het automatiseringssysteem
van het Bureau Nationale ombudsman, dat dateerde uit 1988, dringend aan vervanging
toe. In 1997 is de basis gelegd voor de volledige vernieuwing van de bestaande
infrastructuur en werkplekken inclusief randapparatuur en programmatuur (bekabelingsinfrastructuur,
actieve netwerkcomponenten, servers en dataopslagsystemen, personal computers
en printers, besturings- en toepassingsprogrammatuur).Het project, waaraan een adviseur van het Expertise Centrum deelnam, kende
een grondige voorbereiding, om aldus de risico's van stagnatie van het bedrijfsproces
bij de migratie te minimaliseren.In mei 1997 was het ontwerp technische infrastructuur in detail gereed
en bestond er op basis van adviesprijzen een duidelijk beeld van de te verwachten
kosten. Dit leidde ertoe dat het destijds op basis van een indicatieve kostencalculatie
toegewezen budget werd verhoogd voor 1997, met een doorloop naar 1998. Voor
de Europese aanbesteding en inkoop werd het Nederlands Inkoop Centrum als
adviseur ingeschakeld.De overgang naar een nieuwe tekstverwerkingsomgeving werd, na de afronding
van een opleidingstraject voor de gebruikers en beheerders, op de eerste werkdag
in 1998 gerealiseerd. De volledige vernieuwing zal medio 1998 zijn gerealiseerd,
na de afronding van nog een aantal conversie-activiteiten. Tot die tijd blijft,
weliswaar op steeds minder werkplekken, ook het oude systeem nog in bedrijf.Tegelijk met de vervanging van de systemen werd een pc privé project
gestart. Aan dit project namen 21 medewerkers deel. Voor de financiering van
de aanschaf van de 21 pc's werden uit de begroting van de Tweede Kamer middelen
ter beschikking gesteld, met de verplichting tot terugbetaling in drie jaar.
Deze termijn is gelijk aan de afbetalingstermijn die geldt voor de medewerkers. 2.3.5 BedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer is in de tweede helft van 1996 een onderzoek begonnen
naar de wijze waarop het ambtelijk management van de Hoge Colleges van Staat
de primaire activiteiten en ondersteunende processen van de organisatie stuurt,
beheert en verantwoordt. Het onderzoek, waarvan de bevindingen op 19 januari
1998 in een interimrapportage zijn vastgelegd, beoogt een bijdrage te leveren
aan het verbeteren van het functioneren van de Hoge Colleges.Op het Bureau Nationale ombudsman heeft het onderzoek begin 1997 geleid
tot het opzetten van een project dat was gericht op het, voor intern gebruik,
expliciteren en formuleren van een missie en van doelstellingen. Als missie
werd uiteindelijk geformuleerd: «Vanuit onpartijdigheid een open oog
en oor hebben voor klachten van burgers over de overheid en deze zodanig behandelen
dat aan de burger én de overheid recht wordt gedaan en de overheid
van klachten leert». Deze missie is het uitgangspunt geweest voor het
formuleren van doelstellingen ten behoeve van de verschillende werkprocessen.
Met deze doelstellingen wordt sinds oktober 1997 gewerkt. 2.3.6 ArchiveringIn het kader van het Project invoering verkorting overbrengingstermijn
(PIVOT) heeft de Rijksarchiefdienst in 1996 en 1997 een zogenoemd institutioneel
onderzoek uitgevoerd op het terrein van de Nationale ombudsman. De uitkomsten
van dit onderzoek, dat is uitgevoerd door drs. R. J. B. Hageman
van de Rijksarchiefdienst, zijn neergelegd in het rapport «Behoorlijk
behandeld. Rapport van een institutioneel onderzoek naar actoren
en handelingen op het terrein van de Nationale ombudsman in de periode (1964)
1982 – 1997». Dit rapport, dat begin 1998 in druk zal verschijnen
als gezamenlijke uitgave van het Bureau Nationale ombudsman en de Rijksarchiefdienst,
heeft de basis gevormd voor het basis-selectiedocument (BSD) Nationale ombudsman,
dat is ontworpen in overleg tussen het Bureau Nationale ombudsman en een vertegenwoordiger
van de algemene rijksarchivaris. Over het concept-BSD zijn voorts twee externe
deskundigen geraadpleegd: prof. mr. J. B. J. M. ten Berge,
hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht, en mevrouw
dr. J. Mooij vanwege het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap. Het
BSD is het ontwerp van een selectielijst als bedoeld in artikel 5, eerste
lid, van de Archiefwet 1995. Het dient om te bepalen welke archiefstukken
bewaard dienen te blijven om – na twintig jaar – te worden overgebracht
naar het Algemeen Rijksarchief, en op welke termijn de overige archiefstukken
vernietigd kunnen worden. De Nationale ombudsman heeft het BSD op 5 januari
1998 aangeboden aan de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
en de Staatssecretaris daarbij verzocht te bevorderen dat de selectielijst
bij koninklijk besluit wordt vastgesteld. Intussen is het BSD, zoals voorgeschreven
in artikel 4 van het Archiefbesluit 1995, ter inzage gelegd en om advies voorgelegd
aan de Raad voor Cultuur.Het rapport Behoorlijk behandeld bevat een uitvoerige beschrijving
van de taak, de werkwijze en de werkprocessen van het instituut van de Nationale
ombudsman. Ook los van de invalshoek van het archiefbeheer kan de kennisneming
ervan van belang zijn voor wie zich als buitenstaander in de werkwijze van
het instituut wil verdiepen. Om deze reden is in goed overleg met de auteur
en de Rijksarchiefdienst besloten dat het Bureau Nationale ombudsman een aangepaste
versie van het rapport zal uitgeven, waaruit, ter vergroting van de toegankelijkheid,
een aantal gedeelten die specifiek op de archiefselectie betrekking hebben
zijn weggelaten. 3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenDe Nationale ombudsman heeft in 1997 7210 verzoekschriften ontvangen,
tegenover 7694 in 1996. Na een aantal jaren van stijging is daarmee sprake
van een lichte daling, van 6,2% (484 verzoekschriften). Hieronder, bij grafiek
1b, zal in dit verband worden gewezen op de daling van het aantal verzoekschriften
op het terrein van Justitie, met name de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) van het Ministerie van Justitie. De daling op het terrein van Justitie
bedroeg in totaal 560 verzoekschriften (een afname van 31,7% ten opzichte
van 1996); daarbinnen bedroeg de daling bij de IND 404 verzoekschriften (een
afname van 34,6% ten opzichte van 1996).Het aantal afgedane verzoekschriften is 7380. Ten opzichte van 1996 (7505)
is dit een geringe daling, van 1,7%. Het aantal afgedane verzoekschriften
is 170 zaken hoger dan het aantal ontvangen verzoekschriften. Daardoor is
de werkvoorraad van zaken in behandeling per 1 januari 1998 (1344 zaken) gedaald
ten opzichte van 1 januari 1997, met 170 zaken (11,2%).Tabel 1a geeft een overzicht van de aantallen te behandelen en afgedane
verzoekschriften over 1997 en 1996. Tabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Totalenin behandeling per 1 januari19971 51419961 325ontvangen + 7 210 + 7 694te behandelen 8 724 9 019 afgedaan – 7 380 – 7 505in behandeling per 1 januari19981 34419971 514In 1997 zochten 14 955 burgers telefonisch contact met het Bureau
Nationale ombudsman (zie hoofdstuk 6, § 6.5, tabel 7), tegenover
15 940 in 1996, een daling van 6,2%.Alles bijeen wendden in 1997 22 165 burgers zich telefonisch of schriftelijk
tot de Nationale ombudsman.Van de in 1997 ontvangen verzoekschriften zijn in de loop van het jaar
4873 verzoekschriften ingedeeld bij één van de bestuursorganen
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Grafiek 1b geeft een overzicht
van dit aantal van 4873 verzoekschriften, ingedeeld per gebied. Grafiek 1b Ontvangen verzoekschriften* per gebied De bestuursorganen in grafiek 1b zijn in te delen in vier categorieën:– ministeries: 2812 verzoekschriften (57,7%; 1996: 62,4%);– zelfstandige bestuursorganen (inclusief pbo): 1236 verzoekschriften
(25,3%; 1996: 23,4%);– politie: 590 verzoekschriften (12,1%; 1996: 10,7%);– lagere publiekrechtelijke lichamen: 228 verzoekschriften (4,7%;
1996: 3,3%).Binnen de categorie van zelfstandige bestuursorganen betroffen de meeste
verzoekschriften de volgende sectoren/instellingen:– Sociale zekerheid: 466 (Lisv: 152; SVB: 141; GAK: 110; overige:
63);– Informatie Beheer Groep (met inbegrip van de OV-Studentenkaart
BV): 369.Het grootste aandeel in grafiek 1b hebben de volgende gebieden:– Justitie (26,7%); – Financiën (15,9%);– Sociale Zaken en Werkgelegenheid (12,3%);– Politie (12,1%);– Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (10,4%).Wederom staat Justitie op de eerste plaats. Het betreft hier met name
het Ministerie van Justitie, met 1208 verzoekschriften; dit is 42,8% (1996:
56,8%) van alle verzoekschriften die betrekking hebben op de ministeries.
Het betreft hier, evenals in de voorgaande jaren, in het bijzonder de IND.Overigens is het aantal verzoekschriften op het terrein van het Ministerie
van Justitie ten opzichte van 1996 fors gedaald, met 31,7%. Ook hier gaat
het met name om de IND. Naar mag worden aangenomen, is op dit punt, zoals
mocht worden verwacht, het effect zichtbaar van de «inhaalslag»
bij de IND uit 1996 (zie daarvoor nader: hoofdstuk 10, § 10A. 2.1.2).Aan het begin van deze paragraaf werd al opgemerkt dat de daling van het
totaal aantal ingekomen verzoekschriften ten opzichte van 1996, met 6,2%,
in het bijzonder valt toe te schrijven aan de daling bij Justitie, met name
de IND. In dat verband trekt het de aandacht dat het totaalcijfer in grafiek
1b (4873) in 1997 niet is gedaald in dezelfde grootte van 6,2%, maar slechts
4,1% beneden het overeenkomstige cijfer uit 1996 (5083) ligt. Vergelijking
van beide percentages wijst op enige stijging van het aantal verzoekschriften
dat betrekking heeft op meer dan één bestuursorgaan, en daarmee
op een zekere toename van de complexiteit van het onderzoekswerk van de Nationale
ombudsman. 3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenIn 1997 zijn 7380 verzoekschriften afgehandeld. Grafiek 2 Afgedane verzoekschriften De afgedane zaken zijn in te delen in drie categorieën:1. buitenwettelijke verzoekschriften (betreffen instanties die, op grond
van artikel 1a van de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), niet vallen
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman): 26% (1996: 24,1%);2. binnenwettelijke verzoekschriften die (na toetsing aan artikel 16 en
14 van de WNo) niet in aanmerking kwamen voor onderzoek: 48,9% (1996: 47,6%);3. in onderzoek genomen, en daarna afgedaan: 25,1% (1996: 28,2%).In hoofdstuk 6, § 6.3, wordt nader ingegaan op de toetsing van
de binnengekomen verzoekschriften aan de bepalingen in artikel 16 van de WNo
over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en in artikel 14 over de ontvankelijkheid
van de klager. Bij de behandeling van de 7380 afgedane verzoekschriften waren
de in verhouding belangrijkste afwijzingsgronden uit deze twee artikelen:– de afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot
die van de rechter: alles bijeengenomen 15,1% (1996: 14,9%);– kenbaarheidsvereiste: 10,7% (1996: 6,8%);– overschrijding van de jaartermijn of onvolledigheid van het verzoekschrift:
7,3% (1996: 6,6%);– kennelijk onvoldoende belang: 2,1% (1996: 4,8%).In totaal zijn 1851 verzoekschriften afgedaan nadat zij in onderzoek waren
genomen. Daarvan hebben 619 (33,4%; 1996: 30,1%) geleid tot een rapport. Dit
is 8,4% van alle 7380 afgedane zaken. Het aantal rapporten bedraagt 608, vrijwel
gelijk aan 1996 (615).Bij 1232 van de 1851 afgedane verzoekschriften (66,6%) werd het onderzoek
tussentijds beëindigd, zonder een rapport uit te brengen. Dit is 16,7%
van alle 7380 afgedane zaken. Het aantal tussentijds beëindigde zaken
ligt onder dat van 1996 (1481). Ook op dit punt kan worden gewezen op de daling
van het aantal IND-klachten, die relatief vaak worden afgedaan via de zogenoemde
interventiemethode.Naast de 1232 zaken die, na in onderzoek te zijn genomen, tussentijds
werden afgedaan, zijn nog 154 zaken direct al door Afdeling I, na binnenkomst
van de klacht, via interventie afgedaan.In 77,9% van de 1232 tussentijds beëindigde zaken werd de zaak gesloten
nadat de Nationale ombudsman actie had ondernomen in de richting van het betrokken
bestuursorgaan en deze actie ertoe had geleid dat voldoende aan de klacht
was tegemoet gekomen. 3.2.2 Onderzoek uit eigen bewegingIn 1997 heeft de Nationale ombudsman een onderzoek ingesteld en voltooid
waarbij gebruik werd gemaakt van de bevoegdheid ex artikel 15 van de WNo,
tot onderzoek uit eigen beweging. Het betreft een onderzoek naar de opstelling
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg met betrekking tot problemen bij
de maatschap gynaecologie van het ziekenhuis Eemland in Amersfoort, dat heeft
geleid tot rapport 97/580 (zie hoofdstuk 20, § 20A.2). Dit onderzoek
uit eigen beweging vormde een uitbreiding van een onderzoek op basis van een
verzoekschrift met een klacht over de opstelling van de Inspectie na het overlijden
van een patiënte in hetzelfde ziekenhuis.Verder heeft de Nationale ombudsman op 9 april 1997 een onderzoek geopend
waarbij gebruik is gemaakt van de bevoegdheid ex artikel 15 van de WNo. Het
onderzoek betreft de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten
met betrekking tot asielverzoeken (zie nader hoofdstuk 9, § 9.3).
Dit onderzoek zal in 1998 worden voltooid. 3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenDe hierna volgende twee grafieken geven een overzicht van de doorlooptijden:
van alle zaken en van de zaken die zijn afgedaan via onderzoek. Grafiek 3a Doorlooptijden alle afgedane verzoekschriften Grafiek 3b Doorlooptijden via onderzoek afgedane verzoekschriften
 Het is de taak van Afdeling I om vast te stellen of een verzoekschrift
al dan niet in aanmerking komt voor onderzoek. Er wordt naar gestreefd de
beslissing op dit punt zo snel mogelijk aan de klager te laten weten. Van
de 5529 zaken die aldus op Afdeling I zijn afgedaan, is 75% afgehandeld binnen
4 weken, en 90,5% binnen acht weken (zie hoofdstuk 6, § 6.2, grafiek
3). Van alle 7380 afgedane verzoekschriften werd 62,3% afgehandeld binnen
4 weken, 77% binnen acht weken. In totaal werd 91,8% afgehandeld binnen een
half jaar (1996: 91,6%). Op dit punt is de situatie vrijwel gelijk aan die
in 1996.Grafiek 3b geeft een overzicht van de doorlooptijden van de zaken die
zijn afgehandeld na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Op dit
punt vertoont de verdeling van de doorlooptijden enige achteruitgang ten opzichte
van 1996. Een belangrijke verklaring voor deze verschuiving kwam hiervoor
in grafiek al naar voren: het feit dat het aantal zaken dat tussentijds is
afgedaan – met name via de interventiemethode – in 1997 aanmerkelijk
lager was dan dat over 1996. Afdoening via de interventiemethode gaat relatief
snel, zodat de daling van het aandeel van dit soort zaken doorwerkt op de
verdeling in grafiek 3b. Zo is het aandeel van de zaken die zijn
afgedaan binnen acht weken gedaald van 46,3% in 1996 naar 36,6% in 1997.Wanneer zaken worden afgedaan via een onderzoek dat leidt tot een rapport
vergt dat de nodige tijd. Het aandeel van de zaken die in 1997 zijn afgedaan
na een doorlooptijd van meer dan een half jaar is 31,7% (1996: 29,1%). Op
1 januari 1998 waren 294 zaken in behandeling die ouder waren dan zes maanden
(1 januari 1997: 266 zaken). 3.4 Afgedane zaken per gebied Grafiek 4a Aantal rapporten per gebied* De gebieden met in verhouding de meeste rapporten zijn: Politie: 166 (24,4%);
Justitie: 147 (21,6%); Sociale Zaken en Werkgelegenheid: 95 (14%; het betreft
hier met name de sectoren arbeidsvoorziening, met 50 rapporten, en sociale
zekerheid, met 39 rapporten); Financiën: 81 (11,9%). Grafiek 4b Afgedaan zonder rapport per gebied* Het terrein van Justitie heeft, met 38,2%, het grootste aandeel van de
zaken die zijn afgedaan zonder rapport; het betreft hier vooral de IND. Van
de in totaal 638 zaken op het terrein van Justitie die zijn afgedaan na in
onderzoek te zijn genomen, is 77% afgehandeld zonder rapport (1996: 88,6%). 3.5 De conclusie van de Nationale ombudsmanDe rapporten van de Nationale ombudsman bevatten een toetsing van de onderzochte
gedraging aan de behoorlijkheidsnorm (zie hierna, § 3.6). Deze toetsing
mondt vervolgens uit in een conclusie waarin wordt aangegeven of de klacht
al dan niet gegrond is. Soms moet de Nationale ombudsman zich van een dergelijke
uitspraak onthouden, omdat de feiten niet voldoende konden worden vastgesteld. Grafiek 5 bevat een overzicht van de conclusies van de Nationale ombudsman
in de 608 rapporten uit 1997. Wanneer het onderzoek tussentijds wordt beëindigd,
komt het uiteraard niet tot een conclusie over de gegrondheid van de klacht.
De ervaringen van de Nationale ombudsman met de reacties van bestuursorganen
op zaken die zijn voorgelegd in het kader van de interventiepraktijk wijzen
overigens uit dat de betreffende klachten over het algemeen gegrond zouden
zijn verklaard als het wel zou zijn gekomen tot een rapport.Verder wordt hier nog gewezen op de 431 zaken waarin de klacht kennelijk
ongegrond werd verklaard, zodat zij niet in onderzoek werd genomen (zie hoofdstuk
6, § 6.3.3.1). Deze zaken zijn niet opgenomen in grafiek 5. Grafiek 5 De conclusie van de Nationale ombudsman In 174 rapporten werd de klacht geheel gegrond verklaard, een aandeel
van 28,6% (1996: 24,7%). In 179 rapporten was de klacht niet gegrond, een
aandeel van 29,4% (1996: 34%). De rubrieken 2, 4, 6 en 7 betreffen de 410
rapporten waarin de klacht op één of meer onderdelen gegrond
werd verklaard. Het gaat hier om een aandeel van 67,5% van alle 608 rapporten
uit 1997 (1996: 60%). De rubrieken 3, 4, 5 en 6 betreffen de 405 rapporten
waarin de klacht op één of meer onderdelen niet gegrond werd
verklaard. Het gaat hier om een aandeel van 66,6% van de rapporten uit 1997
(1996: 70,3%). 3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 AlgemeenArtikel 26, eerste lid van de WNo draagt de Nationale ombudsman op om
een onderzoek af te sluiten met een oordeel over de behoorlijkheid van de
onderzochte gedraging. De Nationale ombudsman heeft deze behoorlijkheidsnorm
uitgewerkt in een lijst van vereisten van behoorlijkheid, die is opgenomen
als bijlage 5 bij dit jaarverslag. Zoals in voorgaande jaarverslagen meermalen
is aangegeven, kunnen de klachten die aanleiding geven tot onderzoek van de
Nationale ombudsman worden herleid tot één of meer van deze
vereisten. In zoverre is deze lijst een gemeenschappelijke noemer voor al
deze klachten. Daarmee verwijzen de gegevens over de toepassing van deze lijst
direct naar de problemen die burgers met de overheid ondervonden en die zij
vervolgens voorlegden aan de Nationale ombudsman.Grafiek 6a bevat een overzicht van het gebruik van de beoordelingscriteria
in de 608 rapporten uit 1997. In totaal is 1439 keer een beoordeling gegeven,
een gemiddelde per rapport van 2,4 (1996: 2,3). Tabel 6b bevat een vergelijkbaar
overzicht voor de zaken die niet hebben geleid tot een rapport. De gegevens
uit deze beide overzichten zijn de basis voor de beschouwing in hoofdstuk
1 over de meest voorkomende problemen in 1997. 3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a bevat een overzicht van de beoordelingen door de Nationale
ombudsman in de 608 rapporten uit 1997. Grafiek 6a Beoordelingscriteria per categorie en het oordeel
in de rapporten* Er zijn twee ingangen tot de informatie in grafiek 6a: de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriaHet grootste aandeel in de beoordeling hebben de verschillende vereisten
in de rubriek zorgvuldigheid (rubriek 7): 53,6% (1996: 54,2%). Het gaat hier
in het bijzonder om de vereisten van actieve informatieverstrekking en van
voortvarendheid.In 1997 zijn de volgende zes vereisten in verhouding het meest aan de
orde geweest:– overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 19,2%;– belangenafweging/redelijkheid: 17,3%;– actieve informatieverstrekking: 15,4%;– voortvarendheid: 14%;– correctheid van bejegening: 5,5%;– actieve informatieverwerving: 5,4%.Deze vereisten beslaan 76,8% van alle keren dat een beoordelingscriterium
werd gebruikt. het oordeel per beoordelingscriteriumVan alle 1439 keren dat een beoordelingscriterium werd gebruikt, luidde
het oordeel in 48,5% «niet behoorlijk» (1996: 42,9%). Het aandeel
van het oordeel «behoorlijk» is 45,2% (1996: 49,5%). Ten opzichte
van 1996 is de verdeling in 1997 tussen de beide soorten oordelen voor de
overheid wat minder positief.Het totaalbeeld krijgt nuancering wanneer de scores op de afzonderlijke
criteria worden bezien. Bij het vereiste van overeenstemming met algemeen
verbindende voorschriften was het aandeel van het oordeel «behoorlijk»
56,3%, en bij het vereiste van belangenafweging/redelijkheid 73,1%. Daarentegen
was er meer reden voor kritiek van de Nationale ombudsman bij de toepassing
van de vereisten van voortvarendheid (74,2% «niet behoorlijk»)
en van actieve informatieverstrekking (60,8% «niet behoorlijk»). 3.6.3 De reden voor de klacht in de tussentijds afgedane
zakenOok wanneer zaken via de interventiemethode tussentijds worden afgedaan,
wordt intern vastgelegd welke van de vereisten uit de lijst met beoordelingscriteria
aan de orde was. Tabel 6b is de neerslag van die interne registratie. Tabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken*   1997 1996   Totaal%Totaal%1.Grondrechten60,440,32.Algemeen verbindende voorschriften18310,81078,13.Belangenafweging/redelijkheid1599,413910,54.Rechtszekerheid583,5624,7 5.Gelijkheid40,280,66.Motivering171,0221,7 7.Zorgvuldigheid
(totaal)1 26274,798374,2 7.1Voortvarendheid
(in behandeling; bij herstel fout)74544,149837,6 7.2.Actieve
informatieverstrekking27116,126119,7 7.3.Actieve
informatieverwerving372,2151,1 7.4.Administratieve
nauwkeurigheid1176,913310,1 7.5.Toereikendheid
admin./organisatorische voorzieningen191,1191,4 7.6.Toereikendheid
fysieke voorzieningen70,430,2 7.7.Correctheid
bejegening251,5282,1 7.8.Respect/oog voor
bescherming persoonlijke levenssfeer40,210,1 7.9.Overige372,2251,9Totaal1 6891001 325100* Bij één onderzoek kan meer dan één reden
van toepassing zijnNaar verhouding haddden de meeste interventiezaken – 44,1% –
betrekking op het vereiste van voortvarendheid, ofwel met klachten over de
behandelingsduur. Dit is ook begrijpelijk, omdat juist dit soort klachten
relatief vaak wordt afgedaan via de interventiemethode. Op de tweede plaats
komen klachten over een tekort aan actieve informatieverstrekking, met een
aandeel van 16,1%. Interventies liggen ook nogal eens – bijvoorbeeld
bij klachten over de Belastingdienst of de Informatie Beheer Groep –
op het terrein van de toepassing van algemeen verbindende voorschriften (10,8%). 3.6.4 De meest voorkomende problemen in de afgedane zaken Wanneer de registraties uit grafiek 6a en tabel 6b worden samengevoegd,
levert dit het aantal scores op voor elk van de beoordelingscriteria, en een
totaal van 3128 scores (zie voor een kanttekening bij deze aanpak: Jaarverslag
1995, blz. 24). Daarbinnen hebben de volgende zes vereisten van behoorlijkheid
het volgende aandeel:– voortvarendheid: 30,3% (1996: 24,8%);– actieve informatieverstrekking: 15,8% (1996: 17,9%);– overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 15,3%
(1996: 12,2%);– belangenafweging/redelijkheid: 12,4% (1996: 14,8%);– administratieve nauwkeurigheid: 5,9% (1996: 7,5%);– correctheid van bejegening: 3,3% (1996: 4,7%).Bij elkaar beslaan deze scores 83,6% van het totaal van de 3128 registraties.
Opgemerkt wordt dat het hier gaat om de problemen zoals deze, blijkens hun
klacht, werden ervaren door de indieners van de verzoekschriften. Zoals hiervoor
al werd aangegeven, en ook blijkt uit grafiek 6a, zijn er tussen de afzonderlijke
beoordelingscriteria duidelijke verschillen wat betreft de mate waarin de
Nationale ombudsman de klager volgde in zijn klacht. 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsmanDe effecten van het werk van de Nationale ombudsman komen apart aan de
orde in hoofdstuk 4. Hieronder worden enkele cijfers gegeven over de verschillende
wegen waarlangs het werk van de Nationale ombudsman effect kan hebben: a. InterventieHiervoor, in § 3.2.1, is al ingegaan op de betekenis van de
interventiemethode voor de afhandeling van klachten door de Nationale ombudsman.
In bijna vier van de vijf zaken die de Nationale ombudsman tussentijds afdeed,
zonder een rapport uit te brengen, was sprake van een voor de klager positief
effect. b. «Met instemming»Soms neemt het betrokken bestuursorgaan al een maatregel tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman, voordat hij zijn rapport uitbrengt. In zo'n geval
wordt aan het eind van het rapport aangegeven dat de Nationale ombudsman daarvan
«met instemming» heeft kennis genomen. Dit gebeurde in 1997 in
54 rapporten (8,9%; 1996: 6,5%). Koploper op dit punt was de politie, met
16 rapporten. c. AanbevelingIn 1997 is in 58 rapporten een aanbeveling gedaan (9,5%; 1996: 10,2%).
Grafiek 7a bevat een overzicht van de aanbevelingen. Grafiek 7a Aanbevelingen per bestuursorgaan* Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling*  12345totaalaantal rapporten 19971741112558% 199729,36,919,01,743,1100        gebied**             Buitenlandse Zaken  1 12 Justitie    88Defensie    11 Financiën311 27Landbouw, Natuurbeheer en Visserij1    1Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen    11Politie4251820 Raden voor
de rechtsbijstand  1  1 Huurcommissies  1  1Informatie Beheer Groep1    1 Gemeenschappelijk
Administratiekantoor1    1 Sociale Verzekeringsbank 2  13Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen1    1Stichting VAM (Innovam) 1   1 Regionaal
Bureau voor de Arbeidsvoorziening1 1 13Waterschappen3 2 27 Gemeenten  1  1* Stand van zaken per 1 januari 1998** Eén rapport kan betrekking hebben op meer dan één
bestuursorgaan Legenda tabel 7b1 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: gevraagde actie (excl.
2)2 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: schadevergoeding3 = opvolgen aanbeveling inzake algemene maatregel4 = niet opvolgen5 = resultaat nog niet bekendTabel 7b bevat de resultaten van de aanbevelingen in de rapporten uit
1997 waar op 31 december 1997 al een reactie op was ontvangen zodanig dat
de Nationale ombudsman het desbetreffende dossier had gesloten. Deze aanbevelingen
zijn opgevolgd voor 32 van de 33 rapporten. Een aanbeveling aan de korpsbeheerder
van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland werd niet opgevolgd. Het
betreft hier rapport 97/106, met een aanbeveling aan de korpsbeheerder van
het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland inzake de bevoegdheid tot
het afdoen van klachten, ingevolge de Politiewet. De Nationale ombudsman is
van oordeel dat deze bevoegdheid uitsluitend aan de korpsbeheerder is opgedragen,
zodat zij niet mag worden overgedragen aan andere burgemeesters (zie nader
hoofdstuk 7, § 7A.18.1). Op 1 januari 1998 stonden nog 25 aanbevelingen
open. Op 13 februari 1998 was intussen op 10 daarvan gereageerd, zodanig dat
de Nationale ombudsman de zaak sloot (alle opgevolgd).In 1996 zijn in 63 rapporten aanbevelingen gedaan. Op 1 januari 1998 was
op al deze aanbevelingen gereageerd. In totaal 60 aanbevelingen zijn opgevolgd.
De enige aanbeveling die niet werd opgevolgd, betreft rapport 96/62, over
het regionale politiekorps Haaglanden (zie hoofdstuk 7A, § 7A.18).
Eén aanbeveling is nog in behandeling en betreft rapport 96/600 (zie
hoofdstuk 10, § 10A.2.3). De aanbeveling gedaan in rapport 96/446
is ingetrokken (zie hoofdstuk 19, § 19B.1.3.2). Uit de hiervoor gegeven cijfers blijkt, evenals in de voorgaande jaren,
dat aanbevelingen van de Nationale ombudsman in beginsel worden opgevolgd. 3.8 Enkele achtergrondkenmerken van de indieners van verzoekschriften Grafiek 8a Afgedane verzoekschriften ingediend door een
intermediair Voorzover dat uit het verzoekschrift kon worden opgemaakt, werden 777
verzoekschriften (10,8%) ingediend via een intermediair (1996: 11,3%). Het
aandeel van de advocaten liep terug van 51,7% in 1996 naar 41,6% in 1997. Grafiek 8b Afgedane verzoekschriften verdeeld naar provincie
verzoeker Ook in 1997 was onder de indieners van de verzoekschriften sprake van
enige oververtegenwoordiging van klagers uit de drie Randstadprovincies. Zij
hadden een aandeel van 50,6% (1996: 52,9), tegenover een aandeel in de bevolking
als geheel van 44,4%. 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectenDit hoofdstuk bevat een overzicht van de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman zoals deze zich voordoen in de vorm van actie van de kant
van de overheid. Van die actie kan sprake zijn in verschillende stadia: a. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van de klacht:Verzoekschriften die binnenkomen bij de Nationale ombudsman worden op
Afdeling I beoordeeld op bevoegdheid en ontvankelijkheid (zie hoofdstuk 6).
Het komt voor dat medewerkers van Afdeling I in dat kader telefonisch contact
zoeken met de desbetreffende overheidsinstantie, met name wanneer de klacht
betrekking heeft op de lange behandelingsduur van een verzoek/aanvraag of
anderszins op het uitblijven van actie. Telefonisch verkregen informatie over
de stand van zaken is dan soms al toereikend om de indiener van de klacht
tevreden te stellen. Als door deze interventie het probleem dat aanleiding
vormde voor het indienen van de klacht is weggenomen, is er geen reden meer
voor het instellen van onderzoek.In 1997 heeft Afdeling I op deze wijze in 154 zaken geïntervenieerd. b. tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman:In 1997 werd in 1232 zaken het onderzoek tussentijds beëindigd. In
acht van de tien gevallen was dit nadat de Nationale ombudsman de zaak had
behandeld via de interventiemethode. Van deze methode wordt gebruik gemaakt
bij klachten die hun aanleiding vinden in het feit dat de klager geen contact
kon krijgen met het desbetreffende bestuursorgaan, of bij klachten waarvan
behandeling geen uitstel kan dulden.Het komt ook voor dat een bestuursorgaan in de loop van het onderzoek
van de Nationale ombudsman aangeeft maatregelen te zullen treffen. In 1997
werd in 54 rapporten (8,9% van het totaal aantal uitgebrachte rapporten, 1996:
40; 6,5%) de zinsnede opgenomen dat de Nationale ombudsman met instemming
had kennis genomen van een door een bestuursorgaan getroffen maatregel (zie
ook hoofdstuk 3, § 3.7). c. na afloop van het onderzoek van de Nationale ombudsman:De Nationale ombudsman heeft de bevoegdheid om aanbevelingen te doen.
In 1997 is dat gebeurd in 58 rapporten, 9,5% van het totaal aantal van 608
uitgebrachte rapporten (1996: 63; 10,2%). Op 33 van de 58 rapporten met aanbevelingen
was aan het einde van 1997 een reactie ontvangen, en was het dossier vervolgens
gesloten. Op één na zijn deze aanbevelingen allemaal opgevolgd
(zie in dit verband ook hoofdstuk 3, § 3.7, grafiek 7a en b).Zoals in hoofdstuk 3, § 3.7 is geschreven, zijn er twee soorten
aanbevelingen: aanbevelingen die zijn gericht op een maatregel ten gunste
van de desbetreffende verzoeker, en aanbevelingen die zijn gericht op het
nemen van maatregelen met een meer structureel karakter, met als doel om soortgelijke
gedragingen in de toekomst te voorkomen. Deze tweedeling geldt overigens ook
voor actie die de overheid in bepaalde gevallen al onderneemt tijdens het
onderzoek van de Nationale ombudsman.In 1997 was in 33 rapporten (56,9%) de aanbeveling gericht op de individuele
zaak van een verzoeker, in 22 rapporten (37,9%) was de aanbeveling algemeen/preventief
van aard, en drie rapporten bevatten een combinatie van beide (zie hoofdstuk
3, § 3.7, grafiek 7a). Voor de goede orde wordt opgemerkt
dat het meermalen voorkomt dat verschillende burgers klagen over steeds dezelfde
soort gedraging. Wanneer die gedraging aanleiding geeft tot het doen van een
aanbeveling, wordt er in de regel mee volstaan die aanbeveling op te nemen
in het eerste rapport dat de Nationale ombudsman over het desbetreffende soort
gedraging uitbrengt, en wordt deze niet herhaald in volgende, gelijksoortige
zaken.Van de 34 aanbevelingen waarop al in 1997 een reactie werd ontvangen,
ging het 21 keer om een aanbeveling ten behoeve van de verzoeker. In vier
van deze zaken was schadevergoeding aan de orde. d. los van het onderzoek van de Nationale ombudsman:Soms komt de overheid al tot actie wanneer een burger dreigt dat hij naar
de Nationale ombudsman zal gaan. Daarnaast kan de overheid ook tot actie komen
wanneer een burger, in het kader van het (anticiperen op het) kenbaarheidsvereiste
in de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), de klacht eerst voorlegt aan de
betrokken ambtenaar of instantie. Dat vereiste is juist ook bedoeld om de
overheid de gelegenheid te geven zelf een probleem met een burger op te lossen.
De burger die het aangaat komt in zo'n geval niet (meer) bij de Nationale
ombudsman. Als gevolg daarvan kunnen hier uiteraard geen gegevens worden verstrekt
over deze vorm van actie, die duidelijk is gerelateerd aan het bestaan van
de Nationale ombudsman als voorziening. Het is de Nationale ombudsman echter
uit signalen van burgers bekend dat de hier bedoelde vorm van actie regelmatig
voorkomt.De vraag naar de effecten van het werk van de Nationale ombudsman betreft
het vraagstuk van de zogenoemde doorwerking van dit werk op de bestuurspraktijk.
Over dit onderwerp verscheen in 1997 het proefschrift van M. L. M.
Hertogh, Consequenties van controle. De bestuurlijke doorwerking
van het oordeel van de administratieve rechter en de Nationale ombudsman.
In dit proefschrift wordt het begrip «controlestijl» geïntroduceerd.
Ingegaan wordt op kenmerken van de controlestijl van de Nationale ombudsman
vergeleken met die van de bestuursrechter, ter verklaring van verschillen
in doorwerking tussen beide instanties. De controlestijl van de Nationale
ombudsman wordt beschreven als «reflexief». Aangegeven wordt dat
deze stijl van positieve betekenis is voor de doorwerking van de oordelen
van de Nationale ombudsman.Aan de doorwerking van het werk van de Nationale ombudsman op de bestuurspraktijk
wordt ook bijgedragen wanneer de oordelen van de Nationale ombudsman voldoende
verspreiding krijgen. In dat verband is van belang dat er verschillende vakbladen
voor bepaalde sectoren van de overheid zijn – zoals op het terrein van
de belastingen en het openbaar ministerie – die met regelmaat aandacht
besteden aan uitspraken van de Nationale ombudsman (zie het desbetreffende
overzicht in bijlage 3.2. van dit jaarverslag). Soms publiceren zij ook overzichtsartikelen.
Een voorbeeld daarvan is het artikel van J. A. Smit, De effectiviteit
van de Nationale ombudsman in belastingzaken (in fiscaal weekblad FED, 29
december 1997, blz. 3437–3455). De Nationale ombudsman besteedt zelf
bijzondere aandacht aan het terrein van de politie. Dat gebeurt door het aanbieden
van columns over zijn werk aan de korpsbladen, die de meeste bladen ook plaatsen,
en door het leveren van een bijdrage aan de verplichte cursus voor hulpofficieren
van justitie (zie nader over het werk van de Nationale ombudsman en leren
door de politie hoofdstuk 7, § 7A.1.2). 4.2 Actie door de overheidHieronder wordt, op basis van een zekere selectie, een beknopt overzicht
gegeven van maatregelen van bestuursorganen naar aanleiding van interventies
en aanbevelingen van de Nationale ombudsman. Het gaat daarbij ook om rapporten
uit 1996, waar op in 1997 werd gereageerd.De maatregelen zijn gegroepeerd per aandachtsgebied.In de desbetreffende hoofdstukken van deel III komen de meeste maatregelen
overigens opnieuw – en vaak uitgebreider – aan de orde, maar dan
binnen het kader van de behandeling van rapporten per bestuursorgaan. 4.2.1 Op het gebied van de politieOp aanbeveling van de Nationale ombudsman heeft de regionale politie Hollands-Midden
een persbericht uitgebracht over het feit dat een verzoeker niet langer verdacht
werd van verkrachting van een meisje. In een eerder persbericht had de politie
ten onrechte de indruk gewekt dat de man de verkrachting al had bekend (rapport
97/244; met aanbeveling). Na een klacht van een automobilist over de afhandeling van een aanrijding,
heeft de regiopolitie Utrecht het registratieformulier alsnog aangevuld met
het aandeel van de tegenpartij in de aanrijding en de globaal opgemeten lengte
van het remspoor (rapport 97/114; met aanbeveling).De regiopolitie Gelderland-Midden heeft een verzoeker toch een reiskostenvergoeding
betaald. De man was in Groningen aangehouden op verdenking van diefstal van
een caravan, en voor verhoor overgebracht naar het politiebureau in Elst (bij
Arnhem). Na het verhoor reisde de man op eigen kosten terug naar Groningen.
Later bleek dat hij niets met de diefstal te maken had (rapport 97/313; met
aanbeveling).In vier kwesties rond bromfietsen heeft de politie op aanbeveling van
de Nationale ombudsman aan de eigenaar een schadevergoeding betaald. In één
zaak had politie Noord-Holland-Noord een aangetroffen – gestolen –
bromfiets ten onrechte niet teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaar.
In een tweede zaak bij ditzelfde korps werd een bromfiets door technisch onderzoek
beschadigd. In een andere zaak betaalde de regiopolitie Gelderland-Midden
betaalde een schadevergoeding aan een verzoekster, die niet de mogelijkheid
had gekregen zich te voegen in een strafproces tegen de dader van diefstal
van haar bromfiets. In de vierde zaak betaalde de politie Gelderland-Midden
uiteindelijk ruim 2.000 gulden voor een bromfiets die door langdurige opslag
onherstelbaar was beschadigd. Dit korps heeft ook toegezegd voortaan bij het
invullen van formulieren «aangetroffen goed» duidelijk aan te
geven in welke staat het goed verkeert (rapporten 97/512, 97/509, 97/078 en
97/144; alle met aanbeveling).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman heeft de politie Amsterdam-Amstelland
aan een verzoeker – slachtoffer van mishandeling – schadevergoeding
betaald. Bij de politie was het proces-verbaal van aangifte van de mishandeling
zoekgeraakt. Dit proces-verbaal had verzoeker nodig om de geleden schade op
de dader te kunnen verhalen (interventie).De regiopolitie Rotterdam-Rijnmond zal zich voortaan ook bij de vernietiging
van klachtdossiers aan de regels van de Archiefwet houden. Verder zal bij
vernietiging steeds een verklaring opgemaakt worden waarin beschreven
wordt om welke dossiers het gaat, en op welke gronden en op welke wijze deze
vernietigd zijn (rapport 97/398; met aanbeveling). 4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse ZakenOp aanbeveling van de Nationale ombudsman zal het Ministerie van Buitenlandse
Zaken een visumaanvrager voortaan te allen tijde uit eigen beweging informeren
over de beslissing op de visumaanvraag. Verder zal nagegaan worden hoe de
communicatie tussen de Visadienst en de Nederlandse ambassades over de behandeling
van visumaanvragen kan worden verbeterd (rapporten 96/573 en 97/024; beide
met aanbeveling).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman heeft een verzoeker van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken eindelijk toch een gelegaliseerde geboorteakte
uit Indonesië gekregen, die hij nodig had voor zijn huwelijk (interventie). 4.2.3 Op het gebied van JustitieHet Ministerie van Justitie zal de duur van de procedure voor de aanvraag
van beginseltoestemming voor adoptie van een buitenlands pleegkind (na een
overgangsperiode van drie jaar) bekorten tot 14 maanden. Deze procedure duurde
in de meeste gevallen ongeveer tweeëneenhalf jaar (rapport 96/447; met
aanbeveling).De Staatssecretaris van Justitie zal de tekst van de Vreemdelingencirculaire
aanscherpen op het punt van de last tot uitzetting: vermeld zal worden dat
het toepassen van dwangmiddelen ter uitvoering van de last tot uitzetting
slechts is toegestaan, indien deze in directe relatie staan tot de effectuering
van die last, zowel in tijd als naar proportie (rapport 96/498; met aanbeveling).Het Ministerie van Justitie zal een verzoeker teveel betaald griffierecht
terugbetalen. Verder heeft een aanbeveling om justitiabelen voortaan tijdig
te informeren over de mogelijkheid om vermindering van griffierecht aan te
vragen, geleid tot een voorstel voor een wetswijziging op dit punt (rapport
96/550; met aanbeveling).Op aanbeveling van de Nationale ombudsman heeft de Minister van Justitie
het prognosemodel, dat gebruikt wordt bij het bepalen van de behoefte aan
plaatsen voor tbs-gestelden, aangepast. Verder zullen in de tweede helft van
1998 extra benodigde tbs-plaatsen beschikbaar komen (rapport 96/575; met aanbeveling).Door tussenkomst van de Nationale ombudsman heeft een verzoekster uit
Rotterdam een ten onrechte betaalde boete van 1500 gulden teruggekregen van
het arrondissementsparket Rotterdam (interventie).De Minister van Justitie heeft aan een verzoeker een schadevergoeding
betaald voor de tijd – drie weken – die hij te lang in voorlopige
hechtenis heeft doorgebracht. Verder is de interne procedure bij het arrondisse-
mentsparket in Den Haag zo aangepast dat een dergelijke fout voortaan niet
meer gemaakt kan worden (interventie). 4.2.4 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenDe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen matigde, gelet op
door USZO-Groningen gemaakte fouten, een vordering wegens teveel betaalde
uitkering. Tevens zal een nader onderzoek ingesteld worden naar de inkomenspositie
van de verzoekster, waarna haar een betalingsvoorstel zal worden gedaan (rapport
97/474; met aanbeveling). Na tussenkomst van de Nationale ombudsman hebben het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en de Informatie Beheer Groep een categorie scholieren
een financieel voorschot aangeboden. Deze groep van 3300 scholieren ging er
met de invoering van de Wet tegemoetkoming studiekosten per 1 januari 1997
financieel flink op achteruit. Een aangekondigde overgangsregeling, die het
verschil moest compenseren, liet op zich wachten (interventie).De OV-Studentenkaart BV heeft een vordering op een verzoekster, die na
het winnen van een missverkiezing te veel had bijverdiend, deels laten vervallen.
De OV-Studentenkaart BV vorderde ten onrechte met terugwerkende kracht ook
het commerciële maandtarief voor de OV-kaart terug over de maanden voordat
de vrouw de missverkiezing had gewonnen (interventie).In twee gevallen heeft de Informatie Beheer Groep (IBG) in 1997 op aanbeveling
van de Nationale ombudsman aan verzoekers invorderingskosten gedeeltelijk
terugbetaald. In het ene geval was ten onrechte tot invordering overgegaan,
nadat het openstaande bedrag was afbetaald; in het andere geval waren de nota
en dwangbevelen van de IBG nooit ontvangen (rapporten 96/596 en 97/075; beide
met aanbeveling).De Dienst Omroepbijdragen (DOB) heeft de standaardbrief, die wordt gezonden
aan niet-geregistreerde adressen, zo aangepast dat het voor de ontvanger voortaan
begrijpelijk is dat de registratie bij de DOB persoonsgebonden en niet adresgebonden
is (interventie).Een verzoeker, in opleiding voor eerste auto-elektriciën, mag zijn
praktijkexamen overdoen. De Stichting Innovam (Innovatie- en onderwijscentrum
auto- en tweewielerbranche) verklaarde na tussenkomst van de Nationale ombudsman
het door de man betwiste examen bij hoge uitzondering ongeldig (interventie). 4.2.5 Op het gebied van FinanciënOp aanbeveling van de Nationale ombudsman heeft de Staatssecretaris van
Financiën aan een bedrijf een coulance-rentevergoeding toegekend, in
verband met een trage afwikkeling van enkele aanslagen vennootschapsbelasting.
Ook in het geval waarin bezwaarschriften van een bedrijf in afwachting van
uitspraken van de belastingrechter waren aangehouden, bleek de Staatssecretaris
alsnog bereid uit coulance een rentevergoeding te betalen (rapporten 97/248
en 96/589; beide met aanbeveling).Bij de Belastingdienst/Ondernemingen Apeldoorn was een brief van een verzoeker
niet tijdig beantwoord, omdat de vaste behandelaar van diens belastingaangelegenheden
afwezig was. Op aanbeveling van de Nationale ombudsman zal de Belastingdienst
voor dergelijke situaties een voorziening treffen (rapport 97/211; met aanbeveling).De Nationale ombudsman hielp enkele mensen, die keurig voor 1 april 1997
hun aangifte inkomstenbelasting hadden ingediend, maar desondanks op 1 juli
nog geen reactie hadden ontvangen. Vaak bleek de oorzaak te liggen in de automatische
verwerking van de aangiften door de Centrale beheereenheid informatiesystemen
(interventies).Een klacht over een actie van de Belastingdienst waarbij een verzoeker
ten onrechte was aangehouden omdat hij weigerde zich te identificeren, was
voor de Belastingdienst aanleiding om een interne notitie uit te brengen met
een nadere invulling van de toepassing van de wettelijke bepalingen inzake
de identificatieplicht (rapport 97/579; met instemming). Het Centraal bureau motorrijtuigenbelasting liet weten akkoord te gaan
met een voorstel van een verzoeker over de afboeking van betalingen motorrijtuigenbelasting.
Een aan hem opgelegde boete kwam te vervallen (interventie).De Belastingdienst zal een teruggaaf opnieuw uitbetalen (en tevens rente
vergoeden). Gebleken was dat de teruggaaf op een verkeerd rekeningnummer was
gestort en de Belastingdienst onvoldoende had gecontroleerd of dat nummer
wel klopte (interventie).De Belastingdienst liet weten dat de Instructie Invordering 1990 en het
Handboek Invordering zo zullen worden aangepast dat de toestemming om bodemzaken
te verkopen voortaan schriftelijk aan de curator dient te worden verleend
(rapport 97/251).De verrekeningstermijn voor belastingschuldigen aan wie is meegedeeld
dat het openstaande bedrag niet actief zal worden ingevorderd maar dat wel
eventuele teruggaven/verminderingen zullen worden verrekend, is met ingang
van 1 januari 1994 verminderd van vijf jaar naar drie jaar. Op aanbeveling
van de Nationale ombudsman zal de Belastingdienst voortaan voor de gevallen
van voor 1994 een verrekeningstermijn hanteren die afloopt maximaal drie jaar
na 1 januari 1994 (rapport 97/487; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Financiën zal de Leidraad Invordering 1990
aanpassen op het punt van het afsluiten van bedrijfsruimten op grond van de
verwachting dat voortzetting van de bedrijfsvoering leidt tot toeneming van
de belastingschuld zonder reële verwachting dat deze schuld op bevredigende
wijze zal worden afgewikkeld. Tot zo'n bedrijfssluiting is de Belastingdienst
volgens de Nationale ombudsman niet bevoegd (rapport 97/577; met aanbeveling). 4.2.6 Op het gebied van DefensieDe Staatssecretaris van Defensie deelde mee dat de mogelijkheden tot afkoop
van militair wachtgeld zullen worden verruimd en dat de daarvoor in aanmerking
komende wachtgeldgerechtigden daarover zouden worden geïnformeerd. Tevens
zal de informatie op dit punt worden verwerkt in de brochure die bestemd is
voor degenen die de dienst verlaten (rapport 97/225). 4.2.7 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerDe Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
zal aan een verzoeker aanmanings- en betekeningskosten restitueren. Het Ministerie
van VROM had een terugvordering van te veel ontvangen huursubsidie ten onrechte
in handen van de deurwaarder gegeven (interventie).De huurcommissie in het ressort Sneek zal in de gevallen waarin de huurder
niet meer woont op zijn oude adres en er op dat adres toch een onderzoek door
hem wordt gewenst, in de tekst van de «kennisgeving onderzoek»
duidelijk aangeven wat er van hem of haar wordt verwacht (rapport 97/135;
met aanbeveling). 4.2.8 Op het gebied van Verkeer en WaterstaatDe Stichting Innovam (Innovatie- en onderwijscentrum auto- en tweewielerbranche)
zal alsnog aan een rijschoolhouder de kosten vergoeden die hij
heeft moeten maken voor het bijwonen van een herexamen, nadat hij ten onrechte
voor het examen voor bromfietsinstructeur was gezakt (rapport 96/324; met
aanbeveling).Een klacht bij de Nationale ombudsman was voor het hoofd van de hoofdafdeling
handhaving van de Rijksdienst voor Radiocommunicatie aanleiding om een mededeling
uit te laten gaan naar alle handhavingsmedewerkers, over het belang van privacybescherming
van bedrijven (rapport 97/202).Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) heeft een kandidate
voor het praktijkexamen B een gratis (her)examen aangeboden. Het CBR had de
examenkandidate niet tijdig meegedeeld dat een kwaliteitsbegeleider zou meerijden
met haar examen (rapport 97/438).De Rijksdienst Wegverkeer heeft een verzoeker meegedeeld dat zijn klacht
over de gang van zaken rond de afgifte van een kentekenbewijs voor een zelfgebouwde
personenauto op nagenoeg alle punten terecht was, onder aanbieding van schriftelijke
en mondelinge excuses. Er zijn maatregelen genomen om ontstane achterstanden
in te lopen en de bewuste afdeling heeft een klachtenregistratie- en afhandelingsysteem
in gebruik genomen (interventie).Een APK-keuringsstation heeft de auto (met dieselmotor) van een verzoeker
alsnog gekeurd zonder de ondertekening van een verklaring als voorwaarde te
stellen. In deze verklaring stond dat het keuringsstation niet instond voor
de schade die de sinds 1 januari 1997 verplichte roetmeting kan veroorzaken
aan de motor van de auto (rapport 97/373; met instemming). 4.2.9 Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijDe Algemene Inspectiedienst (AID) te Zwolle zal alsnog reageren op een
brief van een verzoeker met vragen over het handelen van de AID naar aanleiding
van meldingen van bijensterfte door bestrijdingsmiddelen in de landbouw (rapport
97/159; met aanbeveling).De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij bleek alsnog bereid
het mestquotum van een varkenshouder, in verband met splitsing van zijn bedrijf,
te herzien (rapport 94/752; met aanbeveling). 4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De Sociale Verzekeringsbank te Amstelveen zal de vakantie-uitkering van
een verzoekster met een AOW-uitkering, nadat die eerst op een verkeerde rekening
was gestort, alsnog uitbetalen op het bankrekeningnummer dat door de gemachtigde
van de vrouw was opgegeven (rapport 97/122; met aanbeveling).Het Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening Rijnmond te Rotterdam
zal ervoor zorgen dat er voortaan een verslag wordt opgemaakt van hoorzittingen
in het kader van ontslagprocedures, en dat dit verslag wordt voorgelegd aan
de ontslagadviescommissie (rapport 97/332; met aanbeveling).De Bedrijfsvereniging voor de Metaalnijverheid heeft, na tussenkomst van
de Nationale ombudsman, aan een weduwe alsnog een rentevergoeding toegekend
voor een bijna vijf jaar te laat uitbetaalde uitkering naar aanleiding van
het overlijden van haar echtgenoot (rapport 97/16; met instemming). Naar aanleiding van een klacht bij de Nationale ombudsman over het feit
dat een medewerker van een GAK-kantoor over wie geklaagd werd zelf de klacht
afhandelde, heeft GAK Nederland BV zijn klachtenreglement op dit punt aangescherpt
(rapport 97/585; met instemming).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman kreeg een (in het buitenland
wonende) verzoekster van Cadans BV een rentevergoeding voor een te laat uitbetaalde
arbeidsongeschiktheidsuitkering. Daarnaast bleek Cadans bereid om een nader
medisch onderzoek van de vrouw in Nederland, in verband met haar gezondheidstoestand,
uit te stellen (interventie). 4.2.11 Op het gebied van de waterschappenHet waterschap De Dongestroom te s-Gravenmoer heeft f 10 aanmaningskosten
gerestitueerd aan een verzoeker. Deze stelde de aanslag verontreinigingsheffing
oppervlaktewateren 1996 nooit te hebben ontvangen (rapport 97/13; met aanbeveling).Het hoogheemraadschap West-Brabant te Breda zal in de toelichting op het
aanslagbiljet verontreinigingsheffing oppervlaktewateren voor woonruimte opnemen
dat een verzoek om kwijtschelding van een al betaalde aanslag (in aanvulling
op de algemene indieningstermijn van 26 weken) moet worden ingediend binnen
drie maanden na de (laatste) betaling (rapport 97/154; met aanbeveling).In twee zaken over schadevergoeding in verband met een wijziging van het
waterpeil, volgden de waterschappen de aanbeveling van de Nationale ombudsman
op om de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding te herzien. In het
geval waarbij het hoogheemraadschap Amstel en Vecht (op 1 januari gefuseerd
tot hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht te Hilversum) te Ouderkerk aan
de Amstel was betrokken, had een verzoeker kosten moeten maken om een vloer
en terras van zijn woning op te hogen. Bij het waterschap Boarnferd te Heerenveen
ging het om de verzakking van een boerderij (rapporten 97/195 en 97/208; met
aanbeveling).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman handelde het hoogheemraadschap
van Schieland een kwestie rond een adreswijziging van een verzoeker alsnog
juist af. Deze man werd na zijn verhuizing lange tijd geconfronteerd met administratieve
fouten van het hoogheemraadschap, dat hem aanslagen en aanmaningen stuurde
voor zijn oude woning, en bezwaarschriften niet (juist) afhandelde (interventie).
 4.2.12 Op het gebied van de provinciesNadat de Nationale ombudsman had laten weten dat van gedeputeerde staten
van de provincie Gelderland had mogen worden verwacht dat zij, vanuit een
oogpunt van actieve informatieverstrekking en vanuit een oogpunt van dienstbetoon,
ook een afschrift van hun besluit over een bestemmingsplan aan verzoeker,
als rechtstreeks belanghebbende, hadden gestuurd, liet de provincie weten
dat in de toekomst in soortgelijke gevallen aan iedere bij de provincie bekende
belanghebbende een afschrift van de beslissing zal worden gestuurd (rapport
97/461). 4.2.13 Op het gebied van de gemeentenOp aanbeveling van de Nationale ombudsman zal de afdeling gemeentebelastingen
van de gemeente Apeldoorn voortaan een telefonische intrekking
van een bezwaarschrift schriftelijk bevestigen (rapport 97/087; met aanbeveling).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman heeft de sociale dienst van
de gemeente Enschede besloten vanwege bijzondere omstandigheden een eerder
teveel uitgekeerd bedrag aan bijstand niet meer van een verzoekster terug
te vorderen. De sociale dienst liet de vrouw eerst anderhalf jaar in onzekerheid
over de terugvordering en vroeg haar toen, twee weken voor haar huwelijk,
plotseling het bedrag van ruim 4.000 gulden over te maken (interventie).De sociale dienst van de gemeente Apeldoorn zal een weduwe op haar verzoek
voortaan aanschrijven op de naam van haar overleden echtgenoot in plaats van
op haar eigen naam. In eerste instantie stelde de gemeente dat dit om technische
redenen onmogelijk was (interventie). 5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Staten-GeneraalOp 19 maart 1997 werd het Jaarverslag 1996 aangeboden aan de eerste vice-voorzitter
van de Tweede Kamer. Op 10 april ontving de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman
voor het gebruikelijke overleg naar aanleiding van het jaarverslag. De behandeling
van het Jaarverslag 1996 vond plaats in de plenaire vergadering van de Tweede
Kamer van 28 augustus. Met de Voorzitter en de griffier van de vaste Commissie
voor Binnenlandse Zaken uit de Tweede Kamer vond het gebruikelijke periodieke
overleg plaats. 5.2 Bestuursorganen; andere instantiesOp 21 april vond de vaste jaarlijkse bijeenkomst met de contactambtenaren
van de ministeries en enkele zelfstandige bestuursorganen plaats, op 22 april
met die van de politie en op 2 november met die van de provincies en van de
18 gemeenten die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.De jaarlijkse bijeenkomst op het Bureau Nationale ombudsman met de gemeentelijke
ombudsmannen werd gehouden op 28 mei. In de loop van het jaar waren er verder
de nodige bilaterale contacten.Op 9 juli werden de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman ontvangen
in de vergadering van de Minister van Justitie en het College van Procureurs-Generaal,
voor het jaarlijkse overleg. Op 8 oktober werd de Nationale ombudsman ontvangen
in een vergadering van de Commissie voor de Bestuursorganisatie van de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, voor een bespreking over interne en externe klachtbehandeling
bij gemeenten.De Nationale ombudsman bracht op 5 februari een werkbezoek aan de gemeente
Apeldoorn, en op 4 maart aan de gemeente Enschede, die beide sinds 1 juli
1996 zijn aangesloten bij de Nationale ombudsman. In beide gemeenten vond
overleg plaats met (leden van) het college van burgemeester en wethouders
en van de gemeenteraad. Op 7 mei bracht de Nationale ombudsman een werkbezoek
aan het regionale politiekorps Gelderland-Midden, en op 18 november aan de
vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond. 5.3 Voorlichting Externe communicatieDe belangrijkste doelen van het beleid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van de externe communicatie zijn het algemeen bekendheid geven aan
de klachtmogelijkheid bij de Nationale ombudsman, het openbaar maken van de
resultaten van het werk, het ondersteunen en versterken van de effectiviteit
van het werk, en de preventie van klachten.Om deze doelen te realiseren worden diverse middelen ingezet. Zo is ook
in 1997 onder meer via het verspreiden van folders en brochures, free publicity
in de nieuwsmedia en de column in de Telegraaf gewerkt aan de algemene bekendheid
van de Nationale ombudsman. Een aantal keren was de Nationale ombudsman op
de televisie en de radio. Verder gaf de Nationale ombudsman een aantal interviews.
Eén daarvan leidde tot een artikel in het juridisch studentenblad Ars
Aequi (Paul Kreyger en Peter Werdmüller, «Bestuursorganen leven
niet in een wereld van normloosheid»; jaargang 46–6, juni 1997,
blz. 402–408). Openbaarmaking van rapporten is gebeurd via het ter beschikking stellen
van (overzichten van) rapporten aan de algemene pers, de vakpers, en derden.
Het Jaarverslag 1996 werd gepresenteerd op een persconferentie op 19 maart
1997. Bij een viertal rapporten is door middel van het uitbrengen van een
persbericht extra aandacht gevraagd bij de media. Dit was bijvoorbeeld het
geval bij het rapport over de nazorg die is verleend aan de nabestaanden van
de slachtoffers van de ramp met het Herculesvliegtuig (rapport 97/480, zie
hoofdstuk 14, § 14.4) en het rapport over de rol van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg voor Utrecht en Flevoland na signalen over problemen
bij de maatschap gynaecologie van het ziekenhuis Eemland (rapport 97/580,
zie hoofdstuk 20, § 20A.2). De media spelen ook een belangrijke
rol bij het bevorderen van de effectiviteit van het werk. Met het leveren
van bijdragen aan seminars en congressen, en het plaatsen van de columns over
de normen van de Nationale ombudsman in de korpsbladen van de regionale politiekorpsen
(zie hoofdstuk 7, § 7.A.1.2), is tevens een bijdrage beoogd aan
de preventie van klachten. Vijftien jaar Nationale ombudsmanOp 1 januari 1997 bestond het Bureau Nationale ombudsman vijftien jaar.
Hieraan is aandacht besteed met de uitgave, in januari, van het boek «Onheus
behandeld, verhalen uit de praktijk van de Nationale ombuds- man» door
Uitgeverij BZZTôH. Richtten eerdere publicaties die het Bureau Nationale
ombudsman heeft geïnitieerd zich met name op de bestuurlijke en wetenschappelijke
wereld, deze publicatie heeft als belangrijkste doelgroep het algemene publiek.
Het boek geeft een indruk van de verscheidenheid in de zaken waarnaar de Nationale
ombudsman onderzoek heeft gedaan. Bijzondere projectenNaast het werk dat de afdeling Voorlichting & Bibliotheek verricht
ten behoeve van de interne communicatie en informatievoorziening en de vele
reguliere externe voorlichtingsactiviteiten voor pers en publiek is in 1997
gewerkt aan een aantal bijzondere projecten. Deze hebben betrekking op de
voorlichting in het kader van de uitbreiding van het werkterrein van de Nationale
ombudsman naar een tweede groep gemeenten, de voorbereiding van een eigen
site op internet, de voorbereiding van het zogeheten bronnenonderzoek, en
tot slot het onderwijsproject. GemeentenMede op basis van de ervaringen die zijn opgedaan in het proefproject
met de eerste zeven aangesloten gemeenten, is een communicatieplan opgesteld
voor de introductie van de Nationale ombudsman in de elf gemeenten die zich
per 1 november 1997 hebben aangesloten (zie ook hoofdstuk 2, en hoofdstuk
24). Het is immers een essentiële voorwaarde voor het werk van de Nationale
ombudsman op het terrein van de gemeenten dat de burgers en andere relevante
doelgroepen hem weten te vinden. Uit de ervaringen en indrukken van het proefproject
kan worden afgeleid dat het zaak is om de communicatie bij de tweede groep
gemeenten intensiever in te zetten. Er is een onderzoek voorbereid naar de
bekendheid van de Nationale ombudsman onder inwoners van een aantal gemeenten
van het proefproject, omdat hierover geen «harde» gegevens bekend
zijn. De resultaten hiervan zullen in het voorjaar van 1998 bekend worden.Omdat het niet wenselijk werd geacht om tot die tijd te wachten met de
intensivering van de voorlichting in de elf «tweede instap»-gemeenten,
is het communicatieplan in uitvoering genomen. Een belangrijk uitgangspunt
daarbij is, dat de voorlichting gebeurt in samenwerking met de desbetreffende
gemeente (afdeling Communicatie). Daardoor kan het traject van
de interne en de externe klachtbehandeling naar de burgers toe als één
geheel worden gepresenteerd. Ook is bij de gemeenten aandacht gevraagd voor
de interne communicatie over de klachtbehandeling.Dit alles houdt in dat er in 1997 een begin is gemaakt om de gemeenten
te voorzien van alle noodzakelijke informatie. Dit gebeurt niet alleen schriftelijk,
maar ook door overleg ter plaatse of telefonisch. In 1998 zal met alle betrokken
gemeenten op deze wijze contact zijn gelegd. De Nationale ombudsman heeft
de colleges van burgemeester en wethouders bijzondere aandacht gevraagd voor
het belang van een goede voorlichting. Onderdelen van de uitvoering van het
communicatieplan zijn onder meer de verspreiding van folders op relevante
punten in de gemeente, informatie via gemeentelijke media en ook via de lokale/regionale
pers (waaronder de gemeentepagina in bijvoorbeeld huis-aan-huisbladen), een
standaardverwijzing naar de Nationale ombudsman in klachtafdoeningsbrieven
van de gemeente, en extra voorlichting ten behoeve van intermediaire organisaties.De ervaringen met deze intensievere aanpak zullen ook worden gebruikt
wanneer nieuwe gemeenten zullen toetreden tot de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. InternetDe ontwikkelingen rond nieuwe media gaan heel snel. De afdeling Voorlichting
& Bibliotheek heeft in 1997 geïnventariseerd wat de mogelijkheden
zijn voor het Bureau Nationale ombudsman om nieuwe media (cd-rom en internet)
in te zetten bij zijn communicatie. Dit heeft geleid tot een plan voor een
eigen website, die in de loop van 1997 is ontwikkeld en getest, en sinds begin
1998 op het internet te vinden is (adres: www.ombudsman.nl).De website van de Nationale ombudsman richt zich vooralsnog – gezien
het huidige profiel van internetgebruikers – vooral op de professionele
doelgroepen van de Nationale ombudsman (met name bestuursorganen, intermediairen,
wetenschapsbeoefenaren en studenten, en pers). In de communicatie naar deze
doelgroepen heeft internet een grote waarde, omdat het de mogelijkheid biedt
steeds snel de meest actuele informatie over het werk van de Nationale ombudsman
te leveren, en omdat het tegelijkertijd kan fungeren als een direct en eenvoudig
toegankelijk archief.De website van de Nationale ombudsman biedt op dit moment algemene (achtergrond)informatie
over taak en werkwijze, alsmede informatie over en een volledige weergave
van de belangrijkste (recent) uitgekomen rapporten, persberichten, columns,
artikelen en lezingen. Het Jaarverslag 1997 staat ook integraal op de website.
Daarnaast is op de site voor het «algemeen publiek» ook praktische
informatie te vinden over de klachtmogelijkheid bij de Nationale ombudsman.
De belangrijkste informatie is ook in het Engels op te vragen. De site bevat
verder een verwijzing naar enkele zusterorganisaties in het buitenland.In 1998 zal gewerkt worden aan het via de website toegankelijk maken van
een compleet bestand van rapporten. Ook worden verdergaande interactieve mogelijkheden
onderzocht, zoals het rechtstreeks via de website stellen van vragen en het
indienen van klachten. BronnenonderzoekAlweer een aantal jaren geleden zijn twee onderzoeken verricht (Timmer/Niemeijer
uit 1994 en Jacobs-Wessels uit 1994, zie nader: bijlage 4b) die (deels) de
ervaringen en opvattingen van klagers tot onderwerp hadden. Mede gezien de
ontwikkeling van het instituut Nationale ombudsman sinds het veldwerk van
deze onderzoeken, valt niet uit te sluiten dat de desbetreffende onderzoeksgegevens
intussen (op onderdelen) gedateerd zijn. Voor het voorlichtingsbeleid is het
van belang dat een actueel inzicht bestaat in de kenmerken van
zijn belangrijkste doelgroep: burgers die bellen en/of een schriftelijke klacht
hebben ingediend. Daarbij gaat het om de vraag wie zich tot de Nationale ombudsman
wenden en langs welke weg zij bij de Nationale ombudsman terechtkomen. Veel
mensen die bellen worden doorverwezen naar andere instanties, en veel schriftelijke
klachten kunnen niet door de Nationale ombudsman in behandeling worden genomen,
omdat hij niet bevoegd is of de klacht niet ontvankelijk is. Ook op dit punt
is verder inzicht van belang.In 1997 zijn, in overleg met de Rijksvoorlichtingsdienst, voorbereidingen
getroffen voor een onderzoek in de eerste helft van 1998, dat op de genoemde
punten een antwoord zal moeten bieden. De resultaten zullen in mei 1998 beschikbaar
komen. OnderwijsprojectIn 1997 zijn door het bureau Caroline Caron Voorlichtingsprojecten de
activiteiten in de richting van educatieve uitgevers voortgezet die tot doel
hadden om aandacht te krijgen voor het instituut Nationale ombudsman in de
lesmethoden geschiedenis, maatschappijleer en Nederlands. Alle uitgevers zijn
gedurende de looptijd van het project tenminste twee tot drie keer actief
benaderd. Deze inspanningen hebben slechts tot een beperkt resultaat geleid.
In de contacten met de uitgeverijen is gebleken dat zij in onzekerheid verkeren
over de vernieuwing van de vakinhouden voor de tweede fase van het voortgezet
onderwijs, zodat zij voorzichtig zijn met het doen van investeringen. Sommige
uitgevers zien op dit moment af van het ontwikkelen van nieuwe methoden voor
het vak maatschappijleer en/of geschiedenis, of maken materiaal met een «voorlopig
karakter». Dit beperkt de mogelijkheden om «mee te liften»
met de vernieuwingen. Uitgevers blijken op dit moment weinig geneigd om tijd
en energie te steken in nieuwe onderwerpen, zoals de Nationale ombudsman.
Eind 1997 is besloten om in dit project pas op de plaats te maken, totdat
meer duidelijkheid is ontstaan over de vernieuwingen in het voortgezet onderwijs,
en de uitgevers gaan werken aan nieuwe methoden. 5.4 Buitenlandse betrekkingenOok in 1997 waren er weer de nodige contacten over de landsgrenzen, zowel
doordat een aantal bezoekers uit het buitenland op het Bureau Nationale ombudsman
werd ontvangen, als ook in de vorm van bezoeken aan het buitenland. De buitenlandse
betrekkingen werden mede bepaald doordat Nationale ombudsman M. Oosting ook
in 1997 President was van het International Ombudsman Institute (de wereldorganisatie
van ombudsmannen), dat is gevestigd in Canada. Verder was de Nationale ombudsman
editor van de Newsletter for European Ombudsmen, die drie keer verscheen. BezoekersOp het Bureau Nationale ombudsman werden onder meer de volgende buitenlandse
bezoekers ontvangen:– de heren Herman Wuyts en Piere-Yves Monette, sinds 1 januari 1996
de eerste federale ombudsmannen van België;– de heer Vladimir Karmirshalian, directeur van het Armeense Centrum
voor Democratie en Mensenrechten;– mevrouw Bience Gawanas, de nieuwe ombudsman van Namibië;– dr Jorge Santistevan de Noriega, de nieuwe ombudsman van Peru;– twee onderzoekers van de ombudsman van Malta;– de heer Vladimir Solonari, voorzitter van de Commissie voor Mensenrechten
en Nationale Minderheden van het parlement van Moldavië;– een delegatie van de Committee on the Prevention of Torture van
de Raad van Europa; – dr Anton Canellas, de ombudsman van Catalonië;– de heer Sankar Sen, Directeur-Generaal Onderzoek van de Nationale
Commissie voor Mensenrechten van India.De Nationale ombudsman ondernam, voor een deel (ook) in zijn hoedanigheid
van President van het IOI, de volgende buitenlandse activiteiten:– deelname, op uitnodiging van de Chief Ombudsman van Korea, aan
de tweede Asian Ombudsman Conference, Seoul, 25–28 maart, met een toespraak
bij de openingsceremonie;– deelname, op uitnodiging van de Defensor del Pueblo van Spanje,
aan het tweede congres van de Ibero-Amerikaanse Federatie van Ombudsmannen,
Toledo (Spanje), 14–16 april, met een toespraak bij de slotceremonie;– deelname aan een overleg bij de Raad van Europa met, onder meer,
een aantal Nationale ombudsmannen, over een voorstel van Finland om bij de
Raad van Europa een Hoge Commissaris voor Mensenrechten in te stellen, in
Straatsburg, 30 mei en 2 juli;– deelname aan de zesde jaarlijkse bijeenkomst van de Nationale
ombudsmannen van Europa, in Jerusalem, 9–11 september, met een voordracht
op de openingsceremonie en een paper en voordracht over The Annual Report
of the Ombudsman;– deelname aan de jaarlijkse vergadering van de Board of Directors
van het IOI, Kopenhagen, 13–15 oktober;– deelname, op uitnodiging van de Nationale Ombudsman van Mexico,
aan de vierde International Workshop of National Institutions on the Protection
and Promotion of Human Rights, georganiseerd onder auspiciën van het
United Nations Center for Human Rights, Mérida (Mexico), 27–29
november.Een stafmedewerkster van het Bureau Nationale ombudsman nam deel aan de
conferentie van de Raad van Europa «Making the protection of rights
more accessible to citizens: the Ombudsperson at the local and regional level»,
van 13–15 november in Messina, Italië. 5.5 Voordrachten; publicaties VoordrachtenDe Nationale ombudsman hield onder meer de volgende voordrachten: – «Een behoorlijke wind uit de Noordhoek», toespraak
bij de officiële opening van het districtsbureau de Noordhoek van het
regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond, op 21 februari;– «Een externe klachtvoorziening, ook voor gemeenten; de rol
van de Nationale ombudsman», voordracht op de studiemiddag «Klachtbehandeling
door gemeenten; elke klacht is een advies», op 15 mei in Rotterdam;– «Goed bestuur; over vereisten van behoorlijkheid en de rol
van de Ombudsman», bij de Academische Zitting met Colloquium van de
Stichting BeNeLux Universitair Centrum voor Wetenschap en Cultuur in Europa
over «Beginselen van behoorlijk bestuur in Europa», ter gelegenheid
van de opening van het Academiejaar 1997–1998, 7 oktober in Eindhoven.De substituut-ombudsman hield de volgende voordracht: «Interne en
externe klachtbehandeling: een twee-eenheid» tijdens het symposium «Klachtbehandeling»
van de Bestuursacademie Nederland op 17 april in Ede.De substituut-ombudsman leverde verder de bijdrage «Klagen over
rechters» aan het Congres «Kwaliteit van Rechtspraak in de weegschaal»,
dat op 25 september werd georganiseerd door de Stichting Studiecentrum
Rechtspleging en de Vakgroep Staats- en bestuursrecht van de Universiteit
Utrecht.De Nationale ombudsman, de substituut-ombudsman en medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman hielden verder bij een reeks van andere gelegenheden
een voordracht over (aspecten van) het werk van de Nationale ombudsman. Bijzondere
vermelding verdient in dit verband de inbreng door het Bureau Nationale ombudsman
in de verplichte cursus voor alle hulpofficieren van justitie, die al in 1995
is begonnen (zie verder hoofdstuk 7, 7A.1.2). In totaal werd in 1997 157
keer een bijdrage geleverd. PublicatiesEen groot aantal rapporten van de Nationale ombudsman werd, al dan niet
verkort of geannoteerd, gepubliceerd in jurisprudentieperiodieken of -rubrieken
(zie voor een overzicht van vindplaatsen bijlage 3.2).In januari verscheen Caspar van Tongeren, Onheus behandeld.
Verhalen uit de praktijk van de Nationale ombudsman.In september verscheen J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en
R. J. G. M. Widdershoven, Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman. Visies op consolidatie en meerwaarde (zie verder voor dit boek, en
het desbetreffende onderzoekproject, hoofdstuk 2, § 2.2.1). Dit
boek werd op 22 september aangeboden aan Staatssecretaris J. Kohnstamm van
Binnenlandse Zaken en aan de Nationale ombudsman.Verder verdient hier vermelding de promotie van M.L.M. Hertogh, aan de
Rijksuniversiteit te Leiden op 13 november, op het proefschrift Consequenties
van controle. De bestuurlijke doorwerking van het oordeel van de administratieve
rechter en de Nationale ombudsman.Verder verschenen:– M. Oosting, Bestuursrecht en bestuurskunde: een leerzame samenwerking,
in: M. Herweijer e.a. (red.), In wederkerigheid. Opstellen voor
Prof. Mr M. Scheltema, Deventer, 1997, blz. 13–23;– M. Oosting, De overheid in 1996, beoordeeld door de Nationale
ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, maart/april 1997, jrg. 51,
nr. 2, blz. 88–104;– M. Oosting, Een externe klachtvoorziening, ook voor gemeenten;
de rol van de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni
1997, jrg. 51, nr. 3, blz. 149–166;– M. Oosting, Op weg naar een externe klachtvoorziening voor elke
bestuurslaag, in: Overheidsmanagement 1997/6;– M. Timmer, De bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van openbare instellingen voor hoger onderwijs, in: 't Staatsblad
(uitgave van het Staats- en Bestuursrechtelijk Studiegezelschap Politeia te
Utrecht), april 1997, jrg. 6, nr. 2.Een overzicht van publicaties van Nationale ombudsman M. Oosting sinds
zijn aantreden op 1 oktober 1987, en van een aantal andere publicaties over
(aspecten van het werk van) de Nationale ombudsman is opgenomen in bijlage
4.DEEL III BEELD VAN HET IN 1997 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 InleidingAfdeling I van het Bureau Nationale ombudsman is belast met de beoordeling
van de verzoekschriften op bevoegdheid van de Nationale ombudsman en ontvankelijkheid
van de verzoeker. Daarnaast is het de taak van deze afdeling om alle telefonisch
naar voren gebrachte klachten en verzoeken om informatie te behandelen.Verzoekschriften die in aanmerking komen voor onderzoek worden ter verdere
behandeling overgedragen aan de Afdelingen II en III. Komt een verzoekschrift
niet voor onderzoek in aanmerking, dan wordt het afhandelingsbericht voorbereid
door Afdeling I. Indien mogelijk wordt betrokkene verwezen naar de instantie
die hem wel van dienst kan zijn. Interventies door Afdeling IEen aantal verzoekschriften die op zichzelf, na toetsing aan de desbetreffende
artikelen van de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), in aanmerking kwamen
voor onderzoek, is overigens door Afdeling I afgehandeld via de interventiemethode.
In zo'n geval vindt geen doorgeleiding plaats naar de onderzoekafdelingen
II of III. Dit deed zich in 1997 in 154 gevallen voor.Het betreft hier klachten waarvan wordt verwacht dat zij op korte termijn
en op eenvoudige wijze verholpen kunnen worden. Met name moet daarbij worden
gedacht aan klachten over het niet-beantwoorden van brieven, de behandelingsduur
van aanvragen en bezwaarschriften, en het niet-nakomen van toezeggingen.In deze gevallen wordt telefonisch contact opgenomen met (de contactambtenaar
van) het desbetreffende bestuursorgaan, en wordt de vraag voorgelegd of op
korte termijn (binnen enkele dagen) aan de klacht tegemoet kan worden gekomen.
In de meeste gevallen wordt met het bestuursorgaan een afspraak gemaakt over
de afhandeling van de klacht. Deze afspraak wordt vervolgens schriftelijk
meegedeeld aan de betrokken verzoeker. Daarbij wordt aangegeven dat, gelet
op de resultaten van de gepleegde interventie, er voor de Nationale ombudsman
geen aanleiding meer bestaat om een onderzoek in te stellen (het dossier wordt
dan afgedaan op grond van artikel 14, onder c, WNo). Verzoeker wordt er wel
op gewezen dat hij op de kwestie kan terugkomen als het bestuursorgaan de
afspraak onverhoopt niet nakomt.Wanneer de behandelend medewerker van Afdeling I binnen de genoemde termijn
van enkele dagen van het bestuursorgaan geen duidelijkheid verkrijgt over
de mogelijke afhandeling van de klacht, houden de bemoeienissen van Afdeling
I op en wordt het dossier overgedragen aan Afdeling II of III. Dit laatste
gebeurt in de regel ook in het zeldzame geval dat de verzoeker bij de Nationale
ombudsman terugkomt met de mededeling dat het bestuursorgaan een gemaakte
afspraak niet (voldoende) is nagekomen.De interventies door Afdeling I bestreken vrijwel alle bestuursorganen.
De meeste interventies werden gepleegd naar aanleiding van klachten over:– de uitvoeringsinstanties sociale zekerheid (GAK, CADANS, USZO,
GUO en SFB);– de Informatie Beheer Groep te Groningen;– de Sociale Verzekeringsbank te Amstelveen;– het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen te Gouda. In § 6.2 wordt een cijfermatig overzicht gegeven van de verwerking
van de verzoekschriften op Afdeling I. In § 6.3 wordt nader ingegaan
op de toetsing van de verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid,
terwijl in § 6.4 de buitenwettelijke verzoekschriften (dit zijn verzoekschriften
die geen betrekking hebben op bestuursorganen in de zin van de WNo) aan de
orde komen. Tot slot wordt in § 6.5 ingegaan op de telefonisch ontvangen
klachten en verzoeken om informatie. 6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling IDe Nationale ombudsman ontving in 1997 7210 verzoekschriften. Tabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand  19931994199519961997 januari331414750664660februari317354713657710 maart385483744734649april317593572651598 mei387451645653564juni393434558640564 juli366368548703676augustus355437549621437 september362430579580519oktober383486577641630 november425749650599617december342691488551586 Totaal4 3635 8907 3737 6947 210Afdeling I toetst alle ontvangen verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid.
Van de 7380 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1997 heeft afgehandeld,
is in 5529 gevallen door Afdeling I een brief geschreven waarin de verzoeker
werd meegedeeld en uitgelegd dat naar aanleiding van zijn klachtbrief geen
onderzoek werd ingesteld. Zo mogelijk werd verwezen naar de instantie die
betrokkene wellicht wel van dienst kon zijn, of werd het verzoekschrift ingevolge
artikel 13 WNo doorgezonden naar de wel bevoegde instantie. De overige verzoekschriften
(1851) werden afgehandeld nadat zij in onderzoek waren gegeven aan Afdeling
II en III.Op 1 januari 1998 had Afdeling I een werkvoorraad van 583 verzoekschriften
(1 januari 1997: 844) Daarvan waren 363 verzoekschriften al wel op bevoegdheid
en ontvankelijkheid getoetst; er was echter nog geen definitieve beslissing
genomen over het al dan niet instellen van een onderzoek, omdat nadere informatie
moest worden ingewonnen, of omdat nog niet aan het kenbaarheidsvereiste was
voldaan. Afdeling I behandelde in 1997 14 955 telefonische verzoeken om informatie.
Dit betekent een daling van 6,2% ten opzichte van 1996 (15 940 telefonische
verzoeken). Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften     1997%1996%1.Buitenwettelijke verzoekschriften:       geen onderzoek,
op grond van art.       1a eerste lid1 822       art.
1a tweede lid  98        1 92026,01 81224,2        2.Binnenwettelijke verzoekschriften:       a.Geen
onderzoek, op grond van        art. 16979       art.
142 230       art. 137       kennisgevingen111      overige (ingetrokken/non-respons)+  282        3 60948,93 57547,6         b.Via onderzoek afgedaan door Afd. II
en III + 1 85125,12 11828,2Totaal 7 3801007 505100Het aantal afgedane buitenwettelijke verzoekschriften (zoals al eerder
is aangegeven, zijn dit verzoekschriften die geen betrekking hebben op bestuursorganen
in de zin van de WNo) bedroeg in 1997 1920; dit is 26% van het totaal aantal
afgedane zaken (1996: 24,2%).Van de 5460 afgedane binnenwettelijke verzoekschriften leidden 3609 (66,1%)
niet tot onderzoek door de Afdelingen II en III (1996: 62,8%). In 27,1% van
deze 3609 zaken was daarvan de reden dat één van de criteria
van artikel 16 van de WNo van toepassing was (1996: 27,2%), en bij 61,8% dat
één van de omstandigheden van artikel 14 van de WNo aan de orde
was (1996: 61,4%).Afgezet tegen alle 7380 in 1997 afgehandelde zaken betekende dit dat 13,3%
(1996: 13%) daarvan niet tot onderzoek leidde op grond van toepassing van
artikel 16 van de WNo, en 30,2% (1996: 29,2%) niet op grond van artikel 14
van de WNo. Grafiek 3 Doorlooptijden door Afdeling I afgedane verzoekschriften
 Uit grafiek 3 komt naar voren dat Afdeling I 90,5% van de verzoekschriften
heeft afgedaan binnen acht weken; 75,8% van de verzoekschriften werd afgedaan
binnen vier weken. 6.3 De toetsing van de verzoekschriftenIn deze paragraaf wordt nader ingegaan op de artikelen 1a, 16 en 14 van
de WNo, de bepalingen aan de hand waarvan de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman en de ontvankelijkheid van de verzoeker worden getoetst. Ter illustratie
worden enkele zaken kort weergegeven die zich in 1997 hebben voorgedaan. 6.3.1 Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan 6.3.1.1 De bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van externe commissiesDe Nationale ombudsman heeft zich in het verleden over het algemeen niet
bevoegd geacht om gedragingen te onderzoeken van personen of colleges die
uitsluitend tot taak hebben om, vanuit een positie van een zekere
onafhankelijkheid, een bestuursorgaan van advies te dienen of om, op basis
van specifieke deskundigheid, een beoordeling te geven. Het gaat hierbij om
personen of colleges – vaak commissies – die niet in dienst zijn
van het bestuursorgaan waarvoor zij hun taak vervullen, en die in beginsel
ook niet onder de verantwoordelijkheid van dat bestuursorgaan werkzaam zijn.
De hier bedoelde categorie personen of colleges wordt op deze plaats verder
aangeduid als «externe commissies».Tenzij zo'n externe commissie bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo uitdrukkelijk is aangewezen als bestuursorgaan als bedoeld in artikel
1a, eerste lid, onder d, van de WNo, nam de Nationale ombudsman aan dat dergelijke
commissies buiten het bereik van de WNo vielen, omdat zij noch onder de verantwoordelijkheid
van een bestuursorgaan werkzaam zijn, noch zelf als bestuursorgaan zijn aan
te merken. Wat dit laatste betreft, was daarbij een belangrijke overweging
dat deze commissies niet kunnen worden gezien als een orgaan van een krachtens
publiekrecht ingestelde rechtspersoon, omdat zij niet bevoegd zijn besluiten
te nemen. Ook kan van deze externe commissies niet worden gezegd dat zij met
openbaar gezag zijn bekleed, zo overwoog de Nationale ombudsman.De wijziging van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo bij
algemene maatregel van bestuur van 30 januari 1997, Stb. 47 (zie ook hoofdstuk
2, § 2.1.3.3), heeft aanleiding gegeven het hiervoor weergegeven
standpunt te heroverwegen. Bij die wijziging van het Aanwijzingsbesluit zijn
de adviescolleges als bedoeld in de Kaderwet adviescolleges (overigens met
uitzondering van die adviescolleges waarvan de beleids- en/of wetgevingsadvisering
niet de hoofdtaak is) aangewezen als bestuursorganen waarop de WNo en de Wet
openbaarheid van bestuur van toepassing zijn. Anders dan nog werd aangenomen
bij de totstandkoming van het Aanwijzingsbesluit, in 1993, ging deze wijziging
van het Aanwijzingsbesluit er kennelijk van uit dat een adviescollege, hoewel
dat geen besluiten kan nemen, wel degelijk een bestuursorgaan kan zijn.Nadere bestudering van dit vraagstuk leverde het inzicht op dat het begrip
bestuursorgaan sinds de inwerkingtreding van de Algemene wet bestuursrecht,
op 1 januari 1994, zodanig is verruimd dat ook een entiteit die niet de bevoegdheid
heeft tot het nemen van intern werkende en/of extern werkende rechtshandelingen,
een bestuursorgaan kan zijn, namelijk als zij een bestuurstaak uitoefent waarvoor
aan geen enkele instantie de bevoegdheid tot rechtshandelingen is toegekend.
Zo kan een zelfstandig onderdeel van de overheidsrechtspersoon met een eigen
wettelijke specifieke taak orgaan van die rechtspersoon zijn. Een commissie
die op grond van een wettelijk voorschrift adviseert aan een bestuursorgaan,
is in beginsel zelf ook een bestuursorgaan (aldus Bense en Zijlstra in: Het begrip bestuursorgaan. Betekenis en strekking van artikel 1:1, eerste
lid, Algemene wet bestuursrecht, NTB 94/9, blz. 253–270).Het hiervoor bedoelde inzicht maakte het noodzakelijk om het beleid op
het punt van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van externe
commissies bij te stellen. De wettelijke onderzoekplicht van de Nationale
ombudsman, neergelegd in artikel 12, vierde lid, van de WNo, noopt daartoe.
De Nationale ombudsman heeft niet de vrijheid om klachten over bestuursorganen
die binnen zijn bevoegdheid vallen op grond van opportuniteitsoverwegingen
buiten behandeling te laten. Daar komt overigens bij dat de Nationale ombudsman
zo nu en dan over gedragingen van (leden van) externe commissies klachten
ontvangt met name bejegenings- en termijnklachten waarvan het, uit een oogpunt
van bescherming van de burger tegenover de overheid, onbevredigend zou zijn wanneer die niet voor onderzoek in aanmerking komen, te meer
omdat er over het algemeen geen andere instantie is waaraan dergelijke klachten
kunnen worden voorgelegd.Het voorgaande betekent echter niet dat de Nationale ombudsman nu gedragingen
van alle externe commissies kan onderzoeken. Indien een externe commissie
een bestuursorgaan is en zij niet werkzaam is onder de verantwoordelijkheid
van een ander bestuursorgaan dat al binnen het bevoegdheidsbereik van de Nationale
ombudsman valt, is de bevoegdheid van de Nationale ombudsman afhankelijk van
de aanwijzing van dat bestuursorgaan als bestuursorgaan waarop de WNo van
toepassing is. Naar de huidige stand van de regelgeving betekent dit dat de
Nationale ombudsman:– niet rechtstreeks bevoegd is ten aanzien van dergelijke commissies
indien deze deel uitmaken van de rijksoverheid, tenzij aanwijzing heeft plaatsgevonden
bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo;– wel bevoegd is ten aanzien van commissies die orgaan zijn van
een provincie, een waterschap, één van de achttien aangewezen
gemeenten, een instelling van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie of
een instelling genoemd op de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit (waaronder
de 25 politieregio's), alsmede ten aanzien van commissies die onder de Kaderwet
adviescolleges vallen en waarvan de wetgevings- en/of beleidsadviestaak de
hoofdtaak is.Indien het op 10 februari 1998 door de Tweede Kamer aanvaarde wetsvoorstel
25/456 tot wijziging van de WNo en de Wob (zie hoofdstuk 2, § 2.1.2.2)
tot wet wordt verheven, zou de Nationale ombudsman – op grond van het
bepaalde in het nieuwe artikel 1a, eerste lid, onderdeel e – alsnog
bevoegd worden ten aanzien van commissies die als bestuursorgaan deel uitmaken
van de rijksoverheid, mits zo'n bestuursorgaan niet wordt uitgezonderd bij
algemene maatregel van bestuur als bedoeld in hetzelfde onderdeel e van artikel
1a, eerste lid, van dat wetsvoorstel.Wanneer een externe commissie zelf niet kan worden aangemerkt als een
bestuursorgaan, zal de Nationale ombudsman moeten bezien of gedragingen van
zo'n commissie behoren te worden toegerekend aan een bestuursorgaan dat wel
onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman valt. Indien dat het geval
is, kan de Nationale ombudsman de commissie niet rechtstreeks ter verantwoording
roepen, maar moet hij dat bestuursorgaan op gedragingen van de commissie aanspreken.Het hiervoor beschreven bijgestelde beleid heeft in 1997 onder meer tot
de volgende conclusies geleid op het punt van de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman:– De Nationale ombudsman is – vooralsnog – niet bevoegd
gedragingen te onderzoeken van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
en van klachtencommissies van de raad voor de kinderbescherming. Deze commissies
moeten worden aangemerkt als bestuursorganen, maar zij zijn niet aangewezen
als bestuursorganen waarop de WNo van toepassing is.– De Nationale ombudsman is wel bevoegd ten aanzien van de bezwaar-
en beroepscommissie van een raad voor rechtsbijstand, aangezien bij het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo de (dat wil zeggen: alle) bestuursorganen
van de raden voor rechtsbijstand zijn aangewezen als bestuursorganen waarop
de WNo van toepassing is (zie rapport 97/433).– De Klachtencommissie tolken van de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) moet worden beschouwd als een orgaan van de rechtspersoon staat, en
daarmee als een bestuursorgaan. De commissie is niet uitdrukkelijk
aangewezen als een bestuursorgaan waarop de WNo van toepassing is. Gelet op
de wijze waarop de commissie is ingesteld bij besluit van de Staatssecretaris
van Justitie dan wel het hoofd van de IND, zonder dat de commissie een toereikende
wettelijke grondslag heeft – kan zij echter niet worden aangemerkt als
een zelfstandig bestuursorgaan: er is geen sprake van beperking
van de ministeriële verantwoordelijkheid voor het doen en laten van de
commissie. Om deze reden dient de Nationale ombudsman gedragingen van de commissie
toe te rekenen aan de Staatssecretaris van Justitie. Aangezien ministers (en
staatssecretarissen) wel zijn aangewezen als bestuursorganen die onder de
WNo vallen, is de Nationale ombudsman bevoegd gedragingen van de Klachtencommissie
tolken te onderzoeken.Bij het voorgaande moet nog het volgende worden opgemerkt. Voorzover externe
commissies geacht moeten worden om in (betrekkelijke) onafhankelijkheid te
adviseren of een oordeel te geven, zal de Nationale ombudsman terughoudend
zijn in de beoordeling van de inhoud van die adviezen en oordelen. Verder
zal de Nationale ombudsman in beginsel geen onderzoek instellen naar de inhoud
van een uitgebracht advies indien het bestuursorgaan waaraan dat advies is
uitgebracht in de desbetreffende aangelegenheid een beslissing heeft genomen.
Het advies heeft zich in zo'n geval als het ware opgelost in die beslissing.
Er zal dan over het algemeen onvoldoende belang bestaan bij een onderzoek
van de Nationale ombudsman naar de inhoud van het advies. Of de Nationale
ombudsman wel een onderzoek kan instellen naar de hiervoor bedoelde beslissing,
is onder meer afhankelijk van de vraag of tegen die beslissing een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening openstaat als bedoeld in artikel
16, onderdeel c, van de WNo. 6.3.1.2 Bevoegdheidsafbakening op grond van artikel 1a Artikel 1a, lid 1Ingevolge artikel 1a, eerste lid is de WNo van toepassing op vier categorieën
bestuursorganen. Het begrip bestuursorgaan wordt gedefinieerd in de Algemene
wet bestuursrecht (Awb), met name in artikel 1:1, lid 1 Awb. Het tweede lid
van dit artikel geeft aan welke organen, personen en colleges niet als bestuursorgaan
worden aangemerkt.In 1997 kwamen 1822 verzoekschriften niet voor onderzoek in aanmerking,
omdat zij geen betrekking hadden op een gedraging van een bestuursorgaan in
de zin van de WNo. Dit is 24,7% van de 7380 in 1997 afgedane verzoekschriften
(1996: 23,2%).In eerdere jaarverslagen is ingegaan op de uitbreiding van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman naar de bestuursorganen van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie en de zelfstandige bestuursorganen. De lijst met deze
bestuursorganen is ook in 1997 verschillende malen aangepast (de lijst is
opgenomen in bijlage 6.1. van dit jaarverslag).Op deze plaats wordt gewezen op de wijziging die het gevolg was van de
inwerkingtreding, op 1 maart 1997, van de Organisatiewet sociale verzekeringen
1997. Daardoor werden het Tijdelijk Instituut voor coördinatie en afstemming
(Tica), de bedrijfsverenigingen en de uitvoeringsinstellingen sociale zekerheid
van de lijst geschrapt, en werd het Landelijk instituut sociale verzekeringen
(Lisv) aan de lijst toegevoegd.Voor de overige wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo wordt verwezen naar hoofdstuk 2, § 2.1.3.3.Voorts wordt hier gewezen op de uitbreiding van de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman, vooralsnog tot 1 januari 1999, naar elf gemeenten. De Nationale ombudsman was al, vanaf 1 juli 1996, bevoegd ten aanzien
van zeven gemeenten (Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Voorschoten
en Weert). Op 1 november 1997 kwamen daar bij: Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede
en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp, Noordwijk, Nijkerk, Ruurlo,
Steenwijk en Venlo (zie ook hoofdstuk 2, § 2.1.4.1). Enige voorbeeldenIn een zaak klaagde verzoeker erover dat de SFB Uitvoeringsorganisatie
Sociale Verzekering NV het personeel van zijn bedrijf, dat op afroepbasis
schoonmaakwerkzaamheden verrichtte bij bouwprojecten, had ondergebracht bij
de CAO voor het Bouwbedrijf. Als gevolg daarvan was verzoeker extra premie
verschuldigd. Hij meende dat zijn personeel buiten de werking van een CAO
viel.Nadat informatie was ingewonnen bij de SFB Uitvoeringsorganisatie, werd
geconcludeerd dat de SFB Uitvoeringsorganisatie in dit geval had gehandeld
in de hoedanigheid van administrateur van CAO-partijen, en dat het niet ging
om de uitoefening van een wettelijke taak in het kader van de uitvoering van
sociale verzekeringswetten. Dit betekende dat de klacht buitenwettelijk was.De Nationale ombudsman achtte zich evenmin bevoegd om een oordeel te geven
over een klacht van een verzoeker dat de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond hem
tegen zijn wil had meegenomen. Het bleek dat de politie had gehandeld in opdracht
van de arrondissementsrechtbank, die – ingevolge artikel 282 van het
Wetboek van Strafvordering – de medebrenging had bevolen. Betrokkene
had namelijk geen gevolg gegeven aan een eerdere oproep van de officier van
justitie om ter terechtzitting te verschijnen om als getuige een verklaring
af te leggen.De Nationale ombudsman achtte zich verder niet bevoegd ten aanzien van
het Centraal Administratie Kantoor Bijzondere Zorgkosten b.v. (CAK) te Den
Haag, waarover in 1997 enkele klachten werden ontvangen. Het CAK is namens
de ziekenfondsen, ziektekostenverzekeraars en uitvoerende organen belast met
het vaststellen en innen van de eigen bijdrage thuiszorg. Het CAK maakt geen
deel uit van, en is niet werkzaam onder verantwoordelijkheid van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Verder is het CAK bij het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo niet aangewezen als bestuursorgaan als bedoeld
in artikel 1a, eerste lid, onder d, WNo. Daarom kon de conclusie niet anders
luiden dan dat de Nationale ombudsman terzake geen bevoegdheid toekomt.De betrokken verzoekers werden overigens verwezen naar de klachtencommissie
van de Ziekenfondsraad, aangezien de Ziekenfondsraad, ingevolge het Administratiebesluit
bijzondere ziektenkosten, toezicht houdt op de werkzaamheden van het CAK.Naar aanleiding van een klacht over gedragingen van medewerkers van de
Forensisch Psychiatrische Kliniek Oldenkotte te Rekken, deelde de Nationale
ombudsman de betrokken verzoeker mee dat hij zich niet bevoegd acht om klachten
over particuliere TBS-inrichtingen in onderzoek te nemen.Hetzelfde was van toepassing op een klacht over de Commissie geluidhinder
Schiphol. Deze commissie is door de Minister van Verkeer en Waterstaat ingesteld
ingevolge artikel 28 van de Luchtvaartwet. De gedragingen van de commissie
kunnen echter niet worden toegerekend aan de Minister. Daarnaast is de commissie
niet aangewezen als zelfstandig bestuursorgaan in de zin van de WNo. Dit leidde
ertoe dat de Nationale ombudsman de verzoeker in kwestie moest teleurstellen. Artikel 1a, lid 2Ingevolge het tweede lid van artikel 1a WNo is deze wet niet van toepassing
op gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet. Van een dergelijke gedraging
is sprake als de wetgever ten aanzien van deze gedraging een procedure in
het leven heeft geroepen van beklag of bezwaar bij een rechterlijke instantie,
of wanneer het gaat om een procedurele gedraging waarop de rechter toeziet.In 1997 deed deze afschrijvingsgrond zich voor in 98 gevallen (1996: 70).Evenals in voorgaande jaren betroffen deze gevallen met name de mogelijkheid
voor een belanghebbende om op grond van artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering
(Sv) bij het gerechtshof schriftelijk beklag te doen over de beslissing van
de officier van justitie om in een bepaalde zaak geen (verdere) vervolging
in te stellen. Voorts betrof een aantal zaken de procedure die is neergelegd
in artikel 552a Sv met betrekking tot inbeslagneming. In genoemd artikel is
bepaald dat belanghebbenden zich bij de rechter schriftelijk kunnen beklagen
over (onder meer) inbeslagneming en over het uitblijven van een last tot teruggave.
De Nationale ombudsman komt daarom bij dergelijke klachten geen bevoegdheid
toe.Een ander geval betrof de volgende zaak. Verzoekster had bij het kantongerecht
te Amsterdam een verzoek ingediend tot het instellen van mentorschap over
haar zoon. Tegelijkertijd diende zij een verzoek in om onderbewindstelling
van de zoon. Beide verzoeken werden door de kantonrechter afgehandeld na één
oproep, in één zitting en in één beschikking.
Verzoekster klaagde erover dat zij voor elk verzoek afzonderlijk griffierechten
moest betalen. Door de griffie was zij erop gewezen dat een en ander was geregeld
in een circulaire van het Ministerie van Justitie. Verzoekster was het niet
eens met de gang van zaken, en had uit protest maar één van
beide rekeningen betaald. Zij vroeg de hulp van de Nationale ombudsman om
in de situatie verandering te brengen.De Nationale ombudsman kon haar echter niet van dienst zijn. Op grond
van artikel 25 van de Wet tarieven in burgerlijke zaken kan men binnen een
maand na betaling van griffierechten bij de kantonrechter in verzet komen
tegen de beslissing van de griffier om griffierechten in rekening te brengen.
Omdat er aldus rechterlijk toezicht mogelijk was op de bestreden gedraging
van de griffier, was de Nationale ombudsman niet bevoegd om een onderzoek
in te stellen. 6.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1 InleidingWanneer is vastgesteld dat de instantie waarop de klacht betrekking heeft
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman valt, moet vervolgens nog
worden beoordeeld of de Nationale ombudsman bevoegd is zich uit te laten over
de gedraging waarover wordt geklaagd. Artikel 16 WNo bepaalt namelijk dat
de Nationale ombudsman in een aantal gevallen/aangelegenheden – tijdelijk
of blijvend – niet bevoegd is een onderzoek in te stellen of voort te
zetten.> Grafiek 4 Verdeling verzoekschriften die op grond van
artikel 16 niet in onderzoek zijn genomen 6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)In 1997 ontving de Nationale ombudsman 140 klachten die de inhoud van
algemeen verbindende voorschriften betroffen. Dit is 14,3% is van de verzoekschriften
die op grond van artikel 16 WNo niet in onderzoek werden genomen (1996: 13,2%).
Nogal eens werd de Nationale ombudsman gevraagd om zijn invloed aan te wenden
opdat een bepaalde wettelijke regeling zou worden gewijzigd dan wel ingetrokken.
Gelet op hetgeen is bepaald in artikel 16, onder b van de WNo mag de Nationale
ombudsman dergelijke verzoeken echter niet in behandeling nemen. In de meeste
gevallen werden de betrokken verzoekers verwezen naar de betreffende vaste
commissie uit de Tweede Kamer, naar een politieke partij van hun voorkeur
die in de Tweede Kamer is vertegenwoordigd of naar de betrokken minister.In 1997 werd onder meer over de volgende wettelijke regelingen geklaagd:– de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG).
Verschillende verzoekers klaagden erover dat zij zich verplicht voelden om
zich in het BIG-register te laten registreren als verpleegkundige (zou men
zich niet inschrijven, dan had men niet langer recht op het voeren van de
titel van verpleegkundige), en dat daarvoor een bedrag van f 130 moest
worden betaald. Omdat een en ander een rechtstreeks uitvloeisel
is van hetgeen in de Wet BIG is opgenomen, mag de Nationale ombudsman zich
niet over de kwestie uitlaten;– de Algemene nabestaandenwet (Anw). Evenals in 1996 werd een flink
aantal klachten ontvangen over deze wet, die op 1 juli 1996 in werking is
getreden. Deze klachten betroffen onder meer de in de overgangsregeling opgenomen
inkomenstoets;– de Ziekenfondswet, en dan met name de loongrens zoals die in deze
wet is neergelegd. De klachten waren met name afkomstig van ambtenaren die
met pensioen waren gegaan, en die door de vermindering van hun inkomen onder
de ziekenfondsgrens belandden en dus verplicht verzekerd werden ingevolge
de Ziekenfondswet. Het gevolg hiervan was dat zij enerzijds meer premie moesten
betalen dan voorheen voor hun particuliere ziektekostenverzekering, en anderzijds
dat zij niet meer in aanmerking kwamen voor de Regeling ziektekostenvoorziening
overheidspersoneel (Z.v.o.-regeling). In sommige gevallen leidde dit voor
betrokkenen tot een flinke financiële achteruitgang.Tot slot wordt hier vermeld dat er een tiental klachten werd ontvangen
over de wijze waarop per 1 januari 1997, in het kader van de jaarlijkse APK-keuring,
de hoeveelheid roet in de uitlaatgassen van auto's met dieselmotor wordt gemeten.
De betrokken verzoekers maakten zich met name zorgen over het feit dat de
wijze waarop de meting wordt verricht schade aan de auto zou kunnen veroorzaken.
De Nationale ombudsman moest betrokkenen meedelen dat hij niet bevoegd is
om zich over deze kwestie uit te laten. De wijze van uitvoering van de dieselrookmeting
is uitputtend neergelegd in de Regeling wijze van keuren en de Regeling permanente
eisen. De klachten betroffen dan ook de inhoud van een algemeen verbindend
voorschrift. (Zie ook hoofdstuk 16, § 16B.3) 6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)De Nationale ombudsman is niet bevoegd een onderzoek in te stellen zolang
ten aanzien van de gedraging waarover wordt geklaagd een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening openstaat, of ingevolge een dergelijke
voorziening een procedure aanhangig is. Eindigt een dergelijke procedure in
een rechterlijke uitspraak, dan is de Nationale ombudsman, ingevolge het bepaalde
in artikel 16, onder e WNo, blijvend niet bevoegd tot onderzoek.Artikel 16, onder c WNo was, evenals in voorgaande jaren, de meest gebruikte
van de toetsingscriteria van artikel 16, namelijk in 70,1% van de zaken die
op grond van dit artikel niet tot onderzoek leidden (1996: 69,1%).Bij de inwerkingtreding van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) op 1 januari
1994 is in onderdeel c van artikel 16 WNo de tussenzin «tenzij artikel
6:12 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is» ingevoegd.
Deze tussenzin slaat uitsluitend op de situatie dat een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening openstaat. Dit betekent dat de Nationale
ombudsman bevoegd is om een klacht in onderzoek te nemen over de behandelingsduur
van een aanvraag of een bezwaarschrift, ook wanneer de mogelijkheid openstaat
om over het uitblijven van een besluit een bezwaar- of beroepschrift in te
dienen op grond van artikel 6:12 Awb («fictieve weigering»). Zodra
echter daadwerkelijk een dergelijk bezwaar- of beroepschrift is ingediend,
is de Nationale ombudsman niet bevoegd tot onderzoek.Een voorbeeld is de volgende zaak. Op 15 maart 1994 was een vergunning
tot verblijf bij partner aangevraagd. Omdat een beslissing op die aanvraag
uitbleef, diende verzoekster op 12 oktober 1994 op de voet van artikel 6:12
Awb een bezwaarschrift in bij de Staatssecretaris van Justitie tegen het uitblijven van een beslissing. Dit bezwaarschrift had op 11 juni
1997, de datum waarop de klacht bij de Nationale ombudsman werd ingediend,
nog niet geleid tot een beslissing.Gelet op het bepaalde in artikel 16, onder c WNo was de Nationale ombudsman
niet bevoegd om zich uit te laten over de behandelingsduur van de aanvraag
van 15 maart 1994; er was immers, door het indienen van een bezwaarschrift
op 12 oktober 1994, een procedure aanhangig. De Nationale ombudsman achtte
zich echter wel bevoegd om een onderzoek in te stellen (in dit geval te interveniëren)
wat betreft de behandelingsduur van het bezwaarschrift van 12 oktober 1994.
Artikel 16, onder c vormde daarvoor immers geen beletsel. Enkele andere voorbeeldenEen verzoeker klaagde over de wijze waarop de Kamer van Koophandel en
Fabrieken te Leeuwarden zijn verzoek tot beëdiging als taxateur van woonarken
had behandeld. Zijn klacht hield onder meer in dat de Kamer van Koophandel
hem niet op basis van zijn opleiding en praktijkervaring wilde beëdigen,
maar van hem verlangde dat hij een vaktest zou afleggen, en dat ten onrechte
een relatie werd gelegd tussen de vaktest onroerende zaken en de vaktest woonarken.
Ook bracht verzoeker naar voren dat de Kamer van Koophandel makelaars in de
vaktestcommissie had benoemd, die er zakelijk belang bij hadden dat hij niet
zou worden beëdigd.In artikel 31 van de Wet op de Kamers van Koophandel en Fabrieken is bepaald
dat tegen besluiten, door een Kamer genomen, en tegen handelingen door een
Kamer verricht ter uitvoering van haar bestuurstaak, beroep kan worden ingesteld
bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Alvorens beroep in te stellen,
dient bij de Kamer eerst een bezwaarschrift te worden ingediend.Uit jurisprudentieonderzoek bleek dat verzoekers bezwaren tegen de handelwijze
van de Kamer via de genoemde bezwaar- en beroepsprocedure konden worden onderworpen
aan het oordeel van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (de Kamer
had verzoeker overigens gewezen op de mogelijkheid om beroep in te stellen).
Een en ander betekende dat de Nationale ombudsman op grond van artikel 16,
onder c, WNo niet bevoegd was zich uit te laten over de klacht.Een andere zaak betrof de klacht dat het College van Bestuur van de Open
Universiteit had besloten om de studierichting Onderwijskunde op te heffen.
Omdat verzoekster halverwege de studie was, had dit besluit voor haar ingrijpende
gevolgen. Zij verzocht de Nationale ombudsman een onderzoek in te stellen.De Nationale ombudsman moest verzoekster echter teleurstellen in haar
verwachting dat deze iets voor haar zou kunnen doen. Tegen het besluit van
het College van Bestuur kon, nadat eerst bezwaar was gemaakt, beroep worden
ingesteld bij het College van Beroep voor het hoger onderwijs. Dit college
is een rechterlijke instantie, hetgeen betekende dat de Nationale ombudsman
geen bevoegdheid toekwam om een oordeel te geven over het besluit tot opheffing
van genoemde studierichting.Evenals in 1996 ontving de Nationale ombudsman ook in 1997 vele verzoekschriften
van asielzoekers met de vraag om hen behulpzaam te zijn bij het verkrijgen
van de vluchtelingenstatus (de A-status). In veel gevallen was de klacht dat
slechts een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (vvtv) was verstrekt,
hetgeen voor betrokkenen het gevolg had dat geen aanvraag kon worden ingediend
om de gezinsleden te laten overkomen. Aan de Nationale ombudsman werd gevraagd
of deze zijn invloed kon uitoefenen opdat een betere verblijfsvergunning dan
een vvtv zou worden verkregen.Omdat tegen een beslissing op een asielverzoek bezwaar en beroep openstaat,
moest deze verzoekers worden meegedeeld dat de Nationale ombudsman
niets voor hen kon doen, tenzij de klacht (ook) de behandelingsduur van een
asielaanvraag of een ingediend bezwaarschrift zou betreffen. 6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingGelet op artikel 12, vierde lid, WNo is de Nationale ombudsman verplicht
om een onderzoek in te stellen naar aanleiding van een verzoekschrift als,
na de toetsing aan de artikelen 1a en 16 van de WNo, is geconcludeerd dat
hij daartoe bevoegd is. Die verplichting is er echter niet als zich één
van de omstandigheden voordoet als vermeld in artikel 14 van de WNo. In zo'n
geval kan de Nationale ombudsman besluiten om van onderzoek af te zien. Het
is vast beleid om dan inderdaad geen onderzoek in te stellen, tenzij in de
desbetreffende kwestie sprake is van bijzondere omstandigheden, die nopen
tot het maken van een uitzondering. Grafiek 5 Overzicht van de verzoekschriften die op grond
van artikel 14 niet in onderzoek zijn genomen Al eerder, in § 6.2, is aangegeven dat 30,2% van de 7380 verzoekschriften
die de Nationale ombudsman in 1997 heeft afgedaan niet in onderzoek is genomen
omdat één van de omstandigheden van artikel 14 WNo zich voordeed. Bij de toetsing aan artikel 14 zijn, evenals in de afgelopen
jaren, het meest toegepast de onderdelen a (termijnoverschrijding of onvolledigheid
van het verzoekschrift), b (kennelijke ongegrondheid), c (kennelijk onvoldoende
belang) en h (kenbaarheidsvereiste).In onderdeel c zijn ook de zaken opgenomen die direct door Afdeling I,
middels de interventiemethode, zijn afgedaan (zie ook § 6.1). 6.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste)
en jaartermijn (art. 14, onder a)Nogal eens wordt in een verzoekschrift – binnenwettelijk of buitenwettelijk –
niet zozeer een klacht over een bepaalde gedraging aan de orde gesteld, maar
om informatie of advies gevraagd. In zo'n geval leidt het verzoekschrift niet
tot onderzoek. Ook verzoekschriften die, ook nadat de verzoeker om verduidelijking
is gevraagd, te weinig houvast bieden om eventueel een onderzoek te kunnen
instellen, worden afgeschreven op artikel 14a. Dit geldt in beginsel ook voor
verzoekschriften waarbij sprake is van overschrijding van de wettelijke klachttermijn
van een jaar. In totaal ging het in 1997 bij letter a van artikel 14 om 527
verzoekschriften, 7,1% van de 7380 verzoekschriften die in dit jaar zijn afgedaan
(1996: 6,2%). Enkele voorbeeldenEen voorbeeld van een klacht die als te weinig concreet werd beschouwd
om eventueel een onderzoek in te stellen, betrof een klacht over de wijze
waarop het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) personen had geselecteerd voor de VROM-raad. Verzoeker, die zelf ook
had gesolliciteerd en was afgewezen, klaagde er over dat de selectie niet
had plaatsgevonden op basis van individuele deskundigheid en onafhankelijkheid.
Hij vroeg de Nationale ombudsman om naar de gang van zaken een onderzoek in
te stellen.Verzoeker werd daarop meegedeeld dat de Nationale ombudsman op basis van
de verstrekte informatie geen aanleiding zag om een onderzoek in te stellen
naar de wijze waarop de selectieprocedure in zijn algemeenheid was gevoerd.
Hij werd erop gewezen dat eventueel een onderzoek zou kunnen worden ingesteld
naar het feit dat het ministerie hem had afgewezen. Hij diende zijn klacht,
gelet op het kenbaarheidsvereiste, dan echter wel eerst voor te leggen aan
het ministerie zelf.Een zaak leidde niet tot (verder) onderzoek omdat, nadat terzake twijfel
was gerezen, verzoekster niet wilde meewerken aan het vaststellen van haar
identiteit. Van verzoekster waren alleen een naam en een postbusnummer bekend.In dit verband is van belang dat een verzoekschrift op grond van artikel
14, onder a WNo niet in behandeling behoeft te worden genomen als het niet
de naam en adres van de verzoeker bevat (zie artikel 12, derde lid, onder
a WNo). Achtergrond hiervan is dat de Nationale ombudsman niet verplicht is
om klachten van anonieme klagers te onderzoeken. Vast beleid is dat de identiteit
van de verzoeker te allen tijde aan de Nationale ombudsman bekend moet zijn.
In bijzondere gevallen is de Nationale ombudsman, als daarvoor genoegzame
redenen bestaan, bereid de anonimiteit naar de instantie waarover wordt geklaagd,
te respecteren en te waarborgen.Vermeldenswaard is een verzoekschrift dat de Nationale ombudsman van Loesje
te Arnhem ontving. Daarin werd de aandacht gevraagd voor de komende invoering
van de Euro. Om deze munt alom bekend èn geliefd te maken, werd voorgesteld
om iedereen bij de invoering ervan 1000 Euro te schenken. De Nationale ombudsman
liet weten dat het idee hem niet bepaald tegenstond, maar dat het niet tot
zijn taak behoorde om zich met de kwestie bezig te houden. Naar aanleiding van een andere zaak werd nader vorm gegeven aan het beleid
van de Nationale ombudsman inzake de jaartermijn, in relatie tot hetgeen is
bepaald in artikel 14, onder i WNo.Ingevolge artikel 14, onder i is de Nationale ombudsman niet verplicht
een onderzoek in te stellen of voort te zetten indien en zolang ten aanzien
van een gedraging van het bestuursorgaan die nauw samenhangt met het onderwerp
van het verzoekschrift een procedure aanhangig is bij een rechterlijke instantie,
dan wel ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening
bij een andere instantie.De Nationale ombudsman past artikel 14, onder i overigens op overeenkomstige
wijze toe als het niet gaat om een gedraging van het bestuursorgaan, maar
om een gedraging van verzoeker. Intussen is bij de Tweede Kamer een voorstel
tot wijziging van de WNo aanhangig dat onder meer een bepaling bevat ter codificatie
van dit beleid.Een voorbeeld van deze situatie is de klacht dat de politie iemand heeft
aangehouden en daarbij onnodig geweld heeft gebruikt, terwijl er tegen betrokkene
een strafprocedure aanhangig is waarin aan de orde is of deze zich schuldig
heeft gemaakt aan weerspannigheid tegen een politieambtenaar werkzaam in de
rechtmatige uitoefening van zijn bediening. Het is dan van voor de Nationale
ombudsman van belang om kennis te nemen van de uitspraak van de strafrechter.
In dit verband komt bijzondere betekenis toe aan hetgeen is bepaald in artikel
26, lid 2 WNo: de Nationale ombudsman moet bij de beoordeling van de aan hem
voorgelegde klacht de uitspraak van de rechter in acht nemen.De vraag is nu wanneer de wettelijke jaartermijn begint te lopen wanneer
in een zaak de omstandigheid van artikel 14, onderdeel i zich voordoet of
heeft voorgedaan.Daarbij doen zich twee mogelijkheden voor. In de eerste plaats is er het
geval dat verzoeker zich tijdig, dat wil zeggen binnen de jaartermijn van
artikel 12, lid 1 of 2 WNo, tot de Nationale ombudsman heeft gewend. Aan hem
wordt dan bericht dat vooralsnog geen onderzoek wordt ingesteld en dat hij
kan terugkomen binnen de jaartermijn, of, als deze inmiddels is verstreken,
binnen zes weken nadat er een onherroepelijke uitspraak is gedaan in de aanhangige
procedure.In de tweede plaats is er de mogelijkheid dat verzoeker pas na het verstrij-
ken van de jaartermijn een verzoekschrift bij de Nationale ombudsman indient.
Bij toetsing blijkt echter dat de klacht in verband met artikel 14, onder
i zou zijn afgeschreven als hij zich wel tijdig tot de Nationale ombudsman
had gewend. In zo'n geval is de termijnoverschrijding verschoonbaar, mits
verzoeker zich binnen zes weken na het onherroepelijk worden van de rechterlijke
uitspraak bij de Nationale ombudsman heeft gemeld. Het is immers niet billijk
verzoeker mede te delen dat zijn klacht wegens overschrijding van de jaartermijn
niet voor onderzoek in aanmerking komt, terwijl in verband met artikel 14,
onderdeel i, toch (vooralsnog) geen onderzoek zou zijn ingesteld als hij zijn
verzoekschrift wel tijdig had ingediend. 6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)In een aantal gevallen kan de Nationale ombudsman op basis van de verstrekte
gegevens al op voorhand, dat wil zeggen zonder het instellen van een onderzoek,
een oordeel vellen over de gedraging waarover wordt geklaagd. Meestal gaat
het dan om beslissingen waarbij meteen duidelijk is dat het bestuursorgaan,
gezien de van toepassing zijnde regelgeving, tot geen ander besluit heeft
kunnen komen dan het genomen besluit. Het verzoekschrift wordt dan afgedaan
als kennelijk ongegrond.Artikel 14, onder b werd in 1997 als afschrijvingsgrond toegepast in 5,8%
van de 7380 afgehandelde verzoekschriften (1996: 6,8%). Enkele voorbeeldenVerzoekers, een echtpaar dat zich had aangemeld voor adoptie van een buitenlands
kind, klaagden erover dat de Minister van Justitie aan hen had laten weten
ermee in te stemmen dat de Raad voor de Kinderbescherming, wanneer een aspirant-adoptiemoeder
zwanger wordt tijdens de behandeling van een aanvraag van een beginseltoestemming
voor adoptie, een gezinsonderzoek uitstelt totdat het kind één
jaar oud is geworden. Een gezinsonderzoek maakt deel uit van de procedure
inzake het verlenen van een beginseltoestemming.In de Wet opneming buitenlandse pleegkinderen (WOBP) is, in artikel 4,
onder c, bepaald dat een verzoek tot verlening van een beginseltoestemming
slechts in behandeling wordt genomen indien de aspirant-adoptieouders «ingeval
in hun gezin reeds één of meer eigen kinderen of met het oog
op adoptie opgenomen pleegkinderen verblijven, deze kinderen gedurende ten
minste een jaar hebben verzorgd en opgevoed». Het beleid van de Raad
voor de Kinderbescherming, zoals dat is opgenomen in het Normenrapport II,
is dat een gezinsonderzoek wordt uitgesteld «indien blijkt dat in het
gezin een eigen kind wordt verwacht of minder dan een jaar geleden is geboren,
dan wel binnen die zelfde termijn een pleegkind is geplaatst».Verzoekers, van wie de vrouw tijdens de behandeling van de aanvraag zwanger
was geworden, stelden dat een wettelijke basis voor dit beleid van de Raad
ontbrak. In artikel 4, onder c WOBP is immers niet geregeld dat een verzoek
niet in behandeling kan worden genomen indien iemand na het indienen van de
aanvraag zwanger wordt. De Nationale ombudsman was echter van oordeel dat
een redelijke uitleg van genoemd artikel met zich mee brengt dat het gezinsonderzoek
(en andere handelingen in het kader van de aanvraag) ook wordt opgeschort
in het geval van zwangerschap. Dit mede gezien de strekking van het wetsartikel:
pas nadat het kind één jaar is geworden, kan worden beoordeeld
hoe het gezin in de nieuwe situatie functioneert. De Nationale ombudsman zag
dan ook geen aanleiding om een onderzoek in te stellen.In een andere zaak werd erover geklaagd dat de Dienst Wegverkeer, Centrum
voor voertuigtechniek en informatie (RDW) te Veendam verlangde dat verzoeker,
voordat kon worden overgegaan tot het ongeldig verklaren van het kenteken
van zijn in Slowakije gestolen auto, naast het Slowaaks proces-verbaal van
aangifte ook een proces-verbaal zou overleggen van aangifte bij de Nederlandse
politie.Ingevolge artikel 37 van het Kentekenreglement verklaart de RDW bij onvrijwillig
verlies van het bezit of houderschap van het voertuig een kenteken ongeldig,
mits van het verlies aangifte is gedaan bij één van de in artikel
141 van het Wetboek van Strafvordering bedoelde personen (onder meer politieambtenaren).
Dit betekende dat op de handelwijze van de RDW niets viel aan te merken en
dat de klacht derhalve kennelijk ongegrond was.Een andere verzoeker klaagde erover dat de Minister van Verkeer en Waterstaat
ten onrechte geld had ontvangen voor deel III van het kentekenbewijs over
de maanden juli tot en met december 1996. Hij had vernomen dat de verplichting
om deel III van het kentekenbewijs achter de voorruit aan te brengen op 1
juli 1996 was vervallen. Omdat automobilisten voor het hele jaar hadden betaald,
had de Minister volgens verzoeker een bedrag van f 61 875 000
ten onrechte geïncasseerd.Verzoeker was echter verkeerd geïnformeerd; de door hem bedoelde
wijziging van het Kentekenreglement was niet ingegaan op 1 juli 1996, maar
op 1 januari 1997. Van de Minister kon dan ook niet worden verlangd dat zij
tot terugbetaling zou overgaan. 6.3.3.4 Het kenbaarheidsvereiste (artikel 14, onder h)Het kenbaarheidsvereiste houdt in dat een klacht in beginsel eerst aan
de betrokken dienst of instantie moet worden voorgelegd, zodat deze de gelegenheid
heeft om direct zelf op de klacht te reageren. Deze bepaling leidt ertoe dat
een belangrijk deel van de verzoeken om onderzoek tijdelijk of blijvend niet
tot onderzoek leidt omdat (nog) niet aan het kenbaarheidsvereiste is voldaan.
In 1997 was onderdeel h van toepassing in 10,4% van de 7380 afgedane zaken
(1996: 8,4%).Vast beleid is om geen onderzoek in te stellen als niet is voldaan aan
het kenbaarheidsvereiste. Slechts in bijzondere gevallen wordt van dit beleid
afgeweken.Dit kan aan de orde zijn wanneer verzoeker erover klaagt dat het bestuursorgaan
een voor hem negatieve beslissing heeft genomen, terwijl het duidelijk is
dat verzoekers argumenten zijn meegewogen bij het nemen van die beslissing.
Onder meer doet zich dit in het algemeen voor bij de klachten die worden ingediend
over ontslagbesluiten die zijn genomen door of namens Regionale Directeuren
voor de Arbeidsvoorziening.Ook kan van het kenbaarheidsvereiste worden afgezien wanneer verzoeker
een spoedeisend belang heeft, of wanneer er sprake is van een zodanig verstoorde
relatie tussen verzoeker en het desbetreffende bestuursorgaan, dat van hem
niet kan worden verlangd dat hij zich (nogmaals) tot dat orgaan wendt. Een
andere reden om het kenbaarheidsvereiste niet toe te passen, kan zijn dat
er sprake is van een zogenoemde «repeteer-klacht»: uit eerder
onderzoek van de Nationale ombudsman is bekend dat er bij het bestuursorgaan
waarop de klacht betrekking heeft sprake is van een structureel knelpunt.
Dit doet zich onder meer voor bij klachten over de behandelingsduur van aanvragen
om een verblijfsvergunning en terzake ingediende bezwaarschriften bij de Immigratie-
en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie.Tot slot zij vermeld dat aan genoemd vereiste voorbij wordt gegaan als
sprake is van een gedraging die direct verbonden is aan een andere gedraging
ten aanzien waarvan al wel aan het kenbaarheidsvereiste is voldaan; de secundaire
gedraging lift dan als het ware mee met de primaire gedraging. Dit doet zich
onder meer voor wanneer bij de Nationale ombudsman wordt geklaagd over een
bepaald feitelijk optreden, terwijl men ook niet tevreden is met de wijze
waarop de betrokken instantie een daarover ingediende klacht heeft afgehandeld.Verwijzing door de Nationale ombudsman naar het kenbaarheidsvereiste heeft
in een aantal gevallen tot gevolg dat het betrokken bestuursorgaan (alsnog)
aan de klacht tegemoet komt, of (structurele) maatregelen neemt om een bepaald
knelpunt te verhelpen.Dit deed zich onder meer in het volgende geval voor. Verzoeker klaagde
erover dat de Belastingdienst/Ondernemingen te Amsterdam niet duidelijk in
de toelichting op een voorlopige aanslag vennootschapsbelasting 1996 had aangegeven
dat die aanslag in elf maandelijkse termijnen diende te worden betaald. Omdat
verzoeker nog niet aan het kenbaarheidsvereiste had voldaan, werd aan hem
gevraagd zijn klacht eerst aan de belastingdienst voor te leggen, hetgeen
hij, door tussenkomst van de Nationale ombudsman, ook deed. De belastingdienst
merkte de klacht vervolgens aan als een bezwaarschrift tegen de in rekening
gebrachte vervolgingskosten. Het bezwaarschrift werd wegens termijnoverschrijding
niet ontvankelijk verklaard; ambtshalve werd echter aan het bezwaar tegemoet
gekomen. Erkend werd dat de toelichting onduidelijk was. De tekst met betrekking
tot de betalingstermijnen was inmiddels verduidelijkt.Deze beslissing van de belastingdienst op de klacht, die de Nationale
ombudsman ter informatie in kopie werd toegezonden, gaf aanleiding om de Staatssecretaris
van Financiën te verzoeken om na te gaan of de toelichting, zoals opgenomen
op de achterzijde van de formulieren voorlopige aanslag inkomsten-
en vermogensbelasting, mogelijk eveneens onduidelijk was. Indien dat het geval
was, werd de Staatssecretaris gevraagd om zorg te dragen voor aanpassing van
ook deze formulieren.De Staatssecretaris liet in reactie daarop weten dat er inderdaad reden
was voor actie, en dat de tekst met ingang van 1 juli 1997 was aangepast.
De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van deze mededeling. 6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenVerzoekschriften die niet leiden tot een onderzoek omdat het bestuursorgaan
waarover wordt geklaagd geen bestuursorgaan is in de zin van de WNo, worden
aangemerkt als buitenwettelijke verzoekschriften.In § 6.2 is al aangegeven dat het aantal afgehandelde buitenwettelijke
verzoekschriften 26% bedroeg van de 7380 in 1997 afgehandelde verzoekschriften.
Het buitenwettelijke terrein is in 1997 verder verkleind, onder meer omdat
per 1 november 1997 het aantal gemeenten dat zich bij de Nationale ombudsman
heeft aangesloten, is uitgebreid van zeven naar achttien. Grafiek 6 Afgedane buitenwettelijke en niet in onderzoek
genomen binnenwettelijke verzoekschriften naar onderwerp van de klacht* Tabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied*   1997%1996A Overheid:         1. Gemeenten        a.
huisvesting120       b. bijstand c.a.176      
c. heffingen/belastingen122       d. overige179      59731,1 2. Lagere overheden overig        a. gemeenschappelijke regelingen 20,1      3. Rechterlijke macht 1316,8  4. Inhoud
wettelijke regelingen 1166,1  5. Diversen (overheid
in zijn algemeenheid, onduidelijk geschrift) 40921,3       B
Niet-overheid:         Overige ( o.a. consumentenzaken, verzekeringen,
arbeids-, huur- e.a. civielrechtelijke kwesties) 66534,6   1 9201001 814* Eén verzoekschrift kan betrekking hebben op meer dan één
aandachtsgebiedOok in 1997 gaven de buitenwettelijke verzoekschriften een beeld van alle
facetten van het maatschappelijk leven. De klachten en verzoeken om informatie
en advies hadden betrekking op onder meer problemen in de sfeer van bijstandsverlening,
huurrecht, familierecht, arbeidsrecht, gezondheidsrecht en consumentenrecht.Naast de concrete verzoeken om informatie over uiteenlopende aangelegenheden
en klachten over instanties die niet onder de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman vallen, ontving de Nationale ombudsman een groot aantal brieven
waarin de schrijver met nadruk stelde dat hij, als noodkreet/signalement,
een probleem onder de aandacht van de Nationale ombudsman wilde brengen dat
kennelijk niet naar tevredenheid via de hiervoor geëigende kanalen kon
worden opgelost. In brieven waarin betrokkenen hun beklag deden over het feit
dat zij door de samenloop van bepaalde wettelijke regelingen of door rechterlijke
uitspraken «tussen wal en schip» vielen, overheerste het gevoel
van onrecht en onrechtvaardigheid.In het bijzonder ook gezien deze buitenwettelijke verzoekschriften (en
de vele telefonische contacten; zie hierna, § 6.5) kan worden geconcludeerd
dat de Nationale ombudsman een voorziening is met een lage toegangsdrempel.
Verder blijkt uit deze brieven dat de Nationale ombudsman een belangrijke
functie vervult als vraagbaak en vertrouwenspersoon. De desbetreffende brieven
worden door medewerkers van Afdeling I met zorg behandeld; waar mogelijk wordt
verwezen naar de instantie die de betrokkene wellicht nader van dienst kan
zijn. GemeentenIn 1997 had opnieuw een in verhouding flink aantal van de buitenwettelijke
verzoekschriften betrekking op gedragingen van gemeenten (31,1%; 1996: 33,1%).Burgers zijn onder meer voor een bijstandsuitkering of een tegemoetkoming
op grond van de Wet voorzieningen gehandicapten (WVG) aangewezen op de gemeentelijke
overheid. Uit een aantal klachten kwam duidelijk de grote afhankelijkheid
naar voren die zij juist op deze specifieke terreinen ervaren. Genoemd kunnen
worden de klachten over de lange behandelingsduur van –
meestal medisch-urgente – aanvragen die op grond van de WVG worden ingediend.
In één van de brieven sprak een verzoeker de vrees uit dat met
zijn tweede aanvraag tot toewijzing van een rolstoel opnieuw een behandelingstermijn
zou zijn gemoeid van acht maanden, zoals bij de eerste aanvraag het geval
was geweest.Wat betreft de afhankelijkheid op het gebied van bijstandsverlening kan
de klacht worden vermeld van een verzoeker die aangaf ervan overtuigd te zijn
dat de slechte persoonlijke verstandhouding met de toegewezen bijstandsambtenaar
er de oorzaak van was dat enkele malen ten onrechte – zoals ook naderhand
werd toegegeven – de uitkering tussentijds was stopgezet.Enkele andere voorbeelden van regelmatig terugkerende klachten over gemeenten
betreffen:– het niet of niet voldoende voortvarend uitvoeren van (bestuurs)rechterlijke
uitspraken;– het overschrijden van de beslistermijnen zoals die in de Algemene
wet bestuursrecht zijn gesteld;– het niet-optreden naar aanleiding van illegale verbouwingen;– het niet of in onvoldoende mate toezicht uitoefenen op de naleving
van milieuvoorschriften door bedrijven;– beschikkingen die zijn afgegeven op grond van de Wet waardering
onroerende zaken. 6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen Verdeling
naar onderwerp 1997 1996I. Buitenwettelijk         A Overheid:         1. Gemeenten        a. huisvesting376      
b. bijstand c.a.563       c. heffingen/belastingen409      d. overige1 144      2 492   2.
Lagere overheden overig (gemeenschappelijke regelingen) 12       3. Rechterlijke macht 381        B Niet-overheid:         Overige ( o.a. consumentenzaken, 4 940   verzekeringen,
arbeids-, huur- e.a. civielrechtelijke kwesties)        7 8258 333     II. Binnenwettelijk         1. politie/openbaar
ministerie 1 195   2. Belastingdienst 794  3. Ministerie van Justitie (behalve O.M.) 654  4. Informatie Beheer Groep 1 091   5.
Bestuursorganen belast met uitvoering sociale zekerheidswetgeving 1 281  6. Waterschappen 134   7. Universiteiten/hogescholen 24  8. Provincies (na 1-7-96) 14   9. Gemeenten proefproject
(na 1-7-96) 138   10. Overige verzoeken 1 805     7 1307 607 Totaal 14 955 15 940Zoals uit bovenstaande tabel blijkt, heeft de Nationale ombudsman in 1997
in totaal 14 955 telefonische klachten en verzoeken om informatie ontvangen
(1996: 15 940).Veel burgers informeren telefonisch of hun klacht in aanmerking komt voor
onderzoek door de Nationale ombudsman. Aan de hand van de op dat moment voor
handen zijnde gegevens, beoordelen de medewerkers van Afdeling I of de instantie
waarover wordt geklaagd binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman valt,
en zo ja of de Nationale ombudsman bevoegd is om de gedraging te onderzoeken
en of verzoeker ontvankelijk kan worden geacht in zijn klacht. Als dat zo
is, wordt de betrokkene gevraagd om zijn klacht schriftelijk in te dienen.
Ook in de gevallen dat er op basis van de beschikbare gegevens nog twijfel
bestaat omtrent de bevoegdheid en ontvankelijkheid wordt de betrokkene gevraagd
om de klacht schriftelijk in te dienen en de relevante stukken mee te zenden,
zodat op basis daarvan nader kan worden beoordeeld of de klacht in aanmerking
komt voor onderzoek.In de overige gevallen wordt de verzoeker erop gewezen dat er geen sprake
kan zijn van onderzoek en wordt hij, waar mogelijk, verwezen naar de instantie
die hem wellicht wel van dienst kan zijn, of naar de procedure die hij kan
volgen. 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van de politie bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht.
Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  361 Ontvangen
in 1997  + 590Te behandelen  951Afgedaan     1) niet in onderzoek 468   2) onderzoek      a. rapport166* – 731  
b. tussentijds beëindigd97263 In behandeling per 01/01/98  220* Drie rapporten hadden betrekking op meer dan één verzoekschriftHet aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de politie
bedroeg 590, een stijging van 8,3% ten opzichte van 1996 (545). Ook het aantal
afgedane zaken, 731, steeg, en wel met 9,8%, ten opzichte van 1996 (666).
Deze 731 zaken betreffen 13,4% van de 5460 binnenwettelijke verzoekschriften
die in 1997 werden afgedaan. Daarmee staat de politie op de derde plaats,
na het Ministerie van Justitie (25,5%) en het Ministerie van Financiën
(15,2%) van de binnenwettelijke afgedane verzoekschriften. Van de 731 afgedane
zaken werden 263 (36%) afgedaan na in onderzoek te zijn genomen. Deze 263
zaken vormen 14,2% van de 1851 zaken die de Nationale ombudsman in 1997 afdeed
nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek. Daarmee komt de politie
op de derde plaats, na het Ministerie van Justitie (33,4%) en het Ministerie
van Financiën (14,5%).Over de politie werden 166 rapporten uitgebracht (1996: 177), 27,3% van
de 608 rapporten uit 1997. In 47,1% van de keren dat daarin een gedraging
werd beoordeeld, luidde het oordeel «niet behoorlijk», in 42,3%
«behoorlijk». Wat betreft het gebruik van de beoordelingscriteria
was het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften
aan de orde in 22,8% van de oordelen in de rapporten, het vereiste van belangenafweging/redelijkheid
in 15,4%. 7A.1.2 Het werk van de Nationale ombudsman en leren door
de politie Terugkoppeling door de Nationale ombudsmanHet werk van de Nationale ombudsman op het terrein van de politie bestaat
voor alles uit het doen van onderzoek naar gedragingen van de politie, en
het geven van een oordeel over onderzochte gedragingen. In het geval van een
klacht over de politie wordt de klacht niet alleen voorgelegd aan het verantwoordelijke
bestuursorgaan, voor zijn reactie op de klacht, maar worden ook de politieambtenaren
benaderd op wier gedraging de klacht betrekking heeft. Uiteraard
ontvangen zij naderhand ook rechtstreeks het rapport naar aanleiding van het
onderzoek. Door deze werkwijze wordt zo goed mogelijk gewaarborgd dat ook
de zienswijze van de betrokken politieambtenaar zelf beschikbaar is bij de
beoordeling van de onderzochte gedraging. Deze vaste aanpak betekent tevens
dat de terugkoppeling van het werk van de Nationale ombudsman niet alleen
plaatsvindt naar het bevoegde gezag, maar ook naar de betrokken politieambtenaar
zelf. Deze terugkoppeling kan zowel positief zijn, in het geval van een niet
gegrond verklaarde klacht, als negatief, in het geval de klacht gegrond is
verklaard. Gehoopt mag worden dat door de hiervoor aangegeven werkwijze het
werk van de Nationale ombudsman in individuele gevallen zijn betekenis heeft
voor het leren door de politie van ervaringen uit haar optreden dat onderwerp
werd van een klacht. Dat is van direct belang voor de kwaliteit van het uitvoerend
politiewerk. Columns van de Nationale ombudsmanIn veel gevallen is, bezien vanuit de hiervoor bedoelde ideeën van
terugkoppeling en leren, het rapport van de Nationale ombudsman over een bepaald
politieoptreden niet alleen van belang voor het betreffende korps en de medewerker
die het persoonlijk aangaat, maar ook voor de politiepraktijk meer in het
algemeen. Met het oog daarop is de Nationale ombudsman in 1994, mede op grond
van overleg met de contactambtenaren op het terrein van de politie, begonnen
met een column voor korpsbladen over zijn werk op het terrein van de politie.
In deze columns wordt steeds een algemeen aspect van het politiewerk behandeld,
aan de hand van een paar voorbeelden uit het werk van de Nationale ombudsman.
Deze praktijk is ook in 1997 voortgezet. In totaal zijn acht columns aangeboden
aan de bladen van de politiekorpsen. Het merendeel van de korpsbladen plaatst
deze columns. Uit de reacties die de Nationale ombudsman heeft ontvangen,
blijkt een duidelijke waardering voor deze columns. Gehoopt mag worden dat
zij bijdragen aan de doorwerking van het werk van de Nationale ombudsman,
met name ook naar het uitvoerende niveau – de «werkvloer» –
van de politie, en tevens dat zij bijdragen aan een duidelijk beeld bij de
uitvoerende politieambtenaren van het werk van de Nationale ombudsman.Overigens behandelen korpsbladen soms ook uit eigen initiatief rapporten
van de Nationale ombudsman die op het eigen korps betrekking hebben. Verder
heeft de Nationale ombudsman twee rapporten uit 1997 (97/362 en 97/498) over
een bepaald korps ter informatie ook toegestuurd aan de andere korpsen, om
op die manier meer algemene aandacht te vragen voor een bepaald onderwerp. Opleiding en vorming; inbreng van de Nationale ombudsman
in de verplichte cursus voor hulpofficieren van justitieMet het oog op het leren door de politie en het bevorderen van de kwaliteit
van het politiewerk in de toekomst zijn opleiding en vorming van wezenlijk
belang. De Nationale ombudsman streeft ernaar om, binnen de grenzen van wat
op dit punt voor het Bureau Nationale ombudsman mogelijk is, ook daar de nodige
aandacht aan te besteden. In dit kader moet het boek Behoorlijk Blauw van Jeanne Doomen worden genoemd, dat in 1996 is verschenen. Dit boek
is geheel gebaseerd op het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de politie, en beschrijft alle aspecten van het politieoptreden in relatie
tot de burger. De Nationale ombudsman heeft destijds het initiatief genomen
tot dit boek met name met het oog op het mogelijk gebruik ervan in opleidingen.
Het is echter ook daarbuiten van belang voor de politiepraktijk. In dit verband
moet het initiatief worden vermeld van de districtschef van het district De
Noordhoek van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond, om het boek aan
te bieden aan alle medewerkers van zijn district. Dit gebeurde ter gelegenheid
van het in gebruik nemen van het nieuwe districtsbureau, op 21 februari 1997,
waarbij de Nationale ombudsman één van de sprekers was.Verder moet hier zeker ook de cursus voor hulpofficieren van justitie
worden genoemd. In het Jaarverslag 1996 (blz. 116 en 117) is uitgebreid aandacht
besteed aan de inbreng van de Nationale ombudsman in deze verplichte cursus.
De cursus moet, ingevolge de diverse Aanwijzingsbesluiten, worden gevolgd
door (toekomstige) hulpofficieren voor het verkrijgen van een certificaat
van het Ministerie van Justitie. Het verzorgen van inleidingen voor de cursus
door medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman heeft ook in 1997 een
fors beslag gelegd op de beschikbare capaciteit. In 1997 werd 152 maal een
inleiding verzorgd, verspreid over het hele land. Dit is 67 keer gebeurd door
een daarvoor aangetrokken oud-medewerker.Na 1 april 1998 kunnen alleen gecertificeerde politieambtenaren optreden
als hulpofficier van justitie. Er zullen nog 1000 tot 1500 politieambtenaren
moeten worden opgeleid. Dit betekent dat ook in het eerste halfjaar van 1998
nog vele malen een inleiding zal worden verzorgd. Na 1 april 1998 zullen
eventueel ontstane achterstanden in het aanbieden van cursussen moeten worden
weggewerkt. Het cursusproces ten behoeve van het certificeren van hulpofficieren
van justitie zal in de toekomst worden voortgezet. Het Bureau Nationale ombudsman
zal ook daar naar vermogen aan meewerken.In 1997 heeft, evenals in 1996, een medewerker van het Bureau Nationale
ombudsman meegewerkt aan het actualiseren van het materiaal voor de zogenoemde
instaptoets voor de cursus voor hulpofficieren van justitie. Verder is wederom
medewerking verleend aan de samenstelling van het «Zakboek hulpofficier
van justitie» en het «Zakboek wetteksten». In 1997 is ook
medewerking verleend aan de nieuwe uitgave «Zakboek opsporingsambtenaar».In de voorgaande activiteiten komt het belang tot uitdrukking dat de Nationale
ombudsman hecht aan het geven van een inbreng in de opleiding van politiefunctionarissen,
om ook op die manier de kennis en ervaring op het Bureau Nationale ombudsman
op het terrein van de politie te laten doorwerken naar de praktijk van het
politiewerk. 7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteIn 1997 verschenen vijf rapporten (1996: 15) waarin de Nationale ombudsman
een oordeel gaf over de toepassing van bepalingen betreffende de verdachte
zoals neergelegd in de artikelen 27, 28 en 29 van het Wetboek van Strafvordering
(Sv.). In drie gevallen was de klacht gegrond en in twee gevallen niet gegrond.De vraag of de politie iemand op grond van artikel 27 Sv. kon aanmerken
als verdachte kwam ook een aantal keren aan de orde in het kader van de beoordeling
van de aanhouding (zie 7A.3, onder punt a.). Het aanmerken als verdachteOp grond van artikel 27 Sv. wordt – voordat de vervolging is aangevangen –
als verdachte van een strafbaar feit aangemerkt degene te wiens aanzien uit
feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar
feit voortvloeit.Rapport 97/531 betreft het volgende geval.De Postbank NV deed aangifte van poging tot oplichting. Uit de aangifte
bleek dat iemand die gebruik maakte van een Europese identiteitskaart op naam van verzoeker had getracht door middel van vervalste machtigingskaarten
f 220 000 naar zijn rekening te laten boeken. De Postbank NV had
eerst zelf nog enig onderzoek verricht. Daarbij bleek dat de verdachte gebruik
maakte van vier verschillende bankrekeningen en dat hij twee adressen had
opgegeven, waaronder het adres van verzoeker. Bij de aangifte was een kopie
van een Europees identiteitsbewijs verstrekt. Daarop was een slecht gekopieerde,
donkere, beeltenis zichtbaar die – naar achteraf bleek – niet
de beeltenis van verzoeker was. De politie hield verzoeker vijf dagen na de
aangifte aan (zie ook 7A.3 onder a.). Verzoeker vond dat de politie onvoldoende
onderzoek had verricht om hem als verdachte te kunnen aanmerken. De politie
had volgens hem eerst het identiteitsbewijs moeten verifiëren bij de
dienst Burgerzaken van zijn gemeente.Volgens de Nationale ombudsman bood de aangifte van de Postbank NV echter
voldoende grond voor een redelijk vermoeden van schuld van verzoeker. Deze
kon immers beschikken over de bankrekeningen die op zijn naam stonden, en
hij kon post die verband hield met het strafbare feit hebben ontvangen op
zijn adres. Gezien de aard van het misdrijf, valsheid in geschrifte of oplichting,
diende de politie ermee rekening te houden dat sprake kon zijn van een gecompliceerd
geheel van feiten, waarvan verwisseling van identiteit een onderdeel kon vormen.
De politie had dan ook terecht nog een onderzoek ingesteld naar verzoekers
identiteit voordat zij verzoeker aanhield. Gelet op de uitkomst van dat onderzoek
was er voldoende grond voor de verdenking jegens verzoeker. 7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenIn vierentwintig van de in 1997 uitgebrachte rapporten komt de wijze aan
de orde waarop de politie vrijheidsbenemende dwangmiddelen heeft toegepast.
Tweeëntwintig rapporten hebben (onder meer) betrekking op het dwangmiddel
aanhouden. In vier gevallen was de klacht gegrond, in vijftien gevallen niet
gegrond. In twee gevallen vond de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond. In één geval was de klacht deels gegrond
en kon de Nationale ombudsman deels geen oordeel geven. a. Staande houden en aanhoudenRapport 97/146 gaat over een kraakactie. Het volgende speelde zich af.
In een museumpand ging het inbraakalarm af, waarna de politie ter plaatse
een onderzoek instelde. Er bleek een gat te zijn gemaakt in de muur tussen
dit pand en een aangrenzend pand, dat de vorige nacht was gekraakt. De Nationale
ombudsman was overigens van oordeel dat de gegeven situatie nog niet zodanig
was dat daarop het huisrecht al van toepassing was. Ook was de alarminstallatie
van het museumpand vernield. De vernielingen waren kennelijk kort daarvoor
gepleegd. Op grond hiervan kon de politie volgens de Nationale ombudsman in
redelijkheid een verdenking van vernieling opvatten jegens de personen die
het andere pand hadden gekraakt. Aangezien niet vaststond wie van hen de vernielingen
daadwerkelijk kon(den) hebben gepleegd, kon de politie in redelijkheid alle
personen die zich in het aangrenzende pand bevonden, of die anderszins kennelijk
tot de betreffende groep krakers behoorden, aanmerken als verdachte.In de zaak die al hiervoor aan de orde kwam, onder § 7A.2 (rapport
97/531), werd verzoeker om 20.00 uur in zijn woning aangehouden en vervolgens
in verzekering gesteld. De Nationale ombudsman beoordeelde dat in dit geval
als «niet behoorlijk». Er was geen dringend onderzoekbelang om
verzoeker in de avonduren aan te houden. Verder had de politie niet bij voorbaat
de mogelijkheid mogen uitsluiten dat verzoeker wellicht niet de verdachte
was. Zij beschikte immers niet over een goed signalement van
de verdachte. Bij een aanhouding in de vroege ochtend had de politie vervolgens
overdag de identiteit bij de Dienst Burgerzaken kunnen controleren en was
verzoeker een nacht op het politiebureau bespaard gebleven. De klacht was
op dit punt dan ook gegrond.Rapport 97/356 behandelt het optreden van de politie jegens een dierenbeschermingsorganisatie
(verzoekster), waarvan enkele leden een jachtpartij op het kroondomein Het
Loo observeerden. Geklaagd werd dat het lid X was aangehouden (wegens duwen
tegen een agent en schoppen tegen een politieauto), zonder dat de politie
eerst getuigen à decharge had gehoord.De Nationale ombudsman oordeelde dat er, gelet op de feiten en omstandigheden
van dit geval, was voldaan aan het criterium van een redelijk vermoeden van
schuld, zodat de politie bevoegd was om X aan te houden. Van de politie kon
redelijkerwijs niet worden verwacht dat zij eerst nog een nader onderzoek
zou hebben ingesteld naar de precieze omstandigheden waaronder de feiten hadden
plaatsgevonden waarvan X werd verdacht. Die vragen dienden nader aan de orde
te komen in het opsporingsonderzoek. Wanneer zij daarvoor aanleiding ziet,
kan de politie in dat stadium beslissen getuigen te horen.Rapport 97/579 betreft – onder meer – de aanhouding van verzoeker
door de politie Rotterdam-Rijnmond. Deze aanhouding had plaats nadat verzoeker
had geweigerd zich op vordering van ambtenaren van de Belastingdienst/Ondernemingen
Rotterdam 1 te identificeren. De Nationale ombudsman was van oordeel dat de
ambtenaren van de Belastingdienst nog niet hadden mogen besluiten om gebruik
te maken van hun bevoegdheid om – op basis van artikel 47b van de Algemene
wet inzake rijksbelastingen (AWR) – identificatie van verzoeker te vorderen.
De gedraging van de Belastingdienst/Ondernemingen Rotterdam 1 was daarmee
«niet behoorlijk» (zie voor een bespreking van de gedraging van
de Belastingdienst hoofdstuk 13, 13A.2.5.1).Uit dit oordeel vloeide voort, dat de weigering van verzoeker om te voldoen
aan de vordering tot identificatie nog niet had mogen leiden tot diens aanhouding.
In zoverre werkte het oordeel van de Nationale ombudsman over de gedraging
van de belastingambtenaren door op de gedraging van de politieambtenaren die
ter assistentie van de belastingambtenaren zijn opgetreden, en de aanhouding
van verzoeker hebben verricht. Het oordeel dat ook de aanhouding moest worden
aangemerkt als een niet behoorlijke gedraging, werkte tevens door op het politieoptreden
dat op deze aanhouding is gevolgd. Niettemin ging de Nationale ombudsman in
op de verschillende onderdelen van dit politieoptreden. Daarbij ging het onder
meer over de wijze waarop verzoeker naar een politiebureau was gebracht en
over de wijze waarop hij vervolgens was bejegend. De Nationale ombudsman zag
geen reden voor kritiek op het betreffende optreden wanneer dat op zichzelf
werd bezien.In de twee hierna te bespreken rapporten speelt de vraag of buitenwettelijke
vrijheidsbeneming – die dus geen strafvorderlijk doel diende –
niettemin gerechtvaardigd was.Rapport 97/50 betreft een verzoeker die, hoewel dat wel mogelijk was geweest,
niet was aangehouden op verdenking van vernieling, maar «ter kalmering».
De Nationale ombudsman was van oordeel dat aanhouding voor dat doel niet mogelijk
was, omdat daarvoor de wettelijke basis ontbrak die voor elke vrijheidsbeneming
vereist is. Hij overwoog verder nog het volgende:«Bij een beslissing tot aanhouding kan wel een rol spelen dat van
aanhouding en overbrenging een kalmerende werking kan uitgaan. Van de strafvorderlijke
bevoegdheid tot aanhouding mag echter alleen gebruik worden
gemaakt indien daarbij primair sprake is van een strafvorderlijk oogmerk.»In rapport 97/242 (zie ook hierna in 7A.6.3) was het volgende aan de orde.
Een verzoeker belemmerde het verkeer op de rijbaan. Hij maakte op de politie
een verwarde indruk, was onvast ter been en had gedronken. Naar eigen zeggen
had hij een soort stierengevecht met auto's geleverd. De politie bracht verzoeker
«voor zijn eigen veiligheid en die van het verkeer» naar het politiebureau.
Dit had echter niet verzoekers instemming en hield dus vrijheidsbeneming in.Voor vrijheidsbeneming in het kader van de hulpverlenende taak van de
politie bestaat echter geen wettelijke basis, aldus de Nationale ombudsman.
Hij overwoog in dit verband:«Buitenwettelijke vrijheidsbeneming is alleen te rechtvaardigen
in een situatie van een noodtoestand zoals die zich kan voordoen als gevolg
van een conflict van rechtsplichten. Het gaat bij een dergelijk conflict enerzijds
om de plicht van de politie om de door de wet beschermde rechten en vrijheden
van de burger te respecteren, en anderzijds om plichten die kunnen voortvloeien
uit de taak van de politie om de openbare orde te handhaven en hulp te verlenen
aan hen die deze behoeven.»Weliswaar bestond in dit geval voldoende noodzaak voor ingrijpen door
de politie, maar daarmee stond de noodtoestand nog niet vast. Vaststond dat
de politieambtenaren was meegedeeld dat verzoeker vlakbij woonde. Gelet hierop
had de politie eerst moeten onderzoeken of verzoeker aan het zogenoemde eigen
zorgkader had kunnen worden overgedragen. Wanneer dat niet mogelijk was geweest,
had de politie moeten proberen verzoeker op vrijwillige basis naar het politiebureau
over te brengen. Pas als dit ook niet zou zijn gelukt en verzoekers toestand
nog steeds hetzelfde was geweest, zou sprake zijn geweest van een noodtoestand
waarin het belang van hulpverlening diende te prevaleren boven het belang
van bescherming van het betreffende grondrecht. Het was dus niet juist dat
de politie verzoeker direct al naar het politiebureau had gebracht. b. ophouden voor verhoor en inverzekeringstellingZeven rapporten betreffen het onderwerp optreden voor verhoor en inverzekeringstelling.
Zes daarvan gaan (mede) over de duur van het ophouden voor verhoor. De klacht
was op dat punt vijf keer ongegrond en twee keer gegrond.Dat laatste was het geval in de zaak die leidde tot rapport 97/490. Verzoeker
was aangehouden voor belediging van een ambtenaar in functie en voor weerspannigheid
en was vier uur en vijftig minuten op het politiebureau vastgehouden. De korpsbeheerder
vond dit niet te lang, mede gelet op het feit dat verzoeker in het politiebureau
niet had meegewerkt. De Nationale ombudsman was echter van oordeel dat de
politie onvoldoende voortvarendheid had betracht bij het onderzoek en dat
verzoeker wel te lang opgehouden was geweest. Het onderzoek naar de strafbare
feiten in kwestie was niet ingewikkeld. Verder was in het uur tussen het inboeken
van verzoeker als arrestant en zijn overplaatsing naar een cel niet of nauwelijks
onderzoek verricht, en evenmin tijdens verzoekers verblijf van een uur in
een cel. Verzoeker had zich weliswaar recalcitrant gedragen in de ophoudruimte,
maar niet aannemelijk was dat een «afkoelingsperiode» van een
uur in een cel noodzakelijk was geweest. 7A.4 Overige dwangmiddelen 7A.4.1 BinnentredenHet onderwerp binnentreden kwam in 1997 in acht rapporten aan de orde.
In de helft van deze gevallen was de klacht gegrond en in de helft niet gegrond. Binnentreden ter hulpverleningIn de zaak die leidde tot rapport 97/348, werd de politie door een buurtbewoner
bij een ruziënd stel geroepen. De omstandigheden waarin de politie verzoeker
en zijn vriendin aantrof, worden beschreven in § 7A.13.3. Verzoeker
klaagde erover dat de politie zonder zijn toestemming was binnengetreden.De Nationale ombudsman overwoog in dit verband als volgt. Op grond van
artikel 8, tweede lid, van de Politiewet is de politie in het kader van haar
hulpverleningstaak bevoegd tot binnentreden in een woning. Voor binnentreden
zonder toestemming van de bewoner(s) is in beginsel een schriftelijke machtiging
nodig. Deze is echter niet vereist indien ter voorkoming of bestrijding van
ernstig en onmiddellijk gevaar voor de veiligheid van personen terstond in
de woning moet worden binnengetreden (artikel 2, vierde lid, van de Algemene
wet op het binnentreden).De politieambtenaren beschikten in dit geval niet over een machtiging
tot binnentreden tegen de wil van de bewoners. Zij werden echter geconfronteerd
met een verbaal agressieve verzoeker, die hun het spreken met zijn vriendin
wilde beletten. Mede gelet op de melding, en gezien haar waarnemingen ter
plaatse (zie 7A.13.3), diende de politie ermee rekening te houden dat de veiligheid
van de vriendin gevaar zou kunnen lopen. Ter voorkoming hiervan kon zij in
redelijkheid besluiten om in het kader van haar hulpverleningstaak –
ondanks verzoekers weigering – de woning te betreden en vervolgens ook
niet direct gevolg te geven aan de sommatie van verzoeker om de woning te
verlaten. Mede van belang voor dit oordeel was de omstandigheid dat de politie,
om uitsluitsel te krijgen over de veiligheid van de vriendin, de woning niet
verder behoefde te betreden – en ook niet verder heeft betreden –
dan het staan in de deuropening. De klacht was niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/363 was de politie op de hoogte van
de problematische situatie in verzoekers gezin en van het feit dat diens zoon
M. niet meer in de ouderlijke woning verbleef. M. vroeg de politie assistentie
bij het verkrijgen van zijn paspoort dat nog in het ouderlijk huis zou liggen.
De politie ging mee naar de woning, waar verzoeker en zijn vrouw op dat moment
niet aanwezig waren. Verzoekers zoontje van acht jaar deed de deur open. De
politie en M. gingen vervolgens de woning binnen. Toen de ouderslaapkamer,
waar het paspoort zich zou bevinden, op slot bleek te zijn, hielp de politie
M. om via een ladder die slaapkamer binnen te komen door het open raam. Verzoeker
diende een klacht in. Hoewel de Nationale ombudsman niet twijfelde aan de
goede bedoelingen van de betrokken politieambtenaren, was hij van oordeel
dat zij zich, bezien vanuit eisen van professionaliteit, meer terughoudend
hadden moeten opstellen. Zij hadden, nadat was gebleken dat verzoeker en zijn
vrouw niet thuis waren, in de gegeven omstandigheden moeten besluiten om op
een later tijdstip terug te komen. Binnentreden zonder toestemmingIn rapport 97/422 (zie ook hierna, onder § 7A.4.2 en, meer uitgebreid,
onder § 7A.10.2) gaat het om binnentreden ter aanhouding en inbeslagneming.
De Nationale ombudsman overwoog in dit kader het volgende. Uit een oogpunt
van behoorlijkheid dient de politie – ook als zij in het bezit is van
een machtiging om zonder toestemming van de bewoner diens woning
te betreden – in beginsel toch eerst om toestemming te vragen. Uitzondering
hierop vormt bijvoorbeeld de situatie dat naleving van deze regel naar redelijke
verwachting de strafvordering zal kunnen schaden. Indien van deze uitzondering
sprake is, dienen in het verslag van binnentreden – ook – de redenen
waarom en de wijze waarop een en ander heeft plaatsgevonden te worden vermeld. 7A.4.2 Huiszoeking en doorzoeken auto'sHet onderwerp huiszoeking kwam in 1997 in drie rapporten aan de orde.
In twee gevallen was de klacht gegrond. In één geval was de
klacht op dit punt deels gegrond en kon deels geen oordeel worden gegeven.
Eén rapport gaat over het doorzoeken van de auto van een verzoeker.
De klacht was niet gegrond.Huiszoeking is een ingrijpend dwangmiddel. In beginsel moet huiszoeking
dan ook gebeuren door de rechter-commissaris, in het kader van een gerechtelijk
vooronderzoek. Bij dringende noodzakelijkheid mag de officier van justitie –
bij heterdaad en misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten –
huiszoeking doen, onder vordering van een gerechtelijk vooronderzoek. Slechts
indien het optreden van de officier van justitie niet kan worden afgewacht,
komt de bevoegdheid tot huiszoeking toe aan iedere hulpofficier van justitie.In de zaak die leidde tot het rapport 97/422 (zie ook de vorige paragraaf
en § 7A.10.2), deed de politie huiszoeking in een drugspand. De
machtiging tot binnentreden zonder toestemming van de bewoner meldde als doel
het aanhouden van verdachten en het doen van huiszoeking ter inbeslagneming.
Toen er na het binnentreden in het pand niemand was die verklaarde hoofdbewoner
te zijn zodat niemand toestemming voor huiszoeking kon geven, nam de politie
contact op met de officier van justitie. Deze deelde mee dat hij noch de rechter-commissaris
kon komen, en gaf aan de aanwezige hulpofficier van justitie opdracht de huiszoeking
te verrichten.De Nationale ombudsman stelde vast dat hier sprake was geweest van een
geplande actie. In zo'n geval behoort tevoren overleg met de officier van
justitie te worden gevoerd, die zich vervolgens eventueel tot de rechter-commissaris
kan wenden. Nu had de politie zelf een situatie doen ontstaan die het bezwaarlijk
maakte om het optreden van de officier van justitie af te wachten. Dat kon
er echter niet aan afdoen dat zij die mogelijkheid tevoren wel degelijk had
gehad en dus had moeten gebruiken. De Nationale ombudsman achtte het onjuist
dat dit niet was gebeurd. Dat de officier van justitie de in het pand aanwezige
hulpofficier van justitie had opgedragen om, onder diens leiding, tot zoeking
over te gaan, kon daaraan niet afdoen. 7A.4.3 Handboeien en fouillerenHet gebruik van handboeien werd in 1997 tien keer beoordeeld. De helft
van de klachten hierover was gegrond, en de helft ongegrond.In vier rapporten gaf de Nationale ombudsman een oordeel over fouilleren.
De klacht was in drie gevallen gegrond en in één geval niet
gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/399 was verzoeker – verdacht
van zware mishandeling (zie ook hierna onder § 7A.6.1) – direct
na zijn aanhouding geboeid, «gelet op zijn persoon en in verband met
de veiligheid van de bij de aanhouding betrokken politieambtenaren».
Verzoeker had zich niet verzet. De Nationale ombudsman overwoog dat er, gelet op de aanwezigheid van een
groot aantal politieambtenaren, geen gevaar was geweest voor verzet of ontvluchting.
In die zin was het aanleggen van de handboeien in dit geval niet nodig geweest.
Niettemin was er, gelet op de aangevoerde argumenten om in dit geval toch
te boeien, bezien in verband met de beoordelingsvrijheid die uitvoerende politieambtenaren
op dit punt toekomt, onvoldoende reden om te oordelen dat deze keuze niet
in redelijkheid had kunnen worden gemaakt. De klacht was niet gegrond. 7A.4.4 InbeslagnemingIn 1997 verschenen vijf rapporten over het onderwerp inbeslagneming. In
één geval was de klacht niet gegrond, in één geval
kon geen oordeel worden gegeven en in de overige drie gevallen was de klacht
gegrond.Artikel 94, derde lid, Sv. bepaalt dat na inbeslagneming een bewijs van
ontvangst aan de beslagene moet worden verstrekt. In de zaak die leidde tot
rapport 97/496 had de politie een onverzekerde auto onder zich genomen, maar
nog niet in beslag genomen. Ook in zo'n geval mag echter van de politie worden
verwacht dat zij een bewijs van ontvangst verstrekt op het moment dat zij
besluit de auto onder zich te houden, aldus de Nationale ombudsman.Ook in rapport 97/128 komt een inbeslagnemingskwestie aan de orde. In
een loods werden een gestolen boot en trailer aangetroffen. De politie liet
de goederen door een takelbedrijf overbrengen. Het bedrijf wilde de goederen
pas afgeven aan verzoeker (tevens de bestolene) na betaling van de overbrengingskosten.
Verzoeker vroeg aan de politie deze kosten (geheel) te vergoeden, wat de politie
weigerde.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam echter naar voren dat
de spullen (voor het overbrengen) in beslag waren genomen. Dan geldt artikel
11, eerste lid, van het Besluit inbeslaggenomen voorwerpen (1993), dat bepaalt
dat bewaring, onderhoud en teruggave van inbeslaggenomen voorwerpen dient
te geschieden zonder kosten voor degenen aan wie zij moeten worden teruggeven.
De Nationale ombudsman deed dan ook de aanbeveling aan de politie om de betaalde
sleepkosten geheel voor haar rekening te nemen. Deze aanbeveling werd opgevolgd.In de zaak die leidde tot rapport 97/144 werd terecht geklaagd over inbeslagneming
van een bromfiets, die te lang had geduurd (zie hierover verder § 7A.19).In rapport 97/512 komt de vraag aan de orde aan wie de politie een bromfiets
had moeten teruggeven waarvan door twee verschillende personen aangifte van
diefstal was gedaan. De voornamelijk civielrechtelijke aspecten van deze kwestie
worden besproken in § 7A.20. 7A.5 Politieoptreden en vrijwilligheidIn 1997 verschenen twee rapporten over gevallen waarin de politie een
beroep deed op de vrijwillige medewerking van een burger in het kader van
een door haar ingesteld onderzoek. In het ene geval was de klacht niet gegrond,
in het andere gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/62 werd verzoeker verdacht van zware
mishandeling. De politie ging naar zijn huis en verzocht hem mee te gaan naar
het bureau. Verzoeker gaf de mishandeling meteen toe en wilde ook wel mee
naar het bureau. Hij wilde zich echter eerst even omkleden, en in zijn eigen
auto naar het bureau rijden. De politie gaf hem echter te verstaan dat hij
meteen mee moest gaan. Verzoeker klaagde erover dat de politie
in dit verband had opgemerkt: «Niet goedschiks, dan kwaadschiks».De Nationale ombudsman beoordeelde een en ander als volgt. Wanneer een
verdachte om vrijwillige medewerking wordt gevraagd moet hem – binnen
redelijke grenzen – de ruimte worden gegeven om zijn medewerking ook
daadwerkelijk te verlenen. In dit geval was aan deze eis niet voldaan. Verzoekers
wensen waren niet onredelijk en er waren – kort gezegd – geen
contra-indicaties geweest om de verzoeken niet in te willigen. De politie
had verzoeker niet werkelijk de keuze gelaten om vrijwillig mee te werken.
Daarmee had de politie niet consequent gehandeld. Zij had immers verzoeker
gevraagd om vrijwillige medewerking. Vervolgens was hij echter, zonder dat
hiervoor aannemelijke gronden waren aangevoerd, min of meer gedwongen mee
te gaan naar het politiebureau. De klacht was gegrond. 7A.6 GeweldgebruikIn 1997 kwam in 23 rapporten geweldgebruik door de politie aan de orde.
Deze zaken zijn in te delen naar de vorm van geweld dat de politie heeft gebruikt:
de inzet van een arrestatieteam, vuurwapengebruik en het gebruik van de diensthond,
de wapenstok of fysiek geweld. 7A.6.1 ArrestatieteamDe inzet van een arrestatieteam wordt over het algemeen beschouwd als
een zwaar geweldmiddel. Dit heeft alles te maken met de wijze van optreden
van arrestatieteams. Een arrestatieteam treedt op als een operationele eenheid
en maakt daarbij gebruik van specifieke aanhoudingstechnieken en -tactieken.
Kenmerkend voor het optreden van arrestatieteams bij aanhoudingen buiten heterdaad
is dat het optreden er op is gericht om de aan te houden en vuurwapengevaarlijk
geachte persoon of personen geen gelegenheid te bieden gebruik te maken van
een vuurwapen. De werkwijze van arrestatieteams is gebaseerd op snelheid van
handelen en het verrassingseffect. Zo worden woningen standaard betreden zonder
toestemming van de bewoner, worden aangehouden personen meteen na hun aanhouding
geboeid, en wordt hun veelal een zak over het hoofd getrokken. De overrompelende
werkwijze van een arrestatieteam houdt veelal een ernstige inbreuk in op grondrechten
van de betrokken burger. Een arrestatieteam beschikt ten behoeve van een adequate
uitoefening van zijn taak over afwijkende bewapening, uitrusting en kleding.
Voor de inzet van een arrestatieteam is toestemming vereist van het openbaar
ministerie.De Nationale ombudsman oordeelde in één geval over de inzet
van een arrestatieteam bij een aanhouding; hij achtte de klacht niet gegrond.
Het betreft rapport 97/399 (deels ook hiervoor besproken onder § 7A.4.3).Dit rapport behandelt de klacht van verzoeker dat hij ten onrechte was
aangehouden door een arrestatieteam van het regionale politiekorps Midden-
en West-Brabant. De aanleiding voor de aanhouding was de aangifte van (poging
tot) zware mishandeling van een eigenaar van een café. Met toestemming
van de officier van justitie te Breda werd verzoeker vervolgens buiten heterdaad
aangehouden. De aanhouding werd verricht door de door de politie als zodanig
benoemde «groep Risico-Aanhoudingen». Deze groep bestond destijds
uit negen politieambtenaren. Verzoeker werd bij zijn aanhouding een zak over
het hoofd getrokken; daarna werd hij geboeid overgebracht naar het politiebureau.De beheerder van het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant achtte
in dit geval de inzet van de groep Risico-Aanhoudingen gerechtvaardigd, in
verband met de aard van het feit waarvan verzoeker werd verdacht,
de antecedenten van verzoeker voor geweldsmisdrijven en de omstandigheid dat
de politie in het verleden meermalen was geconfronteerd met escalerende optredens
op het terrein van het woonwagencentrum waar verzoeker zijn verblijfplaats
had.De Nationale ombudsman overwoog dat onder bepaalde omstandigheden bij
een aanhouding de inzet van een meer dan gebruikelijk aantal politiefunctionarissen
gerechtvaardigd kan zijn. Hij gaf aan dat dit vooral geldt indien met de extra
politie-inzet wordt beoogd de omstandigheden rondom het politieoptreden beheersbaar
te houden en te voorkomen dat dit optreden gewelddadige reacties oproept.
Gelet op het feit dat de politie bij eerder politieoptreden op het terrein
van het woonwagencentrum moeilijkheden had ondervonden, achtte de Nationale
ombudsman de inzet van extra politiepersoneel gerechtvaardigd, gezien het
doel van deze extra inzet, het voorkomen van escalatie bij de aanhouding van
verzoeker.Met de korpsbeheerder was de Nationale ombudsman van oordeel dat in dit
geval niet was opgetreden door een arrestatieteam. Het optreden van de betrokken
politieambtenaren week in dit geval af van de wijze waarop arrestatieteams
plegen op te treden. Zo had de politie voorafgaande van het binnentreden in
verzoekers woning aangeklopt. Verzoeker heeft vervolgens zelf de voordeur
van zijn woning opengedaan, waarna hij direct werd aangehouden. De politieambtenaren
waren in (standaard) uniform gekleed. De Nationale ombudsman oordeelde dat
verzoeker in die zin niet kon worden gevolgd in zijn stelling dat hij door
een arrestatieteam was aangehouden, wat er verder ook zij van de wijze waarop
aan de inzet van de politie in dit geval was vormgegeven. De onderzochte gedraging
was in zoverre «behoorlijk». Overigens merkte de Nationale ombudsman
op dat het gebruik van de zak sterke afkeuring verdiende. Dit gebruik was,
zoals de korpsbeheerder ook zelf al had aangegeven, in de gegeven omstandigheden
niet gerechtvaardigd. 7A.6.2 VuurwapengebruikIn 1997 verschenen vier rapporten waarin het gebruik van een vuurwapen
door de politie aan de orde kwam. In één rapport werd de klacht
gegrond verklaard en in twee gevallen niet gegrond. In een ander geval (rapport
97/252) kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat politieambtenaren
van het regionale politiekorps Gelderland-Midden niet onjuist hadden gehandeld
toen zij uit voorzorg een vuurwapen ter hand hadden genomen (en eventueel
gericht hadden gehouden) bij de aanhouding van een persoon die vuurwapenantecedenten
had en werd verdacht van betrokkenheid bij een schietincident.Rapport 97/273 betreft een klacht over de omstandigheden waaronder een
zoon van een exploitant van een landbouwbedrijf door twee politieambtenaren
van het regionale politiekorps Zuid-Holland Zuid was aange- houden. De zoon
werd verdacht van het doorrijden na een aanrijding die hij met een tractor
zou hebben veroorzaakt. Vader en zoon klaagden er onder meer over dat één
van de politieambtenaren bij de aanhouding een vuurwapen had getrokken en
op de zoon had gericht.De politierechter te Dordrecht had de zoon naar aanleiding van dit incident
onder meer veroordeeld voor bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht.
Gelet daarop ging de Nationale ombudsman er bij de beoordeling van de klacht
van uit dat de zoon een of beide politieambtenaren had bedreigd met enig misdrijf
tegen het leven gericht. De Nationale ombudsman overwoog dat het in zo'n situatie
alleszins voor de hand ligt, dat degene op wie deze bedreiging zich richt
daarop reageert om haar af te wenden. Uit de bevindingen van het onderzoek
van de Nationale ombudsman was gebleken dat één van de politieambtenaren, toen de zoon hem bedreigde, een paar passen achteruit had gedaan,
maar niet snel had kunnen weg komen, doordat hij was weggezakt in de voren
van het akkerland. Vervolgens had hij zijn vuurwapen getrokken.De Nationale ombudsman overwoog dat zich op dat moment niet één
van de situaties had voorgedaan als genoemd in artikel 7 van de Ambtsinstructie
voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar,
waarin het gebruik van een vuurwapen is gerechtvaardigd. De Nationale ombudsman
vond echter dat dit niet wegnam dat het, gelet op het vonnis van de politierechter
en de bevindingen van zijn eigen onderzoek, er voor moest worden gehouden
dat voor de politieambtenaar sprake was geweest van een zodanig directe en
ernstige bedreiging dat het niet onjuist was geweest dat hij, bij wijze van
noodweer als bedoeld in artikel 41 van het Wetboek van Strafrecht, had besloten
tot het trekken van zijn vuurwapen en dat te richten op de zoon, om aldus
te trachten hem van zich af te houden. De Nationale ombudsman oordeelde dan
ook dat de onderzochte gedraging op dit punt «behoorlijk» was. 7A.6.3 Diensthond/wapenstok/fysiek geweldIn 1997 kwam in achttien rapporten geweldstoepassing door de politie aan
de orde waarbij sprake was geweest van fysiek geweld.In negen gevallen werd de klacht niet gegrond verklaard. In één
geval achtte de Nationale ombudsman de klacht gegrond. In twee gevallen werd
geen oordeel gegeven over de klacht. In twee zaken kwam de Nationale ombudsman
tot de conclusie dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was en
in twee andere zaken dat de klacht deels niet gegrond was, terwijl voor het
overige op dit punt geen oordeel kon worden gegeven. Verder kwam de toepassing
van fysiek geweld aan de orde in twee zaken waarin de Nationale ombudsman
zich van een oordeel op dit punt moest onthouden.Bij één van deze zaken (rapport 97/242, ook besproken in
§ 7A.3) werd geklaagd over de handelwijze van het regionale politiekorps
Haaglanden ten aanzien van een geboeid persoon. De Nationale ombudsman merkte
in algemene zin op dat de politie in gevallen waarbij een persoon met de handen
op de rug is geboeid er voor dient zorg te dragen dat wordt voorkomen dat
deze persoon ten val komt, omdat een geboeid persoon een eventuele val niet
met de handen kan opvangen. De Nationale ombudsman overwoog dat het raadzaam
is dat betrokkene bij verplaatsingen bij voorkeur door twee personen wordt
vastgehouden, ter voorkoming van een eventuele val.In dit geval was verzoeker met de handen op de rug geboeid en onvast ter
been. Eén ambtenaar begeleidde hem. Verzoeker was in de wachtruimte
ten val gekomen en daarbij op zodanige wijze gewond geraakt dat een ziekenhuisbezoek
noodzakelijk was. De verklaringen over de wijze waarop verzoeker ten val was
gekomen, stonden tegenover elkaar. Omdat echter niet was voldaan aan de hiervoor
bedoelde zorgplicht, oordeelde de Nationale ombudsman dat op dit punt niet
juist was gehandeld.In rapport 97/189 oordeelde de Nationale ombudsman dat ambtenaren van
het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland op zichzelf bevoegd waren
geweld te gebruiken om verzoeker, die was aangehouden voor het plegen van
verzet, te kunnen overbrengen naar het politiebureau. De onderzochte gedraging
werd in zoverre «behoorlijk» geacht. Eén van beide politieambtenaren
had echter zijn wapenstok gepakt en getracht verzoeker daarmee op afstand
te houden. Om te voorkomen dat verzoeker hem daadwerkelijk zou slaan, had
hij verzoeker – zonder eerst te waarschuwen – met de korte wapenstok
enkele klappen gegeven. Over het aantal keren dat en de plaatsen van het lichaam
waarop verzoeker was geslagen, liepen de lezingen uiteen. In
elk geval stond vast dat de politieambtenaar drie keer had geslagen met de
korte wapenstok. De Nationale ombudsman achtte het gebruik van de wapenstok
in dit geval een disproportioneel middel om het gestelde doel – de overbrenging
van verzoeker – te bereiken. In dit verband was van belang dat het gebruik
van de wapenstok in de regel verwondingen veroorzaakt, wat ook in dit geval
was gebeurd. Volgens de Nationale ombudsman viel niet in te zien waarom de
beide politieambtenaren samen niet eerst hadden getracht verzoeker met enige
fysieke dwang onder controle te krijgen. De onderzochte gedraging was in zoverre
«niet behoorlijk».In dit onderzoek was voorts gebleken dat de politie vervolgens verzoekster
had aangehouden omdat zij de aanhouding van verzoeker belemmerde, door te
slaan en buiten zinnen te raken. Verzoekers klaagden er onder meer over dat
de politie verzoekster met toepassing van geweld het politiebureau had binnengesleept
en haar hardhandig in een politiecel had geplaatst. Na aankomst bij het politiebureau
liep verzoekster in plaats van het politiebureau binnen te gaan in een andere
richting. Een derde politieambtenaar liep vervolgens op verzoekster af en
pakte haar bij haar arm vast om haar ertoe te bewegen het politiebureau in
te gaan. Daarop was verzoekster over haar toeren geraakt en was zij de ambtenaar
aangevlogen. De politieambtenaar verklaarde tegen haar te hebben geroepen
dat zij moest ophouden. Vervolgens had hij haar een klap met de vlakke hand
in haar gezicht gegeven.De Nationale ombudsman achtte de klap in deze omstandigheden niet onjuist,
omdat van een dergelijke klap soms een kalmerende werking kan uitgaan. In
dit geval kalmeerde verzoekster echter niet. Over wat er vervolgens was gebeurd,
liepen de lezingen uiteen. De Nationale ombudsman achtte echter aannemelijk
dat de politieambtenaar, zonder hulp van een collega, verzoekster in een opbrenggreep,
waarbij zijn arm om haar keel was geslagen, over een afstand van 25 meter
had vervoerd. Deze wijze van opbrengen vond de Nationale ombudsman, zeker
gelet op de risico's voor het ontstaan van letsel, afkeurenswaardig. Van de
desbetreffende politieambtenaar had mogen worden verwacht dat hij de hulp
had ingeroepen of afgewacht van één of meer collega's, die op
de binnenplaats aanwezig waren. Vervolgens hadden zij gezamenlijk verzoekster
op een minder hardhandige wijze onder controle kunnen brengen en het politiebureau
kunnen binnen leiden. Op dit punt was de onderzochte gedraging dan ook «niet
behoorlijk». 7A.7 ControlebevoegdhedenDe uitoefening van controlebevoegdheden door de politie vormde in 1997
drie keer (mede) het onderwerp van een rapport van de Nationale ombudsman.
De klachten op dit punt werden in twee gevallen niet gegrond verklaard. In
één geval achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond.Rapport 97/106 (zie ook § 7A.18.1) betreft een klacht van een
verzoeker over de wijze waarop ambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
in een café een controle hadden gehouden op illegaal in Nederland verblijvende
personen. De actie was uitgevoerd door 24 politieambtenaren. Een deel van
het pad voor het café was afgezet om nieuwsgierigen op een afstand
te houden, waarbij een aantal agenten toezicht had gehouden. De agenten die
naar binnen gingen, hadden zich verspreid in het café om de aanwezigen
onder controle te houden. Vervolgens waren alle bezoekers van het café
staande gehouden, om hun identiteit en nationaliteit te kunnen vaststellen.
Daarbij was begonnen met degenen die te kennen hadden gegeven van Nederlandse
afkomst te zijn. Volgens de politie was dit gebeurd om de hinder
voor de niet illegaal in Nederland verblijvenden tot een minimum te beperken.De Nationale ombudsman sloot zich aan bij de beoordeling van de Commissie
voor de Politieklachten van Amsterdam dat het optreden van de politie behoorlijk
was. Hij merkte op dat de Commissie terecht had overwogen dat ingevolge de
Vreemdelingencirculaire met betrekking tot het operationeel toezicht in het
binnenland als uitgangspunt voor een controle als deze, in een specifieke
ruimte, geldt dat iedereen die aanwezig is in de ruimte waar de controle plaatsvindt
daadwerkelijk moet worden gecontroleerd, om zo uit te sluiten dat een keuze
moet worden gemaakt op basis van uiterlijke kenmerken. Daarop zou slechts
een uitzondering zijn toegestaan in bijvoorbeeld het geval dat iemands identiteit
de politie al uit anderen hoofde bekend is. Dit laatste was in dit geval niet
gebleken. De Nationale ombudsman zag, gelet daarop en op de noodzaak de controle
ordelijk en vlot te laten verlopen en daarbij de hinder voor derden tot een
minimum te beperken, geen reden voor kritiek op de aanpak van de politie,
en op het aantal ingezette politieambtenaren. 7A.8 PolitiecellenIn 1997 verschenen elf rapporten (1996: 18) naar aanleiding van klachten
over de handelwijze van de politie ten aanzien van personen die zich in politiecellen
bevonden. Zo werd geklaagd over de verzorging in een politiecel, de registratie
daarvan, het oneigenlijk gebruik van politiecellen, de insluitingsfouillering
en het niet (tijdig) waarschuwen van familieleden.In vijf gevallen achtte de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond.
In twee zaken werd de klacht gegrond verklaard. In één rapport
kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht op dit punt deels
gegrond en deels niet gegrond was. In een ander rapport luidde de conclusie
dat de klacht ten dele niet gegrond was, terwijl over een ander deel geen
oordeel kon worden gegeven. In één zaak was de klacht deels
gegrond, en kon over een ander deel geen oordeel worden gegeven. Tenslotte
achtte de Nationale ombudsman in één zaak de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond, en werd over een ander deel geen oordeel gegeven.In rapport 97/273 (zie ook hiervoor, in § 7A.6.2) achtte de
Nationale ombudsman het optreden van het regionale politiekorps Zuid-Holland
Zuid in zoverre juist dat een arts voor verzoeker was gewaarschuwd, en dat
erop was toegezien dat deze verscheen. De Nationale ombudsman merkte echter
op dat het in strijd was met de eisen die moeten worden gesteld aan een goede
arrestantenregistratie dat de politie blijkbaar niet had geregistreerd hoe
laat de arts was gewaarschuwd en hoe laat deze op het politiebureau was verschenen. Verzorging vrouwelijke arrestantVermeldenswaard is voorts rapport 97/287. In deze zaak was verzoekster
als arrestant gehouden in een politiebureau te Zaanstad. Tijdens haar verblijf
daar was zij door een arrestantenverzorger van een beveiligingsbedrijf gedwongen
tot het ondergaan van seksuele handelingen. Verzoekster was van mening dat
de politieorganisatie van het korps Zaanstreek-Waterland onvoldoende had gedaan
om te voorkomen dat zij aan een dergelijk risico werd blootgesteld. Zij klaagde
er in dit verband tevens over dat zij was toevertrouwd aan de zorg van slechts
één bewaarder, terwijl volgens de handleiding arrestantenverzorging
vrouwelijke arrestanten altijd door twee arrestantenverzorgers moeten worden
verzorgd. Zij klaagde er ook over dat er kennelijk geen voorzieningen waren
om te waarborgen dat de voorschriften op dit punt werden nageleefd. In het politiebureau te Zaanstad was één arrestantenverzorger
van een beveiligingsbedrijf werkzaam in het cellenblok. Conform de handleiding
arrestantenverzorging van de politie Zaanstreek-Waterland diende deze bij
de wachtcommandant te vragen om extra personele inzet van executieve politiemensen
als een vrouwelijke arrestant moest worden verzorgd.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman is onder meer naar voren
gekomen dat de personeelsbezetting in de tijd van de detentie van verzoekster
gering was, zodat de wachtcommandant vaak niet tijdig kon voldoen aan een
verzoek van een arrestantenverzorger om bijstand. Vervolgens was de gewoonte
ontstaan dat de arrestantenverzorgers voor de situaties waarvoor dat was voorgeschreven
niet meer altijd om assistentie vroegen. Verder is uit het onderzoek gebleken
dat de wachtcommandant slechts incidenteel en achteraf, bij overdracht van
een dienst, controleerde of correcte toepassing plaatsvond van het bedoelde
voorschrift. In de praktijk kwam het er op neer dat de arrestantenverzorger
de eerste verantwoordelijkheid had voor het inroepen van een tweede verzorger.De klachtenbemiddelaar had tijdens de interne klachtbehandeling gerapporteerd
dat de noodzaak van een tweede (vaste) bewaker in dat politiebureau was gecompenseerd
door technische maatregelen. Echter, gelet op de bevindingen van medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman, die het politiebureau hebben bezocht,
kon volgens de Nationale ombudsman niet worden gezegd dat deze technische
voorzieningen afdoende waren om situaties te voorkomen als die waarvan verzoekster
het slachtoffer was geworden.De Nationale ombudsman kon de korpsbeheerder volgen in haar stelling dat
in het geval van een kwaadwillende arrestantenverzorger kan blijken dat voorschriften
niet afdoende zijn. De Nationale ombudsman overwoog echter dat er zoveel mogelijk
aan zou moeten worden gedaan om te voorkomen dat een kwaadwillende arrestantenverzorger
de gelegenheid krijgt de voorschriften niet na te leven, of anderszins gestelde
regels te schenden. Dat was in dit geval niet gebeurd. De onderzochte gedraging
was op dit punt dan ook «niet behoorlijk».Ten overvloede overwoog de Nationale ombudsman dat tijdens het onderzoek
van de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman ter plaatse, eind februari
1997, was gebleken dat het probleem van de lage bezettingsgraad toen nog steeds
bestond. De surveillant die de arrestantenverzorger op afroep dient bij te
staan, was veelal tevens kamerwacht bij de wachtcommandant, en dus vaak bezig
met het uitvoeren van andere taken. Twee medewerkers van het beveiligingsbedrijf
R. hadden de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman laten weten het
als een probleem te ervaren dat er niet voldoende surveillanten beschikbaar
waren om hen – indien nodig – te assisteren bij het verzorgen
van arrestanten. Overigens merkte de Nationale ombudsman op dat tijdens dat
onderzoek ter plaatse evenmin was gebleken dat iets was veranderd in de wijze
waarop toezicht werd uitgeoefend op de handelwijze van de arrestantenverzorgers.
Wel was de wachtcommandanten, na een eerdere aangifte tegen de desbetreffende
bewaker, gevraagd vaker op de monitoren te kijken. De Nationale ombudsman
achtte echter het toezicht via de monitoren niet afdoende.In het vorenstaande zag de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen
van de aanbeveling aan de beheerder van het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland
om ervoor zorg te dragen dat toereikende maatregelen worden getroffen op het
gebied van de beschikbaarheid van een tweede verzorger in het cellencomplex
in het politiebureau te Zaanstad, en voorzover nodig in andere cellencomplexen
van het korps, indien daarin een vrouwelijke arrestant moet worden verzorgd,
en op het gebied van het uitoefenen van toezicht op de gang van zaken bij
de arrestantenverzorging in zo'n geval. De beheerder van het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland volgde
deze aanbeveling op. Hij deelde in reactie op de aanbeveling mee dat de maatregelen
die dienden te worden genomen bij de verzorging van arrestanten waren aangescherpt.
Hij voegde bij zijn reactie de voorschriften die zijn opgenomen in de handleiding
arrestantenverzorging. De handleiding zou in een nadere instructie aan arrestantenverzorgers
en overige medewerkers bekend worden gemaakt. Het belangrijkste aandachtspunt
daarbij was de verplichting altijd met twee verzorgers aanwezig te zijn bij
de verzorging van een vrouwelijke arrestant. De korpsbeheerder deelde voorts
mee dat de eindverantwoordelijkheid voor de uitvoering van de maatregelen
als vermeld in de handleiding ligt bij de inspecteur van dienst. Tevens voegde
de korpsbeheerder een korpsmededeling bij waarin wordt gesteld dat de handleiding
arrestantenverzorging nauwgezet dient te worden uitgevoerd.Vervolgens liet de korpsbeheerder weten hoe ook op het punt van technische
voorzieningen intussen was voldaan aan de aanbeveling. Hij sprak de hoop uit
dat met de genoemde maatregelen voldoende voorwaarden waren gecreëerd
om situaties als in deze klacht te voorkomen.In rapport 97/496 kwam onder meer de handelwijze van politieambtenaren
van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond ten aanzien van bij insluiting
in bewaring gegeven eigendommen aan de orde. De Nationale ombudsman merkte
hierover op dat het onjuist was dat de betrokken ambtenaren de eigendommen
van verzoeker in de gang voor de deur van het voorlopig arrestantenverblijf
hadden neergelegd, in plaats van deze goederen op te bergen op de daarvoor
bestemde plaats. Ook was het onjuist dat zij geen fouilleringslijst hadden
opgemaakt van de afgegeven goederen. De omstandigheid dat dit vaker gebeurde
bij arrestanten die slechts voor korte tijd worden ingesloten en dat verzoeker
weinig bij zich had gehad, deed daaraan volgens de Nationale ombudsman niet
af. Hij overwoog dat het schriftelijk vastleggen en vervolgens opbergen van
de eigendommen van een arrestant discussie over het verdwijnen van die eigendommen
kan voorkomen. 7A.9 LegitimatieIn 1997 verschenen twee rapporten waarin de legitimatie door politieambtenaren
mede onderwerp van de klacht was. In één geval werd de klacht
niet gegrond verklaard, terwijl in het andere geval op dit punt geen oordeel
werd gegeven. 7A.10 InformatieHet vastleggen en verstrekken van informatie vormde in 1997 37 keer (mede)
het onderwerp van een rapport van de Nationale ombudsman. Dit is een duidelijke
stijging ten opzichte van 1996 (21 keer). Net als in voorgaande jaren zijn
in dit aantal van 37 niet begrepen de rapporten die zijn uitgebracht naar
aanleiding van klachten over de wijze waarop de politie gegevens over een
verkeersongeval had geregistreerd. Deze rapporten worden behandeld in 7A.14,
Politieoptreden en verkeer. 7A.10.1 Vastleggen van informatieIn 1997 verschenen zes rapporten waarin het vastleggen van informatie
aan de orde kwam. In vijf rapporten gaf de Nationale ombudsman op dit punt
een oordeel. In vier rapporten kwam hij tot de conclusie dat de klacht op
dit punt gegrond was. In één geval achtte hij de klacht deels
niet gegrond, terwijl een ander deel van de klacht feitelijke grondslag miste
en over weer een ander deel geen oordeel werd gegeven. Gebruik kwalificatiesRapport 97/362 (zie ook hierna, § 7A.10.2) betreft een klacht
over de wijze waarop een politieambtenaar van het regionale politiekorps Limburg-
Zuid over verzoeker had gerapporteerd in het kader van klachtbehande- ling.
Verzoeker was er met name door gegriefd dat de ambtenaar hem in die rapportage
«een misbaksel» en «een misselijk figuur» had genoemd.Wat betreft stukken die (in eerste instantie) zijn opgesteld voor intern
gebruik maar die naderhand extern bekend kunnen worden, onderschreef de Nationale
ombudsman ten volle de stelling van de betrokken districtschef van het regionale
politiekorps Limburg-Zuid dat voorkomen moet worden dat interne registraties
minder compleet worden uit angst dat zij extern bekend worden. De Nationale
ombudsman merkte op dat dit probleem zich echter niet behoeft voor te doen
wanneer de politie ook in haar interne rapportages de zakelijkheid betracht
die past bij professioneel politieoptreden, en zich onthoudt van kwalificaties
van personen die in het maatschappelijk verkeer als ongepast gelden. Hij voegde
daaraan toe dat dit de betrokken politieambtenaar er niet van behoeft te weerhouden
om, als hij dat in het kader van zijn ambtsvervulling van belang vindt, opmerkingen
te maken over de achtergrond en sfeer van het contact met een burger, of over
diens persoon en optreden zoals hij dat heeft beleefd, ook niet als dergelijke
opmerkingen kritisch van aard zijn, en de betreffende burger mogelijk onaangenaam
treffen.Volgens de Nationale ombudsman kon in deze zaak, gelet op de omstandigheden
van het geval, het gebruik van de bewuste passages de toets der kritiek niet
doorstaan. Hoewel de irritatie bij de betrokken politieambtenaar over verzoekers
gedrag op zichzelf was te begrijpen, nam dit niet weg dat van deze ambtenaar
had mogen worden verwacht dat hij bij het geven van zijn reactie op de klacht
van verzoeker zijn irritatie in zoverre had overwonnen dat hij had onderkend
dat het niet passend was, en bovendien in het kader van de sfeertekening overbodig,
om de bewuste kwalificaties te gebruiken. De onderzochte gedraging was «niet
behoorlijk». Vernietigen van vastgelegde informatieRapport 97/398 gaat over het vernietigen van vastgelegde informatie. In
deze zaak wenste verzoeker op 15 augustus 1996 voor de derde maal –
het dossier in te zien dat het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond in
1989 naar aanleiding van een klacht van hem had aangelegd. Verzoeker klaagde
erover dat de politie hem de inzage toen had geweigerd, met als reden dat
de bewaartermijn van vijf jaar, als bedoeld in de Archiefwet, was verstreken,
zodat het dossier was vernietigd. De korpsbeheerder deelde in zijn reactie
op de klacht mee dat de Archiefwet 1962 toestaat dat dossiers na een bewaartermijn
worden vernietigd.De Nationale ombudsman achtte deze stelling, gelet op het wettelijk kader,
op zichzelf juist. Hij merkte daarbij echter op dat een dergelijke bewaartermijn
wel dient te zijn vermeld in een vernietigingslijst of, in het geval van een
incidenteel verzoek tot vernietiging, in het desbetreffende verzoek. Uit het
onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken dat deze beide situaties
zich in dit geval niet hadden voorgedaan. Het stond namelijk voldoende vast
dat het bewuste klachtdossier niet was omschreven in een vernietigingslijst.
De vernietiging van het klachtdossier van verzoeker had daarentegen plaatsgevonden
op grond van een ongeschreven beleid, dat inhoudt dat klachtdossiers na vijf
jaar worden vernietigd. Daaruit bleek tevens dat geen gemotiveerd verzoek
tot incidentele vernietiging was gedaan. Zo'n verzoek had bovendien vergezeld
moeten gaan van een overzicht van maatregelen die recent waren genomen om
te komen tot een goedgekeurde vernietigingslijst, en van een verslag van een
gevoerd driehoeksoverleg. Ook daarvan was niet gebleken. Van de vernietiging
was bovendien geen verklaring opgemaakt die een specificatie
van het dossier vermeldde en die aangaf op grond waarvan en op welke wijze
de vernietiging had plaatsgevonden.Nu het klachtdossier niet was opgenomen in een vernietigingslijst en er
voorts geen (geldig) verzoek tot incidentele vernietiging was gedaan, miste
naar het oordeel van de Nationale ombudsman ook de bewaar- termijn van vijf
jaar wettelijke grondslag. Dit betekende dat het dossier niet had mogen worden
vernietigd. De gevolgde handelwijze had tot gevolg dat aan verzoekers verzoek
om inzage niet had kunnen worden voldaan. De Nationale ombudsman achtte de
onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman zag op grond van het voorgaande reden voor de aanbeveling
aan de beheerder van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond om ook
klachtdossiers te doen opnemen op de lijsten van voor vernietiging in aanmerking
komende archiefbescheiden, zodanig dat vernietiging van deze dossiers plaatsvindt
binnen de kaders van de Archiefwet, en tevens om van de vernietiging van klachtdossiers
een verklaring te doen opmaken, die tenminste inhoudt een specificatie van
die dossiers, alsmede een vermelding van de gronden en de wijze waarop de
vernietiging heeft plaatsgevonden. Deze aanbeveling werd opgevolgd. Vastleggen onderzoekactiviteitenVoorts is hier nog rapport 97/561 (zie ook § 7A.10.2, § 7A.11
en § 7A.22) het vermelden waard.Verzoeker, oud-medewerker van het regionale politiekorps Haaglanden, was
één van de verdachten van seksueel misbruik van een medewerkster
van het korps. Hij klaagde er onder meer over dat het opsporingsonderzoek
van de rijksrecherche niet volledig was geweest. Hij stelde dat er naast het
horen van verdachten en getuigen geen verder onderzoek was verricht. Uit een
verklaring van de zaakofficier van justitie tegenover medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman kwam naar voren dat meer onderzoekhandelingen waren
verricht dan in het proces-verbaal van de rijksrecherche waren opgenomen.
De zaakofficier van justitie deelde hierover mee dat het kon zijn dat de rijksrecherche
enige details had gevonden waarvan het mogelijk was dat die niet in het proces-verbaal
terecht waren gekomen, omdat dit de zaak zwakker had kunnen maken. De zaakofficier
gaf aan dat strafrechtelijk onderzoek zich richt op bewijs en niet op niet-bewijs.De Nationale ombudsman merkte in het algemeen op dat opsporingsambtenaren
van elke opsporingshandeling proces-verbaal dienen op te maken wanneer hetgeen
zij hebben verricht of bevonden redelijkerwijs van belang kan zijn voor enige
door de rechter in het eindonderzoek te nemen beslissing. Ook ontlastend bewijs
is hiervoor van belang. De Nationale ombudsman wees erop dat de Hoge Raad
had bepaald dat als het opmaken van een proces-verbaal al achterwege blijft,
er wel moet worden voorzien in een zodanige verslaglegging van de verrichtingen
en bevindingen dat doeltreffend kan worden gereageerd op een verzoek tot nadere
verantwoording van dat deel van het opsporingsonderzoek.In dit geval hadden meer onderzoeksactiviteiten plaatsgevonden dan die
welke waren vastgelegd in het proces-verbaal van de rijksrecherche of anderszins.
De Nationale ombudsman achtte het bepaald onjuist en afkeurenswaardig dat
aldus de verslaglegging onvolledig was, met name voorzover het ging om opsporingsactiviteiten
waaruit bleek of kon blijken dat de verdachte bepaalde handelingen die waren
gesteld in de aangifte niet had verricht.De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk». 7A.10.2 Verstrekken van informatieIn 1997 kwam in rapporten van de Nationale ombudsman 31 keer het verstrekken
van informatie door de politie ter sprake. Op dit punt is sprake van een duidelijke
stijging ten opzichte van 1996 (zestien keer). In 27 rapporten gaf de Nationale
ombudsman een oordeel op dit punt. In twaalf rapporten luidde de conclusie
dat de klacht op dit punt gegrond was. In zes gevallen werd de klacht niet
gegrond verklaard. Zeven keer luidde de conclusie dat de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond was. In twee zaken was de klacht deels gegrond, terwijl
over een ander deel geen oordeel werd gegeven. Informatieverstrekking door de politie aan de Nationale
ombudsmanAan informatieverstrekking door de politie aan de Nationale ombudsman
in het kader van zijn onderzoek werd in twee rapporten aandacht besteed. In
rapport 97/128 merkte de Nationale ombudsman op dat hij ervan moet kunnen
uitgaan dat de informatie die de korpsbeheerder hem tijdens zijn onderzoek
verstrekt, juist is. In dit geval had de beheerder van het regionale politiekorps
Flevoland de Nationale ombudsman niet correct geïnformeerd. Een dergelijke
gang van zaken achtte de Nationale ombudsman niet juist.In rapport 97/362 (zie ook § 7A.10.1) ging de Nationale ombudsman,
alvorens over te gaan tot de beoordeling van de zaak, in het algemeen in op
de informatieverstrekking door de politie aan de Nationale ombudsman. Hij
stelde daarbij dat het van groot belang is dat betrokkenen de Nationale ombudsman
voorzien van informatie die nodig is voor het adequaat vaststellen van de
feiten – de waarheidsvinding – en voor een adequate beoordeling.
Gelet hierop achtte de Nationale ombudsman het belangrijk dat hij (ook) wordt
voorzien van inlichtingen met het karakter van achtergrondinformatie, voorzover
die informatie kan bijdragen aan het verkrijgen van een goed inzicht bij de
Nationale ombudsman. Gelet op het belang van dit onderwerp zag de Nationale
ombudsman reden om dit rapport onder de aandacht te brengen van alle korpsen. Informatieverstrekking aan verdachtenIn rapport 97/441 (zie ook hierna onder § 7A.18.2 en § 7B.3)
achtte de Nationale ombudsman het «behoorlijk» dat het regionale
politiekorps Limburg-Zuid verzoekers tijdens het voorbereidend strafrechtelijk
onderzoek tegen hen geen afschrift van het proces-verbaal had verstrekt.De Nationale ombudsman merkte overigens op dat de politie, vanuit een
oogpunt van actieve informatieverstrekking, verdachten er wel op dient te
wijzen dat zij zich tot het openbaar ministerie kunnen wenden voor inzage
in en afschriften van de processtukken. De Nationale ombudsman achtte het
niet aannemelijk dat dat in dit geval was gebeurd. Daarmee was niet juist
gehandeld. Informatieverstrekking en de bescherming van de persoonlijke
levenssfeerRapport 97/196 (zie ook § 7A.15) betreft (mede) de klacht dat
een ambtenaar van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond negatieve
informatie over verzoeker had verstrekt aan een derde, met wie verzoeker een
samenwerkingsverband wilde aangaan. Het was de politieambtenaar ambtshalve
bekend dat verzoeker plannen had om met de derde samen te werken. De politieambtenaar
had toen uit eigen beweging contact opgenomen met deze derde, om deze te waarschuwen
voorzichtig te zijn met de stichting van verzoeker, waarbij hij had verteld
dat verzoeker het meest actieve bestuurslid was. Hij had gewaarschuwd voor
de zakelijke onbetrouwbaarheid van deze stichting. De politieambtenaar had
die informatie verstrekt uit een oogpunt van preventie; hij
zag het als een taak van de politie om mensen te waarschuwen wanneer dat nodig
is.De Nationale ombudsman overwoog dat politieambtenaren informatie waarover
zij beroepshalve beschikken alleen dan naar buiten toe behoren te gebruiken
indien en voorzover dat voor de uitoefening van hun taak nodig is en past
binnen de geldende rechtsregels. De politie heeft onder meer de taak de rechtsorde
te handhaven, waarbij sprake kan zijn van preventief en repressief optreden.
De Nationale ombudsman gaf aan, dat aan de preventieve taak van de politie
telkenmale en van geval tot geval verschillende inhoud wordt gegeven. Van
een politieambtenaar wordt een correcte en zo volledig mogelijke beoordeling
van elke concrete situatie gevergd. Daarbij moet hij oog hebben voor het gewicht
dat – ook rechtens – aan de verschillende daarbij betrokken belangen
moet worden toegekend.In dit geval moest worden beoordeeld of de betrokken politieambtenaar
bij zijn keuze om op eigen initiatief te waarschuwen een redelijke afweging
had gemaakt van alle in het geding zijnde feiten en belangen. De Nationale
ombudsman leidde uit het standpunt van de politieambtenaar af dat deze bij
die afweging aan het belang van preventief handelen doorslaggevende betekenis
had toegekend. Om tot zo'n keuze te kunnen komen, moet volgens de Nationale
ombudsman sprake zijn van het gevaar van een zodanige inbreuk op de rechtsorde
dat het achterhouden van de informatie verhoudingsgewijs grotere schade met
zich brengt dan de schade die het bij het verstrekken van de informatie ontstaat
in de vorm van schending van de persoonlijke levenssfeer van betrokkene.In dit geval kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de politieambtenaar,
gelet op de feiten en belangen die hier in het geding waren, niet in redelijkheid
tot de door hem gemaakte keuze had kunnen komen. De onderzochte gedraging
was op dit punt dan ook «niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 97/561 (zie ook § 7A.10.1,
§ 7A.11 en § 7A.22) klaagde verzoeker, destijds verdachte
van een zedendelict, er onder meer over dat het regionale politiekorps Haaglanden,
waarbij hij had gewerkt, inbreuk had gemaakt op zijn privacy. Dat was gebeurd
bij het onderzoek in de tuchtrechtelijke zaak tegen nog bij dat korps werkzame
personen, die evenals verzoeker van zedendelicten waren verdacht. Nadat de
strafzaak tegen verzoeker was geseponeerd, had de politie in het tuchtrechtelijke
onderzoek waarbij verzoeker niet betrokken was, nieuwe stukken geproduceerd
waarin herhaaldelijk verzoekers naam werd genoemd.De Nationale ombudsman stelde dat wanneer in een procedure stukken worden
gebruikt of worden vervaardigd waarin namen voorkomen van derden, die niet
bij de procedure zijn betrokken, deze persoonsgegevens dienen te worden geanonimiseerd
zodra anderen daarvan (kunnen) kennisnemen dan degene die in de procedure
de stukken beheert. Aldus moet worden voorkomen dat onnodig inbreuk wordt
gemaakt op de persoonlijke levenssfeer van die derden.In dit geval had zo'n anonimisering niet plaatsgevonden. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat, voorzover het al nodig was geweest om in de
nieuw opgemaakte stukken verzoekers naam te noemen, het zeker niet juist was
dat zijn persoonsgegevens niet waren verwijderd uit de in de tuchtzaak gebruikte
stukken. De door de korpsbeheerder aangegeven omstandigheden konden een dergelijke
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van verzoeker niet rechtvaardigen.
Het feit dat de stukken slechts ter beschikking waren gesteld aan personen
die een rol vervullen bij de uitvoering van het tuchtrechtelijk onderzoek,
deed aan dat oordeel niet af. In dit verband was mede van belang dat na het
ter beschikking stellen van niet-geanonimiseerde stukken onvoldoende controle
mogelijk is op de verdere gang van die stukken. Informatieverstrekking door de politie aan de nieuwsmediaIn rapport 97/244 was een persbericht van het regionale politiekorps Hollands
Midden onder meer het onderwerp van de beoordeling door de Nationale ombudsman.
Verzoekers klaagden erover dat in het persbericht ten onrechte stond vermeld
dat verzoeker een verkrachting had bekend.De Nationale ombudsman toetste het persbericht aan de criteria uit de
Richtlijnen informatieverstrekking en voorlichting door de politie en openbaar
ministerie aan de media in en over strafzaken (van 6 mei 1992, Stcrt. 1992,
86). Hij kwam tot de conclusie dat het persbericht daar niet aan voldeed.
Door de bewoordingen die in het persbericht waren gebruikt, was onvoldoende
tot uitdrukking gebracht dat het ging om een verdenking, en was ten onrechte
de indruk gewekt dat het om een definitieve kwalificatie zou gaan. Dat in
de derde alinea van het persbericht was vermeld dat verzoeker nog geen volledige
bekentenis had afgelegd, deed daaraan volgens de Nationale ombudsman niet
af. In het persbericht was niet de terughoudendheid betracht die mocht worden
verwacht. De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook «niet behoorlijk».Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman in dit rapport nog op dat,
gelet op de Richtlijnen, in het geval van actieve voorlichting over een verdachte,
indien een verdenking niet (langer) wordt ondersteund door feiten en omstandigheden
en de verdachte niet langer als zodanig wordt aangemerkt, dat feit eveneens
door middel van actieve voorlichting aan de media moet worden bekendgemaakt.
Volgens de korpsbeheerder was deze gedragslijn niet van toepassing op verzoekers
situatie. Verzoeker was weliswaar, blijkens een beschikking van de arrondissementsrechtbank
te 's-Gravenhage, buiten vervolging gesteld, maar daaruit was nog niet gebleken
dat hij de te laste gelegde feiten niet zou hebben gepleegd.De Nationale ombudsman kon de korpsbeheerder in dit standpunt echter niet
volgen. Verzoeker werd immers na de beschikking niet langer als verdachte
aangemerkt. Het was volgens de Nationale ombudsman dan ook, gelet op de Richtlijnen
en de ernst van de strafbare feiten in het persbericht, passend geweest wanneer
de politie dit direct na de genoemde beschikking zelf aan de media bekend
had gemaakt. De beschikking van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage,
waarin werd overwogen dat de grond voor verdenking jegens verzoeker was komen
te vervallen en de korpsbeheerder was gelast verzoekers gegevens uit de politieregisters
te verwijderen, vormde naar het oordeel van de Nationale ombudsman een goede
reden dit verzuim jegens verzoeker goed te maken door alsnog een persbericht
te doen uitgaan.Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot de aanbeveling aan de beheerder
van het regionale politiekorps Hollands Midden om te bevorderen dat het regionale
politiekorps Hollands Midden een persbericht zou uitgeven in de zin als in
de overwegingen van de Nationale ombudsman gesteld. Deze aanbeveling werd
opgevolgd.Een andere vorm van informatieverstrekking aan de pers komt aan de orde
in rapport 97/422 (zie voor andere aspecten van deze zaak ook § 7A.4.1
en § 7A.4.2). In de desbetreffende zaak klaagden verzoekers erover
dat het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond vertegenwoordigers van de
media in de gelegenheid had gesteld om bij de ontruiming van een drugspand –
het huis van verzoeker – aanwezig te zijn. Daardoor was de privacy van
verzoeker geschonden. De ontruiming had plaatsgevonden in het kader van het
project VICTOR. Dit project had als doelstelling de veiligheid in de stad
te verhogen en drugsoverlast te bestrijden.Van de kant van de politie was tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman naar voren gebracht dat bij het project VICTOR een belangrijk uitgangspunt
voor de informatievoorziening vanuit de politie was geweest
dat de privacy van belanghebbenden, dus ook verdachten, niet in het geding
kon komen. De politie had de methodiek gehanteerd dat de media feitelijk hun
werkzaamheden konden beginnen als de politie de situatie had «bevroren»
en – meestentijds – de verdachten al naar het politiebureau had
gebracht. In dit geval was volgens de politie de privacy van verzoeker niet
geschaad. De politie had de media, ter uitvoering van de aan hen toebedeelde
vrijheid van nieuwsgaring, tot de woning van verzoeker toegelaten op het moment
dat alle verdachten al naar het politiebureau waren gebracht. Omdat de woning
aldus leeg was geweest, had de politie gemeend dat de privacy op dat moment
niet meer in het geding was.De Nationale ombudsman deelde de opvatting van de politie niet. De politie
had in dit geval zelf de vertegenwoordigers van de schrijvende pers tevoren
op de hoogte gebracht van de ontruiming. Voor de beoordeling van het besluit
daartoe kon aansluiting worden gezocht bij hetgeen de Nationale ombudsman
had overwogen in het zogenoemde «Reality-TV»-rapport (rapport
95/340; zie Jaarverslag 1995, blz. 160–163, en Jaarverslag 1996, blz.
134–135). In dit rapport wordt geoordeeld dat de politie, wanneer haar
wordt gevraagd om medewerking aan televisieprogramma's over haar werk, steeds
een afweging moet maken tussen het belang van openheid naar de samenleving
en dat van eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. De Nationale ombudsman
gaf aan dat deze eis ook geldt voor situaties waarin de politie zelf contact
zoekt met de nieuwsmedia over een bepaald voorgenomen optreden, zoals in deze
zaak.Voldoende stond vast dat de politie de schrijver van een artikel in het
Rotterdams Dagblad in de woning van verzoeker had toegelaten. Het huisrecht –
een grondrecht – houdt in dat zonder de toestemming van de bewoner in
een woning alleen mag worden binnengetreden in gevallen en door personen bij
of krachtens de wet bepaald. De Nationale ombudsman stelde dat zeker ook in
een situatie waarin de bewoner niet aanwezig is om zijn wil kenbaar te maken
van de overheid mag worden verwacht dat zij recht doet aan dit grondrecht.Gelet op het huisrecht, en mede gezien het grondrecht op eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer, mag volgens de Nationale ombudsman verder
van de politie worden verwacht dat zij bij het binnentreden van een woning
zonder toestemming in beginsel uitsluitend personen tot deze woning toelaat
die daartoe bevoegd zijn. De Algemene wet op het binnentreden noemt de mogelijkheid
dat degene die is gemachtigd om binnen te treden zonder toestemming van de
bewoner, zich kan doen vergezellen van anderen. Voorwaarden zijn dan wel dat
de machtiging dit toelaat èn dat dit voor het doel van het binnentreden
redelijkerwijs is vereist. Bovendien moeten deze personen dan worden genoemd
in het verslag van binnentreden.In dit geval was binnengetreden zonder toestemming en, zoals was gebleken
na het binnentreden, bij afwezigheid van de bewoner. Hem kon daarom niet worden
gevraagd of hij er bezwaar tegen had dat de journalisten in zijn woning zouden
kijken. De afgegeven machtiging tot binnentreden stond toe dat de gemachtigde
zich door anderen deed vergezellen, voorzover dit voor het doel van het binnentreden
redelijkerwijs was vereist.De machtiging had als doel van binnentreden vermeld het aanhouden van
verdachten en het doen van huiszoeking. Voor deze doelen achtte de Nationale
ombudsman de aanwezigheid van de pers redelijkerwijs niet vereist. Overigens
was die aanwezigheid ook niet gemeld in het verslag van het binnentreden.
De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook «niet behoorlijk». Informatieverstrekking aan nabestaandenDe Nationale ombudsman nam ook een klacht in behandeling over de wijze
waarop het regionale politiekorps IJsselland verzoekers (ouders en broer van
een dodelijk slachtoffer van een verkeersongeval) in februari 1995 had behandeld.
Zij klaagden er onder meer over dat de politie in het politierapport niet
de juiste informatie had vermeld over het vrijgeven van het lichaam en dat
zij – ondanks hun verzoek op de hoogte te willen worden gehouden –
niet waren geïnformeerd over een getuige. Verder klaagden zij erover
dat de politie pas een jaar later een aantal persoonlijke eigendommen van
hun zoon en broer had teruggegeven.Tijdens het onderzoek bood de korpsbeheerder aan verzoekers zijn oprechte
verontschuldigingen aan voor de gehele gang van zaken. Hij liet weten dat
een en ander intern niet zonder gevolgen zou blijven. In verband hiermee hadden
verzoekers geen verder belang bij voortzetting van het onderzoek, waarop de
Nationale ombudsman het onderzoek beëindigde. Meewerken door de politie aan tv-programma's/richtlijnen
voor informatieverstrekking en voorlichting door politie en openbaar ministerie
aan de media in en over strafzakenIn het Jaarverslag 1995 (blz. 160–163) en het Jaarverslag 1996 (blz.
134–135) is aandacht besteed aan het zogenoemde «Reality-TV»-rapport
95/340 (AB 1995, nr. 570, m.n. PJS), de daaraan verbonden aanbeveling en de
reacties op de aanbeveling. Dit rapport geeft het onderzoek weer dat de Nationale
ombudsman, deels uit eigen beweging, had ingesteld naar de wijze waarop, en
met name de voorwaarden waaronder, een aantal politiekorpsen en arrondissementsparketten
medewerking had verleend aan het tot stand komen van televisieprogramma's
waarbij de persoonlijke levenssfeer in het geding was of kon komen van hen
die werden betrokken in opsporingsonderzoek of andere activiteiten van de
politie.In het rapport deed de Nationale ombudsman de aanbeveling aan onder meer
de Minister van Justitie om de totstandkoming te bevorderen van richtlijnen
voor de medewerking door de politie aan televisieprogramma's waarin werkzaamheden
van de politie in beeld worden gebracht, dan wel om de bestaande richtlijnen
voor informatieverstrekking en voorlichting door politie en openbaar ministerie
aan de media in en over strafzaken (Stcrt. 1992, 86) met het oog op dit onderwerp
aan te passen of uit te breiden.In een brief van 17 oktober 1996 deelde de Minister van Binnenlandse Zaken
de Nationale ombudsman mee dat, in samenwerking met de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, een handreiking zou worden opgesteld voor politie, brandweer
en ambulancediensten. In deze handreiking zou aandacht worden besteed aan
hetgeen de Nationale ombudsman in rapport 95/340 heeft overwogen. Op 12 juni
1997 deed de Minister van Binnenlandse Zaken de Nationale ombudsman het concept
van deze «handreiking reality-tv» toekomen. Bij brief van 8 juli
1997 aan de Minister van Binnenlandse Zaken maakte de Nationale ombudsman
nog enkele opmerkingen bij het concept, dat een ruimer bereik heeft dan het
rapport 95/340. Zo merkte hij op dat met betrekking tot de overeenkomst tussen
de politie en programmamakers is gekozen voor een facultatieve redactie van
een aantal voorwaarden. In rapport 95/340 is de Nationale ombudsman er echter
van uitgegaan dat het hier gaat om voorwaarden die een vast onderdeel behoren
te zijn van de te sluiten overeenkomst.De Minister van Justitie berichtte de Nationale ombudsman al in 1995 dat
de «Richtlijn informatieverstrekking en voorlichting door politie en
openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken» zou worden aangepast in de door de Nationale ombudsman in rapport 95/340 voorgestelde
richting.Op 30 juli 1997 vroeg het College van procureurs-generaal de Nationale
ombudsman om zijn reactie op een concept voor een «beleidsnota voorlichting
opsporing en vervolging» en een concept voor een «richtlijn voorlichting
opsporing en vervolging». Beide stukken zullen in definitieve vorm –
naar verwachting in januari 1998 – de richtlijn uit 1992 vervangen,
en bestrijken het gehele gebied van informatieverstrekking over strafzaken
aan de nieuwsmedia.De Nationale ombudsman gaf op 24 november 1997 uitvoerig commentaar op
beide concepten. Het commentaar spitste zich toe op de volgende drie punten:1. De nieuw opgestelde stukken bevatten minder nadrukkelijk dan de richtlijn
uit 1992 instructies voor voorlichting door de politie over haar justitiële
taakuitoefening. De Nationale ombudsman vroeg het College van procureurs-generaal
dan ook of deze lacune was onderkend en of deze zal worden gevuld met afzonderlijke
instructies voor de informatieverstrekking door de politie.2. De op het punt van de voorlichting van belang zijnde criteria zijn
verspreid over twee afzonderlijke stukken, een beleidsnota en een richtlijn.
De Nationale ombudsman acht dit niet bevorderlijk voor een goede naleving
van deze criteria. Voorts wees hij erop dat in de concept-richtlijn zelfs
niet wordt verwezen naar de beleidsnota. Hij vroeg zich af waarom niet voor
één stuk was gekozen, en achtte het wenselijk dat beide stukken
ten minste te allen tijde samen worden verspreid.3. De Nationale ombudsman stelde vast dat het rapport 95/340 geen doorwerking
heeft gevonden in de concept-richtlijn, maar uitsluitend in de concept-beleidsnota.
Gelet op de status en functie van de beleidsnota komt het hem voor dat daarmee
onvoldoende uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling in het genoemde rapport,
dat er immers toe strekt de totstandkoming, wijziging of aanvulling van richtlijnen te bevorderen. Daarnaast merkte hij op dat de in het rapport genoemde voorwaarden voor
medewerking door de politie en het openbaar ministerie aan de bedoelde categorie
televisieprogramma's slechts betrekkelijk summier hun neerslag hebben gevonden
in de beleidsnota. Ook wreekt zich hier dat de nota uitsluitend voor het openbaar
ministerie lijkt te zijn geschreven, zodat het op dit punt vermelde niet kan
worden beschouwd als mede te zijn gericht tot de politie.Met betrekking tot een met programmamakers te sluiten overeenkomst maakte
de Nationale ombudsman het College het standpunt kenbaar dat hij al op 8 juli
1997 had laten weten aan de Minister van Binnenlandse Zaken, en dat hiervoor
is weergegeven. 7A.10.3 Gebruik van informatieRapport 97/209 (zie hiervoor ook § 7B.8) werd opgemaakt naar
aanleiding van een klacht van verzoeker dat (onder meer) de politie geen beschermende
maatregelen ten behoeve van hem had getroffen, nadat hij haar daar om had
verzocht naar aanleiding van de waarschuwing van de Criminele Inlichtingendienst
(CRI) dat uit een criminele bron was vernomen dat zijn leven mogelijk werd
bedreigd.De Nationale ombudsman overwoog dat de desbetreffende informatie niet
zodanig gedetailleerd was geweest dat op grond daarvan, binnen de grenzen
van het redelijke, effectieve beschermende maatregelen konden worden getroffen.
De onderzochte gedraging was om die reden «behoorlijk». 7A.11 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingenDe rapporten met een oordeel over politieoptreden naar aanleiding van
aangiften en meldingen van burgers vormden door de afgelopen jaren heen een
belangrijk deel van het totaal aantal rapporten over politieoptreden. In 1997
zijn op dit gebied 39 rapporten verschenen, een duidelijke daling ten opzichte
van 1996 (62 rapporten).In elf gevallen werd de klacht gegrond verklaard; in tien gevallen was
de klacht niet gegrond. Dertien maal werd de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond geacht. Daarbij kon in twee van die zaken over één
onderdeel van de klacht geen oordeel worden gegeven. In vier zaken was de
klacht deels gegrond terwijl deels geen oordeel kon worden gegeven, en in
de laatste zaak was de klacht ten dele niet gegrond, terwijl over een ander
deel geen oordeel kon worden gegeven.Acht klachten die op dit gebied in onderzoek werden genomen, leidden niet
tot een rapport. In die zaken beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek
omdat op afdoende wijze aan de klacht tegemoet was gekomen. Dit gebeurde hetzij
naar aanleiding van een interventie door de Nationale ombudsman, hetzij omdat
de korpsbeheerder in zijn reactie op een in onderzoek genomen klacht een oplossing
voor de klacht bood.In het merendeel van de rapporten – in 29 zaken – had de klacht
betrekking op de wijze waarop de politie gevolg had gegeven aan een aangifte
of was omgegaan met een melding.In zeven rapporten was (ook) een weigering van de politie om een aangifte
op te nemen onderwerp van de klacht.De aangiften of meldingen van burgers aan de politie hadden onder meer
betrekking op de volgende strafbare feiten: mishandeling (6), geluidoverlast
(5), diefstal (3), seksueel misbruik (3) en vernielingen (3).In een aantal gevallen was een burenruzie de achtergrond van de klacht.
Een voorbeeld van een dergelijke zaak is rapport 97/343. In deze zaak was
de politie bemiddelend opgetreden tussen de betrokken partijen, onder meer
naar aanleiding van een aangifte van mishandeling die terzake was gedaan.
Enkele weken later verwijderde de politie de aangifte van mishandeling uit
het computerbestand. Volgens de politie, zo gaf zij later in het onderzoek
van de Nationale ombudsman aan, waren verzoekers daarmee akkoord gegaan. Verzoekers
betwistten dit. Zij stelden slechts ingestemd te hebben met het «in
de koelkast leggen» van de aangifte en hadden om bedenktijd gevraagd.In het rapport oordeelde de Nationale ombudsman dat niet viel uit te sluiten
dat er sprake was geweest van een misverstand tussen verzoekers en de politie
waarbij de politie had begrepen dat verzoekers de aangifte wilden intrekken,
terwijl verzoekers hadden bedoeld dat zij de aangifte slechts wilden aanhouden.
Wat daar ook van zij, toen verzoekers de politie lieten weten dat zij niet
de bedoeling hadden gehad om de aangifte in te trekken, had de politie de
aangifte opnieuw moeten opnemen. Verder hadden verzoekers er over geklaagd
dat de politie niet had gereageerd op een nieuwe melding van geluidoverlast.
De Nationale ombudsman oordeelde dat het feit dat de politie haar bemiddelende
rol had beëindigd niet kon rechtvaardigen dat zij niet tot actie was
overgegaan naar aanleiding van de melding van geluidoverlast.Klachten van burgers over politieoptreden naar aanleiding van aangiften
en meldingen houden doorgaans in dat de politie niets of onvoldoende heeft
gedaan naar aanleiding van de aangifte of melding. Veel minder komt het tegenovergestelde
voor: de klacht dat de politie te actief en te voortvarend is opgetreden naar
aanleiding van de aangifte of melding.Een voorbeeld van dit laatste is de klacht van een politieambtenaar over
de wijze waarop een politiechef (Z) zich had opgesteld naar aanleiding van een aangifte van een medewerkster (Y) van zijn district van seksueel
misbruik gepleegd door diverse medewerkers van het betrokken politiekorps.De ambtenaar die de klacht bij de Nationale ombudsman indiende, was één
van de verdachten geweest in een strafrechtelijk onderzoek naar aanleiding
van de aangifte. De klacht bevatte, voorzover hier van belang, drie onderdelen.
Zo klaagde betrokkene erover dat Z als chef onvoldoende distantie had betracht
bij het opnemen van de aangifte en de verdere behandeling van de zaak. Voorts
zou hij onzorgvuldig hebben gehandeld omdat hij het relaas van Y onvoldoende
had geverifieerd. Ten slotte klaagde verzoeker erover dat de chef als begeleider
van Y aanwezig was geweest bij een civielrechtelijk kort geding dat zij tegen
verzoeker had aangespannen.In het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de chef geconfronteerd
was geweest met signalen dat medewerkster Y slachtoffer was geworden van seksuele
handelingen. Hij had vervolgens de vertrouwenspersoon van het korps benaderd.
Deze was toen met Y bij hem gekomen. Z had vervolgens diverse gesprekken met
Y gevoerd. Uiteindelijk had hij zelf een aangifte van haar opgenomen. Zijn
aanwezigheid bij het kort geding was voortgekomen uit zijn aanbod aan Y om
haar bij elke stap in het vervolg op de aangifte te steunen. Ook had zijn
aanwezigheid verband gehouden met zijn betrokkenheid als chef van het territoriale
onderdeel van het korps, in het kader van de begeleiding van Y.In rapport 97/561 (zie ook § 7A.10.1 en § 7A.10.2)
wijdde de Nationale ombudsman de volgende algemene beschouwing aan de taak
van de leidinggevende politieambtenaar in dit soort zaken:«Wanneer een medewerker van de politie zich als slachtoffer van
seksueel misbruik in de uitoefening van zijn of haar functie wendt tot zijn
of haar leidinggevende, mag van deze leidinggevende worden verwacht dat deze
zich direct en ten volle open stelt voor de betrokken medewerker, en er zorg
voor draagt en er op toeziet dat deze medewerker alle begeleiding en steun
ontvangt die deze nodig heeft. Dat geldt zeker ook voor de begeleiding bij
en steun voor door betrokkene te nemen stappen tegen het seksuele misbruik,
en ten aanzien van het eventueel doen van aangifte. Een overeenkomstige open
houding en actieve opstelling mag van de leidinggevende worden verwacht indien
hij kennis krijgt van signalen over (mogelijk) seksueel misbruik binnen het
organisatieonderdeel waarvoor hij verantwoordelijk is.Wanneer de hiervoor bedoelde leidinggevende zich ziet gesteld voor de
vraag welke actie hij dient te ondernemen, behoort hij zich bewust te zijn
van het feit dat – in de regel – sprake zal zijn van een verscheidenheid
van belangen, en van de mogelijkheid dat deze belangen niet alle met elkaar
sporen.In de eerste plaats is er sprake van belangen aan de kant van het slachtoffer,
die vragen om een zorgvuldige opstelling, getuigend van betrokkenheid, van
de kant van de (leiding van de) politieorganisatie. De betrokken medewerker
zal er belang bij hebben dat vanuit de politieorganisatie direct begeleiding
en steun door met name een vertrouwenspersoon en/of een maatschappelijk werker
worden aangeboden. Verder zal op een wens tot het doen van aangifte direct
adequaat moeten worden gereageerd.Daarnaast moet echter ook rekening worden gehouden met de mogelijkheid
dat andere medewerkers of voormalige medewerkers op enig moment moeten worden
aangemerkt als verdachte van het bedoelde seksueel misbruik, dan wel dat er
reden ontstaat voor het nemen van interne maatregelen jegens medewerkers.
Ook naar hen toe zal de betrokken organisatie, en met name ook de betrokken
leidinggevende, de vereiste zorgvuldigheid moeten betrachten.
Daartoe behoort het in acht nemen van de vereiste onpartijdigheid van opstelling,
en ook het vermijden van de schijn van partijdigheid daar waar hij blijk geeft
van zijn betrokkenheid.«Getoetst aan dit uitgangspunt oordeelde de Nationale ombudsman het zonder
meer terecht dat Z in actie was gekomen toen de genoemde signalen hem bereikten.
Het was juist dat hij in dat kader de vertrouwenspersoon had benaderd en zich
had opengesteld voor een gesprek met Y en de vertrouwenspersoon. Als leidinggevende
mocht van hem worden verwacht dat hij Y van advies zou dienen over de vraag
of zij aangifte moest doen.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had Z echter vervolgens een
onjuiste keuze gemaakt door een actieve rol op zich te nemen in de begeleiding
van Y. Hij had behoren te onderkennen dat deze activiteiten spanning zouden
kunnen opleveren met de onpartijdigheid die van hem mocht worden verwacht
op het moment dat zou blijken dat medewerkers van zijn eigen organisatie moesten
worden aangemerkt als verdachte, of dat er reden zou zijn tot het nemen van
interne maatregelen jegens die medewerkers. Gelet hierop had Z zich wat betreft
de begeleiding van Y moeten onthouden van verdere actieve persoonlijke betrokkenheid.In de visie van de Nationale ombudsman had Z moeten volstaan met het erop
toezien dat aan Y passende begeleiding en steun zou worden geboden. Zijn betrokkenheid
bij Y had hij in elk geval niet tot uitdrukking moeten laten komen door zelf
een prominente rol in de begeleiding van haar te vervullen.Z had in het onderzoek van de Nationale ombudsman verklaard dat het opnemen
van een aangifte niet tot zijn functionele taak behoorde. Daarom had Z zich
moeten beperken tot het ervoor zorgen dat terzake kundige medewerkers de aangifte
zouden opnemen, zo oordeelde de Nationale ombudsman. Gelet op de vereiste
onpartijdigheid had Z zich ook, in zijn verantwoordelijkheid als leidinggevende,
moeten beperken tot het erop toezien dat Y bij het kort geding naar behoren
zou worden begeleid, zonder in die begeleiding zelf deel te nemen. De Nationale
ombudsman achtte het optreden van politiechef Z op deze punten dan ook «niet
behoorlijk».De Nationale ombudsman ging in het rapport nog apart in op de klacht dat
Z het relaas van Y onvoldoende had geverifieerd. In het onderzoek van de Nationale
ombudsman gaf Z op dit punt aan dat hij had getracht het waarheidsgehalte
van de aangifte van Y te toetsen. Dit had hij gedaan door bijvoorbeeld steeds
dezelfde vraag te stellen, en door naar de locatie van het hotel te gaan waar
Y het over had gehad en haar te vragen naar de (lichamelijke) kenmerken van
de verdachten. Dit soort vragen hoorde naar de mening van Z tot de werkzaamheden
bij de aangifte.Op dit punt overwoog de Nationale ombudsman dat het niet onjuist is om
al tijdens het opnemen van de aangifte bepaalde elementen uit deze aangifte
te verifiëren, en daarmee de juistheid of aannemelijkheid van de verklaringen
van de aangever aan een eerste toets te onderwerpen.Verdergaand onderzoek behoeft op dat moment echter nog niet plaats te
vinden. Het onderzoek naar de juistheid van de gegevens uit de aangifte komt
immers aan de orde in de fase van een eventueel opsporingsonderzoek. 7.A.12 BejegeningIn 1997 bracht de Nationale ombudsman 38 rapporten uit waarin (mede) een
oordeel werd gegeven over bejegening door politieambtenaren. In 24 zaken was
de houding van de betrokken politieambtenaren onderwerp van de klacht; eveneens
24 maal waren opmerkingen van politiefunctionarissen voorwerp van onderzoek. Zevenmaal werd de klacht gegrond verklaard. In vijftien zaken was de klacht
niet gegrond. Zesmaal kon over de onderzochte gedraging geen oordeel worden
gegeven. Deels gegrond, deels niet gegrond was de klacht in drie gevallen,
waarbij in één geval over een deel van de klacht geen oordeel
kon worden gegeven. Ten dele gegrond en ten dele geen oordeel luidde de conclusie
in vier zaken. In de laatste drie zaken was de klacht deels niet gegrond en
kon deels geen oordeel worden gegeven.De wijze waarop de twee ambtenaren van het regionale politiekorps Kennemerland
waren opgetreden tegen twee fietsende vrienden die op een mooie zomerdag in
Zandvoort een verkeersovertreding begingen, was onderwerp van rapport 97/164
(zie ook § 7A.14.3). Nadat de fietsers waren aangehouden, gaf één
van de ambtenaren hun met de opmerking «zit!» de opdracht om plaats
te nemen in de politieauto. Daarin moesten zij vervolgens 20 minuten zitten,
omdat gewacht moest worden op een politiebusje dat de huurfietsen zou meenemen
naar het politiebureau. De ambtenaren reageerden niet op de vraag van verzoeker
om, in verband met de warmte, de deur van de auto open te doen.De Nationale ombudsman achtte het begrijpelijk dat de opmerking «zit!»
grievend was overgekomen op verzoeker en P. Het was niet nodig geweest om
hen op een dergelijke commanderende wijze toe te spreken. In dit opzicht getuigde
het politieoptreden niet van de professionaliteit die van een politieambtenaar
jegens een burger mag worden verwacht. Ook was het begrijpelijk dat verzoeker
het verblijf in de dichte en afgesloten politieauto op een warme zomerdag
als onaangenaam had ervaren. De politie had dit gemakkelijk kunnen voorkomen
door gevolg te geven aan het redelijk verzoek om even de deur open te doen.In rapport 97/409 oordeelde de Nationale ombudsman dat het niet juist
was dat de betrokken politieambtenaar tegenover verzoeker het vermoeden had
uitgesproken dat verzoeker degene was die betrokken was bij het telefonisch
en schriftelijk lastigvallen van mevrouw V., verzoekers ex-vriendin. De betrokken
politieambtenaar had dit vermoeden alleen gebaseerd op de melding van mevrouw
V. Door tegenover verzoeker dit vermoeden uit te spreken, had de betrokken
ambtenaar onvoldoende blijk gegeven van een onbevooroordeelde houding. Daaraan
deed niet af dat de betrokken politieambtenaar verzoeker ook had meegedeeld
dat hij niet werd aangemerkt als verdachte. Ook klaagde verzoeker erover dat
de betrokken politieambtenaar hem in het gesprek had getutoyeerd, terwijl
hij hem steeds had aangesproken met U.De Nationale ombudsman oordeelde dat het onjuist was dat dit tutoyeren
had plaatsgevonden, nu niet was gebleken dat verzoeker toestemming had gegeven
voor het tutoyeren, en het gesprek niet van dien aard was geweest dat daarin
een reden kon zijn gelegen om verzoeker te tutoyeren.Een klacht over bejegening kan zich ook voordoen ten aanzien van de klachtbehandeling.
Dit was aan de orde in rapport 97/441 (zie § 7A.18.2). 7A.13 Hulpverlening 7A.13.1 SlachtofferhulpIn 1997 bracht de Nationale ombudsman zes rapporten uit waarin hulpverlening
door de politie aan slachtoffers van strafbare feiten aan de orde was (zie
voor de rol van het openbaar ministerie op dit terrein § 7B.7).
In twee gevallen luidde de conclusie dat de klacht gegrond was. In één
zaak werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond verklaard en in twee
rapporten werd geconcludeerd dat de klacht niet gegrond was. In één
zaak (97/343, zie ook § 7A.11) kon geen oordeel worden gegeven over
de wijze van optreden van de politie. In dit verband is de landelijke inwerkingtreding van de Wet Slachtofferzorg
(ook bekend als Wet Terwee) van belang (zie ook Jaarverslag 1995, blz. 166).
Deze wet is met ingang van 1 april 1995 voor het gehele land in werking getreden.
De wet beoogt de positie van het slachtoffer in het strafrecht te versterken.Ter nadere uitvoering van de Wet Terwee stelde het College van Procureurs-Generaal
in zijn vergadering van 22 maart 1995 de «Richtlijn slachtofferzorg
bij landelijke inwerkingtreding Wet Terwee» (Stcrt. 1995, 65) vast.
Deze richtlijn trad ook op 1 april 1995 in werking, en omschrijft de taken
van de politie en het openbaar ministerie op het gebied van slachtofferzorg.
De richtlijn wijst met name op het belang van een correcte bejegening van
het slachtoffer, van goede informatieverstrekking en van behulpzaamheid bij
het tot stand brengen van een schaderegeling. De richtlijn geeft verder een
puntsgewijs overzicht van de taken van de politie en het openbaar ministerie
op dit terrein. Dit overzicht wordt voorafgegaan door een korte toelichting,
waarin de relatie met de Wet Terwee, de reikwijdte van de richtlijn en de
relatie met andere richtlijnen wordt aangegeven. In rapport 97/78 zag de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen van
een aanbeveling. In deze zaak klaagde verzoekster, van wie op 15 februari
1995 een bromfiets was gestolen, erover dat (onder meer) het regionale politiekorps
Gelderland-Midden haar na haar aangifte van deze diefstal de mogelijkheid
had onthouden om de schade op de dader te verhalen in het kader van het strafproces.
In het proces-verbaal van aangifte stond vermeld dat zij op de hoogte wenste
te worden gehouden van de loop van de strafzaak en dat zij zich civiele partij
stelde in het strafproces. Ten tijde van deze gedraging, voor de inwerkingtreding
van de Wet Terwee, behoorde de politie in het arrondissement Arnhem tegelijkertijd
met het proces-verbaal in tweevoud een formulier, een zogenaamde slachtofferbrief,
aan het arrondissementsparket te zenden. Hiervan zond het parket één
exemplaar aan het slachtoffer, met het verzoek om aan te geven of deze zich
als beledigde partij (thans: benadeelde partij) in het strafproces wenste
te voegen, en de brief terug te zenden.In deze zaak had de politie de slachtofferbrief niet aan het parket gezonden,
omdat de gestolen bromfiets inmiddels was opgespoord, en aan verzoekster was
teruggegeven. Verzoekster had volgens de politie pas na de inzending van het
proces-verbaal aan het arrondissementsparket laten weten dat de bromfiets
was beschadigd.De Nationale ombudsman overwoog dat op zichzelf begrip kan worden opgebracht
voor de opvatting van de politie dat verzoeksters wens tot voeging in het
strafproces was komen te vervallen doordat zij haar bromfiets had teruggekregen.
Het was echter onjuist dat de politie verzoekster toen niet heeft meegedeeld
dat zij haar niet langer als benadeelde partij beschouwde. De politie had
verzoekster expliciet moeten vragen of zij zich daarmee kon verenigen. Ook
toen verzoekster later meedeelde wel schadevergoeding te willen vorderen,
had de politie alsnog en direct zelf het parket daarover kunnen informeren.De politie heeft echter geen van beide gedaan. Hierdoor had verzoekster
het parket niet kunnen informeren over haar wens om zich als benadeelde partij
te voegen in het strafproces. De onderzochte gedraging was dan ook «niet
behoorlijk». De Nationale ombudsman deed om die reden aan de korpsbeheerder
de aanbeveling om te bevorderen dat de regeling, die inhoudt dat een tegemoetkoming
wordt toegekend in die gevallen waarin niet of onvoldoende handelen van de
kant van de overheid ertoe heeft geleid dat degene die zich als benadeelde
partij had willen stellen daartoe de mogelijkheid is onthouden, op verzoekster
zou worden toegepast, voorzover hij daarvoor reden zag in overleg met het
Ministerie van Justitie. De Minister van Justitie liet op 11 april 1997 weten dat de aanbeveling
was overgenomen, en dat aan verzoekster een tegemoetkoming van f 215
was toegekend.In rapport 97/303 overwoog de Nationale ombudsman dat de Richtlijn slachtofferzorg
geen aanknopingspunt biedt op grond waarvan het geven van informatie over
slachtofferhulp afhankelijk kan worden gesteld van de indruk die het slachtoffer
op de politie maakt.Verzoekster werd in de nacht van 17 op 18 juni 1995 mishandeld. Ze klaagde
erover dat ze die nacht door het regionale politiekorps Haag- landen niet
dan wel slecht was opgevangen en dat ze de maandag daarop, tijdens haar aangifte
van mishandeling, door twee politieambte- naren van dit korps niet was geïnformeerd
over de opvangmogelijkheden die (het Buro) Slachtofferhulp aan slachtoffers
van delicten biedt. Verder klaagde ze erover dat ze door de politie niet was
geïnformeerd over haar recht om zich als benadeelde partij te voegen
in de strafzaak tegen de verdachte.Uit onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat het hulpverlenende
politieoptreden in de bewuste nacht en de maandag daarop beperkt was gebleven,
omdat verzoekster een zelfverzekerde en strijdlustige indruk had gemaakt.De Nationale ombudsman overwoog dat de politie in de desbetreffende nacht
in redelijkheid er van had kunnen uitgaan dat er voor haar geen taak meer
was weggelegd, en dat de zaak verder op maandag kon worden afgehandeld. Over
het optreden van de politie tijdens de aangifte over- woog de Nationale ombudsman
echter dat het niet juist was dat zij verzoekster toen niet had geïnformeerd
over het bestaan van Slachtoffer- hulp en over de betekenis van deze instantie
voor slachtoffers van delicten. Overigens was uit het onderzoek aannemelijk
geworden dat de politie verzoekster wel had geïnformeerd over haar recht
om zich als benadeelde partij te voegen. 7A.13.2 BurenruziesPolitieoptreden waarbij conflicten tussen buren een rol speelden, kwam
in 1997 in verschillende zaken aan de orde. In deze zaken diende de Nationale
ombudsman voornamelijk een oordeel te geven over het optreden van de politie
naar aanleiding van aangiften en meldingen (zie § 7A.11)De Nationale ombudsman diende in twee rapporten een oordeel te geven over
het politieoptreden bij bemiddeling in een burenruzie. In één
zaak werd de klacht deels ongegrond verklaard en deels werd geen oordeel gegeven;
in de andere zaak was de klacht niet gegrond.De Nationale ombudsman neemt als uitgangspunt dat het accent van politieoptreden
in het geval van conflicten tussen buren zoveel mogelijk dient te liggen op
bemiddeling, preventie en hulpverlening. Daardoor kan wellicht in een vroeg
stadium erger worden voorkomen.Indien het conflict na en ondanks herhaalde bemiddelingspogingen toch
escaleert en er sprake is van strafbare feiten, of althans een naar objectieve
maatstaven gemeten redelijk vermoeden daarvan, behoort het ook tot de taak
van de politie om repressief op te treden en naar aanleiding van een door
één van de bij het conflict betrokken partijen gedane aangifte
een behoorlijk onderzoek in te stellen. Aan de officier van justitie is dan
de beslissing of daadwerkelijk tot vervolging zal worden overgegaan.In de zaak die leidde tot rapport 97/259 (AB 1977, nr. 321, m.n. PJS)
deed verzoeker in mei 1995 een melding bij het regionale politiekorps Haaglanden
dat één of meer personen hem een vloeistof op zijn hoofd en kleding hadden gewreven, waardoor hij last van zijn ogen had gekregen.
Nadat een politieambtenaar verzoeker in zijn woning had gesproken, stelde
de ambtenaar in de buurt een onderzoek in. Daaruit kreeg hij vermoedens dat
het gemelde een onderdeel was van een conflict tussen verzoeker en medebuurtbewoners.
Hij deed vervolgens een poging te bemiddelen tussen beide partijen. Verzoeker
klaagde er over dat de politieambtenaar daarbij op arrogante en ontactische
wijze had getracht hem onmiddellijk een bemiddelingsgesprek op te dringen
met de bij de mishandeling betrokken personen.De Nationale ombudsman overwoog dat, wanneer de politie zich ervoor wil
inzetten om een conflict tussen buurtbewoners op te lossen, het beleggen van
een bemiddelingsgesprek, onder begeleiding van de politie, een gebruikelijke
werkwijze is. Als één of meer van de betrokken partijen in eerste
instantie zo'n bemiddelingsgesprek afwijzen, is het in beginsel niet onjuist
als de politie enige druk op de betrokkene(n) uitoefent om toch aan zo'n bemiddelingsgesprek
deel te nemen. In dit geval zag de Nationale ombudsman geen reden voor kritiek
op het punt van de druk die de politieambtenaar had uitgeoefend. 7A.13.3 Overige rapporten op het terrein van hulpverlening
door de politieDe Nationale ombudsman bracht in 1997 op het terrein van de hulpverlening
door de politie nog vier rapporten uit, die geen betrekking hebben op de in
de voorgaande paragrafen behandelde onderwerpen. In twee zaken is de klacht
gegrond verklaard en in de twee andere niet gegrond verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 97/348 (zie ook § 7A.4.1)
klaagde verzoeker er onder meer over dat ambtenaren van het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond partijdig tegen hem waren opgetreden na een ruzie met zijn
vriendin in hun woning. Hij vond dat de politie te snel conclusies had getrokken.Ten aanzien van het verlenen van eerste hulp merkt de Nationale ombudsman
in algemene zin op dat politieambtenaren, wanneer zij optreden naar aanleiding
van een melding van onenigheid in een woning, dienen na te gaan of één
van de bij de onenigheid betrokken personen hulp nodig heeft. Indien nodig,
behoren zij daadwerkelijk hulp te verlenen. Ook dienen zij na te gaan of er
al dan niet strafbare feiten zijn gepleegd. Om hun taak goed uit te oefenen,
is het van belang dat zij zoveel mogelijk persoonlijk en afzonderlijk spreken
met alle betrokkenen. Het spreekt vanzelf dat zij zich daarbij onpartijdig
dienen op te stellen.De Nationale ombudsman overwoog in deze zaak dat het begrijpelijk was
dat de politieambtenaren op grond van de melding die zij hadden gekregen,
en de omstandigheden in de woning van verzoeker zoals zij die door hem raam
hadden kunnen waarnemen, hadden geconcludeerd, of althans hadden vermoed,
dat verzoekers vriendin was geslagen. Zij hadden in de woonkamer een vrouw
gezien, die op hen een verwarde indruk maakte. Zij had een rood aangelopen
gezicht, en in de kamer lag een kooi of iets dergelijks in stukken. Deze conclusie,
of althans dit vermoeden, betekende op zichzelf echter niet dat de politie
vervolgens partijdig was opgetreden. Uit het rapport en de verklaringen van
de beide politieambtenaren bleek dat zij zich bij hun verdere optreden hadden
laten leiden door hun wil om zich ervan te vergewissen of de situatie in de
woning van verzoeker in orde was. Daartoe was het nodig geweest dat zij ook
spraken met de vriendin van verzoeker. Deze zou dan het vermoeden van de politieambtenaren
dat zij was geslagen, hebben kunnen wegnemen of bevestigen. De Nationale ombudsman
achtte het politieoptreden op dit punt «behoorlijk». 7A.14 Politieoptreden en verkeer 7A.14.1 AanrijdingenDe Nationale ombudsman bracht in 1997 vier rapporten uit waarin het optreden
van de politie naar aanleiding van aanrijdingen aan de orde komt. In twee
gevallen verklaarde de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond en in twee
gevallen deels gegrond en deels niet gegrond.Op grond van de Richtlijn verbaliseringsbeleid bij aanrijdingen van 10
april 1972, in werking getreden op 15 mei 1972 (Algemeen Politieblad nr. 8
van 1972), zendt de politie zo spoedig mogelijk – liefst binnen veertien
dagen na de aanrijding – zowel van aanrijdingen waarvan proces-verbaal
zal worden opgemaakt als van aanrijdingen die alleen worden geregistreerd,
een verkeersongevallenregistratieformulier aan de Nederlandse Vereniging van
Automobielassuradeuren (NVVA). In het geval van blikschade wordt in beginsel
alleen een registratieformulier ingevuld. In zo'n geval is ook het politieonderzoek
naar het ongeval niet uitgebreid omdat de afwikkeling hiervan in de regel
civielrechtelijk plaatsvindt, via de verzekeringsmaatschappijen van betrokkenen.
Zo wordt in die gevallen in de regel geen diepgaand onderzoek gedaan naar
zogenoemde stille getuigen als krassporen op het wegdek, rem-, schuif- of
slipsporen, glasscherven, lakschilfers en dergelijke. Het is hierbij wel van
belang dat de politie bij een aanrijding op het formulier alle gegevens vermeldt
die nodig zijn om vast te stellen wie schuld heeft.Rapport 97/114 betreft een klacht over het regionale politiekorps Utrecht.
Verzoeker wilde op 31 januari 1995 met zijn auto keren op een weg in de bebouwde
kom van Driebergen. Hij stopte op de busstrook en zodra hij geen verkeer meer
zag aankomen, draaide hij de weg weer op. Toen hij bijna was gekeerd, werd
hij door een achteropkomende auto aangereden. Twee politieambtenaren van de
regiopolitie Utrecht kwamen ter plaatse en vulden een verkeersongevallenregistratieformulier
in. Daarop vermeldden zij dat verzoeker bij het keren de van rechts komende
auto niet had laten voorgaan. Vervolgens maten zij het remspoor van deze auto
op. Dit remspoor, van 30 meter, werd echter niet vermeld op het registratieformulier.
Verzoeker vond dit niet terecht en klaagde erover dat de politie het remspoor
van de tegenpartij niet had vermeld op het registratieformulier van de aanrijding
en dat zij hem als de schuldige had aangemerkt.De Nationale ombudsman overwoog dat, gelet op het feit dat een registratieformulier
onder meer dient voor de civielrechtelijke afwikkeling van een ongeval, op
dat formulier alle gegevens behoren te worden vermeld die van belang zijn
voor de vaststelling van de schuld aan de aanrijding. Het was onjuist dat
de betrokken politieambtenaren het remspoor niet hebben vermeld op het registratieformulier.Over de schuldvraag overwoog de Nationale ombudsman dat de politie verzoeker
in dit geval in redelijkheid had kunnen aanmerken als verdachte. Dit nam echter
niet weg dat in deze zaak niet op voorhand viel uit te sluiten dat ook verzoekers
tegenpartij moest worden aangemerkt als verdachte. Het lange remspoor wees
erop dat deze met hoge snelheid had gereden. Ook dit had, gelet op de betekenis
van het registratieformulier voor de civielrechtelijke afwikkeling van het
ongeval, op dit formulier tot uitdrukking moeten komen.De Nationale ombudsman deed de aanbeveling aan de beheerder van het regionale
politiekorps Utrecht om het betreffende registratieformulier te laten aanvullen
met de globale lengte van het opgemeten remspoor en met het aandeel van verzoekers
tegenpartij in de aanrijding. In reactie op deze aanbeveling stuurde de korpsbeheerder
de Nationale ombudsman een afschrift van het gewijzigde registratieformulier. Ook in rapport 97/397 gaf de Nationale ombudsman een oordeel over het
invullen van het verkeersongevallenregistratieformulier bij aanrijdingen.
In deze zaak overwoog de Nationale ombudsman dat in het registratieformulier
de lezingen van partijen – kort – hadden moeten worden weergegeven,
nu onvoldoende vaststond wie van hen schuldig was aan het ongeval. Verder
overwoog de Nationale ombudsman in deze zaak ten overvloede dat als wordt
besloten geen proces-verbaal op te maken in verband met het feit dat het slachtoffer
met letsel tevens als verdachte kan worden aangemerkt, dit aan deze persoon
moet worden meegedeeld. Dit is vooral van belang omdat tegen een besluit om
geen proces-verbaal op te maken bezwaar kan worden gemaakt. Het besluit om
geen proces-verbaal op te maken is overigens niet juist wanneer op voorhand
niet volstrekt duidelijk is welke de toedracht tot het ongeval is geweest. 7A.14.2 WegslepenOok in 1997 diende de Nationale ombudsman zich uit te spreken over de
beslissing tot het wegslepen van een auto. Dit onderwerp kwam in drie rapporten
aan de orde, waarbij in twee rapporten een oordeel over het politieoptreden
werd uitgesproken. In één geval werd de klacht niet gegrond
verklaard (97/23). Voor één van deze rapporten (97/498), waarin
de Nationale ombudsman oordeelde over het in rekening brengen van wegsleepkosten,
wordt verwezen naar § 7A.20.In de Jaarverslagen 1994 (blz. 141–143) en 1995 (blz. 169–172)
werden de omstandigheden besproken waaronder, naar het oordeel van de Nationale
ombudsman, mag worden overgegaan tot het wegslepen van foutief geparkeerde
auto's. Ook is in de voorgaande jaarverslagen aandacht besteed aan de ontwikkelingen
in de wetgeving op dit punt. Voor inzicht daarin wordt verwezen naar hetgeen
daar wordt opgemerkt.Rapport 97/507 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht van een
verzoeker uit Gouda. Verzoeker klaagde erover dat het arrondissementsparket
te Haarlem de NV Luchthaven Schiphol er niet op had gewezen dat de gang van
zaken bij het wegslepen van auto's op de luchthaven Schiphol wederrechtelijk
is. Voor deze zaak wordt verwezen naar § 7B.11. 7A.14.3 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriftenIn 1997 verschenen drie rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
het optreden van de politie in het kader van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (WAHV; ook Wet Mulder). In één
geval was de klacht niet gegrond, in de andere twee gevallen was de conclusie
dat de klacht gegrond was. Voorts is in één rapport (rapport
97/156) een overweging ten overvloede gewijd aan de toepassing van een bepaling
uit de WAHV. Opgave persoonsgegevensIn het Jaarverslag 1996 (blz. 148–149) is aandacht besteed aan het
verzoek van de Nationale ombudsman van 29 oktober 1996 aan de Minister van
Justitie om naar aanleiding van rapport 96/522 te reageren op de gesignaleerde
discrepantie tussen de op te geven persoonsgegevens op grond van artikel 3,
eerste lid van de WAHV (alle voornamen) en de in het rijbewijs vermelde persoonsgegevens
(alleen de eerste voornaam voluit). In het geval dat is besproken in rapport
96/522 was de situatie tussen de betrokken politieambtenaar en verzoeker geëscaleerd,
omdat verzoeker wel zijn rijbewijs had overhandigd maar niet zijn voornamen
had meegedeeld. De Minister van Justitie reageerde op 3 april 1997. Zij deelde mee dat
de politie al geruime tijd aan het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB)
bij de persoonsgegevens alleen de eerste voornaam voluit aanleverde en de
volgende voornamen alleen met de eerste voorletter daarvan. Voor het CJIB
was deze informatie in beginsel voldoende. Voor een kwalitatief goede voortgang
van de administratieve procedure van de WAHV was dit geen hindernis. De Minister
van Justitie deelde mee dat de door de Nationale ombudsman gesignaleerde discrepantie
tussen de gevraagde persoonsgegevens op grond van de WAHV en de in het rijbewijs
vermelde persoonsgegevens in de praktijk dan ook niet tot problemen leidde.
De politie kan immers volstaan met het aan het CJIB aanleveren van de eerste
voornaam en de eerste letters van de overige voornamen. De Minister van Justitie
had het CJIB verzocht om de politie daar op te wijzen. Op grond van het vorenstaande
zag zij geen reden voor overleg met de Minister van Verkeer en Waterstaat
over het opheffen van de discrepantie.De Nationale ombudsman verzocht de Minister van Justitie om aan te geven
hoe haar standpunt met betrekking tot het volledig verstrekken van de persoonsgegevens
aan de politie bekend was gemaakt. Op 21 oktober 1997 liet het CJIB weten
dat de contactfunctionarissen van de regionale politiekorpsen in het kader
van de WAHV tijdens een bijeenkomst op de hoogte waren gebracht van de brief
van de Minister van Justitie van 3 april 1997.Inmiddels is met de inwerkingtreding van de derde tranche van de Awb,
op 1 januari 1998, artikel 3 van de WAHV gewijzigd. De bevoegdheid om te eisen
dat een betrokkene op eerste vordering onder meer al de voornamen verstrekt,
is daarbij komen te vervallen. Artikel 5:13 van de Awb bepaalt nu dat een
toezichthouder slechts gebruik maakt van zijn bevoegdheden voorzover dat redelijkerwijs
nodig is voor de vervulling van zijn taak. De Nationale ombudsman heeft de
Minister van Justitie op 21 januari 1998 laten weten dat hij meende dat met
deze wetswijziging de hiervoor geschetste discrepantie is verdwenen omdat
nu kan worden volstaan met de persoonsgegevens in het rijbewijs. Hij vroeg
de Minister nog om hem te laten weten hoe deze wetswijziging wordt kenbaar
gemaakt aan de ambtenaren die met de uitvoering van de WAHV zijn belast. De WAHV in de plaats van strafvorderlijk optredenRapport 97/31 betreft onder meer een gedraging van de (toenmalige) Rijkspolitie
te Water (thans het Korps Landelijke Politiediensten). De Nationale ombudsman
merkt in dit rapport op dat voor gedragingen waarop de WAHV van toepassing
is voorzieningen van strafrechtelijke of strafvorderlijke aard zijn uitgesloten
(artikel 2, eerste lid WAHV). Het rapport behandelt het volgende politieoptreden.Een politieambtenaar, die in een niet als zodanig herkenbare politieauto
reed, constateerde op 2 maart 1994 dat een auto door een rood verkeerslicht
was gereden maar was niet in staat de auto aanstonds staande te houden teneinde
de identiteit van de bestuurder vast te stellen. Nadat hij op een politiebureau
was aangekomen, vroeg de politieambtenaar bij de Rijksdienst voor het Wegverkeer
de kentekengegevens van de bewuste auto op. Daarna zocht hij telefonisch contact
met degene op wiens naam het kenteken was geregistreerd; dit was verzoeker.Verzoeker klaagde bij de Nationale ombudsman onder meer over de wijze
waarop de politieambtenaar hem later op de dag had opgezocht in zijn tandartspraktijk
en over de wijze waarop hij toen was bejegend.De betrokken politieambtenaar deelde tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman mee dat hij op 2 maart 1994 niet goed op de hoogte was geweest van
de wijze waarop op grond van de Wet Mulder moet worden opgetreden tegen verkeersovertredingen.
Hij had de verkeersovertreding dan ook in eerste instantie op
een strafvorderlijke wijze benaderd. Daarvoor was het nodig om verzoeker als
verdachte te horen en een proces-verbaal op te maken.De Nationale ombudsman stelt in de beoordeling van de klacht voorop dat
hij op zichzelf waardering heeft voor het feit dat de politieambtenaar zich
had willen inspannen om op te treden tegen de verkeersovertreding die hij
had zien begaan. Dat kon er echter niet aan afdoen dat hij in dit geval niet
op de juiste wijze was opgetreden. Het ging in dit geval om een WAHV-gedraging,
terwijl de identiteit van de bestuurder van de betreffende auto niet aanstonds
kon worden vastgesteld. Immers, de bestuurder had niet op het stopteken gereageerd
zodat het de politieambtenaar niet was gelukt om de bestuurder staande te
houden en hem de aankondiging van de beschikking uit te reiken. Ingevolge
artikel 5, eerste volzin WAHV dient in zo'n situatie de administratieve sanctie
te worden opgelegd aan de kentekenhouder, voor wie in dit soort gevallen een
risicoaansprakelijkheid geldt. Het begrip «aanstonds» in artikel
5, eerste volzin WAHV staat er aan in de weg dat na het constateren van een
WAHV-gedraging gedurende een bepaald tijdverloop nog activiteiten worden ondernomen
om de identiteit van de bestuurder te achterhalen, zodat de opsporingsambtenaar
hem alsnog de kennisgeving kan uitreiken. De politieambtenaar had er daarom
mee moeten volstaan de kentekengegevens op te vragen en hij had vervolgens
de gegevens van de gedraging moeten insturen aan het CJIB.Gelet op artikel 2, eerste lid WAHV was de politieambtenaar in dit geval
niet bevoegd geweest de bestuurder van de betreffende auto strafvorderlijk
te benaderen. Hij was echter wel overgegaan tot strafvorderlijk optreden.
Nu daarvoor in dit geval geen bevoegdheid bestond, achtte de Nationale ombudsman
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Ook in rapport 97/164 (zie ook onder § 7A.12) oordeelt de Nationale
ombudsman dat de politie ten onrechte gebruik heeft gemaakt van een bevoegdheid
uit het Wetboek van Strafvordering in plaats van de WAHV toe te passen.Twee politieambtenaren van het regionale politiekorps Kennemerland zagen
verzoeker en zijn vriend in Zandvoort tegen de rijrichting van het verkeer
in fietsen. De politieambtenaren hielden verzoeker en zijn vriend staande.
Nadat er een woordenwisseling was ontstaan tussen beide partijen, hielden
de politieambtenaren beiden aan. In het proces-verbaal van aanhouding vermeldden
zij dat zij verzoeker en zijn vriend hadden aangehouden omdat zij hen aanmerkten
als verdachten van overtreding van artikel 62 jo. C2 van het Reglement verkeerstekens
en vervoer 1990 (RVV 1990).Deze bepaling van het RVV 1990 valt echter binnen de werkingssfeer van
de WAHV. Op grond van artikel 3, eerste lid van de WAHV zijn politieambtenaren
in dat geval slechts bevoegd om personen die zich in strijd met zo'n voorschrift
gedragen, staande te houden en te vorderen dat zij hun personalia opgeven.
De WAHV geeft de politie niet de bevoegdheid om de betrokkenen terzake aan
te houden. De Nationale ombudsman merkt in het rapport dan ook op dat het
niet juist was dat de politie de verkeersgedraging had aangemerkt als een
strafbaar feit en vervolgens gebruik had gemaakt van een bevoegdheid uit het
Wetboek van Strafvordering. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman wijdt in rapport 97/156 een overweging ten overvloede
aan het niet toepassen van een bepaling uit de WAHV. Het regionale politiekorps
Haaglanden had aan verzoeker, die een valse naam had opgegeven aan de politieambtenaar
die een aankondiging van een WAHV-beschikking voor verzoeker opmaakte, een
kennisgeving van bekeuring uitgereikt terzake van overtreding van artikel
435, sub 4 van het Wetboek van Strafrecht (het opgeven van valse personalia).
Dit was volgens de Nationale ombudsman niet juist omdat voor
het opgeven van onjuiste personalia met artikel 34 in de WAHV een aparte strafbepaling
is opgenomen. Artikel 34 WAHV vindt, op grond van artikel 55, tweede lid van
het Wetboek van Strafrecht, toepassing boven het toegepaste artikel 435, sub
4 van het Wetboek van Strafrecht. In artikel 55, tweede lid van het Wetboek
van Strafrecht is namelijk bepaald dat indien voor een feit dat in een algemene
strafbepaling valt een bijzondere strafbepaling bestaat, de bijzondere bepaling
moet worden toegepast.In rapport 97/608 overweegt de Nationale ombudsman het volgende. Wanneer
een opsporingsambtenaar iemand staande houdt in verband met een gedraging
waarop de WAHV van toepassing is, mag worden verwacht dat hij betrokkene meedeelt
om welke gedraging het gaat voordat hij overgaat tot het uitreiken van de
aankondiging van de beschikking. Overigens achtte de Nationale ombudsman de
gedraging van het regionale politiekorps Haaglanden op dit punt «behoorlijk». 7A.14.4 Overige rapporten op het terrein van politieoptreden
en verkeerIn 1997 verschenen nog elf andere rapporten die onder meer politieoptreden
met betrekking tot verkeer tot onderwerp hebben. De Nationale ombudsman gaf
in acht rapporten een oordeel over dit politieoptreden. In vier gevallen was
de klacht gegrond, en in drie gevallen niet gegrond. In één
geval werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond verklaard.Artikel 160, eerste lid van de Wegenverkeerswet 1994 regelt de bevoegdheid
van de politie om bestuurders van motorrijtuigen staande te houden ter controle
van de naleving van de voorschriften gesteld bij en krachtens de Wegenverkeerswet.Rapport 97/37 betreft de klacht dat het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland
op 21 april 1995 een file had veroorzaakt door een grootscheepse verkeerscontrole
te houden. Verzoeker stelde dat de gebruikte controlemethode onnodig tijdverlies
en gevaar voor de verkeersveiligheid had veroorzaakt.De Nationale ombudsman overwoog dat zich omstandigheden kunnen voordoen
waarin de politie in redelijkheid niet kan komen tot de beslissing om een
bepaalde verkeerscontrole te houden of deze voort te zetten. In dit geval
was van dergelijke omstandigheden echter geen sprake. De politie had een aantal
keren een waarnemer naar het begin van de file gestuurd, die had geconstateerd
dat er doorlooptijden van maximaal een half uur ontstonden. Mede naar aanleiding
daarvan was tot tweemaal toe besloten om de controlewerkzaamheden te staken
en het verkeer door te sturen. De Nationale ombudsman achtte de gedraging
op dit punt «behoorlijk».De Nationale ombudsman achtte de gedraging met betrekking tot de verkeersveiligheid
echter «niet behoorlijk», nu was komen vast te staan dat de politie
de file aan de achterzijde onvoldoende had beveiligd tegen achteropkomend
verkeer. Tijdens het onderzoek gaf de korpsbeheerder al aan dat was besloten
om grootschalige verkeerscontroles niet meer op deze wijze te houden.Het onderzoek dat leidde tot rapport 97/74 werd ingesteld naar aanleiding
van een klacht van een verzoeker uit Rijswijk over het optreden van het regionale
politiekorps Haaglanden. Hij klaagde erover dat de politie zijn auto met kenteken
had aangemerkt als wrak, en deze op 28 december 1995 van de openbare weg had
laten verwijderen en laten vernietigen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de politie op grond van de APV in
Rijswijk de auto als wrak had mogen aanmerken, nu de auto door beschadigingen,
achterstallig onderhoud en vernielingen in verval was geraakt. De verwijdering
ter vernietiging van de auto was echter niet juist. De politie
had in deze zaak de zogenaamde wrakkenprocedure gehanteerd. Nu in dit geval
de kentekenhouder bekend was geweest, had de politie de daarop afgestemde
standaardprocedure moeten volgen. De politie had zich echter niet aan de in
die procedure vastgestelde termijnen gehouden en had de auto van de weg verwijderd,
en haar vernietigd voordat de termijn was afgelopen waarbinnen verzoeker zelf
nog actie had kunnen nemen.In de zaak die leidde tot rapport 97/127 luidde de klacht dat een ambtenaar
van het regionale politiekorps Haaglanden zonder noodzaak een straat inreed
terwijl dit ter plaatse niet was toegestaan, omdat er een regime van eenrichtingverkeer
gold.Krachtens artikel 62 van het Reglement verkeersregels en verkeerstekens
1990 (RVV 1990) zijn weggebruikers verplicht gevolg te geven aan verkeerstekens
die een gebod of verbod inhouden. De politie is hiervan vrijgesteld, echter
alleen als dit voor de uitvoering van de opgedragen taken noodzakelijk is.
Vast staat dat de betrokken politieambtenaar onderweg was naar een verkeersovertreding
in een straat verderop. Niet was echter gebleken van enige urgentie voor de
uitvoering van de politietaak of van enig bezwaar voor de politieambtenaar
om via een andere route de desbetreffende straat te bereiken. Daarom oordeelde
de Nationale ombudsman dat de gedraging «niet behoorlijk» was.Rapport 97/129 betreft eveneens een klacht over een gedraging van het
regionale politiekorps Haaglanden. Verzoeker klaagde erover dat een ambtenaar
van dit korps hem onnodig de doorgang had belet door tweemaal achtereen vanuit
zijn politieauto met een voorbijganger te praten, zonder de doorgang vrij
te maken nadat verzoeker hem daarom had verzocht.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht gegrond. Hij overwoog ten
overvloede dat het vanuit een oogpunt van controle achteraf van het politieoptreden
viel te betreuren dat het niet mogelijk was gebleken om de identiteit vast
te stellen van de politieambtenaar die de betrokken politieauto had bestuurd. 7A.15 Openbare ordeIn 1997 verschenen twee rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
het optreden van de politie in het kader van de handhaving van de openbare
orde. In beide gevallen was de conclusie dat de klacht niet gegrond was.Vermeldenswaard is de zaak die heeft geleid tot het rapport 97/196 (zie
voor een bespreking van andere aspecten in deze zaak § 7A.10.2). Verzoeker klaagde onder meer over het optreden van de politie op 1 februari
1995 bij de sloop van een gebouwencomplex. In een deel van dat complex was
tot 3 januari 1995 een opvangcentrum voor jongeren gevestigd, waarbij verzoeker
nauw was betrokken. Verzoeker had op 1 februari 1995 de aanwezige politieambtenaren
erop gewezen dat voor de sloop van dit gebouwencomplex geen vergunning was
afgegeven. De politie had volgens verzoeker de slopers echter niet gevraagd
naar de sloopvergunning en had de sloop niet stopgezet, ondanks verzoeken
hiertoe van verzoeker.De aanwezigheid van de politie bij de sloop was gevraagd door het Ontwikkelingsbedrijf
Rotterdam (OBR) van de gemeente Rotterdam, omdat het OBR vreesde dat verzoeker
zich mogelijk zou verzetten tegen de sloop. Ter plaatse gekomen, maakte verzoeker
inderdaad bezwaar tegen de sloop. Naar aanleiding van het bezwaar van verzoeker
had één van de politieambtenaren aan de leiding van de sloop
gevraagd of de sloop was geregeld. De slopers hadden hierop
geantwoord dat de sloop wel was geregeld, maar zij konden geen vergunning
tonen. Omdat verzoeker bleef betwisten dat er een sloopvergunning zou zijn
afgegeven, had de politie via de portofoon contact opgenomen met het politiebureau,
om na te vragen of er een sloopvergunning was verleend. De chef van dienst
liet vervolgens weten dat de sloop was geregeld en dat deze door moest gaan.
Het was de chef van dienst uit eerdere contacten met het OBR duidelijk geworden
dat het complex zou worden gesloopt en dat daartoe een sloopvergunning zou
worden afgegeven. Op het moment van de sloop was de chef van dienst in de
veronderstelling dat er een sloopvergunning was afgegeven. Hij had daarnaar
op dat moment echter geen navraag gedaan, omdat de deelgemeente op dat tijdstip,
vóór 8.30 uur, niet telefonisch bereikbaar was.Tijdens het onderzoek kreeg de Nationale ombudsman de beschikking over
een rapport van de Gemeentelijke ombudsman van Rotterdam, dat was opgesteld
naar aanleiding van een klacht over een gedraging van de gemeente Rotterdam
die verband hield met de sloop. Uit dit rapport van de Gemeentelijke ombudsman
van 6 augustus 1996 blijkt als diens oordeel, dat de gemeente Rotterdam met
de sloop heeft gehandeld in strijd met een aantal wettelijke bepalingen. Zo
was er onder meer geen sloopvergunning afgegeven voor één van
de gebouwen en was de sloopvergunning voor het andere gebouw op 1 februari
1995 niet aanwezig op het sloopterrein.Verder was voor het onderzoek van de Nationale ombudsman van belang dat
de rechter in kort geding de vordering tot ontruiming van de gebouwen had
toegewezen. Daarmee had de stichting, waaraan verzoeker was verbonden, geen
recht meer om zich in de gebouwen te bevinden.Op basis van het voorgaande kwam de Nationale ombudsman tot het volgende
oordeel. Wanneer de politie wordt verzocht assistentie te verlenen bij optreden
waarbij zich problemen kunnen voordoen, mag van haar worden verwacht dat zij
nagaat of dit optreden rechtmatig is. Dat was in dit geval tot op zekere hoogte
ook gebeurd. De politieambtenaren ter plaatse mochten uitgaan van de juistheid
van de verkregen informatie en hebben in zoverre voldoende de rechtmatigheid
van de sloop onderzocht.Het was op zichzelf juister geweest indien de chef van dienst had besloten
de sloop te laten opschorten tot er – later in de ochtend – bij
de (deel)gemeente kon worden nagevraagd of een sloopvergunning was verleend
en of die vergunning ook kon worden getoond. Dat dit is nagelaten, vormt echter
onvoldoende reden om het politieoptreden jegens verzoeker op dit punt aan
te merken als «niet behoorlijk», mede omdat verzoeker niet kon
worden aangemerkt als belanghebbende bij het niet plaatsvinden van de sloop. 7A.16 Vreemdelingendiensten 7A.16.1 AlgemeenZestien van de in 1997 verschenen rapporten hebben (mede) betrekking op
één of meer vreemdelingendiensten (1996: 15). In zes gevallen
was de klacht niet gegrond. In één geval gegrond, terwijl de
klacht in vier gevallen deels gegrond en deels niet gegrond was. In drie gevallen
was de klacht deels niet gegrond terwijl over het resterende deel geen oordeel
kan worden gegeven. In één geval was de klacht deels gegrond
terwijl over het resterende deel geen oordeel kan worden gegeven. Ten slotte
kon in één geval geen oordeel worden gegeven. InterventiesVijfendertig klachten over vreemdelingendiensten zijn in 1997 afgedaan
door interventie. Veelal betreffen deze klachten de lange behandelingsduur
van aanvragen om een vergunning tot verblijf, van verlenging van een vergunning
tot verblijf, de lange behandelingsduur van een adviesaanvraag van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst in het kader van de behandeling van een bij de vreemdelingendienst
ingediende aanvraag van een machtiging tot voorlopig verblijf, of ook de termijn
van uitreiking van verblijfsdocumenten aan vreemdelingen. Grote korpsenVan de in totaal 51 afgehandelde klachten op dit terrein hadden zestien
betrekking op de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Haaglanden
(waarvan veertien afgedaan door interventie en twee door een rapport). Dertien
klachten hadden betrekking op de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland (waarvan tien zijn afgedaan door middel van interventie
en drie door een rapport). Op de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Utrecht hadden negen klachten betrekking (vijf interventies, vier rapporten).
Zes klachten hadden betrekking op de vreemdelingendienst van het regionale
politiekorps Rotterdam-Rijnmond (drie interventies, en drie rapporten). Werkbezoek aan de vreemdelingendienst HaaglandenMedewerkers van het Bureau Nationale ombudsman hebben op 17 juni 1997
een werkbezoek gebracht aan de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Haaglanden. Dit bezoek was mede ingegeven door het relatief grote aantal klachten
die de Nationale ombudsman ontving over deze vreemdelingendienst. De desbetreffende
klachten hadden in hoofdzaak betrekking op de lange behandelingsduur van aanvragen.Tijdens het bezoek werd aangegeven dat de vreemdelingendienst kampte met
een achterstand in de behandeling van 2482 zaken, welke achterstand maandelijks
toenam met nog eens 200 zaken.Aan het eind van 1997 deelde de vreemdelingendienst, daarnaar gevraagd,
mee dat de achterstand dankzij een projectmatige aanpak was weggewerkt, en
dat de situatie was bereikt dat binnen twee maanden kon worden beslist of
geadviseerd. Werkbezoek aan de vreemdelingendienst Rotterdam-RijnmondOp 18 november 1997 heeft de Nationale ombudsman een werkbezoek gebracht
aan de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond,
zoals hij dat in 1996 had gedaan aan de vreemdelingendienst van het regionale
politiekorps Amsterdam-Amstelland (zie Jaarverslag 1996, blz. 152).Tijdens het werkbezoek op 18 november 1997 kwam onder meer de nota «De
(on)mogelijkheden voor een goed vreemdelingentoezicht» aan de orde,
die de Centrale eenheid vreemdelingenzorg van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
heeft opgesteld in juli 1997. Een exemplaar is toegezonden aan de Nationale
ombudsman, met het verzoek een inhoudelijke reactie te geven op de inhoud.
In de nota wordt naar voren gebracht dat de mogelijkheden voor de vreemdelingendiensten
om effectief binnenlands vreemdelingentoezicht uit te oefenen, op onderdelen
te beperkt zijn.Bij brief van 1 september 1997 deelde de Nationale ombudsman onder meer
mee dat ook hij zich ervan bewust is dat ambtenaren die zijn belast met de
uitvoering van het binnenlandse vreemdelingentoezicht slechts in beperkte
mate zijn toegerust met wettelijke bevoegdheden om dwang toe te passen ten
aanzien van vreemdelingen die niet (meer) in Nederland mogen verblijven. Hij
gaf aan dat de effectiviteit van het toezicht daardoor in bepaalde gevallen
tekortschiet, waardoor het werk van de betrokken ambtenaren
wordt bemoeilijkt. De Nationale ombudsman merkt in dit verband op dat het
de exclusieve bevoegdheid van de wetgever is om te bepalen hoever het instrumentarium
voor de uitvoering van het vreemdelingentoezicht moet reiken (zie ook hoofdstuk
10, § 10A.2.1.1, waar de Nationale ombudsman, gelet op het signaal
in deze nota, aandacht, met name ook van de regelgever, vraagt voor dilemma's
in de uitvoeringspraktijk). 7A.16.2 Enkele zaken Het niet meedelen dat op korte termijn uitzetting zou
volgenIn rapport 97/281 (zie ook hierna in § 7A.17) komt een aantal
klachten aan de orde met betrekking tot het groepsgewijs uitzetten uit Nederland
van een aantal Zaïrese asielzoekers. De klachten hadden onder meer betrekking
op het feit dat de vreemdelingendiensten van de regionale politiekorpsen Limburg-Zuid,
Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland-Zuid een aantal van de betrokken vreemdelingen
had gevorderd op het politiebureau te verschijnen, zonder dat daarbij was
meegedeeld dat zij op korte termijn zouden worden uitgezet.In het rapport toonde de Nationale ombudsman begrip voor het probleem
waarvoor de vreemdelingendiensten en de IND staan wanneer zij een uitgeprocedeerde
vreemdeling uit Nederland willen verwijderen. De Nationale ombudsman achtte
het niet ondenkbaar dat een afgewezen asielzoeker zich zal onttrekken aan
uitzetting zodra hem bekend wordt dat tot daadwerkelijke uitzetting zal worden
overgegaan. De Nationale ombudsman overwoog echter dat geen wettelijke basis
bestaat voor de vordering aan een vreemdeling te verschijnen op een politiebureau
voor een ander doel dan het verkrijgen van gegevens. Ook in dit geval waren
de betrokken vreemdelingen op die grond gevorderd te verschijnen, te weten
op basis van artikel 58 van het Vreemdelingenbesluit. Deze bepaling betreft
de verplichting voor vreemdelingen om, daartoe gevorderd door de korpschef,
gegevens te verstrekken die van belang zijn voor de uitvoering van de vreemdelingenwetgeving.
Aangezien in dit geval het werkelijke doel van de vordering te verschijnen
echter de verwijdering betrof, is de bevoegdheid van artikel 58 Vreemdelingenbesluit
gebruikt voor een ander doel dan dat waarvoor de wetgever deze bevoegdheid
heeft gegeven.De Nationale ombudsman komt daarom tot het oordeel dat de gedraging van
de betrokken vreemdelingendiensten op dit punt niet behoorlijk is geweest. Zoekgeraakte documentenEen vijftal rapporten heeft betrekking op vermissing van documenten die
in het kader van de behandeling van verschillende vreemdelingenrechtelijke
aanvragen zijn ingenomen van de betrokken vreemdelingen. Zo betreft rapport
97/543 de klacht dat een Iraniër zijn paspoort niet had teruggekregen
dat op Schiphol was ingenomen toen hij daar een aanvraag indiende om toelating
als vluchteling. Tijdens het onderzoek bleek dat het paspoort niet was teruggegeven
omdat het was zoekgeraakt, al kwam niet vast te staan op welke wijze.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat daarmee was gehandeld
in strijd met de vereiste administratieve nauwkeurigheid. Hij had onderzocht
welke de bemoeienis was geweest van verschillende betrokken instanties en
kwam op grond daarvan tot het oordeel dat de onderzochte gedraging van de
vreemdelingendiensten van de regionale politiekorpsen Amsterdam-Amstelland
en Noord-Holland-Noord op dit punt «behoorlijk» was, en dat over
de onderzochte gedraging van de vreemdelingendiensten van de regionale politiekorpsen
Brabant-Noord, Kennemerland, Flevoland, en Limburg-Zuid, (en de brigade Schiphol
van de Koninklijke marechaussee) op dit punt geen oordeel kan
worden gegeven. Weigering toegang; insluitingRapport 97/231 betreft onder meer de klacht dat verzoekers uit Colombia
afkomstige verloofde, toen zij samen met verzoeker voor een bezoek aan Nederland
op Schiphol arriveerde, de toegang tot Nederland was geweigerd; zij was ingesloten
in het cellencomplex van het regionale politiekorps Kennemerland te Hoofddorp.
De insluiting vond plaats in het kader van de uitzetting van verzoekers verloofde
uit Nederland.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt onder meer dat de vreemdelingendienst
niet de bevoegde instantie was om maatregelen te treffen in het kader van
de weigering van toegang, omdat die taken alleen mogen worden uitgevoerd door
grensbewakingsambtenaren; medewerkers van een vreemdelingendienst worden niet
aangemerkt als grensbewakingsambtenaar.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat verzoekers verloofde is ingesloten
op basis van artikel 19, tweede lid, van de Vreemdelingenwet (Vw). Dit artikel
ziet echter op het zogenoemde binnenlandse vreemdelingentoezicht. Daarvan
kan geen sprake zijn in het geval dat aan een persoon in het kader van een
grenscontrole de toegang tot Nederland wordt geweigerd. Nog afgezien daarvan
was er ook geen sprake van de in artikel 19, tweede lid Vw bedoelde omstandigheden.
De identiteit van verzoekers verloofde en de vraag of zij in Nederland mocht
verblijven, waren niet in het geding. De Nationale ombudsman oordeelde daarom
dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk» was.Ten overvloede overwoog de Nationale ombudsman in het rapport dat de reden
die de betrokken ambtenaar voor de insluiting in het cellencomplex had aangevoerd
niet juist was. De betrokken ambtenaar was van oordeel geweest dat verzoeker,
die erop stond bij zijn verloofde te blijven, niet in de transitruimte mocht
verblijven omdat hij voldeed aan alle voorwaarden om Nederland binnen te komen.
De Nationale ombudsman merkt op dat verzoeker echter geen inreisverplichting
had, zodat hij zonder bezwaar één nacht in de transitruimte
had kunnen verblijven. 7A.17 MinderjarigenIn 1997 verschenen vijf rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
politieoptreden ten aanzien van minderjarigen. Eenmaal werd de klacht gegrond
verklaard en eenmaal niet gegrond. In het derde geval werd de klacht ten dele
gegrond verklaard, terwijl over een ander onderdeel van die klacht geen oordeel
kon worden gegeven. In de vierde zaak werd de klacht ten dele gegrond en ten
dele niet gegrond verklaard, terwijl ook in die zaak gedeeltelijk geen oordeel
kon worden gegeven. In het vijfde geval ten slotte werd de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond verklaard. InsluitingDe Nationale ombudsman gaf in twee van deze zaken een oordeel over de
insluiting van een minderjarig kind.In de zaak die leidde tot rapport 97/281 ging het om een klacht die onderdeel
uitmaakte van een aantal klachten over de uitzetting van een groep Zaïrese
asielzoekers uit Nederland (de vreemdelingrechtelijke aspecten van deze zaak
zijn behandeld in 7A.16).Voorzover hier van belang betrof deze klacht een tienjarig meisje dat
samen met haar moeder – voorafgaand aan hun uitzetting uit Nederland –
door ambtenaren van het regionale politiekorps Limburg-Zuid was ingesloten
in een politiecel. Uit het onderzoek kwam naar voren dat moeder en dochter
op 21 maart 1995 op het desbetreffende politiebureau hadden verbleven van
13.30 uur tot 22.00 uur. Gedurende deze periode waren zij geplaatst geweest
in een niet-afgesloten ophoudkamer. In deze kamer was een telefoon
aanwezig waarvan de moeder ongelimiteerd gebruik had mogen maken. Verder had
de moeder ongelimiteerd bezoek mogen ontvangen, zoals een hulpverlener, een
vriend en een kennis.De Nationale ombudsman kwam tot het oordeel dat met deze wijze van insluiting
in voldoende mate rekening was gehouden met de specifieke omstandigheden van
het geval. De onderzochte gedraging werd daarom «behoorlijk» geacht.Rapport 97/352 heeft betrekking op de insluiting van een twaalfjarige
jongen. De moeder van de jongen klaagde erover dat een ambtenaar van het regionale
politiekorps Gelderland-Midden haar zoon, voorafgaand aan een verhoor, een
uur lang had opgesloten in een ophoudkamer, met de mededeling dat hij daar
maar moest blijven zitten totdat hij zich weer dingen zou herinneren.Tijdens het onderzoek kwam vast te staan dat de politieambtenaar de jongen
vanuit de wachtkamer van het politiebureau had meegenomen naar een ophoudkamer
en dat hij de jongen daar enige tijd had achtergelaten, terwijl zijn moeder
in de nabij gelegen wachtkamer verbleef. De deur van de ophoudkamer was in
die periode afgesloten. De Nationale ombudsman achtte het aannemelijk dat
de insluiting in deze ophoudkamer niet een uur had geduurd, maar (veel) korter.De Nationale ombudsman kwam echter tot het oordeel dat de politie niettemin
niet juist had gehandeld. De ophoudkamer in kwestie – een kleine ruimte,
met daarin een raam met tralies ervoor – is geen geschikte ruimte om
een kind van twaalf jaar in te sluiten. Zelfs indien dit slechts vijf minuten
had geduurd, zou insluiting in de ophoudkamer niet juist zijn geweest. De
politie had de jongen zonder bezwaar nog even in de wachtruimte kunnen laten
zitten. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging op dit punt
dan ook «niet behoorlijk».Ten aanzien van de mededeling van de politieambtenaar bij de insluiting,
dat de jongen in de ophoudkamer moest blijven totdat hij zich weer iets zou
herinneren, constateerde de Nationale ombudsman dat de lezingen van alle betrokkenen
tegenover elkaar stonden, terwijl niet was gebleken van feiten en omstandigheden
die de ene lezing aannemelijker maakte dan de andere. Op dit punt werd dan
ook geen oordeel gegeven. VerhoorRapport 97/601 heeft betrekking op de wijze waarop het verhoor van een
minderjarig slachtoffer van sexueel misbruik was uitgevoerd door ambtenaren
van het regionale politiekorps Utrecht. De verzoeker in deze zaak was door
een derde persoon aangewezen als verdachte van dit sexueel misbruik, dat zou
hebben plaatsgehad bij zijn minderjarige dochter, de toen 11-jarige T.Op 27 maart 1996 werd T. in een verhoorstudio verhoord door politieambtenaar
Bx van de Jeugd- en Zedenpolitie van het regionale politiekorps Utrecht. In
de regiekamer waren ten tijde van het studioverhoor van T. de beide verbalisanten
Br. en E. aanwezig en – als regisseur van het interview – politieambtenaar
Be. Laatstgenoemde heeft een opleiding gevolgd voor het horen van jeugdige
slachtoffers/getuigen.Een door de rechter-commissaris benoemde deskundige concludeerde op 10
juni 1996 dat het verhoor van T. niet op een deskundige wijze was verricht,
waardoor de verklaring van T. nauwelijks waarheidsgetrouw kon worden geacht.
In reactie op een klacht van verzoeker over het studioverhoor van zijn dochter,
deelde de plaatsvervangend districtschef van het district Rijn en IJssel op
16 oktober 1996 mee dat verzoekers klacht gegrond was, omdat het verhoor op
een aantal punten niet professioneel was afgenomen en er sprake was geweest
van een suggestieve vraagstelling en een onvoldoende kritische houding. Verzoeker klaagde er vervolgens – onder meer – over dat de
ambtenaren van het regionale politiekorps Utrecht, die op 27 maart 1996 betrokken
waren geweest bij het studioverhoor van zijn dochter T., niet hadden ingegrepen
en het verhoor niet hebben onderbroken toen zij merkten dat hun collega die
het verhoor afnam dit niet op een professionele wijze deed, suggestieve vragen
stelde en een onvoldoende kritische houding aan de dag legde. Verzoeker achtte
het onbegrijpelijk dat deze collega's «niet aan de bel hebben getrokken»
en wees er in dit verband op dat het studioverhoor er mede toe heeft bijgedragen
dat er strafprocessuele maatregelen tegen hem waren genomen.Gelet op het oordeel van de door de rechter-commissaris benoemde deskundige
ging de Nationale ombudsman ervan uit dat het verhoor van T. door rechercheur
Bx inderdaad niet op professionele wijze had plaatsgevonden. Met het oog op
de beoordeling van de onderzochte gedraging formuleerde de Nationale ombudsman
als uitgangspunt dat tijdens een verhoor van een jonge getuige/slachtoffer
twee belangen voorop dienen te staan: zowel het voorkomen van psychische schade
bij het kind als de waarheidsvinding. Een dergelijk verhoor heeft –
zeker indien het een zedendelict betreft – een specialistisch karakter
en vereist een specifieke deskundigheid. Het verhoren van kinderen in het
kader van een opsporingsonderzoek dient daarom te gebeuren door speciaal daarvoor
opgeleide politieambtenaren.De politieambtenaren Br. en E. waren de verbalisanten in het opsporingsonderzoek
dat tegen verzoeker was ingesteld. In deze hoedanigheid maakten zij vanuit
de regiekamer het verhoor mee. Beiden hebben niet een opleiding gevolgd voor
het horen van jonge getuigen en misten de specifieke deskundigheid om te kunnen
onderkennen dat de vraagstelling door Bx op een gegeven moment suggestief
werd. Blijkens hun verklaringen, afgelegd in het onderzoek van de Nationale
ombudsman, hebben zij dit, behoudens op één punt, ook niet gemerkt.
Nog afgezien van de vraag of het juist zou zijn geweest om in te grijpen in
het verhoor, had dit in ieder geval niet op de weg van Br. en E. gelegen.Politieambtenaar Be. beschikte over de vereiste deskundigheid. Tijdens
het verhoor van T. heeft hij gemerkt dat de vraagstelling door Bx suggestief
werd. Hij heeft dit ook aan zijn collega Bx gemeld, tijdens het overlegmoment
dat in ieder verhoor is gepland en waarop T. was voorbereid. Voorts heeft
hij tegen het eind van het verhoor nog getracht de vraagstelling door Bx te
beïnvloeden door een briefje onder de deur door te schuiven. Dit heeft
echter niet tot resultaat gehad dat Bx het advies van zijn collega Be. heeft
opgevolgd.De vraag is of Be. nog verder had moeten gaan dan het toepassen van deze
twee beïnvloedingsmogelijkheden. Volgens verzoeker had dit wel moeten
gebeuren, gelet op de strafprocessuele maatregelen die op grond van dat verhoor
tegen hem konden worden genomen, en ook zijn genomen.De Nationale ombudsman volgde verzoeker in zijn opvatting op dit punt
niet. Daarvoor was het volgende van belang. Op grond van hetgeen de deskundige
mevrouw D. in dit onderzoek naar voren heeft gebracht, is het zeer aannemelijk
dat het onderbreken of ingrijpen in het verhoor van een jong kind als T.,
op een ander moment of op een andere wijze dan waarop het is voorbereid, kan
leiden tot negatieve effecten voor de betrokken minderjarige, die daarenboven
ook de waarheidsvinding verder (negatief) kunnen beïnvloeden. Dat Be.
niet op een andere wijze heeft ingegrepen in het verhoor, of het verhoor zelfs
niet heeft afgebroken, en daarbij het belang van T. wellicht zwaarder heeft
langer wegen dan het belang van verzoeker, is dan ook niet onjuist, hoe vervelend
een en ander voor verzoeker ook is geweest. 7A.18 Klachtbehandeling 7A.18.1 De bevoegdheid tot het afdoen van klachtenIn het Jaarverslag 1994 (blz. 148–164), het Jaarverslag 1995 (blz.
179) en het Jaarverslag 1996 (blz. 157–164) is uitgebreid aandacht besteed
aan de verantwoordelijkheid voor de afdoening van klachten over politieoptreden.
In het Jaarverslag 1996 is ten aanzien van dit onderwerp verslag gedaan van
de correspondentie die volgde op de rapporten 95/619 en 96/62 met de beheerders
van respectievelijk de regionale politiekorpsen Drenthe en Haaglanden. Beide
korpsbeheerders handhaafden uiteindelijk hun opvatting dat de bevoegdheid
om klachten over politieoptreden af te doen bij mandaat dan wel delegatie
kan worden opgedragen aan de burgemeesters van de gemeenten in de politieregio.Bij brief van 14 november 1996 bracht de Nationale ombudsman de desbetreffende
discussie onder de aandacht van de Minister van Binnenlandse Zaken. In zijn
brief handhaafde de Nationale ombudsman zijn standpunt dat in hoofdstuk X
van de Politiewet 1993 de bevoegdheid tot het afdoen van klachten uitdrukkelijk
is opgedragen aan – bij uitsluiting – de korpsbeheerder.De Minister reageerde bij brief van 4 april 1997 en schreef onder meer
het volgende:«Zoals u bekend is, wordt hoofdstuk 10 van de Politiewet 1993 («De
behandeling van klachten») momenteel geëvalueerd. (...) Terecht
stelt u in uw brief dat de wetgever bij de totstandkoming van de Politiewet
1993 de verantwoordelijkheid inzake klachtafdoening bij uitsluiting in handen
heeft willen leggen van de korpsbeheerder. Dit gegeven staat delegatie van
deze bevoegdheid niet toe. Ook de door u onderzochte – en in uw brief
beschreven – «casus Drenthe» is strijdig met te achten met
de Politiewet 1993. Eerdere signalen in deze richting zijn voor mij mede bepalend
geweest voor het entameren van een onderzoek naar de praktijk van de politieklachtenregelingen.
De vraag wie binnen de politieorganisatie tot afdoening van klachten bevoegd
behoort te zijn, zal in het onderzoek worden meegenomen.(...)De resultaten van het onderzoek zijn na de zomer van dit jaar te verwachten,
waarna het kabinet zijn standpunt zal bepalen en zal beslissen welke maatregelen
noodzakelijk zijn.«De eindrapportage met als titel «Klagen bij de politie» is
op 15 januari 1998 verschenen.Het vraagstuk van de overdracht van de bevoegdheid tot het afdoen van
klachten aan burgemeesters, op grond van klachtenregelingen van de betreffende
politieregio's, was ook in 1997 aan de orde in onderzoeken van de Nationale
ombudsman. Het ging daarbij om vijf rapporten, 97/35, 97/55, 97/63, 97/206
en 97/259 (zie hiervoor § 7A.13.2) ten aanzien van de regio Haaglanden,
en één rapport, 97/106, ten aanzien van de regio Amsterdam-Amstelland.In vier van de rapporten over de regionale politie Haaglanden constateerde
de Nationale ombudsman ten overvloede, en onder verwijzing naar de lopende
discussie op dit punt, dat klachtafhandeling door de burgemeesters niet past
binnen het systeem van hoofdstuk X van de Politiewet 1993.In twee rapporten deed de Nationale ombudsman een aanbeveling.Rapport 97/106 (zie ook § 7A.7) bevat de aanbeveling aan de
beheerder van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland de mogelijkheid –
zoals die in de klachtenregeling van dit politiekorps is opgenomen –
om de bevoegdheid tot het afdoen van klachten over te dragen
aan de desbetreffende burgemeester, ongedaan te maken. De korpsbeheerder deelde
de Nationale ombudsman bij brief van 3 juni 1997 mee geen aanleiding te zien
de klachtenregeling aan te passen, mede omdat deze klachtenregeling goed functioneert.
De Nationale ombudsman bevestigde bij brief van 26 juni 1997 de ontvangst
van de brief van de korpsbeheerder. In deze brief verwees de Nationale ombudsman
naar de stand van zaken zoals die hiervoor is beschreven.In rapport 97/55 betreft de aanbeveling een bijzondere variant van mandaatverlening.
De burgemeester van 's-Gravenhage – niet handelend in zijn hoedanigheid
van korpsbeheerder, maar in zijn hoedanigheid van burgemeester die door de
korpsbeheerder bij mandaat bevoegd was gemaakt klachten af te handelen –
bleek op zijn beurt, met ingang van 1 juni 1996, de bevoegdheid tot het afdoen
van klachten te hebben gemandateerd aan de chefs van de Haagse gebiedsonderdelen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat dit mandaatbesluit van de burgemeester
van 's-Gravenhage zich niet verdraagt met het bepaalde in Hoofdstuk X van
de Politiewet 1993. Hij deed daarom de korpsbeheerder de aanbeveling te bevorderen
dat het in dit rapport genoemde mandaatbesluit van de burgemeester van 's-Gravenhage
wordt vervangen door een overeenkomstig mandaatbesluit van de korpsbeheerder.In reactie hierop deelde de korpsbeheerder bij brief van 7 mei 1997 mee
dat deze aanbeveling ernstig zou worden meegewogen bij de evaluatie van de
Haagse klachtenregeling. De Nationale ombudsman reageerde hierop bij brief
van 16 juni 1997 met het verzoek hem voor het eind van het jaar nader te informeren
over de stand van zaken.Op het moment van sluiten van het jaarverslag had de Nationale ombudsman
nog geen nadere reactie van de korpsbeheerder ontvangen. Afdoening klachten over strafvorderlijk politieoptredenArtikel 61 van de Politiewet bepaalt dat klachten over ambtenaren van
een regionaal politiekorps worden afgedaan door de korpsbeheerder. Klachten
over strafvorderlijk optreden van de politie zijn daarvan niet uitgezonderd,
zo oordeelde de Nationale ombudsman in rapport 97/299. Wel behoort bij de
afdoening van dit soort klachten recht te worden gedaan aan de verantwoordelijkheid
van het openbaar ministerie als bevoegd gezag voor politieoptreden in strafvorderlijk
kader. Dit kan gebeuren door de verantwoordelijke (hoofd)officier van justitie
te betrekken bij deze afdoening, via het vragen van zijn advies. Dat was in
de betreffende zaak niet gebeurd; de korpsbeheerder had zich terzake niet
bevoegd geacht. De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. Overigens had
de korpsbeheerder, als hij wel advies had gevraagd, zich in beginsel aan dit
advies kunnen conformeren, dit om te voorkomen dat hij terzake een zelfstandig
oordeel zou geven, zeker nu het politieoptreden in dit geval ook was getoetst
door de rechter-commissaris.Ten slotte wordt hier gewezen op § 7B.10, waar wordt ingegaan
op de rol van het openbaar ministerie bij de behandeling van klachten over
de politie, mede bezien in verband met de Politiewet 1993. 7A.18.2 De behandeling van klachtenIn 1997 hadden 54 rapporten (mede) betrekking op de behandeling van klachten
over politieoptreden door de politie of de korpsbeheerder. In 1996 betrof
het 59 rapporten. Aldus blijft het aantal rapporten op dit terrein in verhouding
aanzienlijk.In 31 gevallen werd de klacht gegrond verklaard, terwijl in negen gevallen
de klacht niet gegrond werd verklaard. In tien zaken werd de klacht deels
gegrond, deels niet grond verklaard. Daarnaast kon in twee zaken geen oordeel worden gegeven. Ten slotte werd in één zaak
de klacht deels gegrond verklaard en werd deels geen oordeel gegeven, en werd
in een andere zaak de klacht deels niet gegrond verklaard terwijl deels geen
oordeel kon worden gegeven. Aldus is eveneens het aantal zaken waarin de klacht
geheel of ten dele gegrond is verklaard – 76% – aanzienlijk, zoals
dat ook het geval was in 1996 (80%). Het betreft hier met name schending van
één of meer vereisten van behoorlijke klachtbehandeling.In dit verband kwamen onder meer de volgende onderwerpen aan de orde:– behandelingsduur: negenmaal werd er (mede) over geklaagd
dat de politie of de korpsbeheerder de klacht niet tijdig had afgedaan. In
alle gevallen was de klacht gegrond;– motivering: achtmaal werd erover geklaagd dat het oordeel
niet juist of niet volledig was gemotiveerd. De conclusie luidde in vijf gevallen
dat de klacht gegrond was, in twee gevallen niet gegrond en in één
geval deels gegrond, deels niet gegrond;– afwijken van oordeel klachtcommissie: in vijf gevallen
hield (een deel van) de klacht in dat de korpsbeheerder niet of onvolledig
gemotiveerd was afgeweken van het advies van de klachtencommissie. In drie
gevallen was de conclusie dat de klacht gegrond was, in twee gevallen werd
deze klacht niet gegrond verklaard. Rapport 97/130 betreft één
van die klachten, en wordt hieronder besproken.In de zaak die leidde tot rapport 97/318 gaat het om een verzoekschrift
dat was ingediend door twee politieambtenaren. De klacht betreft de juistheid
van het oordeel van de korpsbeheerder in een klachtprocedure waarmee beide
verzoekers te maken hebben gehad in de hoedanigheid van betrokken ambtenaar.
Dit rapport wordt behandeld in § 7A.22.Verder wordt hier rapport 97/398 genoemd, dat onder meer gaat over de
behandeling van klachtdossiers in het kader van archiefbeheer (zie § 7A.10.1). Bejegening tijdens de klachtbehandelingRapport 97/441 (zie ook hiervoor onder § 7A.10.2, alsmede § 7B.3)
gaat over het volgende.Verzoekers intermediair diende, namens verzoeker A., op 1 mei 1995 bij
de regiopolitie Limburg-Zuid een klacht in over een politieoptreden in de
nacht van 14 op 15 april 1995. De klachtbehandeling door het regionale politiekorps
Limburg-Zuid kent twee onderdelen: informele afdoening door een klachtbehandelaar
en formele afdoening door de korpsbeheerder, nadat de Commissie voor de politieklachten
Limburg-Zuid advies heeft uitgebracht. Inspecteur X werd in het kader van
de informele afdoening van de klacht als klachtbehandelaar aangewezen.Verzoekers klagen erover dat inspecteur X tijdens het gesprek in het kader
van de klachtbehandeling verzoeker A., diens vader, diens zuster en de intermediair
onheus heeft bejegend. Dit was volgens verzoekers onder meer als volgt gebeurd.
X had het gesprek nadrukkelijk en autoritair geleid. Hij had een negatieve
houding gehad, had betrokkenen nauwelijks de ruimte gegeven om iets te zeggen
en zich steeds voornamelijk tot de vader van verzoeker A. gericht. X had een
gehaaste indruk gemaakt, en het had geleken of hij de klacht zo snel mogelijk
wilde afdoen. Op het moment dat verzoeker A. toch nog de gelegenheid had gekregen
om mondeling iets aan zijn klacht toe te voegen, was een politieambtenaar
binnengekomen. Deze had gevraagd of inspecteur X een ogenblik tijd voor hem
had. Hierop had X zonder een woord te zeggen de ruimte verlaten, terwijl verzoeker
A. nog aan het woord was. Betrokkenen hadden toen besloten het gesprek onmiddellijk
te beëindigen. Inspecteur X bevestigde de lezing van verzoekers grotendeels. Het is een vereiste van behoorlijke klachtbehandeling dat betrokkenen
tijdens de mondelinge behandeling van hun klacht voldoende de gelegenheid
en tijd krijgen om hun klacht toe te lichten. Dit is onder meer van belang
om, waar mogelijk, de verstoorde relatie tussen de burger en de politie te
herstellen. Gelet op de wijze waarop het gesprek was verlopen, achtte de Nationale
ombudsman het aannemelijk dat inspecteur X niet aan dit vereiste heeft voldaan.
X heeft betrokkenen voorts niet correct bejegend door zonder een woord te
zeggen de kamer uit te lopen waarin betrokkenen zich bevonden. Termijn voor het indienen van klachtenRapport 97/55, dat in § 7A.18.1 al werd genoemd in het kader
van klachtafhandeling door anderen dan de korpsbeheerder, betreft onder meer
ook een klacht over de termijn die het regionaal politiekorps Haaglanden hanteerde
voor het indienen van klachten.In de «Klachtenregeling politieoptreden Haaglanden 1994» was
geregeld dat een klacht diende te worden ingediend binnen uiterlijk zes weken
nadat de gedraging waarover werd geklaagd zich had voorgedaan. Het Justitieel
klachtenburo van de Haagse Wetswinkel vond die termijn veel te kort. Het voerde
aan regelmatig te hebben geconstateerd dat verzoekers uitsluitend gelet op
het verstrijken van die termijn in hun klacht niet ontvankelijk waren verklaard.Het stellen van een termijn waarbinnen een klacht dient te worden ingediend,
is op zichzelf, onder meer om redenen van onderzoekbaarheid, alleszins aanvaardbaar.
De termijn van zes weken die de regiopolitie Haaglanden hanteerde was echter
wel buitengewoon kort. Zij kon leiden tot de situatie dat een klager bij de
regiopolitie niet ontvankelijk werd verklaard terwijl hij bij de Nationale
ombudsman wel ontvankelijk werd geacht, mits hij zich hield aan de in artikel
12 van de Wet Nationale ombudsman genoemde jaartermijn. Daarmee deed het korps
ook zichzelf te kort. Daar kwam nog de onbevredigende situatie bij dat de
klager, op straffe van niet-ontvankelijkheid, was gebonden aan de krappe termijn
van zes weken, terwijl de gemiddelde afhandelingstermijn vervolgens ongeveer
dertig weken bedroeg. Met instemming nam de Nationale ombudsman kennis van
de – tijdens het onderzoek gedane – mededeling dat het regionale
politiekorps Haaglanden sinds 1 juli 1996 een indieningstermijn van één
jaar hanteert. Afwijken van een advies van de Commissie voor politieklachtenIn rapport 97/130 (AB 1997, 246, m.n. PJS; DD 27 (1997), afl. 8, blz.
801–802) wordt ingegaan op de vraag in hoeverre de korpsbeheerder moet
motiveren waarom hij van het advies van de klachtencommissie afwijkt.De Nationale ombudsman overwoog op dat punt allereerst dat klachtbehandeling
op een zorgvuldige wijze dient plaats te vinden. Dit houdt onder meer in dat
de klacht op een onbevooroordeelde wijze moet worden behandeld. Ook moeten
betrokkenen in de gelegenheid worden gesteld hun klacht toe te lichten en
te reageren op wat door de andere partij naar voren is gebracht. Voorts moet
de motivering van een oordeel over een klacht dat oordeel kunnen dragen. Hierbij
geldt dat alle relevante feiten en omstandigheden in de overwegingen moeten
worden betrokken, zodat recht wordt gedaan aan de visie van alle betrokkenen.
Daarnaast dient de motivering van de beslissing voldoende kenbaar te zijn
aan de betrokkenen.In het algemeen is er voor een korpsbeheerder geen reden om in zijn beslissing
op een klacht nader te motiveren waarom hij het advies van de Commissie voor
politieklachten volgt, wanneer hij zich kan verenigen met een aan hem gericht
advies van de commissie, het onderzoek volledig is geweest en de aan het advies
ten grondslag liggende motivering duidelijk en volledig is.
Dit ligt anders als er sprake is van een onduidelijke of onvolledige motivering
van het advies, of indien de aan het advies ten grondslag liggende motivering
de beslissing niet kan dragen. Als de korpsbeheerder in dat geval het advies
overneemt, dient hij in zijn conclusie het standpunt in het het advies te
verduidelijken of aan te vullen.Wanneer de korpsbeheerder het advies van de commissie niet opvolgt, behoort
hij zijn eigen oordeel met betrekking tot de klacht toereikend te motiveren
en daarbij tevens de reden aan te geven waarom hij het advies niet opvolgt.
De Nationale ombudsman wees in zijn overwegingen ter vergelijking naar een
overeenkomstige verplichting zoals neergelegd in artikel 4:20 van de Algemene
wet bestuursrecht. Deze bepaling geldt voor het nemen van een beschikking
die afwijkt van een krachtens een wettelijk voorschrift met het oog daarop
uitgebracht advies.Tegen deze achtergrond beoordeelde de Nationale ombudsman vervolgens in
rapport 97/130 allereerst het oordeel van de korpsbeheerder van het regionale
politiekorps Limburg-Zuid dat een aantal van de door verzoekster gewraakte
gedragingen feitelijk niet had plaatsgevonden. De korpsbeheerder had verzoekster
meegedeeld dat hij op die onderdelen haar klacht niet gegrond verklaarde.
Met dat oordeel volgde de korpsbeheerder ten dele het advies van de klachtencommissie.De Nationale ombudsman kon de korpsbeheerder in deze gevolgtrekking echter
niet volgen. In een klachtbehandelingsprocedure kan zich de situatie voordoen
dat niet kan worden vastgesteld of bepaalde feiten zich al dan niet hebben
voorgedaan. Het gaat dan om de situatie dat de lezing van de ene partij staat
tegenover de lezing van de andere partij, terwijl er geen feiten of omstandigheden
zijn die de lezing van de ene partij meer aannemelijk maken dan de lezing
van de andere partij.Indien een dergelijke situatie zich voordoet, dient de conclusie te luiden
dat niet kan worden vastgesteld of een bepaalde gedraging al dan niet heeft
plaatsgevonden. In zo'n geval dient degene die een beslissing neemt naar aanleiding
van de klacht zich te onthouden van het geven van een oordeel over het bewuste
punt.Het is niet correct wanneer in zo'n geval wordt geconcludeerd dat ervan
wordt uitgegaan dat de bewuste gedraging niet heeft plaatsgevonden. Met een
dergelijke conclusie wordt de lezing van de partij die stelt dat de gedraging
niet heeft plaatsgehad immers aannemelijker geacht dan de lezing van de partij
die stelt dat de gedraging wel heeft plaatsgehad, terwijl er geen feiten of
omstandigheden zijn die dit rechtvaardigen.In dit geval betekende de conclusie van de korpsbeheerder dat de lezing
van de politieambtenaren – die stelden dat een en ander zich niet had
voorgedaan – meer geloofwaardig werd geacht dan de lezing van verzoekster,
die stelde dat de bewuste gedragingen zich wèl hadden voorgedaan.Er waren echter geen feiten of omstandigheden bekend geworden die een
dergelijke conclusie rechtvaardigden.De korpsbeheerder had zich volgens de Nationale ombudsman op dit punt
dan ook niet, zonder nadere motivering, mogen conformeren aan het advies van
de Commissie voor politieklachten, maar had zich, gelet op de bevindingen
van het onderzoek, dienen te onthouden van een antwoord op de vraag of de
gedragingen zich wel of niet hadden voorgedaan.De korpsbeheerder week in zijn oordeel over de klacht van verzoekster
ook ten dele af van het advies van de Commissie voor politieklachten.Hij verklaarde verzoeksters klacht in afwijking van dit advies ongegrond
wat betreft de vraag of de aanhouding en overbrenging naar het politiebureau
terecht waren geweest en ten aanzien van de vraag of het gebruik
van handboeien bij het vervoer van verzoekster al dan niet gerechtvaardigd
was geweest.Ook op dit punt kon de korpsbeheerder niet in zijn conclusie worden gevolgd.
Zoals hiervoor is opgemerkt, behoort een korpsbeheerder in het geval dat hij
het advies van zijn Commissie voor politieklachten niet opvolgt, zijn eigen
oordeel toereikend te motiveren en daarbij tevens de redenen aan te geven
waarom hij het advies niet opvolgt.Ten aanzien van de vraag of de aanhouding en overbrenging van verzoekster
terecht waren geweest, volstond de korpsbeheerder in zijn brief van 12 april
1996 met de opmerking dat «het feit dat verzoekster geen rijbewijs en/of
kentekenbewijs kon tonen – mede gelet op haar gedrag – voor de
verbalisanten voldoende aanleiding was om in verband met de vaststelling van
haar identiteit, tot aanhouding en overbrenging naar het politiebureau over
te gaan».Op dit punt week de korpsbeheerder af van het advies van de commissie.
Daarom kon hij niet met deze enkele mededeling volstaan, en had hij nader
dienen te motiveren waarom hij meende dat de feiten tot een andere conclusie
moesten leiden dan die van de Commissie.Ook ten aanzien van de vraag of het juist was om verzoekster handboeien
om te leggen, week de korpsbeheerder in zijn afdoeningsbrief af van het advies
van de commissie. Hierbij onderbouwde hij zijn standpunt met de stelling dat
voor de beantwoording van de vraag of het aanleggen van handboeien gerechtvaardigd
was geweest, veeleer het gedrag van verzoekster dan haar postuur bepalend
was.Een dergelijke conclusie is in zijn algemeenheid juist. De korpsbeheerder
had echter niet nader gemotiveerd om welke reden het gedrag van verzoekster
in dit geval van dien aard was dat dit het aanleggen van de handboeien rechtvaardigde.
Daarmee was zijn conclusie op dit punt niet juist, of in ieder geval onvolledig.
De enkele opmerking dat «het aanleggen van handboeien nodig was ter
voorkoming van het overgaan van verbaal verzet in lichamelijk verzet»
is in dit opzicht niet voldoende. 7A.19 Schadevergoeding AlgemeenIn het Jaarverslag 1996 (blz. 167–168) is ingegaan op de in dat
jaar gevoerde correspondentie met de Minister van Justitie over de vraag van
schadevergoeding naar aanleiding van strafvorderlijk politieoptreden. De Minister
had laten weten het wenselijk te vinden dat er een specifieke schadevergoedingsregeling
na strafvorderlijk politieoptreden komt. In de brief van de Minister van Justitie
van 26 maart 1996 werd opgemerkt dat de daarmee gemoeide kosten onderwerp
waren van overleg in het kabinet. De toekomst van een wetsvoorstel terzake
was volgens de Minister afhankelijk van de vraag of en in hoeverre de financiële
consequenties van zo'n wetsvoorstel kunnen worden gehonoreerd.Op 28 januari 1998 berichtte de Minister van Justitie het volgende:«(...)Inmiddels heeft er binnen het kabinet besluitvorming plaatsgevonden. Deze
heeft er in geresulteerd dat het kabinet een bedrag van twee miljoen per jaar
beschikbaar heeft gesteld. Dit bedrag is aanmerkelijk lager dan de tien miljoen
gulden die ik meen nodig te hebben en waarover ik u in eerdere correspondentie
berichtte.Desalniettemin is er binnen mijn departement doorgewerkt aan de voorbereiding
van een concepttekst van een wettelijke regeling. Een voorbereidende nota
is inmiddels gereed en vormt onderwerp van bespreking binnen mijn departement.
Het zal duidelijk zijn dat er gezocht wordt naar een zo goed mogelijk evenwicht
tussen de inhoud van de wettelijke regeling en de beschikbare
financiële middelen. Omdat niet op voorhand te zeggen is of een dergelijk
evenwicht bereikt kan worden durf ik mij niet te wagen aan een tijdsplanning.
Mijn streven is er echter op gericht om voor de zomer een besluit te kunnen
nemen over de vorm en inhoud van een mogelijke wettelijke regeling.« RapportenDe Nationale ombudsman heeft zich in 1997 in zestien rapporten (onder
meer) uitgesproken over een klacht over de behandeling van een verzoek om
schadevergoeding door de korpsbeheerder en door de politie. In elf gevallen
werd de klacht op dit punt gegrond verklaard. In vier gevallen werd de klacht
niet gegrond verklaard, terwijl in één geval de klacht gedeeltelijk
gegrond en gedeeltelijk niet gegrond werd verklaard.In tien van de elf zaken waarin de klacht gegrond is verklaard, zag de
Nationale ombudsman aanleiding tot een aanbeveling aan de korpsbeheerder.
Ook in de zaak die leidde tot rapport 97/488 werd de klacht over de afwijzing
van het verzoek tot schadevergoeding door de korpsbeheerder gegrond verklaard,
maar dit leidde niet tot een aanbeveling aan de korpsbeheerder. Dit rapport
bevat een aanbeveling aan de Minister van Justitie om de afwijzing van het
verzoek tot schadevergoeding – dat verzoeker ook had gericht aan het
college van procureurs-generaal – te heroverwegen, zonodig in overleg
met de korpsbeheerder. Rapport 97/128 wordt behandeld in § 7.A.4.4.
De rapporten 97/498 (AB 1997, nr. 122) en 97/512 worden behandeld in paragraaf
7.A.20. Rapport 97/488 wordt behandeld in paragraaf § 7.B.11.In de tien eerdergenoemde aanbevelingen gaf de Nationale ombudsman de
korpsbeheerder in overweging het besluit tot afwijzing van het verzoek tot
schadevergoeding te heroverwegen, met inachtneming van hetgeen de Nationale
ombudsman in het betreffende rapport had overwogen. In rapport 97/144 (AB
1997, nr. 258) gaf de Nationale ombudsman de korpsbeheerder bovendien in overweging
ervoor te zorgen dat het formulier «aangetroffen goed» op een
zodanige wijze wordt opgemaakt dat bij het invullen van dat formulier duidelijk
wordt aangegeven in welke staat het aangetroffen goed verkeert.Bij het afsluiten van dit jaarverslag was in zes zaken de aanbeveling
van de Nationale ombudsman opgevolgd. In één zaak was nog geen
reactie ontvangen. Zorg tijdens opslag en registratie van de staat van een
aangetroffen goedRapport 97/144 van 8 april 1997 (besproken in Delikt en Delinkwent 1997,
afl. 8, blz. 804; zie ook AB 1997, nr. 246) betreft een klacht over de wijze
waarop de politie had gehandeld nadat een onbeheerde bromfiets langs de openbare
weg was aangetroffen. Verzoeker, eigenaar van deze bromfiets, klaagde er onder
meer over dat de politie zijn verzoek om vergoeding van de geleden schade
had afgewezen. In dit verzoek stelde verzoeker financiële schade te hebben
geleden doordat hij de bromfiets ruim zes maanden had moeten missen en doordat
de bromfiets na de opslag bij de politie voor verder gebruik ongeschikt was
geworden. Naar zijn mening had de politie nagelaten tijdens de opslag van
de bromfiets, van 28 april 1995 tot 11 november 1995, maatregelen te treffen
die nodig zijn in het geval van langdurige stilstand van zo'n bromfiets. Volgens
verzoeker was zijn bromfiets door de lange duur van de opslag onherstelbaar
beschadigd.De politie had de schadeclaim niet gehonoreerd omdat het politieoptreden
niet onrechtmatig was geweest.Voor de beoordeling van de schadeclaim achtte de Nationale ombudsman het
volgende van belang. Het formulier «aangetroffen goed», dat is opgemaakt bij het aantreffen van de bromfiets, op 28 april 1995,
vermeldt niets over de staat waarin de bromfiets zich destijds bevond. Ook
het terzake opgemaakte proces-verbaal vermeldt niets over de staat van onderhoud
van de bromfiets. In zoverre miste de stelling van de korpsbeheerder, dat
de bromfiets toen deze werd aangetroffen onvoldoende was onderhouden, een
deugdelijke grondslag.De Nationale ombudsman overwoog verder dat het Besluit inbeslaggenomen
voorwerpen (Stb. 1995, 699) bepaalt dat een inbeslaggenomen voorwerp zo spoedig
mogelijk na de inbeslagneming zorgvuldig dient te worden beschreven. Hij achtte
het niet juist dat dit in deze zaak niet was gebeurd.De Nationale ombudsman stelde verder vast dat de bromfiets van verzoeker
gedurende een langere periode was gestald in een niet verwarmde en geventileerde
ruimte. Het Besluit inbeslaggenomen voorwerpen bepaalt in dit verband dat
de bewaarder van een inbeslaggenomen goed de nodige maatregelen dient te nemen
tegen beschadiging en waardevermindering. Bij opslag van een bromfiets gedurende
een langere periode dient te worden nagegaan of maatregelen moeten worden
getroffen om beschadiging en waardevermindering tegen te gaan. Hierbij valt
te denken aan het aanbrengen van een beschermende waslaag tegen roestvorming
en het verwijderen van een aanwezige accu. Voorzover nodig dienen die maatregelen
ook te worden genomen. Het stond vast dat dit in dit geval niet was gebeurd.Wanneer een verzoek om schadevergoeding wordt afgewezen, behoort zo'n
besluit toereikend te worden gemotiveerd. In verzoekers geval was daarvan
geen sprake. In elk geval is de stelling dat het beslag niet onrechtmatig
was ontoereikend als motivering omdat zo'n motivering de tekortkomingen miskent
die hiervoor aan de orde kwamen. Daar kwam nog bij dat de korpsbeheerder ten
onrechte in het geheel niet was ingegaan op de gestelde schade als gevolg
van het feit dat verzoeker zijn bromfiets langere tijd had moeten missen.
De onderzochte gedraging was daarmee «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman zag in deze beoordeling reden tot het doen van
twee aanbevelingen. Ten eerste gaf de Nationale ombudsman de korpsbeheerder
in overweging zijn afwijzende beslissing op het verzoek tot schadevergoeding
te heroverwegen. Verder deed de Nationale ombudsman de aanbeveling voor zoveel
nodig er voor te zorgen dat het formulier «aangetroffen goed»
op een zodanige wijze wordt opgemaakt dat bij de invulling daarvan ook duidelijk
wordt aangegeven in welke staat een aangetroffen goed verkeert.In reactie op deze aanbevelingen deelde de korpsbeheerder de Nationale
ombudsman op 15 mei 1997 mee dat hij had besloten tot schadevergoeding over
te gaan. Ten aanzien van de tweede aanbeveling liet de korpsbeheerder weten:«Het Bedrijfsprocessen Systeem (BPS) is een landelijk systeem aan
de hand waarvan de diverse werkzaamheden worden gemuteerd door de medewerkers.
Met u ben ik van mening dat de staat van het aangetroffen goed duidelijk omschreven
moet worden. De applicatiebeheerder BPS van deze politieregio zal het «landelijk
onderhoudsteam BPS» adviseren de software zodanig aan te passen dat
in het betreffende «veld» de aandacht van de gebruikers daarop
wordt gevestigd. Een implementatie daarvan duurt ongeveer een jaar. Voor de
korte termijn zal middels publicatie in het korpsblad aandacht aan een en
ander worden geschonken.» Rechtmatig optreden; voorkomen van kostenIn de zaak die leidde tot het rapport 97/46 klaagde verzoeker erover dat
het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond had geweigerd de kosten te vergoeden die hij in verband met het terughalen van zijn auto had
gemaakt. De auto – een old-timer – was door de politie uit de
garagebox gehaald nadat was geconstateerd dat uit de auto benzine lekte. De
politie constateerde dat daardoor een explosiegevaarlijke situatie was ontstaan,
die bedreigend was voor de personen die direct boven de garagebox woonden.
Als reden voor de weigering de kosten van verzoeker te vergoeden, gaf de politie
dat het optreden gerechtvaardigd was geweest.De Nationale ombudsman vond deze stellingname op zichzelf juist, maar
tekende daarbij aan dat ook wanneer overheidsoptreden rechtmatig is er aanleiding
kan bestaan voor een schade- of kostenvergoeding. In dit verband had de politie
moeten nagaan of alles was gedaan om eventueel nadeel voor de betrokkene zoveel
mogelijk te voorkomen.De Nationale ombudsman kwam tot het oordeel dat het afwijzende besluit
er geen blijk van gaf dat een dergelijke afweging was gemaakt. Zo was niet
duidelijk waarom de betrokken ambtenaren toen zij hadden getracht met verzoeker
in contact te treden over de ontstane situatie diens antwoordapparaat niet
hadden ingesproken. Ook bleek niet of was geprobeerd om de benzinekraan van
de old-timer af te sluiten, alvorens deze werd weggesleept. De Nationale ombudsman
kwam daarom tot het oordeel dat de beslissing niet toereikend was gemotiveerd.
Hij deed de korpsbeheerder de aanbeveling om het afwijzende besluit te heroverwegen.In antwoord op deze aanbeveling deelde de korpsbeheerder mee dat de bestreden
beslissing werd gehandhaafd. Hij verwees daarbij naar een ambtsbericht van
de desbetreffende districtschef. Dit ambtsbericht bevatte de mogelijkheden
die betrokken ambtenaren hadden gehad om het explosiegevaar weg te nemen.
Daarnaast ging het ambtsbericht in op het niet inspreken van het antwoordapparaat,
bezien in relatie tot de wijze waarop de politie en de verhuurder van de garagebox
hadden getracht verzoeker tijdig te bereiken. De Nationale ombudsman was na
kennisneming van deze reactie van oordeel dat daarmee voldoende recht was
gedaan aan de aanbeveling. Vergoeden van reiskosten bij gebleken onschuld van de
verdachteIn rapport 97/313 kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de beheerder
van het regionale politiekorps Gelderland-Midden zijn besluit om de reiskosten
van verzoeker niet te vergoeden niet toereikend had gemotiveerd.Verzoeker had vergoeding gevraagd voor de reiskosten die hij had gemaakt
om thuis te komen nadat hij was vrijgelaten uit het politiebureau in Elst.
Verzoeker was op 22 september 1995 in zijn woonplaats Groningen aangehouden
als verdachte van het plegen van diefstal dan wel heling van een caravan.
Hij was daarop naar Elst gebracht, waar hij op 23 september 1995 werd verhoord.
Na zijn verhoor werd hij heengezonden. Op 14 februari 1996 was besloten verzoeker
niet strafrechtelijk te vervolgen omdat uit nader onderzoek was gebleken dat
hem geen strafrechtelijke verwijten konden worden gemaakt. Naar aanleiding
van die beslissing had verzoeker op 25 maart 1996 gevraagd om vergoeding van
de reiskosten die hij op 23 september 1995 had gemaakt. De korpsbeheerder
wees dit verzoek op 24 mei 1996 af, met als motivering dat het niet gebruikelijk
is om een dergelijke vergoeding te geven aan personen die aanvankelijk als
verdachte zijn gehoord.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de enkele omstandigheid dat
het geven van een dergelijke vergoeding niet gebruikelijk is niet kan gelden
als een voldoende gemotiveerde beslissing. Tijdens het onderzoek had de korpsbeheerder
aangegeven dat er geen grond was voor een vergoeding omdat de aanvankelijke
verdenking terecht was geweest, zodat het op die verdenking gebaseerde politieoptreden
rechtmatig was geweest. De Nationale ombudsman was het met deze laatste constatering op zichzelf wel eens. Hij wees er echter op dat de Hoge Raad heeft
geoordeeld dat politieoptreden achteraf als ongefundeerd moet worden aangemerkt
als uit de resultaten van het strafvorderlijk onderzoek – uit de einduitspraak
of anderszins – blijkt dat de verdenking die ten tijde van het optreden
dit optreden kon rechtvaardigen, ten onrechte heeft bestaan. Indien uit het
strafdossier naderhand blijkt van de onschuld van de verdachte – en
derhalve van het ongefundeerd zijn van de verdenking – komt daaraan
betekenis toe voor de beoordeling van het recht van de verdachte op schadevergoeding
(HR 23 december 1995, NJ 1995, 512; zie ook Jaarverslag 1995, blz. 246–247).
De politie had daarom bij de beoordeling van het verzoek om vergoeding van
de gemaakte reiskosten niet voorbij mogen gaan aan de nadere gegevens in het
dossier van verzoeker. Nu de afwijzende beslissing daarmee niet voldoende
was gemotiveerd, gaf de Nationale ombudsman de korpsbeheerder in overweging
zijn beslissing te heroverwegen.In reactie op deze aanbeveling deelde de korpsbeheerder mee dat de reiskosten
van verzoeker alsnog zouden worden vergoed. 7A.20 Politieoptreden en het burgerlijk recht: zaakwaarnemingIn 1997 kwamen vijf rapporten uit die onder meer betrekking hadden op
een civielrechtelijk aspect van het onderzochte politieoptreden. In twee gevallen
werd de klacht niet gegrond verklaard. In de andere drie zaken werd de klacht
wel gegrond verklaard en werd een aanbeveling gedaan.De genoemde rapporten betreffen alle vraagpunten ten aanzien van de positie
van de politie wanneer zij optreedt als zaakwaarnemer. Deze figuur kan zich
onder meer voordoen wanneer de politie, anders dan in het kader van inbeslagneming,
een zaak onder zich neemt omdat zij deze wil veiligstellen ter bescherming
van de rechten van de eigenaar van die zaak.Een voorbeeld is te vinden in rapport 97/441. De politie had, na de aanhouding
van verzoekers in de nachtelijke uren, in de politieauto geen ruimte voor
het vervoer van een skate-board en een fiets. De politie besloot de fiets
en het skateboard tijdelijk onder te brengen in een bij de plaats van aanhouding
gelegen tuin. Enige tijd later werden de goederen overgebracht naar het politiebureau.
De Nationale ombudsman achtte deze gang van zaken uit een oogpunt van zaakwaarneming
«behoorlijk». Vergoeding van sleepkostenUit de zaak die leidde tot rapport 97/498 komt naar voren dat aan zaakwaarneming
wettelijke voorwaarden zijn verbonden. Dat kan leiden tot de conclusie dat
(nog) geen sprake is van een situatie waarin de politie kan overgaan tot zaakwaarneming,
namelijk indien niet aan die voorwaarden is voldaan. In dit geval ging het
om een gestolen auto die door de politie was aangetroffen. De politie had
de auto veiliggesteld door deze weg te slepen. Daarna was verzoekster gebeld
met de mededeling dat haar auto was aangetroffen. Verzoekster had er met name
bezwaar tegen dat zij een bedrag van f 160,54 aan sleepkosten moest betalen.
In zijn reactie op de klacht voerde de korpsbeheerder aan dat de kosten voor
het veiligstellen van de auto aan verzoekster waren doorberekend in het kader
van zaakwaarneming.De Nationale ombudsman wees erop dat wanneer de politie besluit om over
te gaan tot handelen in het kader van zaakwaarneming daarvoor, gelet op 6:198
van het Burgerlijk Wetboek, onder meer een redelijke grond dient te bestaan.
Gelet daarop mag van de politie worden verwacht dat zij, binnen de grenzen
van het redelijke, probeert zich te vergewissen van de wensen van belanghebbende.
Immers, bemoeizucht schept geen zaakwaarneming. In dit verband is het van
bijzonder belang dat zaakwaarneming voor de zaakwaarnemer de grondslag biedt
tot vergoeding van diens eventuele schade en voor diens verrichting,
een en ander zoals bepaald in artikel 6:200 van het Burgerlijk Wetboek. Verwacht
mag daarom worden dat de politie, voordat zij besluit om over te gaan tot
zaakwaarneming, zich er binnen de grenzen van het redelijk voor inspant om
te voorkomen dat de belanghebbende wordt geconfronteerd met een aanspraak
op vergoeding die redelijkerwijs had kunnen worden voorkomen. Dit is met name
het geval wanneer deze belanghebbende op een eenvoudige wijze had kunnen worden
bereikt. In dit verband is vooral van belang in hoeverre de belanghebbende
eenvoudig is te traceren en gemakkelijk is te bereiken.Dit uitgangspunt betekent dat de politie, wanneer zij in het kader van
zaakwaarneming een opgespoorde auto wil veiligstellen door deze weg te slepen
of te voorzien van een wielklem, in eerste instantie en voorzover redelijkerwijs
mogelijk moet proberen om in contact te komen met de eigenaar om te vragen
wat er met de auto moet gebeuren. De politie dient daartoe in ieder geval
de gegevens van de kentekenhouder op te vragen en te proberen deze telefonisch
te bereiken, eventueel via de meldkamer. Als het adres dicht bij de vindplaats
is, mag van de politie in beginsel worden verwacht dat zij probeert daar de
kentekenhouder te bereiken. Een andere mogelijkheid om contact te leggen met
de eigenaar kan zijn na te gaan, bijvoorbeeld via de meldkamer, wie aangifte
van diefstal heeft gedaan. Als de politie de eigenaar weet te bereiken, kan
deze, als verantwoordelijke voor de auto, aangeven wat er moet gebeuren.De Nationale ombudsman achtte het op zichzelf terecht dat de politie in
deze zaak heeft overwogen om op te treden in het kader van zaakwaarneming.
Hij vond het echter niet juist dat de politie direct is overgegaan tot wegslepen,
terwijl zij geen feiten of omstandigheden heeft aangevoerd die zouden moeten
leiden tot het oordeel dat zij redelijkerwijs geen contact heeft kunnen zoeken
met verzoekster.De Nationale ombudsman wees er verder op dat het ook kan gebeuren dat
de politie besluit om weg te slepen om redenen die direct hebben te maken
met de wettelijke taak van de politie en niet met zaakwaarneming. In zo'n
geval mag de eigenaar hoe dan ook niet geconfronteerd worden met de kosten.
Immers, kosten verbonden aan de wettelijke taakuitoefening door de politie
mogen niet aan de burgers worden doorberekend, tenzij daarvoor een wettelijke
grondslag bestaat. Die situatie deed zich in deze zaak echter niet voor.De Nationale ombudsman deed de korpsbeheerder de aanbeveling om de afwijzing
van het bezwaar van verzoekster tegen het betalen van sleepkosten te heroverwegen.
Bij het afsluiten van dit jaarverslag was op deze aanbeveling nog niet gereageerd.De Nationale ombudsman heeft rapport 97/498 in januari 1998 onder de aandacht
gebracht van alle politiekorpsen in verband met het mogelijk belang dat de
beoordeling in dit rapport ook voor hen zou kunnen hebben. Teruggave van een gestolen bromfietsIn de zaak die leidde tot rapport 97/512 was de politie eveneens opgetreden
als zaakwaarnemer. Ditmaal was een gestolen bromfiets aangetroffen en vervolgens
meegenomen naar het politiebureau. De verzoeker in deze zaak klaagde erover
dat de politie deze bromfiets vervolgens ten onrechte had afgegeven aan een
ander persoon. Deze tweede bezitter had de bromfiets gekocht nadat deze van
verzoeker was gestolen. Verzoekers echtgenote had op 12 november 1995 aangifte
gedaan van de diefstal van de bromfiets. Op 9 februari 1996 deed ook de tweede
bezitter aangifte van diefstal van dezelfde bromfiets. De politie trof de
bromfiets nog diezelfde dag aan en nam haar mee naar het politiebureau. Een
politieambtenaar die van de eerste aangifte niet op de hoogte was, gaf de
bromfiets op 11 februari 1996 af aan de tweede bezitter. Vervolgens hadden twee ambtenaren die van de eerste aangifte wel op de
hoogte waren, de tweede bezitter gevraagd de bromfiets voor technisch onderzoek
naar het politiebureau te brengen. Nadat dit technisch onderzoek was uitgevoerd,
werd de bromfiets echter opnieuw aan de tweede bezitter teruggegeven.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politie, alvorens tot afgifte
over te gaan van de bromfiets, eerst had moeten uitzoeken wie de rechthebbende
op de bromfiets was. Hij merkte op dat ten tijde van de eerste teruggave van
de bromfiets kennelijk sprake was geweest van miscommunicatie omdat de betrokken
ambtenaar niet tijdig ervan op de hoogte was geweest dat tweemaal aangifte
was gedaan ten aanzien van dezelfde bromfiets. Het zonder meer aan de tweede
koper afgeven van de bromfiets achtte de Nationale ombudsman dan ook niet
juist.Voorafgaand aan de tweede teruggave van de bromfiets was het de politie
namelijk gebleken dat verzoeker met een aankoopbon kon bewijzen dat hij de
bromfiets bij een rijwielhandel had aangeschaft. De tweede bezitter had tijdens
een verhoor aangegeven dat hij de bromfiets voor f 1 000 had gekocht
van een onbekende jongen in een coffeeshop.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de tweede bezitter daarmee
geen beroep toekwam op derdenbescherming zoals die in artikel 3:86 van het
Burgerlijk Wetboek wordt geboden aan een verkrijger te goeder trouw.De politie, die over deze gegevens had beschikt, had de bromfiets dan
ook aan verzoeker moeten afgeven en niet aan de tweede bezitter. Ook de tweede
teruggave van de bromfiets aan de tweede bezitter was daarmee niet juist geweest. Zaakwaarneming bij overlijdenRapport 97/38 betreft onder meer een klacht over de manier waarop het
regionale politiekorps Haaglanden op 5 augustus 1995 was opgetreden na het
overlijden van de tante van verzoeker.De politie had de overledene na een melding aangetroffen in haar woning.
Omdat er in de woning geen andere personen aanwezig waren, had de politie,
via de dienst Burgerzaken van de gemeente, de namen van familieleden achterhaald.
Aan één van hen, de halfbroer van verzoeker, gaf de politie
de sleutels van de woning af. Verzoeker vernam twee dagen later, op 7 augustus
1995, van het overlijden van zijn tante. Hij werd op de hoogte gesteld door
de betrokken notaris. Deze deelde verzoeker tevens mee dat hij was benoemd
tot executeur-testamentair.Verzoeker was van mening dat de politie de sleutels van de woning, en
daarmee het feitelijk beheer van de nalatenschap, alleen had mogen overdragen
aan iemand die het schriftelijk bewijs had kunnen leveren daartoe te zijn
gerechtigd. Hij was van mening dat de politie het mogelijk had gemaakt dat
er buiten zijn medeweten als executeur-testamentair geld uit het huis was
ontvreemd.De Nationale ombudsman diende daarmee de vraag te beantwoorden wat de
taak van de politie is ten aanzien van het beheer van een nalatenschap wanneer
in het sterfhuis geen nabestaanden aanwezig zijn. Hij overwoog daartoe als
volgt:«1.4. Wanneer de politie zich in een sterfgeval als in deze zaak –
van een alleenwonende – als eerste de toegang verschaft tot de woning
van de overledene neemt zij daarmee de verantwoordelijkheid op zich van zaakwaarnemer.
Dat zou anders zijn wanneer nog tijdens de aanwezigheid van de politie in
de woning daar ook familieleden van de overledene zouden komen. In dat geval
zou het niet onjuist zijn dat de politie de verantwoordelijkheid voor de zaken
van de overledene zou laten aan (een lid van) deze familie, en aldus de woning
zou verlaten. Die situatie deed zich in deze zaak echter niet voor. Tot de
genoemde verantwoordelijkheid van zaakwaarnemer behoort niet
alleen het deugdelijk afsluiten van de woning en het eventueel veiligstellen
van geld en kostbaarheden, maar ook dat de politie deze verantwoordelijkheid
niet overdraagt dan aan degene die daarvoor rechtens in aanmerking komt. Dat
is/zijn de erfgenaam/namen. Indien de overledene een executeur-testamentair
heeft benoemd aan wie het bezit van de nalatenschap is toegekend, is deze
de aangewezen persoon om de verantwoordelijkheid over te nemen.Het voorgaande betekent dat van de politie in het bedoelde geval allereerst
mag worden verwacht dat zij zich ervoor inspant om na te gaan of de overledene
een of meer erfgenamen heeft aangewezen en met name of de overledene een executeur-testamentair
heeft benoemd. Het ligt voor de hand dat de politie zich daartoe verstaat
met een notaris, die een snelle, telefonische toegang heeft tot het Centraal
Testamenten Register. Overigens valt niet uit te sluiten dat een door de politie
terstond opgemaakt proces-verbaal van overlijden door het Centraal Testamenten
Register wordt erkend als een overlijdensakte, zodanig dat ook de politie
zelf rechtstreeks de gewenste informatie kan verkrijgen. Voor een snelle werkwijze
zou het proces-verbaal gefaxt kunnen worden.Indien bij raadpleging van het Centraal Testamenten Register niet blijkt
van een laatste wil van de overledene die uitgangspunt kan zijn voor de overdracht
van de zaakwaarneming, is de al geraadpleegde of een daartoe alsnog te raadplegen
notaris vervolgens de aangewezen persoon om advies te geven over een verantwoorde
overdracht. Een en ander is niet anders buiten kantooruren, wanneer het Centraal
Testamenten Register niet bereikbaar is, omdat immers ook dan een notaris
bereikbaar is. In elk geval houdt, zoals deze zaak laat zien, een praktijk
om niet het hiervoor bedoelde onderzoek te verrichten, maar in plaats daarvan
de weg te kiezen van het natrekken van eventuele familieleden, aan wie de
zaakwaarneming wordt overgedragen, het niet denkbeeldige risico in dat de
politie daarmee het bezit van de nalatenschap geeft aan personen die daarvoor
rechtens niet in aanmerking komen.1.5. In dit geval heeft de politie zich de nodige moeite getroost om in
contact te komen met familieleden van de overledene. Op zichzelf verdient
het waardering dat de politie zich ervoor heeft willen inspannen om de zaken
van de overleden tante van verzoeker naar behoren te behartigen. Dat heeft
ertoe geleid dat de sleutel van de woning in handen is gegeven van verzoekers
halfbroer. Op zichzelf is deze handelwijze niet geheel onbegrijpelijk, zeker
gezien de mededeling van de zuster van verzoekers tante dat er verder geen
familie was. Niettemin volgt uit hetgeen onder 1.4. is overwogen dat de politie
in deze zaak niet de juiste weg heeft bewandeld door niet (eerst) een notaris
te raadplegen of zich anderszins ervan op de hoogte te stellen aan wie de
zaakwaarneming op de juiste wijze kon worden overgedragen. Haar handelwijze
heeft nu tot gevolg gehad dat de sleutel in handen is gekomen van iemand die
daarvoor niet als eerste in aanmerking kwam. In zoverre is de onderzochte
gedraging niet behoorlijk. Gelet op overweging 1.4., en op de mededeling van
de politie dat zij in gevallen als deze volstaat met het overdragen van verantwoordelijkheid
aan naaste familieleden, is er aanleiding voor de aanbeveling dat de politie
in dit soort gevallen volgens vaste praktijk ertoe overgaat een notaris te
raadplegen.«In reactie op de aanbeveling deelde de korpsbeheerder op 9 mei 1997 mee
dat hij overwoog de gedragslijn zoals die in de aanbeveling was opgenomen,
over te nemen en in een dienstvoorschrift op te nemen. 7A.21 Optreden buiten diensttijdIn 1997 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit die betrekking
hebben op het optreden van een politieambtenaar buiten diensttijd. Eén
van de klachten was niet gegrond, de andere klacht was gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/120 had een ambtenaar van het regionale
politiekorps Limburg-Noord in uniform, terwijl hij geen dienst had, verzoeker
bezocht naar aanleiding van een door hem geplaatste overlijdensadvertentie
in verband met zijn overleden kleindochter. Verzoeker klaagde erover dat deze
ambtenaar dit bezoek had gebracht bij wijze van vriendendienst voor de vriend
van verzoekers ex-schoondochter, met wie verzoeker al jaren op gespannen voet
verkeerde. De vriend had de betrokken ambtenaar benaderd met het verzoek verzoeker
ertoe te bewegen de begrafenis van de kleindochter niet bij te wonen omdat
zijn advertentie had geleid tot emotionele reacties bij familie en vrienden
en zijn komst tot escalatie zou kunnen leiden.De Nationale ombudsman overwoog dat de politieambtenaar in deze door de
vriend geschetste omstandigheden in redelijkheid aanleiding had kunnen zien
om, in zijn hoedanigheid van politieambtenaar, over te gaan tot bemiddelend
optreden en om in dat kader gevolg te geven aan het verzoek van de vriend
om verzoeker te benaderen. Het was, gelet op de omstandigheden in deze zaak,
denkbaar geweest dat de betrokken ambtenaar niet (direct) zelf was overgegaan
tot bemiddeling, maar een meerdere in kennis had gesteld van het verzoek daartoe
van de vriend. Het feit dat de ambtenaar dit niet had gedaan, betekende echter
niet dat zijn optreden niet had voldaan aan de eisen van professionaliteit. 7A.22 De politieambtenaar als klager over de politieBijna alle klachten bij de Nationale ombudsman over het optreden van de
politie zijn afkomstig van burgers. In artikel 12 van de Wet Nationale ombudsman
is onder meer bepaald dat een ieder het recht heeft de Nationale ombudsman
schriftelijk te verzoeken een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop
een bestuursorgaan zich in een bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijke
persoon heeft gedragen. Gelet op deze bepaling kunnen ook (politie)ambtenaren
jegens wie in hun functie is opgetreden, klagen bij de Nationale ombudsman.In 1997 is in de media en door politieke partijen bijzondere aandacht
gegeven aan de positie van de politieambtenaar die klaagt over de wijze waarop
de politie zich jegens hem of haar heeft gedragen. Deze aandacht was gerezen
in verband met de zogenaamde zaak-Lancée (de politiechef te Schiermonnikoog
die destijds is aangehouden door een arrestatieteam en vervolgens in hechtenis
is genomen). De heer mr. A. K. Koekkoek, lid van de CDA-fractie in de
Tweede Kamer, verzocht de Minister van Justitie om de Tweede Kamer uitleg
te geven over de gang van zaken in deze affaire. De Stichting Justitiële
Dwalingen bood de heer Koekkoek vervolgens een zogenoemd zwartboek aan. In
dit zwartboek zijn meer gevallen beschreven waarin politieambtenaren klagen
over een door hen ondervonden bejegening van de kant van de politie.In 1997 bracht de Nationale ombudsman vier rapporten uit naar aanleiding
van een klacht van een politieambtenaar over de politie. Daarnaast werd één
onderzoek naar een klacht op dit terrein tussentijds beëindigd omdat
inmiddels op een andere wijze een oplossing voor de klacht was bereikt. In
§ 7B.8 wordt een rapport (97/60) beschreven dat is uitgebracht naar
aanleiding van een klacht van een politiemedewerker over het openbaar ministerie. Eén van de klachten leidde tot rapport 97/318 (AB 1997, nr. 350,
m.n. PJS). Verzoekers, twee ambtenaren van het regionale politiekorps Zeeland,
klaagden over de afdoening door de korpsbeheerder van een klacht over politieoptreden
waarbij zij als ambtenaar betrokken waren geweest. Meer in het bijzonder hield
de klacht van verzoekers bij de Nationale ombudsman in dat de korpsbeheerder
de klacht tegen verzoekers over hun optreden gegrond had verklaard en daarbij
geen onderscheid had aangebracht naar de verschillende onderdelen van de klacht.
De korpsbeheerder had de klachtbehandeling gericht op twee aspecten, maar
niet op het door verzoekers ondervonden verwijt van discriminatie. Dit aspect
was dan ook niet betrokken in het oordeel van de korpsbeheerder. De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat bij klachtbehandeling het
vertrekpunt dient te bestaan uit het nauwkeurig vaststellen van de gedraging
waarop de klacht zich richt. Ten behoeve van een adequate klachtformulering
behoort daarbij te worden nagegaan of de betreffende gedraging van dien aard
is dat moet worden geconcludeerd tot twee of meer van elkaar te onderscheiden
klachtelementen. Als dat het geval is, aldus de Nationale ombudsman, zullen
deze elementen elk afzonderlijk voldoende aan de orde moeten komen in het
te verrichten klachtonderzoek en in de vervolgens te geven beoordeling. Daarbij
zal te allen tijde voldoende recht moeten worden gedaan aan datgene wat de
klager naar voren heeft gebracht en wat hem beweegt.De Nationale ombudsman achtte de stelling van de korpsbeheerder dat bij
hem niet was geklaagd over discriminatie feitelijk onjuist. Uit het onderzoek
van de Nationale ombudsman was naar voren gekomen dat tijdens de klachtbehandeling
bij de politie naar verzoekers toe een duidelijk verwijt van discriminatie
was gemaakt. Gelet op de ernst van dit verwijt had dit punt in de verdere
klachtbehandeling een afzonderlijke en herkenbare plaats behoren te krijgen.
Dit klemde te meer nu beide verzoekers, als betrokken ambtenaren, tijdens
de klachtbehandeling bij de politie duidelijk stelling hadden genomen tegen
het bewuste verwijt. De klachtafhandeling door de politie miste daarom de
vereiste specificiteit. Omdat de korpsbeheerder het advies van de klachtencommissie
had overgenomen, had hij behoren te onderkennen dat dit advies onvolledig
was.Rapport 97/561 (zie hiervoor ook § 7A.10.2 en § 7A.11)
werd opgemaakt naar aanleiding van de klacht van een politieambtenaar tegen
wie een strafrechtelijk onderzoek was ingesteld wegens verdenking van het
plegen van zedendelicten. Hij klaagde er (onder meer) over dat het onderzoek
van de rijksrecherche onvolledig was geweest. Hij stelde dat er naast het
horen van verdachten en getuigen geen verder onderzoek was verricht. Naar
zijn mening had er echter ook onderzoek kunnen worden gedaan naar bijvoorbeeld
omstandigheden in het door het slachtoffer aangewezen hotel of de geluidsgevoeligheid
van bepaalde ruimten waar het slachtoffer seksueel misbruikt zou zijn, of
naar andere aanwijzingen.De Minister van Justitie gaf hierover aan dat niet was gebleken van een
onvolledig onderzoek en dat de rijksrecherche zo ruim mogelijk om de zaak
heen had gerechercheerd en getuigen had gehoord. Daar was niets uitgekomen.
Vervolgens waren verdachten aangehouden en verhoord. Ook daaruit was geen
nader bewijs gekomen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam echter naar voren dat
in het proces-verbaal van de rijksrecherche een aantal onderzoekhandelingen
niet was opgenomen, (mede) omdat daarbij enige details waren gevonden die
de zaak zwakker hadden kunnen maken. De Nationale ombudsman overwoog dat opsporingsambtenaren
van elke opsporingshandeling proces-verbaal dienen op te maken wanneer hetgeen
zij hebben verricht of bevonden redelijkerwijs van belang kan zijn voor enige
door de rechter in het eindonderzoek te nemen beslissing en dat hiervoor ook
ontlastend bewijs van belang is. De Hoge Raad heeft bepaald
dat als het opmaken van een proces-verbaal al achterwege blijft, er wel moet
worden voorzien in een zodanige verslaglegging van de verrichtingen en bevindingen
dat doeltreffend kan worden gereageerd op een verzoek tot nadere verantwoording
van dat deel van het opsporingsonderzoek.De Nationale ombudsman oordeelde vervolgens dat het bepaald onjuist was
en ook afkeuring verdiende, dat in dit geval de vastlegging van onderzoekactiviteiten
onvolledig was geweest, met name voorzover het ging om opsporingsactiviteiten
waaruit bleek of kon blijken dat de verdachte bepaalde handelingen die waren
gesteld in de aangifte niet had verricht. 7A.23 Overige rapporten op het terrein van de politie:
grondrechtenTen slotte verschenen in 1997 dertien rapporten waarin een oordeel wordt
gegeven over gedragingen van de politie die (ten dele) betrekking hebben op
onderwerpen die in de voorgaande paragrafen nog niet aan de orde zijn gekomen.
In vijf gevallen werd de klacht gegrond verklaard en in evenveel gevallen
niet gegrond. In drie gevallen was de conclusie dat de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond was. Daarnaast werden twee onderzoeken naar klachten
op dit terrein tussentijds beëindigd, omdat inmiddels anderszins een
oplossing voor de klacht was bereikt. Naar aanleiding van één
verzoekschrift werd geen onderzoek ingesteld, omdat verzoeker niet kon duidelijk
maken waarover zijn klacht ging en waarom hij bezwaar had tegen de gedraging
van de politie. Hieronder worden twee rapporten behandeld waarin een grondrecht
aan de orde is. Het grondrecht van vrijheid van meningsuitingIn rapport 97/261 gaat het om de klacht dat functionarissen van de Spoorwegpolitie
te 's-Gravenhage verzoeker en zijn mede-actievoerders in het station Den Haag
CS hebben gesommeerd het uitdelen van pamfletten, waarin werd opgeroepen tot
reizen zonder plaatsbewijs en tot weigering zich te legitimeren bij controle,
daar te staken, en hen hebben verzocht het station te verlaten. Verzoeker
achtte de sommatie een ongeoorloofde inbreuk op het recht van vrijheid van
meningsuiting (zoals dat onder meer is neergelegd in artikel 10 van het Europese
Verdrag voor de Rechten van de Mens).Krachtens artikel 5 van het Algemeen Reglement Vervoer (ARV), dat is gebaseerd
op artikel 27 van de Spoorwegwet, is het verboden om in een station drukwerk
te verspreiden. In artikel 64, eerste lid, van de Spoorwegwet is overtreding
van artikel 5 van het ARV strafbaar gesteld. Verzoeker deed een beroep op
onverbindendheid van artikel 5 van het ARV wegens strijd met artikel 7 van
de Grondwet en met internationale verdragen.Gelet op de genoemde bepalingen oordeelde de Nationale ombudsman dat het
uitdelen van de pamfletten in het station kon worden aangemerkt als een strafbaar
feit. Op grond daarvan konden de functionarissen van de Spoorwegpolitie gebruik
maken van de strafvorderlijke bevoegdheden die hun, in hun hoedanigheid van
buitengewoon opsporingsambtenaar, ten dienste stonden.De Nationale ombudsman achtte het overigens niet onredelijk dat zij onder
de gegeven omstandigheden daar niet direct toe overgingen, maar besloten tot
het geven van een sommatie om te trachten aldus een einde te maken aan de
overtreding.Ten aanzien van een mogelijke onverbindendheid van de bewuste bepaling
in het ARV overwoog de Nationale ombudsman dat een opsporingsambtenaar bij
zijn optreden in het kader van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
moet kunnen uitgaan van de verbindendheid van de algemeen verbindende voorschriften
die in een concrete situatie van toepassing zijn. De Nationale
ombudsman overwoog in dit verband dat het geven van een oordeel over een eventuele
onverbindendheid eerder passend is voor actoren in de volgende fasen van de
handhavingsketen, in het bijzonder voor de rechter. Het zou volgens de Nationale
ombudsman te ver voeren om opsporingsambtenaren op dit punt een eigen verantwoordelijkheid
te geven. Dit zou slechts anders zijn indien zij al op voorhand zodanig ernstig
rekening zouden moeten houden met een eventuele onverbindendheid, dat zij
in redelijkheid van handhavend optreden zouden moeten afzien. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat daarvan in dit geval geen sprake was geweest.
De onderzochte gedraging was «behoorlijk». Selectieprocedure; gelijkheidsbeginselRapport 97/426 (AB 1997, nr. 457, m.n. PJS) werd opgemaakt naar aanleiding
van de klacht van een verzoeker die in oktober 1992 had gesolliciteerd naar
een plaats voor de opleiding tot agent van politie bij het regionale politiekorps
Hollands Midden. De sollicitant klaagde er onder meer over dat de Dienst Personeel
van het korps hem uiteindelijk (in juli 1995) had bericht dat hij niet voldeed
aan de, inmiddels verhoogde, aanstellingseisen voor de opleiding tot agent
van politie, terwijl hem in oktober 1992 was meegedeeld dat hij voldeed aan
de aanstellingseisen voor de opleiding en dat hij in de selectieprocedure
werd opgenomen. Zijn sollicitatie werd niet meer in portefeuille gehouden.
Verzoeker was van mening dat de verhoogde aanstellingseisen slechts voor nieuwe
sollicitanten konden gelden.De korpsbeheerder liet weten dat, gelet op het grote aantal kandidaten
in portefeuille in juli 1995 en het doelgroepenbeleid van de politie, de aanvullende
HAVO-eis was bedoeld om een eenmalige selectie toe te passen op een groep
van mannelijke autochtone kandidaten.De Nationale ombudsman overwoog dat door het bericht in oktober 1992,
dat verzoeker voldeed aan de eisen en in de selectieprocedure werd opgenomen,
alsmede door de tussentijdse bevestigingen hiervan, bij verzoeker de gerechtvaardigde
verwachting was gewekt dat hij zou worden doorgestuurd naar het selectiecentrum.
In dit geval konden de door de korpsbeheerder aangevoerde omstandigheden,
onverminderd zijn bevoegdheid tot het stellen van nadere eisen, niet rechtvaardigen
dat verzoeker, door het stellen van een nadere eis, drie jaar later alsnog
werd verhinderd deel te nemen aan de verdere selectieprocedure. Het feit dat
de politie er destijds voor had gekozen om sollicitanten gedurende een lange
periode in portefeuille te houden, in plaats van – zoals naderhand de
praktijk was geworden – hen na verloop van korte tijd weer daaruit te
verwijderen, kwam in dit verband voor de verantwoordelijkheid van de politie.
De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».Voorts klaagde verzoeker erover dat het regionale politiekorps Hollands
Midden met betrekking tot de opleidingseis voor een executieve functie bij
dit korps een onderscheid had gemaakt tussen mannelijke autochtone sollicitanten
en overige kandidaten.De korpsbeheerder gaf op dit punt in zijn reactie op de klacht aan dat
binnen zijn korps een doelgroepenbeleid geldt, waarbij is vastgesteld dat
50% van de instroom afkomstig moet zijn uit de doelgroepen vrouwen en allochtonen.
Deze maatregel is ervoor bedoeld om de sterke achterstandspositie van die
groepen binnen het regionale politiekorps op te heffen en aansluiting op de
veranderende maatschappelijke eisen te kunnen waarborgen. De korpsbeheerder
maakte duidelijk dat het echter niet zo is dat vanwege het doelgroepenbeleid
selectiecriteria worden losgelaten. Voor elke groep gelden de eerder genoemde,
door de Minister vastgestelde minimumeisen. In zijn nadere reactie van 24
april 1997 liet de korpsbeheerder echter weten dat ten behoeve van het doelgroepenbeleid,
bij de tijdelijke wijziging van de aanstellingseisen (de eenmalig toegepaste HAVO-eis voor mannelijke autochtone sollicitanten) een uitzondering
was gemaakt voor vrouwen en allochtonen.Artikel 1 van de Grondwet verbiedt het maken van onderscheid naar, onder
meer, ras of geslacht. Ingevolge artikel 2, derde lid van de Algemene wet
gelijke behandeling is echter voor vrouwen of personen behorende tot een bepaalde
etnische of culturele minderheidsgroep een uitzondering op dit verbod mogelijk
wanneer, in het kader van een voorkeursbeleid, het gemaakte onderscheid beoogt
feitelijke ongelijkheden op te heffen of te verminderen, en het onderscheid
in een redelijke verhouding staat tot het beoogde doel.De Nationale ombudsman overwoog in verband hiermee het volgende:«Het hanteren van een voorkeursbeleid ten aanzien van vrouwen en
allochtonen in een sollicitatieprocedure is een aanvaardbaar instrument om
achterstanden in de arbeidsmarktpositie, en binnen de eigen organisatie in
het bijzonder, van vertegenwoordigers van deze categorieën te verminderen;
een dergelijk beleid is als zodanig maatschappelijk ook ruim verbreid. Het
was dan ook op zichzelf niet onjuist dat het regionale politiekorps, gelet
op de samenstelling van het personeelsbestand, een dergelijk voorkeursbeleid
voerde.Het in uitzondering op het gelijkheidsbeginsel geven van een voorkeursbehandeling
aan vrouwelijke en allochtone sollicitanten is echter alleen dan te rechtvaardigen
wanneer een keuze wordt gedaan uit kandidaten ten aanzien van wie sprake is
van gelijke geschiktheid.In dit geval is eenmalig een aanstellingseis, de HAVO-eis, gesteld die
alleen is toegepast ten aanzien van de groep van mannelijke autochtone sollicitanten.
De groepen van vrouwelijke sollicitanten en van allochtone sollicitanten werden
niet aan de nadere HAVO-toets onderworpen. Op dit punt is derhalve gehandeld
in strijd met de hiervoor genoemde eis van gelijke geschiktheid. Dit is niet
juist.»De onderzochte gedraging was ook op dit punt «niet behoorlijk». 7B OPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersGezien de inhoudelijke samenhang tussen de taken van het openbaar ministerie
en die van de politie wordt het werk van de Nationale ombuds- man in 1997
op het terrein van het openbaar ministerie behandeld in dit hoofdstuk, direct
na het gedeelte over de politie. Ter inleiding op het verslag over dit werk
bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht. Opgemerkt wordt dat deze cijfers
ook zijn opgenomen in de totaalcijfers over het Ministerie van Justitie (hoofdstuk
10A).Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  96 Ontvangen
in 1997  + 156Te behandelen  252Afgedaan     1) niet in onderzoek 118   2) onderzoek      a. rapport47 – 200  
b. tussentijds beëindigd3582 In behandeling per 01/01/98  52Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften was 156 (1996: 161). Het
aantal afgedane verzoekschriften was 200 (1996: 178). Van de 200 afgedane
zaken werden 82 (41%) afgedaan na in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek.Er werden 47 rapporten uitgebracht (1996: 36). In 58,1% van de keren dat
daarin een gedraging werd beoordeeld, luidde het oordeel «niet behoorlijk». 7B.2 Openbaar ministerie en opsporingIn 1997 verschenen vijf rapporten die (mede) betrekking hebben op de wijze
waarop het openbaar ministerie had gehandeld in het kader van een opsporingsonderzoek
van de politie. In twee zaken werd de klacht gegrond verklaard, in drie zaken
niet gegrond.Twee van de rapporten betreffen onder meer de klacht dat de officier van
justitie ten onrechte de toepassing van vrijheidsbenemende dwangmiddelen had
bevolen.Vermeldenswaard is in dit verband rapport 97/322. Het ging in deze zaak
om een slepend conflict tussen twee families, dat op 6 september 1995 uit
de hand was gelopen. Op die dag had mevrouw X de zoon van verzoekers opgesloten
in haar garage. Toen verzoekers door zijn geschreeuw en gebonk werden gealarmeerd,
trachtten zij hem te bevrijden en ontstond een vechtpartij tussen onder meer
verzoekers en mevrouw X. Mevrouw X liep daarbij enkele verwondingen op.Op basis van deze gegevens konden verzoekers worden aangemerkt als verdachten
terzake van openlijke geweldpleging, een strafbaar feit waarvoor aanhouding
buiten heterdaad is toegestaan. De officier van justitie had de politie opdracht
gegeven verzoekers eerst uit te nodigen op het politiebureau om hen als verdachten
te horen. Verzoekers hadden dit echter geweigerd. In die situatie
kon de officier van justitie in redelijkheid overgaan tot het bevelen van
de aanhouding. 7B.3 Openbaar ministerie en vervolgingDe Nationale ombudsman bracht in 1997 zes rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op vervolging, of het uitblijven daarvan, door het openbaar ministerie.
In één zaak was de klacht gegrond, in twee zaken niet gegrond.
In twee zaken werd de klacht deels gegrond, deels niet gegrond verklaard.
Tenslotte kon in één zaak geen oordeel worden gegeven.Het is een vereiste van zorgvuldigheid dat een verdachte in beginsel binnen
een redelijke termijn in kennis wordt gesteld van een genomen sepotbeslissing.
Rapport 97/441 (zie ook hiervoor, onder § 7A.10.2 en § 7A.18.2)
betreft een geval waarin de officier van justitie op 10 augustus 1995 besloot
de strafzaak tegen verzoeker te seponeren, met als sepotgrond «ten onrechte
als verdachte aangemerkt» (sepotcode 01). De raadsman van verzoeker
had de officier van justitie om een sepotbeslissing gevraagd bij brieven van
29 september 1995 en 20 november 1995. Bij brief van 2 januari 1996 deelde
de officier van justitie verzoeker tenslotte de sepotbeslissing mee.De Nationale ombudsman wees er bij de beoordeling van deze zaak op dat
de Minister van Justitie bij brief van 13 januari 1995 tegenover het openbaar
ministerie het belang van een tijdige verzending van een sepotbeslissing nog
eens had onderstreept. De Nationale ombudsman vond het daarom onbegrijpelijk
dat het arrondissementsparket verzoeker niet direct uit eigen beweging van
de sepotbeslissing op de hoogte had gesteld. De onderzochte gedraging was
dan ook «niet behoorlijk». 7B.4 InbeslagnemingDe Nationale ombudsman bracht in 1997 één rapport uit (97/104)
dat mede betrekking heeft op het uitblijven van teruggave van inbeslaggenomen
goederen. De klacht werd ten aanzien van het desbetreffende klachtonderdeel
gegrond verklaard.Het ging in deze zaak om een inbeslagneming op 24 maart 1987 van twee
geldkisten. De inbeslagneming vond plaats bij de aanhouding van de bewoners
van een kraakpand in Nijmegen, onder wie verzoeker. Nadat in de tegen verzoeker
aangespannen strafzaak definitief uitspraak was gedaan, verzocht de advocaat
van verzoeker op 23 augustus 1989 om teruggave van de inbeslaggenomen goederen.
Op 30 september 1991 stuurde de advocaat op verzoek van het arrondissementsparket
te Arnhem de in zijn bezit zijnde lijsten van inbeslaggenomen goederen op.
Uiteindelijk berichtte de officier van justitie op 15 mei 1995 dat de inbeslaggenomen
goederen niet meer waren terug te vinden, mede in verband met het tijdsverloop
in de zaak.Verzoeker klaagde er vervolgens over dat het arrondissementsparket te
Arnhem geen deugdelijke administratie had bijgehouden van de inbeslaggenomen
goederen. Daarnaast was hij van mening dat het parket bij de behandeling van
het verzoek om teruggave hem te lang aan het lijntje had gehouden.De Nationale ombudsman merkte allereerst op dat het feit dat een medewerker
van het parket de advocaat van verzoeker om een afschrift van de lijst van
inbeslaggenomen goederen had moeten vragen, niet direct getuigt van een deugdelijke
administratie.De Minister van Justitie gaf tijdens het onderzoek aan dat het niet mogelijk
was een volledig overzicht te geven van wat er met de inbeslaggenomen goederen
was gebeurd. Wel was het volgens de Minister met aan zekerheid
grenzende waarschijnlijkheid zo dat alle inbeslaggenomen goederen waren vernietigd.
Een deel van de goederen was vernietigd omdat niet was komen vast te staan
wie de rechthebbende was. De Minister erkende dat het – ten tijde van
de vernietiging – duidelijk had kunnen zijn dat één van
de goederen aan verzoeker toebehoorde.Daarnaast was een aantal voorwerpen vernietigd omdat het bezit van die
goederen in strijd was met de wet of met het algemeen belang. De Minister
gaf toe dat ten aanzien van deze goederen geen onttrekking aan het verkeer
was gevorderd of toegewezen. Ook in die zin had het naar het oordeel van de
Nationale ombudsman ontbroken aan – onder meer – een deugdelijke
administratie.De Nationale ombudsman stelde verder vast dat verzoeker in totaal bijna
zes jaar had moeten wachten op een antwoord op zijn verzoek om teruggave,
dat namens hem op 23 augustus 1989 was ingediend. Hij had weliswaar een aantal
tussenberichten ontvangen, maar het was naar het oordeel van de Nationale
ombudsman niet acceptabel dat een «zoekactie» zo lang heeft moeten
duren. 7B.5 Tenuitvoerlegging van straffenDe Nationale ombudsman bracht in 1997 twee rapporten uit die betrekking
hebben op de tenuitvoerlegging van straffen.In het ene rapport, dat een gedraging van een arrondissementsparket betreft,
is de conclusie dat de klacht gegrond is; in het andere rapport, uitgebracht
over een gedraging van het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) te Leeuwarden,
is de klacht niet gegrond. Betalingsregeling voor boete(s)Dit laatste rapport (97/295) betreft een klacht van het Buro voor Rechtshulp
te Rotterdam dat er – mede namens zeven cliënten – over klaagde
dat het CJIB weigerde uitstel van betaling te verlenen aan gedetineerden die
(een) boetevonnis(sen) moeten voldoen. Verzoeker was van mening dat detentie,
een enkele uitzondering daargelaten, een aanzienlijke verslechtering van de
financiële positie van betrokkene tot gevolg heeft.De verzoeken om uitstel van betaling die het Buro voor Rechtshulp bij
het CJIB had ingediend, waren slechts gemotiveerd met de mededeling dat er
sprake was van detentie, als gevolg waarvan betrokkene geen inkomen of vermogen
had. Er was in geen van de gevallen aanvullende (financiële) informatie
verstrekt.In reactie hierop had het CJIB betrokkenen meegedeeld dat detentie hen
op zichzelf niet van hun betalingsverplichting ontslaat. Tevens werden de
voorwaarden aangegeven waaraan een verzoek om een betalingsregeling moet voldoen
om in behandeling te worden genomen.De Nationale ombudsman merkte op dat het op zichzelf aannemelijk is dat
detentie in veel gevallen leidt tot een verslechtering in de financiële
positie van betrokkene. Dit kan echter niet gelden als een algemeen uitgangspunt.
Het valt immers niet uit te sluiten dat de financiële positie van een
persoon bij detentie niet verandert. Voorts behoeft een verandering in de
financiële positie van een gedetineerde niet zonder meer te betekenen
dat deze niet (meer) in staat is om aan (al) zijn financiële verplichtingen
te voldoen.Een en ander betekende volgens de Nationale ombudsman dat niet aan elke
gedetineerde zonder meer uitstel van betaling van een boetevonnis behoeft
te worden toegestaan, maar dat – zoals bij elk verzoek om een betalingsregeling –
in elk afzonderlijk geval een individuele toetsing dient plaats te vinden.
Bij een dergelijke toets wordt in de eerste plaats nagegaan of betrokkene
voldoet aan de voorwaarden die zijn genoemd in de executierichtlijn van het
CJIB. Doorslaggevend bij de te nemen beslissing is of de financiële
positie van de gedetineerde na de datum van het boetevonnis zodanig is verslechterd
dat hij op het moment van executie het boetebedrag niet kan betalen. Hiervoor
is onder meer van belang of betrokkene al was gedetineerd op het moment dat
het bewuste boetevonnis werd opgelegd, dan wel dat zijn detentie pas ten uitvoer
werd gelegd nadat het boetevonnis was opgelegd. Vervolgens dient een individuele
beoordeling plaats te vinden aan de hand van de specifieke financiële
gegevens.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken dat het CJIB
de verzoeken van de met naam genoemde zeven gedetineerden in eerste instantie
had afgewezen, waarbij werd meegedeeld dat detentie op zich geen reden is
om een betalingsregeling toe te staan. Daarnaast waren betrokkenen gewezen
op de voorwaarden waaraan een verzoek om een betalingsregeling dient te voldoen
om in behandeling te worden genomen. De Nationale ombudsman achtte deze handelwijze van het CJIB niet onjuist.Voorts nam de Nationale ombudsman er met instemming kennis van dat het
CJIB inmiddels de administratieve procedure van de afhandeling van verzoeken
om een betalingsregeling had aangepast, door de standaardtekst van een afwijzingsbrief
te wijzigen en gebruik te maken van een «formulier verzoek betalingsregeling».Tijdens het onderzoek naar aanleiding van deze klacht van het Buro voor
Rechtshulp, is de Nationale ombudsman voorts nog een punt opgevallen waarop
de klacht geen betrekking had. In het rapport is er niet op ingegaan, maar
het verdient wel aandacht in dit Jaarverslag.Eén van de voorwaarden in de executierichtlijn CJIB waaraan een
verzoek om een betalingsregeling/uitstel van betaling moet voldoen, wordt
door het CJIB zodanig geïnterpreteerd dat het openstaande bedrag van
elke openstaande boete afzonderlijk minimaal f 250 dient te zijn. De
tekst van de executierichtlijn bevat echter niet zo'n beperking; hierin wordt
slechts gesproken over «het openstaande bedrag».Het CJIB beoordeelt elk verzoek om een betalingsregeling afzonderlijk.Bij deze beoordeling speelt in het bijzonder een rol of de financiële
positie van de betrokken veroordeelde na de datum van het boetevonnis zodanig
is verslechterd dat deze op het moment van executie het boetevonnis niet kan
betalen.De argumentatie op dit punt die de Minister van Justitie tijdens het onderzoek
naar voren bracht, is volgens de Nationale ombudsman niet overtuigend. De
Minister stelde namelijk dat het aan een veroordeelde zèlf is te wijten
wanneer deze herhaaldelijk boetevonnissen niet (tijdig) betaalt, zodat een
cumulatie van zaken ontstaat.De Nationale ombudsman is daartegenover van oordeel dat bij de beoordeling
van een verzoek om een betalingsregeling de oorzaak van een eventueel verslechterde
financiële positie van betrokkene in beginsel geen rol mag spelen, en
dat slechts deze positie zelf het uitgangspunt bij de beoordeling zou mogen
zijn. Verder zou het in beginsel passend zijn dat het genoemde richtbedrag
van f 250 niet wordt gehanteerd voor elke boete afzonderlijk, maar dat
het in het geval van verschillende openstaande strafrechtelijke boetes mogelijk
is om – ook – voor een betalingsregeling in aanmerking te komen
wanneer het bedrag van deze boetes tezamen de som van f 250 overschrijdt.Tenslotte wordt hier nog een klacht besproken waarvan het onderzoek niet
is uitgemond in een rapport, omdat tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman maatregelen werden genomen waarmee aan de klacht van verzoeker werd
tegemoetgekomen.Het betreft de klacht van een verzoeker dat hij te lang – van 17
april 1996 tot 11 mei 1996 – in detentie was gehouden in de Penitentiaire
Inrichting (P.I.) Dordtse Poorten te Dordrecht. De politierechter
te Rotterdam had hem op 11 maart 1996 veroordeeld tot een gevangenisstraf
van twee maanden onvoorwaardelijk, met aftrek van voorarrest. Verzoeker was
tegen deze uitspraak in hoger beroep gegaan en zat al sinds 17 februari 1996
in voorarrest. Het gerechtshof te 's-Gravenhage bepaalde op 2 april 1996 dat
zijn voorlopige hechtenis werd verlengd tot de duur van de opgelegde gevangenisstraf
van twee maanden.Uit de reactie van de Minister van Justitie van 28 juli 1997 was af te
leiden dat verzoeker inderdaad te lang gedetineerd was geweest, omdat zijn
detentie had moeten eindigen op 17 april 1997. Dit klachtonderdeel kon echter
niet voor rekening komen van het ressortsparket, daar de P.I. Dordtse Poorten
vermoedelijk een verkeerde datum had ingevoerd in haar geautomatiseerde systeem.Op 8 september 1997 gaf de Minister van Justitie een aanvullende reactie
op de klacht. Aangezien het bevel verlenging gevangenhouding niet expliciet
de datum van beëindiging van de voorlopige hechtenis had vermeld, was
de P.I. Dordtse Poorten er, aldus de Minister, abusievelijk en ten onrechte
van uit gegaan dat de detentie van verzoeker eindigde op het tijdstip dat
de maximale wettelijke termijn voor de verlenging van de gevangenhouding (30
dagen) zou zijn verstreken, op 11 mei 1996, in plaats van op de datum waarop
de opgelegde gevangenisstraf van twee maanden zou zijn geëindigd, op
17 april 1996.De Minister deelde voorts mee dat als gevolg van deze klacht het ressortsparket
te 's-Gravenhage inmiddels de interne procedure had aangepast, door voortaan
in soortgelijke gevallen tegelijk met de toezending van de Beschikking verlenging
gevangenhouding aan de desbetreffende penitentiaire inrichting bericht te
geven van de datum van invrijheidstelling. Voorts berichtte zij dat zij verzoeker
een schadevergoeding zou aanbieden voor de tijd die hij ten onrechte in detentie
had doorgebracht. Dit was voor verzoeker reden om zijn klacht in te trekken. 7B.6 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenDe Nationale ombudsman bracht in 1997 drie rapporten uit die betrekking
hebben op de uitvoering van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(WAHV; ook Wet Mulder) door het openbaar ministerie. Alle drie rapporten betreffen
gedragingen van een arrondissementsparket. In één rapport is
de klacht gegrond, in de twee andere rapporten luidt de conclusie dat de klacht
deels gegrond, deels niet gegrond is.Over de uitvoering van de WAHV door het Centraal Justitieel Incassobureau
(CJIB) werd in 1997 geen rapport uitgebracht.In § 7A.14.3. worden rapporten besproken die betrekking hebben
op de toepassing van de WAHV door de politie. Hier wordt verder nog verwezen
naar § 10A.3, waar wordt ingegaan op correspondentie tussen de Nationale
ombudsman en de Minister van Justitie over informatieverstrekking aan belanghebbenden
over de mogelijkheid tot vermindering van het griffierecht in WAHV-verzetzaken. Betaling na het uitvaardigen van een dwangbevelIn het Jaarverslag 1996 (blz. 182 – 184) is aandacht besteed aan
rapport 96/311. In dat rapport deed de Nationale ombudsman de aanbeveling
om de procedure bij het CJIB met betrekking tot het verhaal met een dwangbevel
ex artikel 26, eerste lid, van de WAHV op het punt van het doorgeven aan de
deurwaarder van betalingen die bij het CJIB zijn binnengekomen nadat al een
dwangbevel is uitgevaardigd zodanig aan te passen, dat zoveel mogelijk wordt
uitgesloten dat de betreffende meldingen de deurwaarder niet (tijdig) bereiken.Uit het onderzoek dat leidde tot rapport 96/311 bleek dat het CJIB deze betalingen vermeldt op een signaleringslijst die per gewone post
aan de deurwaarder wordt verzonden. Daarmee nam het CJIB volgens de Nationale
ombudsman het risico dat de opdracht tot het stoppen van de invordering de
deurwaarder niet zou bereiken. Ook liet het CJIB vervolgens na om op enigerlei
wijze te controleren of de deurwaarder het bericht van betaling had ontvangen
en of de invorderingsprocedure daadwerkelijk was beëindigd. Deze handelwijze
kon vergaande consequenties hebben voor belanghebbenden, namelijk het ten
onrechte ondergaan van incasso- en beslagmaatregelen.De Minister van Justitie deelde de Nationale ombudsman op 14 november
1996 mee dat deze procedure al op een aantal punten was aangepast en dat deze
aanpassingen naar haar oordeel de garantie boden dat meldingen dat er alsnog
is betaald, de deurwaarder tijdig bereiken. De Nationale ombudsman liet de Minister van Justitie op 6 december 1996
echter weten dat hij, met erkenning van de verbeteringen die waren aangebracht,
toch meende dat daarmee niet ten volle was voldaan aan wat hem met de aanbeveling
voor ogen stond. De aanbeveling strekte er onder meer toe om een onnodige
confrontatie van een burger met een deurwaarder te voorkomen.In haar brief van 21 mei 1997 reageerde de Minister van Justitie op het
standpunt van de Nationale ombudsman. Zij deelde mee het CJIB opnieuw om commentaar
te hebben gevraagd. Op langere termijn verwachtte zij een (nog) verdere verbetering
van een aangepast samenwerkingsverband met de deurwaarders, waarvan de effecten
merkbaar zouden zijn in september 1997. Verder zou in 1998 een electronische
gegevensuitwisseling met deurwaarders gaan plaatsvinden. Met name door deze
laatste maatregel zou een optimale communicatie worden gegarandeerd.Voor de tussentijd had het CJIB enkele alternatieve maatregelen overwogen,
zoals aangetekende verzending of faxen. Het had vervolgens echter deze maatregelen
verworpen. Nog afgezien van de extra kosten (f 130 000 voor aangetekende
verzending van signaleringslijsten op jaarbasis), en gelet op de geringe toegevoegde
waarde, was de groep waarvoor deze maatregelen zouden moeten worden getroffen
volgens de Minister van Justitie dusdanig klein (in 1996: 8700 te late betalingen
op 142 000 dwangbevelen) dat deze inspanning onevenredig was. Bovendien
zou deze ten koste gaan van de tijd en aandacht die het CJIB besteedt aan
degenen die wel tijdig betalen.De Nationale ombudsman deelde de Minister van Justitie op 2 juni 1997
mee dat hij, gelet op de in verhouding tot het aantal betalingen hoge kosten,
zich er op dat moment in kon vinden dat niet tot aangetekende verzending van
de signaleringslijsten werd overgegaan. Daarbij was voor de Nationale ombudsman
tevens van belang dat de Minister in haar brief van 21 mei 1997, anders dan
in haar reactie van 14 november 1996, termijnen had genoemd waarbinnen de
effecten van de verbetering van de samenwerking met de deurwaarders merkbaar
zouden worden èn electronische gegevensuitwisseling tussen het CJIB
en deurwaarders zou zijn gerealiseerd. Verhaal zonder dwangbevelOp grond van artikel 27 WAHV kan zonder dwangbevel verhaal worden genomen
op onder meer inkomsten uit arbeid, periodieke uitkeringen en (post)banktegoeden
van degene aan wie een administratieve sanctie is opgelegd. De weg van het
verhaal met een dwangbevel en het eventueel daar op volgende executoriaal
beslag is voor de betrokken burger duurder dan de eenvoudiger verhaalsvorm
van artikel 27 WAHV, omdat de kosten van het verhaal ten laste komen van de
betrokkene. Bij het gebruik maken van zijn verhaalsrecht behoort de officier
van justitie in die zin recht te doen aan het belang van betrokkene dat hij
kiest voor een zodanige wijze van verhaal dat de nadelige gevolgen
daarvan voor betrokkene niet onevenredig zijn in verhouding tot de met het
verhaal te dienen doelen en de ten behoeve van dat verhaal te verrichten administratieve
inspanningen (zie voor deze eis van belangenafweging en evenredigheid ook
artikel 3:4 van de Algemene wet bestuursrecht).In de zaak die wordt behandeld in rapport 97/411 had de officier van justitie
te Leeuwarden een dwangbevel uitgevaardigd voor een hoofdsom van f 31,25.
Dit bedrag was verzoekster nog verschuldigd in verband met een – tweede –
verhoging die haar was opgelegd omdat zij een WAHV-boete met eerste verhoging
te laat had betaald. Zij klaagde erover dat de officier van justitie te Leeuwarden
geen gebruik had gemaakt van de mogelijkheid om zonder dwangbevel verhaal
te nemen.De Nationale ombudsman beoordeelde het niet als onjuist dat in dit geval
geen verhaal zonder dwangbevel op het bankrekeningnummer van verzoekster was
toegepast. Vervolgens wijdde hij echter een aantal overwegingen aan de andere
mogelijkheden die artikel 27 WAHV biedt voor verhaal zonder dwangbevel, namelijk
verhaal op inkomsten en uitkeringen van degene aan wie de administratieve
sanctie is opgelegd. In het onderzoek dat is beschreven in rapport 97/411
was komen vast te staan dat door het CJIB tot nu toe geen van deze mogelijkheden
werd benut. In de vijf jaar die de WAHV inmiddels in werking was, had het
CJIB wel onderzocht of deze verhaalsmogelijkheden praktisch uitvoerbaar waren.
Er was echter nog geen werkbaar model gevonden voor het toepassen van verhaal
zonder dwangbevel op inkomsten of uitkeringen, zodanig dat dit uit financiële
en efficiency-overwegingen voor het CJIB acceptabel is.De Nationale ombudsman merkte op dat hij er op zichzelf zeker oog voor
heeft dat overwegingen van financiën en efficiency de werkwijze van het
CJIB mede bepalen. Gelet op het vereiste van belangenafweging en evenredigheid
plaatste hij echter een kanttekening bij de opstelling van het CJIB. Zij betekent
immers dat werkwijzen die door de wetgever uitdrukkelijk zijn gecreëerd
en die passen binnen de uit de parlementaire geschiedenis van de WAHV af te
leiden voorkeur voor verhaal zonder dwangbevel geheel buiten toepassing werden
gehouden. Dit kan in bepaalde gevallen leiden tot een verhaal met dwangbevel
dat in financieel opzicht zodanig escaleert dat de gevolgen voor betrokkene
uit een oogpunt van de genoemde evenredigheidseis niet (langer) aanvaardbaar
moeten worden geacht. Volgens de Nationale ombudsman viel niet in te zien
dat het, in bijzondere gevallen, doen van navraag naar eventuele inkomsten
en uitkeringen voor het CJIB zodanig bezwaarlijk is dat de desbetreffende
verhaalsmogelijkheid, ook voor de toekomst, op voorhand buiten toepassing
zou moeten blijven.De zaak van de verzoekster in rapport 97/411 liet zien dat, wanneer in
haar geval niet zou zijn overgegaan tot toepassing van artikel 28 WAHV, het
niet-toepassen van verhaal zonder dwangbevel op haar uitkering, had kunnen
leiden tot lasten ter hoogte van f 694,94. Een dergelijk bedrag is disproportioneel,
gelet op het door verzoekster verschuldigde bedrag van de tweede verhoging
van f 31,25.De Nationale ombudsman overwoog vervolgens:«Het gaat in dit geval om een relatief kleine vordering op grond
van de WAHV. Dergelijke kleine vorderingen komen meestal voor in die gevallen
waarin betrokkene wel de boete en een eventuele verhoging heeft voldaan, maar
nalatig is gebleven om één of beide verhoging(en) te betalen,
bijvoorbeeld in de veronderstelling dat met de gedane betalingen aan de verplichtingen
was voldaan. Juist in het geval van dergelijke relatief kleine vorderingen,
op iemand die op zichzelf de bereidheid heeft getoond tot betaling, mag van
de officier van justitie en het CJIB worden verwacht dat zij meer inspanningen
verrichten om, met gebruikmaking van alle mogelijkheden van
artikel 27 WAHV, verhaal zonder dwangbevel toe te passen dan in die gevallen
waarin betrokkene op geen enkele wijze heeft gereageerd op de verstuurde WAHV-beschikking
en aanmaning(en).»In de aanbeveling in het rapport werd de Minister van Justitie in overweging
gegeven te bevorderen dat het CJIB:«– zodanige inspanningen verricht dat op korte termijn alle
modaliteiten van artikel 27 WAHV kunnen worden toegepast, en– voor de tussentijd de incassoprocedure zodanig inricht dat burgers
die nog slechts een relatief kleine restsom zijn verschuldigd minder vaak
dan tot dusver worden geconfronteerd met verhaal via een dwangbevel».De Minister van Justitie berichtte de Nationale ombudsman op 23 december
1997 dat het CJIB op 1 oktober 1997 was begonnen met de bedoelde inspanningen.
Op die datum was een proef gestart om beslag te leggen op het loon dan wel
op de uitkering van een betrokkene. Afhankelijk van de resultaten van die
proef zal het CJIB beoordelen op welke wijze deze modaliteiten van verhaal
zonder dwangbevel op een doelmatige wijze kunnen worden toegepast.Over het tweede deel van de aanbeveling deelde de Minister van Justitie
mee dat het slechts in enkele gevallen, voor kleine restbedragen, niet mogelijk
was om zonder dwangbevel verhaal te nemen op iemands bankrekening omdat het
bankrekeningnummer niet bekend was gemaakt aan het CJIB, bijvoorbeeld –
zoals bij de verzoekster in rapport 97/411 – doordat een derde de boete
voor de betrokkene had betaald. Blijkens het ambtsbericht van het CJIB van
9 december 1997 dat bij de reactie van de Minister van Justitie was gevoegd,
onderzocht het CJIB de technische mogelijkheden om rekeningnummers van betrokkenen
op te slaan. Ook onderzocht het CJIB of het mogelijk is om rekeningnummers
die in andere WAHV-zaken van betrokkene bekend zijn geworden te gebruiken
voor verhaal in nieuwe zaken. Deze wijzigingen bevonden zich nog in de testfase,
en zouden naar verwachting in het eerste kwartaal van 1998 worden ingevoerd.
Naar de mening van de Minister van Justitie gaf het CJIB daarmee voldoende
uitvoering aan de aanbeveling.De Nationale ombudsman liet de Minister van Justitie op 14 januari 1998
weten dat hij met instemming had kennisgenomen van de informatie over de proef
die het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) op 1 oktober 1997 was begonnen
om beslag te leggen op het loon of de uitkering van een betrokkene. Hiermee
werd tegemoet gekomen aan het eerste deel van de aanbeveling.De opvatting van de Minister van Justitie dat het CJIB ook voldoende uitvoering
geeft aan het tweede deel van de aanbeveling kon de Nationale ombudsman echter
niet direct delen. Hij had waardering voor de inspanningen van het CJIB om,
vaker dan voorheen, direct verhaal te kunnen nemen onder bankinstellingen.
Hiermee werd echter nog niet tegemoet gekomen aan de strekking en inhoud van
het tweede deel van de aanbeveling. In dit verband merkte hij het volgende
op:«Uw reactie betekent dat het CJIB, indien het bankrekeningnummer
van betrokkene niet op enige wijze bekend is bij het CJIB, nog steeds zal
kiezen voor de weg van verhaal met dwangbevel, zonder eerst nader onderzocht
te hebben of in dat individuele geval niet nog een andere weg leidend tot
incasso zonder dwangbevel mogelijk is. Dit betekent dat er dan geen enkel
verschil is tussen de positie van een burger met een relatief kleine verschuldigde
restsom en die van elke andere burger die nog een bedrag aan het CJIB is verschuldigd. Met de aanbeveling had ik echter het oog op die bijzondere categorie van
gevallen waarin er nog slechts een relatief klein restbedrag openstaat. Het
aantal daarvan binnen de CJIB-praktijk is waarschijnlijk gering. Gelet op
een en ander meen ik dat er voldoende reden is om van het CJIB te verwachten
dat het voor de betreffende categorie enige extra inspanningen verricht, zodat
jegens betrokkene wordt voldaan aan het in het rapport omschreven vereiste
van belangenafweging en evenredigheid. Ik zou mij kunnen voorstellen dat het
CJIB in deze bijzondere gevallen nog een extra aanmaning stuurt, dan wel betrokkenen
vraagt om opgave van hun bankrekeningnummer, werkgever of uitkeringsinstantie.» De hoorplicht: wanneer is een beroepschrift kennelijk
ongegrond?In de zaak die leidde tot rapport 97/421 diende verzoeker een beroepschrift
in tegen een hem opgelegde WAHV-sanctie. Naar aanleiding daarvan zond het
arrondissementsparket te Zwolle betrokkene op 20 juni 1996 een «ontvangstbevestiging/oproeping
hoorzitting», waarin hem werd meegedeeld dat hij zijn beroepschrift
tijdens een hoorzitting op 12 september 1996 kon toelichten. Op 8 augustus
1996 besliste de officier van justitie op het beroep van verzoeker. In de
beslissing was onder meer opgenomen dat, nu het beroepschrift kennelijk ongegrond
was, gelet op artikel 7:17 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) de behandeling
ter hoorzitting was komen te vervallen.Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman onder meer over dat de
officier van justitie te Zwolle hem niet in de gelegenheid had gesteld zijn
beroepschrift tijdens de hoorzitting mondeling toe te lichten.De Nationale ombudsman stelde in het rapport vast dat de officier van
justitie na de ontvangst van het beroepschrift van verzoeker de regiopolitie
Flevoland had verzocht om commentaar te leveren op het beroepschrift, en dat
hij op grond van de door de politie verstrekte informatie was gekomen tot
het oordeel «kennelijk ongegrond».De Minister van Justitie deelde tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman mee dat het College van Procureurs-generaal had opgemerkt dat een
beroepschrift als kennelijk ongegrond kan worden aangemerkt indien in redelijkheid
geen twijfel mogelijk is over de juistheid van de feiten en omstandigheden
die aan de beschikking ten grondslag liggen. Zij deelde mee dat zij zich met
die opvatting kon verenigen.De Nationale ombudsman kon de Minister en het College in deze opvatting
echter niet volgen. Naar zijn oordeel kan, zoals ook naar voren komt uit de
Memorie van Toelichting bij de toepasselijke bepaling – artikel 7:17 –
van de Awb, een bezwaarschrift of een beroepschrift alleen dan worden aangemerkt
als «kennelijk» ongegrond wanneer uit dit geschrift zelf al direct,
dat wil zeggen zonder enig verder onderzoek, blijkt dat de aangevoerde bezwaren
ongegrond zijn, en er redelijkerwijs geen twijfel mogelijk is over die conclusie.In dit geval was de officier van justitie echter niet al direct na kennisneming
van het beroepschrift tot de conclusie gekomen dat de daarin vervatte beroepsgrond(en)
geen doel kon(den) treffen. Dit gebeurde immers pas nadat hij had kennisgenomen
van het commentaar van de politie, waar hij om had verzocht. Daarmee was echter,
gelet op de intussen verrichte onderzoeksactiviteit, al het moment gepasseerd
waarop het beroep van verzoeker nog kon worden aangemerkt als «kennelijk»
ongegrond.Het voorgaande betekende volgens de Nationale ombudsman dat de officier
van justitie bij zijn besluit om af te zien van het horen van verzoeker ten
onrechte toepassing had gegeven aan artikel 7:17, onder b. van de Awb. De
Awb bood ook anderszins geen grond waarop verzoeker het recht op een hoorzitting
had mogen worden onthouden. Tijdens deze hoorzitting had verzoeker, mede in
het kader van hoor en wederhoor, de gelegenheid moeten krijgen om zijn beroep
mondeling toe te lichten, en om te reageren op de intussen door de officier
van justitie verkregen informatie. Op dit punt was de onderzochte
gedraging volgens de Nationale ombudsman «niet behoorlijk».Gelet op de – onjuiste – zienswijze van het College van Procureurs-generaal
over het begrip «kennelijk ongegrond» in verband met de behandeling
van een WAHV-beroep, en omdat niet was uit te sluiten dat deze zienswijze
en de daar op gebaseerde handelwijze in deze zaak van het arrondissementsparket
te Zwolle ook door andere arrondissementsparketten wordt gevolgd, zag de Nationale
ombudsman reden voor de aanbeveling om rapport 97/421 onder de aandacht te
brengen van alle arrondissementsparketten.De Minister van Justitie liet op 22 december 1997 weten dat zij met het
College van Procureurs-generaal van oordeel was dat een bezwaarschrift of
een beroepschrift alleen dan kan worden aangemerkt als «kennelijk»
ongegrond wanneer uit dit geschrift zelf al direct blijkt dat de aangevoerde
bezwaren ongegrond zijn, en er redelijkerwijs geen twijfel mogelijk is over
die conclusie. Het College had laten nagaan of de door de Nationale ombudsman
gewraakte zienswijze met betrekking tot het begrip «kennelijk ongegrond»
door de parketten werd gevolgd. Er waren geen indicaties dat dit het geval
was.Naar aanleiding van de aanbeveling had het College de volgende maatregelen
genomen. Het rapport zou worden besproken in de rubriek «Ombudsman»
van het tijdschrift «Opportuun» voor het openbaar ministerie.
Tevens had de accountmanager van het CJIB desgevraagd toegezegd in 1998 het
rapport te bespreken tijdens zijn bezoeken aan alle arrondissementsparketten. Verzoek om informatie aangemerkt als beroepschriftIn de zaak die leidde tot rapport 97/552 had verzoeker twee WAHV-beschikkingen
ontvangen. Naar aanleiding daarvan wendde hij zich schriftelijk tot het arrondissementsparket
te 's-Hertogenbosch, met het verzoek om hem een exemplaar toe te sturen van
de foto waarop de desbetreffende verkeersovertredingen waren vastgelegd. In
zijn brief verzocht hij het parket ook om zijn brief niet aan te merken als
een beroepschrift. Desondanks zond het arrondissementsparket verzoeker twee
ontvangstbevestigingen voor ingediende beroepschriften, een verdagingsbericht
inzake de behandeling van de beroepschriften, en – ondanks een herhaalde
schriftelijke mededeling van verzoeker aan het parket dat hij geen beroep
had ingesteld – twee beslissingen van de officier van justitie op het
beroep. Het parket liet verzoeker verder weten dat om administratieve redenen
en voor het zekerstellen van voor verzoeker belangrijke termijnen zijn eerste
brief aan het parket was aangemerkt als een beroepschrift.Naar aanleiding van verzoekers klacht dat zijn verzoek om toezending van
een foto was behandeld als een beroepschrift, oordeelde de Nationale ombudsman
in rapport 97/552 dat het, hoewel verzoeker door de handelwijze van het parket
niet in zijn belangen was geschaad, niet juist was dat de vraag van verzoeker
was opgevat als een beroepschrift. De onderzochte gedraging was «niet
behoorlijk».Tijdens het onderzoek liet de Minister van Justitie overigens, in de reactie
op de klacht van deze verzoeker, weten dat zou worden bezien hoe in de toekomst
zou kunnen worden voorkomen dat verzoeken om nadere inlichtingen naar aanleiding
van WAHV-beschikkingen niet zonder meer zouden worden behandeld als beroepschrift.
Zij verwees daarbij naar een soortgelijke klacht die de Nationale ombudsman
nog in behandeling had, waarin de hoofdofficier van justitie te Zutphen aanleiding
had gezien om het standaard antwoord naar aanleiding van verzoeken om nadere
inlichtingen aan te passen. 7B.7 Slachtoffers van delictenDe Nationale ombudsman bracht in 1997 elf rapporten uit (1996: 3) waarin
(onder meer) werd geoordeeld over hulpverlening door het openbaar ministerie
aan slachtoffers van delicten. In drie gevallen was de klacht gegrond, in
vijf gevallen was de klacht niet gegrond en in twee gevallen was de klacht
deels gegrond en deels niet gegrond. In één rapport werd de
klacht deels gegrond verklaard en kon hierover deels geen oordeel worden uitgesproken
(zie voor rapport 97/102: AB 1997, nr. 216, m.n. PJS).Het Wetboek van Strafvordering geeft een ieder die meent schade te hebben
geleden als gevolg van een strafbaar feit het recht om zich, indien de zaak
aan de strafrechter wordt voorgelegd, als benadeelde partij in het strafgeding
te voegen. Wanneer een slachtoffer van een strafbaar feit te kennen geeft
dit daadwerkelijk te willen doen, behoort, overeenkomstig de Richtlijnen slachtofferbeleid
van 1 april 1995 (Start. 1995, 65), zijn wens er in beginsel toe te leiden
dat het desbetreffende feit wordt opgenomen in de telastelegging. Met de richtlijnen
wordt immers beoogd dat in het strafproces zoveel mogelijk recht wordt gedaan
aan de bijzondere belangen van slachtoffers van strafbare feiten. Afwijking
van het genoemde uitgangspunt zal daarom alleen aanvaardbaar zijn wanneer
in een bepaald strafproces aan overwegingen van strafprocesrechtelijke aard
een groter gewicht moet worden toegekend dan aan het belang van het slachtoffer
om zich te kunnen voegen als benadeelde partij.Voor de gevallen waarin een bepaalde persoon wordt verdacht van een reeks
strafbare feiten heeft zich een praktijk ontwikkeld waarin de officier van
justitie ertoe overgaat om niet al deze feiten op te nemen in de telastelegging.
De niet te laste gelegde feiten worden dan ter informatie (ad informandum)
in het dossier gevoegd, zodat de rechter bij het bepalen van de strafmaat
met die feiten rekening kan houden. Deze praktijk berust op overwegingen van
doelmatigheid, die onder meer verband houden met de werklast van zowel het
openbaar ministerie als de strafrechter, en de bij hen beschikbare capaciteit.
Als een feit niet in de telastelegging wordt opgenomen kan het slachtoffer
zich niet als benadeelde partij in het strafproces voegen. Voegen ad informandumRapport 97/41 betreft een klacht over het arrondissementsparket te Maastricht.
Verzoeker klaagde er over dat dit parket de strafzaak waarin verzoeker als
benadeelde partij was aangemerkt slechts ad informandum aan de strafrechter
had voorgelegd. Daardoor had verzoeker zich niet als benadeelde partij in
het strafproces kunnen voegen. In deze strafzaak was sprake van twee personen,
die ervan werden verdacht 24, respectievelijk 32 strafbare feiten te hebben
gepleegd, waaronder het strafbare feit waarvan verzoeker het slachtoffer was
geworden. Gebleken was dat de ene verdachte drie, en de andere verdachte vier
misdrijven waren telastegelegd. De overige 21, respectievelijk 28 strafbare
feiten waren ad informandum op de dagvaarding vermeld. Deze feiten betroffen
voor het grootste gedeelte diefstallen uit auto's.Gelet op dit aantal zaken overwoog de Nationale ombudsman dat het standpunt
van de Minister van Justitie in deze zaak, dat op grond van proces-economische
redenen het noodzakelijk was om een keuze te maken, kon worden gebillijkt.
De Minister had laten weten dat alle 23 slachtoffers die zich naast verzoeker
hadden gemeld zich als benadeelde partij hadden willen voegen in het strafproces.
Het was daarom niet mogelijk geweest om te selecteren op basis van het criterium
of al dan niet was gevoegd. De Nationale ombudsman achtte het niet onjuist
dat bij het maken van de keuze de hoogte van het schadebedrag in aanmerking
was genomen, en dat in dit verband verder was overwogen dat verzoeker een
lease-auto had en daarom de schade niet persoonlijk hoefde te dragen.
De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging daarom «behoorlijk». Informatieverstrekking aan het slachtofferRapport 97/176 betreft een klacht over het arrondissementsparket te 's-Gravenhage.
Verzoeker, die op 30 november 1993 was betrokken bij een aanrijding in Voorburg
waarbij hij gewond was geraakt, klaagde er onder meer over dat het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage hem pas op 19 oktober 1994 had bericht over de afdoening
van de strafzaak tegen de wederpartij bij de aanrijding.In de Richtlijn slachtofferbeleid is onder meer opgenomen dat er gevallen
zijn waarin het wenselijk is dat het openbaar ministerie uit eigen beweging
contact opneemt met het slachtoffer. Volgens de Richtlijn valt hierbij in
het bijzonder te denken aan delicten waarbij doden zijn te betreuren of zwaar
lichamelijk letsel is toegebracht, of waarover ernstige commotie is ontstaan.
De Richtlijn noemt in dit verband onder meer het geval waarin wordt afgezien
van vervolging van een verdachte ex artikel 36 van de Wegenverkeerswet. In
dit artikel wordt gesproken van een aanrijding waarbij het slachtoffer zwaar
lichamelijk letsel oploopt, of lichamelijk letsel waaruit tijdelijke ziekte
of verhindering in de uitoefening van ambts- of beroepsbezigheden ontstaat.De politie had in dit geval van de aanrijding proces-verbaal tegen de
wederpartij opgemaakt ter zake van artikel 36 van de Wegenverkeerswet. In
dit proces-verbaal had de politie niet vermeld dat verzoeker op de hoogte
wenste te blijven van het verloop van de strafprocedure. In een «aanvraagformulier
medische informatie» stond dat het letsel van verzoeker bestond uit
wonden aan het hoofd, pijn in de nek en een hersenschudding. Deze verwondingen
zijn in het kader van artikel 36 van de Wegenverkeerswet niet aan te merken
als zwaar letsel.De Nationale ombudsman overwoog met betrekking tot het voorgaande dat
het arrondissementsparket in dit geval op grond van de Richtlijn slachtofferbeleid
verzoeker niet uit eigen beweging had behoeven te berichten over de (het)
afdoening(sepot) van de strafzaak. 7B.8 Informatieverstrekking door het openbaar ministerieDe Nationale ombudsman bracht in 1997 twaalf rapporten (1996: 2) uit over
het onderwerp informatieverstrekking door het openbaar ministerie. In zeven
gevallen was de klacht niet gegrond, en in vijf gevallen gegrond. Politiemedewerker als klager over het openbaar ministerieRapport 97/60 betreft de klacht van een medewerker van een regionaal politiekorps,
die onderwerp was geweest van een strafrechtelijk onderzoek, ingesteld wegens
verdenking van het plegen van schennis van de eerbaarheid. Uiteindelijk had
geen vervolging plaatsgevonden. Betrokkene klaagde bij de Nationale ombudsman
onder meer over de wijze waarop de hoofdofficier van justitie te Zutphen de
korpsbeheerder had geïnformeerd over de tegen verzoeker gedane aangifte.
Dit was gebeurd na afloop van een vergadering van het regionaal college. Verzoeker
had er bezwaar tegen dat op dat moment noch hij, noch een vrouwelijke getuige
waren gehoord. Ook had hij er bezwaar tegen dat bij het gesprek tussen de
hoofdofficier en de korpsbeheerder een beleidsfunctionaris van de regiopolitie
aanwezig was geweest.De Minister van Justitie achtte de klacht niet gegrond, en verwees naar
de circulaire inzake strafrechtelijke en disciplinaire onderzoeken naar gedragingen
van politieambtenaren (van 7 januari 1969, St.str./dir.pol. nr 014/269). Deze
circulaire geeft aan dat de officier van justitie, wanneer een redelijk vermoeden
bestaat dat een politieambtenaar een strafbaar feit heeft gepleegd of althans
de niet-strafbaarheid van de ambtenaar onvoldoende vaststaat, zo spoedig mogelijk
in overleg dient te treden met de korpsbeheerder over de vraag
of een onderzoek moet worden ingesteld, door de korpschef of door de rijksrecherche.Op de datum van de bewuste vergadering van het regionaal college was verzoeker
meegedeeld dat het onderzoek voorlopig een oriënterend karakter zou hebben.
Er was toen nog niet besloten tot het instellen van een strafrechtelijk onderzoek.
Dat nam volgens de Nationale ombudsman niet weg dat op dat moment onvoldoende
vaststond dat verzoeker niet strafbaar was. Er was immers een melding van
een strafbaar feit binnengekomen, en verzoeker had weliswaar ontkend dat te
hebben gepleegd, maar had aangegeven wel ter plaatse te zijn geweest. In die
situatie achtte de Nationale ombudsman het op zichzelf niet onjuist dat de
hoofdofficier van justitie, op grond van de genoemde circulaire, had besloten
de korpsbeheerder te informeren.De Nationale ombudsman overwoog dat bij de wijze waarop dergelijke informatie
wordt verstrekt het belang van de betrokkene bij een zorgvuldige behandeling
van de kwestie in acht dient te worden genomen. De reputatie van de betrokken
medewerker binnen zijn werkkring is immers in het geding. In het bijzonder
behoort recht te worden gedaan aan de vereiste zakelijkheid en zorgvuldigheid.
Dit betekent volgens de Nationale ombudsman dat bij een gesprek als hiervoor
bedoeld in beginsel geen derden aanwezig horen te zijn. In dit geval was gebleken
dat de beleidsadviseur die bij het gesprek aanwezig was geweest tevens de
direct leidinggevende van verzoeker was, en dat hij uit dien hoofde al op
de hoogte was van de melding jegens verzoeker. Gelet hierop, en gelet op de
bijzondere positie van betrokkene als beleidsadviseur van de korpsbeheerder,
kon naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet worden gesteld dat zijn
aanwezigheid bij het gesprek afbreuk had gedaan aan de vereiste vertrouwelijkheid
van behandeling van de kwestie. CID-informatieIn drie zaken vormde informatie van de Criminele Inlichtingendienst (CID)
van een politiekorps aanleiding een klacht bij de Nationale ombudsman in te
dienen. In de rapporten 97/207 en 97/209 (zie ook § 7A.10.3), die
werden uitgebracht naar aanleiding van twee van dergelijke klachten, waren
beide verzoekers door medewerkers van de CID van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland erover geïnformeerd dat uit niet nader genoemde
bron was vernomen dat hun leven mogelijk werd bedreigd. Beide verzoekers klaagden
er onder meer over dat het arrondissementsparket te Amsterdam had geweigerd
nadere informatie te verstrekken over de achtergrond van de door de CID ontvangen
inlichtingen.De Nationale ombudsman oordeelde in beide gevallen dat het arrondis- sementsparket
in redelijkheid tot het oordeel had kunnen komen dat geen nadere inlichtingen
dienden te worden verstrekt, gelet op het zwaarwegend belang van de bescherming
van de bron van de informatie. Daaraan deed niet af dat het voor de betrokkene
zeer onbevredigend kon zijn om te vernemen dat mogelijk sprake is van een
ernstige dreiging, zonder daarover meer details te kunnen krijgen. De Nationale
ombudsman merkte op dat het echter niet juist zou zijn wanneer om die reden
in gevallen als deze op voorhand zou worden afgezien van het waarschuwen van
de betrokkene. In beide zaken werd de onderzochte gedraging dan ook «behoorlijk»
geacht. Informatieverstrekking aan de mediaInformatieverstrekking door het openbaar ministerie aan de media leidde
in drie gevallen tot een rapport. Bij wijze van voorbeeld wordt hier aandacht
gegeven aan rapport 97/307, waarin de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
van het arrondissementsparket te Amsterdam «niet behoorlijk» achtte.
Het parket had niet voldaan aan de Richtlijnen informatieverstrekking en voorlichting
door politie en openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken (Stcrt.
6 mei 1992, 86). De Nationale ombudsman overwoog dat een redelijke uitleg van de richtlijnen
ten aanzien van de positie van de raadsman met zich mee- brengt dat aan de
raadsman een afschrift van een uit te brengen persbericht wordt toegezonden
niet later dan tegelijkertijd met toezending aan de media, zodat hij geïnformeerd
is op het moment dat hij eventueel door de nieuwsmedia wordt benaderd. In
dit geval was aan deze voorwaarde niet voldaan, terwijl niet was gebleken
van feiten en omstandigheden die latere toezending aan verzoekers raadsman
konden rechtvaardigen. Eventuele telefonische onbereikbaarheid van verzoekers
raadsman had niet in de weg behoeven te staan aan het direct faxen van de
bewuste stukken. Evenmin kon de omstandigheid dat verzoeker zelf al op de
hoogte was gebracht van de bijlage bij het persbericht, een beschikking van
de arrondissementsrechtbank te Amsterdam, rechtvaardigen dat jegens diens
raadsman de richtlijnen niet op de juiste wijze waren uitgevoerd. 7B.9 Administratieve organisatie van de parketten en van
het Centraal Justitieel IncassobureauDe Nationale ombudsman bracht in 1997 elf rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op de administratieve organisatie van de parketten. Eén rapport
heeft betrekking op het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB).Daarnaast leidde interventie door medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman in twaalf gevallen tot een gunstige uitkomst voor de betrokken verzoeker,
waarna het onderzoek werd beëindigd zonder dat een rapport werd uitgebracht.
De meeste van deze klachten hadden betrekking op het niet of niet tijdig beantwoorden
van brieven.In de elf rapporten met betrekking tot de parketten was de klacht zeven
maal gegrond, tweemaal niet gegrond en in één geval deels gegrond
en deels niet gegrond. In één geval was de klacht deels gegrond
en kon over een deel geen oordeel worden gegeven. De klacht over het CJIB
was gedeeltelijk gegrond en gedeeltelijk niet gegrond.Rapport 97/28 betreft een klacht over onder meer het parket bij het gerechtshof
te 's-Gravenhage. Verzoekster deed in 1992 aangifte van sexueel misbruik door
haar stiefvader. De officier van justitie te 's-Gravenhage liet in mei 1993
aan verzoekster weten dat hij de strafzaak had geseponeerd. In juni van dat
jaar diende de advocaat van verzoekster een klaagschrift ex artikel 12 van
het Wetboek van Strafvordering (Sv.) in bij het gerechtshof. Een advocaat-generaal
van dit gerechtshof verzocht de hoofdofficier van justitie te 's-Gravenhage
op 12 april 1995 met spoed aanvullend onderzoek te doen. Na meerdere verzoeken
om informatie over de stand van zaken door de advocaat van verzoekster, liet
de advocaat-generaal bij brief van 29 februari 1996 aan de raadsvrouw weten
dat het dossier twee jaar zoek was geweest bij het parket van het gerechtshof.
De behandeling van de zaak zou alsnog worden voortgezet. Bij brief van diezelfde
datum berichtte hij dat hij een dringende rappelbrief naar de hoofdofficier
van justitie had gestuurd. De advocaat-generaal bood verder zijn excuses aan
voor alle vertragingen in de zaak.Verzoekster klaagde erover dat het gerechtshof sedert februari 1996 nog
geen nader bericht had verstuurd over de stand van zaken met betrekking tot
het aanvullend onderzoek. Deze klacht diende zij op 28 mei 1996 in bij de
Nationale ombudsman. De reactie van de hoofdofficier van justitie was op 3
mei 1996 bij het gerechtshof binnengekomen.De Nationale ombudsman overwoog dat het, gelet op de vele vertragingen
die al hadden plaatsgevonden, zeker in de rede had gelegen om verzoekster
vanuit het parket van het gerechtshof direct op de hoogte te stellen
van de ontvangst van het bericht van de hoofdofficier van justitie. Hij achtte
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Met instemming nam hij vervolgens kennis van de mededeling van de plaatsvervangend
procureur-generaal bij het gerechtshof dat deze in de loop van 1995 opdracht
had gegeven tot het ontwikkelen van een geautomatiseerd voortgangsbewakingssysteem
voor «artikel 12 Sv.» zaken. Dit systeem is inmiddels in werking
getreden.In rapport 97/541 zag de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen van
een aanbeveling. In deze zaak klaagde verzoeker erover dat het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage, ondanks een rappel van 3 juli 1996, geen antwoord had gegeven
op een aantal vragen die hij per brief van 16 maart 1996 aan het parket had
gesteld. Verzoeker had deze brief geschreven naar aanleiding van een besluit
van het parket om geen strafrechtelijk onderzoek in te stellen naar een door
zijn moeder gedane aangifte van verduistering. De hoofdofficier van justitie
te 's-Gravenhage gaf tijdens het onderzoek aan dat de brief van verzoeker
op het parket was beschouwd als een uiting van emoties en niet als direct
aan het parket gestelde vragen. Mede om deze reden waren de vragen van verzoeker
niet beantwoord.De Nationale ombudsman overwoog dat van de overheid in beginsel mag worden
verwacht dat zij, daarnaar gevraagd, een inhoudelijke reactie geeft op een
brief van een burger. Verzoeker had in zijn brief van 16 maart 1996 duidelijk
een aantal vragen gesteld en/of om een reactie gevraagd. De Nationale ombudsman
achtte het daarom niet juist dat verzoekers vragen niet inhoudelijk waren
beantwoord.De Nationale ombudsman deed aan de Minister van Justitie de aanbeveling
om te bevorderen dat de brief van verzoeker van 16 maart 1996 door het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage alsnog zou worden beantwoord. Ten tijde van het afsluiten
van dit jaarverslag was nog geen reactie op de aanbeveling ontvangen.Een voorbeeld van een zaak die niet leidde tot het uitbrengen van een
rapport betrof het volgende. Verzoekster heeft een zwakbegaafde zoon, die
als schipper werkt op een schoonmaakboot. In december 1995 ontving zij van
het arrondissementsparket te Rotterdam op naam van haar zoon een acceptgiro
met een schikkingsvoorstel van f 1500 wegens overtreding van het Besluit
vaartijden. Het bedrag moest vóór 6 januari 1996 zijn betaald.
Verzoekster betaalde deze boete, maar bedacht zich later dat de boete misschien
wel voor de eigenaar van de boot – de werkgever van de zoon –
bestemd was geweest. In de anderhalf jaar die volgden, schreef verzoekster
verschillende brieven naar het parket, waarop ze nimmer antwoord ontving.
Na telefonisch contact tussen het parket en het Bureau Nationale ombudsman
over het niet beantwoorden van verzoeksters brieven bleek dat het parket een
administratieve fout had gemaakt. Het schikkingsvoorstel was inderdaad bedoeld
geweest voor de werkgever. Het arrondissementsparket bood verzoekster zijn
excuses aan en stortte het geld terug op haar rekening. De Nationale ombudsman
sloot daarop het onderzoek. 7B.10 Klachtbehandeling door het openbaar ministerieIn 1997 verschenen negen rapporten over (onder meer) de inhoudelijke klachtbehandeling
door het openbaar ministerie. In zes rapporten luidde de conclusie dat de
klacht gegrond was. In één rapport was de klacht niet gegrond.
In de andere twee rapporten was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.
In één zaak kwam een oplossing voor de klacht tot stand door
middel van een interventie; het onderzoek naar aanleiding van deze klacht
werd vervolgens beëindigd. In het Jaarverslag 1996 (blz. 191 e.v.) is de overweging van de Nationale
ombudsman aangehaald in het rapport 95/428 (AB 1995, nr. 597, m.n. PJS), dat
eerder al in het Jaarverslag 1995 (blz 204 e.v.) is besproken.In dit rapport overwoog de Nationale ombudsman dat in een procedure van
klachtbehandeling over strafvorderlijk politieoptreden recht kan worden gedaan
aan de gezagsrelatie tussen de officier van justitie en de politie indien
de korpsbeheerder de (hoofd)officier van justitie in kennis stelt van een
klacht die (mede) betrekking heeft op justitieel politieoptreden. De korpsbeheerder
dient daarbij de (hoofd)officier van justitie in de gelegenheid te stellen
om hem, wanneer deze daartoe aanleiding ziet, ten behoeve van de klachtafdoening
te adviseren. Deze procedure mag naar het oordeel van de Nationale ombudsman
niet vrijblijvend zijn.Dit rapport bevatte de aanbeveling aan de Minister van Justitie om, in
overleg met haar ambtgenoot van Binnenlandse Zaken, na te gaan of zij reden
zag om de voorgaande zienswijze tot uitdrukking te brengen in de Politiewet
1993, of om deze anderszins te laten doorwerken in de praktijk van de klachtbehandeling
over politieoptreden.In haar reactie op de aanbeveling liet de Minister van Justitie op 15
april 1996 weten dat zij in beginsel met de aanbeveling kon instemmen. Daarnaast
gaf zij te kennen dat de aanbeveling van de Nationale ombudsman onder de aandacht
zou worden gebracht van een werkgroep die zich buigt over de evaluatie van
de klachtregelingen bij de politie.De Minister van Binnenlandse Zaken gaf in zijn brief van 10 juni 1996
een soortgelijke reactie. Vervolgens liet hij bij brief van 4 april 1997 weten
dat, mede gelet op het rapport 95/428, de vraag naar de (gewenste) rol en
positie van de (hoofd)officier van justitie in het onderzoek naar de praktijk
van de politieklachtenregelingen zou worden meegenomen. De Minister van Binnenlandse
Zaken deelde mee dat de resultaten van het onderzoek na de zomer van 1997
waren te verwachten. Daarna zou het kabinet zijn standpunt bepalen en beslissen
welke maatregelen noodzakelijk zijn. Het rapport van het genoemde onderzoek
is op 15 januari 1998 verschenen. 7B.11 Overige rapporten op het terrein van het openbaar
ministerieIn 1997 bracht de Nationale ombudsman negen rapporten uit die (deels)
betrekking hebben op gedragingen van het openbaar ministerie en die niet vallen
onder de in de vorige paragrafen aan de orde gekomen onderwerpen. In twee
gevallen werd de klacht gegrond verklaard; de zeven andere klachten achtte
de Nationale ombudsman niet gegrond. Termijn voor teruggave ingenomen rijbewijsIn de zaak die leidde tot rapport 97/488 klaagde verzoeker, wiens rijbewijs
op 10 februari 1995 was ingenomen door ambtenaren van het regionale politiekorps
Utrecht en aan wie dit rijbewijs op 17 februari 1995 was teruggegeven door
het arrondissementsparket te Utrecht, er (onder meer) over dat het College
van Procureurs-generaal zijn verzoek om schadevergoeding wegens gederfde inkomsten
had afgewezen.Het College had het verzoek afgewezen omdat de teruggave van het rijbewijs
had plaatsgevonden binnen de wettelijke termijn van tien dagen na de dag van
de invordering. De Minister van Justitie sloot zich aan bij dit standpunt.De Nationale ombudsman oordeelde echter dat deze termijn van tien dagen
moet worden gezien als een maximale termijn, die alleen ten volle mag worden
gebruikt indien dat in redelijkheid noodzakelijk is te achten voor de voorbereiding
van de beslissing tot verdere inhouding of tot teruggave, en het eventuele
onderzoek in dat verband. Dit leidde hij af uit de richtlijn terzake. Uit
het onderzoek van de Nationale ombudsman was naar voren gekomen dat het rijbewijs
een aantal dagen zoek was geweest. Daarmee was het gedurende
die periode ingehouden geweest zonder dat deze inhouding nodig was geweest
voor het voorbereiden van de beslissing tot verdere inhouding of tot teruggave,
of voor daarop gericht onderzoek. Op grond van deze informatie oordeelde de
Nationale ombudsman dat de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding met
als motivering dat teruggave had plaatsgevonden binnen tien dagen de toets
der kritiek niet kon doorstaan. Hij achtte daarom de gedraging «niet
behoorlijk». Rapport 97/488 bevat de aanbeveling aan de Minister van Justitie om te
bevorderen dat het College van procureurs-generaal het besluit tot afwijzing
van het verzoek om schadevergoeding zal heroverwegen, voorzover het daartoe
aanleiding ziet in overleg met de beheerder van het regionale politiekorps
Utrecht.De Minister deelde in haar brief van 22 december 1997 aan de Nationale
ombudsman naar aanleiding van de aanbeveling mee dat het College van Procureurs-generaal
zijn eerdere beslissing om het schadeverzoek af te wijzen, had heroverwogen.
Dit heeft ertoe geleid dat het College bereid is de schade te vergoeden, indien
vaststaat dat verzoeker daadwerkelijk schade heeft geleden. Dit staat volgens
de Minister pas vast bij de beëindiging op 30 januari 1998 van de proeftijd
die was gesteld bij de voorwaardelijk ontzegging van de bevoegdheid om motorvoertuigen
te besturen, waartoe verzoeker eerder was veroordeeld. De Minister deelde
de Nationale ombudsman voorts mee dat zij verzoeker had laten weten dat hij,
zodra de proeftijd is verstreken en hij van mening is aanspraak te kunnen
maken op schadevergoeding, dit kenbaar kan maken aan het College van Procureurs-generaal.
Indien vervolgens mocht blijken dat de voorwaardelijke ontzegging inderdaad
niet gevorderd dan wel ten uitvoer zal worden gelegd, zal de schadevergoeding
alsnog worden toegekend. Wegsleepregeling SchipholVermeldenswaard is ook rapport 97/507. Verzoekers auto was geparkeerd
op het deel van het terrein van de luchthaven Schiphol dat voor publiek toegankelijk
is, en vervolgens door medewerkers van de N.V. Luchthaven Schiphol (NVLS)
weggesleept. Verzoeker klaagde erover dat het arrondissementsparket te Haarlem
de NVLS er niet op had gewezen dat de gang van zaken bij het wegslepen van
auto's op de luchthaven Schiphol wederrechtelijk is.De Nationale ombudsman overwoog dat voor het wegslepen van auto's op het
voor publiek toegankelijke deel van de luchthaven Schiphol alleen de Wegenverkeerswet
1994 (WVW), en niet de Luchtvaartwetgeving, als grondslag kan dienen. Uit
het onderzoek bleek dat er (nog) geen wegsleepregeling voor de luchthaven
Schiphol ingevolge de WVW geldt. De NVLS is volgens de Nationale ombudsman
niet bevoegd om daar auto's weg te slepen. Het openbaar ministerie te Haarlem
had in verband hiermee behoren te onderkennen dat zijn advies aan de NVLS
om aan de bestaande onduidelijkheid over het wegsleepbeleid een einde te maken
via nadere regelgeving op basis van de luchtvaartwetgeving berustte op een
onjuiste uitleg van de terzake relevante wetgeving, en in die zin niet houdbaar
was. Ten onrechte had het openbaar ministerie niet zijn invloed aangewend
om een wegsleepregeling te bevorderen die in overeenstemming is met de WVW.De Nationale ombudsman overwoog vervolgens dat, ook indien men de overweging
ten aanzien van de grondslag van het wegslepen van auto's op het terrein van
Schiphol niet (direct) zou delen, in ieder geval buiten twijfel is dat de
verhouding tussen de regimes van de WVW en de Luchtvaartwet op zijn minst
aanleiding geeft tot onduidelijkheid. Zo bezien had van de hoofdofficier van
justitie mogen worden verwacht dat deze zich over een en ander had verstaan
met de Minister van Justitie en de Minister van Verkeer en Waterstaat, en
dat hij zich intussen op zijn minst had onthouden van het innemen
van een inhoudelijk standpunt dat een keuze betekende ten aanzien van de onderlinge
verhouding tussen de beide wettelijke regimes. Dit had hij niet gedaan. De
onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».In het onderzoek dat heeft geleid tot bovengenoemd rapport, is overigens
gebleken dat de burgemeester van Haarlemmermeer intussen heeft onderkend dat
voor het eigen wegsleepbeleid van de NVLS geen toereikende grondslag bestaat.
Hij heeft er melding van gemaakt dat in de toekomst zal worden gehandhaafd
op basis van de WVW 1994 en dat er een verantwoorde gemeentelijke verordening
zal komen voor het wegslepen van voertuigen op het voor het openbaar verkeer
openstaande deel van het luchtvaartterrein van Schiphol.De Nationale ombudsman nam daarvan met instemming kennis.
 8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKENIn 1997 zijn vier verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden op
het Ministerie van Algemene Zaken (1996: 3). Geen van deze verzoekschriften
leidde tot onderzoek. 9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken bevat deze paragraaf
een cijfermatig overzicht. Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen
en afgedane verzoekschriften. Een deel van de binnengekomen verzoekschriften
is niet in onderzoek genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel
14 van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  60 Ontvangen
in 1997  + 145Te behandelen  205Afgedaan     1) niet in onderzoek 74   2) onderzoek      a. rapport30 – 152  
b. tussentijds beëindigd4878  In behandeling per 01/01/98  53Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften (145) steeg ten opzichte
van 1996 (109), met 33%. Ten opzichte van 1995 (70) is zelfs sprake van meer
dan een verdubbeling. Ook het aantal afgedane zaken (152) steeg ten opzichte
van 1996 (113), met 34,5%. Van alle 152 afgedane zaken werden 78 (51,3%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.Er werden 30 rapporten uitgebracht (1996: 17). In 54,4% van de keren dat
daarin een oordeel werd gegeven, luidde dit «niet behoorlijk»,
en in 41,2% «behoorlijk». De vereisten die het meest aan de orde
kwamen, waren die van voortvarendheid (in 26,5% van de oordelen in de rapporten
en in 61,1% van de zaken die tussentijds werden beëindigd) en van actieve
informatieverstrekking (in 25% van de oordelen in de rapporten). 9.2 Ambassades en consulatenIn 1997 zijn zeventien rapporten uitgebracht die mede betrekking hebben
op klachten over Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland.Zes van de klachten waren gegrond, vijf niet gegrond en vier deels gegrond,
deels niet gegrond. In één zaak was de klacht ten dele gegrond,
terwijl ten dele geen oordeel kon worden gegeven. In één zaak
was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond en kon ten dele geen oordeel
worden gegeven. In kennis stellen van beschikking op visumaanvraagIn het Jaarverslag 1996 (blz. 199) is aandacht besteed aan de aanbeveling
in rapport 96/573 (AB 1997, nr. 35, m.n. PJS). In die zaak was gebleken dat
de ambassade te Boekarest afwijzende beschikkingen op visumaanvragen niet
aan de aanvragers had toegezonden. In plaats daarvan had de ambassade een
telefonisch verzoek om informatie van de aanvragers afgewacht; de aanvragers
hadden kunnen vragen om toezending van de beschikkingen. Omdat zij geen contact
hadden gezocht, waren de beschikkingen in het dossier blijven liggen.De Nationale ombudsman constateerde dat daarmee geen wijziging was gekomen
in de werkwijze van de ambassade die al was besproken in rapport 96/96. In
dat rapport was overwogen dat deze handelwijze in strijd is met de Algemene
wet bestuursrecht (Awb), met name de artikelen 3:40 en 3:41.
De Nationale ombudsman deed de Minister van Buitenlandse Zaken daarom de aanbeveling,
voor zoveel nodig, het ertoe te leiden dat de ambassade een visumaanvrager
te allen tijde uit eigen beweging in kennis stelt van de beslissing op een
visumaanvraag.De Minister deelde de Nationale ombudsman bij brief van 18 april 1997
mee dat de aanbeveling was overgenomen en inmiddels daadwerkelijk werd uitgevoerd
door de ambassade te Boekarest. Desgevraagd zond de Minister op 9 juni 1997
de schriftelijke toelichting op de gehanteerde instructie bij verzending van
afwijzende beschikkingen. In deze toelichting, die was opgesteld door de afdeling
consulaire zaken van de ambassade in Boekarest, staat onder meer het volgende:«De afwijzende beschikking van de visadienst wordt na ontvangst
met een begeleidend schrijven (...) aangetekend per post naar de visumaanvrager
verzonden, na de ontvangst van een weigering van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (DPV/VV) wordt door de visumafdeling een afwijzende beschikking opgesteld
en samen met een begeleidend schrijven (...) aangetekend per post naar de
visumaanvrager verzonden, de afwijzende beschikking (met begeleidend schrijven)
van een zelfstandige weigering wordt direct aan de betrokkene overhandigd.»Uit de bijlagen bij deze toelichting bleek dat de aanbiedingsbrieven bij
de afwijzende beschikkingen tevens informatie bevatten over de mogelijkheid
bezwaar aan te tekenen.Bij brief van 26 juni 1997 deelde de Nationale ombudsman de Minister mee
met instemming kennis te hebben genomen van de instructie. Legalisatie en verificatie van documentenOp het terrein van legalisatie/verificatie van documenten door Nederlandse
vertegenwoordigingen in het buitenland werd tot aan 1997 jaarlijks hooguit
een enkele klacht ontvangen. Op dit punt is sprake van een opvallende verandering;
in 1997 zijn op dit terrein 21 klachten in onderzoek genomen. Daarvan zijn
er zes aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken voorgelegd in het kader van
de interventiemethode. De klachten op dit terrein betreffen vooral ambassades
in hierna te noemen zogenoemde probleemlanden. Dat laat zich wellicht verklaren
uit de extra werklast die de aanwijzing van 7 maart 1996, per 1 april 1996,
van de betreffende landen als probleemlanden – wat betreft legalisatie
en verificatie – heeft betekend voor de posten in die landen. Verwacht
mag worden dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken knelpunten in deze voldoende
signaleert, en adequaat aanpakt.Het doel van legalisatie en verificatie van documenten uit andere landen
is die documenten aanvaardbaar te maken voor gebruik in Nederland, bijvoorbeeld
met het oog op (openbare) registers. Legalisatie en verificatie van documenten
zijn niet in of bij wet geregeld. De begrippen legalisatie en verificatie
hebben in de praktijk de volgende inhoud gekregen.Bij legalisatie verklaart een bevoegde autoriteit een handtekening die
op een document is gesteld voor echt. Legalisatie vindt plaats in een zogenoemde
legalisatieketen. Opeenvolgende autoriteiten legaliseren de handtekening van
hun voorganger, tot het document is gelegaliseerd door het Nederlandse Ministerie
van Buitenlandse Zaken (in de praktijk veelal: de Nederlandse diplomatieke
of consulaire vertegenwoordiging in het betreffende land). In beginsel verleent
het Ministerie van Buitenlandse Zaken geen tussenkomst bij legalisatie-aanvragen
voor vreemdelingen. In een aantal verdragen is geregeld dat (bepaalde) documenten
van de aangesloten landen niet hoeven te worden gelegaliseerd. Bij legalisatie
vindt, behoudens een marginale beoordeling, geen controle plaats naar de inhoud van een document. Ook wordt slechts marginaal gecontroleerd
op de vorm van het document. Bij verificatie wordt daarentegen wel de inhoud
van documenten onderzocht. Dat gebeurt in de regel bij de overheid van het
land waar de documenten zijn afgegeven.Het voorgaande is vastgelegd in de Consulaire Voorschriften van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken en in de Circulaire van de Staatssecretaris van Justitie
van 8 mei 1996, die is gericht aan ambtenaren van de Burgerlijke stand en
de gemeentelijke basisadministratie.In sommige landen worden stukken door de autoriteiten ter plaatse zonder
(voldoende) controle voor echt of akkoord verklaard. In die landen stelt de
Nederlandse vertegenwoordiging veelal zelf een onderzoek in naar de hoedanigheid
van de betreffende documenten. Tot verificatie wordt in de regel overgegaan
bij twijfel over de juistheid van het document of over de inhoud daarvan.
Verificatie vindt in ieder geval plaats als er sprake is van documenten uit
één van de zogenoemde probleemlanden. In een ambtsbericht van
7 maart 1996 heeft de Minister van Buitenlandse Zaken de volgende landen benoemd
als probleemland op het gebied van schriftelijk bewijs: de Dominicaanse Republiek,
Ghana, India, Nigeria en Pakistan. De Minister deelt in dit ambtsbericht mee
dat in beginsel alle documenten die afkomstig zijn uit de probleemlanden en
vanaf 1 april 1996 ter legalisatie worden aangeboden, ook zullen worden geverifieerd.Op één na alle ontvangen klachten over legalisatie/verificatie
betreffen een Nederlandse vertegenwoordiging in één van de probleemlanden.
Meer dan tweederde van deze klachten betreft onder meer de behandelingsduur
van een aanvraag tot legalisatie/verificatie.In twee onderzoeken over de Nederlandse ambassade in India is de klacht
(waarvan er één in 1996 was ingediend) door verzoekers ingetrokken
omdat de documenten alsnog werden gelegaliseerd. Van de zes klachten die in
1997 ter interventie aan de Minister van Buitenlandse Zaken zijn voorgelegd,
zijn er drie in 1997 afgehandeld. Daarvan werd in twee gevallen alsnog een
beslissing genomen op de aanvraag en in één geval vroeg de ambassade
aanvullende documenten en zegde toe de aanvraag verder met voorrang te behandelen.Op het terrein van legalisatie en verificatie werden in 1997 twee rapporten
uitgebracht. In de zaak die leidde tot rapport 97/141 klaagde verzoekster
onder meer over de lange behandelingsduur van haar aanvraag tot legalisatie
van haar ongehuwdverklaring.De Nationale ombudsman stelde vast dat het onderzoek van de Nederlandse
ambassade te Lagos (Nigeria) zestien weken had geduurd. Hij oordeelde dat
deze termijn weliswaar lang was, maar niet zodanig lang dat de gedraging als
«niet behoorlijk» moest worden aangemerkt. Het door de Minister
genoemde noodzakelijke onderzoek en het feit dat de bevolkingsregisters in
Nigeria onbetrouwbaar zijn, achtte de Nationale ombudsman een toereikende
verklaring voor de lange behandelingsduur.Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman in rapport 97/141 op dat
geen toepassing was gegeven aan artikel 4:14 van de Awb. Op grond van die
bepaling moet in gevallen waarin geen specifiek wettelijk termijnvoorschrift
is gegeven, en een beschikking niet binnen acht weken kan worden gegeven,
het bestuursorgaan de aanvrager hiervan in kennis stellen, en een redelijke
termijn noemen waarbinnen de beschikking wel tegemoet kan worden gezien.Meer algemeen gezien, moet worden onderkend dat termijnbepalingen in de
Awb in de praktijk van Buitenlandse Zaken problemen kunnen geven, gelet
op met name de afstanden waarover soms moet worden gecommuniceerd, in samenhang
met de omstandigheden waaronder dat moet gebeuren. Dit neemt niet weg dat
de Awb ook geldt voor de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland.
Een bepaling als artikel 4:14 van de Awb biedt overigens in zoverre voldoende
uitweg voor de bedoelde problemen dat zij het betrokken bestuursorgaan alle
gelegenheid geeft om zelf een termijn te stellen. Die termijn moet dan wel
voldoen aan de eis van redelijkheid. Bij de desbetreffende toetsing zullen
de omstandigheden van het geval of van de categorie gevallen mee in beschouwing
moeten worden genomen. Verder behoort in elk geval ook te worden voldaan aan
de eis dat de belanghebbende tijdig wordt geïnformeerd over de termijn,
zodat hij weet waar hij aan toe is.Ook in rapport 97/358 beoordeelde de Nationale ombudsman de behandelingstermijn
van een aanvraag tot legalisatie van enkele documenten, die verzoeker in september
1995 had ingediend bij de Nederlandse ambassade te Accra (Ghana). Uit het
onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat op 14 december 1995 aan verzoekers
advocaat was meegedeeld dat de behandeling van het verzoek tot legalisatie
langere tijd in beslag zou nemen. Ook hier oordeelde de Nationale ombudsman
dat niet was voldaan aan het vereiste van artikel 4:14 van de Awb.Met betrekking tot de behandelingsduur van twee van de documenten was
de klacht gegrond. Ten aanzien van de legalisatie (verificatie) van een aantal
andere documenten was direct een veldonderzoek ingesteld. Op grond van het
resultaat hiervan werden verklaringen gevraagd van ziekenhuizen die in deze
resultaten waren genoemd. Voor de behandelingsduur van de legalisatie/verificatie
was de ambassade derhalve afhankelijk van de voortvarendheid en medewerking
van derden.De Nationale ombudsman oordeelde op dit punt dat het onderzoek door de
ambassade geen reden gaf voor een verwijt van een lange behandelingsduur. Communicatie tussen ambassades en de VisadienstRapport 97/24 (Migrantenrecht Katern 1997, nr. 81, blz. 90–91) betreft
het volgende. Verzoekster klaagde erover dat de Nederlandse ambassade te Paramaribo
(Suriname) haar op 25 oktober 1995 telefonisch had meegedeeld dat haar verzoek
om haar en haar zoon een visum te verlenen, was ingewilligd, maar haar daarna
op 24 november 1995, toen zij zich met de retourtickets bij de ambassade meldde
om het visum op te halen, had meegedeeld dat haar verzoek was afgewezen. De
ambassade had de visumaanvragen van verzoekster en haar zoon voorgelegd aan
de Visadienst, met als vervaldatum 20 oktober 1995. Na het verstrijken van
de vervaldatum was de ambassade ervan uitgegaan dat de visa aan verzoekster
en haar zoon konden worden verstrekt. Een medewerker van de ambassade verklaarde
in dit verband dat de gevraagde visa zouden zijn verstrekt indien betrokkenen
zich in de periode van 20 oktober 1995 tot en met 12 november 1995 met de
retourtickets bij de ambassade zouden hebben gemeld. Op of omstreeks 13 november
1995 ontving de ambassade van de Visadienst echter een afwijzende beslissing
op de visumaanvragen.Tevens kwam vast te staan dat de Visadienst al op 12 oktober 1995 per
telex aan de ambassade had meegedeeld dat vooralsnog bezwaar bestond tegen
verlening van de visa. Het ambassadepersoneel was echter van deze mededeling
kennelijk niet op de hoogte geraakt.Uit het onderzoek kwam naar voren dat voor de communicatie tussen de Visadienst
en de ambassades gebruik wordt gemaakt van een geautomatiseerd systeem. Dit
systeem werkt zodanig dat wanneer een verzonden bericht niet aankomt, verzender
noch ontvanger daarvan op de hoogte worden gesteld, en voorts
dat een ontvangen bericht verloren gaat wanneer het ambassadepersoneel het
niet tijdig verwerkt.Niet kon worden vastgesteld wat in dit geval de oorzaak was geweest van
de miscommunicatie tussen de Visadienst en de ambassade. In elk geval had
een en ander ertoe geleid dat de ambassade verzoekster informatie heeft verstrekt
die naderhand onjuist bleek te zijn. Wat betreft de periode tot en met 12
november 1995 kon dit de ambassade niet worden verweten. Toen op 20 oktober
1995 de vervaldatum was verstreken zonder dat van de Visadienst bericht was
ontvangen, mocht de ambassade er immers van uitgaan dat de gevraagde visa
konden worden verstrekt. In zoverre was de onderzochte gedraging dan ook «behoorlijk».Echter, nadat de ambassade op of omstreeks 13 november 1995 alsnog van
de Visadienst de afwijzende beslissing op de visumaanvragen had ontvangen,
had zij zich, in het contact met verzoekster na die datum, behoren te realiseren
dat met die beslissing werd teruggekomen op eerder gedane voor verzoekster
positieve berichten. In dat kader had van de ambassade mogen worden verwacht
dat contact was opgenomen met de Visadienst om het ontstane probleem te signaleren,
en om overleg te plegen over de vraag of voor dit probleem wellicht een oplossing
kon worden gevonden. In plaats daarvan was verzoekster op 24 november 1995
slechts meegedeeld dat de beide aanvragen waren afgewezen. In zoverre was
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».In het rapport is bovendien ingegaan op het communicatiesysteem zoals
dat bestaat tussen de Visadienst en ambassades. In dat kader is overwogen
dat de in dit onderzoek verkregen inlichtingen over dit systeem er op wijzen
dat er onvoldoende waarborgen zijn voor een correcte ontvangst en verwerking
van berichten. Gelet op het belang van betrokkenen bij correcte informatieverstrekking
gaf de Nationale ombudsman de Minister van Buitenlandse Zaken in overweging
te doen nagaan op welke wijze kon worden gewaarborgd dat de communicatie tussen
de Visadienst en de Nederlandse ambassades in het buitenland zodanig verloopt
dat de goede ontvangst en verwerking van berichten ten aanzien van de behandeling
van visumaanvragen verzekerd is.De Nationale ombudsman deed daarnaast de aanbeveling om na te gaan in
hoeverre de gang van zaken voor verzoekster had geleid tot schade die wellicht
in aanmerking behoorde te komen voor vergoeding.De Minister van Buitenlandse Zaken is naar aanleiding van de laatste aanbeveling
met verzoekster in overleg getreden. Naar aanleiding van de eerste aanbeveling
deelde de Minister de Nationale ombudsman bij brief van 26 juni 1997 onder
meer het volgende mee:«Ofschoon het Ministerie heeft nagelaten de informatie op blz. 9
onder 2 van het rapport in een eerder stadium van een reactie te voorzien,
zou ik de verkregen inlichtingen alsnog willen weerleggen. De opmerking dat
het regelmatig voorkomt dat berichten verloren gaan, geeft een onjuist beeld
van de werkelijkheid. Het huidige risico dat berichten de plaats van bestemming
niet bereiken is minimaal. Alle technische waarborgen die mogelijk zijn om
te garanderen dat berichten op de plaats van bestemming aankomen, zijn binnen
het netwerk van Buitenlandse Zaken getroffen. Daarmee kan echter nimmer een
betrouwbaarheid van 100% daadwerkelijk behandelde berichten worden gegarandeerd
omdat menselijke fouten van zowel gebruikers als beheerders van het netwerk
niet zijn uit te sluiten. Op uw verzoek is de voor het berichtenverkeer verantwoordelijke
afdeling van dit Ministerie gaarne bereid op bovenstaande een nadere toelichting
te geven.» In reactie op de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken deelde de
Nationale ombudsman hem bij brief van 30 juli 1997 onder meer het volgende
mee:«Ten aanzien van de eerste aanbeveling, waarin u in overweging is
gegeven te doen nagaan op welke wijze kan worden gewaarborgd dat de communicatie
tussen de Visadienst en de Nederlandse ambassades in het buitenland zodanig
verloopt dat de goede ontvangst en verwerking van berichten ten aanzien van
de behandeling van visumaanvragen verzekerd is, merkt u op dat u de verstrekte
inlichtingen alsnog wenst te weerleggen. Ik acht deze gang van zaken ongewenst.
U heeft, zoals u zelf ook schrijft, tijdens het onderzoek de gelegenheid gehad
in te gaan op de verkregen inlichtingen en u heeft telefonisch laten weten
dat de weergave van de feiten in het verslag van bevindingen akkoord was.
In uw brief geeft u niet aan waarom u niet eerder op de verstrekte inlichtingen,
die u thans wilt weerleggen, bent ingegaan. Ik verzoek u dit alsnog te doen.»In zijn brief stelde de Nationale ombudsman voorts een aantal specifieke
vragen over de betrouwbaarheid van het electronische berichtenverkeer. De
Minister reageerde bij brief van 26 augustus 1997. Hij deelde onder meer het
volgende mee:«In uw brief verzoekt u mij aan te geven waarom het Ministerie niet
in een eerder stadium is ingegaan op de verstrekte inlichtingen zoals weergegeven
in het rapport van bevindingen. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat
aanvankelijk niet werd getwijfeld aan de informatie die een – naar het
leek – deskundig medewerkster van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
destijds rechtstreeks aan de Nationale ombudsman heeft verstrekt. Eerst na
raadpleging van een meer terzake deskundige bleek dat de informatie op blz.
9 onder punt 2 van het rapport van bevindingen een onjuist beeld van de werkelijkheid
schetst, reden waarom ik het van belang acht de verkregen inlichtingen alsnog
te weerleggen.»De Minister gaf daarnaast antwoord op de door de Nationale ombudsman gestelde
vragen. Deze antwoorden, en de nadere telefonische informatie die het Ministerie
verstrekte, waren voor de Nationale ombudsman aanleiding om de Minister bij
brief van 5 november 1997 het volgende mee te delen:«In uw brieven (...) geeft u een toelichting op de wijze waarop
het elektronische berichtenverkeer verloopt tussen de Visadienst en de Nederlandse
ambassades in het buitenland. Voorts geeft u een toelichting op de procedurele
en technische waarborgen die zijn verbonden aan de verzending van berichten
langs elektronische weg. In antwoord op telefonische vragen geeft u tenslotte
in uw brief van 24 oktober 1997 aan dat verzending van een elektronische ontvangstbevestiging
op alle berichten theoretisch mogelijk is. U tekent daarbij echter aan dat
dit een verdubbeling van het berichtenverkeer zou betekenen, hetgeen de kans
op een «verstopping» van het berichtenverkeer zou vergroten. In
dat verband merkt u op dat verzending van ontvangstbevestigingen voor een
deel van het traject nog niet mogelijk is.Op basis van uw beschrijving van de werking van het elektronische berichtenverkeer
tussen de Visadienst en de Nederlandse ambassades in het buitenland, ben ik
tot de conclusie gekomen dat de goede ontvangst en verwerking van berichten
ten aanzien van de behandeling van visumaanvragen voorzover – technisch –
mogelijk, verzekerd is. Het spreekt daarbij voor zich dat de invoering van
een dergelijk systeem van geautomatiseerde ontvangstbevestiging aangewezen
zou zijn wanneer ontwikkelingen in de communicatietechniek op
termijn de thans bestaande technische bezwaren zouden wegnemen.»Met deze reactie sluit de Nationale ombudsman het dossier op dit punt. Informatieverstrekking over Rijkswet op het NederlanderschapRapport 97/103 (AB 1997, nr. 178, m.n. PJS) betrof een klacht over het
al dan niet voldoende bekendmaken door het Nederlandse consulaat in Zürich
(Zwitserland) van een Nederlandse wetswijziging. Het ging daarbij om de Rijkswet
op het Nederlanderschap, die op 1 januari 1985 in werking is getreden. Eén
van de overgangsbepalingen in die wet houdt in dat niet-Nederlandse kinderen
van een Nederlandse vrouw gedurende een periode van drie jaren na de inwerkingtreding
van de wet de Nederlandse nationaliteit konden verkrijgen door het afleggen
van een zogenoemde optieverklaring.In januari 1995 wendde verzoekster zich tot het consulaat om een Neder-
lands paspoort aan te vragen voor haarzelf en voor haar drie kinderen. Pas
toen vernam zij dat haar kinderen, die de Zwitserse nationaliteit hebben,
ingevolge de genoemde overgangsbepaling tot 1 januari 1988 hadden kunnen opteren
voor het Nederlanderschap. Zij had er bezwaar tegen dat die mogelijkheid voor
haar kinderen verloren was gegaan doordat het consulaat onvoldoende bekendheid
had gegeven aan de maatregel.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde mee dat het geen beleid is om
alle Nederlanders in het buitenland aan te schrijven met betrekking tot wijziging
in Nederlandse regelgeving. Evenmin is het praktijk om op dit punt berichten
te plaatsen in buitenlandse kranten. In dit geval was het overigens praktisch
niet doenlijk geweest om alle betrokkenen in het ambtsgebied van het consulaat
te Zürich persoonlijk te benaderen. Hij merkte daarbij op dat verzoekster
niet bekend was geweest op het consulaat. Het consulaat had bekendheid gegeven
aan de invoering van de Rijkswet op het Nederlanderschap door een informatietekst
op te hangen in de bezoekersruimte van het consulaat, door publicaties te
verzorgen in de periodieken van de Nederlandse Verenigingen die in Zwitserland
actief zijn, en door op verzoek informatie te verstrekken.De Nationale ombudsman overwoog dat van de Nederlandse overheid, binnen
de grenzen van het redelijke, de nodige inspanning mag worden verwacht om
wijzigingen van Nederlandse regelgeving die in het bijzonder van belang kunnen
zijn (ook) voor niet-ingezetenen van Nederland onder de aandacht te brengen
van de betrokken niet-ingeze- tenen. Hij achtte het, gelet op de praktische
omstandigheden die de Minister had aangevoerd, begrijpelijk en aanvaardbaar
dat de informatieverstrekking zich in dit geval had beperkt tot de aangegeven
wegen. Denkbaar was geweest dat een publicatie in kranten was overwogen. Wat
dit betreft is echter van belang dat zo'n methode, vanuit overwegingen van
gelijkheid van informatieverstrekking, dan algemeen had moeten worden toegepast,
op basis van een beleid terzake van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Gezien het aantal landen waar het dan om gaat, alsmede problemen van taal
en van toegang tot kranten anderszins, en in verband daarmee ook gezien het
kostenaspect, achtte hij het te billijken dat een dergelijke methode in beginsel
niet wordt gevolgd, en daarmee ook in dit geval niet was gehanteerd. Daar
komt bij dat van Nederlanders die in het buitenland wonen en die op enigerlei
wijze belang hebben bij maatregelen en regelingen van de Nederlandse overheid
mag worden verwacht dat zij ook zelf (periodiek) enige inspanning doen om
zich op dit punt op de hoogte te houden. Zeker in en vanuit een land als Zwitserland
is dat niet erg ingewikkeld. De onderzochte gedraging was daarmee «behoorlijk». Informatie uit openbare registers uit het voormalig Nederlands
Nieuw-GuineaIn de zaak die leidde tot rapport 97/255 klaagden verzoekers er over dat
de Nederlandse ambassade te Jakarta (Indonesië) hun pas op 22 juni 1995
had laten weten dat het mogelijk was om een afschrift van een geboorteakte
van één van hen op te vragen bij het Algemeen Rijksarchief te
Den Haag. Hierdoor kon hun geplande huwelijk in juni 1995 op Bali geen doorgang
vinden. Verzoekers hadden bij brief van 17 februari 1995 aan de ambassade
te Jakarta gevraagd de geboorteakte van verzoeker, geboren in Hollandia in
het voormalig Nederlands Nieuw-Guinea, te legaliseren in verband met hun voorgenomen
huwelijk. De ambassade liet bij brief van 17 maart 1995 weten dat zij een
nieuw afschrift van de geboorteakte zouden kunnen opvragen in Irian Jaya en
dat vervolgens zouden kunnen laten legaliseren.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de aanvraag
sneller en goedkoper had kunnen verlopen door het opvragen van een afschrift
van de geboorteakte bij het Algemeen Rijksarchief te Den Haag. Nu de ambassade
verzoekers niet meteen op die mogelijkheid had gewezen, was zij te kort geschoten
uit een oogpunt van de vereiste actieve informatieverstrekking. Op dat punt
was de onderzochte gedraging dan ook «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman nam met belangstelling kennis van de proce- dure
die is voorgesteld in een memorandum van de ambassade in Jakarta van 22 augustus
1995, om in gevallen zoals in deze zaak betrokkene eerst door te verwijzen
naar het Algemeen Rijksarchief. Aangenomen mag worden dat de ambassade zelf
die procedure in voorkomende gevallen zal volgen. De Nationale ombudsman gaf
de Minister van Buitenlandse Zaken in overweging om, voorzover nodig, in voorkomende
gevallen zijnerzijds personen die belang hebben bij informatie uit openbare
registers uit het voormalige Nederlands Nieuw-Guinea op dezelfde wijze te
informeren.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde bij brief van 9 december 1997
mee deze aanbeveling over te nemen. Bijstand door een honorair-consulIn de zaak die leidde tot het rapport 97/240 klaagde de verzoekster erover
dat de honorair consul te Martinique haar belangen niet op de juiste wijze
had behartigd, nadat zij in de nacht van 16 op 17 februari 1996 op Martinique
het slachtoffer was geworden van verkrachting.Een consulaire ambtenaar heeft tot taak de belangen van Nederlandse onderdanen
in zijn ambtsgebied te behartigen en te beschermen.Op grond van hetgeen is bepaald in de bundel «Consulaire voorschriften»
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken dient een consulaire ambte- naar
actieve bijstand te verlenen waar Nederlanders slachtoffer zijn geworden van
een misdrijf. Wat deze actieve bijstand precies inhoudt, wordt in de Consulaire
voorschriften niet nader uitgewerkt. Een Nederlander die in het buitenland
slachtoffer is geworden van een ernstig misdrijf mag echter verwachten dat
een consulaire ambtenaar in dat geval aandacht schenkt aan hem of haar, door
actief te informeren of hij kan helpen bij het leggen van contacten met onder
meer de lokale politie-autoriteiten, het inschakelen van advocaten, tolken
of artsen, dan wel anderszins.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport in algemene zin dat het
van belang is te onderkennen dat de categorie van honorair consuls moet worden
onderscheiden van hen die als uitgezonden ambtenaar, in dienst van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, een consulaire taak vervullen. Honorair consuls vervullen
hun consulaire taak op basis van vrijwilligheid, naast een vaak drukke werkkring
in eigen land. Daarom zullen zij niet steeds als vanzelf (kunnen) voldoen
aan de professionele maatstaven zoals die gelden voor consulaire
ambtenaren. Voorzover zij niet de Nederlandse nationaliteit hebben, en Nederland
niet uit eigen ervaring (goed) kennen, zal er ook sprake kunnen zijn van cultuurverschillen.
Dit neemt niet weg dat ook een honorair consul zijn taak vervult ten dienste
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, en dat ook zijn consulaire taakvervulling
moet voldoen aan bepaalde maatstaven van kwaliteit zoals deze voor de Nederlandse
buitenlandse dienst in het algemeen gelden. Dat is ook van belang in verband
met de verwachtingen van Nederlandse onderdanen die zich tot een honorair
consul der Nederlanden wenden.In dit verband is van belang dat daar waar de consulaire taak wordt vervuld
door een honorair consul, deze zich in voorkomende gevallen verstaat met de
Nederlandse ambassade van het ambtsgebied waar- binnen hij ressorteert. Zo
mag worden verwacht dat hij ernstige gebeurtenissen binnen zijn ressort meldt
bij deze ambassade, zodat hij waar nodig kan worden bijgestaan bij de behartiging
van de belangen van de betrokken Nederlander(s).Tijdens het onderzoek kwamen de volgende gegevens naar voren. De honorair
consul had verzoekster, toen deze zich telefonisch tot hem wendde, gevraagd
wat hij voor haar kon doen en had vervolgens een retourvlucht voor haar gereserveerd.
Verder had verzoekster de honorair consul gevraagd of het mogelijk was om
hem persoonlijk te spreken. Toen verzoekster tegen het einde van diezelfde
morgen op het kantoor van de honorair consul arriveerde, was hij niet aanwezig.
Verzoekster werd door een assistent van de honorair consul op de hoogte gesteld
van de nieuwe vluchtgegevens. Uit verdere correspondentie tussen verzoekster
en het Ministerie van Buitenlandse Zaken is gebleken dat bij verzoekster vragen
bestonden over haar terugvlucht en over haar rechtspositie in de verkrachtingszaak.De honorair consul regelde, in reactie op het genoemde telefoongesprek,
direct de terugvlucht van verzoekster. Dat was op zichzelf een passende reactie,
met dien verstande dat het voor de hand had gelegen dat hij bij verzoekster
had geïnformeerd of zij een retourticket had – hetgeen kon worden
verwacht – en, met gebruikmaking van de gegevens van dat ticket, had
nagegaan of het ticket kon worden overgeboekt, in plaats van een nieuw ticket
te regelen.Het was echter onjuist dat de actie van de honorair consul zich heeft
beperkt tot het regelen van de retourvlucht. Uit de telefonische vraag van
verzoekster om een persoonlijk gesprek, en uit haar bezoek aan het kantoor,
had de honorair consul kunnen opmaken dat zij behoefte had aan persoonlijk
contact. Verwacht had overigens mogen worden dat de honorair consul, gezien
de ernst van het misdrijf waarvan verzoekster het slachtoffer was geworden,
zich er ook uit eigen beweging voor had ingespannen om met haar – ook –
een direct, persoonlijk contact te hebben. De omstandigheid dat verzoekster
een intensief en goed contact had gehad met de gendarmerie kon daar niet aan
afdoen. Daar komt bij dat de honorair consul tekort was geschoten in zijn
meldingsplicht aan de ambassade te Port of Spain. Had hij de verkrachting
van verzoekster wel, en direct, gemeld, dan had de ambassade hem kunnen bijstaan
in zijn taak, bijvoorbeeld door het geven van instructies die van belang konden
zijn geweest voor de verdere opvang van verzoekster gedurende haar verblijf
op Martinique.Alles bijeengenomen moest worden geoordeeld dat de honorair consul, ook
wanneer de hiervoor besproken bijzondere kenmerken van de positie van een
honorair consul in aanmerking worden genomen, tekort was geschoten
in hetgeen van hem had mogen worden verwacht aan bijstand jegens verzoekster.De onderzochte gedraging was daarmee «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman overwoog verder het volgende. Het Ministerie van
Buitenlandse Zaken heeft verzoekster meerdere malen toegezegd dat zowel de
honorair consul als de ambassade te Port of Spain de zaak met aandacht zou
volgen en, waar mogelijk en binnen hun bevoegdheden, alle assistentie zou
verlenen om de zaak af te ronden. Verzoekster heeft meegedeeld dat de honorair
consul geen contact met haar heeft gezocht toen zij van 14 tot en met 18 april
1997 wederom op Martinique verbleef om de terechtzitting tegen de verdachte
bij te wonen.Indien de honorair consul en de ambassade de zaak overeenkomstig de gedane
toezegging met aandacht zouden hebben gevolgd, dan hadden zij kunnen weten
dat verzoekster bij de terechtzitting aanwezig zou zijn en hadden zij contact
met haar moeten zoeken.Verzoekster klaagde er voorts over dat het Ministerie van Buitenlandse
Zaken in een brief van 8 augustus 1996 naar aanleiding van haar schriftelijke
klachten over de handelwijze van de honorair consul geen duidelijk standpunt
had ingenomen. Het Ministerie had verzoekster in deze brief laten weten een
nadere reactie van de honorair consul te hebben ontvangen. In de brief werd
een kort verslag gegeven van het standpunt van de honorair consul, en werd
meegedeeld dat de honorair consul erop was gewezen dat verzoekster van hem
meer morele steun had verwacht en dat hij had nagelaten de ambassade te Port
of Spain in te lichten. In eerdere brieven van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken was al aan verzoekster meegedeeld dat het Ministerie het zeer betreurde
dat verzoekster de honorair consul niet persoonlijk had kunnen spreken, omdat
hierdoor misverstanden hadden kunnen worden voorkomen.Naar moet worden aangenomen, was het voor het Ministerie van Buitenlandse
Zaken moeilijk om na te gaan wat er precies was gezegd en hoe een en ander
was overgekomen. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman is het dan ook
begrijpelijk, en op zichzelf aanvaardbaar, dat het Ministerie terughoudendheid
heeft betracht in de concrete oordeelsvorming over de honorair consul. Het
Ministerie heeft in zijn brieven echter wel verschillende kritische opmerkingen
gemaakt over de honorair consul en meegedeeld dat deze was aangesproken op
zijn gedrag. In zoverre had het Ministerie van Buitenlandse Zaken bij de behandeling
van deze klacht in voldoende mate recht gedaan aan de klacht.De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk». Aandacht voor de honorair consulHet hiervoor bedoelde rapport over de honorair consul te Martinique geeft
aanleiding om, meer in het algemeen, op deze plaats aandacht te vragen voor
de honorair consul als zodanig, en zijn dienstverlening aan burgers in het
bijzonder. In het netwerk van de vertegenwoordigingen van het Koninkrijk der
Nederlanden in het buitenland nemen de honoraire consuls een eigen plaats
in. Het gaat om personen die door hun maatschappelijke positie in hun land
of regio en door hun ervaring een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan
de consulaire taakbehartiging in het buitenland, en dat doen om niet. Naast
bijvoorbeeld economische belangen kan het ook gaan om consulaire diensten
jegens individuele personen.De honoraire status betekent dat jegens de honoraire consul niet dezelfde
professionele maatstaven kunnen worden aangelegd als jegens de uitge- zonden
consulaire ambtenaar in dienst bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Zoals in rapport 97/240 is overwogen, mogen de bijzondere ken- merken van
de figuur van de honorair consul echter niet afdoen aan de eis dat ook zijn
consulaire taakvervulling voldoet aan bepaalde maatstaven van kwaliteit. De
vraag is gewettigd of dit te allen tijde is gewaarborgd. Naast
de selectie en benoeming van een vreemdeling tot honorair consul in een bepaalde
standplaats, gaat het hier met name om het contact met en het toezicht door
de betrokken ambassade, en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Voorkomen
moet worden dat zich de situatie voordoet waarin er op zichzelf reden is voor
een bepaalde toezichtactiviteit en deze uitblijft, uit beduchtheid om de relatie
met de desbetreffende honorair consul op het spel te zetten. Het gaat hier
om punten die zeker een plaats verdienen in het beleid ten aanzien van de
categorie van honorair consuls, voorzover althans op dit punt sprake is van
een uitgewerkt beleid. 9.3 Het Ministerie zelfOver het Ministerie van Buitenlandse Zaken zelf verschenen in 1997 vijftien
rapporten. Eén van deze rapporten heeft betrekking op de Minister voor
Ontwikkelingssamenwerking. Deze klacht werd niet gegrond verklaard. In de
overige veertien zaken was de klacht in zes gevallen gegrond, in vijf gevallen
niet gegrond en twee zaken deels gegrond, deels niet gegrond. In één
zaak ten slotte kon ten aanzien van de klacht geen oordeel worden gegeven.In acht van de veertien rapporten over het Ministerie van Buitenlandse
Zaken betrof de klacht onder meer het uitblijven van een reactie op brieven
en bezwaarschriften, dan wel het uitblijven van een individueel ambtsbericht.
Zeven van deze klachten respectievelijk klachtonderdelen waren gegrond. AmbtsberichtenIn 1997 werden vijf rapporten uitgebracht naar aanleiding van klachten
met betrekking tot individuele ambtsberichten die het Ministerie van Buitenlandse
Zaken op verzoek van de Staatssecretaris van Justitie had uitgebracht met
betrekking tot asielverzoeken. Twee keer achtte de Nationale ombudsman de
klacht gegrond en twee keer niet gegrond; één keer werd geen
oordeel gegeven.De klacht die leidde tot rapport 97/95 is ingediend door een advocaat
die vaak asielzoekers bijstaat in hun asielprocedure. Hij klaagde erover dat
de Minister van Buitenlandse Zaken hem in asielprocedures slechts een afschrift
van het uitgebrachte ambtsbericht verschafte, en hem niet de gelegenheid bood
om kennis te nemen van de achterliggende stukken waarop het ambtsbericht was
gebaseerd. Volgens de raadsman diende de Minister ook gegevens te verstrekken
over de kwalificatie en de opleiding van degene die de betreffende kwestie
had onderzocht, over de methode van onderzoek, over de geraadpleegde bronnen,
over de plaats van het onderzoek en over de opdracht die de betrokken onderzoeker
had gekregen.De Minister van Buitenlandse Zaken wees erop dat, met het oog op bronbescherming,
in het algemeen niet kan worden aangegeven welke de bron is van de verkregen
informatie, alsmede dat het bekendmaken van de methoden en technieken die
zijn gebruikt om aan informatie te komen toekomstig onderzoek ernstig zou
kunnen belemmeren, of zelfs onmogelijk zou kunnen maken. Gegevens uit de onderliggende
rapportages worden volgens de Minister wel in het ambtsbericht opgenomen,
voorzover daardoor de toegezegde bronbescherming geen geweld wordt aangedaan,
de bij het onderzoek gebruikte methoden en technieken daardoor niet kenbaar
worden, deze gegevens geen inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer van
derden, en deze gegevens geen schade toebrengen aan de buitenlandse betrekkingen.
De Minister verwees verder naar jurisprudentie van de rechter in zaken waarin
namens asielzoekers, met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, was gevraagd om inzage in stukken die ten grondslag lagen aan ambtsberichten
in asielzaken. Uit bedoelde jurisprudentie komt naar voren dat de rechter
het belang van inspectie, controle en toezicht, dan wel het belang van andere
betrokkenen doorgaans laat prevaleren boven het belang van de betrokken asielzoeker
bij de door hem gevraagde informatie. Ten slotte wees de Minister erop dat
de (vreemdelingen)rechter desgevraagd op basis van de Algemene wet bestuursrecht
de beschikking kan krijgen over alle stukken, waaronder de stukken die ten
grondslag liggen aan een ambtsbericht, en dat langs deze weg controle kan
worden uitgeoefend op de wijze van totstandkoming en op de kwaliteit van de
ambtsberichten.In het kader van het onderzoek voerden medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman gesprekken met medewerkers van de Stichting INLIA, VluchtelingenWerk
Nederland en Amnesty International. Tijdens deze gesprekken kwam naar voren
dat het feit dat de rechtshulpverlening geen inzicht krijgt in de wijze van
totstandkoming van individuele ambtsberichten, haar bemoeilijkt in haar verweermogelijkheden.De Nationale ombudsman overwoog dat erkend moest worden dat de betrokken
asielzoekers en hun rechtshulpverleners duidelijk worden bemoeilijkt in hun
mogelijkheden om eventuele onjuistheden in ambtsberichten aan de kaak te stellen
wanneer zij niet in de gelegenheid worden gesteld om ook kennis te nemen van
de achterliggende stukken en om, langs die weg, inzicht te krijgen in de wijze
waarop die ambtsberichten tot stand zijn gekomen. De Nationale ombudsman was
echter van oordeel dat de argumenten van de Minister moesten prevaleren boven
hetgeen verzoeker had aangevoerd. Hij concludeerde dan ook dat de klacht niet
gegrond was.Onder meer tijdens het onderzoek kwam naar voren dat medewerkers van de
Stichting INLIA, Amnesty International en VluchtelingenWerk Nederland in algemene
zin twijfelen aan de kwaliteit van de ambtsberichten die het Ministerie van
Buitenlandse Zaken met betrekking tot asielzaken uitbrengt aan de Staatssecretaris
van Justitie. Ook is in 1996 en 1997 in de media regelmatig aandacht besteed
aan de kwaliteit van de ambtsberichten.Onder meer deze signalen hebben de Nationale ombudsman doen besluiten
om na te gaan of er aanleiding bestond om, op eigen initiatief, een onderzoek
in te stellen naar de praktijk rond de totstandkoming van ambtsberichten.
Daartoe is in de eerste maanden van 1997 een vooronderzoek verricht.Op basis van de resultaten van dit vooronderzoek heeft de Nationale ombudsman
besloten om, met gebruikmaking van de bevoegdheid ex artikel 15 van de Wet
Nationale ombudsman, een onderzoek in te stellen naar de totstandkoming en
het gebruik van individuele ambtsberichten. Dit onderzoek is op 9 april 1997
geopend. De te onderzoeken gedraging werd in het kader van dit onderzoek als
volgt geformuleerd:1. het aanvragen van individuele ambtsberichten door de Immigratie- en
Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie (IND) aan het Ministerie
van Buitenlandse Zaken;2. de totstandkoming van deze ambtsberichten;3. het waarborgen van de kwaliteit van deze ambtsberichten;4. het gebruik van deze ambtsberichten.Het onderzoek zal in 1998 worden voltooid. Prinsjesdag-sluitingRapport 97/448 betreft de klacht van een verzoeker die op dinsdag 17 september
1996, Prinsjesdag, tevergeefs vanuit zijn toenmalige woonplaats
Hoogeveen naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag was gereisd
om een document te laten legaliseren, omdat de legalisatiebalie van dit Ministerie
die dag zonder nadere aankondiging bleek te zijn gesloten. Verzoeker gaf aan
dat hij op 12 september 1997 telefonisch bij het Ministerie van Buitenlandse
Zaken had geïnformeerd naar de openingstijden van de legalisatieafdeling.
Toen was hem echter niet meegedeeld dat de balie op Prinsjesdag zou zijn gesloten.Van een overheidsinstantie mag worden verwacht dat zij voor derden goed
bereikbaar is, zo overwoog de Nationale ombudsman. Dit geldt met name voor
overheidsinstanties met veel publiekscontacten, zoals ook de afdeling legalisatie
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het is onwenselijk dat burgers
tevergeefs een overheidsinstelling bezoeken omdat deze instelling is gesloten
op een dag en een tijdstip waarop mag worden verwacht dat deze normaal open
is.Wanneer een overheidsinstelling op een werkdag is gesloten, mag worden
verwacht dat aan deze sluiting zoveel mogelijk bekendheid wordt gegeven. De
Nationale ombudsman vond het onjuist dat de afdeling legalisatie in dit geval
de sluiting pas op de dag van de sluiting zelf had doorgegeven aan de telefooncentrale
en aan het bewakingspersoneel. Het is immers altijd mogelijk dat een bezoeker
tevoren naar de openingstijden informeert, zoals ook verzoeker heeft gedaan.
De onderzochte gedraging was daarom «niet behoorlijk».Verzoeker klaagde er ook over dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken
had geweigerd om de schade te vergoeden die hij als gevolg van zijn vergeefse
reis had geleden. De Nationale ombudsman oordeelde dat ook dit onderdeel van
de gedraging «niet behoorlijk» was, omdat het aan de afdeling
Legalisatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken te wijten was dat verzoeker
vergeefs naar het Ministerie was gereisd. Hij nam er met instemming kennis
van dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken inmiddels alsnog was overgegaan
tot het vergoeden van de schade die verzoeker geleden had in verband met zijn
vergeefse bezoek. 9.4 Het Bureau VisadienstOver het Bureau Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken,
ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie
van Justitie, verschenen in 1997 zeven rapporten.Ten aanzien van de gedragingen van het bureau Visadienst was de klacht
vijfmaal gegrond, eenmaal niet gegrond terwijl de klacht in één
geval deels gegrond, deels niet gegrond was.Drie van deze rapporten, 97/472, 97/530 en 97/607, worden besproken in
§ 10.A.2.2 (gedragingen van het Bureau Visadienst worden aangemerkt
als een gedraging van de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Justitie
gezamenlijk). Op deze plaats wordt voorts verwezen naar de bespreking van
rapport 97/24 in § 9.2. In dit rapport komt het berichtenverkeer
tussen de Visadienst en de ambassades aan de orde. 10 JUSTITIETer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Justitie begint onderdeel 10A, over het Ministerie
van Justitie, van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 10B, over de zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
Justitie, worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 10A MINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingHoofdstuk 10A betreft het werk van de Nationale ombudsman met betrekking
tot gedragingen van het Ministerie van Justitie. Gedragingen van de politie,
ook voorzover ressorterend onder het Ministerie van Justitie, worden echter
behandeld in hoofdstuk 7A, en die van het openbaar ministerie in hoofdstuk
7B. In hoofdstuk 7B (§ 7B.6) komen ook gedragingen van het Centraal
Justitieel Incassobureau aan de orde. Tabel 1 Ministerie Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  379 Ontvangen
in 1997  + 1 208Te behandelen  1 587Afgedaan     1) niet in onderzoek 774   2) onderzoek      a. rapport141* – 1 392   b. tussentijds beëindigd477618 In behandeling per 01/01/98  195* Eén rapport had betrekking op meer dan één verzoekschriftHet aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften bedroeg 1208. Dit betekent
een duidelijke daling ten opzichte van 1996 (1768), met 31,7%. De 1208 verzoekschriften
vormen 16,8% van de 7210 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1997
ontving. Het aantal afgedane verzoekschriften (1392) daalde eveneens ten opzichte
van 1996 (1876), met 25,8%. Deze 1392 zaken vormen 25,5% van alle 5460 binnenwettelijke
verzoekschriften die in 1997 werden afgedaan. Daarmee staat het Ministerie
van Justitie wederom ver vooraan, op afstand gevolgd door het Ministerie van
Financiën (15,2%). Van de 1392 zaken werden er 618 (44,4%) afgedaan na
in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek. Dit is 33,4% van alle 1851 zaken
die de Nationale ombudsman afdeed nadat zij in aanmerking waren gebracht voor
onderzoek, op verre afstand gevolgd door het Ministerie van Financiën
(met 14,5%).Van de 618 zaken werden 141 (22,8%) afgedaan via een rapport (1996: 132;
13,2%). De cijfers hebben in het bijzonder betrekking op de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND; zie hierna, § 10A.2.1.3). In 57,2% van
de keren dat in de 141 rapporten een gedraging werd beoordeeld, luidde het
oordeel «niet behoorlijk», en in 38,3% «behoorlijk».
Van alle oordelen in de rapporten betrof 23% het vereiste van voortvarendheid,
18,9% het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften,
en 15,2% zowel de vereisten van belangenafweging/redelijkheid en van actieve
informatieverstrekking. In de zaken die anderszins werden afgedaan ging het
voor 70,2% om het vereiste van voortvarendheid. 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 Algemene onderwerpenIn het hierna volgende deel van dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven
van het werk van de Nationale ombudsman in 1997 op het terrein van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst (IND). Vreemdelingenaangelegenheden komen ook aan de
orde in hoofdstuk 7, § 7A.16 (vreemdelingendiensten van de politiekorpsen),
hoofdstuk 9 (Ministerie van Buitenlandse Zaken) en later in dit hoofdstuk,
§ 10B.2 (het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers).Voorafgaand aan de behandeling van de verschillende deelonderwerpen met betrekking tot het werk van de IND wordt in deze inleidende paragraaf
eerst ingegaan op enkele algemene onderwerpen. 10A.2.1.1 Regelgeving inzake vreemdelingen Rechtszekerheid en flexibiliteitHet vreemdelingenrecht schept, onder meer, waarborgen voor de vreemdeling.
Het gaat daarbij om personen van wie de rechtspositie tegenover de Nederlandse
overheid in een aantal opzichten zwakker is dan die van personen met de Nederlandse
nationaliteit, terwijl tegelijk hun belang bij een bepaald overheidshandelen
groot is. Naast het punt van de rechtspositie vraagt ook de maatschappelijke
situatie van de vreemdeling de aandacht, omdat deze soms kwetsbaar is, in
het bijzonder in het geval van asielzoekers. Bezien vanuit het perspectief
van de vreemdeling komt dan ook, wat betreft de regelgeving, bijzondere betekenis
toe aan het beginsel van rechtszekerheid. Daarbij gaat het onder meer om duidelijke
waarborgen ten aanzien van de procedure van behandeling van een bepaalde aanvraag,
en de aanspraken die de vreemdeling daaraan kan ontlenen. Verder gaat het
ook om de helderheid van de formulering van de wettelijke verplichtingen van
de vreemdeling tegenover de overheid, en daarmee corresponderend van de afbakening
van de dienovereenkomstige bevoegdheden van de overheid.Bij de uitvoering van het vreemdelingenbeleid is en wordt de Nederlandse
overheid geconfronteerd met sterke veranderingen. Deze houden verband met
ontwikkelingen elders in de wereld, die zich aan de beïnvloeding door
de Nederlandse overheid onttrekken, maar hier wel hun gevolgen doen voelen.
Daarnaast gaat het om een terrein waarover in de samenleving uitgesproken
opvattingen bestaan. Al deze omstandigheden bepalen mede het «klimaat»
voor de uitvoering van het vreemdelingenbeleid. Voor de overheid betekent
dit onder meer dat zij snel en flexibel moet kunnen inspelen op veranderingen
en op onverwachte ontwikkelingen. Die flexibiliteit kan soms ook belangrijk
zijn op het punt van de voorschriften voor de procedure – bijvoorbeeld
wat betreft termijnen – van handelen en besluiten van de overheid. In
dit verband valt te denken aan de situatie van capaciteitsproblemen als gevolg
van onverwachte en ingrijpende veranderingen in het aantal te behandelen asielverzoeken.
Verder dient de overheid te kunnen beschikken over instrumenten die haar in
staat stellen om, met inachtneming van eisen van onder meer rechtszekerheid,
adequaat op te treden in situaties van toezicht en controle. Consequenties voor de regelgevingDe regelgeving ten aanzien van vreemdelingen vertoont een grote verscheidenheid.
Enerzijds zijn er uiteraard de wettelijke voorschriften met voorop die inzake
de grondrechten die voor iedereen gelden, en daarmee ook voor vreemdelingen.
Daarnaast is er echter het specifieke terrein van het vreemdelingenrecht,
met tal van bijzondere bepalingen specifiek voor vreemdelingen, in de verschillende
situaties waarin zij te maken kunnen krijgen met de Nederlandse overheid.
Voorop staat daarbij de wet in formele zin, in het bijzonder de Vreemdelingenwet.
Deze heeft geleid tot gedelegeerde wetgeving, in de vorm van een aantal uitvoeringsbesluiten.
Naast deze algemeen verbindende voorschriften is er een uitgebreid bestand
ontstaan van beleidsregels, in het bijzonder in de Vreemdelingencirculaire.De hiervoor genoemde gezichtspunten van rechtszekerheid en van flexibiliteit
hebben hun betekenis voor het wetgevingsbeleid. Uit een oogpunt van rechtszekerheid
verdient regeling in een algemeen verbindend voorschrift, met voorop de wet
in formele zin, de voorkeur boven beleidsregelgeving, niettegenstaande het
vertrouwen dat ook aan deze laatste vorm van regelgeving kan
worden ontleend. Daarentegen komt uit een oogpunt van flexibiliteit al gauw
beleidsregelgeving in het vizier. De onderlinge verhouding tussen beide belangen
en hun doorwerking in de regelgeving vragen de voortdurende aandacht van de
actoren op het terrein van de regelgeving.Daarbij is in het bijzonder kritische aandacht geboden voor de categorie
van de beleidsregelgeving. Immers, verwacht mag worden dat voorschriften die
van direct belang zijn voor de rechtspositie van de vreemdeling worden neergelegd
in een algemeen verbindend voorschrift, en wel op een zodanig niveau dat recht
wordt gedaan aan de aard van het belang dat in het geding is. Dit betekent
onder meer dat beleidsregelgeving periodiek behoort te worden doorgelicht,
om na te gaan of de uitvoeringspraktijk die zij regelt zich intussen zo ver
heeft ontwikkeld dat een meer bestendige vorm van regelgeving mogelijk is,
in de vorm van een algemeen verbindend voorschrift. Overigens is daarmee ook
de toegankelijkheid gediend. Enkele meer specifieke aanbevelingenDe voorgaande meer algemene beschouwing is gebaseerd op de ervaring die
de Nationale ombudsman ontleent aan zijn onderzoek naar aanleiding van klachten
van vreemdelingen. In dat verband ziet de Nationale ombudsman reden om niet
te volstaan met een pleidooi voor aandacht voor een periodieke doorlichting
van de beleidsregelgeving op het terrein van het vreemdelingenrecht, en de
Vreemdelingencirculaire meer in het bijzonder. Meer toegespitst, verdienen
ook de volgende punten de aandacht: a. regeling termijn van behandeling mvv-aanvraagHierna, in § 10A.2.2, wordt nader ingegaan op de behandeling
van aanvragen van een machtiging tot voorlopig verblijf. De vreemdelingenwetgeving
bevat niet een specifiek voorschrift voor de termijn van behandeling van deze
aanvragen. De praktijk op dit terrein heeft zich intussen in zoverre uitgekristalliseerd,
dat de Staatssecretaris van Justitie uitgaat van een termijn van drie maanden.
Zoals in § 10A.2.2 – en in het daar behandelde rapport 97/607 –
wordt aangegeven, verdient het de overweging om deze termijn vast te leggen
in een algemeen verbindend voorschrift, in plaats van in beleidsregelgeving
(in dit geval: een «Tussentijds bericht Vreemdelingencirculaire»). b. regeling last tot uitzettingHierna, in § 10A.2.6, wordt nader ingegaan op de aanbeveling
in rapport 96/466 met betrekking tot de figuur van de last tot uitzetting.
De Nationale ombudsman had de Staatssecretaris van Justitie in overweging
gegeven om de tekst van de Vreemdelingencirculaire op het punt van de last
tot uitzetting aan te scherpen, dan wel zich te bezinnen op regeling van deze
figuur in de Vreemdelingenwet. De Staatssecretaris volgde deze aanbeveling
op in die zin dat zij de eerste weg koos.Dat is op zichzelf een stap vooruit. Gelet op de algemene beschouwing
hierboven over de verhouding tussen de categorie van algemeen verbindende
voorschriften en die van beleidsregelgeving verdient het echter overweging
om een zo ingrijpende bevoegdheid als die welke ligt besloten in de last tot
uitzetting te regelen bij algemeen verbindend voorschrift. Waar het hier gaat
om een inbreuk op een grondrecht – vrijheid – is er alle reden
voor regeling van deze figuur, en daarmee van de desbetreffende bevoegdheid
van de overheid, in de wet in formele zin. c. precisering van het begrip tweede voorlopige voorzieningHierna, in § 10A.2.3, komt rapport 97/478 aan de orde, met de
aanbeveling tot verduidelijking van het begrip «tweede voorlopige voorziening».
De rechtszekerheid is erbij gebaat dat in de uitvoeringspraktijk ten aanzien van dit begrip geen misverstand kan ontstaan. Zoals in rapport 97/478
is aangegeven, verdient in dit geval verduidelijking in de Vreemdelingencirculaire
overweging. Dilemma's in de uitvoeringspraktijkTen slotte ziet de Nationale ombudsman aanleiding om op deze plaats aandacht
van de wetgever te vragen voor een signaal over dilemma's in de uitvoeringspraktijk
van het vreemdelingenbeleid dat is gegeven vanuit de vreemdelingendienst van
het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond (zie ook hoofdstuk 7, § 7A.16).
In de nota «De (on)mogelijkheden voor een goed vreemdelingentoezicht»
(juli 1997) van het hoofd van de Centrale eenheid vreemdelingenzorg van deze
vreemdelingendienst wordt, met een aantal voorbeelden, aangegeven hoe de uitvoering
van het vreemdelingenbeleid kan stuiten op grenzen aan de bevoegdheid van
de vreemdelingendienst ten aanzien van het vreemdelingentoezicht, zodanig
dat dit de effectiviteit van deze uitvoering kan frustreren.Een voorbeeld daarvan in het werk van de Nationale ombudsman is te vinden
in rapport 97/281, over de uitzetting van een aantal Zaïrezen. Dit rapport
bevat kritiek op het gebruik door de vreemdelingendienst van de meldingsplicht
die op een vreemdeling rust voor een ander doel – namelijk uitzetting –
dan dat waarvoor de desbetreffende bevoegdheid is gegeven. Een ander bekend
dilemma betreft het gebruik van de bevoegdheid tot vreemdelingencontrole,
gelet op de eis in dat verband dat er specifieke aanwijzingen zijn dat de
persoon die men wil controleren een vreemdeling is.Van de wetgever mag onder meer worden verwacht dat zij zich goed rekenschap
geeft van dit soort dilemma's. Deze vloeien voort uit de afweging van de wetgever
tussen het belang van een goede regeling van de rechtspositie van de vreemdeling
tegenover dat van de effectiviteit van de uitvoering van het vreemdelingenbeleid
in de praktijk. Voorkomen moet echter worden dat de uitvoerende ambtenaren
worden gesteld voor een onmogelijke opgave, als gevolg van een gebrek aan
duidelijkheid van de kant van de wetgever. 10A.2.1.2 Ontwikkelingen bij de IND Werklast; inhaalslagDe Staatssecretaris van Justitie, de Minister van Binnenlandse Zaken en
de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken hebben in het najaar van 1995 een
stappenplan ontwikkeld naar aanleiding van geconstateerde ernstige problemen
in de uitvoeringspraktijk van het vreemdelingenbeleid. Als uitvloeisel van
dit stappenplan heeft de IND in 1996 met een zogenoemde inhaalslag getracht
de te grote werkvoorraden terug te brengen tot een normaal niveau. In het
Jaarverslag 1996 (blz. 205) heeft de Nationale ombudsman er zijn waardering
over uitgesproken dat de inspanningen in dat kader hadden geleid tot een duidelijke
verbetering van de situatie. Zo was bijvoorbeeld de voorraad van te behandelen
asielverzoeken in eerste en tweede aanleg in 1996 teruggelopen van 48 100
naar 12 700 zaken.Deze ontwikkeling heeft, zoals mocht worden verwacht, ook een positief
effect gehad op het aantal bij de Nationale ombudsman ingediende klachten
over de IND. Dit aantal is in de eerste helft van 1997 aanzienlijk gedaald.
Daarmee heeft zich de tendens voortgezet die zich in de tweede helft van 1996
al manifesteerde.Vanaf het eind van het derde kwartaal van 1997 is het aantal klachten
over de IND overigens weer enigszins toegenomen. Deze toename houdt volgens
de IND verband met een hogere werkdruk, als gevolg van de stijging van het
aantal verzoeken om toelating tot Nederland.Verder bleek in het kader van een werkbezoek dat medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman in juli 1997 hebben gebracht aan de Adviescommissie
voor vreemdelingenzaken (ACV), dat er toen nog sprake was van een achterstand
in de behandeling van aanvragen die waren ingediend voor medio 1996. Om deze
achterstand weg te werken, heeft de Staatssecretaris van Justitie onder meer
een beroep gedaan op de ACV (zie verder hierna, § 10A.2.5). Wijziging procedure interne klachtbehandeling INDOp 15 juni 1995 is de Klachtenlijn van de IND ingesteld. Met de openstelling
van een klachtentelefoon werd tegemoet gekomen aan de wens van de Nationale
ombudsman om de behandeling van klachten over de IND in eerste instantie in
handen te leggen van de IND zelf. De Klachtenlijn leidde binnengekomen klachten
in beginsel door naar het betrokken IND-district. Als afhandeling binnen het
district niet tot resultaat leidde, werd de klacht centraal behandeld.In het kader van de invoering van de Klachtenlijn kwam de Nationale ombudsman
met de IND overeen dat de Nationale ombudsman klachten over de IND die in
beginsel in aanmerking kwamen voor de zogenoemde interventiemethode, ter behandeling
zou doorgeleiden naar de IND. Daarbij zou hij toezicht houden op de kwaliteit
van de afdoening door de IND, en op de afgesproken afdoeningstermijn van tien
werkdagen (zie Jaarverslag 1995, blz. 215).Op 20 februari 1997 stelde de IND de Nationale ombudsman op de hoogte
van het voornemen de procedure voor de interne behandeling van klach- ten
te wijzigen per 1 maart 1997. Ter toelichting werd meegedeeld dat het aantal
klachten dat de IND had bereikt in de tweede helft van 1996, aan- zienlijk
was gedaald. Op grond daarvan werd een fulltime-bezetting van de Klachtenlijn
door een medewerker van de IND niet langer verantwoord geacht. In het kader
van de reorganisatie van de IND, waarbij de districten van de IND integraal
verantwoordelijk zijn gesteld voor de uitvoering van de primaire taken van
de IND, zou het ontvangen van klachten worden overgedragen aan de informatielijnen
van de vier districten.De Nationale ombudsman werd gevraagd de klachten die ter behandeling worden
doorgezonden aan de IND niet langer te zenden aan de Klachtenlijn, maar aan
de coördinatoren van de districten. Voor het overige zou de procedure
ongewijzigd blijven.De Nationale ombudsman drong er in reactie op deze mededelingen bij de
IND op aan om het centrale telefoonnummer voor het in ontvangst nemen van
klachten te handhaven, en voorts om de gewijzigde procedure niet al per 1
maart 1997 te laten ingaan, maar een overgangsperiode in acht te nemen, zodat
betrokkenen – met name de rechtshulpverleners – tijdig konden
worden geïnformeerd. De IND liet daarop weten dat het centrale telefoonnummer
niet zou worden gehandhaafd, maar dat de gewijzigde procedure zou ingaan per
1 april 1997, en dat de betrokken rechtshulpverleners zouden worden geïnformeerd
over de nieuwe werkwijze.De Nationale ombudsman deelde de IND vervolgens mee dat hij, na de hiervoor
weergegeven wijziging bij de IND, niet langer reden zag voor een afzonderlijke
procedure op het Bureau Nationale ombudsman ten aanzien van IND-klachten van
het type dat tot dat moment was doorgezonden aan de Klachtenlijn. Hij liet
weten dat – ook – die klachten voortaan zouden worden afgehandeld
binnen het kader van de reguliere interventiemethode. 10A.2.1.3 De Nationale ombudsman en de IND Cijfers over ingekomen en afgehandelde zakenIn 1997 heeft de Nationale ombudsman 764 verzoekschriften ontvangen met betrekking tot de IND; dit is 10,6% van de totale instroom van
7210 zaken. Dit betekent een flinke daling ten opzichte van 1996 (1168 verzoekschriften),
van 34,6%. Daarmee ligt de instroom op dit terrein over 1997 nog iets onder
die van 1995 (846 ontvangen verzoekschriften). Het aantal in 1997 afgedane verzoekschriften op het terrein van de IND
is 865. Op 1 januari 1998 waren op dit gebied nog 77 zaken bij het Bureau
Nationale ombudsman in behandeling. Van de 865 afgedane verzoekschriften kwamen
413 zaken niet in aanmerking voor onderzoek, voor ongeveer de helft in verband
met een beroep op de rechter, of de mogelijkheid daartoe. Verder zijn 61 zaken
doorgezonden naar de Klachtenlijn van de IND, zoals die tot 1 april 1997 functioneerde.
In totaal 391 zaken zijn afgedaan na eerst in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Van deze 391 zaken leidden er 56 tot een rapport (één
rapport betrof 9 zaken). In totaal 335 zaken zijn tussentijds afgedaan, waarvan
310 na in het kader van de interventiemethode te zijn voorgelegd aan de IND.
Veelal betrof de klacht de lange behandelingsduur van een verzoek/aanvraag.
De interventie bestond in ±60% van de 310 zaken uit het voorleggen
van de klacht aan het betreffende district van de IND, met het verzoek de
Nationale ombudsman te informeren over de afloop. De overige ±40% betrof
verdergaande inspanningen van de kant van de Nationale ombudsman. Klachten over behandelingsduur aanvragen: toetsingskader
Nationale ombudsmanZoals ook in voorgaande jaren steeds het geval was, betreffen de klachten
over de IND die de Nationale ombudsman in 1997 heeft behandeld voor een belangrijk
deel de lange behandelingsduur van aanvragen.De Nationale ombudsman heeft in veel van die gevallen moeten vaststellen
dat de bijzondere wettelijke voorschriften voor beslistermijnen in de vreemdelingenwetgeving,
dan wel de voorschriften van aanvullende aard in de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) op dit punt niet waren nageleefd.De overschrijding van de desbetreffende termijnen kan samenhangen met
een hoge werkdruk bij de IND, als gevolg van een grote toestroom van zaken.
Voorts komt het regelmatig voor dat de beslissing in een zaak of in een categorie
van zaken wordt aangehouden in afwachting van de ontvangst van een ambtsbericht
van de Minister van Buitenlandse Zaken, of van een advies van de Adviescommissie
voor vreemdelingenzaken of van de Geneeskundig Inspecteur bij het Ministerie
van Justitie, ofwel in afwachting van een uitspraak van de Rechtseenheidskamer.
Ook wanneer één van de genoemde omstandigheden zich voordoet,
is de IND echter gebonden aan de wettelijke voorschriften ten aanzien van
de termijnen waarbinnen op de desbetreffende aanvragen moet zijn beslist.In de hiernavolgende paragrafen over de verschillende werkterreinen van
de IND zal mede aandacht worden besteed aan de wijze waarop de uitvoeringspraktijk
van de IND zich verhoudt tot de ter zake geldende wettelijke bepalingen. Op
het punt van de behandelingsduur geldt het volgende bestuursrechtelijke kader.Voor de behandeling van asielverzoeken bevat de vreemdelingenwetgeving
een specifieke bepaling: ingevolge artikel 15e van de Vreemdelingenwet dient
op deze verzoeken te worden beslist binnen zes maanden na de aanvraag (zie
hierna, onder § 10A.2.3). Ten aanzien van de behandelingstermijn
van aanvragen om een visum voor kort verblijf, of een machtiging tot voorlopig
verblijf bevat de vreemdelingenwetgeving echter geen specifieke voorschriften
(zie hierna, onder § 10A.2.2).Wanneer een specifiek wettelijk voorschrift ten aanzien van de beslistermijn
ontbreekt, dient op grond van het bepaalde in artikel 4:13, eerste lid, Awb
te worden beslist binnen een redelijke termijn na de ontvangst
van de desbetreffende aanvraag. In het tweede lid van artikel 4:13 is bepaald
dat die redelijke termijn in elk geval is verstreken wanneer niet binnen acht
weken een beschikking is gegeven, en evenmin aan de aanvrager een kennisgeving
is gedaan als bedoeld in artikel 4:14 Awb. Ingevolge artikel 4:14 stelt het
bestuursorgaan, indien bij het ontbreken van een bij wettelijk voorschrift
bepaalde termijn een beschikking niet binnen acht weken kan worden gegeven,
de aanvrager daarvan in kennis, en noemt het een redelijke termijn waarbinnen
de beschikking wel tegemoet kan worden gezien.Gelet op het voorgaande toetst de Nationale ombudsman in die gevallen
waarin een specifiek wettelijk voorschrift ontbreekt de behandelingsduur van
de aanvraag aan het vereiste van de redelijke termijn. Wat als een redelijke
termijn moet worden aangemerkt, verschilt overigens per geval, of per categorie
van beschikkingen. Voorzover niet binnen acht weken is beslist, gaat de Nationale
ombudsman na of tenminste is voldaan aan de eis van het versturen van de kennisgeving
zoals neergelegd in artikel 4:14 Awb.De klachten over de behandelingsduur van zaken op het terrein van de IND
hebben niet alleen betrekking op de behandeling in eerste aanleg van aanvragen,
maar ook op de behandelingsduur van bezwaarschriften die zijn ingediend tegen
de afwijzing van asielaanvragen. Ingevolge artikel 7:10, eerste lid, Awb moet
het betrokken bestuursorgaan een besluit nemen binnen zes weken na de ontvangst
van het bezwaarschrift, of binnen tien weken indien ten behoeve van de beslissing
op het bezwaar een onafhankelijke commissie is ingesteld als bedoeld in artikel
7:13 Awb.Dit laatste is van toepassing in de gevallen waarin de IND een zaak in
de bezwaarfase voor advies voorlegt aan de ACV (zie ook hierna, onder § 10A.2.5).
Op grond van het derde lid van artikel 7:10 Awb kan de beslissing ten hoogste
vier weken worden verdaagd. Daarvan moet dan wel schriftelijk mededeling worden
gedaan. Verder uitstel is op grond van artikel 7:10, vierde lid Awb alleen
mogelijk voorzover (onder meer) de indiener daarmee instemt. Ook op dit punt
gaat de Nationale ombudsman, waarvan toepassing, na of is voldaan aan de eisen
van de Awb. 10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfIn deze paragraaf komen klachten aan de orde die betrekking hebben op
de behandeling van aanvragen van een visum of van een machtiging tot voorlopig
verblijf.In 1997 zijn 75 zaken afgehandeld ten aanzien van visa en machtigingen
tot voorlopig verblijf (1996: 86). Op één uitzondering na betreffen
al deze zaken de behandelingsduur, van een aanvraag of een bezwaarschrift.
Op dit terrein werden 11 rapporten uitgebracht. De overige 64 zaken zijn vrijwel
allemaal afgehandeld via de interventiemethode. Bevoegdheid en toerekeningAanvragen voor een visum, bestemd voor kort verblijf in Nederland, voor
de afgifte waarvan voorafgaande goedkeuring is vereist, dienen, afhankelijk
van het doel van de aanvraag, te worden voorgelegd aan de Afdeling Vreemdelingen-
en Visumzaken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (onder meer voor bezoeken
van zakelijke, politieke of wetenschappelijke aard), dan wel aan de Visadienst
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ondergebracht bij de Immigratie-
en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie (onder meer voor privébezoek,
voor artiesten, en voor het ondergaan van medische behandeling).Dit brengt het volgende met zich mee. Wanneer een klacht betrekking heeft
op de eerstgenoemde categorie, wordt de desbetreffende gedraging in
het kader van een onderzoek van de Nationale ombudsman toegerekend aan de
Minister van Buitenlandse Zaken. Heeft de klacht betrekking op de tweede categorie,
dan wordt de gedraging toegerekend aan de Minister van Buitenlandse Zaken
en de Minister van Justitie gezamenlijk.Wanneer de klacht betrekking heeft op het in ontvangst nemen van de aanvraag
of op de uitreiking van het visum door een Nederlandse diplomatieke post in
het buitenland, dan wordt de desbetreffende gedraging toegerekend aan de Minister
van Buitenlandse Zaken.Een machtiging tot voorlopig verblijf wordt afgegeven door de desbetreffende
diplomatieke post in het buitenland, na voorafgaande machtiging door de Visadienst
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ondergebracht bij de IND. De Visadienst
geeft zo'n machtiging tot afgifte indien een daartoe strekkend advies is gegeven
door de Minister van Justitie of door de korpschef van het desbetreffende
politiekorps, in gevallen waarin deze daartoe is gemachtigd.Dit brengt mee dat de onderzochte gedraging naar gelang ieders verant-
woordelijkheid moet worden toegerekend aan de Minister van Buitenlandse Zaken,
of de Minister van Justitie en de Minister van Buitenlandse Zaken gezamenlijk,
of de Minister van Justitie, of de betrokken korpsbeheerder. a. Machtigingen tot voorlopig verblijf Behandelingstermijn van mvv-aanvragen (artikel 4:13/4:14
Awb)Voor de behandeling van aanvragen om een machtiging tot voorlopig verblijf
(mvv) is niet bij wettelijk voorschrift een termijn vastgesteld waarbinnen
een beschikking moet worden gegeven. Dit betekent dat de behandeling van mvv-aanvragen
ingevolge het bepaalde in artikel 4:13, eerste lid, van de Awb moet plaatsvinden
binnen een redelijke termijn na de ontvangst van de aanvraag. Op grond van
het tweede lid van deze bepaling moet de redelijke termijn geacht worden in
elk geval te zijn verstreken wanneer acht weken na het indienen van de aanvraag
geen beschikking is gegeven, en tenzij aan de aanvrager een kennisgeving is
gedaan als bedoeld in artikel 4:14 Awb.In het kader van het onderzoek dat leidde tot rapport 97/607 deelde de
Staatssecretaris van Justitie mee dat zij een termijn van drie maanden voor
het nemen van een beslissing op mvv-aanvragen redelijk acht, mits de kennisgeving
als bedoeld in artikel 4:14 Awb wordt gezonden.De Nationale ombudsman toonde begrip voor dit standpunt. Hij over- woog
dat een behandelingsduur van drie maanden voor mvv-aanvragen redelijk is te
achten, gelet op het feit dat bij het onderzoek waarop de beschikking wordt
gebaseerd in veel gevallen verschillende overheidsdiensten zijn betrokken,
te weten de IND, de betrokken vreemdelingendienst, en de betrokken diplomatieke
post. Wel zal dan tijdig een behandelingsbericht moeten worden gezonden waarin
mededeling wordt gedaan van de termijn van drie maanden. Tussentijds bericht Vreemdelingencirculaire mvv-aanvragenIn rapport 97/607 wordt nader ingegaan op het voornemen van de Staatssecretaris
van Justitie om de beslistermijn van drie maanden voor mvv-aanvragen vast
te leggen in een «Tussentijds bericht Vreemdelingencirculaire».
Het desbetreffende bericht van 3 september 1997 is inmiddels – op 1
oktober 1997 – in werking getreden, en luidt als volgt:«(...)Aan de Nationale ombudsman is meegedeeld dat aanvragen om een machtiging
tot voorlopig verblijf (mvv) niet binnen een wettelijk geregelde termijn,
maar binnen de in de Algemene wet bestuursrecht (awb) als redelijk genoemde
termijn van drie maanden worden afgedaan. (...)Voorts is toegezegd uitvoering te geven aan de in dit verband in de artikelen
4:13 en 4:14 Awb vastgelegde verplichting tot kennisgeving over de gebruikmaking
van de redelijke termijn. Als uitwerking daarvan verzoek ik u met ingang van
1 oktober 1997 de ontvangst van iedere aanvraag schriftelijk te bevestigen
met de vermelding dat onder gebruikmaking van de redelijke termijn als bedoeld
in 4:13 en 4:14 Awb de beslissing binnen drie maanden te verwachten valt.(...).»De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat het initiatief van
de Staatssecretaris van Justitie om de procedure voor de behandeling van mvv-aanvragen
aldus vast te leggen op zichzelf waardering verdient. Hij gaf echter aan reden
te zien voor het plaatsen van een tweetal kanttekeningen bij de wijze waarop
dat is gebeurd.In de eerste plaats geeft het «Tussentijds bericht» het bepaalde
in de Awb op dit punt niet juist weer. Anders dan de Staatssecretaris aangeeft,
bevatten de artikelen 4:13 en 4:14 Awb immers geen specificatie van het criterium
van de redelijke termijn van drie maanden.Voorts liet de Nationale ombudsman weten dat het naar zijn oordeel de
voorkeur verdient om de beslistermijn voor mvv-aanvragen te regelen in een
wettelijk voorschrift, en niet via beleidsregelgeving. Hij overwoog daartoe
dat het hier grote aantallen gelijksoortige beschikkingen betreft. Verder
is, blijkens de gebruikte standaard-kennisgeving bij de ontvangstbevestiging
van de aanvraag, steeds voorzienbaar dat de behandelingsduur van de desbetreffende
aanvraag meer dan acht weken zal bedragen. De Staatssecretaris heeft bepaald
dat de aanvragen worden afgedaan binnen een termijn van drie maanden. Zoals
de Staatssecretaris tijdens het onderzoek aangaf, was een kortere termijn
(vooralsnog) niet haalbaar.In een dergelijke situatie is er voldoende grond voor het vastleggen van
de termijn in een wettelijk voorschrift. Dat komt de duidelijkheid en rechtszekerheid
ten goede. Bovendien vervalt daarmee de noodzaak standaard de kennisgeving
zoals bedoeld in artikel 4:14 Awb op te nemen in de ontvangstbevestiging.
Daarmee wordt ook recht gedaan aan het systeem van de Awb op dit punt, voorzover
artikel 4:13, eerste lid een bij wettelijk voorschrift bepaalde termijn voorop
stelt, terwijl voorts, blijkens het tweede lid van artikel 4:13, aan een termijn
van acht weken bijzondere betekenis toekomt. Aldus bezien, lijkt de kennisgeving
als bedoeld in artikel 4:14 Awb verder bestemd te zijn voor uitzonderlijke
gevallen.Het voorgaande vormde aanleiding tot het opnemen van de aanbeveling aan
de Staatssecretaris om de termijn van drie maanden voor het nemen van een
beslissing op een mvv-aanvraag vast te leggen in een wettelijk voorschrift,
dit ter vervanging van de beleidsregelgeving op dit punt in het genoemde «Tussentijds
bericht vreemdelingencirculaire». Bij het afsluiten van dit jaarverslag
had de Staatssecretaris van Justitie nog niet op deze aanbeveling gereageerd. Begin van de beslistermijn en opschorting (artikel 4:15
Awb)Rapport 97/472 betreft de behandelingsduur in verband met een opschorting.
Verzoekster, van de Joegoslavische nationaliteit, had bij de Nederlandse ambassade
te Belgrado (Federatieve Republiek Joegoslavië) op 25 maart 1996 een
aanvraag ingediend voor een mvv, met als doel verblijf in Nederland bij verzoeker
als partner. Daarnaast had verzoekster zich per faxbericht van 24 april 1996
met hetzelfde verzoek gericht tot de IND, terwijl hij ook de mvv-aanvraag,
op 29 april 1996, aanhangig had gemaakt bij de vreemdelingendienst van het
regionale politiekorps Brabant-Noord te Cuijk.De Nationale ombudsman oordeelde in het rapport dat het moment van indienen van de aanvraag, in dit geval bij de Nederlandse ambassade
te Belgrado, moet worden aangemerkt als het begin van de behandelingstermijn
van de aanvraag. Op grond van het bepaalde in artikel 4:13 Awb moet op een
mvv-aanvraag worden beslist binnen een termijn van acht weken.Echter, ingevolge artikel 4:15 Awb wordt de beslistermijn opgeschort vanaf
het moment waarop de IND of de betrokken diplomatieke post de aanvrager verzoekt
om aanvullende informatie die noodzakelijk is om te kunnen beslissen op de
aanvraag, tot aan het moment waarop die informatie wordt verstrekt.De Nationale ombudsman stelde vast dat de ambassade verzoeker op 11 april
1996 had meegedeeld dat verzoekster ten behoeve van de behandeling aanvullende
informatie diende te verstrekken. Aan dit verzoek was op 8 mei 1996 voldaan,
zodat de behandelingstermijn opgeschort was geweest gedurende 28 dagen. De
Nationale ombudsman concludeerde dat de behandelingsduur daarmee zeven weken
had bedragen, en oordeelde dat de onderzochte gedraging op dit punt behoorlijk
is geweest. Verantwoordelijkheid voor termijn van doorgeleidingIn de zaak die heeft geleid tot rapport 97/530 dienden de echtgenote en
stiefzoon van verzoeker op 5 oktober 1995 een mvv-aanvraag in bij de Nederlandse
consul in Guinee-Bissau. Deze aanvraag werd via de ambassade in Senegal doorgeleid
naar de Visadienst en daar geregistreerd op 22 januari 1996.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat de Visadienst op zichzelf
niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de behandeling van een mvv-aanvraag
in de periode voordat deze is doorgeleid, maar dat dit niet wegnam dat de
beslissingstermijn begint op het moment van indiening van de aanvraag. Hij
stelde vast dat niet binnen acht weken na 5 oktober 1995 was beslist, ook
niet wanneer rekening werd gehouden met de periode waarin de behandeling opgeschort
is geweest om verzoeker de gelegenheid te geven de aanvraag te completeren,
en dat de Visadienst heeft verzuimd om verzoeker daarvan in kennis te stellen.
De Nationale ombudsman oordeelde dat daarmee in strijd was gehandeld met het
bepaalde in de artikelen 4:13 en 4:14 Awb. b. Visa Verstrekking van beschikking aan gemachtigde (artikel
2:1 Awb)Ingevolge artikel 2:1 van de Awb kan een ieder zich ter behartiging van
zijn belangen in het verkeer met bestuursorganen laten vertegenwoordigen door
een gemachtigde.In rapport 97/419 overwoog de Nationale ombudsman onder meer dat het aanwijzen
van een gemachtigde het rechtsgevolg met zich meebrengt dat het betrokken
bestuursorgaan het contact met de betrokkene in beginsel via de gemachtigde
moet laten verlopen. Dit strekt zich ook uit tot de toezending van stukken.
De Nationale ombudsman oordeelde dat het niet juist was dat de Visadienst
de beschikking, althans in kopie, niet (ook) aan de advocaat van verzoekers
had verstrekt. Zeker na de herhaling door de advocaat van diens mededeling
dat hij gemachtigde van verzoekers was en dat hij in die hoedanigheid een
afschrift van de beschikking wenste te ontvangen, had de Visadienst de advocaat
het gevraagde niet mogen weigeren. Aantekening in paspoortEén van de afgehandelde klachten over de Visadienst die niet leidden
tot een rapport betreft het volgende. Verzoekster trad op als referent in
het kader van een visumaanvraag ten behoeve van een voorgenomen bezoek van
een door haar uitgenodigde Roemeen. Hoewel de Visadienst haar had meegedeeld
dat geen bezwaar bestond tegen afgifte van het visum, had de Nederlandse ambassade
te Boekarest, toen de Roemeen zich daar meldde om het visum in ontvangst te
nemen, diens paspoort ingenomen, en het vervolgens teruggegeven met daarin
de vermelding «was refused by Dutch authorities». Bovendien was
de Roemeen meegedeeld dat het visum slechts zou worden verleend als hij kon
aantonen te beschikken over drieduizend dollar. Afgezien van de vermelding
in het paspoort, ontving de Roemeen geen gemotiveerde afwijzende beschikking
op de aanvraag.De Staatssecretaris van Justitie deelde naar aanleiding van de klacht
mee dat aan verzoekster ten onrechte niet was meegedeeld dat er bijzondere
voorwaarden waren verbonden aan de visumafgifte. De Staatssecretaris gaf aan
dat de medewerkers van de Visadienst hierop waren gewezen, ter voorkoming
van soortgelijke situaties in de toekomst.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde in dit verband mee dat de klacht
over het plaatsen van de opmerking in het paspoort, en over het niet ontvangen
van een gemotiveerde beschikking, gegrond was. Hij gaf aan dat op dat moment
geen opmerkingen meer werden geplaatst in paspoorten van visumaanvragers,
en dat in voorkomende gevallen per aangetekende post een gemotiveerde afwijzende
beschikking wordt gezonden.Naar aanleiding van de informatie van de Staatssecretaris van Justitie
en de Minister van Buitenlandse Zaken heeft de Nationale ombudsman het onderzoek
naar aanleiding van de klacht beëindigd, omdat er onvoldoende belang
was bij voortzetting ervan. 10A.2.3 Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot
verblijf of een vergunning tot vestigingIn 1997 werden 316 verzoekschriften met betrekking tot de behandeling
van asielzaken en verzoeken om een vergunning tot verblijf of een vergunning
tot vestiging afgedaan. Op dit terrein werden 26 rapporten uitgebracht. Van
de overige 290 zaken hebben er 212 betrekking op de asielprocedure en 78 op
de behandeling van een aanvraag om een verblijfsvergunning of vestigingsvergunning.
Het overgrote deel van deze zaken betreft de behandelingsduur van een aanvraag
of van een bezwaarschrift. Van deze overige 290 zaken zijn 186 zaken direct
ter behandeling doorgestuurd naar de IND; 153 daarvan betreffen een asielverzoek
en 33 een verzoek om een verblijfsvergunning of een vestigingsvergunning.
Van de overige 104 zaken is het merendeel via interventie afgedaan. Behandelingsduur; wettelijke beslistermijnZeven rapporten betreffen de behandelingsduur van verzoeken om asiel.
Ingevolge artikel 15e van de Vreemdelingenwet (Vw) is de beslistermijn voor
asielaanvragen in eerste aanleg zes maanden. In zes gevallen oordeelde de
Nationale ombudsman dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk»
was, omdat deze termijn was overschreden. OntheemdenregelingIn één geval (rapport 97/600) bedroeg de behandelingstermijn
van de asielaanvraag van de betrokkene, een Bosniër, ruim twee jaar.
Niettemin oordeelde de Nationale ombudsman dat de IND niet voor het geheel
van deze behandelingsduur een verwijt kon worden gemaakt. De aanvraag was
namelijk in het kader van de zogenoemde ontheemdenregeling tijdelijk buiten
behandeling gebleven, hetgeen in overeenstemming was met het ter zake gevoerde
beleid. De onderzochte gedraging was op dit punt in zoverre dan ook «behoorlijk».De Nationale ombudsman overwoog echter vervolgens dat het buiten behandeling
stellen niet langer had mogen duren dan tot 1 januari 1994, de datum waarop
de herziene Vreemdelingenwet in werking is getreden. Ingevolge
het bepaalde in artikel 15e Vw moet op een asielverzoek binnen zes maanden
na indiening worden beslist. Dit wettelijke voorschrift kan niet opzij worden
gezet met de bij «Tussentijds bericht vreemdelingencirculaire van 29
december 1993» geregelde verlenging van de ontheemdenregeling tot 1
januari 1995. In zoverre was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». Wachten op ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse
ZakenIn rapport 97/260 overwoog de Nationale ombudsman dat de beslistermijn
van zes maanden voor het betreffende asielverzoek ver was overschreden, zodat
de onderzochte gedraging op dat punt «niet behoorlijk» was. De
Staatssecretaris van Justitie had in deze zaak aan het Ministerie van Buitenlandse
Zaken gevraagd om een ambtsbericht in verband met de afdoening in het algemeen
van asielverzoeken van Algerijnen. De Nationale ombudsman achtte het op zichzelf
begrijpelijk dat de Staatssecretaris, ondanks het verstrijken van de beslistermijn,
de afdoening van het asielverzoek had willen aanhouden in afwachting van de
ontvangst van dit ambtsbericht, dit onverminderd het bepaalde in de Vreemdelingenwet
dat binnen zes maanden op een asielverzoek dient te worden beslist. Hij gaf
echter aan dat tenminste verwacht had mogen worden dat nadat het ambtsbericht
op 11 juli 1996 was verzonden, een beslissing zou zijn genomen. Rappelleren bij uitblijven ambtsberichtOok in rapport 97/395 stelde de Nationale ombudsman vast dat de beslistermijn
van zes maanden op het verzoek om toelating als vluchteling van verzoekers,
een Turks echtpaar, ver was overschreden. Hij kwam derhalve tot het oordeel
dat de onderzochte gedraging «niet behoorlijk» was. Wel achtte
hij het ook in deze zaak op zichzelf begrijpelijk dat de Staatssecretaris
van Justitie had willen wachten op een ambtsbericht van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. De Nationale ombudsman overwoog echter dat van de IND
mocht worden verwacht dat tijdig zou worden geïnformeerd naar de stand
van zaken bij het opmaken van het ambtsbericht, en dat zo nodig moest worden
gerappelleerd. Hij oordeelde dat in dit geval op dit punt onvoldoende actie
was ondernomen, doordat pas was gerappelleerd na vijf maanden, vervolgens
na nogmaals vijf maanden moest worden en ten slotte na vier maanden. Tijdig aanvragen ambtsberichtRapport 97/420 betreft eveneens een klacht over de lange behandelingsduur
van een asielverzoek. De Nationale ombudsman oordeelde in het rapport onder
meer dat de IND niet met de vereiste voortvarendheid had gehandeld door pas
na een jaar en drie maanden, ver na het verstrijken van de beslistermijn van
zes maanden, het Ministerie van Buitenlandse Zaken te vragen om een ambtsbericht,
alvorens te beslissen op het asielverzoek. In zoverre was de gedraging «niet
behoorlijk». Individuele ambtsberichten: Onderzoek uit eigen bewegingOp 9 april 1997 heeft de Nationale ombudsman, met gebruikmaking van de
bevoegdheid tot onderzoek uit eigen beweging (ex artikel 15 van de WNo) een
onderzoek geopend naar de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten
met betrekking tot asielverzoeken (zie verder hoofdstuk 9, § 9.3).
Bestuursorganen in dit onderzoek zijn de Minister van Buitenlandse Zaken en
de Staatssecretaris van Justitie. Het onderzoek zal worden voltooid in 1998. Behandelingstermijn bezwaarschrift tegen afwijzing asielverzoek
(artikel 7:10 Awb)Veertien rapporten hebben betrekking op de lange behandelingsduur van
een bezwaarschrift tegen de afwijzing van een asielverzoek. In op één
na alle gevallen oordeelde de Nationale ombudsman dat de onderzochte gedraging
op dit punt «niet behoorlijk» was, omdat niet was beslist binnen
de in artikel 7:10, eerste lid, van de Awb genoemde termijn van zes weken,
dan wel – in het geval de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken was
ingeschakeld – van tien weken.Over de toepasselijkheid van artikel 7:10, eerste lid, Awb en de gebondenheid
van bestuursorganen aan de daarin genoemde beslistermijnen merkte de Nationale
ombudsman onder meer in rapport 97/314 het volgende op.Termijnen in het bestuursrecht zijn voor de belanghebbenden doorgaans
fatale termijnen. Uit het oogpunt van na te streven gelijkheid tussen overheid
en burger, en van de geloofwaardigheid van de overheid, behoren bestuursorganen
zich evenzeer strikt gebonden te achten aan wettelijke voorschriften inzake
voor hen geldende termijnen. Dit betekent dat de behandeling van bezwaar-
en beroepschriften dient plaats te vinden binnen de wettelijk gestelde termijnen.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport voorts dat de IND in dit
geval ingevolge artikel 7:10, eerste lid, Awb binnen tien weken na de ontvangst
van het bezwaarschrift een beslissing had moeten nemen. Op grond van het derde
lid van artikel 7:10 Awb had de beslissing voor ten hoogste vier weken kunnen
worden verdaagd. Van de verdaging had dan wel schriftelijk mededeling moeten
worden gedaan. Verder uitstel was op grond van artikel 7:10, vierde lid, Awb
alleen mogelijk geweest met instemming van verzoeker.De Nationale ombudsman constateerde dat op 29 mei 1997 was beslist op
het op 1 februari 1996 ingediende bezwaarschrift zonder dat schriftelijk mededeling
was gedaan van verdaging en zonder dat verzoeker was benaderd over verder
uitstel, en daarmee had ingestemd. De onderzochte gedraging was op dit punt
«niet behoorlijk». Wachten op uitspraak van de RechtseenheidskamerOok in rapport 97/205 (AB 1997, nr. 270) stelde de Nationale ombudsman
vast dat de IND niet binnen de wettelijke termijn van artikel 7:10 van de
Awb had beslist op het bezwaarschrift van 21 augustus 1995 dat verzoe- ker,
van de Sri Lankaanse nationaliteit, had ingediend tegen de afwijzing van zijn
verzoek om toelating als vluchteling. Tijdens het onderzoek voerde de Staatssecretaris
van Justitie aan dat zij zich, alvorens te beslissen op het bezwaarschrift,
had willen beraden over uitspraken van de Rechtseenheidskamer in Sri Lankaanse
zaken van medio maart 1996.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat het, onverminderd de
noodzaak om te beslissen binnen de wettelijke termijn, op zichzelf begrijpelijk
was en te billijken dat de Staatssecretaris zich bij haar besluitvorming wilde
laten leiden door het oordeel van de rechter. Hij gaf aan dat de Staatssecretaris
echter ten onrechte had nagelaten verzoeker te vragen om in te stemmen met
uitstel in verband met de te verwachten mogelijk richtinggevende rechterlijke
uitspraak. Toezegging aan de Nationale ombudsman niet nagekomenIn rapport 97/260 wijdde de Nationale ombudsman een overweging ten overvloede
aan het feit dat de Staatssecretaris van Justitie hem bij brief van 10 september
1996 had laten weten dat binnen zes weken een beslissing zou worden genomen
op het bezwaarschrift dat verzoeker had ingediend tegen de afwijzing van zijn
verzoek om toelating als vluchteling. Een dergelijke mededeling, zonder voorbehoud
gedaan, aan de Nationale ombudsman mag door de belanghebbende zonder meer
worden opgevat als een toezegging. De Nationale ombudsman keurde
het af dat die toezegging, blijkens het feit dat verzoeker pas op 31 januari
1997 als vluchteling was erkend, niet is nagekomen. Ook overwoog hij dat de
Nationale ombudsman erop moet kunnen rekenen dat mededelingen die aan hem
worden gedaan weloverwogen zijn, en zullen leiden tot de aangekondigde actie. Uitblijven beslissing op bezwaarschrift ondanks rechterlijke
uitspraakIn rapport 97/57 overwoog de Nationale ombudsman dat bestuursorganen,
gezien de verdeling van machten in onze rechtsstaat, prompte uitvoering behoren
te geven aan een vonnis van de onafhankelijke rechter. Deze grondregel kan
slechts uitzondering lijden wanneer sprake is van een – naar objectieve
maatstaven gemeten – onmogelijkheid tot uitvoering van het vonnis.De Nationale ombudsman stelde in het rapport vast dat de IND medio maart
1996 nog geen beslissing had genomen op het bezwaarschrift dat verzoeker had
ingediend tegen de afwijzing van zijn verzoek om toelating als vluchteling,
ondanks het feit dat de vreemdelingenkamer van de arrondissementsrechtbank
te 's-Gravenhage, zittinghoudende te Amsterdam, bij vonnis van 18 december
1995 had bepaald dat binnen zes weken na verzending van het vonnis op het
bezwaarschrift diende te worden beslist.De Nationale ombudsman overwoog dat zich in deze zaak niet een onmogelijkheid
had voorgedaan tot uitvoering van het vonnis. Voorzover al het horen van de
Adviescommissie voor vreemdelingenzaken (ACV) het overschrijden van een door
de rechter bepaalde termijn zou kunnen rechtvaardigen, kon daar in dit geval
geen sprake van zijn, omdat de IND niet al direct na het vonnis, maar pas
in maart 1996 had besloten tot een adviesaanvraag aan de ACV. Wachten op advies van de Adviescommissie voor vreemdelingenzakenOok in een viertal andere rapporten kwam aan de orde dat de IND, alvorens
te beslissen op een bezwaarschrift tegen de afwijzing van een verzoek om toelating
als vluchteling, advies had gevraagd aan de ACV. In een van deze rapporten
is een aanbeveling gedaan (zie voor een bespreking hierna, onder § 10A.2.5). Het voorbereiden van de beslissing (artikel 3:2 Awb)Rapport 97/423 betreft de klacht dat de IND heeft nagelaten om zich in
het kader van de behandeling van een asielverzoek te vergewissen van de juistheid
van een desbetreffend ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse Zaken,
nadat verzoeker de inhoud van dat ambtsbericht gemotiveerd had betwist. Daarmee
zou de IND hebben gehandeld in strijd met artikel 3:2 van de Awb. Ingevolge
deze bepaling vergaart het betrokken bestuursorgaan in het kader van de zorgvuldige
voorbereiding van een besluit de nodige kennis over de relevante feiten en
de af te wegen belangen.De Nationale ombudsman overwoog dat de IND verzoeker had gehoord over
de resultaten van het onderzoek waarop het ambtsbericht was gebaseerd, en
daarmee had gehandeld conform de verplichting ex artikel 4:7, eerste lid van
de Awb om, alvorens afwijzend op de aanvraag te beschikken, de aanvrager te
horen indien de afwijzing zou steunen op gegevens die afwijken van gegevens
die de aanvrager ter zake zelf heeft verstrekt. Voorts overwoog de Nationale
ombudsman dat de informatie die verzoeker in het gehoor naar voren had gebracht
niet een zodanig gemotiveerde betwisting inhield van de juistheid van het
ambtsbericht, dat de Staatssecretaris niet in redelijkheid zonder nader onderzoek
had kunnen beslissen op het asielverzoek. Onthouden van schorsende werking (artikel 32, eerste lid
Vw)Het hiervoor (onder «Ontheemdenregeling») al genoemde rapport
97/600 betreft ook de klacht dat de IND aanvankelijk, wat betreft verzoekers
uitzetting uit Nederland, schorsende werking had onthouden aan het bezwaarschrift
tegen de afwijzing van het asielverzoek, op de grond dat verzoeker niet aannemelijk
had kunnen maken dat hij moest worden beschouwd als asielzoeker met de Bosnische
nationaliteit.In artikel 32, eerste lid Vw is bepaald dat uitzetting in de bezwaarfase
in beginsel achterwege blijft, tenzij er in redelijkheid geen twijfel over
kan bestaan dat er geen grond is voor toelating als vluchteling. De Nationale
ombudsman overwoog in het rapport ten aanzien van de uitzetting onder meer
dat het, ingevolge de genoemde bepaling, in redelijkheid buiten twijfel had
moeten zijn dat verzoeker niet de Bosnische nationaliteit had. Deze conclusie
had echter niet zonder meer kunnen worden getrokken, gelet op de tegenstrijdige
informatie op dit punt in het desbetreffende dossier. Aanbeveling tot verduidelijking van het begrip «tweede
voorlopige voorziening»Rapport 97/478 betreft de klacht dat de IND verzoeker, een asielzoeker
van de Ethiopische nationaliteit, niet heeft toegestaan de behandeling van
zijn beroepschrift tegen de afwijzing van zijn asielverzoek in Nederland af
te wachten.Verzoekers intermediair had een bezwaarschrift tegen de afwijzing ingediend,
en tevens, om uitzetting van verzoeker te voorkomen, een voorlopige voorziening
gevraagd bij de president van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage,
zitting houdende te Haarlem. De president wees het verzoek om een voorlopige
voorziening toe, en verbood verzoekers uitzetting voordat op het bezwaarschrift
was beslist, en zolang de beroepstermijn, van vier weken, niet was verstreken.
Het bezwaarschrift werd ongegrond verklaard. Op de desbetreffende beschikking
werd verzoeker aangezegd direct het land te verlaten. De beroepstermijn was
toen echter nog niet verstreken.De Nationale ombudsman oordeelde dan ook dat in strijd was gehandeld met
de uitspraak van de president van de rechtbank, die immers verzoekers uitzetting
had verboden voordat de beroepstermijn was verstreken. De Staatssecretaris
van Justitie had hiervoor terecht excuses aangeboden.Verzoekers intermediair diende een beroepschrift in en vroeg wederom de
president van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage, ditmaal zitting
houdende te Amsterdam, om een voorlopige voorziening om onmiddellijke uitzetting
van verzoeker te voorkomen. Voordat de president op dit verzoek had beslist,
werd verzoeker wederom aangezegd het land te verlaten.Aanvankelijk stelde de Staatssecretaris van Justitie zich, naar aanleiding
van de klacht, op het standpunt dat de aanzegging het land te verlaten terecht
was gegeven, omdat verzoeker de behandeling van dit tweede verzoek om een
voorlopige voorziening niet in Nederland mocht afwachten.In tweede instantie gaf de Staatssecretaris echter aan dat wanneer, zoals
ook in deze zaak, een verzoek om een voorlopige voorziening in de bezwaarfase
door de rechter is toegewezen, en vervolgens in de beroepsfase wederom een
verzoek wordt gedaan om een voorlopige voorziening, dit laatste verzoek moet
worden aangemerkt als een eerste verzoek, zodat de behandeling daarvan wel
in Nederland mag worden afgewacht. Daarmee kwam de Staatssecretaris op dit
punt terug op het standpunt dat zij aanvankelijk had ingenomen. Ingevolge de Vreemdelingencirculaire onder A6/4.2.4., blijft uitzetting
van een vreemdeling in beginsel achterwege wanneer een voorlopige voorziening
is gevraagd. In de Vreemdelingencirculaire is onder A6/4.2.4. verder opgenomen
dat de behandeling van een tweede verzoek om een voorlopige voorziening, gedaan
in hetzij dezelfde, hetzij een volgende fase van de behandeling van de aanvraag
om toelating, niet in Nederland mag worden afgewacht, tenzij sprake is van
nieuw gebleken feiten of omstandigheden.De Nationale ombudsman overwoog dat, nu de rechter het eerste verzoek
om een voorlopige voorziening had ingewilligd, verzoeker, zoals ook de Staatssecretaris
had aangegeven, in de gelegenheid had moeten worden gesteld om de behandeling
van het vervolgens ingediende verzoek om een voorlopige voorziening in Nederland
af te wachten. In plaats daarvan was verzoeker echter aangezegd het land te
verlaten. De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».Voorts ging de Nationale ombudsman in op de omstandigheid dat de Vreemdelingencirculaire
niet expliciet aangeeft dat de behandeling van een tweede verzoek om een voorlopige
voorziening wel in Nederland mag worden afgewacht in de situatie dat een eerste
verzoek is toegewezen. Hij zag daarin aanleiding tot een aanbeveling, ter
voorkoming van misverstanden, aan de Staatssecretaris van Justitie om in de
Vreemdelingencirculaire, onder A6/4.2.4., op te nemen dat onder een tweede
voorlopige voorziening als bedoeld in die paragraaf wordt verstaan een verzoek
om een voorlopige voorziening dat wordt gedaan nadat een eerder verzoek om
een voorlopige voorziening door de rechtbank is afgewezen.Ten tijde van het opstellen van dit Jaarverslag was nog geen reactie op
de aanbeveling ontvangen. Aanbeveling met betrekking tot het nader gehoorRapport 96/600 betreft een klacht over het functioneren van contactambtenaren
tijdens het nader gehoor. In dit rapport doet de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
van Justitie de aanbeveling om maatregelen te treffen ter bevordering van
de kwaliteit van het nader gehoor (zie het Jaarverslag 1996, blz. 214–217).
De Nationale ombudsman vroeg met name aandacht voor de volgende punten.a. het maken en gebruiken van een video-opname in de meest voorkomende
talen voor de inleiding en de afsluiting van het nader gehoor;b. het maken van geluidsbandopnamen van nadere gehoren, ter controle op
de kwaliteit van deze gehoren, in van de rol van de contactambtenaar en de
tolk in dit verband;c. het verbeteren van de communicatie tussen de contactambtenaar en de
beslissingsambtenaar, met name door te zorgen voor terugkoppeling naar de
contactambtenaar in de daarvoor in aanmerking komende gevallen; d. het invoeren van een regeling voor de behandeling van klachten over
contactambtenaren.De Staatssecretaris reageerde bij brief van 24 maart 1997. Zij deelde
in die brief onder meer mee dat zij de aanbeveling op het punt van het maken
en gebruiken van een videoband overnam met de kanttekening dat de afsluitende
vragen in het nader gehoor naar haar opvatting geen toelichting behoefden.
Voorts deelde de Staatssecretaris mee dat zij de aanbeveling op het punt van
het maken van bandopnamen van het nader gehoor niet overnam. De aanbeveling
om de communicatie tussen de contactambtenaar en de beslissingsambtenaar te
verbeteren, nam zij wel over. Tot slot deelde de Staatssecretaris mee dat
zij geen aparte regeling zou instellen voor de behandeling van klachten over
contactambtenaren. Klachten over het nader gehoor vallen onder de reguliere
verantwoordelijkheid voor klachtafhandeling op districtsniveau,
en dienen naar haar mening te worden ingediend bij de informatielijn van het
betrokken district.Naar aanleiding van de reactie van de Staatssecretaris wees de Nationale
ombudsman er bij brief van 22 april 1997 op dat uit het onderzoek naar voren
was gekomen dat toelichting op de afsluitende vraagstelling tijdens het nader
gehoor wel wenselijk was, en vroeg hij de Staatssecretaris haar bezwaar daartegen
toe te lichten.Voorts liet de Nationale ombudsman weten dat hij zijn aanbeveling handhaafde
om bandopnamen te maken van het nader gehoor. Hij deed de suggestie om tenminste
te overwegen om door middel van een steekproef ervaring op te doen met dit
instrument.Verder vroeg de Nationale ombudsman de Staatssecretaris om aan te geven
in hoeverre in het nieuw in te voeren samenwerkingsverband, waarbij contactambtenaren
en beslissingsambtenaren onder één unit vallen, op structurele
wijze overleg zou plaatsvinden tussen de genoemde ambtenaren.Ten slotte gaf de Nationale ombudsman de Staatssecretaris in overweging
om de klachtenprocedure zodanig in te richten dat ook klachten die niet worden
ingediend bij de informatielijn van het betrokken district als zodanig worden
behandeld, bijvoorbeeld door het hanteren van een klachtenformulier.De Staatssecretaris reageerde bij brief van 5 juni 1997. In die brief
deelde zij mee dat in de te vervaardigen videoband melding zal worden gemaakt
van de afsluitende vraagstelling tijdens het nader gehoor. Voorts kondigde
zij aan dat de geopperde steekproef ten aanzien van het maken van bandopnamen
van het nader gehoor zou worden gehouden. Zij bevestigde dat tussen de contactambtenaar
en de beslissingsambtenaar die vallen binnen dezelfde eenheid gestructureerd
overleg zal plaatsvinden. Tot slot gaf zij aan geen aanleiding te zien tot
het invoeren van een klachtenformulier.Bij brief van 2 juli 1997 wees de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
erop dat herhaaldelijk is gebleken dat het herkennen van klachten problematisch
kan zijn, met name wanneer die naar voren worden gebracht in het kader van
aanvullingen op het nader gehoor, in bezwaarschriften of in herzieningsverzoeken.
De Nationale ombudsman verzocht de Staatssecretaris dit probleem nogmaals
te bezien.Bij brief van 6 november 1997 gaf de Staatssecretaris nog aan waaruit
het opleidingstraject had bestaan voor een nieuwe groep contactambtenaren
en deelde zij mee dat voorbereidingen waren getroffen voor het maken van de
instructievideo. Voorts gaf zij aan dat de rechtshulpverleners zouden worden
geïnformeerd over de klachtenprocedure. Zij merkte daarbij op dat een
juist gebruik van de procedure het naar voren brengen van klachten op andere
manieren overbodig maakt. Tot slot liet de Staatssecretaris weten dat de proef
met het maken van geluidsbandopnamen zou plaatsvinden in het asielzoekerscentrum
te Haarlem. Gelijkheidsbeginsel in overgangsbeleid Bosnische vluchtelingenIn een vijftal zaken met betrekking tot klachten van Bosnische vluchtelingen
over de lange behandelingsduur van hun asielverzoek legde de Nationale ombudsman
de Staatssecretaris van Justitie de vraag voor in hoeverre bij het overgangsbeleid
ten aanzien van Bosnische vluchtelingen naar aanleiding van het vredesakkoord
van Dayton van eind 1995 betekenis werd toegekend aan het gelijkheidsbeginsel.
Met name ging het daarbij om de vergelijking tussen de positie van Bosnische
vluchtelingen die voor 1 december 1995 een vluchtelingenstatus hadden verkregen
en zij die een minstens gelijke verblijfsduur hadden, maar die –
soms door toeval – op 1 december 1995 nog geen beslissing hadden ontvangen.
De verzoekers in de vijf zaken behoorden tot die laatste groep.De Staatssecretaris stelde in haar reactie op deze vraag van de Nationale
ombudsman dat naar haar oordeel was gehandeld in overeenstemming met het geldende
beleid ter zake. In dit verband is van belang dat de Staatssecretaris bij
brief van 25 maart 1996 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
had meegedeeld dat met het sluiten van het vredesakkoord van Dayton geen aanleiding
meer bestond om aan te nemen dat er in Bosnië nog vrees voor vervolging
zou bestaan. Zij gaf aan dat ook op asielverzoeken van voor december 1995
die nog niet waren afgedaan, zou worden beslist op grond van de nieuwe situatie.
Dit hield in dat afwijzend zou worden beslist op asielverzoeken van Bosniërs,
tenzij in individuele gevallen toewijzing van een verzoek in de rede lag.Daar door de Nationale ombudsman naar gevraagd, gaf de Staatssecretaris
voorts aan dat de desbetreffende asielverzoeken opnieuw zouden worden beoordeeld
aan de hand van een viertal uitspraken van de Rechtseenheidskamer van de arrondissementsrechtbank
te 's-Gravenhage van 7 november 1996. De rechtbank kwam onder meer tot het
oordeel dat voor december 1995 sprake was geweest van een beoordelingsbeleid
ten aanzien van asielverzoeken van Bosnische vluchtelingen dat afweek ten
gunste van betrokkenen. De rechtbank achtte het in strijd met de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur dat de beleidswijziging van 1 december
1995 ook onverkort werd toegepast op de aanvragen van Bosnische asielzoekers
die waren ingediend voor die datum. De rechtbank oordeelde dat daardoor sprake
was van een niet geoorloofd onderscheid tussen al afgehandelde en –
toevalligerwijs – nog niet afgehandelde oude gevallen.Daar vervolgens door de Nationale ombudsman naar gevraagd, deelde de Staatssecretaris
bij brief van 12 maart 1997 onder meer mee dat de betrokken verzoekers inmiddels
in het bezit waren gesteld van de vluchtelingenstatus. Mede naar aanleiding
daarvan besloot de Nationale ombudsman het onderzoek in dit vijftal zaken
niet langer voort te zetten. 10A.2.4 NaturalisatiesOver de behandeling van naturalisatieverzoeken werden in 1997 32 verzoekschriften
afgedaan. Op dit terrein werden zes rapporten uitgebracht. Die hebben betrekking
op de behandelingsduur. De overige 26 zaken betreffen eveneens merendeels
de behandelingsduur. Daarvan zijn er vijftien direct ter behandeling doorgestuurd
naar de IND, terwijl de overige elf zijn afgedaan via interventie of anderszins.In drie van de rapporten (97/117, 97/118 en 97/119) overwoog de Nationale
ombudsman dat de IND niet alleen de desbetreffende naturalisatieverzoeken
niet had afgehandeld binnen de termijn van één jaar zoals die
is bepaald in artikel 9, derde lid van de Rijkswet op het Nederlanderschap,
maar zich daarmee ook niet had gehouden aan de afspraak die was gemaakt met
het Buro voor Rechtshulp te Amsterdam. Deze afspraak hield in dat op verzoeken
om voorrang binnen vier weken zou worden beslist. 10A.2.5 Adviescommissie voor vreemdelingenzakenDe Nationale ombudsman heeft in 1997 vijf rapporten uitgebracht die betrekking
hadden op zaken waarin de IND advies had gevraagd aan de Adviescommissie voor
vreemdelingenzaken (ACV) in het kader van de behandeling van
een bezwaarschrift tegen de afwijzing van een asielverzoek. In alle gevallen
betrof de klacht de behandelingsduur van het bezwaarschrift en concludeerde
de Nationale ombudsman dat de klacht gegrond was.Ingevolge artikel 7:10 van de Awb bedraagt de behandelingsduur van een
bezwaarschrift maximaal veertien weken (zie hiervoor, onder § 10A.2.1).
Dit brengt met zich mee dat in het geval de IND aan de ACV advies vraagt in
het kader van de behandeling van een bezwaarschrift tegen de afwijzing van
een asielverzoek, de advisering door de ACV zodanig tijdig dient te gebeuren
dat op basis daarvan op het bezwaarschrift kan worden beslist binnen veertien
weken. Bevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien van de ACVIn rapport 97/384 merkte de Nationale ombudsman het volgende op over zijn
bevoegdheid ten aanzien van de ACV.De ACV moet worden aangemerkt als een zelfstandig bestuursorgaan. De Nationale
ombudsman is bevoegd om een onderzoek in te stellen naar gedragingen van die
zelfstandige bestuursorganen die zijn geplaatst op de lijst behorende bij
de algemene maatregel van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1995, 341 (Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo; in werking getreden 1 november 1993; laatstelijk
gewijzigd bij besluit van 30 januari 1997, Stb. 47). De ACV is niet opgenomen
in dit aanwijzingsbesluit waardoor zij niet valt binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman is, gelet op artikel 1a, derde lid, van de Wet
Nationale ombudsman, daarentegen wel bevoegd om een onderzoek in te stellen
naar gedragingen van het secretariaat van de ACV, omdat medewerkers van het
secretariaat in dienst zijn van het Ministerie van Justitie.Overigens wordt verwezen naar hoofdstuk 6, § 6.3.1.1, waarin
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van onafhankelijke adviescommissies
in bredere zin aan de orde wordt gesteld. Aanbeveling ten aanzien van de ACVIn genoemd rapport 97/384 deed de Nationale ombudsman een aanbeveling
ten aanzien van de ACV. Dit betreft het volgende.In 1996 heeft de Staatssecretaris van Justitie de Nationale ombudsman
informatie verstrekt over het secretariaat van de ACV. Daaruit kwam naar voren
dat de werkvoorraad van de ACV door een grote instroom van asielverzoeken
sterk was gestegen, hetgeen tot gevolg had dat de agenderingstermijn van de
ACV eind 1995 vijftien maanden bedroeg. De Staatssecretaris kondigde maatregelen
aan op grond waarvan de ACV verwachtte dat de behandelingsduur van adviezen
in asielzaken medio 1997 zou kunnen zijn teruggebracht tot ongeveer tien weken.
Bij brief van 27 juli 1997 deelde de Staatssecretaris de Nationale ombudsman
mee dat deze doelstelling inmiddels was gehaald. Zij merkte daarbij echter
op dat de ACV was verzocht om in de tweede helft van 1997 een bijdrage te
leveren aan het wegwerken van achterstanden in de behandeling van bezwaarschriften
die waren ingediend voor 1 juli 1996. Dit betekende volgens de Staatssecretaris
dat de doorlooptijden bij de ACV pas in de loop van 1998 daadwerkelijk zouden
zijn teruggebracht tot tien weken.De omvang van de weg te werken achterstanden en het feit dat de Staatssecretaris
geen maatregelen in de personele sfeer had aangekondigd ten behoeve van de
benodigde inhaaloperatie, vormden echter aanleiding tot twijfel over de verwachting
van de Staatssecretaris ten aanzien van de behandelingsduur van de resterende
zaken. Daarom gaf de Nationale ombudsman de Staatssecretaris in overweging,
voor zover nodig, maatregelen te nemen in de personele sfeer
om te waarborgen dat de doorlooptijden bij de ACV uiterlijk per 1 juli 1998
ten hoogste tien weken bedragen. Voorts gaf de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
in overweging in de tussentijd belanghebbenden afdoende te informeren, door
het noemen van de te verwachten behandelingsduur en door het, zo nodig sturen
van een tussenbericht.De Staatssecretaris berichtte bij brief van 4 februari 1998 het volgende:«Ad 1. Met de ACV is overleg gevoerd over de noodzakelijke bezetting
van het secretariaat en van de commissie om te komen tot de gewenste werkvoorraad
en een doorlooptijd van zaken van maximaal tien weken. Daarbij is van belang
dat het aantal voor te leggen zaken beperkt blijft om de ACV in staat te stellen
de huidige werkvoorraad tot het gewenste niveau terug te brengen. De IND zal
binnen de wettelijke kaders streven naar een aantal voor te leggen zaken dat
recht doet aan dit uitgangspunt.De bezetting van het secretariaat van de ACV is voor 1998 begroot op 49
f.t.e.; dit is inclusief de vereiste bezetting voor het wegwerken van de achterstanden.
Ook de commissie zelf zal evenwel moeten worden uitgebreid. De werving van
commissieleden is inmiddels gestart.Ad 2. De IND zal aan belanghebbenden tussenberichten verzenden waarin
de te verwachten behandelingsduur van het bezwaarschrift wordt aangegeven,
tot aan het moment waarop de doorlooptijden bij de ACV binnen de wettelijke
beslistermijnen vallen.»Daarop liet de Nationale ombudsman de Staatssecretaris op 9 februari 1998
weten:«Ik begrijp uit uw brief dat deze aanbeveling aanleiding heeft gegeven
tot maatregelen ter versterking van zowel commissie als secretariaat. Op zichzelf
heb ik daarvan met instemming kennis genomen. Niettemin is uw reactie zo summier,
dat zij niet aangeeft op welk moment de ACV een doorlooptijd zal hebben bereikt
en zal kunnen handhaven van tien weken. Volgens de aanbeveling zou die situatie
in elk geval moeten zijn bereikt op 1 juli 1998, het door u zelf genoemde
moment. Ik stel het op prijs te horen of de door u genoemde versterking voldoende
is om te waarborgen dat die datum inderdaad wordt gehaald.» 10A.2.6 Overige verzoekschriften op het terrein van de
INDIn 1997 is een aantal rapporten uitgebracht over diverse onderwerpen op
het terrein van de IND; drie rapporten worden hieronder besproken. Daarnaast
is in een aantal zaken geïntervenieerd. Doorzendplicht (artikel 2:3 Awb)Rapport 97/466 betreft het volgende. Verzoekster zond een faxbericht aan
district Zuid-Oost van de IND. Het bericht kwam echter aan bij de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant te Rijsbergen. Nadat
verzoekster had vernomen dat een medewerker van deze dienst het faxbericht
had verscheurd, diende zij daarover een klacht in bij de Klachtenlijn van
de IND.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat de IND de klacht, die
immers betrekking had op de vreemdelingendienst, ingevolge het bepaalde in
artikel 2:3, eerste lid Awb onverwijld had moeten doorzenden aan het politiekorps
en verzoekster daarover had moeten berichten. De klacht was echter pas na
10 weken doorgezonden. Zoals ook de Staatssecretaris van Justitie in reactie
op de klacht aangaf, had doorzending op een veel eerder tijdstip in de rede
gelegen. Vermelden van arbeidsmarktsituatie in paspoort vreemdelingDe Nationale ombudsman hield zich ook bezig met een klacht dat het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de IND nog geen oplossing hadden gevonden
voor een onbedoeld en onwenselijk geacht gevolg van de invoering van de Wet
arbeid vreemdelingen. Het betrof hier het probleem dat een vreemdeling die,
zoals verzoeker, vrij tot de arbeidsmarkt is toegelaten, maar gedurende de
periode dat hij in afwachting is van de beslissing op de aanvraag om voortgezet
verblijf, tijdelijk is beperkt in de toegang tot de arbeidsmarkt, omdat hij
de (toekomstige) werkgever geen document kan tonen waaruit blijkt dat hij
niet vergunningplichtig is.Voordat het onderzoek naar aanleiding van de klacht werd geopend, trok
verzoekers intermediair de klacht om hem moverende redenen in. De Nationale
ombudsman vond in het verzoekschrift echter aanleiding om vragen te stellen
aan de Minister van Justitie en de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deelde naar aanleiding
daarvan mee dat was bezien of het probleem kon worden opgelost door middel
van het aanbrengen van een sticker in het paspoort van de betrokken vreemdelingen.
Hij deelde mee dat van de zijde van de Minister van Justitie was aangegeven
dat daartegen geen bezwaren bestonden.De Staatssecretaris van Justitie deelde mee dat een desbetreffende sticker
in voorbereiding was en dat in afwachting van de introductie daarvan de vreemdelingendiensten
waren geïnstrueerd om de arbeidsmarktsituatie van de betrokken vreemdelingen
handmatig te vermelden.De Nationale ombudsman deelde de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de Staatssecretaris van Justitie daarop mee dat hij met instemming kennis
had genomen van de getroffen maatregel. Voorts vroeg hij beide bewindspersonen
aan te geven of met de maatregel ook werd beoogd de betrokken vreemdelingen
toegang te verlenen tot de arbeidsvoorziening.Naar aanleiding daarvan deelde de Staatssecretaris mee dat met de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was overeengekomen dat deze de gestelde
vraag zou beantwoorden. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deelde
mee dat met de maatregel niet werd beoogd de betrokken vreemdelingen toegang
te verschaffen tot de arbeidsvoorziening. De Minister gaf als reden daarvoor
aan dat vreemdelingen die niet beschikken over een geldig verblijfsdocument
niet vallen onder de werking van de Arbeidsvoorzieningswet.De Nationale ombudsman bedankte daarop de Minister voor de verstrekte
informatie. Aanbeveling met betrekking tot de last tot uitzettingIn rapport 96/498 (Jaarverslag 1996, blz. 222–225; AB 1997, nr.
35, m.n. PJS; Migrantenrecht Katern 1997, nr. 4) heeft de Nationale ombudsman
de aanbeveling gedaan de tekst van de Vreemdelingencirculaire aan te scherpen
op het punt van de last tot uitzetting van vreemdelingen, dan wel zich te
bezinnen op het regelen van de last tot uitzetting in de Vreemdelingenwet.
De Staatssecretaris reageerde op de aanbeveling bij brief van 31 januari 1997.
Zij deelde in die brief mee dat naar aanleiding van de aanbeveling in de Vreemdelingencirculaire
zal worden vermeld dat het toepassen van dwangmiddelen ter uitvoering van
de last tot uitzetting slechts is toegestaan indien deze in directe relatie
staan tot de effectuering van die last, zowel in tijd als naar proportie.
Op de aanbeveling zich te bezinnen op het regelen van de last
tot uitzetting in de Vreemdelingenwet ging de Staatssecretaris in haar brief
niet in.Bij brief van 12 februari 1997 vroeg de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
om alsnog mee te delen of zij regeling van de last tot uitzetting in de Vreemdelingenwet
overwoog. Hierop reageerde de Staatssecretaris bij brief van 7 april 1997.
Zij deelde in die brief onder meer het volgende mee:«De aanpassing van de Vreemdelingencirculaire zal inhouden dat vermeld
wordt dat het toepassen van dwangmiddelen ter uitvoering van de last tot uitzetting
slechts is toegestaan indien deze in directe relatie staan tot de effectuering
van die last, zowel in tijd als naar proportie. Ik denk hierbij aan het vervoer
van de vreemdeling naar de plaats van uitzetting, de overdracht van de dienst
belast met het vervoer van de vreemdeling aan de ambtenaren belast met de
grensbewaking, het toezicht op vreemdelingen op – bijvoorbeeld –
de luchthaven Schiphol en het ophouden aldaar voorafgaand aan de daadwerkelijke
effectuering van die uitzetting.Tijdens al deze fasen van de uitzetting kunnen de bij de uitzetting van
de vreemdeling betrokken ambtenaren het aan de vreemdeling in kwestie niet
toestaan zich aan hun toezicht te onttrekken. Dit zou kunnen leiden tot een
frustratie van de feitelijke uitzetting, terwijl het gehele voortraject –
waaronder de aan die uitzetting voorafgegane vreemdelingenbewaring –
juist gericht was op de voorbereiding van een succesvolle effectuering.Ik blijf van mening dat, zolang redelijkerwijs sprake is van een continuüm
van uitzettingshandelingen, de bovengenoemde impliciete bevoegdheid zowel
afdoende mogelijkheden als garanties biedt voor een geslaagd alsmede correct
verloop van de daadwerkelijke uitzetting. Aanpassing van de Vreemdelingenwet
acht ik dan ook niet noodzakelijk.» Bij brief van 23 september 1997 deelde de Nationale ombudsman mee met
instemming kennis te hebben genomen van het besluit de aanbeveling in rapport
96/498 in zoverre op te volgen dat de tekst van de Vreemdelingencirculaire
zal worden aangescherpt. Diacritische tekensIn het Jaarverslag 1996 (blz. 221) is vermeld dat de Nationale ombudsman
in rapport 96/23 een aanbeveling heeft gedaan, gericht aan de Minister van
Justitie, om tijdig die maatregelen te treffen die nodig zijn om te voldoen
aan de eis ingevolge het Besluit Standaardschrijfwijze Persoonsgegevens, dat
per 1 januari 1997 op verblijfsdocumenten, waar van toepassing, diacritische
tekens worden gebruikt. De Minister liet weten de aanbeveling over te nemen.Bij brief van 19 december 1996 deelde de Staatssecretaris van Justitie
mee dat het waarschijnlijk pas in het najaar van 1997 mogelijk zou zijn aan
de eisen te voldoen.Daarnaar gevraagd, deelde de Staatssecretaris van Justitie de Nationale
ombudsman bij brief van 24 april 1997 mee dat inmiddels maatregelen waren
getroffen om verblijfsdocumenten, waar nodig, te voorzien van diacritische
tekens. Zij gaf daarbij overigens aan dat de automatiseringssystemen van de
politiekorpsen een juist gebruik van diacritische tekens nog niet mogelijk
maakten. 10A.3 Griffies van gerechtenIn 1997 zijn vier rapporten uitgebracht waarin (mede) een oordeel is gegeven
over een gedraging van een griffie van gerecht. Twee keer werd de klacht niet
gegrond verklaard. In het derde geval was de klacht deels gegrond
terwijl er deels geen oordeel over kon worden gegeven. Eén keer was
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Daarnaast kwam in zes zaken door middel van een interventie een oplossing
voor de klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van die klachten werd
vervolgens beëindigd. Rentedragend bewaren van inbeslaggenomen geldenIn het Jaarverslag 1996 (blz. 226 e.v.) is rapport 96/118 besproken. In
dit rapport overwoog de Nationale ombudsman onder meer dat het in het algemeen
niet aanvaardbaar is dat inbeslaggenomen gelden niet op enigerlei wijze rentedragend
worden bewaard. Artikel 7 van het Besluit inbeslaggenomen voorwerpen (Stb.
1993, 440) bevat immers de opdracht tot het nemen van de nodige maatregelen
tegen, onder meer, waardevermindering. De door de Minister van Justitie opgeworpen
bezwaren tegen het rentedragend bewaren van inbeslaggenomen gelden vormden
naar het oordeel van de Nationale ombudsman geen beletsel voor het nemen van
passende maatregelen tot het tegengaan van waardevermindering, door bewaring
op een rentegevende rekening.Het rapport bevat de aanbeveling aan de Minister van Justitie om de mogelijkheid
te onderzoeken tot het bewaren van inbeslaggenomen gelden op een rekening
waarop een zodanige rente wordt gegeven dat ten minste de inflatie wordt gecompenseerd.
Bij brief van 29 juli 1996 gaf de Minister aan de aanbeveling op te volgen.
Zij deelde vervolgens bij brief van 13 november 1996 onder meer mee dat zij
er de voorkeur aan gaf om de totale renteproblematiek inclusief de door de
Nationale ombudsman gedane aanbevelingen in het «Handboek beslag en
ontneming voor opsporingsinstanties, arrondissementsparketten en bewaarders»
op te nemen en uiteen te zetten.Bij circulaire van 1 juli 1997 verstuurde de Minister de aanvulling op
het handboek waarin onder meer de desbetreffende aanbeveling is verwerkt. Informatieverstrekking over mogelijkheid tot vragen van
vermindering van griffierechtIn het Jaarverslag 1996 (blz. 230 e.v.) is ook rapport 96/550 besproken.
In dit rapport oordeelde de Nationale ombudsman, onder aanhaling van overwegingen
uit rapport 88/073, onder meer dat het, gelet op het wettelijk systeem van
vaststellen van het verschuldigde griffierecht en het moment waarop dat gebeurt,
voor de belanghebbende justitiabele van belang is om tijdig op de hoogte te
zijn van de mogelijkheid om vermindering te vragen. Het rapport bevat de aanbeveling
aan de Minister van Justitie om te bevorderen dat justitiabelen hiervan tijdig
op de hoogte worden gesteld, voordat het verschuldigde griffierecht definitief
vaststaat.Voorts bevat het rapport de aanbeveling aan de Minister van Justitie om
te bevorderen dat verzoeker, indien hij in aanmerking kwam voor een bewijs
van onvermogen, zijn teveel betaalde griffierecht, al dan niet in de vorm
van een schadevergoeding, zou krijgen uitgekeerd.Voordat de Nationale ombudsman een reactie op de aanbeveling ontving,
werd hij geconfronteerd met een problematiek die nauw verwant is aan die in
rapport 96/550, te weten de situatie dat degene die in aanmerking wil komen
voor vermindering van griffierecht (op basis van artikel 11, eerste lid, tweede
volzin, van de Wet tarieven in burgerlijke zaken) geen recht heeft op vermindering
als hij niet al bij de indiening van het verzoekschrift een verklaring omtrent
het inkomen en het vermogen heeft overgelegd (artikelen 11, 17 en 18 van bovengenoemde
wet). Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding om in een brief van 30 januari
1997 de Minister van Justitie voor te leggen om te bezien of er mogelijkheden
zijn om te bevorderen dat iemand die materieel in aanmerking komt voor vermindering
van vast recht daar in de praktijk ook daadwerkelijk aanspraak op kan maken.
In zijn brief gaf de Nationale ombudsman enige mogelijkheden
in overweging. De Nationale ombudsman verzocht de Minister om deze te betrekken
bij haar reactie op de aanbeveling in rapport 96/550.Op 19 februari 1997 liet de Minister van Justitie weten dat zij bij brief
van 10 januari 1997 het hoofd van de gerechtelijke organisatie te Utrecht
had verzocht de informatieverstrekking te verbeteren. Zij had hem verzocht
te bevorderen dat de standaardbrief waarmee in zogenoemde Wet Mulderzaken
wordt meegedeeld dat het verzet tegen het dwangbevel door de kantonrechter
kan worden behandeld, wordt aangepast. Het leek de Minister juist dat in de
brief ook de mogelijkheid van het verminderd griffierecht zou worden genoemd.De Minister gaf het hoofd van de gerechtelijke organisatie in overweging
om een passage met de volgende strekking op te nemen:«Indien u een laag inkomen heeft, kunt u om vermindering van dit
griffierecht verzoeken. Informatie hierover vindt u in de brochure: Verklaring
omtrent inkomen en vermogen. Deze brochure is te verkrijgen op het gemeentehuis,
bij de bureaus voor rechtshulp en op de griffie van het kantongerecht. De
gemeente van uw woonplaats dient het bij de brochure gevoegde formulier, na
akkoordbevinden van de ingevulde gegevens, van een stempel te voorzien. Op
het gemeentehuis kunt u hierover nadere informatie inwinnen. U dient een verzoek
om vermindering, vergezeld van het gestempelde formulier, binnen dertig dagen
na dagtekening van deze brief aan mij toe te zenden.»De Minister van Justitie had het hoofd van de gerechtelijke organisatie
meegedeeld dat zij wilde vernemen op welke wijze het hoofd een passage over
verminderd griffierecht zou opnemen. Voorts deelde de Minister mee dat zij
verzoeker binnenkort het verschil tussen het normale en het verminderde griffierecht
zou betalen.De Minister van Justitie liet tevens weten dat zij zich bij brief van
 4 februari 1997 had gewend tot het coördinatorenoverleg van kantonrechters,
om hen in de gelegenheid te stellen hun opvatting te geven over een brief
aan alle griffiers met een verzoek om de informatieverstrekking te verbeteren.
Zij zegde toe een kopie van deze brief, indien die zou worden verstuurd, te
zullen toezenden. Ten slotte sprak de Minister de hoop uit de brief van de
Nationale ombudsman van 30 januari 1997 over de aanverwante problematiek spoedig
te kunnen beantwoorden.De Nationale ombudsman liet de Minister van Justitie bij brief van 21
maart 1997 weten met instemming te hebben kennis genomen van haar besluit
om de aanbeveling op beide punten op te volgen. Bij brief van 1 september
1997 vroeg de Nationale ombudsman de Minister van Justitie vervolgens of het
hoofd van de gerechtelijke organisatie te Utrecht gevolg had gegeven aan haar
verzoek de informatieverstrekking te verbeteren en, zo ja, hoe. Voorts verzocht
de Nationale ombudsman de Minister om hem op de hoogte te stellen van de reactie
van het coördinatorenoverleg van kantonrechters op haar brief van 4 februari
1997. Ten slotte vroeg de Nationale ombudsman om hem mee te delen of er inmiddels
een brief aan alle griffiers was toegezonden met het verzoek de informatieverstrekking
te verbeteren en, zo nee, waarom niet en op welke termijn de Minister deze
brief dan wel dacht te kunnen verzenden. De Minister van Justitie informeerde de Nationale ombudsman bij brief
van 29 oktober 1997 nader over de voortgang in de uitvoering van bovengenoemde
aanbeveling. De Minister deelde in de eerste plaats mee dat het hoofd van
de gerechtelijke organisatie te Utrecht gevolg had gegeven aan haar verzoek
om de informatieverstrekking te verbeteren.Voorts liet de Minister van Justitie weten dat de reactie van het coördinatorenoverleg
van kantonrechters op haar brief van 4 februari 1997 negatief
was geweest. De meerderheid van de coördinerend kantonrechters voelde
weinig voor de door haar voorgestane wijze van informatieverstrekking. Wel
had bijvoorbeeld de kantonrechter te Amsterdam de informatieverstrekking aangepast.Daarnaast deelde de Minister mee dat deze negatieve reactie van de kantonrechters
en de inhoud van de brief van de Nationale ombudsman van 30 januari 1997,
die de verzending van haar brief van 4 februari 1997 had doorkruist, haar
aanleiding hadden gegeven de problematiek van de informatieverstrekking over
het griffierecht in een ruimer verband te zien. Daarbij speelden eveneens
de bevindingen mee in het onderzoek dat had geleid tot rapport 96/550 en de
vaststelling daarbij dat de uitvoering van de aanbeveling die de Nationale
ombudsman had gedaan in het rapport 88/073 slechts tot geringe verbetering
had geleid. De gang van zaken had haar doen concluderen om in overleg met
alle betrokkenen alle opties te bezien om te komen tot een structurele verbetering
van de informatieverstrekking.De Minister deelde mee dat zij in verband daarmee op verschillende terreinen
onderzoek had ingesteld. Een werkgroep Herijking griffierecht had van november
1996 tot februari 1997 gesprekken gevoerd op enkele rechtbanken over onder
andere een systematische verbetering van de incasso. Daarna had de werkgroep
zich vooral gericht op het begeleiden van de voorbereidingen van een wetsvoorstel
met betrekking tot aanpassing van het griffierecht.Voorts deelde de Minister van Justitie mee dat de werkzaamheden aan de
wijziging van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(de Wet Mulder), waarvan de uitkomst werd afgewacht, complicerend werkten.
Informatieverstrekking in Wet Mulderzaken bleek door het voorstel tot herziening
van deze wet moeilijker te worden. Op 1 juli 1997 was de wet in werking getreden.
Na deze herziening bleef, aldus de Minister, één onderdeel nog
beheerst door het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: het verzet tegen
het dwangbevel, wat is te beschouwen als het indienen van een verzoekschrift.
Om de rechtzoekende tijdig in kennis te stellen van de mogelijkheid tot het
aanvragen van verminderd griffierecht dient de informatie hierover beschikbaar
te zijn alvorens het verzet wordt gedaan. Strikt genomen, is het verstrekken
van de informatie een taak van de griffies van de kantongerechten. De griffie
kan echter pas informatie verstrekken als het verzetschrift ontvangen is,
en dan is het in feite te laat, aldus de Minister. De Minister vervolgde dat
bij de recente wijziging van de Wet Mulder artikel 36, tweede lid was toegevoegd,
waarin ervan wordt uitgegaan dat het griffierecht meteen betaald wordt. Tot
de wetswijziging volgden vele kantongerechten een procedure die door de Hoge
Raad was aangegeven, waarbij het griffierecht pas gevorderd werd nadat de
officier van justitie had besloten het dwangbevel te handhaven. In de brief
waarin dit aan de rechtzoekende wordt meegedeeld, zou de vereiste informatie
kunnen worden opgenomen. Dat gebeurt nog steeds door de kantongerechten te
Utrecht en Amsterdam, maar strikt genomen is dit in strijd met het nieuw opgenomen
artikel 36, tweede lid, van de Wet Mulder.Een eerder moment van mogelijke informatieverstrekking ligt bij het Centraal
Justitieel Incasso Bureau (CJIB). De Minister had per brief van 13 oktober
1997 aan dat Bureau verzocht te onderzoeken of de benodigde informatie achter
op het dwangbevel kon worden gedrukt. Als het CJIB een aanvulling van het
formulier haalbaar acht, dan kan volgens de Minister door de aanpassing van
dit formulier in ieder geval in de Wet Mulderzaken toereikende informatie
worden verstrekt.Tot slot deelde de Minister mee dat zij de directie Rechtspleging van
haar Ministerie had gevraagd om op korte termijn, in overleg met de directie
Wetgeving van haar Ministerie, te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om
tot een wetswijziging te komen. De Minister van Justitie informeerde de Nationale ombudsman vervolgens
bij brief van 1 december 1997 nader over de mogelijkheden om tot een wijziging
van de Wet tarieven in burgerlijke zaken te komen. De Minister deelde mee
dat zij had besloten dat bij voorrang een wetsvoorstel zou worden opgesteld
«waarbij het mogelijk wordt gemaakt ook na het verplicht worden van
het griffierecht in aanmerking te komen voor korting van het griffierecht».
De Minister zegde de Nationale ombudsman toe dat zij hem een kopie van het
wetsvoorstel zou sturen zodra dit voorstel gereed zou zijn om het aan te bieden
aan de Staten-Generaal. De Minister deelde voorts mee dat zij aan de Commissie
voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer had toegezegd dat zij de griffies
zou vragen om gedurende de periode waarin de wet nog niet is gewijzigd, de
werkwijze zo aan te passen dat een adequate informatievoorziening is gewaarborgd.
Tot slot deelde zij mee dat het CJIB bij brief van 12 november 1997 had meegedeeld
dat de informatie achter op het dwangbevel zal worden geplaatst. Geen teruggave griffierecht na intrekking verzoekschriftTot slot wordt in deze paragraaf bij wijze van voorbeeld rapport 97/510
besproken. Verzoeker klaagde er onder meer over dat de griffie van het kantongerecht
in Hilversum hem in verband met de indiening van een verzoekschrift een griffierecht
van f 150 in rekening had gebracht, terwijl hij het verzoekschrift ongeveer
drie weken na de indiening ervan had ingetrokken.Op grond van artikel 11 van de Wet tarieven in burgerlijke zaken was verzoeker
griffierecht verschuldigd, ook al had hij het kantongerecht laten weten van
verder procederen af te zien. De Hoge Raad heeft daarnaast bij arrest van
12 oktober 1962 (NJ 1962, 464) bepaald dat door het enkele indienen van een
verzoekschrift een vast recht is verschuldigd. De Nationale ombudsman stelde
voorts vast dat de hiervoor genoemde tariefregeling niet voorziet in de mogelijkheid
van kwijtschelding of restitutie. De achtergrond van deze regeling is dat
de griffie, door onder meer het – veelal per aangetekende brief –
in kennis stellen van de tegenpartij, direct na de indiening van een verzoekschrift
al kosten maakt. De onderzochte gedraging was «behoorlijk». 10A.4 Gevangeniswezen en TBS 10A.4.1 AlgemeenOver het gevangeniswezen (waaronder vallen de penitentiaire inrichtingen,
de inrichtingen bedoeld voor tenuitvoerlegging van de maatregel van terbeschikkingstelling
(TBS) en de Dienst Justitiële Inrichtingen van het Ministerie van Justitie)
verschenen in 1997 negen rapporten. De rapporten betreffen in zeven gevallen
(directies van) penitentiaire inrichtingen, in één geval de
dienst justitiële inrichtingen en in één geval de Minister
van Justitie. In drie gevallen werd de klacht gegrond verklaard, in vier niet
gegrond en twee gevallen werd de klacht deels gegrond, deels niet gegrond
verklaard. 10A.4.2 Gevangeniswezen Vervoer gedetineerdenIn het Jaarverslag 1996 (blz. 238–239) is aandacht besteed aan de
aanbeveling in rapport 96/432 aan de Minister van Justitie om te onderzoeken
of er aanleiding is om tussen de penitentiaire inrichtingen en de Dienst Beveiligd
Vervoer een betere afstemming te realiseren voor het vervoer van gedetineerden.De Minister van Justitie schreef de Nationale ombudsman bij brief van
16 december 1996 onder meer dat de opzet van een nieuwe dienst, de Landelijke
Vervoersdienst Justitie, werd aangegrepen om hiervoor nieuwe regels op te
stellen. De Minister sprak in deze brief de verwachting uit dat de regels
begin 1997 gereed zouden zijn. De Nationale ombudsman verzocht de Minister
daarop bij brief van 8 januari 1997 te zijner tijd een afschrift van de nieuwe
regels aan hem toe te zenden.Bij brief van 30 juni 1997 bevestigde de Nationale ombudsman de telefonische
mededeling van een medewerker van het Ministerie van Justitie van 10 april
1997, dat de nieuwe regels waarschijnlijk binnen twee maanden gereed zouden
zijn. De Nationale ombudsman constateerde dat die termijn op dat moment al
was verstreken, maar dat hij nog geen nader bericht van de Minister had ontvangen.
Hij verzocht de Minister van Justitie daarom hem op de hoogte te brengen van
de nieuwe regels, of van de stand van zaken bij het opstellen daarvan.Op 21 juli 1997 deelde de Minister van Justitie de Nationale ombudsman
onder meer het volgende mee:«In reactie op de aanbeveling (...) en vooruitlopend op de inwerkingtreding
van de Penitentiaire Beginselenwet is op initiatief van de Dienst Justitiële
Inrichtingen een intradepartementale werkgroep in het leven geroepen, met
als doelstelling het ontwerpen van een vervoersinstructie. De gezamenlijke
inspanning van de leden van deze werkgroep hebben ertoe geleid dat er thans
een uitgebreide (concept) vervoersinstructie ligt.Alvorens tot vaststelling van de vervoersinstructie kan worden overgegaan
zal het concept nu en in de komende maanden voor advies worden voorgelegd
aan diverse instanties. Ik zal u zo spoedig mogelijk nader informeren over
de uitkomst van deze informatieronde en het vervolgtraject.»De Minister liet de Nationale ombudsman bij brief van 14 januari 1998
weten dat het overleg over een concept-vervoersinstructie nog liep. Zij verwachtte
dat de definitieve vervoersinstructie in de loop van 1998 zal kunnen worden
vastgesteld. Prijzen kantinewinkelsIn twee rapporten, 97/228 en 97/593, komt de hoogte van de prijzen van
consumptieartikelen in de kantinewinkels van huizen van bewaring aan de orde.
Het betreft in de eerste zaak het Huis van Bewaring De Blokhuispoort te Leeuwarden
en in de tweede zaak het Huis van Bewaring De Leuvense Poort te 's-Hertogenbosch.In beide gevallen klaagden gedetineerden erover dat deze prijzen aanzienlijk
hoger waren dan prijzen in winkels in de vrije maatschappij.Artikel 35 Gevangenismaatregel schrijft voor dat aan gedetineerden tegen
betaling kantine-artikelen worden verstrekt. Het gaat daarbij om consumptiegoederen
die gedetineerden kunnen aanschaffen naast de van inrichtingswege gratis verstrekte
voeding en artikelen voor persoonlijke verzorging. Er zijn geen nadere regels
gesteld ten aanzien van de hoogte van de prijs van dergelijke artikelen. Het
is de taak van de directeur van het huis van bewaring ook op dit punt ervoor
te zorgen dat de kantine in zijn inrichting aan redelijke eisen voldoet.De Nationale ombudsman overwoog in beide rapporten dat gedetineerden zich
in een kwetsbare positie bevinden, onder meer waar het gaat om de vrijheid
consumptieartikelen aan te schaffen. Zoals een van de verzoekers schreef:
«Extra-muraal was je allang overgestapt naar een andere winkel».
Uitgangspunt voor de beoordeling van de hoogte van de prijzen van kantineartikelen
is daarom dat van de directie van een huis van bewaring mag worden verwacht
dat zij er voldoende op toeziet dat de kantine een prijspeil
kent dat redelijk is in vergelijking met het prijspeil in winkels buiten het
huis van bewaring. Uit de onderzoeken van de Nationale ombudsman kwam naar
voren dat de prijzen in de kantinewinkels ongeveer 10% respectievelijk 9%
hoger waren dan prijzen die in de desbetreffende periode in supermarkten gangbaar
waren.Gezien de gegevens die de Minister had verstrekt, is het aannemelijk geworden
dat het verschil in prijsniveau geen andere oorzaak heeft dan de bijzondere
omstandigheden waaronder de betrokken exploitanten moeten werken. De extra
arbeidsinspanning die uit deze omstandigheden voortvloeit, rechtvaardigt,
in het belang van een sluitende exploitatie, het hanteren van prijzen die
iets hoger zijn dan de prijzen die gebruikelijk zijn in winkels buiten het
huis van bewaring.In dit verband valt een gemiddeld prijsverschil zoals dat in deze onderzoeken
is gebleken, naar het oordeel van de Nationale ombudsman, nog binnen de grenzen
van het aanvaardbare. De onderzochte gedragingen waren daarmee «behoorlijk».In de tweede zaak, die leidde tot rapport 97/593, bestond er ondanks deze
uitkomst toch aanleiding tot een aanbeveling. Uit het onderzoek was namelijk
gebleken dat de directie van het Huis van Bewaring De Leuvense Poort het prijspeil
in de kantine, twee maal per jaar, controleert door de prijslijsten van de
exploitant van de kantine te vergelijken met prijslijsten van kantines in
andere huizen van bewaring. Door op deze wijze de prijzen te vergelijken,
raakt de directie echter niet direct op de hoogte van de omvang van het verschil
tussen het prijspeil in de kantine en het prijspeil in winkels buiten de inrichting.
Op dit punt wijkt de werkwijze van de directie van De Leuvense Poort af van
die van de directie van het Huis van Bewaring De Blokhuispoort, die aan de
orde was in rapport 97/228, en waarbij wel sprake was van een vergelijking
met het prijspeil buiten de inrichting. De Nationale ombudsman acht het, in het belang van de gedetineerden, wenselijk
dat tussen de penitentiaire inrichtingen geen verschillen bestaan in de wijze
waarop de periodieke controle plaatsvindt van de prijzen in de kantine. In
dit verband mag met name worden verwacht dat deze controle mede is gebaseerd
op gegevens van het prijspeil in winkels buiten de inrichting. In dat verband
kan worden gedacht aan gegevens die worden ontleend aan de richtprijzen zoals
de Consumentenbond die periodiek opstelt. De Nationale ombudsman gaf de Minister
van Justitie daarom in overweging het rapport 97/593 onder de aandacht te
brengen van de directies van de penitentiaire inrichtingen, in het belang
van een eenduidige werkwijze op dit punt. Op 22 januari deelde de Minister
van Justitie de Nationale ombudsman mee dat de aanbeveling werd opgevolgd. Medische zorg aan gedetineerdeDe zaak die leidde tot rapport 97/243 (AB 1997, nr.297, m.n. PJS; Delikt
en Delinkwent, 1997, nr. 27) betrof een klacht van een gedetineerde over het
uitblijven van een operatieve ingreep aan zijn pols.De verantwoordelijkheid voor de medische zorg binnen penitentiaire inrichtingen
wordt gedeeld door de directie van de inrichting en de inrichtingsarts. Voorzover
het de professionele kwaliteit van de verleende medische zorg betreft, is
de arts verantwoordelijk. De Nationale ombudsman is niet bevoegd medisch handelen
te beoordelen, en beperkt zich daarom tot de beoordeling van de wijze waarop
de directie van de inrichting uitvoering geeft aan haar verantwoordelijkheid
voor het er op toezien dat de medische dienst naar behoren functioneert, dit
in verband met het recht van gedetineerden op adequate medische verzorging.Op 31 december 1994 was verzoeker ten val gekomen in het verkeer, waarbij
hij verwondingen had opgelopen aan zijn linkerpols en onderarm.
Na het ongeval constateerde de politie dat verzoeker illegaal in Nederland
verbleef. Verzoeker werd daarop in vreemdelingenbewaring gesteld. Tijdens
zijn verblijf van zeven dagen in een politiebureau kreeg hij pijnstillers.
Nadat hij op 7 januari 1995 was overgeplaatst naar het justitieel complex
Willem II te Tilburg werd hij daar enkele malen onderzocht door de inrichtingsarts.
Omdat zijn pijnklachten bleven aanhouden, werd hij op 15 februari 1997 onderzocht
in het St. Elisabeth Gasthuis te Tilburg. Daarbij werd geconstateerd dat de
arm van verzoeker een breuk vertoonde, die operatief moest worden behandeld.
De inrichtingsarts, verbonden aan het justitieel complex Willem II, plaatste
verzoeker vervolgens op de wachtlijst voor een operatieve behandeling in het
Penitentiaire Ziekenhuis te Scheveningen. De inrichtingsarts had in dit verband
niet geïnformeerd naar de eventuele wachttijd waarmee verzoeker te maken
zou kunnen krijgen.Verzoeker bleef last houden van pijnklachten en werd daarom op 14 maart
1995 nogmaals onderzocht in het St. Elisabeth-Gasthuis te Tilburg. De inrichtingsarts
had de arts van dit ziekenhuis gevraagd of verzoeker snel moest worden geopereerd.
Deze arts had daarop aangegeven dat dit niet het geval was. Dit medisch oordeel
was voor de Nationale ombudsman in het kader van het onderzoek een gegeven.Toen verzoeker op 19 mei 1995 in vrijheid werd gesteld, was hij nog niet
operatief behandeld. Hij klaagde er bij de Nationale ombudsman over dat de
directie van het justitieel complex Koning Willem II in Tilburg hem de operatie
die artsen noodzakelijk hadden geacht niet had laten ondergaan in een gewoon
ziekenhuis, maar hem daartoe had geplaatst op de wachtlijst van het Penitentiaire
Ziekenhuis te 's-Gravenhage.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoeker vanaf 15 februari 1995,
de datum waarop de noodzaak van operatief ingrijpen kwam vast te staan, tot
19 mei 1995, de datum van zijn vrijlating, in afwachting was geweest van een
operatieve behandeling. Gedurende deze periode van meer dan drie maanden,
en ook al daaraan voorafgaand, sinds het ongeval van 31 december 1994, had
verzoeker zich beklaagd over het pijnlijke karakter van zijn aandoening. Hoewel
deze aandoening niet was aangemerkt als spoedeisend in medische zin, stond
vast dat verzoeker, om van zijn pijn verlost te worden, een onmiskenbaar belang
had bij het ondergaan van een behandeling op zo kort mogelijke termijn.De inrichtingsarts had verzoeker laten plaatsen op de wachtlijst voor
behandeling in het Penitentiaire Ziekenhuis. Hij handelde daarmee in overeenstemming
met het beleid van de Minister van Justitie op dit punt. Dit beleid voorziet
op zichzelf niet in de mogelijkheid om een gedetineerde die veel hinder ondervindt
van een bepaalde aandoening elders te behandelen zolang medisch gezien een
behandeling met spoed niet noodzakelijk is geoordeeld en de vereiste medische
specialisatie ook in het Penitentiaire Ziekenhuis voorhanden is.Het voorgaande nam echter niet weg dat moest worden nagegaan of de directie
van het justitieel complex Willem II in Tilburg in dit geval op een aanvaardbare
wijze uitvoering had gegeven aan haar verantwoordelijkheid om toe te zien
op het behoorlijk functioneren van de medische dienst.De Nationale ombudsman achtte in dat verband het volgende van belang.
Op het moment waarop verzoeker op de wachtlijst werd geplaatst voor behandeling
in het Penitentiaire Ziekenhuis kon niet worden aangegeven hoe lang hij zou
moeten wachten op een operatie. Wel was duidelijk dat voor niet spoedeisende
gevallen hoe dan ook rekening moest worden gehouden met de mogelijkheid van
een wachttijd van meer dan enkele weken.Door zijn detentie stond het verzoeker niet vrij om zelf elders medische
hulp te vragen. In die situatie had van de directie mogen worden verwacht
dat zij tenminste zich ervoor zou hebben ingespannen om na te gaan of er mogelijkheden waren om verzoeker binnen een afzienbare en concreet
aan te duiden termijn in aanmerking te doen komen voor de noodzakelijke behandeling,
zodat hij op dat punt niet – langdurig – volstrekt in het onzekere
behoefde te verkeren. In dit verband is van belang dat verzoeker in het St.
Elisabeth ziekenhuis in Tilburg op een termijn van drie tot vier weken operatief
had kunnen worden behandeld. Van de directie had mogen worden verwacht dat
zij niet geheel aan deze behandelmogelijkheid was voorbijgegaan, en dat zij,
in samenspraak met de inrichtingsarts, eventueel in dat verband contact had
gezocht met het Ministerie van Justitie, gelet op de effecten van een onverkorte
uitvoering van het eerder genoemde beleid in verzoekers geval. De Nationale
ombudsman achtte onjuist dat dit niet was gebeurd. Daarmee was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk». Waarnemingsregeling inrichtingsartsBij brief van 14 januari 1998 kwam de Minister van Justitie terug op de
aanbeveling in rapport 94/287 over het treffen van een waarnemingsregeling
voor de inrichtingsarts in de penitentiaire inrichting Het Sticht in Utrecht
(zie Jaarverslag 1994, blz. 205–207, en Jaarverslag 1996, blz. 235).
Begin januari 1997 verwachtte de Minister dat medio januari 1997 voorzien
zou zijn in een goede waarnemingsregeling. Omdat de directeur van de betrokken
inrichting met een aantal problemen van onder meer rechtspositionele aard
werd geconfronteerd, bleek dit echter niet eenvoudig te realiseren. Dit had
geleid tot stagnatie in de realisering van de regeling. De Minister liet weten
dat zij daarom inmiddels had besloten om de desbetreffende directeur een aanwijzing
te geven die ertoe moet leiden dat de beoogde waarnemingsregeling alsnog tot
stand wordt gebracht. De bedoeling was dat een waarnemer voor PI Het Sticht
voor 2 februari 1998 daadwerkelijk beschikbaar zou komen. 10A.4.3 TBS TBS-passantenIn het Jaarverslag 1996 (blz. 239 e.v.) is uitgebreid aandacht besteed
aan rapport 96/575 (AB 1997, nr. 36, m.n. PJS), dat betrekking heeft op de
problematiek van de (wachttijd voor) TBS-passanten. In dit rapport deed de
Nationale ombudsman de Minister van Justitie de aanbeveling:«1. op zo kort mogelijke termijn zorg te dragen voor het opstellen
van betrouwbare prognoses voor het bepalen van de behoefte aan plaatsen voor
TBS-gestelden, en, voorzover nodig, de voorgenomen capaciteitsuitbreiding
aan te passen aan de aldus herziene prognoses;2. zorg te dragen voor een zo snel mogelijke effectuering van de noodzakelijk
gebleken uitbreiding;3. zo spoedig mogelijk passende maatregelen te nemen ter beperking van
de nadelige gevolgen van de wachttijd voor de betrokken TBS-passanten, dit
ongeacht de eventuele compensatie als gevolg van rechterlijke uitspraken.»De Minister reageerde bij brief van 4 maart 1997 op de aanbeveling. Zij
schreef onder meer het volgende:Ten aanzien van de eerste aanbeveling:«Om het model statistisch te optimaliseren zijn externe deskundigen
op het terrein van stochastische simulatie en overlevingsduuranalyse geconsulteerd.
Bij de verdere ontwikkeling van het model zullen de aanbevelingen van de door
u aangezochte deskundigen – zoals het opnemen in het model van het type
terbeschikkinggestelde – worden betrokken. Een en ander dient op korte
termijn – binnen drie maanden – te leiden tot een
statistisch zo betrouwbaar mogelijk model. Hierbij moet worden opgemerkt dat
exogene (maatschappelijke) ontwikkelingen altijd voorspelde ontwikkelingen
kunnen doorkruisen. Zo wordt door het WODC thans onderzocht wat nu daadwerkelijk
de oorzaak c.q. de oorzaken zijn geweest voor de onverwachte stijging van
het aantal opleggingen begin jaren negentig. Er is overleg met het Sociaal-
en Cultureel Planbureau. Aan dit bureau, dat veel expertise heeft op het gebied
van toekomstramingen in het algemeen en op het justitiële terrein in
het bijzonder, wordt gevraagd het prognoses-instrumentarium voor de indelingscapaciteit
te herijken. In dat verband zal ook het TBS-model worden bezien.Vooralsnog blijkt dat de behoefte zoals geprognosticeerd met het systeemdynamisch
model over 1996 is bewaarheid. Dit betekent dat ultimo 1996 er ongeveer 900
plaatsen in TBS-inrichtingen nodig waren bij een bruikbare capaciteit van
728 plaatsen.»Ten aanzien van de tweede aanbeveling:«De stijging van het aantal opleggingen begin jaren negentig is
aanleiding geweest tot een besluit van de Ministers van Justitie en Welzijn,
Volksgezondheid en Cultuur d.d. 17 augustus 1993, vastgelegd in een brief
van 28 februari 1994 tot uitbreiding van TBS-capaciteit. Het gaat in totaal
om 96 plaatsen, alle bij bestaande klinieken en te realiseren in 1994 en 1995.Het volgende besluit strekkende tot een meer omvattende capaciteitsuitbreiding
dateert van het najaar van 1995 en is genomen in het kader van de begrotingsbesprekingen.
Het gaat om een uitbreiding met 210 plaatsen – waarvan 40 bestemd voor
vervolgvoorzieningen onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van VWS –
die eind 1998 gerealiseerd zullen zijn. Bij de begroting voor 1997 zijn voor
de periode 1997 en 1998 nogmaals 72 plaatsen toegevoegd aan de TBS-capaciteit.Bij de beoordeling van hetgeen het Ministerie van Justitie in de afgelopen
jaren had moeten doen om het capaciteitsprobleem het hoofd te bieden is van
belang dat uitbreiding van voorzieningen tijd kost, zodat op het moment dat
wordt besloten tot uitbreiding van de voorzieningen die voorzieningen nog
niet gereed zijn.»Ten aanzien van de derde aanbeveling:«Dezerzijds wordt uw opvatting gedeeld dat het huidige tekort zodanig
dient te worden teruggedrongen dat de wachttijd voor TBS-passanten weer tot
een aanvaardbare lengte wordt teruggebracht. Daartoe zou de capaciteit van
de sector TBS tenminste voor de komende vier jaar tijdelijk substantieel moeten
worden vergroot tot het moment dat de behoefte wordt gedekt door de structurele
capaciteit. Een plan voor het tussentijds realiseren van 120 extra noodplaatsen
heb ik daartoe laten opstellen. Het gaat daarbij om 60 plaatsen bij TBS-inrichtingen
en 60 noodplaatsen in een penitentiaire inrichting. Dit plan, hierna te noemen
«noodplaatsenplan», omvat ook aanvullende maatregelen om –
waar nodig en mogelijk – nadere begeleiding te bieden aan TBS-passanten
gedurende hun wachttijd in een penitentiaire inrichting.(...)Dit uitgewerkte plan heb ik voor besluitvorming aan de Ministerraad voorgelegd.
Zodra besluiten zijn genomen zal ik de Tweede Kamer schriftelijk informeren.
Een afschrift van dat schrijven zal ik u doen toekomen.»De Nationale ombudsman dankte de Minister op 20 maart 1997 voor haar brief.
Hij verzocht de Minister hem op de hoogte te houden van verdere ontwikkelingen
ten aanzien van de onderwerpen zoals die met de drie aanbevelingen
in rapport 96/575 aan de orde waren gesteld. Tevens verzocht hij de Minister
om, naast de toegezegde stukken, ook een afschrift te sturen van de in haar
brief genoemde mogelijke aanpassingen van het prognosemodel.De Minister van Justitie zond bij brief van 26 maart 1997 aan de Nationale
ombudsman een afschrift van haar brief van 4 maart 1997 aan de Tweede Kamer.
In deze brief bood de Minister de Tweede Kamer onder meer uitleg over de in
de Ministerraad genomen besluiten ten behoeve van noodopvang van TBS-passanten.
In dat verband schreef zij de Kamer onder meer het volgende: «Dat thans
het realiseren van noodopvang noodzakelijk is, heeft een aantal oorzaken,
te weten:1. De aanvaardbaarheid van het gedurende enige tijd voortbestaan van een
capaciteitstekort is in een ander daglicht komen te staan. De oorzaak hiervan
is: de feitelijke omvang van de groep passanten, de uitspraken in kort geding
waarbij vanaf zes maanden passant-zijn schadevergoedingen zijn toegekend en
de scherpe kritiek van de Nationale ombudsman in een recent verschenen rapport
over de passantenproblematiek. Het gevoerde beleid terzake wordt als onbehoorlijk
gekwalificeerd.2. Bij het realiseren van de voorgenomen uitbreidingen is vertraging opgetreden.3. De werkelijke effecten van de maatregelen op basis van het rapport
Doelmatig behandelen zullen pas op langere termijn duidelijk worden en daarna
hooguit geleidelijk doorwerken in de capaciteitsbehoefte. Daardoor zal ook
na 1998 behoefte bestaan aan extra (nood)capaciteit.De omvang van de noodzakelijk geachte noodvoorzieningen is bepaald op
basis van de behoefteraming ten behoeve van de begroting 1997. De confrontatie
van geraamde behoefte en voorzienbare beschikbaarheid van capaciteit levert
het volgende beeld op: ultimo19961997199819992000behoefte8979711 0251 0621 099benutbare70783085592210 031TBS-capaciteit      extra vervolgvoorzieningen2020404040tekort170121130100561 De aansluiting met de in de begroting genoemde capaciteit
kan worden gevonden, door de hierin genoemde capaciteit te verminderen met
de capaciteit van het Pieter Baan Centrum (32) en te vermeerderen met voor
TBS-verpleegden gereserveerde plaatsen in Hoeve Boschoord en de FPK's in Eindhoven
en Assen.Dit leidt tot de conclusie dat acute maatregelen gericht op uitbreiding
van de capaciteit thans onontkoombaar zijn. De noodmaatregelen zijn primair
bedoeld als antwoord op het acute tekort zoals hierboven geschetst. Met de
extra plaatsen kunnen de passanten langer dan 6 maanden worden opgenomen in
een TBS-inrichting. Dat niet het gehele actuele tekort wordt afgedekt, heeft
te maken met de verwachte behoefte ultimo 1997. Bij een hoger aantal plaatsen
zou een deel van de noodvoorzieningen reeds in de opstartfase weer moeten
worden afgebouwd. De vraag of de reeds geplande uitbreidingen, exclusief de
noodmaatregelen, voldoende zullen zijn voor de periode na 2000 hangt sterk
af van de vraag of de maatregelen op basis van Doelmatig behandelen het beoogde
effect sorteren.Gelet op de termijn waarop effecten verwacht mogen worden en het gegeven
dat zij slechts geleidelijk zullen doorwerken in de capaciteitsbehoefte, acht
ik het verantwoord vanaf 2000 uit te gaan van een stabilisering van de behoefte.
Het geraamde accres bedraagt in de daaraan voorafgaande 4 jaar ruim 200 plaatsen.
Gelet op de kritiek van de Nationale ombudsman, dat in het verleden
onvoldoende rekening is gehouden met een tegenvallende behoefteontwikkeling,
acht ik het onverstandig het beleid op een nog optimistischer scenario te
baseren. In het geraamde tekort bij stabilisering van de behoefte vanaf 2000
kan worden voorzien door de als noodmaatregel gerealiseerde uitbreidingen
van de TBS-klinieken (60 plaatsen) een structureel karakter te geven.» Bij brief van 9 april 1997 zond de Minister de Nationale ombudsman een
exemplaar van het rapport van de werkgroep Noodopvang TBS passanten II van
30 november 1996, dat een nadere onderbouwing bevat van de stellingname van
de Minister in haar brief van 4 maart 1997.Vervolgens zond de Minister bij brief van 6 juni 1997 nadere informatie
over de ontwikkeling van het TBS (capaciteits-)model. In deze informatie werd
een overzicht gegeven van de wijze waarop en de fases waarin onderzoek zou
worden gedaan ter voorbereiding van een beslissingsondersteuningssyteem. Dit
betrof een analyse van trendbreuken (fase 1), een onderzoek naar de voorspelbaarheid
van de behandelduur op basis van het type TBS-gestelde (fase 2) en de ontwikkeling
van het beslissingsondersteuningssysteem (fase 3). In de beschrijving van
dit ontwikkelingsonderzoek werd uitgegaan van afsluiting en oplevering van
het systeem in de eerste helft van augustus 1997.Op 14 januari 1998 liet de Minister de Nationale ombudsman het volgende
weten:«(a) Met betrekking tot de ontwikkeling van een nieuw prognosemodel
bericht ik u dat dit model gereed is. Met het nieuwe model is de kans geringer
dat systematische onderschattingen van de capaciteitsbehoefte optreden. De
verbeterde techniek maakt het ook mogelijk de effecten van bepaalde beleidsvarianten
door te rekenen. (...)(b) De stand van zaken van de uitbreiding van de TBS-capaciteit is als
volgt. In mijn brief aan de Kamer van 4 maart 1997 werd al ingegaan op de
voorkomende jaren verwachte ontwikkeling van de capaciteitsbehoefte van de
sector TBS. Voor de periode tot 2000 werd een tijdelijk tekort verwacht van
ca. 120 plaatsen. Vanaf 2000 zou door de op stapel staande nieuwbouw en een
beperkte structurele uitbreiding met 60 plaatsen een evenwicht mogen worden
verwacht tussen vraag en aanbod. Op grond van die inzichten besloot het Kabinet
eind februari van dit jaar om de TBS capaciteit voor de periode tot 2000 tijdelijk
uit te breiden met 120 noodplaatsen, waarvan er 60 structureel bij zouden
komen vanaf 2000. Deze uitbreidingsactie loopt momenteel. De helft van deze
noodplaatsen wordt in de sector zelf gecreëerd. De andere helft wordt
gerealiseerd in de vorm van een aparte TBS-noodvoorziening die wordt ondergebracht
in de daarvoor aan te passen penitentiaire inrichting de Singel te Amsterdam. De realisatie van de noodplaatsen bij de TBS-klinieken kon vrij direct
ter hand worden genomen. Het merendeel (58 plaatsen) van dat contingent zal
eind van dit jaar zijn opgeleverd. De ingebruikneming van de TBS-noodvoorziening
(met 56 plaatsen) in de Singel is thans voorzien per 1 juli van dit jaar.
(...) Ultimo 1997 bedroeg de formele (dit is de bouwkundig opgeleverde) capaciteit
van de sector TBS in totaal 895 plaatsen. Hiervan zullen 852 plaatsen ook
reeds daadwerkelijk kunnen zijn bezet. Bovendien zullen er 30 forensische
doorstroomplaatsen in Regionale Instellingen voor Beschermende Woonvormen
(RIBW) in gebruik zijn. In totaal dus eind 1997, 925 opgeleverde plaatsen
ten behoeve van TBS-gestelden. De laatste 10 van deze RIBW-plaatsen komen
dit jaar beschikbaar.(c) Over de maatregelen die worden genomen om de nadelige gevolgen van
het lange wachten als passant te beperken kan ik u het volgende melden. In het zogenaamde noodplan, waarover eveneens in genoemde brief aan de Tweede Kamer is bericht, is geld uitgetrokken voor zogeheten
flankerend beleid. Hieruit wordt op dit moment aanvullende financiering geboden
voor een experiment – dat overigens overwegend uit AWBZ-middelen wordt
gefinancierd – van de polikliniek van Oldenkotte en het Huis van Bewaring
te Zwolle. Als de ervaringen hiermee positief zijn, zal uitbreiding van deze
aanpak zeker worden overwogen. Een voorstel hiertoe van de polikliniek van
de Prof. mr. W. P. J. Pompekliniek wordt in dit verband reeds op
haalbaarheid beoordeeld. Voorts zal een kaderstellende beleidsnotitie worden
opgesteld voor de verschillende vormen van flankerend beleid, die een positieve
bijdrage zouden kunnen leveren aan het verloop van de behandeling.» Huishoudelijke reglementen voor TBS-kliniekenBij brief van 14 januari 1998 kwam de Minister van Justitie terug op de
aanbeveling in rapport 90/125 (zie Jaarverslag 1990, blz. 212–213),
om de bestaande huishoudelijke reglementen van de rijks TBS-inrichtingen te
herzien. Tussentijds was aan de Nationale ombudsman gerapporteerd dat de Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden aanstaande was en dat op grond van die
wet een model voor de huisregels zou worden ontworpen. De huisregels omvatten
tevens de huishoudelijke reglementen.Op 1 oktober 1997 zijn in werking getreden de nieuwe Beginselenwet verpleging
ter beschikking gestelden en de daarbij behorende algemene maatregel van bestuur,
het Reglement verpleging ter beschikking gestelden. De Minister liet weten
dat het niet gelukt was het model voor de huisregels gelijk na de inwerkingtreding
van de nieuwe wet vast te stellen. Inmiddels was wel het concept van het model
ontworpen en voor advies voorgelegd aan de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing.
De Minister verwachtte dat het model vervolgens uiterlijk 1 maart 1998 wordt
vastgesteld. Overigens zijn in de nieuwe wet en de algemene maatregel van
bestuur al veel onderwerpen geregeld die voorheen in de huishoudelijk reglementen
of andere lagere regelgeving waren geregeld, zo liet zij weten. Verder gaf
de Minister aan dat de TBS-inrichtingen inmiddels doende zijn op basis van
het concept-model hun huisregels aan te passen, dan wel nieuwe huisregels
op te stellen. Zij verwachtte dat deze kort na 1 april 1998 kunnen worden
vastgesteld. 10A.5 Raden/Raad voor de KinderbeschermingIn 1997 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit op het terrein
van de Raad voor de Kinderbescherming. In beide gevallen ging het daarbij
nog om klachten over gedragingen van een Raad voor de Kinderbescherming in
een arrondissement, derhalve gedragingen van voor 29 juni 1996. Op die datum
werden de Raden voor de Kinderbescherming formeel omgevormd tot één
Raad voor de Kinderbescherming, zetelend te Utrecht (zie hiervoor uitgebreider:
Jaarverslag 1996, blz. 244). Eén keer was de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond en werd er deels geen oordeel gegeven. De andere klacht
was deels gegrond en deels niet gegrond (Klachten over het Landelijk Bureau
Inning Onderhoudsbijdragen – een zelfstandig bestuursorgaan –
komen aan de orde in § 10B.3).In de klachten die hebben geleid tot de hiervoor genoemde twee rapporten
(97/298 en 97/427) was de onderliggende problematiek een geschil tussen de
betrokken ex-echtgenoten over de omgangsregeling van één van
hen met hun kind. In één van beide gevallen ging het ook over
de gezagsvoorziening. In het verband van deze onderliggende problematiek werd
geklaagd over de inhoud van de rapportage van de Raad voor de Kinderbescherming
aan de rechter, alsmede over de wijze waarop die tot stand was gekomen. De
Nationale ombudsman achtte de gedragingen van de betrokken Raden
in deze zaken voor het grootste deel in overeenstemming met de richtlijnen
zoals die zijn vastgesteld in het zogenoemde Normenrapport II.Overigens leiden klachten over de Raad voor de Kinderbescherming die bij
de Nationale ombudsman worden ingediend minder vaak tot een onderzoek dan
bij klachten over de meeste andere sectoren van de overheid het geval is.
Daarvoor zijn globaal twee oorzaken aan te wijzen.Voor de Raad voor de Kinderbescherming is een klachtenregeling van kracht
(het Besluit klachtbehandeling Raad voor de Kinderbescherming van 24 juni
1996) die door de Nationale ombudsman moet worden aangemerkt als een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening als bedoeld in de artikelen
14 en 16 van de WNo. Dit betekent onder meer dat de Nationale ombudsman niet
bevoegd is een gedraging van de Raad voor de Kinderbescherming te onderzoeken
zolang van die klachtenregeling gebruik gemaakt wordt of kan worden (artikel
16, onderdeel c, WNo). Indien dat het geval is, verwijst de Nationale ombudsman
de verzoeker naar die regeling. Nadat de klachtprocedure volgens het Besluit
klachtbehandeling Raad voor de Kinderbescherming is doorlopen, herleeft in
beginsel de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. De praktijk leert dat
betrekkelijk weinig verzoekers zich dan nog opnieuw tot de Nationale ombudsman
wenden.Een tweede reden waarom relatief slechts weinig verzoekschriften over
de Raad voor de Kinderbescherming aanleiding geven tot een onderzoek van de
Nationale ombudsman hangt samen met de omstandigheid dat een aanzienlijk deel
van de klachten over de Raad voor de Kinderbescherming betrekking heeft op
de inhoud of de wijze van totstandkoming van rapporten van de raad die op
verzoek van de rechter zijn uitgebracht. Voorzover (mede) op basis van een
dergelijk rapport een rechterlijke beslissing is gegeven, moet de Nationale
ombudsman ervan uitgaan dat de desbetreffende rapportage is getoetst door
de rechter, en dat het derhalve gaat om een gedraging waarop de rechterlijke
macht toeziet. Op grond van artikel 1a, tweede lid, van de Wet Nationale ombudsman
is de WNo op dergelijke gedragingen niet van toepassing. Op dit punt heeft
de Nationale ombudsman zijn beleid gepreciseerd. Dit betekent dat hij in beginsel
niet meer zal toekomen aan toetsing van gedragingen van de Raad voor de Kinderbescherming
aan het zogenoemde Normenrapport II. 10A.6 SchadevergoedingIn 1997 werden vier rapporten uitgebracht ten aanzien van het Ministerie
van Justitie die (mede) betrekking hebben op het onderwerp schadevergoeding.
Eén klacht werd gegrond verklaard, drie klachten niet gegrond.Bij wijze van illustratie wordt hier aandacht besteed aan rapport 97/67
(Delikt en Delinkwent 1997, afl. 8; AB 1997, nr. 108, m.n. PJS). Dit rapport
betreft de afwijzing door de Minister van Justitie van een verzoek om schadevergoeding
na strafvervolging.Verzoeker was aangemerkt als verdachte van het plegen van twee ernstige
misdrijven. In verband met deze verdenking had hij enige tijd in voorlopige
hechtenis doorgebracht. Verzoeker werd door de rechter buiten vervolging gesteld
onder meer op grond van de overweging dat de stukken in het strafrechtelijk
dossier geen enkele concrete of directe aanwijzing gaven dat «verdachte
één of meer van de hem telastegelegde feitelijke handelingen
daadwerkelijk heeft verricht». De rechtbank kwam daarmee tot het oordeel
dat het hoogst onwaarschijnlijk zou zijn dat de strafrechter, later oordelend,
tot een bewezenverklaring van enig telastegelegd feit zou komen. Vervolgens diende verzoeker bij de bevoegde rechter een verzoek tot schadevergoeding
in, gebaseerd op artikel 89 van het Wetboek van Strafvordering. Dit artikel
bepaalt dat indien een strafzaak eindigt zonder oplegging van straf of maatregel,
de rechter aan de gewezen verdachte een vergoeding ten laste van de Staat
kan toekennen voor de schade die hij heeft geleden ten gevolge van ondergane
verzekering of voorlopige hechtenis. Aan verzoeker werd een vergoeding uitgekeerd
van ruim 18 000 gulden. De rechter wees het – veel hogere –
verzoek om schadevergoeding af voorzover dit was gebaseerd op schade die niet
zozeer door verzekering of voorlopige hechtenis was veroorzaakt, maar door
de strafvervolging en de daarmee veroorzaakte publiciteit rond de persoon
van verzoeker. Verzoeker diende vervolgens een verzoek tot vergoeding van
de resterende schade in bij de Minister van Justitie. De Minister wees het
verzoek echter af omdat de onschuld van verzoeker niet onomstotelijk bleek
uit het strafdossier.In deze stand bereikte de zaak de Nationale ombudsman. Verzoeker klaagde
bij de Nationale ombudsman over de afwijzing door de Minister van Justitie
van zijn verzoek.De Nationale ombudsman overwoog dat de Minister zich bij haar weigering
had gebaseerd op de overweging dat de Hoge Raad voor de beoordeling van schadeclaims
als deze als criterium formuleert dat achteraf uit het strafdossier –
uit de einduitspraak of anderszins – blijkt dat de verdenking ten onrechte
heeft bestaan. Dat was in de bewuste zaak (nog) niet aangetoond. Voor de beantwoording
van de vraag of de tegen verzoeker gerezen verdenking terecht had bestaan,
zou een groot aantal geschilpunten moeten worden opgelost. Uit de door de
Minister en door verzoeker verstrekte informatie, onder meer ten aanzien van
de waardering van de in het strafdossier opgenomen verklaringen en medische
bevindingen, kwam het gecompliceerde karakter van deze zaak naar voren.Gelet op de hiervoor genoemde feiten in deze zaak, en gezien de vaste
terughoudende benadering van schadevergoedingszaken door de Nationale ombudsman,
werd geoordeeld dat de gronden waarop de aanspraak van verzoeker op schadevergoeding
berustte niet zo evident juist waren dat de Minister van Justitie, gelet op
de door haar aangehaalde jurisprudentie van de Hoge Raad, niet in redelijkheid
had kunnen weigeren om de gevraagde schadevergoeding toe te kennen. De onderzochte
gedraging was daarmee «behoorlijk». 10A.7 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van JustitieIn zeven rapporten met betrekking tot het Ministerie van Justitie komen
diverse onderwerpen aan de orde die (deels) vallen buiten het bereik van de
voorgaande paragrafen. Twee keer werd de klacht gegrond verklaard, drie keer
niet gegrond en twee maal was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Twee rapporten hebben betrekking op de wijze waarop onderzoeken waren
uitgevoerd door politiediensten die vallen onder de verantwoordelijkheid van
de Minister van Justitie, te weten het Korps Landelijke Politiediensten en
de rijksrecherche. Een van deze rapporten (97/561) komt aan de orde in § 7A.22. Behandeling verzoek gedetineerde tot overbrengingRapport 97/275 heeft betrekking op een Nederlandse burger die ten tijde
van het onderzoek van de Nationale ombudsman gedetineerd was in de Verenigde
Staten. Op 7 januari 1995 diende verzoeker bij de bevoegde Amerikaanse autoriteiten
een verzoek in tot overbrenging naar Nederland, zodat hij de
in Amerika aan hem opgelegde gevangenisstraf in Nederland zou kunnen ondergaan.De procedure tot overbrenging van gedetineerden voorziet in een verzoek
van de Staat waar de gevonniste persoon zich bevindt aan de Staat waar de
gedetineerde als ingezetene wordt aangemerkt, om de gevonniste persoon in
eigen land de opgelegde straf te laten ondergaan. Deze procedure is gebaseerd
op het Verdrag inzake overbrenging van gevonniste personen van 21 maart 1983,
waarbij onder meer Nederland en de Verenigde Staten van Amerika partij zijn.Het verzoek van Amerika aan Nederland werd door de Minister ontvangen
op 3 januari 1996. Verzoeker klaagde er onder meer over dat de Minister van
Justitie onvoldoende voortvarendheid had betracht bij de behandeling van de
zaak met betrekking tot zijn overbrenging.De Minister van Justitie gaf in reactie op de klacht aan dat er voor de
behandeling van verzoeken tot overbrenging afkomstig van buitenlandse autoriteiten
geen fatale termijnen gelden. Volgens de Minister leidde dit ertoe dat de
beantwoording van dergelijke verzoeken, indien zich bijzondere omstandigheden
voordoen, niet altijd de prioriteit kan krijgen die de gedetineerde wenselijk
acht. Hoewel het aantal verzoeken jaarlijks stijgt, wordt er van Nederlandse
zijde naar gestreefd de verzoeken binnen redelijke termijn af te handelen,
aldus de Minister van Justitie.Volgens telefonische informatie van een medewerker van het Ministerie
van Justitie bedroeg ten tijde van het onderzoek naar de klacht de gebruikelijke
termijn voor het geven van de voorlopige reactie op een verzoek van de buitenlandse
autoriteiten (een brief met informatie over de Nederlandse situatie), afhankelijk
van de werkdruk op het Ministerie, maximaal acht weken. Overigens kon de totale
afhandeling van een verzoek om overbrenging volgens deze medewerker een half
jaar tot een jaar in beslag nemen.In dit geval was de onderzochte gedraging voor een deel van de behandelingstermijn
«niet behoorlijk», en voor het overige «behoorlijk».De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van de mededeling dat
het Ministerie van Justitie maatregelen heeft genomen om de procedure inzake
overbrenging van gedetineerden te versnellen. Kosteloze naamswijzigingIn de zaak die leidde tot rapport 97/500 ging het om de wijze waarop de
Minister van Justitie zich had opgesteld in een geschil tussen verzoeker en
zijn ex-partner over de voorgenomen naamswijziging van hun minderjarige dochter.
De ex-partner van verzoeker had deze naamswijziging verzocht, waardoor de
dochter niet langer de achternaam van verzoeker zou dragen, maar die van haarzelf.
Bij Koninklijk Besluit werd de achternaam van de dochter in augustus 1992
gewijzigd. De Staatssecretaris van Justitie verklaarde het bezwaar van verzoeker
tegen dit besluit ongegrond. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State honoreerde verzoekers bezwaar echter wel, en vernietigde het besluit
bij uitspraak van 31 oktober 1994. De Staatssecretaris bracht de ex-partner
van verzoeker bij brief van 28 november 1994 op de hoogte van deze uitspraak.
Abusievelijk werd echter aan de uitspraak pas in oktober 1996 uitvoering gegeven.Verzoeker klaagde er allereerst over dat de Staatssecretaris van Justitie
bij brief van 8 oktober 1996 aan zijn ex-partner had laten weten dat wanneer
zij opnieuw een verzoek tot naamswijziging zou willen indienen, dat verzoek
kosteloos en met voorrang in behandeling zou worden genomen.De Nationale ombudsman zag geen reden voor kritiek op deze handelwijze
van de Staatssecretaris. Het feit dat de Staatssecretaris pas in oktober 1996
uitvoering had gegeven aan de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van twee jaar daarvoor betekende dat de ex-partner van verzoeker ook pas in
1996 een nieuw verzoek om naamswijziging kon indienen. Gelet
hierop vond de Nationale ombudsman de toezegging van de Staatssecretaris aan
de ex-partner van verzoeker niet onredelijk. 10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor RechtsbijstandIn 1997 werden op het terrein van de Raden voor Rechtsbijstand achttien
verzoekschriften ontvangen. Er werden twee rapporten uitgebracht, beide met
betrekking tot de Raad voor Rechtsbijstand te Den Haag. In één
geval werd de klacht gegrond verklaard. In het andere geval was de klacht
deels gegrond en deels niet gegrond. Daarnaast werd in drie zaken op dit terrein
het onderzoek tussentijds beëindigd, hetzij omdat inmiddels anderszins
een oplossing voor de klacht was bereikt, hetzij omdat pas tijdens het onderzoek
kon blijken dat de klacht feitelijke grondslag miste.In de zaak die leidde tot rapport 97/433 (JB 1997, nr. 260, m.n. A. R.
Neerhof; AB 1997, nr. 465, m.n. PJS) klaagde verzoeker er (onder meer) over
dat de Raad voor Rechtsbijstand te Den Haag hem niet had geïnformeerd
over de mogelijkheid beroep in te stellen tegen het niet tijdig beslissen
op zijn administratieve beroepschrift, of om een voorlopige voorziening te
vragen aan de president van de bevoegde rechtbank.De Nationale ombudsman overwoog dat wanneer het een bestuursorgaan duidelijk
wordt dat op een administratief beroepschrift niet zal kunnen worden beslist
binnen de wettelijk toegestane termijn, dit bestuursorgaan de appellant daarover
tijdig behoort in te lichten. Verwacht mag worden dat het daarbij tevens informatie
geeft over de mogelijkheid om bij de rechtbank beroep in te stellen tegen
het niet tijdig beslissen op het administratieve beroep, dan wel om een voorlopige
voorziening te vragen (artikel 6:2 Awb, artikel 8:1 juncto 7:1 Awb en artikel
8:81, eerste lid Awb). Indien en voorzover deze informatie niet al is gegeven
in het behande- lingsbericht dat wordt verzonden naar aanleiding van de indiening
van het beroepschrift, behoort daarvan in ieder geval melding te worden gemaakt
in het bericht van verdaging als bedoeld in artikel 7:24, zesde lid van de
Awb, dat behoort te worden verzonden in de gevallen die daarvoor in aanmerking
komen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Raad in strijd had gehandeld met
zijn verplichting actief informatie te verstrekken. Al op het moment waarop
de Raad een ontvangstbevestiging met behandelingsbericht aan verzoeker had
gestuurd, was het de Raad bekend dat zeer waarschijnlijk een vertraging in
de behandeling van het administratieve beroepschrift zou optreden. De Raad
had op grond daarvan al in dit behandelingsbericht een overzicht dienen te
geven van de mogelijkheden die verzoeker ten dienste zouden staan in het geval
de behandelingstermijn inderdaad zou worden overschreden. Dit was ten onrechte
niet gebeurd.In het kader van het onderzoek had de Raad meegedeeld dat in gevallen
waarin wettelijke termijnen waarbinnen de Raad op administratieve beroepen
dient te beslissen, overschreden dreigen te worden, noch de Raad noch de Commissie
voor bezwaar en beroep de indiener van het beroepschrift daarover informeert.
De Raad deelde overigens mee die informatie wel te verstrekken in antwoord
op schriftelijke of telefonische vragen van de indiener van een beroepschrift
naar aanleiding van dergelijke termijnoverschrijdingen.In een aanbeveling in het rapport gaf de Nationale ombudsman de Raad voor
Rechtsbijstand te 's-Gravenhage in overweging om in gevallen als hiervoor
besproken de betrokkene te wijzen op de mogelijkheid om bij de rechtbank beroep
in te stellen tegen het niet tijdig beslissen op het desbetreffende administratieve
beroepschrift en over de mogelijkheid om, in het geval er sprake is van spoedeisend
belang, een voorlopige voorziening te vragen aan de president van de bevoegde
rechtbank. Bij het afsluiten van dit jaarverslag was nog geen
reactie van de Raad voor Rechtsbijstand te 's-Gravenhage op de aanbeveling
ontvangen. 10B.2 Centraal Orgaan Opvang AsielzoekersDe Nationale ombudsman ontving in 1997 23 verzoekschriften met betrekking
tot een gedraging van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA). Er kwamen
twee rapporten uit. Eén van de klachten was gegrond, de andere was
niet gegrond. Daarnaast werd in één zaak met betrekking tot
een gedraging van het COA het onderzoek tussentijds beëindigd, omdat
inmiddels anderszins een oplossing voor de klacht was bereikt.Rapport 97/491 betreft een klacht van een aantal asielzoekers uit Bosnië.
Zij klaagden er onder meer over dat zij twintig maanden met vijf personen
in één kamer in een hotel gehuisvest waren geweest.De Nationale ombudsman overwoog het volgende:«Het aantal plaatsen in de opvangcentra en in de aanvullende (nood)opvanglocaties
houdt geen gelijke tred met het aantal asielzoekers dat dient te worden gehuisvest.
Het is in verband daarmee begrijpelijk dat de beschikbare ruimte voor elke
individuele asielzoeker beperkt is, en dikwijls met anderen zal moeten worden
gedeeld. Desondanks mag worden verwacht dat het COA – ook voorafgaand
aan de plaatsing van een asielzoeker in een opvanglocatie – zo goed
mogelijk rekening houdt met de specifieke situatie waarin een asielzoeker
zich bevindt. Dit kan onder meer tot uitdrukking komen in de manier waarop
met name gezinnen worden gehuisvest. In dit verband mag worden verwacht dat,
analoog aan de beleidslijnen voor het uitplaatsen van asielzoekers, wordt
bezien of een bepaalde ruimte (qua grootte in relatie tot het aantal bewoners)
geschikt kan worden geacht voor de opvang van betrokkenen, en met name ook
voor hun huisvesting, zeker als het gaat om een langere periode.»Volgens de Nationale ombudsman getuigt het huisvesten van vijf personen
op één kamer voor de periode die veel langer duurde dan een
jaar in dit verband niet van de zorgvuldigheid die van het COA mocht worden
verwacht, gelet op de belangen van de betrokken personen. De onderzochte gedraging
was daarom «niet behoorlijk».Voorts klaagden verzoekers erover dat het COA niet, althans niet adequaat
had gereageerd op hun verzoeken om overplaatsing. De Nationale ombudsman overwoog
dat, hoewel van een formeel ingediende aanvraag tot overplaatsing niet was
gebleken, het voldoende aannemelijk was dat verzoekers (herhaaldelijk) kenbaar
hadden gemaakt dat zij niet in het hotel wilden blijven. Gelet op het feit
dat verzoekers niet passend waren gehuisvest, had het COA tot overplaatsing
of uitplaatsing van verzoekers dienen over te gaan. Het COA had dit nagelaten.
De onderzochte gedraging van het COA was ook in zoverre «niet behoorlijk». 10B.3 Landelijk Bureau Inning OnderhoudsbijdragenIn het Jaarverslag 1996 (blz. 245) is de wijziging in de regeling van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van het Landelijk Bureau
Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) te Gouda besproken. Tot 1 januari 1997 ressorteerde
het LBIO onder de raad voor de kinderbescherming. Op die datum is het een
zelfstandig bestuursorgaan geworden. Bij algemene maatregel van bestuur van
30 januari 1997 (Stb. 47) is het LBIO opgenomen in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo. Deze algemene maatregel van bestuur is op 14 februari
1997 in werking getreden. Over het LBIO ontving de Nationale ombudsman in 1997 39 verzoekschriften.
Er werd in 1997 één rapport (97/369) uitgebracht. In de klacht
die leidde tot dit rapport speelde het volgende.Verzoeker was vanaf 1 mei 1995 geen ouderbijdrage meer verschuldigd, aangezien
de uithuisplaatsing van zijn dochters bij beschikking van de kinderrechter
van 11 mei 1995 was beëindigd. Deze beëindiging werd door het LBIO
pas op 26 januari 1996 in de administratie verwerkt, ondanks de op 1 juni
1995 gedane melding door de hulpverlenende instantie, en ondanks de brieven
die verzoeker schreef over die beëindiging.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de veel te late
verwerking aan het LBIO kon worden toegerekend. Voorts bleek dat er voor het
LBIO geen reden had behoeven te bestaan om aan te nemen dat verzoeker niet
(meer) bereikbaar was op zijn adres. Niettemin was het LBIO vervolgens, slechts
op basis van het terugzenden van de acceptgiro van november 1995 door verzoeker,
en zonder het tevoren raadplegen van het dossier en/of de eigen administratie,
overgegaan tot navraag bij de gemeentelijke basisadministratie. De Nationale
ombudsman oordeelde dat het LBIO daarmee zijn desbetreffende bevoegdheid had
gebruikt zonder dat daartoe de noodzaak bestond. De onderzochte gedraging
van het LBIO was daarom «niet behoorlijk». 10B.4 Orden van advocaten in de arrondissementenIn 1997 werden met betrekking tot gedragingen van een Orde van Advocaten
in de arrondissementen vier verzoekschriften ontvangen; drie verzoekschriften
betroffen de Nederlandse Orde van Advocaten. Er werd één rapport
(97/169) uitgebracht.Verzoeker klaagde erover dat de Deken van de Orde van Advocaten in het
arrondissement Almelo zijn klacht over de handelwijze van één
of meer advocaten niet ter kennis had gebracht van de Raad van Discipline
te Arnhem. De Raad van Discipline oefent in eerste aanleg de tuchtrechtspraak
uit waaraan advocaten zijn onderworpen.De Deken te Almelo stelde dat verzoeker zijn klacht diende te richten
tot de Deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement 's-Gravenhage,
omdat de betrokken advocaat inmiddels de praktijk uitoefende in dat arrondissement.De Nationale ombudsman achtte dit standpunt van de Deken juist, gelet
op artikel 46c, eerste lid, van de Advocatenwet, waarin onder andere is bepaald
dat klachten tegen advocaten schriftelijk worden ingediend bij de deken van
de orde waartoe zij behoren. Er was dan ook geen reden voor de Deken om de
klacht ter kennis te brengen van de Raad van Discipline te Arnhem. De gedraging
was daarmee «behoorlijk». De Nationale ombudsman merkte overigens
op dat van de Deken had mogen worden verwacht dat hij de klacht van verzoeker
onverwijld had toegezonden aan de Deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement
Den Haag. 10B.5 Overige zelfstandige bestuursorganenEr werden drie verzoekschriften ontvangen over de Commissie Schadefonds
Geweldsmisdrijven en twee over het Landelijk Selectie- en opleidingsinstituut
politie. Geen daarvan leidde tot onderzoek. 11 BINNENLANDSE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Binnenlandse Zaken begint onderdeel 11A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 11B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  39 Ontvangen
in 1997  + 191Te behandelen  230Afgedaan     1) niet in onderzoek 129   2) onderzoek      a. rapport20 – 205  
b. tussentijds beëindigd5676 In behandeling per 01/01/98  25Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken (191) steeg flink ten opzichte van 1996 (124), met
54%; dit komt met name voor rekening van USZO-Heerlen. Het aantal afgedane
zaken (205) steeg eveneens ten opzichte van 1996 (119), met 72,3%. Van de
205 afgedane zaken werden 76 (37,1%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek.Er werden twintig rapporten uitgebracht (1996: 6). In 58,3% van de keren
dat daarin een oordeel werd gegeven, luidde dit «niet behoorlijk».
Het meest gebruikte beoordelingscriterium was het vereiste van voortvarendheid
(44,1% van de oordelen in de rapporten; 53,9% van de registraties in de zaken
die tussentijds werden afgedaan). 11A.2 Binnenlandse VeiligheidsdienstDe Nationale ombudsman bracht in 1997 vijf rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) (in 1996: 1). Twee keer
was de klacht niet gegrond, één keer was de klacht gegrond en
in de beide andere keren deels gegrond, deels niet gegrond.In het verzoekschrift dat leidde tot rapport 97/155 klaagde verzoeker
over de wijze waarop medewerksters van de BVD hem op 6 februari 1996 hadden
benaderd en hem hadden meegenomen naar een onbekende bestemming, zonder voorafgaande
legitimatie en zonder voorafgaande opgaaf van redenen. Verzoeker, een Palestijn,
had op 12 oktober 1993 bij het Ministerie van Justitie een verzoek ingediend
om toelating als vluchteling. Bij beschikking van 21 maart 1996 had de Staatssecretaris
van Justitie dit verzoek afgewezen. In de maand voor de afwijzing van zijn
asielverzoek had het gesprek met de twee medewerksters van de BVD plaatsgevonden.Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman is gebleken dat verzoeker
voor 6 februari 1996 een uitnodiging had gekregen voor een gesprek op het
politiebureau te Tilburg. Toen hij op het desbetreffende tijdstip op het politiebureau
verscheen, bleken zijn gesprekspartners – de twee betrokken medewerksters
van de BVD – nog niet te zijn gearriveerd. Het geplande gesprek op het
politiebureau kon daardoor geen doorgang vinden. Later op de dag werd verzoeker
door een hem bekende mede- werker van de vreemdelingendienst te Tilburg thuis
opgehaald. Met de auto van deze medewerker werd vervolgens naar een hotel
gereden. Toen zij daar waren aangekomen, voegden de twee medewerksters van
de BVD zich bij verzoeker en de medewerker van de vreemdelingendienst. Zij
stelden zich op dat moment voor aan verzoeker als medewerksters van de BVD,
en toonden verzoeker hun BVD-pasje. Tevens vertelden zij aan verzoeker dat
de ontmoeting met hem of zijn medewerking geen enkele invloed zou hebben op
de asielprocedure.Op grond van hetgeen over en weer was verklaard, oordeelde de Nationale
ombudsman dat de betrokken medewerksters van de BVD jegens verzoeker
onjuist hadden gehandeld door te laat op het politiebureau in Tilburg te verschijnen.
Dat het geplande gesprek op dat moment niet kon doorgaan, is hun aan te rekenen.
Het antwoord op de vraag of verzoeker ter zake verontschuldigingen waren aangeboden,
was in dit verband op zichzelf niet relevant. Voor het overige hadden deze
mede- werksters verzoeker echter correct bejegend. Zij hadden zich direct
aan verzoeker voorgesteld als medewerksters van de BVD, en hem daarbij hun
pasje getoond. Daarnaast hadden zij verzoeker uitdrukkelijk meegedeeld dat
hun ontmoeting of verzoekers medewerking geen enkele invloed zou hebben op
de asielprocedure. Met deze informatie hadden zij verzoeker voldoende duidelijk
gemaakt dat de belangstelling van de BVD geheel los stond van de asielprocedure.In de zaak die leidde tot rapport 97/342 klaagde verzoeker er onder meer
over dat de BVD een dossier over hem had aangelegd.De Nationale ombudsman oordeelde dat op basis van de aan hem verstrekte –
en door de substituut-ombudsman geverifieerde – informatie niet was
gebleken van feiten of omstandigheden op grond waarvan moest worden geconcludeerd
dat de BVD in het geval van verzoeker op onjuiste wijze uitvoering had gegeven
aan de taak die de BVD op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
heeft te vervullen. Hij oordeelde de onderzochte gedraging «behoorlijk».Tot hetzelfde oordeel kwam de Nationale ombudsman in rapport 97/81. In
deze zaak klaagde verzoeker erover dat de BVD diverse telefoongesprekken van
hem had afgeluisterd, hem had doen volgen en belastende informatie over hem
aan derden en aan potentiële werkgevers had verstrekt.Rapport 97/449 heeft betrekking op een klacht van verzoeker dat de BVD
sinds zijn bezoek aan China in 1996 voor hem bestemde post had geopend, en
had verhinderd dat door hem verzonden post te bestemder plaatse was aangekomen.
In het kader van het onderzoek van de Nationale ombudsman deelde de Minister
van Binnenlandse mee dat de BVD geen van de door verzoeker gestelde acties
had gepleegd. In dat verband wees de Minister erop dat de BVD niet bevoegd
is inbreuk te maken op het briefgeheim.Op grond van de aan de Nationale ombudsman verstrekte informatie, die
door de substituut-ombudsman is geverifieerd, oordeelde de Nationale ombudsman
dat verzoekers klacht feitelijke grondslag miste.In de zaak die leidde tot rapport 97/89 klaagde verzoeker erover dat de
BVD, tot het moment dat hij zich tot de Nationale ombudsman wendde –
12 maart 1996 – niet had beslist op een verzoek van 5 februari 1995
om inzage in de gegevens over zijn persoon, ondanks een rappel van 6 oktober
1995. Ingevolge artikel 6 van de Wet openbaarheid van bestuur is de Minister
van Binnenlandse Zaken gehouden om binnen twee weken na de dag waarop het
verzoek aan de BVD om inzage is ontvangen, hierop een beslissing te nemen.
De Minister kan deze termijn met twee weken verdagen. Hiervan moet voor de
afloop van de eerste termijn schriftelijk en gemotiveerd mededeling worden
gedaan aan de verzoeker.In dit geval was op 5 augustus 1996 een beslissing genomen op het verzoek
om inzage, achttien maanden na de indiening daarvan. Hiermee is de wettelijke
termijn van artikel 6 van de Wet openbaarheid van bestuur ver overschreden.
De Minister van Binnenlandse Zaken had in dit verband meegedeeld dat de overschrijding
van de wettelijke termijn was veroorzaakt door het grote aantal inzageverzoeken
met betrekking tot BVD-dos- siers. Zoals de Minister in zijn reactie op de
klacht zelf al aangaf, kon deze omstandigheid de termijnoverschrijding wel
verklaren maar niet recht- vaardigen. Dit geldt temeer nu verzoeker na de
ontvangstbevestiging van 13 februari 1995 niets meer had vernomen van de zijde
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken of de BVD, terwijl
zijn rappelbrief van 6 oktober 1995 ook niet was beantwoord.In één zaak werd het onderzoek beëindigd op initiatief
van de Nationale ombudsman. Verzoeker klaagde erover dat de BVD niet had gereageerd
op zijn brief van 5 februari 1997. In zijn brief had hij de BVD om inzage
in zijn dossier verzocht.Navraag door de Nationale ombudsman wees uit dat verzoeker de BVD al herhaaldelijk
om inzage in zijn dossier had verzocht. De BVD had verzoeker daarop meegedeeld
dat de BVD ten aanzien van de door verzoeker genoemde punten geen belangstelling
voor verzoeker had gehad. Voorts had de BVD verzoeker meegedeeld dat, gelet
op de hoeveelheid correspondentie, op verzoekers verdere brieven over dit
onderwerp niet meer zou worden gereageerd. Dit verklaarde tevens waarom de
BVD verzoekers brief van 5 februari 1997 niet had beantwoord. In dit verband
merkte de Nationale ombudsman op dat een inhoudelijke reactie achterwege kan
blijven bij brieven die gaan over een onderwerp waarover al langdurig is gecorrespondeerd
en waarbij van het bestuursorgaan geen nieuwe standpunten zijn te verwachten.
Indien een burger desondanks blijft schrijven, dan kan het bestuursorgaan
in zo'n geval volstaan met de schriftelijke mededeling dat brieven die inhoudelijk
hetzelfde zijn als eerder ontvangen brieven helemaal geen beantwoording (meer)
zullen krijgen, ook niet in de vorm van een briefje waarin staat dat en waarom
er geen inhoudelijke beantwoording volgt. Gelet op het vorenstaande zag de
Nationale ombudsman geen aanleiding het onderzoek voort te zetten. 11A.3 USZO 11A.3.1 USZO-ZoetermeerIn 1997 werden achttien verzoekschriften afgedaan die betrekking hadden
op een gedraging van USZO-Zoetermeer. De desbetreffende klachten waren voornamelijk
te herleiden tot een (te) lange behandelingsduur van de betreffende zaken
bij USZO-Zoetermeer. Het ging onder meer om het niet (tijdig) beantwoorden
van brieven, het uitblijven van een beslissing op een bezwaarschrift, het
uitblijven van een betaling van een uitkering, alsmede de nadelige gevolgen
daarvan voor de betrokkene.In twaalf zaken kon de kwestie na interventie door de Nationale ombudsman
bevredigend worden opgelost en het dossier worden gesloten. In zes gevallen
is een rapport uitgebracht. In drie daarvan oordeelde de Nationale ombudsman
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk»; in één
geval was de onderzochte gedraging «behoorlijk» en in twee gevallen
«deels behoorlijk», «deels niet behoorlijk».Vermeldenswaard is de klacht die heeft geleid tot rapport 97/219. Verzoeker
klaagde over de wijze waarop was gereageerd op zijn in oktober 1996 gedaan
verzoek om de in zijn geval geldende beslagvrije voet voor zijn wachtgelduitkering
met terugwerkende kracht ingaande 26 mei 1996 – te verhogen, omdat hij
vanaf dat moment duurzaam was gaan samenwonen.De Nationale ombudsman achtte de weigering om de beslagvrije voet met
terugwerkende kracht te verhogen terecht. Nu verzoeker pas in oktober 1996
zijn verzoek had ingediend, kon USZO daarmee niet al vanaf 26 mei 1996 rekening
houden. De bedoeling van de betreffende regeling is immers om betrokkene per
maand een bepaalde bestedingsruimte te geven, en die valt feitelijk met terugwerkende
kracht niet te realiseren.De overige rapporten hebben betrekking op het niet verschaffen van duidelijkheid
omtrent een aanmaning (rapport 97/43; JB 1997, nr. 78), het niet
nakomen van een toezegging om op een zo kort mogelijke termijn een herberekening/specificatie
van het recht op uitkering te verstrekken (rapport 97/88), het niet reageren
op gestelde vragen (rapport 97/175), het uitblijven van een beslissing op
een bezwaarschrift, de uitbetaling van wachtgeld en het zonder mededeling
vooraf plegen van een inhouding op dat wachtgeld (rapport 97/350), alsmede
het niet uitvoeren van een uitspraak van de arrondissementsrechtbank en het
hervatten van de betaling van wachtgeld (rapport 97/375). 11A.3.2 USZO-HeerlenUSZO-Heerlen valt per 1 januari 1998 als uitvoeringsinstelling onder de
verantwoordelijkheid van het Landelijk instituut sociale verzekeringen (zie
ook hoofdstuk 19, § 19B.1.2). In 1997 zijn op dit terrein 48 zaken
na een onderzoek afgesloten, waarvan zeven zaken door middel van een rapport
en 41 nadat via interventie een zodanig resultaat was bereikt dat er geen
aanleiding meer was om het onderzoek voort te zetten. Verder zijn in 1997
73 verzoekschriften betreffende USZO-Heerlen ontvangen die niet in onderzoek
zijn genomen. In vrijwel alle gevallen gebeurde dit omdat (nog) niet was voldaan
aan het kenbaarheidsvereiste, of omdat er nog een bezwaar- of beroepsmogelijkheid
openstond. Met de genoemde cijfers is sprake van een zeer sterke stijging
ten opzichte van 1996 (9).De verklaring daarvoor moet worden gezocht in de moeilijkheden waarmee
USZO-Heerlen gaandeweg in 1996 en vervolgens in 1997 te kampen kreeg. Als
gevolg van de wijziging in de regelgeving met betrekking tot de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
voor overheids- en onderwijspersoneel per 1 januari 1996 zag USZO-Heerlen
zich voor de taak gesteld om het invaliditeitspensioen van ongeveer 18 000
uitkeringsgerechtigden om te zetten in een uitkering op basis van de per 1
januari 1996 geldende regelingen. Deze conversie bleek wat betreft zowel de
toepassing van de regelgeving als de verwerking via het geautomatiseerd systeem
in een aantal opzichten problematisch.USZO-Heerlen informeerde de Nationale ombudsman over het feit dat de omzettingsoperatie
veel meer tijd had genomen dan was gepland. De oorzaak daarvan was dat de
administratieve systemen onvoldoende bleken te zijn afgestemd op de nieuwe
regelgeving, en dat de van derden benodigde inkomensgegevens incompleet of
zelfs in het geheel niet werden verstrekt, zodat in bepaalde gevallen moest
worden volstaan met voorschotbetalingen, om te voorkomen dat cliënten
geen inkomsten meer zouden hebben.Exemplarisch voor de bedoelde problemen bij USZO-Heerlen is het geval
waarbij betrokkene aanspraak had op meer dan één uitkering (een
dubbele herplaatsingstoelage). Bij de conversie deden zich zodanige problemen
voor dat een projectgroep in het leven moest worden geroepen om een adequate
technische oplossing te vinden. Dat lukte pas na 2–3 dagen.De aard van de klachten betrof veelal de lange behandelingsduur zoals
van een herstel van met de uitkering gemaakte fouten of van een verzoek om
een toelichting op de berekening van de nieuwe uitkering – en met name
ook de gevolgen van het uitblijven van een actie van USZO-Heerlen, bijvoorbeeld
met betrekking tot een onjuiste (te lage) uitkering. In drie van de zeven
rapporten uit 1997 oordeelde de Nationale ombudsman dat de gedraging van USZO-Heerlen
«niet behoorlijk» was; in drie zaken luidde het oordeel deels
«niet behoorlijk», deels «behoorlijk», en in één
zaak kon geen oordeel worden gegeven.De in deze rapporten aan de orde gestelde zaken betroffen onder meer het
uitblijven van beslissingen (rapporten 97/123, 97/167 en 97/468), de vaststelling van de hoogte van de uitkering (rapporten 97/167 en
97/237), het niet of onvoldoende verstrekken van informatie (rapporten 97/167,
97/237 en 97/250) alsmede het optreden van een verzekeringsarts en een arbeidsdeskundige
(97/188). 11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse ZakenOp het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken werden verder
nog drie rapporten uitgebracht. Eén rapport heeft mede betrekking op
onder andere de Rijks Bedrijfsgezondheids- en Bedrijfsveiligheidsdienst (RBB,
thans de N.V. Bedrijfsgezondheidsdienst RBB; rapport 97/337). Een ander rapport
betreft mede de handelwijze van de Minister van Binnenlandse Zaken (rapport
97/342) en het derde rapport betreft de Dienst Ziektekostenverzekering Overheidspersoneel
(DZVO) te Emmen (rapport 97/596). In twee rapporten werd de klacht niet gegrond
verklaard, in het andere rapport was de klacht gegrond. InformatieverstrekkingIn de zaak die leidde tot rapport 97/337 klaagde verzoeker er onder meer
over dat een bedrijfsarts van de RBB informatie over hem had verstrekt aan
zijn (ex)werkgever, terwijl deze arts niet meer zijn bedrijfsarts was. De
betrokken arts verstrekte deze informatie, over een toevallige ontmoeting
met verzoeker, tijdens een wekelijkse bespreking met verzoekers (ex)werkgever
in het kader van de bedrijfsgeneeskundige begeleiding en waarbij de lijst
met arbeidsongeschikte werknemers werd doorgesproken.De betreffende informatie was niet van (medisch) vertrouwelijke aard,
terwijl ook overigens niet viel in te zien waarom de arts geen melding had
mogen maken van de toevallige ontmoeting. De klacht over de onderzochte gedraging
was dan ook niet gegrond. Niet dan wel niet tijdig reagerenIn rapport 97/342 oordeelde de Nationale ombudsman dat de Minister van
Binnenlandse Zaken niet tijdig had gereageerd op een brief van verzoeker en
niet tijdig had beslist op verzoekers bezwaarschrift. Dat laatste was in strijd
met artikel 7:10 van de Algemene wet bestuursrecht. In dit artikel is bepaald
dat binnen zes weken of, indien de beslissing is verdaagd, binnen tien weken
op een bezwaarschrift moet zijn beslist. In dit geval had de Minister pas
na zeven maanden een beslissing genomen. De Nationale ombudsman achtte geen
rechtvaardigingsgrond aanwezig voor een zo ruime overschrijding van de wettelijke
beslistermijn. De klacht over de onderzochte gedraging was dan ook gegrond.Rapport 97/596 betreft de weigering van de DZVO om een aanvraag voor een
tegemoetkoming op grond van de Regeling ziektekostenvoorziening overheidspersoneel
over een periode van drie maanden in behandeling te nemen. Naar het oordeel
van de Nationale ombudsman had de Minister van Binnenlandse Zaken er terecht
op gewezen dat pas na afloop van het voor verzoeker geldende tijdvak van twaalf
kalendermaanden kon worden bepaald of verzoeker de gehele twaalf maanden kon
worden gezien als betrokkene in de zin van voornoemde regeling (één
van de vereisten voor een toekenning). Nu deze periode nog niet was verstreken,
was het juist dat de aanvraag nog niet in behandeling was genomen.Voorts werden twee onderzoeken over de handelwijze van DZVO tussentijds
beëindigd. In één geval werd een brief alsnog beantwoord.
In het andere geval bleek tijdens het onderzoek dat er een bezwaarmogelijk-
heid voor verzoeker openstond, zodat de Nationale ombudsman zich niet bevoegd
achtte. 11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN Dienst geneeskundige verzorging politieIn 1997 werden drie verzoekschriften ontvangen over een gedraging van
de Dienst geneeskundige verzorging politie (DGVP). Eén daarvan werd
afgedaan via interventie. Het bleek dat in een telefonisch contact tussen
verzoeker en de DGVP misverstanden waren ontstaan, en de DGVP betreurde dat.
Daarnaast zegde de DGVP toe alsnog te zullen reageren op een brief van verzoeker,
die volgens de DGVP niet was ontvangen en hem pas tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman bekend was geworden. De overige twee leidden niet tot
onderzoek.Verder werd één verzoekschrift ontvangen over het ABP, en
één over de Stichting Administratie Indonesische Pensioenen.
Beide leidden niet tot onderzoek. 12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen begint onderdeel
12A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
12B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  25 Ontvangen
in 1997  + 96Te behandelen  121Afgedaan     1) niet in onderzoek 87   2) onderzoek      a. rapport7 – 115  
b. tussentijds beëindigd2128 In behandeling per 01/01/98  6Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen was 96 (1996: 95). Het aantal afgedane
zaken was 115 (1996: 97). Daarvan werden 28 (24,4%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen zeven rapporten (1996: 4). 12A.2 USZO-GroningenIn het Jaarverslag 1996 (blz. 261–262) is melding gemaakt van de
omstandigheden die er de oorzaak van waren dat USZO-Groningen (tot 1 januari
1996: de productgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel, UO) te kampen had met
een verhoogde werkdruk en de nadelige effecten daarvan. Deze effecten waren
ook in 1997 aanleiding tot het indienen van klachten, met dien verstande dat
het aantal klachten op dit punt sterk afnam naarmate het jaar vorderde. Afgaande
op de aard en het aantal van de verzoekschriften die zijn ontvangen in de
tweede helft van 1997 lijkt het erop dat de werkdruk bij USZO-Groningen intussen
tot meer aanvaardbare proporties is teruggebracht. De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen heeft met USZO-Groningen afspraken over de uitvoering
gemaakt, die in verband met het hierna te bespreken rapport 97/475 nog nader
aan de orde zullen komen.In 1997 werden 21 verzoekschriften na een onderzoek afgedaan. Daarvan
leidden zestien niet tot een rapport, omdat tijdens het onderzoek bleek dat
de betrokkene zodanig tegemoet was gekomen dat er voor voortzetting van het
onderzoek geen aanleiding meer bestond. Het ging daarbij om bijvoorbeeld het
alsnog in behandeling nemen van een bezwaarschrift, het vooruitlopend op de
definitieve uitbetaling overmaken van een voorschot, of het alsnog geven van
de gevraagde uitleg.In drie van de vijf in 1997 uitgebrachte rapporten over de handelwijze
van USZO-Groningen was de klacht gegrond; twee keer was de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond.Twee rapporten verdienen nadere bespreking.In de zaak die leidde tot rapport 97/475 klaagde verzoekster erover dat
USZO tenminste drie maanden nodig had gehad om haar neveninkomsten te verrekenen
met haar werkloosheidsuitkering, ondanks het feit dat deze gegevens via het
CASO-systeem beschikbaar waren in de maand volgende op die waarin die inkomsten
waren genoten. Voorts verweet zij USZO niet, althans niet adequaat, te hebben
gereageerd op haar telefonische en schriftelijke verzoeken met betrekking
tot de verwerking van de inkomensgegevens.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht op deze twee klachtonderdelen
gegrond. De klacht van verzoekster over het feit dat zij als gevolg
van een bruto terugvordering van de netto betaalde uitkering met een fiscaal
nadeel zou worden geconfronteerd, achtte de Nationale ombudsman niet gegrond,
omdat USZO haar had toegezegd een eventueel nadeel te zullen vergoeden. Informatie over de afspraken van de Minister met USZO-GroningenNaar aanleiding van het onderzoek dat leidde tot rapport 97/475 heeft
de Nationale ombudsman de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
verzocht om informatie over de aard en inhoud van de afspra- ken die hij had
gemaakt met USZO-Groningen met betrekking tot de criteria ter beoordeling
van haar prestaties bij de uitvoering van de ontslaguitkeringsregeling voor
onderwijzend personeel.De Minister reageerde per brief van 4 december 1997, onder verwijzing
naar zijn brief aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal van 11 juli 1997 (Kamerstukken
II 1996/97, 24 0706, nr.18). De brief van 11 juli 1997 betrof, kort samengevat,
het overleg met USZO-Groningen over acties tot verbetering van de procedure
en de vaststelling van prestatie-indicatoren en -normen. Een en ander diende
in beginsel te leiden tot een aanzienlijke kwaliteitsverbetering per 1 januari
1998. Op basis daarvan kon in het voorjaar van 1998 worden beoordeeld of het
bereikte prestatieniveau voldoende zou zijn om de samenwerking tussen het
Ministerie en USZO ook na het jaar 2000 te continueren.De Minister deelde de Nationale ombudsman op 4 december 1997 onder meer
mee dat hij, gegeven de constructieve bijdrage van USZO in de afgelopen periode,
ervan uit ging dat het het USZO zal lukken om daadwerkelijk aan de prestatienormen
te voldoen. De Minister achtte dit te meer van belang omdat gewezen onderwijspersoneel
ervan moet kunnen uitgaan dat het snel en adequaat de uitkering kan ontvangen
waarop het recht heeft. De Minister verwees ten slotte naar de voortgangsrapportages die de Minister
van Binnenlandse Zaken met ingang van 1 januari 1998 elk kwartaal aan de Tweede
Kamer zal toezenden.Rapport 97/474 betreft het onderzoek naar aanleiding van een klacht over
de wijze waarop USZO-Groningen (en daarvoor de productgroep UO) een ten onrechte
uitbetaalde uitkering had teruggevorderd.De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat de productgroep UO bij
controle in oktober 1992 al had ontdekt dat met de uitkering in 1991 een fout
was gemaakt, maar dat zij tot januari 1994 had nagelaten daar consequenties
aan te verbinden. Nadat betrokkene in januari 1994 was geïnformeerd over
de onterechte betalingen, was pas op 1 augustus 1994 overgegaan tot de daadwerkelijke
terugvordering. Gelet op de jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep
dient een uitkeringsinstantie in het algemeen binnen zes maanden te reageren
op een signaal dat van betekenis is voor de uitbetaling van de uitkering.
Gebruik van de bevoegdheid tot terugvordering over na die zes maanden nog
verrichte betalingen zal de rechter in het algemeen in strijd achten met het
zorgvuldigheidsbeginsel. De Nationale ombudsman zag in de gang van zaken dan
ook reden voor kritiek op het besluit om zonder meer het totale onverschuldigd
betaalde bedrag terug te vorderen. De omstandigheid dat betrokkene had kunnen
weten dat er teveel was betaald, bracht niet mee dat de gevolgen van deze
betaling geheel op deze zouden moeten worden afgewenteld, gelet op de eigen
verantwoordelijkheid van de uitkeringsinstantie voor de juiste uitvoering
van de aan haar opgedragen taken.Ook de op 7 januari 1997 aan verzoekster aangeboden betalingsregeling
gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot kritiek. Deze regeling hield in
dat zij de schuld in 12 maandelijkse termijnen van ongeveer f 4 600
diende af te lossen. USZO-Groningen was er echter al sedert september 1994
mee bekend geweest dat het gezinsinkomen van verzoekster beneden het bijstandsniveau
lag. Ingevolge vaste jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep dient
een uitkeringsinstantie na het nemen van een terugvorderingsbeslissing,
en alvorens over te gaan tot de feitelijke terug- vordering of verrekening,
na te gaan of er aanleiding is om betrokkene een betalingsregeling toe te
staan en zo ja, met welke termijnen. Bij deze afweging dient in het bijzonder
te worden gelet op de sociale en financiële omstandigheden van betrokkene.
Van een dergelijke afweging was in dit geval niet gebleken.De Nationale ombudsman deed in dit rapport de aanbeveling om in dit geval
een nieuwe beslissing te nemen betreffende het van verzoekster terug te vorderen
bedrag, en om vervolgens voor haar een passende betalingsregeling te treffen.In zijn reactie deelde de Minister onder meer mee dat, gelet op de door
USZO gemaakte fouten, was besloten de vordering deels te matigen, en een nader
onderzoek in te stellen naar verzoeksters inkomenspositie. Vervolgens zou
haar een betalingsvoorstel worden gedaan, waarbij rekening zou worden gehouden
met de zogenaamde beslagvrije voet.In 1997 leidden 43 ingediende verzoekschriften niet tot onderzoek. In
23 daarvan is van onderzoek afgezien omdat er de mogelijkheid was (geweest)
om een bezwaar- of beroepschrift in te dienen. 12A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenOp het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
werden er nog vijf andere zaken afgedaan. In drie gevallen werd het onderzoek
tussentijds beëindigd, terwijl er twee rapporten werden uitgebracht.
In het ene rapport was de klacht deels gegrond terwijl deels geen oordeel
kon worden gegeven. In het andere rapport werd de klacht niet gegrond verklaard. Inspectie van het onderwijsEen klacht over de inspectie van het onderwijs te Groningen leidde tot
rapport 97/511. Verzoeker, een leraar, klaagde er onder meer over dat de inspecteur
van het onderwijs de aantekeningen van een gesprek tussen hen beiden, over
een conflict tussen verzoeker en zijn schoolleiding, had vernietigd. Nu verzoeker
duidelijk te kennen had gegeven een groot belang te hechten aan die aantekeningen,
was dat niet juist. De onderzochte gedraging was op dat punt dan ook «niet
behoorlijk».Verzoeker klaagde er tevens over dat de inspecteur een kort verslag van
hun onderhoud naar de schoolleiding had gestuurd, terwijl was toegezegd dat
het besprokene binnenskamers zou blijven. Niet kon worden vastgesteld of de
bewuste toezegging was gedaan; in zoverre werd geen oordeel gegeven. De Nationale
ombudsman achtte het evenwel niet juist dat de inspecteur niet duidelijk aan
verzoeker had meegedeeld dat hij voornemens was om de gespreksconclusies aan
de schoolleiding te verstrekken. Schade door gebruik van spaanplaat in een schoolgebouwRapport 97/407 (JB 1997, nr. 78) betreft een klacht tegen de weigering
van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen om de schade
te vergoeden die verzoeker had geleden in verband met zijn arbeidsongeschiktheid.
Deze was volgens verzoeker veroorzaakt door de toepassing van spaanplaat met
een te hoog formaldehydegehalte (menotex) bij de bouw, in 1979, van de school
waar hij had gewerkt. De inspecteur van het onderwijs had in haar advies aan
het schoolbestuur over het bouwbestek van de school niet op het voorgenomen
gebruik van menotex gewezen.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had de inspecteur van het
onderwijs, gehoord de bouwkundig hoofdinspecteur, er in haar advies wel op
moeten wijzen dat er, blijkens het bestek, een spaanplaatmateriaal in de school zou worden verwerkt waarvan het op het moment van uitbrengen
van het advies al duidelijk was dat het een gevaar zou kunnen opleveren voor
de gezondheid. Dat een dergelijk advies niet was gegeven, was onjuist. Dit
betekende evenwel niet dat daarmee ook de weigering van de Staatssecretaris
om verzoekers schade te vergoeden onjuist zou zijn. De Staatssecretaris wees
er in dit verband op dat de inspecteur op basis van de (toenmalige) Lager-onderwijswet
1920 slechts de bevoegd- heid had om een advies uit te brengen omtrent het
bouwplan van de school. Naar haar oordeel rustte op de andere betrokkenen –
het gemeentebestuur, de aannemer, de architect en de leverancier/fabrikant
van het spaanplaatmateriaal – een zwaardere verantwoordelijkheid,zodat
het Ministerie niet aansprakelijk kon worden geacht voor de door verzoeker
geleden schade.De Nationale ombudsman kon de Staatssecretaris in haar standpunt volgen.
Hij merkte in het rapport onder meer op dat ervan kon worden uitgegaan dat
de andere door de Staatssecretaris genoemde personen en instanties een beslissingsbevoegdheid
hadden gehad ook ten aanzien van het te gebruiken materiaal. Een dergelijke
bevoegdheid strekt verder dan de adviesbevoegdheid van de inspecteur. De Nationale
ombudsman verklaarde de klacht over de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding
niet gegrond. Tussentijds beëindigde onderzoekenEen in onderzoek genomen zaak over de inspectie voor het onderwijs te
Breda werd via interventie afgedaan. Het betrof hier een klacht over de wijze
waarop de inspectie verzoekers klacht over de beoordeling van een werkstuk
en de begeleiding van een student aan de Hogeschool voor Economische Studies
te Rotterdam had afgehandeld. Verzoeker klaagde er onder meer over dat de
inspectie geen hoor en wederhoor had toegepast en had nagelaten om verzoekers
stellingen bij andere betrokkenen te verifiëren. Ook de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen had verzoeker destijds laten weten dat
de inspectie correct had gehandeld. Tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman werd verzoeker alsnog op alle punten in het gelijk gesteld door
de inspectie. Nadat het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
in kennis was gesteld van deze reactie en daarop naar verzoeker toe had gereageerd,
sloot de Nationale ombudsman het onderzoek.Een ander geval dat zonder rapport werd afgedaan, betrof een klacht over
onder meer een inspecteur van het basisonderwijs te Rotterdam, die had geweigerd
te bemiddelen in een conflict tussen verzoekers en de basisschool van hun
zoon. De inspecteur had verzoekers volgens de geldende klachtenprocedure terecht
verwezen naar het bevoegd gezag. De klacht betrof tevens de klachtafhandeling
door de Inspecteur-Generaal van het Onderwijs. Nu deze afhandeling niet onredelijk
was, was er ook op dit punt geen aanleiding tot nader onderzoek.Verder werd ook een klacht over onder meer de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen die betrekking had op de termijn van invoering van
de overgangsregeling VO 18+ via interventie afgedaan. Door de korte termijn
waarop deze regeling moest worden ingevoerd, kwam verzoekers dochter in grote
financiële problemen. De Nationale ombudsman zag, gelet op de problemen
die studerenden zoals verzoekers dochter ondervonden als gevolg van de enorme
inkomensachteruitgang, aanleiding om de kwestie voor te leggen aan de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. De Minister liet weten dat 3300 studerenden
direct een voorschot kregen van zes maanden (zie verder voor deze problematiek
§ 12B.1.5). Verzoeker liet weten tevreden te zijn met dat resultaat. 12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersDe Informatie Beheer Groep (IBG) en de OV-Studentenkaart BV zijn elk afzonderlijk
aangewezen als bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. De OV-Studentenkaart BV handelt alleen nog de lopende zaken af
met betrekking tot OV-studenten- kaarten die geldig waren tot 1 november 1994.
Beide instanties worden hieronder samen behandeld. Tabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  77 Ontvangen
in 1997  + 369Te behandelen  446Afgedaan     1) niet in onderzoek 252   2) onderzoek      a. rapport14 – 428  
b. tussentijds beëindigd162176   In behandeling
per 01/01/98  18Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de IBG
en de OV-Studentenkaart BV was 369, een daling ten opzichte van 1996 (406),
met 9,1%. Het aantal afgedane verzoekschriften (428) daalde even- eens ten
opzichte van 1996 (484), met 11,6%. Deze 428 verzoekschriften vormen 7,8%
van de 5460 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1997 werden afgedaan.
Van deze 428 zaken werden 176 (41,1%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Er verschenen veertien rapporten (1996: 31), terwijl in 162
zaken (92% van de in onderzoek genomen zaken) het onderzoek tussentijds werd
beëindigd. Zoals hieronder zal worden aangegeven, gebeurde dit veelal
na de interventiemethode. Bij die tussentijds beëindigde zaken ging het
in 22,8% om het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften,
en in 22,1% om dat van belangenafweging/redelijkheid.Het algemene beeld van de klachten over de IBG en de OV-Studentenkaart
BV in 1997 verschilt niet van dat in 1996. Klachten over de IBG betreffen
nog steeds voornamelijk de toekenning van studiefinanciering en de inning
van schulden op grond van de Wet op de studiefinanciering, de toekenning van
tegemoetkomingen in de studiekosten en de inning van schulden op grond van
de Wet tegemoetkoming studiekosten en de inning van lesgeld op grond van de
Les- en cursusgeldwet.De klachten over de OV-Studentenkaart BV hadden alle betrekking op vorderingen
wegens onterecht bezit van de OV-Studentenkaart in de jaren 1991/1992/1993.
De Nationale ombudsman toetst de redelijkheid van die vorderingen. 12B.1.2 Productgroep StudiefinancieringOver de productgroep Studiefinanciering werden in 1997 vier rapporten
uitgebracht (1996: 5). In alle vier gevallen was de klacht niet gegrond.In rapport 97/2 oordeelde de Nationale ombudsman het niet onjuist dat
de IBG had geweigerd mee te werken aan een schuldsanering die niet via een
gemeentelijke kredietbank was opgezet. In rapport 97/151 gaf de Nationale ombudsman aan dat ten aanzien van een
debiteur die jarenlang niet had gereageerd op correspondentie van de IBG,
en die de invordering van de schuld had verhinderd door zichzelf onvindbaar
te maken in redelijkheid geen uitzondering behoefde te worden gemaakt op het
beleid dat voor achterstallige schulden geen betalingsregeling kan worden
afgesproken met de IBG zelf. Overigens kon de betrokkene met de deurwaarder
nog wel een betalingsregeling afsluiten.Rapport 97/336 betreft een afhaalbericht OV-Studentenkaart (van na 1 november
1994) dat niet naar het adres was gezonden dat verzoeker had gewild, waardoor
ook de OV-Studentenkaart naar een postkantoor in de nabijheid van het oude
adres was gezonden. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat
de adreswijziging van verzoeker bij de IBG was binnengekomen slechts enkele
dagen voordat de gegevens waren gezonden aan de instantie die de OV-studentenkaarten
aanmaakt. Bovendien was de adreswijziging niet via het daarvoor aangewezen
WS-formulier (wijzigingen student), maar via een gewoon verhuiskaartje doorgegeven.
Daarom achtte de Nationale ombudsman het niet onjuist dat de IBG de adresgegevens
niet tijdig genoeg had kunnen wijzigen en het afhaalbericht derhalve naar
een oud adres had verzonden. Dat de OV-kaart vervolgens – als waardedocument –
niet naar een ander postkantoor was verzonden, achtte de Nationale ombudsman
aanvaard- baar, nu dit duidelijk in de publicaties van de IBG was bekendgemaakt.
Bovendien stond het verzoeker vrij om een verzoek tot schadeloosstelling in
te dienen.Rapport 97/497 heeft betrekking op een situatie waarin de IBG in 1997
was overgegaan tot actieve invordering van een studieschuld terzake waarvan
de rechter al in 1982 vonnis had gewezen. Verzoeker achtte dit onjuist, gelet
op de inmiddels verstreken tijd.De Nationale ombudsman achtte de gedraging van de IBG echter «behoorlijk».
Uit zijn onderzoek bleek namelijk dat tussentijds wel degelijk invorderingsactiviteiten
hadden plaatsgevonden, maar dat verzoeker toen (in 1986) niet in staat bleek
te zijn de schuld te voldoen. Nu was verzoeker – nadat hij in 1991 herhaald
op zijn nog bestaande betalingsverplichting was gewezen – in januari
1996 weer op zijn schuld gewezen, waarbij bovendien geen invorderingskosten
en wettelijke rente in rekening waren gebracht.Rapport 96/596 bevat de aanbeveling om de betrokkene gedeeltelijk tegemoet
te komen in de invorderingskosten en de in rekening gebrachte rente (zie Jaarverslag
1996, blz. 266). De IBG volgde deze aanbeveling op en liet weten de helft
van de kosten die waren verbonden aan het uitvaardigen en betekenen van het
dwangbevel voor haar rekening te nemen. InterventiesVeel vaker dan via een rapport werden klachten over de productgroep Studiefinanciering
afgehandeld via de interventiemethode. Klachten over de toekenning van studiefinanciering
leidden 26 keer tot een interventie (1996: 22), en over de inning van studieschulden
43 keer (1996: 28). Ook drie klachten (1996: 0) over informatieverstrekking
door Regiokantoren IBG (voorheen Steunpunten Studiefinanciering) werden met
een interventie afgerond.In de meeste gevallen leidde de interventie tot het door verzoekers gewenste
resultaat. Voorzover dat niet het geval was, ontstond voor verzoekers toch
tenminste duidelijkheid. Het is de ervaring van de Nationale ombudsman dat
de IBG een grote bereidheid heeft om in concrete probleemgevallen mee te werken
aan een oplossing. Een goed voorbeeld van een geslaagde interventie is de zaak waarbij de
IBG, via de hardheidsclausule van artikel 131 WSF, een oplossing aanbood voor
het probleem dat het inkomen van de vader (woonachtig en werkzaam in Duitsland)
niet boven water kwam, waardoor de studerende de maximale korting en daarmee
geen aanvullende beurs kreeg. Of, in het geval van een verwerkingsfout van
de IBG, de toekenning van een schadevergoeding en excuses van de IBG.In een ander dossier werd naar aanleiding van de klacht van verzoekster
uitgebreide uitleg verstrekt door de IBG en Nationale ombudsman, zodat de
studieschuld begrijpelijk werd.Na een discussie met de Nationale ombudsman besloot de IBG om in een ander
geval de kosten van dwangbevelen en loonbeslag (tegen de f 1000) te laten
vervallen, gelet op de omstandigheden, waaronder ook het feit dat de oorspronkelijk
vordering maar f 146 bedroeg.Tenslotte kan worden genoemd de zaak waarbij het door tussenkomst van
de Nationale ombudsman mogelijk werd dat verzoekster een oude schuld alsnog
renteloos kon aflossen. 12B.1.3 Afdeling Bezwaar, Beroep en Juridische ZakenOver de afdeling (voorheen: productgroep) Bezwaar, Beroep en Juridische
Zaken (BBJ) werd in 1997 één rapport uitgebracht (1996: 2).
Op dit terrein werd zesmaal (1996: 6) geïntervenieerd.In het rapport 97/536 (gedeeltelijk «behoorlijk» en gedeeltelijk
geen oordeel) oordeelde de Nationale ombudsman het onder meer juist dat BBJ
op ontvangstbevestigingen en standaardbrieven niet een telefoonnummer vermeldt
waar inlichtingen over de gang van zaken kunnen worden ingewonnen. Hoewel
de Nationale ombudsman in het algemeen van oordeel is dat dergelijke informatie
moet worden gegeven, zijn de omstandigheden bij BBJ zodanig dat in dit geval
een uitzondering kan worden gemaakt. Immers, BBJ kent een versnelde procedure
voor spoedgevallen via de regiokantoren, de aard van de bedoelde brieven vereist
geen telefonisch contact met verzoekers, de IBG zelf heeft een centrale telefoonvoorziening,
en ten slotte bestaat voor (ex-)studerenden de mogelijkheid om zich met vragen
rechtstreeks telefonisch tot een regiokantoor te wenden. InterventiesIn vier van de zes gevallen waarin de Nationale ombudsman aanleiding zag
te interveniëren was er sprake van het niet of te laat reageren op een
ingediend bezwaarschrift. In alle gevallen leidde de interventie tot een snelle
reactie van de IBG. Overigens wordt volledigheidshalve opgemerkt dat het hier
steeds ging om incidenten, en niet om structurele problemen.Ook in twee andere zaken werd het onderzoek voortijdig beëindigd.
Het betrof een – naar na onderzoek bleek – terechte verwijzing
naar de beroepsmogelijkheid bij het College van beroep studiefinanciering,
en een bezwaarschrift dat op verzoek van de Nationale ombudsman opnieuw was
beoordeeld en dat vervolgens wel ontvankelijk werd geacht (verschoonbare termijnoverschrijding). 12B.1.4 OV-Studentenkaart BVNaar gedragingen van de OV-Studentenkaart BV werden in 1997 48 onderzoeken
afgesloten (1996: 50). Het ging daarbij steeds om klachten over vorderingen
van de OV-Studentenkaart BV wegens onterecht bezit van de OV-Studentenkaart
in de jaren 1991 tot en met 1994. Driemaal eindigde het onderzoek met een rapport (97/20, 97/218, 97/256).
In alledrie de gevallen achtte de Nationale ombudsman de vordering niet onjuist
en de klacht op dit punt niet gegrond. In rapport 97/256 werd daarbij de klacht
wel gegrond geacht ten aanzien van de ontoereikende wijze waarop de OV-Studentenkaart
BV had gereageerd op brieven en telefoongesprekken van verzoeker. InterventiesDe 45 andere klachten over de OV-Studentenkaart BV werden via interventie
afgehandeld.In veertien gevallen leidde deze interventie tot verlaging van de vordering
van de BV tot f 61 per maand op grond van de hardheidsclausule uit de
Algemene Voorwaarden OV-Studentenkaart, omdat het onterechte bezit van de
OV-Studentenkaart niet aan verzoekers te wijten was geweest. Of interventie
leidde tot het vervallen van de vordering, omdat na overleg van de Nationale
ombudsman met de IBG over de betreffende maanden alsnog studiefinanciering
kon worden toegekend. Een voorbeeld daarvan is de zaak waarin door wijziging
van de wijze van inzetten van het vrijlatingsbedrag over alle betreffende
maanden alsnog recht op studiefinanciering en derhalve ook op de OV-Studentenkaart
ontstond, waardoor de vordering van f 2650 geheel kwam te vervallen.In twaalf gevallen leidde de interventie tot het (gedeeltelijk) vervallen
van de vordering omdat de MTK-regeling (MTK=Met Terugwerkende Kracht) van
toepassing was. Deze regeling (van toepassing met ingang van het vorderingsjaar
1992) houdt in dat onterecht bezit van de OV-Studenten- kaart niet wordt aangenomen
indien het wegvallen van studiefinanciering in de betreffende maand het gevolg
is van het «terugwerken» van verdiensten in latere maanden (bijvoorbeeld
in december is veel meer bijverdiend dan het vrijlatingsbedrag; in dat geval
wordt dat meerdere met terugwerkende kracht bijgeteld bij de bijverdiensten
van november en zo verder, tot in het uiterste geval januari van het betreffende
jaar).In één zaak werd op deze wijze een vordering van f 2532
verlaagd naar f 723,50.Overigens zegde de OV-Studentenkaart BV de Nationale ombudsman toe om
de MTK-regeling in het vervolg niet alleen passief (op verzoek van betrokkene,
nadat de vordering al is ingesteld) maar ook actief (op initiatief van de
BV, direct bij de eerste vordering) toe te passen. Deze ambtshalve toepassing
vindt plaats vanaf het vorderingsjaar 1993.In 15 gevallen werd het onderzoek na interventie beëindigd omdat
duidelijk was geworden dat de vordering van de BV niet onjuist was. In die
gevallen werd uiteraard de nodige uitleg verschaft aan verzoekers.De OV-Studentenkaart BV paste de formulering van de inhoud van de hardheidsclausule
in brieven aan na signalering door de Nationale ombudsman dat deze niet juist
was.De OV-Studentenkaart BV zegde voorts tijdens een ander door interventie
beëindigd onderzoek toe dat in het vervolg op brieven zou worden aange-
geven wie bij de OV-Studentenkaart BV de behandelend medewerker is. Naar deze
medewerker worden telefoontjes met betrekking tot die zaak dan doorverbonden
door de centrale telefoonvoorziening. Bovendien had de OV-Studentenkaart BV
in het onderzoek van de Nationale ombudsman naar deze klacht aanleiding gezien
om de behandeling van een zaak zoveel mogelijk bij één en dezelfde
persoon te concentreren.Ten slotte zegde de OV-Studentenkaart toe om de toonzetting van haar brieven
nog eens grondig te zullen bezien en onnodig harde formuleringen te zullen
aanpassen. Daarbij diende uiteraard rekening te worden gehouden
met de omstandigheid dat het hier brieven betrof die debiteuren ertoe moeten
brengen een schuld te betalen. 12B.1.5 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en LesgeldOp het gebied van de productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld
(TSL) werden in 1997 42 klachten na onderzoek afgehandeld. In zeven gevallen
gebeurde dit met een rapport (1996:2). De conclusie van de Nationale ombudsman
was in drie gevallen dat de klacht niet gegrond was; in één
geval achtte hij de klacht gegrond en in drie gevallen deels gegrond en deels
niet gegrond.Drie rapporten hebben betrekking op de uitvoering van de Wet tegemoetkoming
studiekosten en vier rapporten op de uitvoering van de Les- en cursusgeldwet.De kosten van de dwanginvordering van het lesgeld 1990/1991 die was ingezet
als gevolg van onjuiste adresinformatie van de gemeente mochten – aldus
de Nationale ombudsman in rapport 97/75 – niet aan betrokkene in rekening
worden gebracht. Dat rente in rekening was gebracht, achtte de Nationale ombudsman
wel toelaatbaar, omdat verzoekster dit bedrag als rentevoordeel had genoten
en wist dat het lesgeld was verschuldigd. In dit rapport deed de Nationale ombudsman de aanbeveling om bepaalde
aan verzoekster in rekening gebrachte kosten van dwanginvordering niet langer
in te vorderen. Deze aanbeveling werd opgevolgd.In rapport 97/396 komt de zaak aan de orde van een verzoekster die door
de IBG was benaderd als lesgeldplichtige voor haar studerende dochter. Verzoekster
stelde echter dat haar ex-echtgenoot aansprakelijk was voor het lesgeld, en
dat deze op de onderwijskaart ten onrechte haar gegevens had ingevuld, waarna
hij de kaart had ondertekend. De IBG accepteerde deze uitleg van verzoekster
echter niet.Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman raakte ook de IBG er
echter van overtuigd dat verzoeksters ex-echtgenoot de onderwijskaart had
ingevuld en liet zij de vordering alsnog vervallen. De Nationale ombudsman
nam daarvan met instemming kennis. Hij achtte de klacht overigens niet gegrond
ten aanzien van de primaire weigering de vordering te laten vervallen en wel
gegrond ten aanzien van het – aanvankelijk – volharden in de vordering
nadat verzoekster de kwestie met de door de ex-echtgenoot ingevulde onderwijskaart
had gemeld. InterventiesDoor middel van interventie werden in 1997 35 klachten over TSL afgehandeld
(1996: 12). Het betrof zestien klachten over (de invordering van) het lesgeld
ingevolge de Les- en cursusgeldwet en 19 klachten over de uitvoering van de
Wet tegemoetkoming studiekosten (1996: 5 respectievelijk 6).De interventies die betrekking hadden op de lesgeldkwesties betroffen
vrijwel steeds de invordering van het lesgeld en de daarmee gepaard gaande
kosten. In veel gevallen liet de IBG tijdens het onderzoek weten dat de invorderingskosten
en rente niet langer in rekening werden gebracht. Overgangsregeling VO 18+De interventies die betrekking hadden op de tegemoetkoming studiekosten
betroffen met name de termijn van afhandeling van aanvragen en de verwerking
van gegevens.Een uitzondering daarop vormde een interventie die betrekking had op de
gevolgen van de inwerkingtreding van de Wet tegemoetkoming studiekosten
(WTS), op 1 januari 1997, voor 18-jarigen in het voortgezet onderwijs (MAVO/HAVO/VWO)
die voorheen vielen onder de werking van de Wet op de studiefinanciering (WSF).
Met ingang van 1 januari kregen de betrokken studerenden geen OV-Studentenkaart
meer en uitsluitend een basistoelage en een tegemoetkoming in de studiekosten.
De basistoelage is gelijk aan de kinderbijslag voor kinderen tot 18 jaar,
waardoor er – financieel – weer «gelijkheid in de klas»
is ontstaan. Echter, scholieren van 18 jaar en ouder, die tot 1 januari 1997
een hoge aanvullende beurs hadden, gingen er als gevolg van de nieuwe wetgeving
financieel sterk op achteruit. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
besloot pas op 9 december 1996 om een overgangsregeling in het leven te roepen.
Die moest toen echter nog geheel worden ontworpen en uitgevoerd.De vader van één van de betrokken scholieren klaagde op
6 januari 1997 bij de Nationale ombudsman. Zijn 19-jarige dochter had onder
het oude WSF-systeem recht op een bedrag van ongeveer f 1200 per maand
en kreeg daarbij ook nog een OV-Studentenkaart. Zij volgde voortgezet onderwijs
en woonde zelfstandig. Onder het WTS-systeem kreeg zij met ingang van 1 januari
1997 nog maar f 400 uitbetaald. Tevens diende zij de OV-Studentenkaart
in te leveren. Deze achteruitgang achtte de vader onacceptabel.Deze klacht was voor de Nationale ombudsman aanleiding om informatie te
vragen bij de IBG. De IBG liet weten dat er een overgangsregeling in de maak
was, maar dat het sein daartoe zo laat was gegeven dat deze pas in april 1997
in werking zou kunnen treden. Daarop benaderde de Nationale ombudsman zowel
de IBG als de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, met het verzoek
om op korte termijn te komen met een oplossing voor studerenden als verzoekster.
Eind januari 1997 was de oplossing daar: verzoekster kreeg een brief dat zij –
net als 3300 andere studerenden in een vergelijkbare situatie – een
voorschot van zes maanden tegemoet kon zien. Begin februari 1997 werd het
voorschot daadwerkelijk uitbetaald. De Nationale ombudsman beëindigde
daarop het onderzoek.Een andere interventie op het gebied van de overgangsregeling VO 18+ betrof
een uitwonende eindexamenstudent die, als gevolg van deze regeling, zijn kamer
niet meer kon betalen en daarom halverwege het jaar een school in de woonplaats
van zijn ouders zou moeten gaan zoeken.Afgezien van het feit dat de meeste scholen dergelijke late inschrijvingen
in een eindexamenjaar in beginsel niet accepteren, achtte de moeder (die een
inkomen had op bijstandsniveau) van de betrokken studerende dit alleen al
om studietechnische redenen niet acceptabel. De betrokkene kwam echter niet
voor de overgangsregeling in aanmerking omdat zijn vader (ex-echtgenoot van
de moeder) een klein inkomen had, waardoor hij niet in aanmerking zou komen
voor de overgangsregeling.De IBG zocht en vond, in overleg met de Nationale ombudsman, een passende
oplossing, zodat de studerende toch in aanmerking kon worden gebracht voor
de overgangsregeling. De Nationale ombudsman beëindigde daarop het onderzoek.
Medio 1997 liet de moeder van de studerende de Nationale ombudsman weten dat
haar zoon de opleiding ongestoord had kunnen afmaken en het eindexamen met
succes had afgerond.Het onderzoek naar aanleiding van een klacht van de moeder van een studerende
dat de uitbetaling van de tegemoetkoming studiekosten in twee termijnen (één
in augustus en één in februari) voor haar niet praktisch was
omdat zij voor boeken en schoolgeld aan de school steeds het volle bedrag
in september moest betalen, werd tussentijds beëindigd toen bleek dat
de uitbetaling in deze twee termijnen uitdrukkelijk in de WTS en de Regeling
TS was vastgelegd, zodat de Nationale ombudsman niet bevoegd
was daarover een oordeel uit te spreken. De IBG liet de Nationale ombudsman
evenwel weten dat dit punt uitdrukkelijk zou worden meegenomen bij de evaluatie
van de WTS en de Regeling TS in de nabije toekomst. 12B.1.6 Productgroep OnderwijsdienstenOver de productgroep Onderwijsdiensten werden in 1997 twee klachten behandeld.
Beide klachten – één over de naam waaronder een studerende
was opgenomen in een bepaald bestand, en één over de wijze waarop
de loting voor de studie Geneeskunde was uitgevoerd – werden via de
interventiemethode afgehandeld. 12B.1.7 Directie Facilitair BedrijfOver de Directie Facilitair Bedrijf werden eveneens twee klachten afgehandeld.
Eén klacht ging over de telefonische bereikbaarheid van de Informatie
Beheer Groep, de andere over een weigering om het faxnummer van de productgroep
Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld door te geven. Beide klachten werden
via de interventiemethode afgehandeld.De klacht over de bereikbaarheid (op 5 en 6 mei 1997) was overigens terecht:
op die dagen waren onjuiste teksten op het Voice Response (automatische beantwoording)
systeem gezet. Aan verzoeker werden excuses aangeboden. Overigens heeft de
Nationale ombudsman in 1997 regelmatig de bereikbaarheidscijfers uit de telefooncentrale
van de IBG opgevraagd, naar aanleiding van telefonische signalen van verzoekers
dat de bereikbaarheid slecht zou zijn. Steeds bleek het dan te gaan om een
piekbelasting op één of twee dagen. Voorzover de Nationale ombudsman
heeft kunnen nagaan, was de bereikbaarheid over het gehele jaar bezien zeker
niet onvoldoende. 12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1. Op het terrein van onderwijs en onderzoekDe Nationale ombudsman ontving in 1997 negen verzoekschriften op het terrein
van de openbare universiteiten, en zeven over de Open Universiteit. Er kwamen
vijf rapporten uit; zij betroffen alle een universiteit. In drie zaken luidde
de conclusie dat de klacht deels gegrond, deels niet gegrond was; in twee
zaken was de klacht niet gegrond. Twee keer betrof de klacht het College van
beroep voor de examens van de Universiteit Utrecht, één keer
het College van Bestuur van de Universiteit Utrecht, één keer
het College van Bestuur van de Universiteit Twente en één keer
het College van Bestuur van de Rijksuniversiteit Groningen. Rijksuniversiteit GroningenRapport 97/5 betreft de klacht dat het College van Bestuur van de Rijksuni-
versiteit Groningen alleen een gespreide betaling van het verschuldigde collegegeld
toestond wanneer betrokkene een machtiging had afgegeven tot automatische
incasso van de verschuldigde termijnbedragen.De Nationale ombudsman oordeelde dat een redelijke uitleg van artikel
7.37 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek betekent
dat de onderwijsinstelling uiterlijk bij de inschrijving van de student feitelijk
in staat wordt gesteld om over het verschuldigde collegegeld te beschikken.
Daarvan is geen sprake in het geval van een enkele toezegging tot betaling,
maar wel bij de afgifte van een machtiging tot automatische incasso. In verband
met verzoekers bezwaren tegen automatische incasso wees de Nationale ombudsman
er nog op dat de gemachtigde die van de machtiging gebruik maakt,
dient in te staan voor een correct verloop van de inning en een vlot herstel
van eventuele fouten. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging
«behoorlijk». Universiteit UtrechtRapport 97/308 betreft een gedraging van het College van beroep voor de
examens van de Universiteit Utrecht. Het College had verzoeker op zo'n korte
termijn opgeroepen voor de hoorzitting dat daarmee afbreuk was gedaan aan
het bepaalde in artikel 7:18, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb; mogelijkheid van indiening van nadere stukken tot tien dagen voor de
hoorzitting). Bovendien had het College van beroep in strijd met artikel 7:18,
derde lid, Awb in de oproeping voor de hoorzitting niet aangegeven wat de
uiterste datum was waarop verzoeker nog nadere stukken kon indienen.De Nationale ombudsman achtte de gedraging op die punten «niet behoorlijk».
Ook wat betreft de termijn die gemoeid was geweest met het nemen van een beslissing
op verzoekers beroepschrift, kwam de Nationale ombudsman tot een «niet
behoorlijk». Alleen op het punt van de algemene informatieverstrekking
luidde het oordeel «behoorlijk».Ook rapport 97/582 betreft de handelwijze van het College van beroep voor
de examens. Betrokkene klaagde erover dat in de uitspraken van het College
was aangegeven dat «appellant zijn (...) beroepsrecht als instrument
hanteert ten confrontatie van verweerder». Ingevolge het Reglement van
orde van het College van beroep voor de examens kan de voorzitter van het
College van beroep besluiten om de poging om tot een minnelijke schikking
te komen achterwege te laten, indien naar zijn oordeel een dergelijke poging
kennelijk zinloos is, dan wel tot onevenredig nadeel voor de appellant zal
leiden. Ten aanzien van tien door verzoeker ingediende beroepschriften had
de voorzitter van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.De Nationale ombudsman achtte het niet onjuist dat het College van beroep
in zijn uitspraken op deze beroepschriften onder «Ontstaan en loop van
het geding» de beslissing van de voorzitter heeft opgenomen om de poging
om tot een minnelijke schikking te komen achterwege te laten. Evenmin onjuist
was het dat het College van beroep daarbij de overwegingen had weergegeven –
waarvan de door verzoeker gewraakte zinsnede deel uitmaakte – op grond
waarvan de voorzitter tot zijn beslissing was gekomen.Rapport 97/406 heeft betrekking op het College van Bestuur van de Universiteit
Utrecht. Verzoekers klacht was dat het College van Bestuur had getalmd met
het uitvoering geven aan een vonnis van de arrondissementsrechtbank te Utrecht
ter zake van de uitbetaling van geldsommen en de vergoeding van belastingschade.Ten aanzien van de uitbetaling van de geldsommen achtte de Nationale ombudsman
de gedraging «niet behoorlijk», ten aanzien van de vergoe- ding
van de belastingschade «behoorlijk». Wat betreft dit laatste punt
was eveneens «niet behoorlijk» dat het College van Bestuur zich
er onvoldoende actief voor had ingespannen om de voldoening van de belastingschade
in der minne te regelen. Universiteit TwenteIn rapport 97/515 oordeelde de Nationale ombudsman dat het College van
Bestuur van de Universiteit Twente het verzoek tot het instellen van een nieuw
onderzoek naar wetenschappelijke fraude in redelijkheid had kunnen afwijzen,
aangezien er geen sprake was van nieuwe feiten en/of omstandigheden die een
nieuw onderzoek rechtvaardigden. Op dit onderdeel was de gedraging «behoorlijk».
Het College van Bestuur had echter het verzoek om (mee te werken
aan) toezending van een kopie van een bepaald rapport, waarin een advies werd
gegeven over een subsidieaanvraag om verzoekers onderzoek te kunnen voortzetten,
in redelijkheid niet kunnen afwijzen. InterventiesDrie onderzoeken betreffende klachten over respectievelijk het College
van beroep voor de examens van de Universiteit Utrecht, de Rijksuniversiteit
Leiden en de Universiteit van Amsterdam werden tussentijds beëindigd,
omdat de zaken na tussenkomst van de Nationale ombudsman alsnog konden worden
opgelost. 12B.2.2 Dienst OmroepbijdragenIn 1997 ontving de Nationale ombudsman 24 verzoekschriften op het terrein
van de Dienst Omroepbijdragen (verder DOB). Er werden zes rapporten uitgebracht.
In vier daarvan luidde de conclusie dat de klacht niet gegrond was. In twee
rapporten werd de klacht deels gegrond, deels niet gegrond geacht. In vier
gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd. Het optreden van controlefunctionarissen van de DOBRapport 97/48 betreft onder meer de gebeurtenissen nadat controlefunctionarissen
van de DOB, regio Noord, vergezeld van politiefunctiona- rissen en voorzien
van een machtiging tot binnentreden, verzoeksters woning waren binnengetreden
ter verzegeling van haar ontvanginrichtingen.De Nationale ombudsman oordeelde dat betrokkenen op grond van artikel
61c van het Wetboek van Strafvordering bevoegd waren om verzoekster, die was
staande gehouden, aan haar kleding te onderzoeken, alsmede voorwerpen die
zij bij zich droeg of met zich meevoerde te onderzoeken. Ook verzoeksters
tas hoorde in dit geval tot die voorwerpen, omdat deze op enige afstand van
haar op een barkruk stond en dus onder haar directe bereik was. Ook was de
tas zichtbaar voor de betrokken ambtenaren. Verzoekster had daarom geen grond
om zich tegen het onderzoek van de tas te verzetten. Dat verzoekster zich
met lichamelijk geweld daartegen had verzet, werd aannemelijk geacht. De klacht
van verzoekster dat in een brief van de Dienst Omroepbijdragen ten onrechte
was vermeld dat zij zich lichamelijk had verzet, achtte de Nationale ombudsman
op dit punt niet gegrond. Op andere onderdelen werd de klacht gegrond verklaard.Rapport 97/267 betreft de klacht dat een controlefunctionaris van de DOB,
regio Noord, zich tijdens een controlebezoek niet had gelegitimeerd, had geweigerd
zijn schoenen uit te doen in verzoekers woning en had gelachen om discriminerende
opmerkingen van de politieambtenaren die hem vergezelden. De Nationale ombudsman
achtte de klacht op alle punten niet gegrond. Video(-computer)combinatie als ontvanginrichting in de
zin van de MediawetDe rapporten 97/503 en 97/504 betreffen de vraag of de DOB een homecomputer
met een zogenaamde TV/videokaart respectievelijk een televisietoestel zonder
antenne of kabelaansluiting kon aanmerken als ontvanginrichtingen in de zin
van de Mediawet en dientengevolge aan de eigenaren ervan de omroepbijdrage
A in rekening kon brengen. Beide verzoekers wezen erop dat hun apparaat niet
was voorzien van een antenne of een kabelantenne en dat zij het in combinatie
met de video alleen gebruikten om videobanden te bekijken.Gelet op het bepaalde in artikel 114, eerste lid, van de Mediawet is de
aanwezigheid van een ontvanginrichting doorslaggevend voor het verschuldigd
zijn van omroepbijdragen, en niet het feitelijk gebruik ervan. Voorts is de
aanwezigheid van een antenne niet van belang voor de vraag of er sprake is
van een televisietoestel in de Mediawet. Volgens de Dienst Omroepbijdragen
is er sprake van een televisietoestel indien het gaat om een toestel dat,
naast een beeldscherm, is voorzien van een afstem- en een ontvangst-gedeelte,
zodanig dat daarmee televisieprogramma's kunnen worden waargenomen. De Dienst
Omroepbijdragen wees er volgens de Nationale ombudsman terecht op dat artikel
1, eerste lid onder aa van de Mediawet impliceert dat het niet gaat om feitelijk
gebruik, maar om de mogelijkheid van het waarnemen van televisieprogramma's.
De Nationale ombudsman achtte daarom de onderzochte gedragingen «behoorlijk».De overige twee rapporten over de DOB hebben betrekking op de reactie
van de DOB op een (herhaald) verzoek om restitutie van teveel betaalde omroepbijdrage
(rapport 97/51; klacht niet gegrond), en op een verzoek om specificatie van
een toegezonden acceptgirokaart respectievelijk een verzoek om kwijtschelding
van verschuldigde omroepbijdrage (rapport 97/83; klacht deels gegrond, deels
niet gegrond).In één van de zaken die niet leidden tot een rapport paste
de DOB na tussenkomst van de Nationale ombudsman de tekst aan van de standaardbrief
die de DOB zendt aan niet-geregistreerde adressen en wel in die zin, dat het
voor de ontvanger begrijpelijk is dat de registratie bij de DOB persoonsgebonden
en niet adresgebonden is. 12B.2.3 Overige bestuursorganenDe Nationale ombudsman ontving één klacht over een landelijk
orgaan zoals bedoeld in artikel 2.38 van de Wet op het cursorisch beroepsonderwijs,
namelijk de Stichting Innovam (Examencentrum). Verzoeker klaagde erover dat
Innovam hem niet had willen meedelen wat hij fout had gedaan bij een onderdeel
van het praktijkexamen voor de opleiding Eerste Auto-elektricien en hem niet
in staat had willen stellen een opdracht over te doen. Na tussenkomst van
de Nationale ombudsman deelde Innovam mee dat, bij hoge uitzondering, het
betwiste praktijkexamen ongeldig zou worden verklaard. Verzoeker beschouwde
met dit resultaat zijn klacht als afgedaan.Innovam is ook bestuursorgaan op grond van regelgeving op het terrein
van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Over Innovam in die hoedanigheid
verscheen rapport 97/324 (zie hoofdstuk 16, § 16B.4).
 13 FINANCIËNTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Financiën begint onderdeel 13A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 13B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 13A MINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  128 Ontvangen
in 1997  + 771Te behandelen  899Afgedaan     1) niet in onderzoek 559   2) onderzoek      a. rapport81 – 828  
b. tussentijds beëindigd188269 In behandeling per 01/01/98  71Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften bedroeg 771, een stijging
ten opzichte van 1996 (685) met 12,6%. Het betreft bij deze zaken met name
de Belastingdienst. Het aantal afgedane zaken (828) steeg ten opzichte van
1996 (797) met 3,9%. Deze 828 afgedane zaken vormen 15,2% van het totaal van
de 5460 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1997 werden afgedaan. Daarmee
staat het Ministerie van Financiën op de tweede plaats, na het Ministerie
van Justitie (25,5%). Van de 828 afgedane zaken werden 269 (32,5%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Deze 269 zaken vormen 14,5%
van alle 1851 die zijn afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.Er werden 81 rapporten uitgebracht (1996: 91), terwijl in 188 zaken (1996:
151) het onderzoek tussentijds werd beëindigd, doorgaans na toepassing
van de interventiemethode.In de rapporten luidde 58,2% van de oordelen «behoorlijk».
De beoordelingscriteria die het meest aan de orde kwamen, waren in de rapporten
het vereiste van belangenafweging/redelijkheid (24,2%), van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften (15,8%) en van voortvarendheid (14,5%).
Bij de tussentijds beëindigde zaken ging het in 28,6% om het vereiste
van voortvarendheid; 16,2% betrof het vereiste van overeenstemming met algemeen
verbindende voorschriften en 15,5% het vereiste van belangenafweging/redelijkheid. 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 Inleiding De klachten bij de Nationale ombudsmanIn 1997 had, evenals in voorgaande jaren, verhoudingsgewijs het grootste
aantal van de door de Nationale ombudsman afgehandelde klachten over gedragingen
van de Belastingdienst betrekking op de behandelingsduur van brieven, bezwaarschriften
en verzoekschriften. In 1996 waren dit 92 klachten, in 1997 82. In ruim 82%
(1996: bijna 85%) daarvan verliep de afhandeling via de interventiemethode.
Dat betekent dat ook in 1997 voor de meeste klachten op dit gebied snel een
bevredigende oplossing kon worden gevonden.Opmerkelijk was de stijging van het aantal afgedane klachten in 1997 ten
opzichte van 1996 op het gebied van de invordering. Werden in 1996 op dit
gebied 37 klachten afgedaan, in 1997 bedroeg dit aantal ruim het dubbele:
78. Deze stijging betreft in het bijzonder de onderwerpen betalingsregeling
en kwijtschelding. Bij de betalingsregeling ging het om 24 afgedane klachten
in 1997 (tegenover 4 in 1996, en 12 in 1995) en bij de kwijtschelding om 33
afgedane klachten in 1997 (tegenover 15 in 1996, en 12 in 1995). In een aanzienlijk
deel van deze invorderingszaken was overigens geen sprake van onjuist handelen
door de Belastingdienst. Het aantal afgedane klachten op het
gebied van de rente- en schadevergoeding nam af, van 18 in 1996 tot 8 in 1997. Belastingdienst Awb-conformOp 1 januari 1997 is de Belastingdienst op eigen initiatief «Awb-conform»
gaan werken. Dat betekent in algemene woorden dat de Belastingdienst in beginsel
geen beroep meer doet op afwijkingen in voor de Belastingdienst gunstige zin
van de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht in de belastingwetgeving,
met name in de Algemene wet inzake rijksbelastingen. In 1997 heeft de Nationale
ombudsman geen klachten behandeld die expliciet betrekking hadden op de naleving
door de Belastingdienst van de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht.
 Europese regelgevingIn 1997 is één klacht afgehandeld die (mede) betrekking
had op gedragingen van de Belastingdienst in verband met de uitvoering van
Europese regelgeving. Het rapport naar aanleiding van het onderzoek naar deze
klacht wordt behandeld in § 13A.2.8 (Douane). Parallellie Belastingdienst-waterschappenSinds 1 januari 1994 vallen ook de bestuursorganen van de waterschappen
onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Een substantieel deel van
de klachten bij de Nationale ombudsman op dit terrein heeft betrekking op
de invordering van waterschapslasten, en op de behandelingsduur van bezwaarschriften
tegen aanslagen waterschapslasten. In het hoofdstuk over de waterschappen
(hoofdstuk 22) heeft de Nationale ombudsman aandacht gevraagd voor de voorbeeldfunctie
die de Belastingdienst voor de waterschappen kan vervullen ten aanzien van
de behandelingsduur van bezwaarschriften (§ 22.2.1), en op het belang
van parallellie tussen de waterschappen en de Belastingdienst ten aanzien
van de interpretatie en toepassing van de regels voor de invordering, die –
behoudens beperkende regels die zijn vastgesteld door het algemeen bestuur
van het waterschap – ook gelden voor de invordering door de waterschappen
(§ 22.2.2). In verband met deze parallellie heeft de Nationale ombudsman
de aandacht van de waterschappen gevraagd voor een goed contact en goede informatieuitwisseling
met de Belastingdienst op het punt van de invordering. 13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingIn 1997 zijn acht rapporten (zowel 1995 als 1996: 18) uitgebracht die
geheel of gedeeltelijk betrekking hebben op beslissingen over rentevergoeding
of schadevergoeding. Voorts werd in één geval het onderzoek
om verzoeker moverende redenen tussentijds beëindigd.De afname van het aantal uitgebrachte rapporten is terug te voeren op
een daling van het aantal klachten over vergoeding van schade of rente. Een
verklaring daarvoor kan zijn dat deze materie intussen in sterke mate is uitgekristalliseerd
door onder meer de in voorgaande jaren uitgebrachte rapporten van de Nationale
ombudsman.Voor een meer algemene beschouwing over de werkwijze van de Nationale
ombudsman met betrekking tot schadevergoeding wordt verwezen naar het Jaarverslag
1995, hoofdstuk 1, § 1.3.1 (blz 30–42). SchadevergoedingZoals hierboven is aangegeven, liet 1997 een daling zien van het aantal
rapporten dat (mede) betrekking heeft op vergoeding van schade. In 1997 waren
dat er vier (1995 en 1996: 13 respectievelijk 12). In alle gevallen was de
klacht op dit onderdeel niet gegrond. In de zaken die leidden tot de rapporten 97/115 en 97/540 betrof het verzoek
de kosten die verzoeker persoonlijk had gemaakt voor het door de Belastingdienst
laten herstellen van onjuiste rekeningen en naheffingsaanslagen motorrijtuigenbelasting
respectievelijk onjuist vastgestelde voorlopige aanslagen inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen. De opgevoerde bedragen betroffen bestede tijd en telefoon/porto-kosten.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman hoefde voor deze kosten geen
schadevergoeding te worden toegekend, omdat deze kosten in het maatschappelijk
verkeer, binnen de grenzen van het redelijke, voor rekening komen van degene
die het herstel van een verzuim nastreeft. In deze gevallen was geen sprake
van omstandigheden die ertoe noopten om van dit uitgangspunt af te wijken.In rapport 97/248 (VN 1997, afl. 34; AB 1997, nr. 304; zie ook hierna
onder «rentevergoeding») werd geoordeeld dat geen aanleiding bestond
tot vergoeding van adviseurskosten. Daarbij was van belang dat geen sprake
was geweest van vernietiging door de rechter van beschikkingen, zodat niet
uit dien hoofde, wegens onrechtmatig handelen, recht op schadevergoeding was
ontstaan. Voorts was niet gebleken dat op inhoudelijke punten sprake was geweest
van zodanige tekortkomingen van de kant van de Belastingdienst dat deze zouden
moeten leiden tot het vergoeden van adviseurskosten, terwijl het enkele feit
dat het om een complexe materie – leidende tot een compromis –
ging daartoe evenmin aanleiding gaf. Over de claim van verzoekster op schadevergoeding
op grond van het feit dat het gehanteerde rentepercentage van de aan haar
toegekende coulancerente lager was dan het marktpercentage waartegen zij vreemd
vermogen had aangetrokken, oordeelde de Nationale ombudsman dat met de toekenning
van coulance-rente de renteschade uitputtend was vergoed. Het percentage van
de coulance-rente was tot 1 oktober 1992 vastgesteld op het percentage van
de wettelijke rente. Daarna gold hetzelfde percentage als dat van de heffings-
en invorderingsrente. RentevergoedingVijf rapporten (1996: 8) hebben (mede) betrekking op het geheel of ten
dele weigeren van een rentevergoeding. In twee van deze vijf rapporten werd
de klacht op dit punt gedeeltelijk gegrond verklaard en in drie gevallen niet
gegrond.Op de Belastingdienst rust in het algemeen de verplichting om lopende
zaken voortvarend af te handelen. Nadelige financiële gevolgen voor belastingplichtigen
door vertraging bij deze afhandeling dienen, voor zover sprake is van een
(al dan niet verwijtbaar) verzuim van de zijde van de Belastingdienst, voor
rekening en risico van de Belastingdienst te komen. Dit is ook neergelegd
in de Beschikking van de Staatssecretaris van Financiën van 12 december
1990, nr. AFZ90/8697. Daarbij gaat het uiteraard om die gevallen waarin de
wettelijke regelingen op het punt van de heffings- en invorderingsrente niet
voorzien.In rapport 97/248 was de Nationale ombudsman van oordeel dat naast de
al door de Staatssecretaris als zodanig erkende vertragingen, waarvoor al
een coulance-rentevergoeding was toegekend – nog meer vertraging moest
worden gekwalificeerd als een verzuim aan de kant van de Belastingdienst.
Het betrof ten eerste het feit dat na de eindbespreking van een boekenonderzoek
op 22 oktober 1990 pas op 15 april 1991 het rapport inzake het boekenonderzoek
aan verzoekster was verstrekt. De Nationale ombudsman overwoog dat van de
Belastingdienst had mogen worden verwacht dat na de eindbespreking, op 22
oktober 1990, op korte termijn het rapport inzake dat onderzoek zou zijn opgesteld.
Een termijn van twee maanden achtte hij hiervoor redelijk. Tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman was niet gebleken, noch was door de Belastingdienst gesteld, dat zich omstandigheden hadden voorgedaan die de
opgetreden overschrijding van die termijn met circa vier maanden konden rechtvaardigen.
In zoverre was volgens de Nationale ombudsman sprake van een verzuim. Met
de desbetreffende verzuimperiode diende bij het bepalen van de coulance-rentevergoeding
rekening te worden gehouden. Zijn aanbeveling hierover werd door de Staatssecretaris
opgevolgd.In de zaak die leidde tot rapport 97/391 zou het, blijkens de tijdens
het onderzoek van de Belastingdienst verkregen informatie, mogelijk zijn geweest
om de aangifte 1991, en daarmee de daaruit voortvloeiende carry-backbeschikking,
eerder af te handelen dan feitelijk was gebeurd. In zoverre was sprake van
een verzuim van de Belastingdienst, die reden had moeten geven om een rentevergoeding
te verstrekken. De Staatssecretaris liet tijdens het onderzoek weten dat hij
bereid was alsnog over (onder meer) bedoelde periode een rentevergoeding te
betalen.Rapport 97/414 betreft de termijn waarbinnen een bedrag aan ingehouden
loonbelasting werd terugbetaald.Een bedrag aan – zoals in dit geval – terecht ingehouden loonbelasting
kan alleen worden teruggegeven via een aanslag inkomstenbelasting, na afloop
van het jaar. Ten tijde van het opleggen van de aanslag beschikte de Belastingdienst
al over een rekeningnummer van de zuster van verzoeker en een machtiging om
het bedrag daar op te storten. Er was sprake geweest van een vertraging in
de uitbetaling na het opleggen van de aanslag, die moest worden aangemerkt
als een verzuim. In beginsel was de Belastingdienst dan ook gehouden om een
rentevergoeding toe te kennen. De Belastingdienst had de toekenning van de
rentevergoeding echter geweigerd omdat het ging om een gering bedrag (vijf
gulden).De Nationale ombudsman vond het te billijken dat de Belastingdienst dit
zeer geringe bedrag aan rente uit coulance (vijf gulden) om doelmatigheidsredenen
niet uitkeert. Rentevergoeding na aanhouden bezwaarschriftIn vervolg op de beschrijving van de rapporten 96/359 en 96/589 in het
Jaarverslag 1996 (blz. 277–280) verdient het onderstaande vermelding.In reactie op de aanbeveling in rapport 96/359.(AB 1997, nr. 21, m.n.
PJS) deelde de Staatssecretaris de Nationale ombudsman mee dat medewerkers
van de Belastingdienst de aanwijzing zal worden gegeven dat zij belastingplichtigen
erop moeten wijzen dat instemming met de aanhouding van een bezwaarschrift –
in afwachting van de uitspraak van de belastingrechter in een overeenkomstige
zaak – in beginsel met zich meebrengt dat, ingevolge de Regeling van
de Staatssecretaris van Financiën van 14 februari 1994, nr. AFZ94/846M,
geen recht op rentevergoeding bestaat. In vervolg op deze reactie liet de
Staatssecretaris de Nationale ombudsman het volgende weten.Anders dan het aanvankelijke voornemen om dit punt mee te nemen in een
aanpassing van bedoelde regeling van 14 februari 1994, gaf hij er bij nader
inzien de voorkeur aan om het te verwerken in het beleidsbesluit van 17 december
1996, AFZ96/3312M, over de verwerking van massaal ingediende bezwaarschriften
over (nog) niet definitief beslechtte fiscale kwesties. Hiertoe werd in dit
besluit neergelegd dat de inspecteur bij het verzoek om aanhouding van het
bezwaar, de belastingplichtige in kennis stelt van het standpunt inzake de
rentevergoeding. Voor de niet-massaal ingediende bezwaren is in het Landelijk
overleg AWR van 19 maart 1997 een vergelijkbare mededeling gedaan. Aldus wordt
de gelegenheid geboden om over de gevolgen van het aanhouden van bezwaarschriften
afspraken te maken. In dit verband wordt nog opgemerkt dat de regeling van
14 februari 1994 met ingang van 1 januari 1998 is ingetrokken. De reden hiervoor
is dat is gebleken dat deze regeling grotendeels haar belang heeft verloren
door de invoering, per 1 januari 1994, van artikel 5a van de
Wet administratieve rechtspraak belastingzaken en het daaraan gekoppelde Besluit
proceskosten fiscale procedures.Overigens geldt voor na 1 januari 1998 ingediende verzoeken, die anders
onder de regeling van 14 februari 1994 zouden vallen, dat deze – conform
de normale procedure voor de behandeling van verzoeken om schadevergoeding –
worden overgedragen aan de Directie Algemene Fiscale Zaken van het Ministerie
van Financiën (overeenkomstig de hiervoor genoemde regeling van 12 december
1990, AFZ90/8697).In het kader van de afwikkeling van de in rapport 96/589 gedane aanbeveling
om de afwijzing van het verzoek om rentevergoeding te heroverwegen, heeft
overleg plaatsgevonden tussen medewerkers van het Ministerie van Financiën
en het Bureau Nationale ombudsman. Van de zijde van het Ministerie werd daarbij
aanvankelijk vastgehouden aan het uitgangspunt dat van de drie aangehouden
bezwaarschriften van verzoekster slechts één in aanmerking kwam
voor de toekenning van coulance-rente, omdat alleen in die ene zaak door de
belastingrechter uitspraak was gedaan. Overigens liet de Staatssecretaris
van Financiën wel aan de Nationale ombudsman weten zich te beraden over
de vraag of en in hoeverre bij in de toekomst aan te houden bezwaren –
in de situatie waarbij geen uitstel van betaling was verleend en voorts de
regeling van de heffings- en invorderingsrente niet van toepassing was –
een rentevergoeding opportuun kon zijn. Tevens wees de Staatssecretaris erop
dat een probleem zoals in deze zaak zich in de toekomst naar verwachting niet
vaak meer zal voordoen. Dit is het gevolg van de thans geldende regeling van
uitstel van betaling bij bezwaar, en het grotere toepassingsbereik van de
heffingsrente- en invorderingsrenteregeling.Met betrekking tot de aanbeveling in rapport 96/589 liet de Staatssecretaris
de Nationale ombudsman uiteindelijk weten dat hij, op grond van de bijzondere
omstandigheden van dit specifieke geval, bereid was alsnog een rentevergoeding
te betalen. Ook ten aanzien van de berekening van de rentevergoeding werd
de aanbeveling opgevolgd. 13A.2.3 BehandelingsduurIn 1997 bracht de Nationale ombudsman zestien rapporten uit op het terrein
van de behandelingsduur van aangiften, bezwaarschriften en correspondentie
(1996: 13). De interventiemethode werd toegepast in 76 van de in onderzoek
genomen klachten inzake behandelingsduur (1996: 73).In dertien van de zestien rapporten concludeerde de Nationale ombudsman
dat de klacht gegrond was. Eenmaal was de klacht niet gegrond, eenmaal gaf
de Nationale ombudsman geen oordeel, en eenmaal verklaarde de Nationale ombudsman
de klacht deels gegrond, deels niet gegrond. AutomatiseringprobleemIn de zaak die leidde tot rapport 97/166 klaagde verzoekster er onder
meer over dat de Belastingdienst het op 6 maart 1996 toegezegde herstel van
de onjuiste verwerking van haar aangifte inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen
1994 nog niet had uitgevoerd toen zij zich, op 6 november 1996, tot de Nationale
ombudsman wendde.De Nationale ombudsman oordeelde hierover dat de lokale eenheid van de
Belastingdienst niet juist had gehandeld door onvoldoende te controleren of
de juiste gegevens van verzoekster wel waren verwerkt door de Belastingdienst/Centrale
beheereenheid informatiesystemen (CBI). Zo ontdekte de Belastingdienst pas
dat de gegevens niet waren verwerkt, toen verzoekster telefonisch had geïnformeerd
naar de afdoening van haar aangifte. De Belastingdienst besteedde vervolgens
onvoldoende zorg aan de juiste administratieve behandeling van de gegevens
die opnieuw aan de CBI werden aangeboden, zodat de verwer- king daarvan niet
was verzekerd. Dat lukte pas na de vijfde keer. De oorzaak van een deel van
de vertraging bleek te zijn gelegen in een nieuwe release van het geautomatiseerde
systeem IBS. Daarin kwam een programmatuurfout voor.In reactie op de klacht deelde de CBI mee dat elke release van een geautomatiseerd
systeem tevoren uitgebreid wordt getest, zowel op functioneel concept als
op acceptatie. Op die wijze wordt getracht zoveel mogelijk programmatuurfouten
te achterhalen. Ondanks deze ook op de release 9.9. van het geautomatiseerde
systeem IBS uitgevoerde testen, was daarin toch een programmatuurfout niet
ontdekt. Deze fout was pas aan het licht gekomen op het moment dat deze release
al in gebruik was genomen.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt het volgende. Bij de ontwikkeling
van geautomatiseerde systemen zoals dat van IBS, doen zich – onder meer
door de complexiteit van de verschillende geautomatiseerde gegevensbewerkingen –
in bijna alle gevallen programmatuurfouten voor. Deze programmatuurfouten
kunnen niet direct door het enkel controleren van de geschreven programma's
of applicaties worden doorzien. Het is daarom een vereiste van zorgvuldigheid
dat een programma of applicatie, voordat dit/deze daadwerkelijk in gebruik
wordt genomen, eerst in een testomgeving op een degelijke wijze wordt beproefd
op het te behalen resultaat.In het geval van release 9.9. van het geautomatiseerde systeem IBS is
volgens de CBI aan dit vereiste voldaan. De CBI heeft de desbetreffende release
zowel op functioneel concept als op acceptatie getest. Het feit dat zich desondanks
een programmatuurfout voordeed op het moment dat de bewuste release al in
gebruik was genomen, was de Belastingdienst/Centrale beheereenheid informatiesystemen –
als verantwoordelijk voor het beheer van IBS – echter wel aan te rekenen.Overigens had de CBI, zodra men op de hoogte was gekomen van het bestaan
van de bewuste programmafout en van de gevolgen die deze met zich meebracht,
tijdig de nodige maatregelen genomen om te voorkomen dat nog meer foutieve
aanslagen zouden worden vastgesteld, door het mogelijk te maken dat de lokale
eenheden de al onjuist vastgestelde aanslagen zouden kunnen achterhalen en
herzien, en de desbetreffende programmafout uit het systeem IBS te halen.
Op dit punt was de CBI met voldoende voortvarendheid en adequaat opgetreden. Doorzending naar andere eenheidIn de zaak die leidde tot rapport 97/245 (VN 1997, afl. 31) klaagde verzoeker
over het feit dat de Belastingdienst/Particulieren/Onderne- mingen Buitenland
Heerlen ten tijde van het indienen van de klacht bij de Nationale ombudsman,
op 22 november 1996, nog geen aanslag had vastgesteld over de periode waarin
hij in 1995 in België had gewoond. Uit het onderzoek bleek dat de Belastingdienst
Buitenland pas op 16 augustus 1996 van de Belastingdienst/Particulieren Nijmegen
(waar verzoeker wat betreft zijn binnenlandse belastingplicht onder viel)
het verzoek had gekregen om verzoeker als buitenlands belastingplichtige op
te nemen. Vervolgens duurde het tot 20 december 1996 alvorens verzoeker in
de gelegenheid werd gesteld aangifte te doen van zijn belastbaar inkomen over
de periode in 1995 dat hij in het buitenland woonde. De Belastingdienst Buitenland
gaf als verklaring hiervoor dat de Belastingdienst Nijmegen het dossier van
verzoeker naar de Belastingdienst/Particulieren Eindhoven had gestuurd.De Nationale ombudsman achtte deze verklaring echter niet toereikend als
rechtvaardiging, omdat de Belastingdienst Buitenland vanaf de melding op 16 augustus 1996 zelf het initiatief had moeten nemen om het belastingdossier
van verzoeker in handen te krijgen en verder af te handelen.In de zaak die leidde tot rapport 97/598 had verzoeker aan de Belasting-
dienst/Particulieren Rijswijk gevraagd hem zo spoedig mogelijk een afschrift
te zenden van het taxatierapport waaruit de waarde van zijn woning kon blijken
zoals genoemd in de aankondiging van de correctie op de aangegeven waarde
voor de vermogensbelasting 1995. Op het moment waarop verzoeker zich tot de
Nationale ombudsman wendde, had de Belastingdienst nog niet aan het verzoek
voldaan.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst niet juist had
gehandeld door het verzoek pas na zeven weken door te sturen naar de Belastingdienst/Registratie
en Successie Rijswijk (R&S). Door de behandeling over te laten aan R&S
had de Belastingdienst, die zelf verantwoordelijk was voor het onderbouwen
van de aangekondigde correctie van de waarde van het huis van verzoeker, ten
onrechte de behandeling aan een derde overgelaten. Bovendien had de Belastingdienst,
door zo te handelen, geen zicht meer op een correcte en tijdige afdoening
van het verzoek. Zo kon het gebeuren dat de Belastingdienst pas naar aanleiding
van een klacht van verzoeker constateerde dat het verzoek niet bij R&S
was aangekomen. Overige gevallen op het terrein van de behandelingsduurIn het geval dat leidde tot rapport 97/211 (VN 1997, afl. 29; JB 1997,
nr. 165) klaagde verzoeker erover dat de Belastingdienst niet tijdig een reactie
had gegeven op zijn brief van 7 juni 1996, waarin hij de Belastingdienst vroeg
de fiscale gevolgen aan te geven van een eventuele storting voor 1 juli 1996
van een koopsom voor een lijfrenteverzekering.De Nationale ombudsman was het niet met de Belastingdienst eens dat de
vraagstelling onduidelijk zou zijn geweest. Hij oordeelde tevens dat het aan
de vereiste klantgerichtheid had ontbroken nu de Belastingdienst verzoekers
brief had laten liggen gedurende de afwezigheid van de vaste behandelaar van
diens belastingaangelegenheden. De aanbeveling om voor dergelijke situaties
een voorziening te treffen, werd opgevolgd.In de zaak die leidde tot rapport 97/380 (VN 1997, afl. 46) klaagde verzoekster
erover dat de Staatssecretaris van Financiën pas op 1 april 1997 had
beslist op haar verzoek van 16 februari 1996 om de hardheidsclausule toe te
passen.De Nationale ombudsman overwoog dat de Staatssecretaris verzoekster niet
tussentijds inhoudelijk had behoeven te berichten over de oorzaak van de vertraging,
namelijk beraad over de vraag of een regeling ten gunste van belastingplichtigen
kon worden versoepeld, omdat daarmee mogelijk verwachtingen hadden kunnen
worden gewekt die wellicht niet bewaarheid zouden kunnen worden. Het was echter
niet juist dat de Staatssecretaris zich niet had gehouden aan de toezeggingen
die hij in zijn brieven had gedaan dat verzoekster binnen de in die brieven
gestelde termijn nader zou worden geïnformeerd.De omstandigheid dat verzoeker en zijn gemachtigde zelf onvoldoende actie
hadden ondernomen om de door de Belastingdienst gestelde vragen te beantwoorden,
leidde in rapport 97/494 tot het oordeel van de Natio- nale ombudsman dat
het de Belastingdienst niet kon worden verweten dat het tot 1 mei 1996 had
geduurd alvorens het belastingjaar 1992 kon worden afgewerkt. Het feit dat
de navorderingsaanslag, waarmee de behandeling van het belastingjaar 1992
werd afgerond, door een administratieve fout uiteindelijk op 16 augustus 1996
werd verstuurd in plaats van half juni 1996 kon de Belastingdienst, zoals
deze zelf al toegaf, echter wel worden aangerekend. InterventiesDe zaken waarin de Nationale ombudsman besloot te interveniëren,
hadden voornamelijk betrekking op de trage verwerking van aangiften inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen en het uitblijven van een antwoord op brieven van belastingplichtigen.
Voor het overige betrof het de behandeling van bezwaarschriften, een aantal
klachten over de behandeling van T-biljetten, en overige kwesties.Bij de verwerking van de aangiften bleek de Belastingdienst in een aantal
gevallen niet te hebben voldaan aan de zelf opgelegde norm dat op aangiften
die voor 1 april 1997 waren ingediend in beginsel voor 1 juli 1997 zou worden
gereageerd. Vaak bleek het te schorten aan de automatische verwerking door
de CBI, bijvoorbeeld omdat gegevens niet werden geaccepteerd of niet juist
werden aangeleverd. Interventie door de Nationale ombudsman had in dergelijke
gevallen tot gevolg dat de fout werd achterhaald en hersteld.Brieven bleven onbeantwoord omdat de Belastingdienst er niet aan toe was
gekomen om ze te beantwoorden, ze niet had ontvangen, of beantwoording niet
noodzakelijk achtte. Behalve in een geval waarin de Belastingdienst de correspondentie,
volgens de Nationale ombudsman terecht, had afgesloten, leidde interventie
tot het alsnog beantwoorden van de brieven waarop de klachten betrekking hadden.De Belastingdienst had bij de klachten over het uitblijven van een beslissing
op een bezwaarschrift in een aantal gevallen de beslissing al genomen op het
moment dat de Nationale ombudsman daar naar informeerde. Dit leidde er dan
toe dat het onderzoek werd beëindigd. In de overige gevallen zegde de
Belastingdienst toe de beslissing op korte termijn te zullen nemen. Ook dat
was vervolgens aanleiding het onderzoek te beëindigen. 13A.2.4 InformatieverstrekkingMet betrekking tot informatieverstrekking onderzocht de Nationale ombudsman
21 klachten (1996: 10). In negen gevallen werd een rapport uitgebracht (1996:
6). Twaalf zaken (1996: 4) werden tussentijds beëindigd.In de rapporten was de klacht viermaal niet gegrond en driemaal gegrond.
Twee klachten werden deels gegrond en deels niet gegrond verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 97/193 klaagde verzoeker over het telefoongesprek
dat een medewerkster en daarna een medewerker van de Belastingdienst met zijn
echtgenote hadden gevoerd. Het ging verzoeker erom dat er informatie inzake
zijn belastingaangelegenheden aan haar was verstrekt die niet aan een derde
had mogen worden verstrekt, en dat er van zijn echtgenote was geëist
aan te geven of verzoeker de aanslag schenkingsrecht zou gaan betalen. Bij
dit laatste had de Belastingdienst volgens verzoeker gedreigd met maatregelen
indien betaling zou uitblijven.De Nationale ombudsman overwoog dat de medewerkers van de Belastingdienst,
ook tegenover de echtgenote van verzoeker, gebonden waren aan hun geheimhoudingsplicht
en dat de medewerkers niet juist hadden gehandeld door de belastingaangelegenheden
van verzoeker met haar te bespreken. Aangezien de betalingstermijn van de
aanslag in kwestie nog niet was verstreken, was het volgens de Nationale ombudsman
tevens niet juist dat was aangedrongen op een uitspraak over de betaling daarvan,
en om daarbij te wijzen op te nemen maatregelen bij het uitblijven van betaling.In rapport 97/284 (VN 1997, afl. 43B) oordeelde de Nationale ombudsman
dat de Belastingdienst verzoeker er ten onrechte niet over had geïnformeerd
dat de Belastingdienst met betrekking tot verzoeker een zogenoemde
zelfstandigenverklaring had afgegeven aan zijn opdrachtgever. Deze verklaring
had aanzienlijke betekenis voor verzoeker.In rapport 97/598 oordeelde de Nationale ombudsman dat verzoeker terecht
had geklaagd over de informatie die de Belastingdienst had verstrekt over
de taxatie van de waarde van zijn woning ten behoeve van de heffing van de
vermogensbelasting 1995. Uit het onderzoek bleek dat de Belastingdienst inderdaad
tegenstrijdige en onvolledige informatie had verstrekt. Zo had de Belastingdienst
bij de aankondiging van een correctie voor de vermogensbelasting van de waarde
van verzoekers huis ten onrechte de indruk gewekt dat deze correctie was gebaseerd
op een taxatie ter plaatse van de woning, terwijl het in werkelijkheid ging
om een taxatie van achter het bureau. InterventiesVan de zaken waarin de Nationale ombudsman besloot tot interventie over
te gaan zijn de volgende drie vermeldenswaard.Het onderzoek naar aanleiding van een klacht van verzoekster over de uitleg
die de Belastingdienst had gegeven over de door haar opgevoerde aftrekpost
van extra kledinguitgaven in verband met geringe lichaamslengte, werd tussentijds
beëindigd omdat de Belastingdienst in reactie op de klacht alsnog een
afdoende uitleg gaf. De Belastingdienst gaf aan dat de door verzoekster opgevoerde
post niet was gehonoreerd omdat er bij een lichaamslengte van 1.49 meter geen
sprake was van ziekte of invaliditeit. Om voor aftrek in aanmerking te komen,
moest er sprake zijn van ziekte of invaliditeit. Dat is (blijkens een arrest
van de Hoge Raad) het geval bij een lichaamslengte van 1.35 meter of minder.
Bovendien moest worden aangetoond dat er sprake is van «extra»
uitgaven voor kleding.In de zaak waarin werd geklaagd over de tegenstrijdige informatie die
de Belastingdienst zou hebben verstrekt inzake betalingen en schulden van
motorrijtuigenbelasting, besloot de Nationale ombudsman tot interventie. De
Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelasting (Cbm) liet daarop
weten akkoord te gaan met het door verzoeker gedane voorstel voor de afboeking
van door hem gedane betalingen. Een aan verzoeker opgelegde boete kwam dientengevolge
te vervallen. De Nationale ombudsman besloot vervolgens om het onderzoek te
beëindigen.Een klacht van een verzoeker over het feit dat de Belastingdienst op zijn
aanslagbiljet had aangegeven dat terugbetaling zou plaatsvinden binnen twee
weken nadat het rekeningnummer bekend was, leidde er door tussenkomst van
de Nationale ombudsman toe dat de Belastingdienst toezegde de tekst van de
toelichting bij het aanslagbiljet te zullen verduidelijken, in die zin dat
op het biljet zou worden aangegeven dat de Belastingdienst de overschrijving
binnen twee weken verricht. 13A.2.5 Heffing 13A.2.5.1 Controle BoekenonderzoekDe klacht die leidde tot rapport 97/69 (VN 1997, afl. 13) betreft het
volgende. Verzoeker was een administratie- en belastingadvieskantoor. De Belastingdienst
vroeg verzoeker ervoor te zorgen dat alle boeken en bescheiden van een (voormalig)
cliënt op een aangegeven plaats en tijd aanwezig zouden zijn ten behoeve
van een boekenonderzoek. Verzoeker beriep zich echter op het retentierecht
van artikel 3:290 van het Burgerlijk Wetboek, omdat de ex-cliënt de eindnota
niet zou hebben betaald.De Nationale ombudsman oordeelde dat het bepaalde in artikel 48 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen er juist toe strekt om het belastingambtenaren
mogelijk te maken ook onder de omstandigheden waarop verzoeker zich beriep,
de administratie van een belastingplichtige te controleren, zodat de boeken
en bescheiden terecht waren opgevraagd. De gedraging van de Belastingdienst
was «behoorlijk».Rapport 97/229 (VN 1997, afl. 31) betreft het volgende.Verzoeker klaagde er over dat de Belastingdienst hem slechts acht dagen
de tijd had gegeven om te reageren op een controlerapport dat de Belastingdienst
had opgemaakt naar aanleiding van een boekenonderzoek bij de onderneming van
verzoeker.De Nationale ombudsman vond echter dat de Belastingdienst verzoeker niet
een te korte termijn had gegeven. Bij de totstandkoming van dit oordeel speelden
de volgende omstandigheden (mede) een rol. Bij het boekenonderzoek was gebleken
dat de administratie van verzoeker niet op orde was, terwijl verzoeker tevens
pas na geruime tijd volledig had voldaan aan een verzoek om gegevens te verstrekken.
Bovendien was de termijn voor het opleggen van een aanslag inmiddels bijna
verstreken. Tenslotte zou verzoeker zijn bezwaren tegen de uit het onderzoek
voortvloeiende correcties ook nog kenbaar kunnen maken in een bezwaarschrift
nadat de aanslag was opgelegd. Wet op de identificatieplichtRapport 97/579 (zie ook hoofdstuk 7, § 7A.3) betreft de identificatieplicht
die is opgenomen in artikel 47b van de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
Ingevolge deze bepaling is een ieder gehouden, daarnaar gevraagd, aan de inspecteur
van de Belastingdienst een identificatiebewijs te tonen indien dit voor de
heffing van de loonbelasting van belang kan zijn.De Belastingdienst maakte gebruik van deze bevoegdheid bij een actie (een
zogenoemde waarneming ter plaatse) op een postzegel- en muntenruilbeurs. Deze
actie was gericht op het opsporen van onbekende ondernemers en van zwartwerkers.
Tijdens de actie vroegen de ambtenaren van de Belastingdienst aan iedereen
die zich ophield achter een kraam om zich te identificeren. Verzoeker stelde
tegenover de belastingambtenaren dat hij op de markt stond als particulier
(hobbyist) en dat hij niet verplicht was zich te identificeren. Toen hij weigerde
aan het verzoek te voldoen, schakelden de belastingambtenaren de politie in.
Verzoeker werd aangehouden en overgebracht naar het politiebureau en uiteindelijk
voorgeleid aan een hulpofficier van justitie.De Nationale ombudsman oordeelde dat tijdens de actie niet had vast gestaan
dat iedereen die zich op de ruilbeurs achter een kraam bevond, werknemer was,
en er om die reden sprake was van een belang voor de heffing van de loonbelasting.
De Belastingdienst had er rekening mee moeten houden dat zich op de beurs
ook particulieren en ondernemers konden ophouden op wie de identificatieplicht
niet van toepassing was. De ambtenaren van de Belastingdienst hadden daarom
eerst informatie moeten inwinnen over de hoedanigheid waarin verzoeker op
de beurs stond alvorens hem, zonodig, te vragen om zich te identificeren.
Het verzoek daartoe was onder de omstandigheden waaronder het werd gedaan
dan ook «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van het voornemen van
de Belastingdienst een notitie uit te brengen met een nadere invulling van
de toepassing van de wettelijke bepalingen inzake de identificatieplicht. 13A.2.5.2 Ambtshalve verminderingIn 1997 behandelde de Nationale ombudsman zeven (1996: 17) klachten die
een verzoek tot ambtshalve vermindering van een aanslag tot onderwerp
hadden. In één geval werd het onderzoek tussentijds beëindigd.
In de overige zes gevallen werd het onderzoek beëindigd met een rapport.
In één geval werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
verklaard. In de andere vijf rapporten was de klacht niet gegrond.In de Resolutie van 25 maart 1991, nr. DB 89/735 van de Staatssecretaris
van Financiën wordt een termijn van vijf jaar genoemd als de termijn
waarbinnen een aanslag ambtshalve kan worden verminderd. In rapport 97/93
was de vraag aan de orde of de termijn van vijf jaar kon worden verlengd.
Verlenging is volgens de bepalingen van de resolutie onder meer mogelijk wanneer
sprake is van een vergissing in de aangifte die de inspecteur bekend was of
redelijkerwijs bekend had moeten zijn. In dit geval moest worden aangenomen
dat geen sprake was van een vergissing, omdat verzoekers biljet was ingevuld
door een medewerker van zijn werkgever en omdat deze het had ingevuld in overeenstemming
met het door die werkgever aangehouden standpunt in deze kwestie.De klacht die leidde tot rapport 97/150 (VN 1997, afl. 28) betrof het
volgende. De Belastingdienst had verzoeker over de jaren 1985 en 1986 ambtshalve
aanslagen opgelegd. Pas na het verstrijken van de hierboven genoemde termijn
van vijf jaar diende verzoeker aangiftebiljetten over beide jaren in. De Belastingdienst
merkte deze aan als verzoeken om ambtshalve vermindering van de opgelegde
aanslagen en verklaarde zich bereid de aangiften alsnog in behandeling te
nemen, indien verzoeker duidelijk zou maken dat de verschuldigde loonbelasting
over die jaren door zijn werkgever was afgedragen. Verzoeker voldeed echter
niet aan deze voorwaarde, waarop de Belastingdienst liet weten dat daarom
de aangiften niet in behandeling werden genomen.Nadat verzoeker zich had gewend tot onder meer de Belastingdienst/Directie
Ondernemingen Zuid Breda verklaarde de Belastingdienst zich alsnog bereid
de aanslagen op hun materiële juistheid te beoordelen. De Belastingdienst
baseerde deze bereidheid op paragraaf 1.5.c van de Resolutie van 25/maart
1991, waar is bepaald dat de samenhang met andere regelingen reden kan zijn
van deze Resolutie af te wijken. In dit geval bestond er een samenhang met
de bepaling uit de Leidraad Invordering 1990, waar is geregeld dat de Belastingdienst
steeds bereid moet zijn de juistheid van een aanslag te onderzoeken zolang
deze nog niet is betaald. De gedachte achter deze bepaling is dat voorkomen
moet worden dat onder druk van invorderingsmaatregelen bedragen worden betaald
waarvan niet vaststaat dat deze ook materieel verschuldigd zijn. De Belastingdienst
stelde dan ook dat de beoordeling van de aanslagen op grond van deze bepaling
hooguit kon leiden tot een vermindering tot nihil.De Nationale ombudsman stemde in met dit standpunt, en verklaarde de klacht
niet gegrond.Ook in rapport 97/435 (VN 1997, afl. 47) is de toepassing van de Resolutie
van 25 maart 1991 aan de orde, en wel de bepaling daarin dat een uitspraak
van een gerechtshof doorgaans geen aanleiding vormt om terug te komen op onherroepelijk
vaststaande aanslagen. In verzoeksters geval had het gerechtshof in een beroepsprocedure
met betrekking tot de aanslag inkomstenbelasting over het jaar 1993 vastgesteld
dat verzoekster moest worden aangemerkt als ondernemer. De Belastingdienst
wees het op de uitspraak van de rechter gebaseerde verzoek van verzoeksters
om ambtshalve vermindering van de aanslagen over 1991 en 1992 af met een beroep
op de bedoelde bepaling uit de Resolutie van 25 maart 1991.De Nationale ombudsman oordeelde dat deze gedraging van de Belastingdienst
«niet behoorlijk» was, omdat de uitspraak van het gerechtshof
geen nieuwe jurisprudentie vormde. Daaronder moet volgens de Nationale ombudsman
namelijk worden verstaan een uitspraak waarin een interpretatie
wordt gegeven van een bepaling in de belastingwetgeving die nieuwe elementen
bevat en die consequenties heeft voor de handelwijze van de Belastingdienst
tot dan toe. In verzoeksters geval was daarvan echter geen sprake. Integendeel,
de uitspraak was beperkt tot de vraag of de activiteiten van verzoekster in
het bewuste jaar al dan niet moesten worden aangemerkt als het drijven van
een onderneming in de zin van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Naar het
oordeel van de Nationale ombudsman kwam aan de beoordeling door het Hof van
verzoeksters feitelijke situatie met betrekking tot het jaar 1993, voor het
gebruik van de bevoegdheid tot ambtshalve vermindering, ook betekenis toe
voor de beoordeling van die situatie in 1991 en 1992. De aanbeveling om op
het verzoek om ambtshalve vermindering opnieuw te beslissen, werd opgevolgd.In de gevallen die worden behandeld in de rapporten 97/450 en 97/469 stonden
echter de bepalingen uit de Resolutie van 25 maart 1991 over jurisprudentie
die is verschenen nadat een aanslag onherroepelijk is geworden, het verlenen
van een ambtshalve vermindering in de weg; de weigering deze te verlenen was
«behoorlijk». In rapport 97/469 wordt bovendien geoordeeld dat
het «behoorlijk» was dat een ambtenaar van de Belastingdienst
verzoeker tijdens een overleg niet had geïnformeerd over een voor hem
gunstige uitspraak van een gerechtshof. Daarvoor was van belang dat was gebleken
dat die ambtenaar van de uitspraak niet op de hoogte was geweest en dat de
uitspraak van het gerechtshof nog niet onherroepelijk vaststond, omdat de
Staatssecretaris van Financiën daartegen beroep in cassatie had ingesteld. 13A.2.5.3 HardheidsclausuleDe rapporten 97/257, 97/380 en 97/502 gaan (mede) over de weigering van
de Staatssecretaris van Financiën om een verzoek om toepassing van de
zogenaamde hardheidsclausule te honoreren. In alle gevallen was de klacht
niet gegrond.In het geval van rapport 97/257 had verzoeker een deel van de rechten
uit een polis van kapitaalverzekering met lijfrenteclausule beleend, hetgeen
leidde tot heffing van inkomstenbelasting over dit deel. Het verzoek om toepassing
van de hardheidsclausule betrof het feit dat de aflossing van het bedrag waarvoor
de polis was beleend niet leidde tot een aftrek op het belastbaar inkomen
als lijfrentepremie.Voor de beoordeling van de afwijzing van het verzoek om toepassing van
de hardheidsclausule was het volgende van belang. De wetgever had met artikel
25, vijfde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, zoals deze bepaling
luidde in 1982, beoogd dat degene die de rechten uit een kapitaalverzekering
beleende of tot zekerheid overdroeg, werd geacht een fictieve lijfrente te
hebben genoten ten bedrage van de waarde die in het economisch verkeer aan
deze rechten kon worden toegekend. Het genot van een dergelijke rente was
onderworpen aan de heffing van belastingen. De wet kende geen bepaling dat
degene die een dergelijke belening ongedaan maakte – door schuldaflossing –
op dat moment werd geacht een premie te voldoen die op het inkomen in mindering
zou kunnen worden gebracht. Als gevolg daarvan kon zich de situatie voordoen,
dat bij de uitbetaling van de kapitaalverzekering of de lijfrentetermijnen
de op een eerder moment belaste fictieve lijfrente in feite nog eens in de
heffing zou worden betrokken.De Staatssecretaris wees in dit verband op het oogmerk van de wetgever
om een sanctie te stellen in het geval de fiscale tegemoetkoming met betrekking
tot de kapitaalverzekering met lijfrenteclausule (tussentijds) werd gebruikt
voor een ander doel dan dat waarvoor deze was bedoeld, namelijk het treffen
van een oudedagsvoorziening. Gelet hierop kon naar het oordeel van de Nationale
ombudsman dan ook niet worden gesteld dat het in dit geval ging
om een niet voorzien en niet door de wetgever beoogd gevolg.De Staatssecretaris deelde nog mee de consequenties van de toepassing
van de belastingwetgeving in dit geval, namelijk de mogelijkheid van een meervoudige
heffing, niet gewenst te achten. Om deze reden verklaarde hij zich bereid
om, op het moment van uitbetaling van de verzekering of de lijfrentetermijnen,
met toepassing van de hardheidsclausule een maat- regel te treffen om dit
ongewenste effect te voorkomen of te verzachten.Aangezien een mogelijk nadeel van een meervoudige heffing zich pas kan
voordoen wanneer bedoelde inkomsten daadwerkelijk wederom aan de heffing van
belasting worden onderworpen, bestond er geen aanleiding verzoeker al in verband
met de heffing over het belastingjaar 1994 tegemoet te komen.De Staatssecretaris kon het verzoek om met toepassing van de hardheidsclausule
verzoekers belastbaar inkomen over 1994 met het bedrag van de aflossing te
doen verminderen derhalve in redelijkheid afwijzen.De Nationale ombudsman oordeelde de gedraging «behoorlijk».In het geval dat leidde tot rapport 97/380 verzocht verzoekster de Staatssecretaris
om met toepassing van de hardheidsclausule goed te keuren dat haar alsnog
een teruggaaf van inkomstenbelasting werd gegeven op grond van de zogenoemde
middelingsregeling. Deze wettelijke regeling stelt als eis dat een verzoek
om middeling wordt ingeleverd binnen twaalf maanden nadat de op het tijdvak
van middeling betrekking hebbende aanslagen onherroepelijk zijn geworden.
Het Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 11 juni 1985, nr.
285–3710, bepaalt dat op een te laat ingediend verzoek om middeling
ambtshalve een teruggaaf wordt verleend, mits onder meer de teruggaaf meer
beloopt dan tien procent van de herrekende belasting over het middelingstijdvak.
Aan deze voorwaarde voldeed het door verzoekster ingediende verzoek niet en
de Staatssecretaris wees het verzoek dan ook af, onder verwijzing naar de
in het Besluit gestelde voorwaarde. Daarbij merkte hij verder op dat zich
in verzoeksters situatie geen onbillijkheid van overwegende aard voordeed.
Deze afwijzing was naar het oordeel van de Nationale ombudsman «behoorlijk».In het geval dat leidde tot rapport 97/502 vroeg verzoeker om toepassing
van de hardheidsclausule in verband met de situatie dat zijn echtgenote bij
staking van de tussen hen beiden bestaande vennootschap onder firma geen gebruik
had kunnen maken van de stakingsfaciliteiten van de Wet op de inkomstenbelasting
1964, omdat zij niet voldeed aan de eis dat zij de onderneming langer dan
drie jaar (mede) voor haar rekening had gedreven.Ook hier was het oordeel van de Nationale ombudsman dat de weigering tot
toepassing van de hardheidsclausule «behoorlijk» was, omdat geen
sprake was van een door de wetgever niet voorzien en niet bedoeld gevolg van
de toepassing van de wet. 13A.2.5.4 Onjuiste aanslagenVier rapporten zijn uitgebracht naar aanleiding van klachten over onjuist
vastgestelde belastingaanslagen. Van deze vier klachten waren er twee gegrond
en twee niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/166 was sprake van een fout in een
aanslag inkomstenbelasting, als gevolg van een fout in kort tevoren in gebruik
genomen computerprogrammatuur. De Belastingdienst had daar voldoende voortvarend
op gereageerd, en de gedraging was «behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 97/172 was de fout in de aanslag inkomstenbelasting
te wijten aan een door verzoeker gemaakte fout bij de «invulling»
van zijn electronische aangifte op diskette. De klacht was niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/277 was eveneens sprake van onjuiste
aanslagen als gevolg van een fout in computerprogrammatuur. Het betrof twee
aan verzoeker opgelegde voorlopige aanslagen inkomstenbelasting, waarin een
bedrag aan revisierente was begrepen zonder dat deze rente op de voorlopige-aanslagbiljetten
was vermeld. De klacht hierover was gegrond.In het geval van rapport 97/456 tenslotte was sprake van een telkens terugkerende
fout in aan verzoeker opgelegde aanslagen inkomstenbelas- ting/premieheffing
volksverzekeringen. In het jaar waarop de klacht zag, was de onjuiste aanslag
het gevolg van een fout in de computerpro- grammatuur. In eerdere jaren was
dezelfde fout opgetreden als gevolg van menselijke fouten in het verwerkingsproces
van de aangiften bij de Belastingdienst. Dit was het gevolg van het feit dat
verzoeker een weinig voorkomende vrijstelling genoot voor een deel van de
premies volksverzekeringen. De gedraging van de Belastingdienst werd als «niet
behoorlijk» beoordeeld.Een klacht die niet leidde tot een rapport betrof het volgende. Verzoeker
ontving een aanslag inkomstenbelasting. De Belastingdienst stelde dat deze
aanslag was opgelegd omdat te weinig loonbelasting was ingehouden. Verzoeker
genoot naast elkaar een uitkering ingevolge de WAO en de WW. Voor beide was
loonbelasting ingehouden volgens tariefgroep 3. Het GAK merkte op dat de beide
uitkeringen voor de heffing van de loonbelasting waren samengevoegd en dat
dit berustte op afspraken met de Belastingdienst en op de Coördinatiewet
Sociale Verzekeringen. Toen de Belastingdienst zich na kennisname van de informatie
van het GAK bereid verklaarde de aanslag terug te brengen tot nihil, werd
het onderzoek beëindigd. 13A.2.5.5 BelastingteruggaafDe Nationale ombudsman deed in 1997 zeven (1996: 11) klachten af over
terugbetalingen door de Belastingdienst op een ander nummer dan dat waarop
de betrokken belastingplichtige de terugbetaling wenste te ontvangen. In één
geval was het gekomen tot de storting op de verkeerde rekening doordat de
Belastingdienst het rekeningnummer, dat was vermeld op een J-biljet, niet
goed had kunnen lezen. Nadat de Belastingdienst, hoewel daartoe niet verplicht,
had aangegeven, gelet op de specifieke omstandigheden, het bedrag nogmaals
te zullen uitbetalen, werd het onderzoek beëindigd.In een tweede geval werd niet duidelijk hoe het onjuiste rekeningnummer
in het bestand van de Belastingdienst terecht was gekomen. Nadat de Belastingdienst
het terug te geven bedrag alsnog op de juiste rekening had overgemaakt, werd
ook dit onderzoek beëindigd zonder dat een rapport werd uitgebracht.In een derde geval, dat ook werd afgedaan zonder dat een rapport werd
uitgebracht, was de storting op een onjuiste rekening het gevolg van een fout
van de Belastingdienst. De Belastingdienst zou de bank vragen het bedrag terug
te storten, opdat de Belastingdienst het alsnog op de goede rekening kon overmaken.In een vierde geval tenslotte werd het onderzoek beëindigd toen was
gebleken dat de teruggaaf gestort was op een onjuiste rekening doordat de
Belastingdienst onvoldoende controle had uitgeoefend op het gehanteerde rekeningnummer.
De Belastingdienst kondigde aan de teruggaaf opnieuw te zullen betalen en
daarbij tevens rente te zullen vergoeden. In de overige drie gevallen werd wel een rapport uitgebracht. In alle
gevallen werd geconcludeerd dat de klacht niet gegrond was. In het geval dat
leidde tot rapport 97/124 had verzoekster een onjuist rekeningnummer op haar
aangiftebiljet vermeld. In de zaak die aan de orde is in rapport 97/131 was
de Belastingdienst er niet van op de hoogte gesteld dat een rekeningnummer
niet meer bij verzoeker in gebruik was. Ook in het geval dat leidde tot rapport
97/180 was de Belastingdienst niet geïnformeerd over een wijziging, in
dit geval van de tenaamstelling van een rekening. De rekening, die oorspronkelijk
werd gebruikt ten behoeve van verzoekers onderneming, was overgenomen door
een besloten vennootschap die inmiddels failliet was gegaan. 13A.2.5.6 Overige zaken op het terrein van de heffingIn het geval dat leidde tot rapport 97/284 had de Belastingdienst aan
verzoekers werkgever op diens verzoek een zogenoemde zelfstandigenverklaring
afgegeven. Deze verklaring hield in dat verzoeker voor de belastingheffing
niet werd geacht bij de werkgever in loondienst te zijn. De gedraging van
de Belastingdienst was in zoverre «behoorlijk» dat de Belastingdienst,
alvorens de verklaring af te geven, de gegevens waarop het verzoek was gebaseerd
niet eerst bij verzoeker had behoeven te verifiëren, omdat uit een eerdere
brief van verzoeker aan de Belastingdienst kon worden afgeleid dat verzoeker
eveneens van mening was dat hij niet in loondienst werkte.Rapport 97/288 (VN 1997, afl. 38) betreft het volgende. Verzoeker, een
notaris, had zijn praktijk ingebracht in een besloten vennootschap. Hij had
daarbij gebruik gemaakt van de faciliteit van de geruisloze inbreng van artikel
18 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Enige tijd na de inbreng stelde
hij zich op het standpunt dat aan de ingebrachte goodwill en het onderhanden
werk een hogere waarde moest worden toegekend dan bij de inbreng was gebeurd.
Daarom plaatste de besloten vennootschap bij verzoeker tot het bedrag van
de hogere waarde van de goodwill en het onderhanden werk zonder aanvullende
storting door verzoeker nieuwe aandelen in de besloten vennootschap. De Belastingdienst
bestreed echter de hogere waarde van de goodwill en het onderhanden werk en
belastte de nominale waarde van de nieuw geplaatste aandelen bij verzoeker
als uitdeling van winst.Verzoeker meende dat hem, voor het geval dat de rechter zou uitspreken
dat terecht een uitdeling van winst was aangenomen, op grond van de Resoluties
van de Staatssecretaris van Financiën van 9 september 1991, nr. DB 95/337
M en van 15 maart 1996, nr. DB95/3337 M, de gelegenheid moest worden geboden
de nieuw uitgegeven aandelen om niet weer aan de besloten vennootschap over
te dragen. De Belastingdienst achtte de resoluties echter op deze situatie
niet van toepassing.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst «behoorlijk»
had gehandeld. In de inbrengakte was immers uitsluitend een voorbe- houd gemaakt
voor de situatie dat achteraf onherroepelijk zou komen vast te staan dat aan
de ingebrachte onderneming een andere waarde moest worden toegekend. Op het
moment dat de besloten vennootschap de nieuwe aandelen bij verzoeker plaatste,
was daarvan geen sprake.De Nationale ombudsman beoordeelde echter als «niet behoorlijk»
dat de Staatssecretaris van Financiën zich in zijn reactie op verzoekers
verzoek niet had willen uitlaten over de vraag of het standpunt van de Belastingdienst
met betrekking tot de toepasselijkheid van de resoluties juist was. Bij dit
oordeel was van belang dat verzoeker de juistheid van het stand- punt van
de Belastingdienst niet aan de belastingrechter kon voorleggen, omdat dit
standpunt niet van invloed was op de hoogte van de aanslag.In rapport 97/302 (VN 1997, afl. 43B) oordeelde de Nationale ombudsman
dat de Belastingdienst niet op ongeoorloofde wijze druk op verzoeker had uitgeoefend. Verzoeker was een beroepsprocedure begonnen over een
correctie die de Belastingdienst op zijn aangifte inkomstenbelasting 1993
had aangebracht. De Belastingdienst trachtte verzoeker te bewegen van deze
procedure af te zien en een compromis te sluiten. Indien hij het beroepschrift
echter niet zou intrekken, zou de Belastingdienst overgaan tot herziening
van de door verzoeker aangegeven bedragen ingevolge het huurwaardeforfait
in de aangiften inkomstenbelasting vanaf 1990. Bij een compromis zou de Belastingdienst
van deze herziening afzien.De Nationale ombudsman oordeelde dat wanneer de Belastingdienst in het
kader van een beroepsprocedure stuit op gebreken in het aangiftegedrag van
een belastingplichtige, het op zichzelf is te billijken dat de Belastingdienst
rekening houdt met de uit deze gebreken voortvloeiende fiscale consequenties
en deze eventueel onderdeel laat zijn van een met betrokken belastingplichtige
te sluiten compromis.Dat had de Belastingdienst ook in dit geval mogen doen. Uit het onderzoek
door de Nationale ombudsman was immers niet gebleken dat de Belastingdienst
op onjuiste wijze gebruik had gemaakt van de feiten zoals die waren geconstateerd
op het punt van het huurwaardeforfait.Ook overigens was uit het onderzoek door de Nationale ombudsman niet gebleken
dat de inspecteur van de Belastingdienst op ongeoorloofde wijze druk op verzoeker
had uitgeoefend om hem te bewegen zijn beroepschrift tegen de aanslag 1993
in het kader van het fiscaal compromis in te trekken. In dit verband werd
tevens nog opgemerkt dat het compromis voor verzoeker financieel gunstiger
was dan voor de Belastingdienst. Voor zover verzoeker daar anders over dacht,
had het hem vrijgestaan het voorstel niet te aanvaarden, en via het door hem
al ingestelde beroep een oordeel van de rechter te vragen. De klacht was dan
ook niet gegrond.In rapport 97/460 (VN 1997, afl. 52) oordeelde de Nationale ombudsman
dat het niet juist was dat de Belastingdienst een brief van verzoeker, waarin
deze zijn aansprakelijkheid voor een belastingaanslag betwistte, niet in behandeling
had genomen. Weliswaar had verzoeker erg lang gewacht met de betwisting van
zijn aansprakelijkheid, maar daar stond tegenover dat de Belastingdienst hem
ook pas geruime tijd na het opleggen van de aanslag voor de betaling daarvan
aansprakelijk had gesteld. Bovendien was de Belastingdienst in het geheel
niet ingegaan op de omstandigheden die verzoeker had aangevoerd ter verklaring
van de late betwisting. Mede gelet op de bepaling in de Leidraad Invordering
1990 dat de Belastingdienst een te late betwisting van een aansprakelijkheid
ambtshalve moet beoordelen, had de Belastingdienst verzoekers brief niet buiten
behandeling mogen laten. De klacht was gegrond.De aanbeveling van de Nationale ombudsman om de brief alsnog in behandeling
te nemen werd opgevolgd. SofinummerTwee klachten die niet leidden tot een rapport betroffen het sofinummer.
Eén klacht betrof het feit dat aan verzoekster twee sofinummers waren
toegekend. De oorzaak hiervan bleek niet meer te achterhalen te zijn. Toen
de Belastingdienst een van beide sofinummers had geschrapt, werd het onderzoek
beëindigd. In het andere geval was sprake van twee personen met dezelfde
naam, voorletter en geboortejaar. Beiden hadden uiteraard – een eigen
sofinummer. De situatie had geleid tot problemen met betrekking tot de huursubsidie.
Nadat was gebleken dat verzoeker thans geen problemen meer ondervond, werd
het onderzoek beëindigd. 13A.2.6 Invordering 13A.2.6.1 VerrekeningIn 1997 handelde de Nationale ombudsman acht (1996: 6) klachten via onderzoek
af die (mede) betrekking hadden op het onderwerp verrekening.
Vijf daarvan leidden tot een rapport. Eén klacht werd deels gegrond
en deels niet gegrond verklaard, twee klachten werden gegrond en twee klachten
werden niet gegrond verklaard.In drie gevallen werd het onderzoek door de Nationale ombudsman tussentijds
beëindigd omdat met de door de Belastingdienst genomen actie op afdoende
wijze aan de klacht was tegemoetgekomen.In rapport 97/487 (VN 1997, afl. 57) is een aanbeveling gedaan. Deze zaak
betrof artikel 26, paragraaf 8, punt 1 van de Leidraad Invordering 1990. In
dit artikel is bepaald dat de ontvanger, wanneer hij tot de conclusie komt
dat de belastingschuldige niet voor kwijtschelding in aanmerking komt maar
dat niettemin voortzetting van de invordering niet gewenst is, de belastingschuldige
kan mededelen dat hij niet verder zal worden bemoeilijkt voor de nog openstaande
schuld. Dat kan al dan niet gebeuren onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat
eventuele teruggaven/verminde- ringen niet worden uitgekeerd, maar worden
verrekend met de buiten invordering gelaten schuld. Met ingang van 1 januari
1994 is de termijn waarbinnen die verrekening kan plaatsvinden gewijzigd van
vijf jaar naar drie jaar. In dit geval was de beslissing om verzoeker niet
verder te bemoeilijken genomen kort voor 1 januari 1994. De Belastingdienst
stelde zich, onder verwijzing naar het ontbreken van een overgangsregeling,
op het standpunt dat daarom een verrekeningstermijn van vijf jaar gold.De Nationale ombudsman overwoog echter dat het uit een oogpunt van redelijkheid
en billijkheid niet was te rechtvaardigen dat belastingschuldigen die voor
1 januari 1994 een beslissing tot niet verder bemoeilijken hebben ontvangen
anders worden behandeld dan degenen die deze beslissing na 1 januari 1994
hebben gekregen. Hij deed daarom de aanbeveling om in gevallen waarin is beslist
op het kwijtscheldingsverzoek voor 1 januari 1994, en waarbij de verrekeningstermijn
doorloopt tot na 1 januari 1994, een verrekeningstermijn te hanteren die afloopt
maximaal drie jaar na 1 januari 1994, of zoveel eerder als de verjaring vereist.
Deze aanbeveling werd opgevolgd.Overigens hadden in dit geval alle verrekeningen plaatsgevonden binnen
een termijn van drie jaar, zodat de klacht op dat punt niet gegrond was.In de klacht die leidde tot rapport 97/519 was het volgende aan de orde.
Verzoeker vroeg de Belastingdienst op 3 oktober 1995 om na te gaan of hij
in verband met de vermindering van de aanslag inkomstenbelasting 1982, die
hij in augustus 1991 had uitbetaald gekregen, nog een bedrag van f 2 441
diende terug te krijgen.Naar aanleiding van dit verzoek correspondeerden de Belastingdienst en
verzoeker tot 23 januari 1997 over de rechtmatigheid van de verrekening op
8 mei 1991 van de openstaande aanslagen inkomstenbelasting/premieheffing (ib/ph)
1982 (inclusief invorderingsrente en kosten) met de belastingteruggaven ib/ph
1989. Volgens de Nationale ombudsman leidde deze correspondentie af van wat
werkelijk diende te worden nagegaan, namelijk of aan verzoeker nog de in rekening
gebrachte invorderingsrente en -kosten dienden te worden terugbetaald. Dit
gebeurde niet eerder dan tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman,
en op zijn initiatief. De Belastingdienst liet vervolgens aan de Nationale
ombudsman weten dat het laatstgenoemde bedrag alsnog aan verzoeker werd uitbetaald. 13A.2.6.2 BetalingsregelingenHet jaar 1997 liet een opvallende stijging zien van het aantal afgehandelde
klachten die (deels) betrekking hadden op het terrein van de betalingsregeling.
Het betrof 24 klachten (1996: 4). In één geval werd een rapport
(97/404) uitgebracht, waarin de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond
verklaarde. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst verzoeker
terecht had gehouden aan betaling van een nog openstaande belastingschuld.
Verzoekers stelling dat hij met de Belastingdienst een betalingsregeling
had getroffen, die inhield dat na betaling van een bedrag van f 9 000
het restant van zijn schuld niet meer zou worden ingevorderd, werd door de
Nationale ombudsman niet gedeeld. De bewuste betalingsregeling zag namelijk
uitdrukkelijk op een andere belastingschuld.In de overige 23 gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd.
Elf keer gebeurde dit op initiatief van de Nationale ombudsman omdat tijdens
het onderzoek bleek dat de beslissing waarover was geklaagd zonder meer in
overeenstemming was met de Invorderingswet 1990 en de daarop gebaseerde Leidraad
Invordering 1990, en bovendien geen sprake was van zodanige bijzondere omstandigheden
dat van dat beleid moest worden afgeweken. Twaalf keer was het gegeven dat
de Belastingdienst de zaak alsnog tot een bevredigende oplossing bracht aanleiding
om het onderzoek – al dan niet op initiatief van verzoekers –
te beëindigen. 13A.2.6.3 KwijtscheldingEvenals bij de klachten op het terrein van de betalingsregeling, was in
1997 ook op het gebied van kwijtschelding sprake van een hoger aantal afgehandelde
klachten dan in de voorgaande jaren.Met betrekking tot kwijtschelding zijn in 1997 33 klachten via onderzoek
afgedaan (1996: 15). In 26 gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd.
In elf gevallen gebeurde dit omdat tijdens het onderzoek bleek dat de beslissing
van de Belastingdienst zonder meer in overeenstemming was met de Invorderingswet
1990 en de daarop gebaseerde Leidraad Invordering 1990. In twee andere gevallen
werd het onderzoek tussentijds beëindigd omdat de klacht al in behandeling
was bij de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer. Ook werd
in één geval het onderzoek afgebroken omdat verzoeker niet reageerde
op een verzoek om nadere informatie. Voorts werd in twaalf gevallen het onderzoek,
al dan niet op initiatief van de Nationale ombudsman, beëindigd omdat
de Belastingdienst de zaak alsnog tot een bevredigende oplossing bracht, bijvoorbeeld
door middel van de toezegging om de belastingplichtige niet verder te bemoeilijken.Bij de zeven resterende zaken werd het onderzoek afgerond met een rapport.
In al deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht
niet gegrond was. Beroep op opgewekt vertrouwenIn de zaak die leidde tot rapport 97/328 was het volgende aan de orde.
Tussen verzoekster en de Belastingdienst was – in het kader van een
verzoek om kwijtschelding – op 23 september 1996 de afspraak gemaakt
dat de teruggave ib/pvv die verzoeksters echtgenoot verwachtte geheel zou
worden verrekend met het nog openstaande bedrag van de aanslagen waarvoor
kwijtschelding werd verzocht. Nadat die afspraak op 27 september 1996 schriftelijk
door de Belastingdienst was bevestigd, zond de Belastingdienst per abuis een
mededeling aan verzoekster die een geheel andere regeling vermeldde dan was
afgesproken.De Nationale ombudsman oordeelde dat tegenover de Belastingdienst geen
beroep op opgewekt vertrouwen kon worden gedaan. Hij overwoog dat er sprake
was van een dusdanig sterke afwijking van deze mededeling met de gemaakte
afspraak dat verzoekster – die ervan op de hoogte was dat kwijtschelding
van belasting in haar situatie niet mogelijk was – had moeten begrijpen
dat de mededeling (volledige kwijtschelding na betaling van 3 x f 1)
waarschijnlijk op een vergissing berustte. Voorts had de Belastingdienst de
mededeling direct na het bekend raken van de verzending daarvan herroepen.Ook in rapport 97/591 is sprake van een beroep op opgewekt vertrouwen.
In dit geval had de Belastingdienst, tijdens een onderhoud op 24 oktober 1996, aan verzoeker de mededeling gedaan dat bij de beoordeling van
het verzoek om kwijtschelding saldering van zijn positieve en negatieve vermogensbestanddelen
zou kunnen plaatsvinden. Een dergelijke benadering is echter in strijd met
het kwijtscheldingsbeleid zoals neergelegd in de Leidraad Invordering 1990.Voor de vraag of in dit geval sprake was van opgewekt vertrouwen waarop
verzoeker zich met recht tegenover de Belastingdienst kon beroepen, is van
belang dat de Belastingdienst ter gelegenheid van het onderhoud van 24/oktober
1996 aan verzoeker had gevraagd om ten behoeve van de beoordeling van het
verzoek om kwijtschelding nadere gegevens te verstrekken. Aldus stond nog
niet zonder meer vast dat op dat moment al sprake was van een definitief standpunt
van de Belastingdienst over een te verlenen kwijtschelding. Immers, daarvoor
waren de gevraagde nadere gegevens noodzakelijk. Voorts had de Belastingdienst
de bewuste mededeling na ontvangst van de gevraagde nadere gegevens telefonisch
herroepen.De Nationale ombudsman oordeelde dat onder deze omstandigheden de Belastingdienst
niet kon worden verweten dat hij zich niet gehouden had geacht aan de eerdere
mededeling aan verzoeker. Volgens de Nationale ombudsman had dit slechts anders
kunnen zijn indien en voor zover verzoeker intussen op grond van het kortstondig
bij hem gewekte vertrouwen iets had gedaan of nagelaten dat niet meer zonder
nadeel had kunnen worden hersteld. Een dergelijke situatie was door verzoeker
echter niet gesteld en tijdens het onderzoek was daarvan ook niet gebleken.In het verlengde van de twee hiervoor besproken rapporten is rapport 97/132
nog vermeldenswaard. In dit rapport wordt geoordeeld dat het Centraal bureau
motorrijtuigenbelasting in dit geval terecht de verschuldigde motorrijtuigenbelasting
in rekening had gebracht voor een personenauto die feitelijk niet werd gebruikt,
maar waarvoor geen schorsing was gevraagd. Verzoeker voerde aan dat hij niet
op de hoogte was geweest van het feit dat hij op grond van de nieuwe Wet op
de motorrijtuigenbelasting 1994 belasting verschuldigd was. Hij stelde zich
op het standpunt dat het Cbm in gebreke was gebleven door niet tijdig rekeningen
te zenden voor de verschuldigde motorrijtuigenbelasting. Hij wees erop dat
hij bij tijdige ontvangst van de rekeningen tot schorsing van het kenteken
had kunnen overgaan.De Nationale ombudsman achtte de argumenten van verzoeker niet valide.
Verzoeker had op de hoogte kunnen en moeten zijn van de gevolgen van invoering
van de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994. Dit omdat voorafgaande aan
de invoering van de nieuwe wet door middel van een zogenoemde Postbus 51-campagne
(voorlichting van de rijksoverheid) via televisie- en radiouitzendingen informatie
was verstrekt over de invoering van de nieuwe wet en de veranderingen die
deze met zich had meegebracht ten opzichte van de oude wet. Daarbij werd verwezen
naar een uitgebrachte publieksbrochure. Voorts had verzoeker erkend dat hij
voor andere motorrijtuigen vanaf de inwerkingtreding van de nieuwe wet wel
de reguliere rekeningen had ontvangen. Aldus had hij de beschikking gekregen
over de bijsluiter die was gevoegd bij de eerste onder de werking van de nieuwe
wet verzonden rekening. In die bijsluiter werd informatie verstrekt over de
belangrijkste veranderingen in de wijze van belastingheffing. 13A.2.6.4 Gebruik van dwangmiddelenIn 1997 handelde de Nationale ombudsman 13 (1996: 12) zaken af waarin
de klacht (deels) als onderwerp had de wijze waarop de Belastingdienst gebruikt
had gemaakt van de aan hem ten dienste staande dwangmiddelen.In acht zaken werd een rapport uitgebracht. In de andere vijf zaken werd
het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman tussentijds
beëindigd. In twee gevallen was daarvoor de reden dat de Belastingdienst
de zaak alsnog tot een bevredigende oplossing had gebracht. In de andere drie
gevallen werd voortzetting van het onderzoek niet zinvol geacht op grond van
de tijdens dat onderzoek bekend geworden feiten en omstandigheden van het
geval.In de zaken waarin een rapport werd uitgebracht, luidde de conclusie van
de Nationale ombudsman twee keer dat de klacht op dit punt niet gegrond was.
In zes gevallen werd geconcludeerd dat de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond was.In de zaak die leidde tot rapport 97/521 – waarin de Nationale ombudsman
oordeelde dat de klacht niet gegrond was – kwam ter gelegenheid van
het onderzoek naar voren dat rond de afwikkeling van het beslag door de Belastingdienst
op een zogenoemde bodemzaak onduidelijkheden bleken te bestaan. Na de verkoop
van de bodemzaak door de curator in het faillissement van de beslagene bleek
het niet duidelijk te zijn of de curator voor deze verkoop al dan niet toestemming
van de ontvanger had gekregen. Naar aanleiding hiervan liet de Belastingdienst
weten dat de Instructie Invordering 1990 en het handboek Invordering in die
zin zouden worden aangepast dat de toestemming om bodemzaken te verkopen voortaan
schriftelijk aan de curator diende te worden verleend. De Nationale ombudsman
nam hiervan met instemming kennis.In de zaak die leidde tot rapport 97/300 (VN 1997, afl. 42) overwoog de
Nationale ombudsman dat wanneer de Belastingdienst een bezwaarschrift ontvangt,
ervan mag worden uitgegaan dat uitstel van betaling wordt verleend voor het
bestreden gedeelte van de desbetreffende aanslag. Dit is niet anders in zaken
waarin bezwaarschriften worden aangehouden in afwachting van de uitspraak
van de belastingrechter in een andere zaak. Zolang het uitstel van betaling
nog niet is ingetrokken, is het de Belastingdienst niet toegestaan dwangbevelen
te laten betekenen. In strijd daarmee was verzoeker geconfronteerd met dwangbevelen
en een daarop volgende beslaglegging. De Nationale ombudsman deed de aanbeveling
aan de Staatssecretaris van Financiën om de kosten daarvan niet aan verzoeker
in rekening te brengen. Deze aanbeveling werd opgevolgd. BedrijfssluitingTenslotte is hier rapport 97/577 (VN 1998, afl. 7) vermeldenswaard. In
deze zaak kwam onder meer aan de orde dat de Belastingdienst ter invordering
van een belastingschuld was overgegaan tot het afsluiten van het bedrijf van
verzoeker. De Nationale ombudsman overwoog terzake het volgende. Dwanginvordering
door de Belastingdienst vindt plaats op de voet van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv). Ingevolge artikel 446 Rv mag de Belastingdienst beslagen
zaken in gerechtelijke bewaring geven, indien dat naar zijn oordeel voor het
behoud van die zaken noodzakelijk is. Artikel 14, 2, achtste lid van de Leidraad
Invordering 1990 (LI) geeft een nadere regeling voor het gebruik van de bevoegdheid
van artikel 446 Rv. Uitgangspunt is dat de betreffende belastingschuldige
zoveel mogelijk het gebruik wordt gelaten van de beslagen roerende zaken.
Indien aan de volgende (cumulatieve) voorwaarden is voldaan, mag de Belastingdienst
de beslagen zaken echter wegvoeren:– wegvoeren is redelijkerwijs noodzakelijk voor het behoud van de
beslagen zaak;– de verwachting moet bestaan dat zonder wegvoeren de invorderbaarheid
van de aanslagen in gevaar komt;– de ontvanger heeft na marginale toetsing niet kunnen constateren
dat de aanslagen materieel onverschuldigd zijn.In de situatie dat de Belastingdienst wel besluit tot gerechtelijke bewaring
van door hem beslagen zaken, maar deze niet wil wegvoeren, is, ten aanzien
van ondernemingen, artikel 14, 2, negende lid LI van belang. Dit artikel regelt
de bevoegdheid van de Belastingdienst om over te gaan tot afsluiting van de
ruimte waarin de beslagen zaken zich bevinden. Dit is voorzien in twee typen
situaties:a. het geval waarin op grond van de omstandigheden moet worden verwacht
dat voortzetting van het feitelijk gebruik van de zaken, en derhalve voortzetting
van de bedrijfsvoering leidt tot toeneming van de belastingschuld zonder dat
er een reële verwachting bestaat dat deze schuld op een bevredigende
wijze zal worden afgewikkeld.b. de situatie dat op grond van artikel 14, 2, achtste lid LI mag worden
overgegaan tot het wegvoeren van de beslagen zaken, en de desbetreffende zaken
niet of slechts tegen naar verhouding zeer hoge kosten kunnen worden afgevoerd.De Nationale ombudsman overwoog dat de in artikel 14, 2, negende lid LI
neergelegde bevoegdheid niet expliciet is geregeld in het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering. De Staatssecretaris erkende dit laatste ook, maar stelde
zich op standpunt dat met laatstbedoeld artikel een invulling (wetsinterpreterende
regels) wordt gegeven aan artikel 446, eerste lid Rv. Ten aanzien van deze
reactie oordeelde de Nationale ombudsman dat de Staatssecretaris voor de onder
b. bedoelde situatie in beginsel in dat standpunt kan worden gevolgd. Wel
geldt daarbij, naar de opvatting van de Nationale ombudsman, de beperkende
voorwaarde dat het afsluiten alleen mag plaatsvinden door het afzonderen van
uitsluitend de betreffende beslagen zaken. De afsluiting mag niet tot gevolg
hebben dat andere zaken, die niet onder het beslag vallen, worden afgezonderd.Dit ligt echter anders voor de onder a. bedoelde situatie. Afsluiten op
grond van de verwachting dat voortzetting van het feitelijk gebruik van de
zaken, en dus voortzetting van de bedrijfsvoering, leidt tot toeneming van
de belastingschuld zonder reële verwachting dat deze schuld op bevredigende
wijze zal worden afgewikkeld, is naar het oordeel van de Nationale ombudsman
niet toegestaan. Dit stilleggen van de onderneming gaat veel verder dan wat
met artikel 446, eerste lid wordt beoogd, te weten het behoud van de beslagen
zaken. Een – ingrijpende bevoegdheid als die tot het stilleggen van
een onderneming kan de Belastingdienst slechts toekomen wanneer deze een duidelijke,
expliciete grondslag heeft in een wettelijk voorschrift. Regeling in beleidsregels
als de Leidraad Invordering 1990 is in dit verband niet te beschouwen als
een voldoende grondslag om zo'n bevoegdheid aan te nemen.De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris dan ook de aanbeveling
om artikel 14, § 2, negende lid LI op het punt van de hierboven
onder a. bedoelde situatie te heroverwegen. Deze aanbeveling werd opgevolgd.
De Staatssecretaris zegde toe de Leidraad Invordering 1990 op dit punt te
zullen aanpassen. 13A.2.7 Centraal bureau motorrijtuigenbelastingDe Nationale ombudsman handelde in 1997 32 (1996: 54) klachten over de
Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelasting af door middel van
onderzoek.In vijf gevallen werd het onderzoek beëindigd met het uitbrengen
van een rapport. In drie daarvan werd de klacht niet gegrond verklaard, in
één geval gegrond en in één geval deels gegrond
en deels niet gegrond. Rapport 97/115 is behandeld in § 13A.2.2.
en rapport 97/132 in § 13A.2.6.3.Verder werden in totaal 27 klachten afgedaan zonder dat een rapport werd
uitgebracht. In bijna al deze gevallen werd een bevredigende oplossing voor
de problemen van verzoeker gevonden, waarna de Nationale ombudsman het onderzoek
beëindigde. Zes van de 32 klachten waren nog terug te voeren op de problemen die zich
hadden voorgedaan bij de invoering, per 1 april 1995, van de Wet op de motorrijtuigenbelasting
1994. Deze klachten betroffen een onjuiste adressering van rekeningen, een
onjuiste verwerking van betalingen en het uitblijven van rekeningen. In het
Jaarverslag 1995 (blz. 275) is nader ingegaan op de problemen bij de invoering
van de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994. Slechts één van
de zes klachten heeft geleid tot het uitbrengen van een rapport (97/532).Zes klachten betroffen de behandelingsduur van brieven, bezwaarschriften
en dergelijke.Twee klachten gingen over de heffing van motorrijtuigenbelasting bij verkoop
van een camper. Eén daarvan betrof de gevolgen van de regeling voor
teruggaaf van motorrijtuigenbelasting in artikel 32 Wet op de motorrijtuigenbelasting
1994. Deze klacht leidde tot het rapport 97/376. De klacht werd niet gegrond
verklaard.De andere klacht had betrekking op het feit dat ten gevolge van het wettelijk
systeem zich de situatie kon voordoen dat bij verkoop van een camper beide
opvolgende eigenaren voor een deel van hetzelfde jaar belasting moesten betalen
volgens het speciale jaartarief voor campers. Omdat bij onderzoek bleek dat
de heffing van motorrijtuigenbelasting correct had plaatsgevonden, werd het
onderzoek naar aanleiding van deze klacht beëindigd zonder dat een rapport
werd uitgebracht.Drie klachten betroffen de heffing van motorrijtuigenbelasting voor auto's
die waren verkocht of naar het buitenland overgebracht. Ook naar aanleiding
van deze klachten werd geen rapport uitgebracht, omdat een bevredigende oplossing
kon worden gevonden. 13A.2.8 DouaneOp het terrein van de Belastingdienst/Douane bracht de Nationale ombudsman
in 1997 zes rapporten uit (1996: 4). Twee in onderzoek genomen zaken werden
afgedaan via de interventiemethode.Vier rapporten hebben betrekking op klachten over gedragingen van douane-ambtenaren
op Schiphol. Tweemaal kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de
klacht niet gegrond was, eenmaal werd de klacht deels niet gegrond verklaard
en werd deels geen oordeel gegeven en eenmaal was de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond, deels geen oordeel.In de overige twee rapporten was de klacht gegrond en deels gegrond, deels
niet gegrond.In de rapporten over gedragingen van douane-ambtenaren op Schiphol gaat
het om de wijze waarop deze ambtenaren uitvoering gaven aan hun taak om inkomende
goederen te controleren, en om de bejegening van de daarbij betrokken personen.
Vermeldenswaard in dit verband zijn de volgende twee rapporten.In rapport 97/514 oordeelt de Nationale ombudsman dat de douane-ambtenaren
op grond van communautaire en nationale wettelijke bepalingen bevoegd waren
om de bagage van verzoeker aan een onderzoek te onderwerpen. Verzoeker was
verplicht daaraan mee te werken. De klacht van verzoeker over het feit dat
hem was gevraagd zijn bagage in de douanehal uit te pakken was dan ook niet
gegrond. Verzoeker had ook geklaagd over uitlatingen van de douane-ambtenaren
en het markeren van zijn visum. Daarover kon de Nationale ombudsman geen oordeel
geven, omdat de lezingen van partijen op deze punten tegenover elkaar stonden
en er geen feiten of omstandigheden konden worden aangewezen
die één van de lezingen het meest aannemelijk maakte.In de zaak die leidde tot rapport 97/271 klaagde verzoeker erover dat
douane-ambtenaren de door hem ten invoer aangegeven golfclub «Big Bertha»
na controle beschadigd hadden teruggegeven. Verzoeker gaf aan dat hij bij
thuiskomst zijn golfclub beschadigd had aangetroffen; de bovenkant van de
grip was volgens hem afgesneden, afgebroken of afgezaagd. Verzoeker vermoedde
dat douane-ambtenaren de golfclub hadden opengemaakt, om de inhoud te controleren.
De Belastingdienst gaf in zijn reactie aan dat de controle van een golfclub
gebeurt met een zogenaamd X-ray-apparaat, en dat openmaken daarbij niet nodig
is. Verder gaf de Belastingdienst aan dat controle van golfclubs uit de Verenigde
Staten op eventueel aanwezige andere goederen niet gebruikelijk is.De Nationale ombudsman ging ervan uit dat, gezien de verklaring van de
Belastingdienst, de golfclub niet was opengemaakt. Aangezien reizigers van
wie bagage wordt gecontroleerd zelf verantwoordelijk zijn voor het weer inpakken
daarvan, was het voorts aannemelijk dat verzoeker zelf betrokken was geweest
bij het inpakken. Gevoegd bij het feit dat verzoeker de beschadiging pas bij
thuiskomst had ontdekt, kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de
klacht niet gegrond was.Eén van de twee zaken die de Nationale ombudsman door middel van
interventie heeft afgedaan, betrof ook de controle van goederen bij aankomst
op Schiphol. Verzoeker klaagde erover dat de Belastingdienst zijn gitaar,
die op Schiphol in beslag was genomen, nog niet had teruggegeven, terwijl
hij de aankoopnota inmiddels had overgelegd. Verder klaagde verzoeker erover
dat de Belastingdienst niet was ingegaan op zijn argumenten om de zaak op
een andere manier op te lossen. De Belastingdienst gaf in reactie hierop een
uitleg over de controlebevoegdheid, en deelde mee dat de gitaar van verzoeker
inmiddels was teruggestuurd. Daarbij merkte de Belastingdienst op dat het
retourzenden van de gitaar inderdaad te lang had geduurd. Voor de Nationale
ombudsman was er vervolgens geen aanleiding meer het onderzoek voort te zetten. Europa: indeling vleesproducten in het douanetariefIn rapport 97/551 is onder meer Europese regelgeving aan de orde. Verzoekster
(een besloten vennootschap) produceerde vleeswaren in blik die bestemd waren
voor de uitvoer naar landen buiten de Europese Gemeenschap. Deze producten
bevatten volgens verzoekster uitsluitend ham of daarmee voor de indeling in
het douanetarief gelijk te stellen delen van het varken. De indeling in het
douanetarief (de Gecombineerde Nomenclatuur) moest dan ook volgens verzoekster
op basis van die gegevens worden vastgesteld. Het belang van verzoekster bij
deze indeling was gelegen in het gegeven dat voor producten die uitsluitend
ham of daarmee gelijk te stellen delen van het varken (hierna gezamenlijk
aan te duiden als: ham) bevatten aanmerkelijk hogere landbouwrestituties gelden
dan voor producten die niet uitsluitend ham bevatten. De indeling in het douanetarief
vindt plaats door de douane en de toekenning van de landbouwrestitutie door
het Produktschap voor Vee en Vlees.De douane had verzoeksters producten niet ingedeeld onder de code die
behoort bij de producten die uitsluitend ham bevatten, maar in een zogenaamde
restcode, waaraan een lagere landbouwrestitutie is verbonden. Deze indeling
hield volgens de douane verband met het feit dat bij monsteranalyses van verzoeksters
producten op het moment dat deze ter uitvoer werden aangegeven tot nu toe
niet kon worden vastgesteld dat het product uitsluitend ham bevatte. De douane
verwees hierbij naar artikel 3, vierde lid van de Verordening van de EEG nr.
3665/87, waarin is bepaald dat voor de vaststelling van de aard
en de kenmerken van het ter uitvoer aangegeven product de dag van uitvoer
bepalend is. Verder wees de douane op de Aanvullende aantekening 2 op hoofdstuk
16 van de Gecombineerde Nomenclatuur. Deze bepaalt dat er alleen sprake is
van een «hamproduct» als het product stukken vlees bevat die qua
afmeting en aard van het samenhangende spierweefsel afkomstig zijn van met
name genoemde delen van het varken.Verzoekster is het met de indeling in de restcategorie niet eens. Zij
probeert al jaren om haar producten in de restitutiecategorie voor hamproducten
ingedeeld te krijgen. In dit kader klaagde verzoekster er bij de Nationale
ombudsman over dat de Belastingdienst/Douane district Enschede met de in een
brief van 29 januari 1996 opgelegde verplichting tot het overleggen van de
receptuur bij het ten uitvoer aangeven van de goederen, de suggestie had gewekt
dat er een oplossing voor het probleem zou komen en vervolgens, toen verzoekster
aan de verplichting had voldaan, toch de producten weer onder de restcode
had ingedeeld.De douane had in de brief aangegeven dat de controle op een andere manier
zou moeten plaatsvinden als de Tariefcommissie (op het door verzoekster ingestelde
beroep tegen de indeling in de restcategorie) de Aanvullende aantekening 2
op hoofdstuk 16 van de Gecombineerde Nomenclatuur ongeldig zou verklaren.
In dat kader en in het kader van het vinden van een oplossing voor verzoeksters
probleem, kon het overleggen van de receptuur bij de aangifte van de goederen
wellicht uitkomst bieden, zo overwoog de douane in de brief van 29 januari
1996. De Nationale ombudsman oordeelde dat, gelet op de bewoordingen van de
brief van 29 januari 1996, verzoekster niet in redelijkheid uit die brief
de verwachting had kunnen putten dat de douane op korte termijn zou afwijken
van de bepalingen van de EEG Verordening en de Aanvullende aantekening. Bovendien
was verzoekster op de hoogte van het standpunt van de douane in de procedure
bij de Tariefcommissie. Dit standpunt houdt in dat er geen ruimte bestond
om van de bepalingen af te wijken.Een ander onderdeel van de klacht van verzoekster had betrekking op het
overleg dat op 25 oktober 1995 had plaatsgevonden tussen de Belasting- dienst/Directie
Douane Rotterdam en vertegenwoordigers van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij en van het Produktschap voor Vee en Vlees. Dit overleg was bedoeld
om de mogelijkheid te onderzoeken om verzoeksters producten onder controle
te stellen in verband met de vaststelling van de hoogte van de landbouwrestitutie.
Deze mogelijkheid is geregeld in de In- en uitvoerbeschikking landbouwgoederen
1991. Artikel 88, tweede lid van die beschikking bepaalt dat het produktschap
toestemming verleent voor ondercontrolestelling na overleg met de Belastingdienst.Verzoekster klaagde erover dat de Directie een negatieve inbreng had gehad
in het overleg over het probleem. De Directie negeerde daarmee volgens verzoekster
eerdere mondelinge toezeggingen en het gestelde in de brief van 19 mei 1995
van de douane in Enschede aan de Tariefcommissie, inhoudende dat ondercontrolestelling
eventueel een oplossing voor het probleem zou kunnen vormen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Directie met haar inbreng een
bijdrage had willen leveren aan het vinden van een oplossing van het probleem.
De Directie mocht zich redelijkerwijs op het standpunt stellen dat er geen
mogelijkheid was om bij de indeling van verzoeksters producten een andere
methode te hanteren dan de monsteranalyses op het moment van uitvoer. Daarom
had de Directie er goed aan gedaan alle aspecten van de indeling en de restitutie
in het overleg aan de orde te stellen. De enkele vaststelling dat verzoeksters
bedrijf zich zou lenen voor ondercontrolestelling zou namelijk niet tot een
oplossing hebben geleid, omdat er gezien de stand van zaken voor de douane
geen ruimte was om van de geldende bepalingen af te wijken. Wat de Directie in het overleg naar voren had gebracht, was volgens de
Nationale ombudsman niet in tegenspraak met hetgeen de douane te Enschede
aan de Tariefcommissie bij brief van 19 mei 1995 had laten weten.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht van verzoekster niet gegrond. 13A.2.9 Overige zaken op het terrein van de BelastingdienstIn rapport 97/221 oordeelde de Nationale ombudsman dat de Directie Personeel
en Organisatie, onderdeel van het Directoraat Generaal der Belastingen van
het Ministerie van Financiën, de brief van verzoeker van 22 september
1996 niet met de vereiste voortvarendheid had behandeld, door deze brief pas
op 14 februari 1997 te beantwoorden. Dit klemde te meer omdat hetgeen verzoeker
in zijn brief naar voren had gebracht in verband stond met de naderende ontslagverlening
op 1 november 1996.Verzoeker klaagde er verder over dat de informatie die de Directie Personeel
en Organisatie in de brief van 14 februari 1997 had gegeven over de voorstellen
voor zijn reïntegratie, niet juist was. Volgens verzoeker waren hem geen
voorstellen tot reïntegratie gedaan. In zijn reactie deelde de Staatssecretaris
mee dat hij onder reïntegratievoorstellen tevens verstond de voorstellen
om terug te keren in de bestaande functie. Dergelijke voorstellen waren verzoeker
diverse malen, bij monde van de bedrijfsarts, gedaan. Voorstellen om verzoeker
te reïntegreren in de zin dat hem een andere functie werd aangeboden,
waren niet gedaan.De Nationale ombudsman vond dat de Staatssecretaris in zijn stelling kon
worden gevolgd dat onder reïntegratie ook moest worden verstaan het voorstel
om na een lange periode van arbeidsongeschiktheid terug te keren in de eigen
functie. Nu verzoeker dit enkele malen was aangeboden, concludeerde de Nationale
ombudsman dat de klacht niet gegrond was. 13A.3 Ministerie van Financiën anderszins 13A.3.1 Dienst DomeinenIn 1997 verschenen twee rapporten over de Dienst Domeinen. In de zaak
die leidde tot rapport 97/100 klaagde verzoekster erover dat de tarieven die
de regionale directie Domeinen West van de Dienst Domeinen in haar geval had
gehanteerd voor de berekening van de nieuwe huurprijs van een perceel water
in de Rietbaan hoger waren dan de tarieven die aan andere huurders in rekening
waren gebracht.De Nationale ombudsman oordeelde dat de regionale directie Domeinen West
niet onjuist had gehandeld ten aanzien van de prijsstelling voor het gehuurde
perceel water. Op basis van de Comptabiliteitswet is Domeinen gehouden staatseigendommen
zo rendabel mogelijk te maken. Dit betekent dat Domeinen bij het afsluiten
van een huurovereenkomst een marktconforme huurprijs bedingt. Bij het bepalen
van die prijs wordt onder andere gelet op de waarde en de ligging van de zaak,
de aard van het beoogde gebruik ervan en de prijzen die elders worden gevraagd
voor het gebruik van vergelijkbare zaken. Bij verzoekster ging het om recreatief
gebruik (een ligplaats voor haar jacht) en bij het nabijgelegen sloopbedrijf
om industrieel gebruik. Het sloopbedrijf betaalde een lagere huurprijs. Het
gemaakte onderscheid viel volgens de Nationale ombudsman te billijken.Rapport 97/113 (VN 1997, afl. 19) betreft een klacht over de Dienst Domeinen
Roerende Zaken, directie Apeldoorn. Verzoeker verweet het de dienst zijn bieding,
gedaan bij telefax van 2 september 1996, op een aantal kavels dat op 5 september
1996 werd verkocht, nietig te hebben verklaard, omdat deze niet in een gesloten
enveloppe was ingediend. Daarnaast klaagde verzoeker erover
dat de dienst hem pas bij brief van 4 september 1996 had geïnformeerd
over de nietigverklaring.Kenmerkend voor een openbare inschrijving is dat pas op het moment van
het tijdstip van de verkoop (in dit geval 5 september 1996 om 10.00 uur) bekend
wordt wie op welke kavel en voor welk bedrag heeft geboden. Hieruit volgt
dat biedingen die per telefax zijn verzonden en die niet in een gesloten enveloppe
zijn aangeboden niet kunnen worden toegelaten. Zou dit wel het geval zijn,
dan zou het onaanvaardbare risico ontstaan van misbruik van de in de telefax
opgenomen informatie. De Nationale ombudsman achtte het dan ook niet onjuist dat de dienst de
bieding van verzoeker ongeldig had verklaard. Het feit dat in artikel 4, onder
1., van de Algemene Voorwaarden en Bedingen onder meer wordt gesproken van
de mogelijkheid van een bieding per telefax doet daaraan niet af. Verzoeker
kon, gezien enkele andere bepalingen van de Algemene Voorwaarden en Bedingen,
er niet zonder meer van uitgaan dat hij biedingen kon doen per rechtstreeks
aan de dienst verzonden telefax, met voorbijgaan aan de eis dat deze biedingen
moeten worden aangeboden in een gesloten enveloppe.De Nationale ombudsman overwoog dat de gekozen formulering van de bepaling
van artikel 4, onder 1. van de Algemene Voorwaarden en Bedingen wel tot verwarring
kon leiden. Gelet daarop had van de dienst mogen worden verwacht dat de per
telefax aangeboden bieding van verzoeker in beginsel per omgaande zou zijn
teruggezonden, althans zo spoedig dat verzoeker zijn fout nog tijdig had kunnen
herstellen. De Nationale ombudsman verklaarde dit onderdeel van de klacht
gegrond.Overigens nam de Nationale ombudsman met instemming kennis van de mededeling
van de Staatssecretaris van Financiën dat de tekst van artikel 4, onder
1., van de Algemene Voorwaarden en Bedingen zou worden aangepast. 13A.3.2 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van FinanciënIn een zaak waarin de Nationale ombudsman besloot tot interventie over
te gaan, klaagde verzoeker erover dat het Ministerie van Financiën een
van hem afkomstig idee over de bestrijding van fiscale fraude bij de ontvangst
en betaling van courtage door makelaars en kopers van onroerend goed en de
rol van de notaris daarbij, op 1 augustus 1995 als een eigen idee heeft gepresenteerd
in het televisieprogramma Nova.Nadat medewerkers van de Nationale ombudsman de videoband van het desbetreffende
programma hadden bekeken, kwam de Nationale ombuds- man tot de conclusie dat
er geen aanleiding was verder onderzoek in te stellen. In het programma ging
het om het Ministerie van Justitie en niet om het Ministerie van Financiën.
Bovendien ging het programma welis- waar (gedeeltelijk) over fraudebestrijding
en werden daarbij makelaars en notarissen genoemd als degenen die zicht hebben
op transacties in onroerend goed, maar specifieke fraudebestrijdingsmiddelen
ten aanzien van deze beroepsgroepen, zoals verzoeker die in zijn idee had
geformuleerd, werden niet genoemd. 13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËNEr werden twee verzoekschriften ontvangen met betrekking tot een gedraging
van De Nederlandsche Bank NV. Deze kwamen niet in aanmerking voor onderzoek.
Datzelfde gold voor de twee verzoekschriften die werden ontvangen over de
Verzekeringskamer. 14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van het Ministerie van Defensie bevat deze paragraaf een
cijfermatig overzicht.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  30 Ontvangen
in 1997  + 70 Te behandelen   100Afgedaan     1) niet in onderzoek 66   2) onderzoek      a. rapport11 – 90   b. tussentijds beëindigd1324  In behandeling
per 01/01/98  10Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften bedroeg 70 (1996: 69), het
aantal afgedane zaken 90 (1996: 83). Van de afgedane zaken werden 24 (26,7%)
afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen elf
rapporten (1996: 8).In zeven daarvan ging het om klachten over de Koninklijke Marechaussee.
De vier andere rapporten hebben betrekking op andere onderdelen van het Ministerie.
Daarnaast werden dertien zaken die betrekking hadden op het Ministerie van
Defensie afgehandeld door middel van interventie. In drie van deze zaken ging
het om een klacht over USZO-Defensie. 14.2 USZO-DefensieEvenals in 1996 heeft de Nationale ombudsman in 1997 over USZO-Defensie
geen rapporten uitgebracht. Drie verzoekschriften gaven aanleiding om via
interventie een oplossing te bewerkstelligen.In één van deze gevallen kon een maatregel worden getroffen
waardoor een voor betrokkene dreigend fiscaal nadeel kon worden voorkomen
en werd een vaste ambtenaar belast met de behandeling van de aangelegenheden
van betrokkene om eventuele nieuwe problemen te vermijden. 14.3 Koninklijke MarechausseeVan de zeven rapporten die, geheel of gedeeltelijk, betrekking hadden
op de Koninklijke Marechaussee, handelden er vier over controle op de luchthaven
Schiphol. In drie van deze vier gevallen werd er over geklaagd dat ambtenaren
zich schuldig hadden gemaakt aan discriminatie. De Nationale ombudsman achtte deze zaken alle drie niet gegrond. In zijn
rapporten (97/217 en 97/222) overwoog hij dat leden van het zogenoemde Schipholteam
bevoegd zijn reizigers op de luchthaven Schiphol te onderwerpen aan een controle
van onder andere hun bagage en hun kleding.Ter bestrijding van de handel in drugs worden, zo deelde de Minister van
Defensie in het kader van beide onderzoeken mee, op basis van risico-analyses
«profielen» opgemaakt. Volgens de Minister waren de betrokkenen onderworpen aan een controle door de Koninklijke Marechaussee
omdat zij kennelijk hadden voldaan aan het vooraf opgestelde profiel.De Nationale ombudsman toonde er begrip voor dat de betrokkenen de controle
in hun geval als onprettig hebben ervaren. Hij zag echter geen grond voor
het verwijt dat de Koninklijke Marechaussee zich bij de keuze om beide betrokkenen
aan een controle te onderwerpen schuldig had gemaakt aan enige vorm van discriminatie.Ook in de zaak die leidde tot rapport 97/574 zag de Nationale ombudsman
geen grond voor het verwijt dat de Koninklijke Marechaussee zich bij de controle
van het paspoort van betrokkene schuldig had gemaakt aan enige vorm van discriminatie.De klacht die leidde tot rapport 97/17 had deels betrekking op de Koninklijke
Marechaussee, en voor het overige op de hoofdofficier van justitie te Arnhem
en op de officier van justitie te Utrecht.Verzoekster, een zogenoemde vredesactiviste, klaagde er onder meer over
dat zij op het perron van een NS-station door medewerkers van de Koninklijke
Marechaussee te Soesterberg was onderworpen aan een veiligheidsfouillering.Op basis van zijn onderzoeksbevindingen kwam de Nationale ombudsman tot
het oordeel dat er in verzoeksters geval onvoldoende aanleiding had bestaan
voor het toepassen van een veiligheidsfouillering. 14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
DefensieIn drie van de vier andere rapporten die werden uitgebracht op het terrein
van het Ministerie van Defensie luidt de conclusie van de Nationale ombudsman
dat de klacht gegrond is (97/225, 344 en 345).Bijzondere aandacht verdient de klacht die leidde tot rapport 97/480.In deze zaak ging het om de nasleep van de ramp met het Hercules-vliegtuig
op vliegveld Welschap te Eindhoven op 15 juli 1996, waarbij 34 personen, de
meesten lid van het Fanfarekorps van de Koninklijke Landmacht, omkwamen.De ouders van één van de slachtoffers van deze ramp dienden
in januari 1997 bij de Nationale ombudsman een verzoekschrift in. Dit verzoekschrift
bevatte tien klachtonderdelen. Deze hadden met name betrekking op de informatieverstrekking
aan nabestaanden, op de aan hen verleende nazorg en begeleiding, en op de
financiële afwikkeling.In het kader van het onderzoek van de Nationale ombudsman werden naast
een aantal betrokken ambtenaren ook de nabestaanden van vier andere slachtoffers
van de ramp gehoord, dit om de klacht van verzoekers in een breder kader te
kunnen plaatsen.In zijn rapport, dat op 4 november 1997 uitkwam en dat veel aandacht kreeg
in de media en de politiek, concludeerde de Nationale ombudsman dat zes van
de tien klachtonderdelen gegrond waren, terwijl er twee niet gegrond waren,
en de overige twee klachtonderdelen deels gegrond en deels niet gegrond waren.Onder meer uitte de Nationale ombudsman kritiek op het feit dat verzoekers
pas aan het eind van de gezamenlijke herdenkingsdienst op 17 juli 1996 definitief
te horen hadden gekregen dat ook hun zoon tot de slachtoffers behoorde, terwijl
deze informatie al de avond daarvoor beschikbaar was geweest.Ook achtte de Nationale ombudsman het niet juist dat verzoekers pas op
3 oktober 1996 waren geïnformeerd over de doodsoorzaak, terwijl al op
de dag na de ramp was vastgesteld dat rookgasvergiftiging de vermoedelijke
doodsoorzaak was. Voorts bleek uit het onderzoek dat er onnodig verwarring had bestaan over
de vraag of de kisten met de slachtoffers nog geopend konden worden, en dat
de aan verzoekers toegewezen maatschappelijk werkers van de Maatschappelijke
Dienst Defensie door de Defensie-organisatie onvoldoende in staat waren gesteld
om hun taak adequaat te vervullen.Met betrekking tot de schade-afwikkeling overwoog de Nationale ombudsman
dat het Ministerie aanvankelijk zonder enig voorbehoud had beloofd om alle
schade aan de nabestaanden te vergoeden, en dat het daarom niet juist was
dat de Minister deze toezegging in een later stadium aanzienlijk had afgezwakt,
door erop te wijzen dat die toezegging moest worden bezien in het licht van
wat in de rechtspraak gebruikelijk is bij schadevergoedingen.In zijn rapport wees de Nationale ombudsman erop dat uit zijn onderzoek
was gebleken dat de knelpunten die zijn opgetreden bij de informatieverstrekking
en bij de nazorg en begeleiding in belangrijke mate het gevolg zijn geweest
van tekortkomingen in de communicatie tussen verschillende onderdelen en tussen
verschillende medewerkers van de Defensie-organisatie. In dat verband benadrukte
hij dat juist de Defensie-organisatie, naar haar aard, moet zijn ingesteld
op calamiteiten, en dat daarom mag worden verwacht dat deze daar adequaat
op is voorbereid, onder meer wat betreft de interne communicatie.In zijn rapport deed de Nationale ombudsman de Minister van Defensie de
volgende vier aanbevelingen:– om na te gaan in hoeverre er reden is om maatregelen te treffen
op het punt van de interne communicatie binnen de Defensie-organisatie;– om na te gaan in hoeverre er reden is om de interne instructies
ten aanzien van de behandeling van schadeclaims aan te passen;– om de beslissing over de door verzoekers opgevoerde schadeposten
nader te bezien;– om de afwikkeling van de schadeloosstelling aan de andere nabestaanden
nader te bezien.In een eerste reactie op het rapport, naar de nieuwsmedia, liet de Minister
weten dat de aanbeveling met betrekking tot de interne communicatie binnen
de Defensie-organisatie zou worden overgenomen, en dat maatregelen ter verbetering
van deze communicatie zo spoedig mogelijk in de praktijk zouden worden gebracht.
De Minister voegde daaraan toe dat de gebruikelijke officiële reactie
op de aanbevelingen in een later stadium zou volgen.In zijn reactie (van 30 januari 1998) op de aanbevelingen gaf de Minister
aan dat inmiddels een «Calamiteitenplan Staf MDD» was opgesteld.
Dit plan heeft met name betrekking op aspecten van berichtgeving. Omdat de
Nationale ombudsman in zijn rapport had vastgesteld dat ook verschillende
andere (terechte) klachten van verzoekers samenhingen met problemen in de
sfeer van de interne communicatie binnen de Defensie-organisatie, verzocht
hij de Minister om hem nader te informeren over de maatregelen die een herhaling
van dat soort klachten kunnen voorkomen.Voorts bleek uit de reactie dat de Minister de aanbevelingen over de interne
instructies ten aanzien van de behandeling van schadeclaims en over de afwikkeling
van de schadeloosstelling aan verzoekers en aan de andere nabestaanden in
algemene zin had opgevolgd.De individuele schadeclaims waren echter nog steeds niet afgewikkeld.
In verband daarmee verzocht de Nationale ombudsman de Minister om hem ook
nader te informeren over de ontwikkelingen op dat punt. In de zaak die leidde tot rapport 97/344, ging het om een klacht van een
moeder van een beroepsmilitair, die in februari 1996 ten gevolge van een dienstongeval
was omgekomen.Op 26 januari 1997 stuurde zij een brief naar Hare Majesteit de Koningin,
waarin zij haar verzocht om te helpen de waarheid omtrent de dood van haar
zoon boven water te krijgen. Het Kabinet van de Koningin stuurde deze brief
begin februari 1997 ter behandeling door aan de Minister van Defensie, en
informeerde verzoekster tegelijkertijd over die doorzending.De Staatssecretaris van Defensie stuurde verzoekster pas op 20 juni 1997
een antwoord op haar brief van 26 januari 1997.De Nationale ombudsman vond de termijn van beantwoording te lang. Hij
wees er in dat verband op dat het evident was dat het door verzoekster aangesneden
onderwerp voor haar zeer gevoelig was. Daarom had haar brief op bijzondere
aandacht en voortvarende behandeling moeten kunnen rekenen.Voorts noemde de Nationale ombudsman het onjuist dat de Minister van Defensie
verzoekster geen behandelings- of tussenbericht had gestuurd, zelfs niet na
de ontvangst, via het Kabinet van de Koningin, van een rappelbrief van verzoekster.Voorts verdient de zaak die werd afgerond met rapport 97/225 afzonderlijke
bespreking. Het betrof de klacht van een burger-ambtenaar die in dienst was
getreden van het Ministerie, direct aansluitend op zijn ontslag als militair
per 1 mei 1996. In verband met dit ontslag was hem een aanspraak op militair
wachtgeld toegekend (dat overigens niet tot uitbetaling kwam), waaraan de
deelname in de militaire pensioenregeling was verbonden. Om het nadeel van
een zogenoemde pensioenbreuk te vermijden verzocht hij om overdracht van zijn
militaire pensioenaanspraken aan zijn nieuwe pensioenverzekeraar. De Dienst
Militaire Pensioenen van het Ministerie weigerde hieraan mee te werken, omdat
ingevolge de pensioenwetgeving een overdracht pas mogelijk is na beëindiging
van de deelname in de militaire pensioenregeling. In dit geval zou dat zijn
door de beëindiging van het recht op wachtgeld bij het bereiken van de
65-jarige leeftijd. Nadat verzoeker had laten weten af te zien van zijn militaire
wachtgeldaanspraken, deed de Staatssecretaris van Defensie hem op 13 januari
1997 – tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman – een
aanbod tot afkoop van wachtgeld in de zin van de wachtgeldregeling, zodat –
na die afkoop – was voldaan aan de voorwaarden voor een overdracht van
zijn militaire pensioenaanspraak.De Nationale ombudsman oordeelde over de gang van zaken dat het Ministerie
als werkgever tekort was geschoten in zijn verplichting om een voor ontslag
in aanmerking gebrachte werknemer zoals verzoeker tijdig en volledig in te
lichten over de gevolgen van een ontslag. In dit geval was de afkoop van militair
wachtgeld de enige mogelijkheid om een waarde-overdracht van pensioenaanspraken
te realiseren. Verzoeker had daarover tijdig moeten zijn geïnformeerd,
uiterlijk rond de ingangsdatum van zijn deelname in de nieuwe pensioenregeling.In reactie op opmerkingen van de Nationale ombudsman over de informatievoorziening
over de afkoopmogelijkheid deelde de Staatssecretaris van Defensie mee dat
de mogelijkheden tot afkoop van militair wachtgeld zouden worden verruimd
en dat de daarvoor in aanmerking komende wachtgeldgerechtigden daarover zouden
worden geïnformeerd. De informatie op dit punt zou tevens worden verwerkt
in de brochure die is bestemd voor degenen die de dienst verlaten.Tenslotte is vermeldenswaard een klacht over de Centrale Dienst Personeel
en Organisatie van de Koninklijke Landmacht. Betrokkene klaagde erover dat
deze dienst hem – in zijn hoedanigheid van advocaat – als vaste
gewoonte brieven stuurde zonder aanhef en zonder afsluiting. Tijdens het onderzoek
naar deze klacht, die leidde tot rapport 97/345, deelde de Minister
mee het voornemen te hebben om in het Voorschrift Dienstcorrespondentie Koninklijke
Landmacht op te nemen dat een brief, bij externe correspondentie, wordt geopend
met een passende aanhef en wordt afgesloten met een passende groet. 15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEERTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
begint onderdeel 15A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 15B worden cijfers genoemd. Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  9 Ontvangen
in 1997  + 115Te behandelen  124Afgedaan     1) niet in onderzoek 92   2) onderzoek      a. rapport2 – 115  
b. tussentijds beëindigd2123 In behandeling per 01/01/98  9In 1996 werden 115 verzoekschriften ontvangen (1996: 121). Het aantal
afgedane zaken bedroeg 115 (1996: 136). Daarvan werden 23 (20%) afgedaan na
in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden twee rapporten uitgebracht
(1996: 5). 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman bracht in 1997 één rapport uit dat
(mede) betrekking heeft op het secretariaat van een huurcommissie (97/226).
Deze klacht werd gegrond verklaard. Gedragingen van de secretariaten van de
huurcommissies worden aangemerkt als gedragingen van de Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De huurcommissies zelf zijn echter zelfstandige
bestuursorganen (zie hierna, onder § 15B.1).Op het terrein van het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting werden
verder in totaal twintig zaken die in onderzoek waren genomen tussentijds
afgedaan. In zestien van deze zaken werd het onderzoek op initiatief van de
Nationale ombudsman beëindigd omdat de kwestie waarover was geklaagd
tot een oplossing was gekomen, of omdat de toezegging was gedaan dat dit op
korte termijn zou gebeuren. De overige zaken werden tussentijds afgedaan omdat
verzoekers tijdens het onder- zoek niets meer van zich lieten horen of omdat
de Nationale ombudsman voortzetting van het onderzoek niet zinvol achtte. 15A.2.2 Geldelijke steun eigen woningenDe Nationale ombudsman nam in 1997 één zaak in onderzoek
die betrekking had op de uitvoering van de Beschikking geldelijke steun eigen
woningen 1984 (BGSEW). Deze zaak werd tussentijds afgedaan nadat het Ministerie
had laten weten dat op korte termijn op het door verzoeker ingediende bezwaarschrift
zou worden beslist. 15A.2.3 Individuele huursubsidieDe Nationale ombudsman deed in 1997 zestien zaken af naar aanleiding van
een klacht over de uitvoering van de Wet individuele huursubsidie. Daarbij
ging het in zeven gevallen om het uitblijven van een beslissing op een bezwaarschrift,
de behandelingsduur van een subsidie-aanvraag, het niet reageren op een verzoek
tot uitbetaling van huursubsidie of het niet beantwoorden van brieven. De
overige negen klachten hadden betrekking op de terugvordering
en kwijtschelding van ten onrechte ontvangen huursubsidie. Alle zaken zijn
via interventie afgedaan.Vermeldenswaard is de zaak waarin verzoeker, in verband met een terugvordering
wegens teveel genoten huursubsidie, een betalingsregeling met het Ministerie
had getroffen. Verzoeker klaagde erover dat het Ministerie deze terugvordering
ten onrechte in handen van de belastingdeurwaarder had gegeven. Hierdoor had
hij f 20 aanmaningskosten en f 165 betekeningskosten moeten betalen.
Verzoeker was het niet eens met het standpunt van het Ministerie dat wegens
ontoereikend saldo geen bedragen van zijn girorekening konden worden afgeschreven.Uit het door de Nationale ombudsman ingestelde onderzoek kwam naar voren
dat een medewerker van het Ministerie een onjuist rekeningnummer had ingevoerd,
waardoor geen afschrijvingen van verzoekers girorekening hadden kunnen plaatsvinden.
De Staatssecretaris erkende dat door deze gang van zaken ten onrechte de deurwaarder
was ingeschakeld en bood verzoeker hiervoor zijn excuses aan. Verder zegde
de Staatssecretaris toe de door verzoeker al betaalde aanmanings- en betekeningskosten
aan hem te zullen restitueren. 15A.2.4 Secretariaat huurcommissieZoals hierboven vermeld, werd in 1997 één rapport (97/226)
uitgebracht waarbij het secretariaat van een huurcommissie was betrokken.
In deze zaak had de gemachtigde van verzoekster het secretariaat om kopieën
van verzoeksters dossier gevraagd. Het secretariaat zond de gemachtigde vervolgens
(onder meer) een rapport van voorbereidend onderzoek dat bij verzoekster niet
bekend was, terwijl een ander rapport – dat bij haar wel bekend was –
niet werd meegezonden.Uit het onderzoek door de Nationale ombudsman kwam naar voren dat het
meegezonden rapport op het moment van verzending niet (meer) ter zake doende
was. De Nationale ombudsman was van oordeel dat het niet juist was dat het
secretariaat dit rapport had meegezonden, terwijl een wel terzake doend rapport
niet werd meegezonden. Daarmee had het secretariaat niet voldaan aan de vereiste
administratieve nauwkeurigheid. De klacht was gegrond. 15A.3 Directoraat-Generaal MilieubeheerDe Nationale ombudsman handelde in 1997 twee klachten af op het terrein
van het Directoraat-Generaal Milieubeheer, die allebei betrekking hadden op
het niet beantwoorden van brieven. In beide gevallen werd het onderzoek voortijdig
beëindigd. In het ene geval gebeurde dit nadat de Directie Bodem van
het Directoraat-Generaal Milieubeheer verzoeker alsnog de gevraagde gegevens
had verstrekt en deze liet weten om die reden zijn klacht in te trekken. In
het tweede geval bood de Inspectie van de Volksgezondheid voor de hygiëne
van het milieu voor Gelderland verzoeker excuses aan en zegde toe zijn zaak
met voorrang te zullen behandelen en hem daarover schriftelijk te berichten.
De Nationale ombudsman achtte toen voortzetting van het onderzoek niet meer
zinvol. 15A.4 Overige zaken met betrekking tot het MinisterieDe Nationale ombudsman bracht in 1997 één rapport (97/440)
uit naar aanleiding van een klacht over de Dienst Recherchezaken van het Ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Verzoekster klaagde
erover dat de Dienst Recherchezaken haar bij brief van 7 april 1997 had meegedeeld
dat haar verzoek om een onderzoek naar subsidiefraude voorlopig niet zou worden
gehonoreerd en dat onzeker was of het onderzoek doorgang zou vinden. De reden
hiervan was gelegen in capaciteitsproblemen en prioriteitstelling
binnen deze dienst. In een eerdere brief van 5 juli 1996 had de Dienst Recherchezaken
verzoekster echter meegedeeld dat een onderzoek zeker gerechtvaardigd was,
maar dat dit naar een later tijdstip zou worden doorgeschoven.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat verzoekster erop had
mogen vertrouwen dat de informatie van 5 juli 1996 juist was en dat zij daaraan
de gerechtvaardigde verwachting had kunnen ontlenen dat de Dienst Recherchezaken
een onderzoek zou instellen. Er werd immers zonder enig voorbehoud –
behalve ten aanzien van het tijdstip – meegedeeld dat een onderzoek
zou worden ingesteld. De Nationale ombudsman vond het dan ook niet juist dat
de Dienst Recherchezaken in zijn brief van 5 juli 1996 een stellige mededeling
had gedaan terwijl hij daar in zijn brief van 7 april 1997 op terugkwam, ongeacht
de redenen die voor het antwoord van 7 april 1997 waren aangevoerd. De klacht
was gegrond.Verder werden nog twee zaken tussentijds afgedaan, omdat de kwestie inmiddels
tot een oplossing was gekomen. 15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 HuurcommissiesSinds 1 november 1993 heeft de Nationale ombudsman ook de bevoegdheid
om klachten te onderzoeken over gedragingen van de huurcommissies zelf. In
1997 werden twaalf verzoekschriften ontvangen naar aanleiding van klachten
over een huurcommissie. Er verschenen zes rapporten (1996: 4). Twee keer werd
de klacht niet gegrond verklaard, drie keer was de klacht gegrond en één
keer deels niet gegrond en deels gegrond. Twee zaken werden tussentijds afgedaan.
Daarvan was in één zaak de kwestie inmiddels tot een oplossing
gekomen. In de andere zaak werd het onderzoek beëindigd omdat verzoeker
tijdens het onderzoek niets meer van zich liet horen.Overigens wordt opgemerkt dat klachten op dit terrein voorzover deze betrekking
hebben op de (zorgvuldigheid van de) huurprijsvaststelling door de huurcommissie
niet in onderzoek worden genomen. Ingevolge het bepaalde in artikel 1a, tweede
lid van de Wet Nationale ombudsman is de Nationale ombudsman niet bevoegd
een onderzoek in te stellen naar de gedragingen waarop de rechter toeziet.
Dat is onder meer ook het geval bij het rapport van het voorbereidend onderzoek
door het secretariaat van de huurcommissie. Partijen kunnen immers binnen
twee maanden na verzending van de uitspraak van de huurcommissie aan de kantonrechter
vragen de huurprijs vast te stellen. In de procedure bij de kantonrechter
kan het genoemde rapport aan de orde worden gesteld. Een onderzoek van de
Nationale ombudsman kan niet leiden tot aanpassing van de huurprijs, omdat
het (uiteindelijk) de kantonrechter is die beslist over geschillen inzake
huurprijsverhogingen of huurprijsverlagingen. Procedure huurprijsverhogingAan één rapport (97/135) verbond de Nationale ombudsman
een aanbeveling. In deze zaak had verzoeker bezwaar gemaakt tegen de door
zijn woningbouwvereniging per 1 juli 1995 voorgestelde huurverhoging. De woningbouwvereniging
had hierop bij de huurcommissie in het ressort Sneek een verzoek tot huurprijswijziging
ingediend. Nog voordat dit verzoek in behandeling werd genomen, verhuisde
verzoeker naar een andere woning. In het kader van de behandeling van het
verzoek om huurprijswijziging had een medewerker van het secretariaat van
de huurcommissie zich tweemaal naar verzoekers oude woning begeven voor een
onderzoek ter plaatse. Beide keren kon het onderzoek geen doorgang vinden
omdat de (nieuwe) huurder niet thuis was.Verzoeker klaagde erover dat de voorzitter van de huurcommissie hem tijdens
de zitting had meegedeeld dat het zijn verantwoordelijkheid was ervoor te
zorgen dat de (nieuwe) huurder van de woning medewerking zou verlenen aan
inspectie van die woning.Naar aanleiding van het onderzoek liet de huurcommissie weten dat het
bij de behandeling van een verzoek om huurprijswijziging niet gebruikelijk
is een onderzoek ter plaatse in te stellen indien de in de procedure betrokken
huurder de desbetreffende woonruimte inmiddels heeft verlaten. In het geval
de (voormalige) huurder toch een onderzoek wenst, wordt van hem verwacht dat
hij probeert dat onderzoek mogelijk te maken door contact op te nemen met
de huidige huurder, aldus de huurcommissie.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat het niet onbegrijpelijk
of onredelijk is dat de huurcommissie dit van de (voormalige) huurder verwacht,
zij het dat het ook denkbaar was geweest dat de huurcommissie
voor een andere oplossing had gekozen. Tegen deze achtergrond moest de opmerking
waarover was geklaagd volgens de Nationale ombudsman worden aangemerkt als
een informatieve mededeling. De klacht was in zoverre niet gegrond.Wel was de Nationale ombudsman van oordeel dat uit een oogpunt van actieve
informatieverstrekking en ter voorkoming van eventuele onduidelijkheden, de
huurcommissie verzoeker in de «kennisgeving onderzoek» met zoveel
woorden had dienen mee te delen dat van hem werd verwacht dat hij contact
zou opnemen met de nieuwe huurder.In zoverre was de klacht gegrond. De huurcommissie werd in overweging
gegeven te bevorderen dat in die gevallen waarin de huurder niet meer woont
in de desbetreffende woonruimte de tekst van de «kennisgeving onderzoek»
duidelijk aangeeft wat van de huurder wordt verwacht.In reactie op deze aanbeveling liet de huurcommissie in het ressort Sneek
weten de aanbeveling te zullen opvolgen. Huurcommissie AmsterdamDe zaak die leidde tot rapport 97/53 betrof onder meer de klacht van verzoekster
(verhuurder) dat de huurcommissie in het ressort Amsterdam haar niet eerder
dan in januari 1996 ervan op de hoogte had gebracht dat zij haar verzoekschriften
ex artikel 20, tweede lid van de Huurprijzenwet woonruimte (Hpw) van 24 oktober
1995 niet tijdig had ingediend. Ingevolge deze bepaling kan de verhuurder –
indien de huurder niet binnen zes weken heeft gereageerd op een voorstel van
de verhuurder tot huurprijsverhoging – de huurcommissie schriftelijk
verzoeken de huurder nogmaals van zijn voorstel kennis te geven. Dit verzoek
moet worden gedaan uiterlijk twaalf weken na het tijdstip waarop de verhoging
had moeten ingaan.In dit geval had de huurverhoging moeten ingaan op 1 juli 1995. Omdat
de termijn van twaalf weken was verstreken, had de huurcommissie verzoeksters
verzoekschriften van 24 oktober 1995 niet ontvankelijk verklaard.Indien de huurcommissie voldoet aan een verzoek ex artikel 20, tweede
lid Hpw is er doorgaans geen sprake van een groot financieel belang van de
verhuurder bij een voortvarende behandeling. Het moment waarop de huurcommissie
aan het verzoek voldoet, is namelijk niet van invloed op de ingangsdatum van
de huurverhoging.Dit is anders indien de huurcommissie het verzoek niet ontvankelijk acht.
De huurprijswijziging kan dan niet doorgaan met ingang van de datum die de
verhuurder had beoogd. Indien de verhuurder een nieuwe procedure tot wijziging
van de huurprijs aanhangig wil maken, moet hij de huurder tenminste één
maand voor de beoogde nieuwe ingangsdatum een nieuw voorstel doen.In reactie op de klacht erkende de huurcommissie dat er als gevolg van
de late reactie op de te laat ingediende verzoekschriften sprake was van benadeling
van verzoekster. Deze benadeling werd volgens de huurcommissie mede veroorzaakt
door de gekozen werkwijze en de prioriteitstellingen. De huurcommissie liet
weten dat een administratieve procedure zou worden opgezet die speciaal is
gericht op de behandeling van verzoeken ex artikel 20, tweede lid Hpw die
te laat zijn ingediend. Hierdoor worden verzoekers voortaan zeer spoedig in
kennis gesteld van hun verzuim.De Nationale ombudsman overwoog dat het op de weg van de huurcommissie
had gelegen verzoekster zo spoedig mogelijk op de hoogte te brengen van de
beslissing om de ingediende verzoekschriften niet ontvankelijk te verklaren.
De klacht was gegrond. Met instemming nam de Nationale ombudsman kennis van
het voornemen van de huurcommissie om een administratieve procedure op te
zetten die aan de hiervoor genoemde bezwaren tegemoet komt. Naar aanleiding van de aanbeveling in rapport 96/170 (zie Jaarverslag
1996, blz. 310–311) verdient het volgende nog de aandacht. In dit rapport geeft de Nationale ombudsman de huurcommissie in het ressort
Amsterdam in overweging om in daartoe in aanmerking komende gevallen bij verzoeken
ex artikel 20, tweede lid van de Huurprijzenwet woonruimte een behandelingsbericht
te versturen.Naar aanleiding van de brief van de Staatssecretaris van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer van 4 december 1996 – waarvan de
inhoud deels is weergegeven in het Jaarverslag 1996 – wendde de Nationale
ombudsman zich op 5 maart 1997 schriftelijk tot de voorzitter van de huurcommissie
in het ressort Amsterdam. In zijn brief verzocht de Nationale ombudsman de
voorzitter onder meer hem te informeren of hetzij de door de Staatssecretaris
geschetste ontwikkelingen, hetzij de mogelijkheid van de verzending van een
standaard-behandelbericht zal leiden tot een eerdere reactie naar de verzoekers
ex artikel 20, tweede lid Hpw in verband met de huurronde 1997/1998.Op 30 juni 1997 deelde de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer in vervolg op zijn hiervoor genoemde brief van 4
december 1996, de Nationale ombudsman mee dat ten aanzien van de rappelprocedure
in het kader van de tweede tranche van de Integrale Herziening van de Huurwetgeving
(IHH) voorstellen zijn gedaan om de huidige rappelprocedure te vervangen.
In het voorstel wordt, aldus de Staatssecretaris, de «rappelactie»
in eerste instantie bij de verhuurder gelegd en pas in tweede instantie bij
de huurcommissie. De Staatssecretaris achtte, het gelet op deze ontwikkelingen,
niet opportuun de huidige rappelprocedure te wijzigen, dan wel aanpassingen
aan te brengen in de personele capaciteit van de kantoren om de rappelprocedure
versneld af te doen. Verder wees de Staatssecretaris erop dat de huurcommissie
in het ressort Amsterdam enkele wijzigingen in het afhandelingsproces van
de rappelbrieven had aangebracht, met als doel dit proces met ongeveer een
maand te versnellen.In antwoord op de brief van de Nationale ombudsman van 5 maart 1997 deelde
de voorzitter van de huurcommissie in het ressort Amsterdam bij brief van
4 juli 1997 – voorzover hier van belang – het volgende mee: «...Naar aanleiding van uw vragen bericht ik u dat de door de Staatssecretaris
geschetste ontwikkelingen, de Integrale Herziening van de Huurprijswetgeving
(IHH), alsmede de herziening van de computerprogramma's niet eerder dan per
1 januari 1998 hun beslag zullen krijgen.Voor de procedures naar aanleiding van de huurverhoging per 1 juli 1997
zal dus naar andere mogelijkheden gezocht moeten worden. Gezien echter de
in de nabije toekomst op stapel staande ingrijpende wijzigingen acht ik het
niet opportuun de huidige procedure (nog) ingrijpend te wijzigen.Uw suggestie om voor verzoeken ex artikel 20, tweede lid van de huur-
prijzenwet woonruimte (HPW) een apart behandelingsbericht te verzen- den wordt
om organisatorische redenen niet overgenomen.(...)Niettemin deel ik uw opvatting dat partijen eerder dan thans op de hoogte
moeten worden gebracht van de indiening van een verzoekschrift ex artikel
20, tweede lid HPW. Daarom heeft het secretariaat enkele aanpassingen in het
afhandelingsproces van de rappelbrieven aangebracht, met als doel de verzending
van de rappelbrieven één maand te vervroegen. Bezien zal moeten
worden of deze doelstelling haalbaar zal blijken te zijn...» Op 11 september 1997 wendde de Nationale ombudsman zich nogmaals schriftelijk
tot de voorzitter van de huurcommissie. In zijn brief deelde de Nationale
ombudsman hem onder meer mee dat hij zich voor het moment bij de situatie
neerlegde, gelet op de op handen zijnde wetswijzigingen, waarvan de gevolgen
op korte termijn vermoedelijk leiden tot een geheel andere procedure, en het
streven van de huurcommissie om, in afwachting van die wetswijziging, voor
de «laatste ronde» de procedure met een maand te versnellen. De
Nationale ombudsman verzocht de voorzitter hem per 1 januari 1998 opnieuw
te informeren over de stand van zaken met betrekking tot de voorgenomen wetswijziging
en de gevolgen daarvan voor het onderwerp van de aanbeveling.In reactie op deze brief deelde de voorzitter van de huurcommissie in
het ressort Amsterdam bij brief van 15 december 1997 de Nationale ombudsman
het volgende mee:«...Tot mijn genoegen kan ik u meedelen dat, dankzij buitengewone
extra inzet van het huidige personeel (...), het secretariaat van de huurcommissie
er in geslaagd is de rappelbrieven inderdaad de eerste donderdag van november
te verzenden.Naar ik heb begrepen heeft de Staatssecretaris u omstreeks 1 juli 1997
geïnformeerd over de stand van zaken betreffende de tweede tranche van
de Integrale Herziening van de Huurwetgeving (IHH).Voor nadere informatie hierover verwijs ik u wederom naar de Staatssecretaris,
waarbij ik opmerk dat de verwachting is, dat de tweede tranche van de IHH
op zijn vroegst in het jaar 2000 zijn beslag zal krijgen...»Op 21 januari 1998 reageerde de Nationale ombudsman als volgt op de brief
van de voorzitter:«Met genoegen heb ik kennis genomen van de mededeling (...) dat
het secretariaat van de Huurcommissie er in is geslaagd de rappelprocedure
als bedoeld in artikel 20, tweede lid van de Huurprijzenwet in het jaar 1997
met ongeveer een maand te versnellen. Uit uw brief begrijp ik eveneens dat
de tweede tranche van de Integrale Herziening van de Huurwetgeving naar verwachting
niet eerder zal ingaan dan in het jaar 2000.Met de verkorting van de rappelprocedure met ongeveer een maand is in
belangrijke mate tegemoetgekomen aan het bezwaar dat aanleiding gaf tot de
aanbeveling in het rapport 95 03168. Ik ga ervan uit dat deze versnelling
van de procedure ook in de resterende jaren tot de wetswijziging kan worden
gerealiseerd.De discussie naar aanleiding van de aanbeveling beschouw ik hiermee dan
ook als beëindigd. (...)»In rapport 96/548 (zie Jaarverslag 1996, blz. 311–312) werd de huurcommissie
in het ressort Amsterdam aanbevolen te bevorderen dat in de tekst van de uitnodiging
voor het onderzoek in de woning wordt opgenomen dat de huurder de mogelijkheid
heeft om te weigeren dat de verhuurder bij dat onderzoek aanwezig is.Bij brief van 29 augustus 1997 deelde de waarnemend voorzitter van de
huurcommissie in het ressort Amsterdam, in reactie op deze aanbeveling, de
Nationale ombudsman mee dat de aanbeveling vooralsnog niet zal worden overgenomen.Deze brief was voor de Nationale ombudsman aanleiding om de huurcommissie
op 8 oktober 1997 een aantal nadere vragen te stellen. De waarnemend voorzitter
van de huurcommissie reageerde bij brief van 31 oktober 1997. Naar aanleiding
van deze reactie verzocht de Nationale ombudsman bij brief van 20 november
1997 de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
zijn zienswijze op de aanbeveling te geven. De Staatssecretaris
antwoordde bij brief van 2 februari 1998 het volgende:«De in eerdere brieven gesignaleerde problemen betreffende een mogelijke
vertragende werking in de afdoening van de werklast, alsmede mogelijke onduidelijkheid
voor partijen (omdat de brief tamelijk uitgebreid zal – moeten –
worden) zijn mijns inziens nog steeds geldig. (De vertragende werking wordt
verwacht in verband met een voorziene toename van het aantal huurders dat
de verhuurder niet in de woning wil toelaten tijdens het onderzoek ter plaatse,
zodat de verhuurder als belanghebbende apart in de gelegenheid moet worden
gesteld om informatie te verstrekken.)Uw zienswijze dat van een overheidsinstantie verwacht mag worden dat zij –
via haar voorlichtingsmateriaal en standaardteksten – eigener beweging
belanghebbenden adequaat voorlicht over hun rechten deel ik echter ten volle.
Het volledig informeren van burgers acht ik van groot belang.Daarom zal ik er naar streven om te realiseren dat huurders op de hoogte
worden gebracht van hun recht om de verhuurder tijdens het onderzoek ter plaatse
niet in hun woning toe te laten, waarbij een werkbare oplossing gevonden moet
worden om rekening te houden met de eerder geuite praktische bezwaren.Ik zal het Overleg Voorzitters Huurcommissies vragen om in deze geest
een (landelijk) uniforme gedragslijn te ontwikkelen.Ten aanzien van uw vraag of ik aanleiding zie de thans in gebruik zijnde
brochures aan te vullen kan ik u berichten dat momenteel een onderzoek wordt
uitgevoerd naar de bruikbaarheid en duidelijkheid van deze brochures. Ik zal
er op aandringen informatie over het al dan niet toelaten van de verhuurder
bij het onderzoek ter plaatse in (eventuele nieuwe) brochures op te nemen.» 15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registersDe Nationale ombudsman ontving in 1997 elf verzoekschriften met betrekking
tot gedragingen van de Dienst voor het kadaster en de openbare registers.
Hij bracht twee rapporten uit die (mede) betrekking hebben op gedragingen
van deze dienst. In beide rapporten werd geconcludeerd dat de klacht niet
gegrond was.De Dienst voor het kadaster en de openbare registers is onder meer belast
met het houden van openbare registers die een weergave bevatten van de rechtstoestand
van onroerende zaken, zoals die blijkt uit de in de openbare registers ingeschreven
akten.In de zaak die leidde tot rapport 97/587 klaagde verzoeker, advocaat en
procureur, erover dat de Dienst voor het kadaster en de openbare registers
(Directie Noord-Holland) te Amsterdam nalaat, in betalingsherinneringen zaakidentificerende
kenmerken te vermelden, zoals een referentie- of dossiernummer. Verzoeker
had het kadaster hier al verschillende malen om verzocht.In reactie op de klacht liet het Kadaster weten dat er op dat moment administratief-technische
bezwaren bestonden tegen het opnemen van dergelijke gegevens op betalingsherinneringen,
in verband met een zeer beperkte geautomatiseerde koppeling tussen de verkoopadministratie
en de debiteurenadministratie. Het kadaster wees er daarbij op dat op de originele
factuur, indien bekend, wel een dossier- of referentienummer wordt vermeld.
Verder deelde het kadaster mee dat, indien de klant niet meer weet op welke
factuur een betalingsherinnering betrekking heeft, op de betalingsherinnering
de mogelijkheid staat aangegeven om bij de verkoopafdeling of
de debiteurenafdeling van het kadaster nadere inlichtingen in te winnen. Daarbij
kan – indien gewenst – een kopie van de factuur worden opgevraagd,
aldus het kadaster.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat de huidige systeem-technische
beperkingen die het kadaster bij de opzet van de financiële administratie
ondervindt, in voldoende mate een rechtvaardiging vormen voor het niet vermelden
van voor de klant zaakidentificerende gegevens op betalingsherinneringen.
Met de mogelijkheid om telefonisch nadere inlichtingen in te winnen wordt
naar het oordeel van de Nationale ombudsman in voldoende mate tegemoet gekomen
aan de nadelen die, uit een oogpunt van serviceverlening aan de klant, zijn
verbonden aan het huidige administratieve systeem van het kadaster. De klacht
was niet gegrond. 16 VERKEER EN WATERSTAATTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Verkeer en Waterstaat begint onderdeel 16A van dit
hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 16B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  14 Ontvangen
in 1997  + 60Te behandelen  74Afgedaan     1) niet in onderzoek 51   2) onderzoek      a. rapport7 – 66  
b. tussentijds beëindigd815 In behandeling per 01/01/98  8In 1997 werden 60 verzoekschriften ontvangen (1996: 81). Het aantal afgedane
zaken bedroeg 66 (1996: 97). Van deze 66 zaken werden vijftien (22,7%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden zeven rapporten
uitgebracht (1996: 15). 16A.2 RijksluchtvaartdienstIn 1997 bracht de Nationale ombudsman drie rapporten (1996: 6) uit over
het Directoraat-Generaal Rijksluchtvaartdienst (RLD). Daarin luidde de conclusie
tweemaal dat de klacht niet gegrond was; eenmaal was de klacht deels gegrond,
terwijl voor een ander deel geen oordeel werd gegeven.Verder wordt op deze plaats verwezen naar hoofdstuk 7, § 7B.11,
waar rapport 97/507 wordt behandeld, over een gedraging van het openbaar ministerie
te Haarlem. De desbetreffende klacht heeft betrekking op de wegsleepregeling
op de luchthaven Schiphol. In dat kader komt in het rapport de verhouding
aan de orde tussen de Wegenverkeerswet en de Luchtvaartwet, en de daarvan
afgeleide lagere regelingen. Uitvoering geluidsisolatieproject SchipholIn rapport 97/200 betreft de klacht het door de RLD, ondanks herhaalde
verzoeken daartoe, niet overgaan tot een voortvarend en afdoende herstel van
een beschadiging aan verzoekers woning. Volgens verzoeker was schade aan de
onderdorpel van zijn woonkamerraam ontstaan als gevolg van isolatiewerkzaamheden
die omstreeks december 1992 waren verricht in het kader van het Geluidsisolatieproject
Schiphol. De werkzaamheden aan verzoekers woning werden verricht onder verantwoordelijkheid
van de RLD. De RLD had een adviesbureau belast met de directievoering op het
werk, dat op zijn beurt de uitvoering van de werkzaamheden had uitbesteed
aan een aannemer. Volgens de Minister van Verkeer en Waterstaat was de schade
aan de onderdorpel weliswaar tijdens de isolatiewerkzaamheden aan het licht
gekomen, maar niet door die werkzaamheden ontstaan.Op grond van zijn onderzoek oordeelde de Nationale ombudsman dat de RLD
jegens verzoeker niet voortvarend en adequaat had gehandeld met betrekking
tot het door verzoeker bepleite herstel van de beschadiging aan de onderdorpel
van het raam, door niet tijdig en niet volledig in te gaan op verzoekers brieven
over deze kwestie.Ook rapport 97/108 betreft de nasleep van het Geluidsisolatieproject Schiphol.
Verzoekster klaagde erover dat de RLD niet was ingegaan op haar verzoek om
vervanging van een ruit die in het kader van het project was aangebracht in
haar woning. Zij wenste vervanging omdat op dezelfde plaats als in een eerder
geplaatst exemplaar een haarscheur was ontstaan. De RLD deelde verzoekster
mee dat glasbreuk in zijn algemeenheid niet viel onder de garantieregeling.
Tevens liet de RLD verzoekster weten dat zich geen omstandigheden
hadden voorgedaan waaruit zou moeten volgen dat de glasbreuk onder de garantiebepalingen
viel.Volgens de Nationale ombudsman waren deze mededelingen van de RLD op goede
gronden gedaan. Nu ook niet was gebleken van andere omstandigheden die voor
de RLD aanleiding hadden moeten zijn om schadevergoeding te verlenen, verklaarde
de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond. Vliegveld Seppe: wijziging aanwijzingIn rapport 97/269 (AB 1997, nr. 360) gaat het om de procedure van de wijziging
van de aanwijzing als luchtvaartterrein van vliegveld Seppe. In het kader
van de procedure vond op grond van de Luchtvaartwet (Lvw) bestuurlijk overleg
plaats omtrent de concept-wijziging van de aanwijzing van vliegveld Seppe
als luchtvaartterrein en de daarbij behorende concept-geluidzonering. Mede
op basis daarvan werd in de procedure uitgegaan van 70 000 vliegbewegingen
per jaar. Ingevolge artikel 21 van de Lvw konden belanghebbenden hun bezwaren
kenbaar maken aan een commissie, ingesteld door gedeputeerde staten. Deze
commissie bracht advies uit over de bezwaren. Op grond van artikel 28 van
de Lvw was tevens een Commissie Overleg en Voorlichting Milieuhygiëne
ingesteld door de Minister van Verkeer en Waterstaat. Verzoekster was als
omwonende lid van laatstgenoemde commissie. Deze commissie bracht op 8 november
1995 haar standpunt ter kennis van de Minister.In februari 1996 bleek echter dat het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
een fout had gemaakt in de zoneberekening. Correctie van de fout leidde ertoe
dat de concept-zonering opnieuw werd vastgesteld. De geluidszone werd kleiner.
Voorts werd in maart 1996 in de Tweede Kamer een motie aangenomen waarin erop
werd aangedrongen de geluidszone voor vliegveld Seppe te baseren op 55 000
vliegbewegingen per jaar, in plaats van 70 000. Met name in deze laatste
omstandigheid zag de Minister aanleiding om nieuw bestuurlijk overleg te voeren.
Verzoekster had er bezwaar tegen dat opnieuw bestuurlijk overleg was gevoerd,
met name nu de commissies ex artikel 21 en 28 Lvw niet de gelegenheid was
geboden zich opnieuw uit te spreken.De Nationale ombudsman overwoog dat van een bestuursorgaan in zijn algemeenheid
mag worden verwacht dat het ervoor waakt dat een – op zichzelf al omvangrijke –
procedure als de onderhavige niet onnodig wordt vertraagd. Dit neemt echter
niet weg dat het, zoals ook is bepaald in artikel 3:2 van de Algemene wet
bestuursrecht, de taak van het bestuursorgaan is om ervoor te zorgen dat besluiten
op een zorgvuldige wijze worden voorbereid. Dat kan met zich meebrengen dat
wanneer zich, lopende de procedure, relevante nieuwe feiten, omstandigheden
of inzichten voordoen, eerder geraadpleegde personen en (advies)instanties
opnieuw moeten worden geraadpleegd.De correctie van de rekenfout van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
leidde in dit geval tot vaststelling van een kleinere geluidszone. De gevolgen
van de wijziging in de aanwijzing als luchtvaartterrein waren dus beperkter
dan aanvankelijk werd gedacht. Nu uit de correctie van de rekenfout geen nadelen
voortvloeiden, was het op zichzelf niet nodig om belanghebbenden en/of betrokken
instanties over de consequenties van de rekenfout te raadplegen.De stap van de Minister om zich via verder bestuurlijk overleg te laten
informeren over de te verwachten gevolgen van de uitvoering van de motie van
de Tweede Kamer over het aantal vliegbewegingen paste daarentegen binnen het
vereiste van een zorgvuldige voorbereiding van besluiten. Ten tijde van het
voeren van het vervolg bestuurlijk overleg was de Minister niet voornemens
een nieuwe ontwerp-aanwijzing gebaseerd op 55 000 vliegbewegingen
per jaar in procedure te brengen. De Minister besloot daartoe ook niet na
het vervolg overleg.Gelet daarop was er volgens de Nationale ombudsman geen aanleiding geweest
om belanghebbenden opnieuw in de gelegenheid te stellen bezwaar te maken en
om de commissie ex artikel 21 Lvw te verzoeken een tweede advies uit te brengen.
Nu de Minister niet voornemens was het aantal vliegbewegingen te wijzigen,
was het evenmin onjuist dat de Commissie ex artikel 28 Lvw niet opnieuw om
advies was gevraagd. Verzoeksters klacht was dan ook niet gegrond.In vier gevallen waarin het in hoofdzaak ging om het uitblijven van actie
van de RLD beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek tussentijds,
omdat op afdoende wijze was tegemoetgekomen aan de klacht. 16A.3 RijkswaterstaatIn 1997 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit over het Directoraat-Generaal
Rijkswaterstaat (1996: 6). In beide gevallen was de klacht niet gegrond. In
één zaak beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek
zonder dat een rapport werd uitgebracht; Rijkswaterstaat had verzoeker inmiddels
de factuur toegezonden waar hij op wachtte. Afwijzing van vergoeding van schade door aanvaring met
defect baken Rapport 97/59 (JB, 1997/97) betreft de weigering van de directie Zeeland
van Rijkswaterstaat om de schade te vergoeden die was ontstaan aan verzoekers
jacht, door een aanvaring op het Zoommeer met een baken (lichtopstand ZV 18)
dat zich als gevolg van een defect onder de waterspiegel bevond.Rijkswaterstaat Zeeland wees er in reactie op de klacht op dat was voldaan
aan de op hem rustende zorgverplichting, doordat de lichtopstanden, waaronder
lichtopstand ZV 18, in het Zoommeer tenminste een maal per week worden gecontroleerd.
Voorts waren direct na het bekend worden van het defect aan de lichtopstand
maatregelen genomen ter bescherming van het scheepsverkeer. De schade aan
verzoekers jacht was op dat moment echter al ontstaan. Ten slotte deelde Rijkswaterstaat
mee dat de bewuste lichtopstanden waren geplaatst volgens het zogenoemde poortjessysteem,
waardoor het verzoeker direct had kunnen opvallen dat het licht van het defecte
baken ontbrak. Volgens Rijkswaterstaat had verzoeker daarmee rekening moeten
houden bij het bepalen van de koers.De Nationale ombudsman betrok artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek
bij zijn beoordeling. Deze bepaling regelt de risicoaansprakelijkheid van
de bezitter van een duurzaam met de grond verenigd werk, zoals de lichtopstand
ZV 18. Volgens de Nationale ombudsman had Rijkswaterstaat terecht, en op goede
gronden, de vraag opgeworpen of onder de geschetste omstandigheden aansprakelijkheid
bestond voor de door verzoeker geleden schade. Daarnaast wees de Nationale
ombudsman op twee rechterlijke uitspraken (het arrest van de Hoge Raad van
23 september 1977, NJ 1978, 100 en het arrest van het gerechtshof te 's-Gravenhage
van 18 juli 1996, nummer 94/350). In beide uitspraken was een aanvaring met
een (beschadigde) boei of lichtopstand aan de orde. Gezien deze arresten kon
niet worden gezegd dat Rijkswaterstaat niet in redelijkheid tot de gemotiveerde
stelling had kunnen komen dat de schade (mede) het gevolg was van handelen
of nalaten van verzoeker.Ten aanzien van klachten over besluiten tot afwijzing van een schadeclaim
volgt de Nationale ombudsman volgens vast beleid een terughoudende benadering.
Het is immers bij uitsluiting aan de burgerlijke rechter om bindend te beslissen
over de vraag of een bestuursorgaan op grond van bepalingen het burgerlijk
recht ertoe gehouden is schade te vergoeden. De Nationale ombudsman
merkt een afwijzing van een schadeclaim slechts dan aan als niet behoorlijke
gedraging indien de aanspraak van betrokkene, gezien de gronden waarop diens
claim berust, zo evident juist is dat het bestuursorgaan niet in redelijkheid
tot een afwijzing kon komen (zie Jaarverslag 1995, blz. 35). Gelet op dit
beleid was er voor de Nationale ombudsman in dit geval geen aanleiding de
gedraging van Rijkswaterstaat aan te merken als «niet behoorlijk». Openbare aanbesteding van de exploitatie van een veerDe klacht die ten grondslag lag aan rapport 97/505 werd ingediend door
de voormalige (mede)exploitant van een veer over de grensscheidende Maas tussen
Nederland en België. Verzoeker en zijn broer hadden het veer vanaf 1953
tot 1 januari 1997 geëxploiteerd, met een onderbreking van drie jaar.
Tot 1975 werd de exploitatie openbaar aanbesteed, vanaf 1975 tot 1996 werden
onderhandse overeenkomsten gesloten voor een periode van vijf jaar. In 1996
exploiteerde verzoeker het veer op basis van een onderhandse overeenkomst
voor één jaar. Zijn klacht luidde dat de directie Limburg van
Rijkswaterstaat de exploitatie eind 1996 openbaar had aanbesteed (voor de
jaren 1997 tot en met 2000). Verzoeker schreef in op de aanbesteding, maar
kreeg de opdracht niet.Op grond van het Traktaat tussen Nederland en België van 8 augustus
1943 waren de Nederlandse en de Belgische overheid gerechtigd om de exploitatie
van het veer (beurtelings voor een periode van vijf jaar) publiek aan te besteden.
Rijkswaterstaat liet weten dat tot onderhandse aanbesteding was overgegaan
nadat de exploitatie van het veer begin jaren zeventig door de bouw van een
brug onrendabel was geworden. Na een verzoek van de Belgische overheid uit
1995 besloten de Nederlandse en Belgische overheid echter om weer over te
gaan tot een openbare aanbesteding. In de onderhandse overeenkomsten die met
verzoeker waren gesloten, waren geen bepalingen opgenomen waaruit zou kunnen
worden afgeleid dat een min of meer automatische verlenging zou volgen. Wel
was daarentegen in de overeenkomsten bepaald dat zij te allen tijde tussentijds
met een opzegtermijn van zes maanden konden worden opgezegd, zonder recht
op schadevergoeding.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het Rijk, vertegenwoor- digd
door Rijkswaterstaat, gebruik mocht maken van zijn bevoegdheid om over te
gaan tot een openbare aanbesteding, hoezeer verzoekers teleurstelling, gezien
diens lange staat van dienst, ook was te begrijpen. 16A.4 Goederenvervoer Tijdelijke wet vrachtverdeling Noord-Zuid-vervoer: toezicht
door de RijksverkeersinspectieIn 1997 werd één rapport (97/573; JB 1998, nr. 23) uitgebracht
op het terrein van het Directoraat-Generaal Goederenvervoer. De klacht die
ten grondslag lag aan het desbetreffende onderzoek werd ingediend door drie
verenigingen van binnenschippers. Zij betrof de wijze waarop de Rijksverkeersinspectie
toezicht uitoefende op de naleving van de Tijdelijke wet vrachtverdeling Noord-Zuid-vervoer
(TWNZ). Verzoekers waren van mening dat de Minister van Verkeer en Waterstaat
onvoldoende had gedaan om naleving van de TWNZ te bewerkstelligen. Tevens
meenden verzoekers dat de Minister dan wel de Rijksverkeersinspectie (RVI)
met onvoldoende spoed had gecontroleerd of een bepaald omvangrijk transport
overeenkomstig de TWNZ plaatsvond.De TWNZ is op 1 januari 1996 in werking getreden en geldt tot 31 december
1999. De wet is tot stand gekomen in verband met acties van binnenschippers
in de zomer van 1993. De TWNZ regelt het beroepsvervoer van bepaalde goederen
per binnenschip vanuit Nederland naar delen van België en Frankrijk.
Deze vrachten moeten op schippersbeurzen worden aangeboden,
en bij toerbeurt onder de binnenvaartschippers worden verdeeld. De wet heeft
tot doel om, met behoud van stabiliteit in de markt, een overgang naar een
vrijere marktwerking in het Noord-Zuid-vervoer te bewerkstelligen. De RVI
is belast met de handhaving van de voorschriften van de TWNZ. Het tonnage
dat in 1996 via de beurs werd verhandeld, was aanzienlijk lager dan het destijds
verwachte tonnage van zes miljoen.In zijn rapport stelt de Nationale ombudsman allereerst vast dat er geen
sprake is van een toezegging van de Minister dat er (hoe dan ook) zes miljoen
ton vracht naar de beurs zou worden geleid. Van de Minister mocht wel worden
verwacht dat zij voldoende actie had ondernomen om de naleving van de TWNZ
te bewerkstelligen. Op dat punt is het volgende van belang.In 1996 verstrekte één van de schippersverenigingen die
de klacht had ingediend dagelijks overzichten van ladingstromen in het Noord-Zuid-vervoer
aan de RVI te Rotterdam. Uit die overzichten viel af te leiden dat de TWNZ
mogelijk in een (groot) aantal gevallen werd overtreden. De RVI nam geen actie
naar aanleiding van de gegevens, omdat zij vermoedde dat ze onrechtmatig waren
verkregen.De Nationale ombudsman vond dit argument in dit geval niet houdbaar. Hij
wees in dat verband op jurisprudentie van de Hoge Raad, volgens welke niet
zonder meer kan worden gesteld dat opsporingsambtenaren die een opsporingsonderzoek
starten aan de hand van gegevens die zij ontvangen van een particulier en
die door de desbetreffende particulier op onrechtmatige wijze zijn verkregen,
onrechtmatig handelen, en evenmin dat het aldus in een opsporingsonderzoek
vergaarde bewijsmateriaal op onrechtmatige wijze is verkregen. Volgens de
Nationale ombudsman hadden de overzichten voor de RVI in elk geval aanleiding
moeten zijn om al vroeg in 1996 het toezicht op de naleving van de TWNZ aan
te scherpen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de overzichten
die de schippersvereniging aan de RVI had gestuurd afkomstig waren van een
Belgisch ontvangstkantoor van scheepvaartrechten. Diezelfde informatie werd
echter ook verzameld in het Informatie Verwerkend Systeem (IVS) van Rijkswaterstaat.
Het gaat om gegevens over de naam en de eigenaar van het schip, aard van de
lading, plaats van vertrek en bestemming. Tijdens het onderzoek door de Nationale
ombudsman was niet gebleken dat de RVI de hiervoor bedoelde informatie ook
langs een andere weg zou hebben kunnen verkrijgen. Aangenomen moest dan ook
worden dat de RVI de gegevens uit het IVS nodig had, wilde zij haar handhavingstaak
effectief kunnen uitvoeren.Ingevolge artikel 18, derde lid, van de Wet persoonsregistraties kunnen
uit persoonsregistraties van het Rijk desgevraagd gegevens worden verstrekt
aan personen of instanties met een publiekrechtelijke taak, voorzover zij
die gegevens behoeven voor de uitvoering van hun taak en de persoonlijke levenssfeer
van de geregistreerden daardoor niet onevenredig wordt geschaad.Het IVS is een persoonsregistratie van Rijkswaterstaat. De RVI heeft een
publiekrechtelijke taak welke onder meer is vastgelegd in de TWNZ, te weten
de handhaving van de TWNZ. De gegevens uit het IVS zijn van direct belang
voor de RVI om haar handhavingstaak effectief te kunnen uitvoeren.Het gaat om de volgende gegevens: naam en eigenaar van het schip, aard
van de lading, de plaats van vertrek en de bestemming. Bezien vanuit een oogpunt
van bescherming van de persoonlijke levenssfeer, zijn deze gegevens op zichzelf
van beperkte betekenis. Bovendien gaat het om gegevens die de RVI bij de uitvoering
van haar handhavingstaak ook zelf (zij het minder eenvoudig)
zou kunnen waarnemen. Verder is het volgende van belang. Het IVS is ingesteld
om bij te dragen aan een veilige en vlotte scheepvaart op de Nederlandse (binnen)hoofdvaarwegen.
De TWNZ is in het leven geroepen als gevolg van de acties van de binnenschippers
in de zomer van 1993 en heeft tot doel om het behoud van stabiliteit in de
markt een overgang naar een vrijere marktwerking in het Noord-Zuid vervoer
te bewerkstelligen. Zowel het IVS als de TWNZ zijn dan ook in feite (mede)
gericht op het voorkomen van problemen in de binnenvaart en behartigen beiden
(mede) de belangen van binnenschippers.Gelet op het vorenstaande, in samenhang bezien, viel in verband met artikel
18, derde lid van de Wet persoonsregistraties, niet in te zien dat de persoonlijke
levenssfeer van de in het IVS geregistreerden onevenredig zou zijn geschaad
indien de hiervoor genoemde gegevens uit het IVS zouden zijn gebruikt ten
behoeve van de handhaving van de TWNZ. Het vorenstaande betekende dat, naar het oordeel van de Nationale ombudsman,
de Wet persoonsregistraties niet in de weg stond aan de verstrekking door
Rijkswaterstaat van bepaalde gegevens uit het IVS aan de RVI ten behoeve van
de handhaving van de TWNZ. Aangezien de RVI de hiervoor genoemde in het IVS
opgeslagen gegevens nodig heeft, wil zij haar handhavingstaak effectief kunnen
uitvoeren, wekte het bevreemding dat de RVI niet heeft overwogen om deze gegevens
op te vragen bij Rijkswaterstaat.De Nationale ombudsman deelde overigens niet de vrees van de Minister
dat de binnenschippers niet meer zullen meewerken aan het IVS indien bepaalde
gegevens uit het IVS zouden worden gebruikt ten behoeve van de controle van
de TWNZ. Gelet op het grote belang van binnenschippers bij een veilige en
vlotte scheepvaart is niet aannemelijk dat de binnenschippers om deze enkele
reden niet meer zouden meewerken aan het IVS. Uiteraard zouden de binnenschippers
over het genoemde gebruik van de IVS-gegevens wel dienen te worden geïnformeerd.Gelet op het voorgaande oordeelde de Nationale ombudsman dat de Minister –
gedragingen van de RVI worden toegerekend aan de Minister – onvoldoende
actie had ondernomen om de naleving van de TWNZ te bevorderen.De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook «niet behoorlijk».In november 1996 stelde de RVI een onderzoek in naar mogelijke overtredingen
van de TWNZ door een onderneming met vestigingen in Rotterdam en Antwerpen.
Deze onderneming vervoerde in 1996 met schepen van derden bijna een miljoen
ton vracht vanaf de Rotterdamse Maasvlakte naar België. Uit het onderzoek
van de RVI bleek dat in ieder geval een deel van dit transport ten onrechte
niet via de schippersbeurs was gegaan.Volgens de Nationale ombudsman had de RVI zich ook in deze kwestie onvoldoende
actief opgesteld. De RVI had het onderzoek al veel eerder moeten doen. Zo
had de RVI zich al eind januari 1996 moeten afvragen of het bewuste transport
niet ten onrechte buiten de beurs om ging. Toen had de Minister namelijk het
begrip «beroepsvervoer» nader gedefinieerd, in een reactie op
vragen van de Belgische overheid waarin expliciet naar dit transport werd
verwezen. Tevens kwamen er steeds meer aanwijzingen bij dat één
en ander niet klopte. De klacht was daarom ook op dit onderdeel gegrond. SloopbijdrageIn het Jaarverslag 1996 (blz. 321–322) wordt ingegaan op rapport
96/482, over een gedraging van de RVI met betrekking tot een sloopbijdrage
voor duwbakken. De aanbeveling in dit rapport heeft geleid tot correspondentie
met de Minister van Verkeer en Waterstaat. Daarin liet de Minister onder meer
weten dat, conform de aanbeveling van de Nationale ombudsman, een heroverweging
had plaatsgevonden van verzoekers schadeclaim. Deze heroverweging
heeft in 1997 geleid tot een hernieuwde afwijzing. Verzoeker diende hierover
een nieuwe klacht in, die door de Nationale ombudsman in onderzoek is genomen. 16A.5 Hoofddirectie Telecommunicatie en PostEvenals in 1996 werden in 1997 twee onderzoeken voltooid op het terrein
van de Rijksdienst voor Radiocommunicatie (RDR) van de Hoofddirectie Telecommunicatie
en Post.In één van die twee gevallen werd een rapport uitgebracht
(97/202). Het verzoekschrift werd ingediend door de exploitant van een bedrijf
dat onder meer telecommunicatiesystemen leverde. Het bedrijf werd bezocht
door een buitengewoon opsporingsambtenaar van de RDR, district Noordwest.
De klacht was deels gegrond, deels niet gegrond, terwijl deels geen oordeel
werd gegeven.Gegrond was de klacht ten aanzien van de mededelingen die de opsporingsambtenaar
tijdens een controlebezoek tegenover verzoeker had gedaan over andere bedrijven.
Uit het onderzoek bleek dat de ambtenaar informatie over in ieder geval twee
door hem bezochte bedrijven had verstrekt aan verzoeker. Door zijn handelwijze
had hij, volgens de Nationale ombudsman, onvoldoende oog gehad voor het belang
van de privacy-bescherming van die bedrijven.Het rapport was op dit punt aanleiding voor het hoofd van de hoofdafdeling
handhaving van de RDR tot het laten uitgaan van een mededeling aan alle handhavingsmedewerkers,
waarin het belang van privacy-bescherming werd onderstreept.In de andere zaak betrof het een klacht over het uitblijven van enige
merkbare actie van de RDR in reactie op klachten over radio-storingen door
illegale zenders. In het onderzoek verstrekte de Minister van Verkeer en Waterstaat
onder meer gedetailleerde cijfers over de opsporing van clandestiene zenders
in het gebied waar verzoeker woonde. Nadat verzoeker had laten weten dat uit
de reactie van de Minister bleek dat aandacht was geschonken aan zijn klachten
en dat die reactie voor hem verhelderend was, werd het onderzoek beëindigd. 16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Stichting Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenIn 1997 ontving de Nationale ombudsman 54 verzoekschriften met betrekking
tot de Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Er kwamen
dertien rapporten (1996: 4) uit over het CBR. In acht rapporten was de klacht
niet gegrond. Eenmaal werd de klacht gedeeltelijk gegrond verklaard, terwijl
deels geen oordeel werd gegeven. In drie rapporten luidde de conclusie dat
de klacht gegrond was. Eenmaal was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond. ExamensIn de meeste gevallen ging het om een klacht die te maken had met de gang
van zaken rond en/of tijdens een examen.Zo is in rapport 97/367 de klacht aan de orde die verzoeker had ingediend
tegen de beoordeling van zijn praktijkexamen B (personenauto). De Nationale
ombudsman kwam tot het oordeel dat het CBR het beginsel van hoor en wederhoor
niet correct had toegepast. De klacht was gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 97/438 ging het er om dat bij het praktijkexamen
B, behalve de examinator, een zogeheten kwaliteitsbegeleider van het CBR meereed.
De rij-instructeur had het CBR gevraagd zijn leerlingen niet in te delen bij
examens, waarbij naast de examinator nog een tweede medewerker van het CBR
aanwezig was. De Nationale ombudsman overwoog dienaangaande onder andere dat het in
strijd zou zijn met het gelijkheidsbeginsel indien bij een bepaalde groep
examenkandidaten de mogelijkheid bestaat dat een kwaliteitsbegeleider meerijdt
en bij een ander groep niet. Er was in dit geval niet gebleken van feiten
of omstandigheden die een afwijking van dit uitgangspunt ten aanzien van verzoeker
zouden rechtvaardigen. Het CBR gaf overigens wel aan in dit geval op één
punt te zijn tekortgeschoten. Aan de kandidate was niet (tijdig) bekend gemaakt
dat een kwaliteitsbegeleider zou meerijden met haar examen. Het CBR bood haar
daarom een gratis (her)examen aan.Voorts was er voor het eerst sprake van rapporten met als onderwerp het
bromfietsexamen. Dit theorie-examen, dat audio-visueel wordt afgenomen, bestaat
sinds medio 1996. In de zaak die leidde tot rapport 97/263 ging het onder
meer om het leerboek waarmee verzoeksters dochter zich had voorbereid op het
bromfietsexamen. In dit leerboek stond niets over een rode sticker op de verpakking
van medicijnen. Het boek was echter door het CBR getoetst en geschikt bevonden
als leermiddel voor de voorbereiding op het theorie-examen voor het bromfietscertificaat.
Bij het examen beantwoordde verzoeksters dochter een vraag over de rode sticker
onjuist. Zij zakte, omdat zij zes vragen fout had beantwoord. Met vijf fouten
zou zij zijn geslaagd. In het onderzoek stelde het CBR onder andere dat de
rode sticker wel was genoemd in het concept van het leerboek, dat door het
CBR was getoetst. Zonder dat het CBR daarvan op de hoogte was gebracht, werd
de rode sticker toch weggelaten uit de eerste druk van het boek. De stelling
van het CBR werd ondersteund door een verklaring van de uitgever van het boek.De Nationale ombudsman oordeelde dat het CBR in redelijkheid geen verwijt
was te maken van het feit dat de sticker niet was vermeld in (de eerste druk
van) het leerboek.Rapport 97/190 betreft de weigering van het CBR om verzoekster een verklaring
van geschiktheid voor het besturen van motorrijtuigen te verstrekken. Verzoekster
leed aan de oogaandoening «congenital nystamagus»,
een aandoening waarbij de ogen onwillekeurige bewe- gingen maken. Zij werd
daarom aan een rijtest onderworpen.Hetgeen uit de rapportages over de testen bleek over het rijgedrag van
verzoekster, kon volgens de Nationale ombudsman in voldoende mate de conclusie
rechtvaardigen dat verzoekster als gevolg van haar oogproblemen niet rijgeschikt
was. Daarbij werd tevens in aanmerking genomen een uiteenzetting van het CBR
over de problemen bij het autorijden van mensen die aan de aandoening lijden,
alsmede het feit dat verzoekster al tweehonderd rijlessen had gevolgd op het
moment waarop de laatste testrit plaatsvond.In een tweetal rapporten is de wijze van corresponderen van het CBR aan
de orde. De desbetreffende klachten bleken gegrond. In rapport 97/011 deed
de Nationale ombudsman het CBR de aanbeveling om op zo kort mogelijke termijn
alsnog antwoord te geven op vragen die verzoeker, een medewerker van het CBR,
schriftelijk had gesteld over de spaarloonregeling. De aanbeveling werd opgevolgd.Veertien zaken over het CBR werden beëindigd via interventie. Meestal
gebeurde dit omdat het CBR inmiddels in voldoende mate tegemoet was gekomen
aan de klacht. 16B.2 Dienst WegverkeerDe Nationale ombudsman ontving in 1997 45 verzoekschriften met betrekking
tot de Dienst Wegverkeer (RDW). Er kwamen zes rapporten (1996: 11) uit over
de RDW. Vijfmaal luidde de conclusie dat de klacht niet gegrond was. Eenmaal
was de klacht deels niet gegrond en deels gegrond. Umlaut in kentekengegevensIn de zaak die leidde tot rapport 97/223 had verzoeker erover geklaagd
dat de RDW zijn (achter)naam in de kentekengegevens had opgenomen zonder umlaut
op de u, alsmede dat de RDW zijn naam uitsluitend op de juiste wijze wilde
registreren op een voor hem kostbare en omslachtige manier. De RDW liet weten
dat het met het computersysteem van de dienst niet mogelijk was om een umlaut
op de u te vermelden, maar dat in de loop van 1997 een nieuw computersysteem
in gebruik zou worden genomen, waarmee dat wel kon.Bij de beoordeling verwees de Nationale ombudsman naar rapport 93/033
(zie Jaarverslag 1993, blz. 312). Daarin wordt overwogen dat enig begrip past
voor het feit dat eventueel noodzakelijke aanpassing van bestaande systemen
op het punt van de diacritische tekens in verband met financiële consequenties
niet altijd op korte termijn zal zijn te realiseren. Hetgeen de RDW had aangevoerd,
woog volgens de Nationale ombudsman voldoende zwaar om de onjuiste schrijfwijze
te kunnen billijken. De RDW had verzoeker echter in een brief onjuiste informatie
gegeven over de mogelijkheden om toch tot een juiste tenaamstelling te komen.
Zo had de RDW ten onrechte de suggestie gewekt dat tenaamstelling eventueel
zou kunnen plaatsvinden op de door verzoeker gewenste wijze. Verzoekers naam
kon echter eventueel slechts worden tenaamgesteld met «ue» in
plaats van «ü». APK-stickerVermeldenswaard is voorts de zaak die leidde tot rapport 97/21. Betrokkene
klaagde erover dat het RDW-districtskantoor te Amsterdam onvoldoende onderzoek
had verricht naar aanleiding van zijn bij de RDW ingediende klacht dat de
door hem aangekochte auto niet de Algemene Periodieke Keuring (APK) had ondergaan,
terwijl het APK-keuringsstation wel een APK-sticker op de kentekenplaat had
aangebracht. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de RDW naar
aanleiding van de destijds ingediende klacht een extra controle bij het betrokken
autobedrijf had uitgevoerd, naast de reguliere controle-activiteiten. Hierbij
was naar voren gekomen dat het bedrijf weliswaar een vergissing had gemaakt
bij het opplakken van de APK-sticker, maar dat voor het overige de administratie
in orde was.De Nationale ombudsman oordeelde dat er voor de RDW geen noodzaak was
om bij het betrokken autobedrijf verder onderzoek te doen en ook dat de RDW,
nu het ging om een eenmalige vergissing, terecht het standpunt had ingenomen
dat het opleggen van een sanctie niet nodig was. Verzoek om schadevergoedingRapport 97/214 betreft een schadeclaim. Verzoeker had een auto ingevoerd
uit de Verenigde Staten. Hij stelde schade te hebben geleden door de lange
duur van de procedure van afgifte van het kentekenbewijs. Op 24 juli 1995
werd verzoekers auto gekeurd door de RDW. Op 10 augustus 1995 vond een vervolgkeuring
plaats. Op 23 augustus 1995 liet de RDW verzoeker weten dat nog geen kentekenbewijs
kon worden uitgereikt. De RDW gaf daarbij aan dat nadere gegevens nodig waren
voor de typegoedkeuring en vermeldde daarbij het adres van de importeur, waar
verzoeker die gegevens kon opvragen. Omstreeks 1 oktober 1995 kreeg de RDW
van de importeur de benodigde gegevens. Verzoeker betaalde hiervoor f 528,75
aan de importeur. Vervolgens vond op 22 oktober 1995 een deskundigenonderzoek
plaats. Verzoeker kreeg hiervoor een rekening van f 550. Op 11 december
1995 ontving verzoeker het kentekenbewijs van de RDW. Hij zond dit echter
per ommegaande retour, omdat de daarop vermelde gegevens niet klopten. Op
1 februari 1996 werd een gecorrigeerd kentekenbewijs aangemaakt en aan verzoeker
toegezonden.Verzoeker zond de RDW vervolgens een schadeclaim toe ten bedrage van f 3250,
en specificeerde dat als volgt: «advertentie Telegraaf, twee maanden
verzekering, twee maanden belasting plus op 1 januari auto één
jaar ouder, waardoor hij in waarde daalt, plus diverse telefoonkosten».
De RDW zond verzoeker een creditnota toe voor de rekening van f 550,
maar wees verzoekers schadeclaim af. Later verhoogde verzoeker de schadeclaim
onder meer met de kosten die de importeur hem in rekening had gebracht.Ten aanzien van de waardedaling van de auto, door verzoeker begroot op
f 3000, overwoog de Nationale ombudsman dat de RDW zich in redelijkheid
op het standpunt had kunnen stellen dat de gestelde waardevermindering zich
niet, althans niet in die mate, had voorgedaan. Het feit dat de periode tussen
de afgifte van het onjuiste en het juiste kentekenbewijs viel in twee kalenderjaren,
had niet met zich meegebracht dat de auto op 1/februari 1996 één
jaar ouder was dan in december 1995.Ten aanzien van de kosten van de advertentie, de belasting en verzekering
overwoog de Nationale ombudsman dat de kwijtschelding van de rekening voor
het deskundigenonderzoek (het bedrag van deze rekening was hoger dan het bedrag
van de genoemde kostenposten tezamen) kon gelden als vergoeding, zonder dat
er reden was om nader in te gaan op de vraag of verzoeker daar ook aanspraak
op had gehad.Ten aanzien van de gestelde administratie- en telefoonkosten bleek niet
dat zij daadwerkelijk waren gemaakt. De in het onderzoek verstrekte stukken
gaven een indicatie over de contacten die verzoeker met de RDW had gehad.
Daaruit kon niet worden afgeleid dat de kosten die verzoeker had gemaakt zo
hoog waren dat ze in redelijkheid niet voor zijn rekening zouden moeten blijven.
In dat verband was van belang dat kosten die zijn gemaakt in verband met het
herstel van een fout van een bestuursorgaan naar algemeen gebruik voor rekening
van de betrokkene blijven, tenzij die kosten dermate hoog zijn
dat het niet redelijk is om aan dat uitgangspunt vast te houden.Ten aanzien van de rekening van de importeur overwoog de Nationale ombudsman
dat er geen verband was met de afgifte van het onjuiste kenteken of met de
vertraging in de afgifte. Voor de auto die verzoeker had ingevoerd, bestond
geen typegoedkeuring. Daarom moest er een deskundigenonderzoek plaatsvinden,
waarvoor de werkzaamheden van de importeur noodzakelijk waren.Mede gelet op het terughoudende beleid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van schadevergoedingsaangelegenheden, werd geoordeeld dat de RDW in
redelijkheid had kunnen besluiten om verzoeker niet meer tegemoet te komen
dan door de kosten van het deskundigenonderzoek niet in rekening te brengen. InterventiesVeertien maal werd een klacht over de RDW afgehandeld via interventie.
In de meeste gevallen gebeurde dit omdat de RDW alsnog was tegemoetgekomen
aan de klacht.Zo liet de RDW weten dat een vrij uitgebreide klacht over de gang van
zaken rond de afgifte van een kentekenbewijs voor een zelfgebouwde personenauto
op nagenoeg alle punten terecht was. Aan verzoeker werden mondeling en schriftelijk
excuses aangeboden door het hoofd van de afdeling Centrale informatie en afhandeling
kentekenaanvragen. Op de afdeling werden maatregelen genomen om de ontstane
achterstanden in te lopen. Voorts liet de RDW onder meer weten dat de afdeling
naar aanleiding van onvolkomenheden in de correspondentie met verzoeker een
klachtenregistratie- en afhandelingssysteem in gebruik had genomen. Nadat
verzoeker aangegeven dat hij de zaak verder wilde laten rusten, beëindigde
de Nationale ombudsman het onderzoek.In een ander geval bleek dat de RDW tekort was geschoten bij de afhandeling
van een aanvraag om een nieuw kentekenbewijs, omdat de desbetreffende keuringskaart
in het ongerede was geraakt. Nadat de zaak was opgelost en de RDW excuses
had aangeboden aan verzoekster werd het onderzoek beëindigd. 16B.3 APK-keuringsstationsSinds 1 november 1993 is de Nationale ombudsman ook bevoegd onderzoek
te verrichten naar gedragingen van «houders van een erkenning voor de
periodieke keuring van motorrijtuigen, aanhangwagens en opleggers»,
ofwel de APK-keuringsstations. In 1997 zijn drie verzoekschriften op dit terrein
ontvangen. In 1997 werden ook de eerste onderzoeken op basis van klachten
over APK-stations ingesteld, en ook afgerond. De Nationale ombudsman bracht
twee rapporten uit over automobielbedrijven in hun hoedanigheid van APK-keuringsstation.
De klachten werden gegrond verklaard.In de desbetreffende rapporten, 97/373 en 97/374, zijn vergelijkbare zaken
aan de orde. Op de achtergrond speelde mee dat sinds 1 januari 1997 een zogeheten
roetmeting onderdeel uitmaakt van de APK-keuring voor auto's met een dieselmotor.
Deze roetmeting is niet geheel zonder risico voor de motor van de auto. Dit
geldt met name indien de motor in een mindere staat van onderhoud verkeert.
De betrokken keuringsstations wilden de auto van verzoekers niet keuren, tenzij
zij een verklaring ondertekenden waarin stond dat het keuringsstation niet
instond voor de mogelijke schade die de roetmeting veroorzaakte aan de motor
van hun auto's.De Nationale ombudsman overwoog in zijn beoordeling dat het APK-keuringsstations
vrij staat om aan aanvragers van een APK-keuring te verzoeken om een verklaring
als bovenbedoeld te ondertekenen. Zij mogen het ondertekenen van zo'n verklaring
echter niet hanteren als voorwaarde voor het verrichten van
een keuring. Op grond van artikel 85 van de Wegenverkeerswet 1994 zijn APK-keuringsstations
namelijk verplicht ter keuring aangeboden voertuigen te keuren.In één van beide gevallen nam de Nationale ombudsman er
overigens met instemming kennis van dat het betrokken APK-keuringsstation
de auto van verzoeker alsnog had gekeurd zonder de ondertekening van de verklaring
als voorwaarde te stellen. 16B.4 Innovatie- en Onderwijscentrum auto- en tweewielerbranche De Stichting Innovatie- en Onderwijscentrum auto- en tweewielerbranche
(Innovam) is in twee hoedanigheden bestuursorgaan. In de eerste plaats is
Innovam landelijk orgaan als bedoeld in artikel 2.38 van de Wet op het cursorisch
beroepsonderwijs. Een klacht die via interventie over dit orgaan werd afgehandeld,
is in dit jaarverslag beschreven in hoofdstuk 12, § 12B.2.3.Verder is Innovam bestuursorgaan op grond van artikel II, onderdeel D,
van de regeling van de Minister van Verkeer en Waterstaat van 23 december
1982, nr. A 29 103 (Stcrt. 1982, 253). Ook over een gedraging van Innovam
in die hoedanigheid handelde de Nationale ombudsman in 1997 een klacht af.
In dit geval werd een rapport uitgebracht (97/324).Het betrof het examen voor bromfietsinstructeur. Krachtens de Wet Rijonderricht
Motorrijtuigen 1993 is de organisatie en het afnemen van het examen voor bromfietsinstructeur
toegewezen aan Innovam. Verzoeker is eigenaar van een auto- en motorrijschool.
In verband met de invoering van het bromfietscertificaat, per 1 juni 1996,
nam hij op 27 oktober 1995 deel aan het examen rij-instructeur motorrijtuigen
bromfiets, deel 1. Verzoeker zakte voor het examen, maar hij vocht die uitslag
aan bij de Commissie van Beroep als bedoeld in artikel 3 Wet Rijonderricht
Motorrijtuigen 1993. Hangende de behandeling van het beroep deed hij op 18
december 1995 herexamen. Hij slaagde voor het herexamen. Vervolgens sprak
de Commissie van Beroep uit dat verzoeker in eerste instantie ten onrechte
was gezakt. Verzoeker diende een schadeclaim in bij Innovam. Deze betrof de
kosten van het examengeld voor het herexamen, de omzetderving vanwege de tijd
die hij had moeten besteden aan lesavonden, herexamen en studie, alsmede de
reiskosten voor het bezoeken van lessen en examen. Innovam besloot verzoeker
uit coulance het examengeld terug te betalen. Innovam was echter niet bereid
de kosten van de voorbereiding van het herexamen te vergoeden.De Nationale ombudsman kon dit standpunt van Innovam delen, in zoverre
het de omzetderving en de reiskosten in de periode van 27 oktober tot 18 december
1995 betrof. Verzoeker had aangegeven in die periode op vrijwillige basis
lessen te hebben gevolgd. Daarbij kwam dat het herexamen plaatsvond binnen
twee maanden na het reguliere examen, waarvoor verzoeker het normale studieprogramma
had gevolgd. Volgens de Nationale ombudsman lag het evenwel anders met de
omzetderving en reiskosten die rechtstreeks samenhingen met het herexamen
op 18 december 1995. Het was onjuist dat die kosten niet waren vergoed. De
Nationale ombudsman deed Innovam de aanbeveling om de in redelijkheid gemaakte
kosten die rechtstreeks samenhingen met het herexamen te vergoeden. Innovam
liet weten de aanbeveling over te nemen. 16B.5 Commissie van Beroep als bedoeld in artikel 3 van
de Wet Rijonderricht motorrijtuigen 1993De Nationale ombudsman nam één klacht in onderzoek over
de Commissie van Beroep als bedoeld in artikel 3 van de Wet Rijonderricht
motorrijtuigen 1993 (deze Commissie kwam overigens ook al in de vorige paragraaf
ter sprake), die via interventie werd afgehandeld.Nadat de Commissie in reactie op de klacht een voldoende overtuigende
toelichting op haar handelwijze had gegeven, constateerde de Nationale ombudsman
dat een afsluitend rapport daaraan voor verzoeker niets wezenlijks zou kunnen
toevoegen, waarna hij het onderzoek beëindigde. Een andere klacht over de Commissie van Beroep leidde niet tot onderzoek. 16B.6 Overige bestuursorganenIn 1997 werden twee verzoekschriften ontvangen over de Stichting Nationale
en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO), alsmede één
over de Commissie ex artikel 3 van de Binnenvaartrampenwet; geen daarvan leidde
tot onderzoek. 17 ECONOMISCHE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Economische Zaken begint onderdeel 17A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 17B worden cijfers
genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN 17A.1 CijfersIn 1997 ontving de Nationale ombudsman zeven verzoekschriften op het terrein
van het Ministerie van Economische Zaken (1996: 12). Er werden acht verzoekschriften
afgehandeld (1996: 15). Geen enkel verzoekschrift leidde tot een rapport.
Eén verzoekschrift werd afgedaan door interventie. Dit betrof een klacht
over het niet reageren op een brief en rappelbrief en het niet nakomen van
een telefonische toezegging om binnen 6 weken te reageren. Nadat namens de
Minister was medegedeeld dat de brief inmiddels zowel telefonisch als met
een antwoordbrief was beantwoord, was er voor de Nationale ombudsman geen
aanleiding meer het onderzoek voort te zetten. 17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en FabriekenDe Nationale ombudsman ontving negen verzoekschriften op het terrein van
de Kamers van Koophandel en Fabrieken. Twee daarvan werden afgedaan door interventie.
De ene klacht had betrekking op het niet reageren door de Kamer van Koophandel
en Fabrieken voor Amsterdam op een brief van verzoeker. Nadat de Nationale
ombudsman een afschrift had ontvangen van de alsnog aan verzoeker verzonden
reactie, was er geen aanleiding meer het onderzoek voort te zetten.De andere zaak werd conform het verzoek van betrokkene als ingetrokken
beschouwd nadat verzoekster niet bereid bleek te zijn om zich ten overstaan
van de substituut-ombudsman persoonlijk te legitimeren. De Nationale ombudsman
achtte de daarvoor door verzoekster opgegeven, niet nader gemotiveerde, reden
van persoonlijke veiligheid niet voldoende om af te wijken van het vaste beleid
dat de identiteit van een verzoeker te allen tijde aan de Nationale ombudsman
bekend moet zijn. 17B.2 Overige bestuursorganen Nederlands Meetinstituut BVIn de zaak die leidde tot rapport 97/168 werd geklaagd over het Nederlands
Meetinstituut Certin BV te Delft, een werkmaatschappij van het Nederlands
Meetinstituut BV (verder NMi). Verzoekster, een taxibedrijf, bood één
van haar taxi's aan bij het NMi om de in de auto geïnstalleerde taxameter
te laten keuren. Nadat de taxameter bij deze keuring ten aanzien van de tijdmeting
was afgekeurd, werd dezelfde taxameter enkele weken later bij een reguliere
keuring door het NMi (ook op dit punt) alsnog goedgekeurd. Verzoekster had
de taxameter tussentijds laten keuren bij de installateur van de taxameter;
deze had de taxameter goed bevonden. Verzoekster klaagde erover dat het NMi
haar geen afdoende verklaring had kunnen geven voor de verschillen in uitkomst
tussen de eerste twee metingen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat het NMi
zich bereid had verklaard om op een voor de reguliere keuring gelegen datum
onderzoek te doen naar de verschillen in de uitkomst van de metingen, en om
verzoekster daarover uitleg te geven, maar dat verzoekster om haar moverende
redenen niet op de afgesproken tijd en plaats aanwezig was geweest. Ook bleek
dat het NMi de eigen meetresultaten en andere aan zijn zijde beschikbare gegevens
had gecontroleerd en het resultaat van die controle aan verzoekster had meegedeeld.
De Nationale ombudsman vond dat het NMi onder de gegeven omstandigheden zich
in voldoende mate had ingespannen om gevolg te geven aan verzoeksters verzoek
om een verklaring. Hij oordeelde dan ook dat de onderzochte gedraging van
het NMi «behoorlijk» was. Waarborg Platina, Goud en Zilver NVOp het terrein van de Waarborg Platina, Goud en Zilver NV werd één
verzoekschrift ontvangen. Dit leidde niet tot onderzoek. 18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij begint onderdeel
18A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 18B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  12 Ontvangen
in 1997  + 23Te behandelen  35Afgedaan     1) niet in onderzoek 17   2) onderzoek      a. rapport9 – 30  
b. tussentijds beëindigd413 In behandeling per 01/01/98  5In 1997 werden 23 verzoekschriften ontvangen (1996: 24) en 30 afgedaan
(1996: 25). Van deze 30 zaken werden dertien afgedaan na in aanmerking te
zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen negen rapporten (1996: 4).In vijf van deze rapporten was de klacht over de onderzochte gedraging
deels gegrond en deels niet gegrond; in één rapport van deze
vijf werd daarnaast over een bepaald onderdeel van de klacht geen oordeel
gegeven. In twee rapporten was de klacht gegrond en in één rapport
niet gegrond. In een ander rapport werd over de onderzochte gedraging geen
oordeel gegeven. 18A.2 Afgehandelde zaken in 1997Drie rapporten op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij hebben betrekking op de toepassing van – uiteenlopende –
wettelijke voorschriften. In alle drie zijn ook tevens bepalingen uit de Algemene
wet bestuursrecht van belang (rapporten 97/116, 294 en 554). Vaarverbod; afwijzing schadevergoedingRapport 97/116 (JB 1997, nr. 129; M&R 1997, nr. 98) betreft een klacht
over de weigering van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij om
een schadevergoeding aan verzoeker te verstrekken. Aanleiding voor verzoeker
om schadevergoeding te vragen, was de afkondiging door Staatsbosbeheer van
een vaarverbod op de Dinkel van 1 april tot 1 september, waardoor verzoeker
met zijn bedrijf geen recreatieve kanotochten op deze rivier meer kon laten
plaatsvinden.Allereerst diende de vraag te worden beantwoord of de Staat, als eigenaar
van een groot deel van de Dinkel, hetgeen hem voor ogen heeft gestaan bij
het vaarverbod niet alleen via de privaatrechtelijke wijze – optreden
als eigenaar – maar ook via de publiekrechtelijke weg – optreden
als overheid – had kunnen bereiken. In het laatste geval zou vervolgens
moeten worden onderzocht of aan de openstaande publiekrechtelijke weg een
zodanige betekenis toekwam dat het de Staat niet vrij stond om voor het door
hem beoogde doel gebruik te maken van de privaatrechtelijke weg.De Nationale ombudsman achtte het niet onjuist dat, gezien de wens van
de Staat tot een vaarverbod voor de Dinkel, geen gebruik was gemaakt van de
bevoegdheid van artikel 21, eerste lid van de Natuurbeschermingswet om de
Dinkel aan te wijzen als staatsnatuurmonument, maar dat het vaarverbod was
gebaseerd op het eigendomsrecht van de Staat. Hij baseerde zich daarbij op
jurisprudentie van de Hoge Raad (met name het zogenoemde Windmill-arrest,
van 26 januari 1990) en het beleid zoals dat was neergelegd in het Natuurbeleidsplan
en het daarop gebaseerde Meerjarenprogamma Natuur en Landschap 1992–1996. De Nationale ombudsman oordeelde vervolgens dat Staatsbosbeheer –
door het instellen van een vaarverbod – niet had gehandeld in strijd
met de eisen van zorgvuldigheid en belangenafweging zoals die, via artikel
3:14 van het Burgerlijk Wetboek en artikel 3:1 van de Algemene wet bestuursrecht,
van toepassing zijn op het handelen van de overheid ook wanneer dit berust
op een privaatrechtelijke bevoegdheid.Tenslotte was de Nationale ombudsman van oordeel dat de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij in redelijkheid had kunnen besluiten van de door
verzoeker gestelde schade voor diens rekening te laten. Er was geen reden
geweest om de voor verzoeker nadelige gevolgen van het op zichzelf correcte
besluit van Staatsbosbeheer te compenseren door het toekennen van een schadevergoeding.
Van financieel nadeel dat verzoekers normale bedrijfsrisico te boven zou gaan,
was volgens de Nationale ombudsman geen sprake. Melding houtkap; informatieverstrekkingRapport 97/294 betreft de opstelling van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij met betrekking tot de kap van ongeveer 170 oude eiken. Deze eiken
stonden langs een weg in de gemeente Heino en waren in twee fasen, begin 1995
en begin 1996, gekapt. Verzoeker had direct na de eerste fase aan de Minister
laten weten dat hij van mening was dat de Minister op grond van de Boswet
een kapverbod had dienen op te leggen voor de tijd die nodig was om, na het
horen van de belanghebbenden, een definitief oordeel te kunnen vormen.De Minister deelde die mening niet. De Boswet kent een meldingsplicht
met betrekking tot het voornemen om een houtopstand te kappen. Deze meldingsplicht
is gericht op de naleving van de herbeplantingsplicht. Alleen met het oog
op houtopstanden die van belang zijn voor het natuur- en landschapschoon heeft
de Minister, op grond van artikel 13 van de Boswet, de bevoegdheid om, telkens
voor ten hoogste vijf jaren, het vellen van een houtopstand te verbieden.
Indien geen gebruik wordt gemaakt van deze bevoegdheid, is de betrokken eigenaar
vrij om over te gaan tot het vellen van de houtopstand.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de reactie van de Minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij op een melding van een voornemen om
een aantal bomen te vellen, kan worden aangemerkt als een handeling waarop
ingevolge artikel 3:1, tweede lid van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
de afdelingen 2 tot en met 5 van hoofdstuk 3 van de Awb van toepassing zijn.
Op grond daarvan mag van de Minister worden verwacht dat hij naar aanleiding
van kapmeldingen steeds zorgvuldig onderzoekt of er, ter bewaring van natuur-
en landschapschoon, een kapverbod moet worden opgelegd en dat hij in dat kader
een zorgvuldige belangenafweging maakt.Volgens de Nationale ombudsman betekende dit echter niet dat de Minister
te allen tijde voorafgaande aan de eventuele kap aan derde-belanghebbenden
mededeling behoort te doen van de ontvangst van de kapmelding, of dat hij
iedere kapmelding zou moeten publiceren. Dit zou zich namelijk niet verdragen
met de keuze van de wetgever om in de Boswet niet een vergunningenstelsel
op te nemen.Voor de eerste fase van de kap van de eiken was er, naar het oordeel van
de Nationale ombudsman, voor de Minister geen bijzondere reden geweest om
de melding van de kap te publiceren, of om deze anderszins onder de aandacht
van derde-belanghebbenden te brengen. Voor de tweede fase was een dergelijke
aanleiding echter wel aanwezig geweest, omdat verzoeker intussen aan de Minister
had laten weten bezwaren te hebben tegen de kap van de eiken. Gelet op artikel
3:2 van de Awb had daarom van de Minister mogen worden verwacht dat hij verzoeker
op eigen initiatief tijdig had geïnformeerd over de voorgenomen kap,
en deze daarbij in de gelegenheid had gesteld om zijn visie naar te voren
te brengen. Dit had moeten gebeuren in het kader van de voorbereiding van het besluit om al dan niet gebruik te maken van de bevoegdheid om
een kapverbod op te leggen. Op dit punt was de klacht van verzoeker dan ook
gegrond.Overigens was er voor de Nationale ombudsman onvoldoende grond voor een
verwijt aan de Minister dat hij in dit geval geen gebruik had gemaakt van
de bevoegdheid om ten aanzien van deze bomen een kapverbod op te leggen. Behandelingsduur bezwaarschriftIn rapport 97/554 gaat het om het bij import in beslag nemen van een aantal
reptielen door de Algemene Inspectiedienst van het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij. Verzoeker had voor de import van deze dieren geen
vergunning. Hij verzocht de Directie Natuurbeheer om daarvoor alsnog een vergunning
af te geven. Toen deze werd geweigerd, diende hij op 9 oktober 1995 een bezwaarschrift
in tegen deze beslissing. Op 31 oktober 1996 besliste de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij op het bezwaarschrift.Met betrekking tot de behandelingsduur van het bezwaarschrift wees de
Nationale ombudsman op de termijnen in de leden 1 en 3 van artikel 7:10 Awb.
Een verder uitstel dan de verdagingstermijn van ten hoogste vier weken is
alleen mogelijk wanneer de indiener van het bezwaarschrift daarmee instemt.
Van een instemming van verzoekers zijde was in dit geval geen sprake geweest.
Op dit punt was de klacht dan ook gegrond. Dat verzoeker volgens de Minister
materieel geen nadeel had geleden en, regelmatig was geïnformeerd, deed
volgens de Nationale ombudsman niet af aan het feit dat binnen de wettelijke
termijnen op verzoekers bezwaarschrift had moeten worden beslist.Voorts zijn nog de twee volgende rapporten (97/159 en 97/334) vermeldenswaard. Informatie over onderzoekRapport 97/159 heeft betrekking op de meldingen die verzoeker op 9 en
12 augustus 1996 aan de Algemene Inspectiedienst te Zwolle had gedaan naar
aanleiding van de massale sterfte in de door hem gehouden bijenvolken. In
een brief van 16 augustus 1996 had verzoeker een aantal vragen over de massale
bijensterfte gesteld. Hij legde bovendien een verband met het gebruik van
bestrijdingsmiddelen door in de omgeving gelegen landbouwbedrijven.Naar aanleiding van de meldingen van verzoeker en andere imkers onderzocht
de Algemene Inspectiedienst wat de oorzaak van de massale bijensterfte was.
Daarvoor werd onder meer een aantal landbouwers gehoord, TNO ingeschakeld
en overleg gevoerd met het openbaar ministerie. Op 17 december 1996 werd verzoeker
over de uitkomst van het onderzoek van de Algemene Inspectiedienst geïnformeerd.De Nationale ombudsman was evenwel van oordeel dat met die op 17 december
1996 gegeven informatie geen antwoord was gegeven op de door verzoeker gestelde
vragen. Hij deed aan de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij de
aanbeveling om alsnog een reactie te geven op verzoekers vragen. De Minister
deelde mee dat de aanbeveling zou worden opgevolgd.De import van vlees, afkomstig van vrij levend wild, uit landen buiten
de Europese Gemeenschap gelegen, was aan de orde in de zaak die leidde tot
rapport 97/334. Deze import dient te voldoen aan de richtlijn 92/45/EEG van
16 juni 1992. De implementatie van deze richtlijn heeft plaatsgevonden in
de Regeling keuring en handel dierlijke producten van 10 juni 1994. In deze
regeling is bepaald dat zolang de Commissie van de Europese Gemeenschappen
of de Raad van de Europese Unie nog geen model-certificaat heeft
vastgesteld, bij import binnen Nederland de partij wildvlees dient te worden
vergezeld van een certificaat.Bij de import van een partij hazenvlees ondervond verzoekster een aantal
problemen. Met name bij de voorbereiding van de import in Nederland bleken
de certificerende autoriteiten van Argentinië, waar de partij hazenvlees
vandaan kwam, niet op de hoogte van de precieze certificeringseisen.Verzoekster is van mening dat het de taak van de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij is om de bevoegde autoriteiten tevoren op de hoogte
te stellen van de certificeringseisen. Zij klaagde erover dat de Minister
in die taak was tekortgeschoten.De Nationale ombudsman kwam echter tot het oordeel dat de klacht van verzoekster
op dit punt niet gegrond was. Van het Ministerie kan niet worden verlangd
dat het betrokken buitenlandse autoriteiten over de gehele wereld telkens
op eigen initiatief op de hoogte brengt van elke wijziging van Nederlandse
invoervoorschriften. Het gaat immers om invoervoorschriften met betrekking
tot een grote hoeveelheid producten, waarvan mag worden aangenomen dat er
regelmatig wijzigingen zullen plaatsvinden en waarbij het zeker niet in alle
gevallen duidelijk zal zijn wie nu de betrokken buitenlandse autoriteit is.
Van de betrokken importeurs mocht een zekere mate van zelfwerkzaamheid worden
verwacht. Overige zaken in 1997In 1997 werd met betrekking tot het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij in drie zaken het onderzoek van de Nationale ombudsman tussentijds
beëindigd. In een geval gebeurde dit in verband met het overlijden van
verzoeker. De andere twee gevallen hadden betrekking op de behandelingsduur
van respectievelijk een brief en een bezwaarschrift. Het onderzoek in deze
twee laatste zaken werd beëindigd omdat de desbetreffende verzoekers
inmiddels door de ondernomen actie van het Ministerie hun klacht naar tevredenheid
zagen opgelost. 18A.3 Rapport uit 1994 Uitleg wettelijke bepalingIn rapport 94/752 (zie Jaarverslag 1994, blz. 279) werd de aanbeveling
aan de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij gedaan om ten opzichte
van verzoekster zijn standpunt te herzien met betrekking tot de vaststelling
van de referentiehoeveelheid dierlijke meststoffen. Het aanvankelijke standpunt
van de Minister hield in dat splitsing van een onderneming, die op twee locaties
werd uitgeoefend, in twee afzonderlijke ondernemingen inhoudt dat sprake is
van vestiging van nieuwe ondernemingen in de zin van de Interimwet beperking
varkens- en pluimveehouderijen.In reactie op de aanbeveling deelde de Minister de Nationale ombudsman
in 1995 mee dat hij dit standpunt handhaafde (zie Jaarverslag 1995, blz. 319).
Daarna legde de Nationale ombudsman het meningsverschil voor aan de Commissie
voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Op 21 juni
1996 deelde de Commissie de Nationale ombudsman mee dat zij tot de conclusie
was gekomen dat de uitleg die de Minister aan de van belang zijnde bepalingen
van de Interimwet beperking varkensen pluimveehouderijen had gegeven teleologisch
de juiste was. De Commissie had daarom besloten geen voorstel aan de Tweede
Kamer te doen om bij de Minister te interveniëren.Bij vonnis van 5 november 1996 werd verzoekster echter door de economische
politierechter te 's-Hertogenbosch vrijgesproken terzake van de verdenking
van een te hoge mestproductie. Het desbetreffende vonnis berustte op dezelfde
overwegingen als die waarop de conclusie en de aanbeveling van rapport 94/752
van de Nationale ombudsman waren gebaseerd. Ook de rechter ging uit van een
wetshistorische interpretatie van de desbetreffende bepalingen
in de Interimwet. Bij brief van 12 december 1996 wendde de Nationale ombudsman
zich naar aanleiding van dit rechterlijk vonnis opnieuw tot de Minister, met
het verzoek zijn afwijzende reactie op de gedane aanbeveling aan deze rechterlijke
uitspraak te toetsen (zie Jaarverslag 1996, blz. 334). De Commissie voor de
Verzoekschriften uit de Tweede Kamer werd van dit verzoek aan de Minister
eveneens op de hoogte gesteld.Op 12 mei 1997 deelde de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
mee dat hij in het vonnis van de economische politierechter te 's-Hertogenbosch
geen aanleiding zag tot een algemene wijziging van zijn standpunt over de
referentiehoeveelheid dierlijke meststoffen. In de situatie van verzoekster
evenwel diende de desbetreffende rechterlijke uitspraak te worden geëerbiedigd.
De Minister deelde derhalve mee dat hij op grond daarvan in verzoeksters situatie
alsnog bereid was de referentiehoeveelheid dierlijke meststoffen in verband
met splitsing van de maatschap te herzien. Daarmee was tevens de aan het rapport
verbonden aanbeveling opgevolgd. 18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJ LandinrichtingscommissieEr werden twee klachten ontvangen over een Landinrichtingscommissie. Eén
in onderzoek genomen zaak betrof een klacht over de Landinrichtingscommissie
voor de ruilverkaveling van Westwoud. De desbetreffende Landinrichtingscommissie
had nog niet gereageerd op de brief van verzoeker. Na tussenkomst van de Nationale
ombudsman kreeg verzoeker alsnog een reactie. Het onderzoek werd daarop beëindigd.Een klacht over een Grondkamer leidde niet tot onderzoek.
 19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid begint onderdeel
19A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
19B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel/14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  12 Ontvangen
in 1997  + 54Te behandelen  66Afgedaan     1) niet in onderzoek 51   2) onderzoek      a. rapport4 – 60  
b. tussentijds beëindigd59 In behandeling per 01/01/98  6In 1997 werden 54 verzoekschriften ontvangen, een stijging ten opzichte
van 1996 (24) van 125%; een aanzienlijk aantal verzoekschriften had betrekking
op de Algemene nabestaandenwet. Het aantal afgedane zaken bedroeg 60, een
stijging ten opzichte van 1996 (30) van 100%. Er verschenen vier rapporten
(1996: 2).De vier klachten die leidden tot een rapport betreffen uiteenlopende onderwerpen.
Zij hebben betrekking op de Directie Arbeidsomstandigheden, de Arbeidsinspectie
Regio Oost, de Algemeen Directeur van de Arbeidsinspectie en de Arbeidsinspectie
Regio Zuid.In twee gevallen was de onderzochte gedraging deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». In de twee andere gevallen was de gedraging
«niet behoorlijk». 19A.2 Afgedane zaken op het terrein van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Controle door de Arbodienst en recht op privacyDe klacht die leidde tot rapport 97/84 betrof voor een belangrijk deel
het verwijt van een verzoeker dat de Directie Arbeidsomstandigheden zijn klacht
over schending van zijn recht op privacy door een arbodienst ongegrond had
verklaard.Verzoeker werd bij een ziekteverzuimcontrole door deze arbodienst niet
op zijn huisadres aangetroffen. Hierna liet hij de arbodienst weten dat hij
gedetineerd was en verzocht hij de arbodienst dit niet aan de werkgever te
melden. De controle vond alsnog plaats in het Huis van Bewaring. De arbodienst
liet de werkgever daarna weten dat verzoeker bij de controle niet op zijn
huisadres aanwezig was geweest. Ontslag van verzoeker, in de proeftijd, volgde.
De betreffende informatie had volgens verzoeker ingevolge artikel 11 van de
Wet persoonsregistraties (beroepsgeheim) niet aan de werkgever mogen worden
verstrekt, en bovendien niet behoeven te worden verstrekt.De Nationale ombudsman oordeelde echter dat de werkgever recht had op
de betreffende informatie in het kader van zijn controletaken, alsmede, en
in dit geval met name, zijn begeleidingstaken. Deze taken vloeien voort uit
het systeem van de Ziektewet en de Arbeidsomstandighedenwet, dat een verplichting
om loon door te betalen voor de werkgever meebrengt wanneer een werknemer
ziek is. De werkgever had in dit geval ook zelf kunnen en mogen constateren
dat verzoeker niet thuis verbleef. De bewuste informatie hield geen verband
met enige specifieke beroepsmatige deskundigheid van de arbodienst en viel
met name niet onder het medisch beroepsgeheim. Er was evenmin sprake van strijd
met bepalingen van de Wet persoonsregistraties, gezien het doel van de registratie van de arbodienst als houder van een persoonsregistratie.
De onderzochte gedraging was daarmee «behoorlijk». Controle door de ArbeidsinspectieIn rapport 97/179 oordeelde de Nationale ombudsman over de wijze waarop
de Arbeidsinspectie, Regio Oost, was opgetreden inzake de problemen die waren
ontstaan in verband met de verwijdering van asbest in de woning van een verzoeker.
Deze verzoeker klaagde er over dat de betrokken inspecteur van de Arbeidsinspectie
onvoldoende had gecontroleerd of de schoonmaak van zijn woning op de juiste
wijze had plaatsgevonden, dat hij hem onvoldoende had voorgelicht over de
eventueel bestaande veiligheidsrisico's, en dat hij een toezegging onderzoek
te zullen instellen niet was nagekomen. Bovendien had de Arbeidsinspectie
zijns inziens de betrouwbaarheid van een na de schoonmaak gedane eindmeting
onvoldoende getoetst en hem ten onrechte verwezen naar de GGD, de politie
en de gemeente. Ook had de inspecteur nagelaten om mogelijk bewijsmateriaal
van eventuele asbestrestanten te verzamelen en mee te nemen.De Nationale ombudsman oordeelde de klacht op de eerstgenoemde vier punten
niet gegrond, en op de laatstgenoemde twee punten gegrond. De Arbeidsinspectie
had zich naar het oordeel van de Nationale ombudsman actiever moeten opstellen
op het punt van de handhaving van de voorschriften van het Asbestbesluit Arbeidsomstandighedenwet.Ten slotte klaagde de verzoeker nog over een drietal aspecten van de klachtbehandeling
door de Arbeidsinspectie. Ten aanzien van de klachtbehandeling was de gedraging
op een tweetal punten «niet behoorlijk» en op één
punt «behoorlijk». Overige rapportenRapport 97/285 is het resultaat van een onderzoek naar aanleiding van
een klacht van een allochtone verzoeker. Deze verweet de Algemeen Directeur
van de Arbeidsinspectie onvoldoende te hebben gemotiveerd waarom hij het niet
eens was met het oordeel van de Commissie gelijke behandeling dat in de sollicitatieprocedure –
waarin verzoeker was afgewezen voor de functie van inspecteur bij de Arbeidsinspectie –
een verboden onderscheid naar ras was gemaakt.De Nationale ombudsman deelde na onderzoek verzoekers standpunt, aangezien
de Algemeen Directeur niet nader was ingegaan op twee kanttekeningen die de
Commissie had geplaatst bij de eis van de Arbeidsinspectie dat in verband
met een snelle inzetbaarheid meer belang was gehecht aan opsporingsbevoegheid
en minder aan administratieve opleiding. De klacht werd derhalve gegrond verklaard.In rapport 97/338 oordeelde de Nationale ombudsman de klacht gegrond dat
de Arbeidsinspectie, Regio Zuid, onvoldoende voortvarendheid had betracht
bij de uitvoering van een onderzoek naar een bedrijfsongeval. Regelmatig overleg
tussen het openbaar ministerie en de betrokken Arbeidsinspectie wegens de,
met name juridische, complexiteit van de zaak was medebepalend geweest voor
de duur van het onderzoek. Niettemin had het onderzoek door de Arbeidsinspectie
sneller met een proces-verbaal afgerond kunnen en moeten zijn. Projectbureau KoopkrachtreparatieDe overige vijf zaken rondde de Nationale ombudsman niet af met een rapport.Vier van deze vijf klachten hadden betrekking op het Projectbureau Koopkrachtreparatie,
dat is belast met de uitvoering van de Regeling Koopkrachtreparatie 1996 IHS-gerechtigden.
In twee gevallen was traag gereageerd op de aanvraag van een huursubsidie-gerechtigde
om een eenmalige bijdrage ter compensatie van verlies aan koopkracht. In een ander geval waren er problemen ontstaan met de verwerking van een
antwoordkaart, zodat de betaling van de bijdrage uitbleef. In het vierde geval
bleef de toezending van een aanvraagformulier uit, ondanks herhaaldelijk rappelleren.
Betrokkene klaagde bovendien over het ontbreken van een datum op en een ondertekening
van de ontvangstbevestiging. Tijdens het onderzoek deelde het Projectbureau
mee dat maatregelen waren genomen om dit laatste te verbeteren.In het kader van het onderzoek naar één van de klachten
werd over de oorzaak van de lange behandelingsduur van de aanvragen meegedeeld
dat het Projectbureau (te) laat was geconfronteerd met problemen rond de tenaamstelling.
Deze problemen bleken groter dan verwacht en hadden grote hoeveelheden reacties
tot gevolg gehad. Het Projectbureau had daarbij te maken gehad met grote aantallen
(zo'n 900 000 gerechtigden), en zag zich tegelijk gesteld voor de eis
van een zorgvuldige procedure, ter voorkoming van fraude.Alle betrokkenen die bij de Nationale ombudsman klaagden, ontvingen ofwel
de bijdrage, ofwel een mededeling dat een opdracht tot betaling was gegeven,
dan wel de toezegging dat die zo spoedig mogelijk zou worden gegeven. Daarbij
werden, waar dit te pas kwam, verontschuldigingen aangeboden.In de vijfde zaak op dit terrein heeft de Nationale ombudsman een onderzoek
afgebroken. De klacht betrof de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
en hield verband met de door een gemeente ingestelde kroonberoepen tegen beschikkingen
van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het ging hier om weigeringen
tot vergoeding van de kosten van bijstand ingevolge de Algemene Bijstandswet,
de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen, wegens tekortkomingen in de inrichting van de gemeentelijke
administratie.Het onderzoek werd beëindigd nadat tijdens het onderzoek duidelijk
was geworden dat de aangelegenheid niet behoorde tot de verantwoordelijkheid
van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, maar tot die van de
Kroon. Aanleiding tot de klacht bleek een verzuim van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State om verzoeker ervan op de hoogte te stellen dat de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de Afdeling had verzocht om eerder door
de Afdeling aan de Kroon uitgebrachte adviezen in nadere overweging te nemen.
Deze nieuwe advisering was nu bij de Afdeling in voorbereiding.Een onderzoek van de Nationale ombudsman mag, ingevolge artikel 1a van
de Wet Nationale ombudsman, geen betrekking hebben op een gedraging van de
Kroon, en daarmee evenmin op het interne verkeer binnen de Kroon. 19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1bZelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  112 Ontvangen
in 1997  + 467Te behandelen  579Afgedaan     1) niet in onderzoek 417   2) onderzoek      a. rapport41 – 533  
b. tussentijds beëindigd75116 In behandeling per 01/01/98  46Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften met betrekking tot één
van de bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid bedroeg 467
(1996: 450). In verhouding betroffen de meeste verzoekschriften het Landelijk
instituut sociale verzekeringen (Lisv; 152), de Sociale Verzekeringsbank (141)
en GaK Nederland BV (110). Het aantal afgedane zaken was 531 (1996: 526).
Deze 531 zaken zijn 9,7% van alle 5460 binnenwettelijke verzoekschriften die
in 1997 zijn afgedaan. Van de 531 afgedane zaken zijn 114 (21,5%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.Van de afgedane zaken leidden 41 tot een rapport (1996: 53). Daarvan betroffen
er twintig Gak Nederland BV, zes Cadans, drie de SFB Uitvoeringsorganisatie
Sociale Verzekering NV en negen de Sociale Verzekeringsbank. 19B.1.2 Landelijk instituut sociale verzekeringenOp 1 maart 1997 is de Organisatiewet sociale verzekeringen 1997 in werking
getreden. Het Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming (Tica)
en de bedrijfsverenigingen zijn per die datum opgeheven. De uitvoeringsinstellingen
Gak, Guo, SFB en Cadans zijn blijven bestaan, maar zij zijn niet langer zelfstandige
bestuursorganen. Het Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv) heeft
de taken van zowel het Tica als de bedrijfsverenigingen overgenomen. Het Lisv
is volledig verantwoordelijk voor de uitvoering van de werknemersverzekeringen,
en is daarmee het op dit terrein verantwoordelijke zelfstandige bestuursorgaan
in de zin van de Wet Nationale ombudsman. De bevoegdheid van het Lisv tot
het nemen van besluiten is gemandateerd aan de uitvoeringsinstellingen. Hun
gedragingen worden daarom per 1 maart 1997 toegerekend aan het Lisv, als mandaatgever. 19B.1.3.1 BehandelingsduurEvenals in 1996 nam de Nationale ombudsman in 1997 klachten in onderzoek
over de behandelingsduur van aanvragen om een uitkering, van bezwaarschriften
en van verzoeken, alsmede klachten over het niet voldoende tijdig uitvoering
geven aan een rechterlijke uitspraak. Voor het merendeel van deze klachten
is de interventiemethode gehanteerd. Hierdoor konden 45 onderzoeken met betrekking
tot de behandelingsduur tussentijds worden beëindigd. Interventie door
de Nationale ombudsman leidde in alle gevallen tot de verlangde
actie, dan wel tot duidelijkheid of begrip bij verzoeker voor de oorzaak van
de vertraging.Acht onderzoeken (mede) op het terrein van de behandelingsduur werden
afgerond met een rapport. In één zaak kwam de Nationale ombudsman
tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was. In zes zaken concludeerde
hij dat sprake was van een gegronde klacht. In één zaak achtte
hij de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Rapport 97/282 heeft onder meer betrekking op de duur van de behandeling
door Gak Nederland BV van een aantal bezwaarschriften met betrekking tot de
premieplicht voor freelance automatiseerders. Drie maanden na de aanvulling
van de gronden van het bezwaar vond een hoorzitting plaats. Ongeveer twee
maanden daarna verzocht het Gak verzoekster om toestemming tot aanhouding
van de zaken die in behandeling waren. Hierop werd geen reactie ontvangen.
Pas ruim twee maanden later herhaalde het Gak het verzoek om opschorting van
de zaken. Hoewel verzoekster hiermee niet instemde, duurde het vervolgens
nog ruim zes weken voordat een beslissing werd genomen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het Gak in het licht van de
toepasselijke bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht, waaronder artikel
7:10, tweede lid, niet met de vereiste voortvarendheid had gehandeld.De zaak die leidde tot rapport 97/347 betrof een klacht over de duur van
de behandeling door Gak Nederland BV van een aanvraag om een WW-uitkering.
De afhandelingstermijn van dertien weken, zoals opgenomen in artikel 9 van
het Besluit beslistermijnen sociale verzekeringswetten, was ruim overschreden.
Niettemin was de Nationale ombudsman van oordeel dat dat in dit geval gerechtvaardigd
was, omdat de reden van de vertraging bleek te zijn gelegen in een onderzoek
naar mogelijk door verzoeker gepleegde uitkeringsfraude, en dit onderzoek
door het Gak voldoende voortvarend was uitgevoerd.Ook rapport 97/339 (PS 1997, nr. 695) betreft een klacht over Gak Nederland
BV. Verzoekster klaagde erover dat het Gak had nagelaten om na de uitspraak
van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage van 19 juni 1996 de situatie
te laten herleven van vóór een besluit van 11 januari 1995,
en dat zij als gevolg van deze nalatigheid sollicitatieplichtig was. In de
desbetreffende uitspraak werd het besluit van 11 januari 1995 vernietigd waarin
de mate van verzoeksters arbeidsongeschiktheid werd vastgesteld op 35 tot
45% per 28 februari 1995. Daarvoor – bij besluit van 16 augustus 1988 –
was de mate van verzoeksters arbeidsongeschiktheid vastgesteld op 80 tot 100%.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».
Hij overwoog daarbij dat, gelet op het bepaalde in artikel 8:72 van de Algemene
wet bestuursrecht, de vernietiging van het besluit van 11 januari 1995 door
de rechtbank tot gevolg had gehad dat het desbetreffende besluit in juridische
zin nooit had bestaan en dat het besluit van 16 augustus 1988 herleefde. Het
Gak had daarom na de vernietiging de rechtsgevolgen die aan het vernietigde
besluit waren verbonden (toekenning aan verzoekster van een voorschot-uitkering
ingevolge de Werkloosheidswet en de op basis van de Werkloosheidswet bestaande
sollicitatieverplichting) met terugwerkende kracht ongedaan moeten maken.In de zaak die leidde tot rapport 97/22 voerde Cadans Uitvoeringsinstelling
BV de overdracht van het dossier aan het Gak aan als reden voor de lange behandelingsduur
van een aanvraag om een uitkering ingevolge de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman kon deze omstandigheid echter
geenszins gelden als verontschuldiging voor de lange behandelingsduur omdat
de overdracht van het dossier ten onrechte had plaatsgevonden.Rapport 97/353 bevat een aanbeveling. Verzoeker klaagde erover dat de
Sociale Verzekeringsbank (SVB) op 20 mei 1997 nog niet had beslist op een
op 10 november 1996 ingediend bezwaarschrift.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het bezwaarschrift niet met
de nodige aandacht en voortvarendheid was behandeld en gaf de SVB in overweging
het bezwaarschrift met spoed af te handelen. De aanbeveling werd opgevolgd.In 1997 behandelde de Nationale ombudsman vijf klachten over de behandelingsduur
van aanvragen om een bijdrage in de voortzetting van de pensioenopbouw van
werkloze werknemers bij het Fonds Voorheffing Pensioenvoorziening (FVP). In
het Jaarverslag 1996 (blz. 342–343) is uiteengezet welke problematiek
ten grondslag lag aan de vertraging bij het FVP in de afhandeling van aanvragen.Ook in 1997 speelde voor een deel nog dezelfde problematiek een rol. Zo
bleek uit onderzoeken naar aanleiding van de ontvangen klachten dat nog gegevens
dienden te worden aangeleverd ten behoeve van de afhandeling van de aanvraag
door de betrokken pensioenuitvoerder, dan wel dat de accountantscontrole van
de gegevens die een pensioenverzekeraar had aangeleverd nog niet was afgerond.In alle gevallen kon het FVP bij interventie toezeggen dat handmatig een
voorlopige beslissing zou worden aangemaakt, of dat op korte termijn een definitieve
beslissing was te verwachten.Gelet daarop heeft de Nationale ombudsman na deze interventie de behandeling
van al deze klachten afgerond. Daarbij speelde een rol dat de problemen zich
in de nabije toekomst steeds minder zullen voordoen, nu veel (grote) pensioenfondsen
en bedrijfsverenigingen inmiddels de benodigde gegevens hebben aangeleverd,
en nu voor deze gegevens een accountantsverklaring ten aanzien van de betrouwbaarheid
is afgegeven. Deze gegevens kunnen door het FVP in het geautomatiseerde systeem
worden opgenomen, waardoor in het vervolg op meer aanvragen een (geautomatiseerde)
beslissing kan worden afgegeven binnen de daarvoor gestelde termijn (negen
maanden, met eventueel een verlenging van vier weken na de beëindiging
van de werkloosheidsuitkering). 19B.1.3.2 InformatieverstrekkingOp het gebied van de informatieverstrekking behandelde de Nationale ombudsman
in 1997 achttien klachten. In vijftien zaken werd een rapport uitgebracht.
In zes rapporten werd de klacht gegrond verklaard, in vier rapporten was de
klacht niet gegrond en in twee rapporten deels gegrond en deels niet gegrond.
Over drie klachten werd geen oordeel uitgesproken, omdat niet viel vast te
stellen welke informatie verzoeker had ontvangen.In de overige zaken werd geen rapport uitgebracht omdat de gevraagde informatie
door interventie van de Nationale ombudsman alsnog werd verstrekt, of omdat
de informatieverstrekking inmiddels was verbeterd. Onjuiste informatieEén van de zaken waarin geen rapport werd uitgebracht, betrof een
klacht over Cadans Uitvoeringsinstelling BV. Verzoeker klaagde erover dat
Cadans hem naar aanleiding van zijn vraag of hij in aanmerking kon komen voor
een overlijdensuitkering op grond van de Ziektewet, niet had gezegd dat een
dergelijk recht voor hem als vader van de overledene alleen bestond wanneer
zijn dochter ziekengeld had ontvangen tot het moment waarop
zij was overleden. Uit de reactie op de klacht die de Nationale ombudsman
van Cadans ontving, bleek dat Cadans de klacht gegrond achtte. Bovendien gaf
Cadans aan dat zij haar medewerkers nogmaals met klem had gewezen op het gevoelige
karakter van overlijdenskwesties en het belang van een hieraan gerelateerde
zorgvuldige benadering.De Nationale ombudsman was van oordeel dat een rapport hier niets aan
zou kunnen toevoegen, en besloot daarom het onderzoek te beëindigen.Rapport 97/92 betreft een klacht over de voorlichting door een arbeidsdeskundige
van Cadans Uitvoeringsinstelling BV. Verzoekster klaagde er in het bijzonder
over dat de arbeidsdeskundige geen informatie had gegeven over het per 1 maart
1996 gewijzigde artikel 29b van de Ziektewet, op grond van welk artikel het
ziekterisico van een gewezen of een gedeeltelijk arbeidsongeschikte voor rekening
komt van de betrokken bedrijfsvereniging.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de betrokken arbeidsdeskundige
tijdens zijn gesprekken met verzoekster nog niet op de hoogte was van het
gewijzigde artikel, terwijl dit artikel al drie maanden daarvoor in werking
was getreden. De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond.In rapport 97/191 wordt de gedraging waarover werd geklaagd, getoetst
aan artikel 3:45 van de Algemene wet bestuursrecht. Daarin is bepaald dat
indien tegen een besluit bezwaar kan worden gemaakt, daarvan bij de bekendmaking
van het besluit melding dient te worden gemaakt.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de SFB Uitvoeringsorganisatie
Sociale Verzekering NV in haar brieven aan verzoeker de mogelijkheid tot het
maken van bezwaar niet juist, althans niet duidelijk, had vermeld. De klacht
werd dan ook gegrond verklaard.In rapport 97/321 oordeelde de Nationale ombudsman dat de SVB in haar
informatieverstrekking tekort was geschoten. Verzoeker klaagde erover dat
een medewerker van de SVB hem op 1 juni 1996 telefonisch had medegedeeld dat
hij door zijn huwelijk op 25 juli 1996 recht zou hebben op de zogenoemde bruidsschat
(een uitkering ineens verleend bij hertrouwen, ter grootte van het jaarbedrag
van het laatstelijk genoten pensioen).De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. De medewerker van de
SVB had er namelijk niet bij vermeld dat het recht op een bruidsschat op 1
juli 1996 zou komen te vervallen. Ook verzoekers klacht dat in de algemene
berichtgeving van de SVB niet was vermeld dat er per 1 juli 1996 (de datum
van de inwerkingtreding van de Algemene nabestaan- denwet) geen recht meer
bestond op de zogenoemde bruidsschat bij huwelijk achtte de Nationale ombudsman
gegrond. Hij overwoog daarbij dat de afschaffing van de bruidsschat per 1
juli 1996 een behoorlijk financieel verschil zou betekenen voor personen die
zouden hertrouwen. Van de SVB mocht daarom worden verwacht dat in de brochure
die de AWW-gerechtigden ontvingen over de overgang van de AWW naar de Anw,
of anderszins, expliciet werd gewezen op het verdwijnen van de bruidsschat
met ingang van 1 juli 1996. Dit gold temeer nu AWW-gerechtigden bij hun aanvraag
voor een AWW-uitkering wel op het bestaan van de bruidsschatregeling waren
gewezen. Ter beschikking stellen van gegevens uit dossiersEen aantal van de uitgebrachte rapporten heeft betrekking op het ter beschikking
stellen van gegevens uit dossiers.In de zaak die leidde tot rapport 97/413 klaagde verzoeker erover dat
Gak Nederland BV zijn verzoek had afgewezen tot inzage van de voorlegging van zijn verzoek om kwijtschelding van de over 1994 verschuldigde
premies aan het bestuur van de Bedrijfsvereniging voor Hotel-, Restaurant-,
Café-, Pension- en aanverwante bedrijven. Verzoeker klaagde er voorts
over dat Gak Nederland BV zijn verzoek had afgewezen tot inzage van het besluit
van het bestuur van de bedrijfsvereniging naar aanleiding van die voorlegging.De Nationale ombudsman beoordeelde de onderzochte gedraging als «niet
behoorlijk». Hij overwoog daarbij dat de voorlegging aan het bestuur
van de bedrijfsvereniging van verzoekers verzoek kon worden aangemerkt als
een gegeven met betrekking tot de invordering van de verschuldigde premies,
zodat zij deel uitmaakte van de uitvoeringsregistratie van werkgevers. Ingevolge
het Gak-Privacyreglement werkgeversregistratie heeft een geregistreerde in
beginsel recht op inzage van de gegevens in de werkgeversregistratie sociale
verzekeringen die op hem betrekking hebben. Verder was er geen sprake van
de in dit reglement genoemde weigeringsgronden. Daarom had het Gak het verzoek
om inzage niet mogen weigeren.Rapport 97/152 betreft onder meer een klacht over het feit dat het bestuur
van de Bedrijfsvereniging voor Bank- en Verzekeringswezen, Groothandel en
Vrije Beroepen (BV25) een door een arbeidsdeskundige van het Gak opgesteld
rapport wel ter hand had gesteld aan de werknemer van verzoekster, maar niet
aan verzoekster zelf. Het bestuur van de BV25 had zich op het standpunt gesteld
dat arbeidskundige rapportages in het algemeen niet ter beschikking worden
gesteld aan de verzekerde of diens werkgever, omdat dergelijke rapportages
primair zijn bedoeld als intern instrument. Slechts indien een verzekerde
zich beriep op het inzage- of correctierecht werden de in het geding zijnde
stukken ter beschikking gesteld.De Nationale ombudsman achtte dit standpunt, gelet op de tekst van het
Gak-Privacyreglement personenregistratie sociale verzekeringen, juist. In
dit geval was er naar zijn oordeel echter geen sprake van een arbeidskundige
rapportage, maar van een verslag van een bemiddelingspoging van de arbeidsdeskundige
tussen verzoekster en haar werknemer. Volgens de Nationale ombudsman had het
dan ook in de rede gelegen dat het Gak het rapport had behandeld als een intern
stuk, dat achtergrondinformatie bevatte over de verhouding tussen verzoekster
en haar werknemer. Als zodanig had dit stuk ofwel aan beide partijen ofwel
aan geen van beide partijen moeten worden verstrekt. De klacht werd gegrond
verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 97/594 klaagde verzoekster erover dat
Gak Nederland BV, in strijd met de bepalingen in de Organisatiewet sociale
verzekeringen inzake gegevensverstrekking en geheimhouding, een WW-dossier
had afgegeven aan de advocaat van verzoeksters voormalige werkgever, dan wel
hem hierin inzage had gegeven.Verzoekster, die door haar werkgever op staande voet was ontslagen omdat
zij volgens de werkgever over een langdurige periode op de weekbriefjes van
het Gak te weinig uren had opgegeven, vocht dit ontslag aan in een procedure
bij de kantonrechter. In het kader van deze procedure werd de WW-correspondent
van het Gak door de advocaat van verzoeksters voormalige werkgever opgeroepen
om ter zitting van de kantonrechter als getuige te worden gehoord. Uit het
onderzoek door de Nationale ombudsman bleek dat het Gak, voorafgaand aan het
getuigenverhoor, aan de advocaat inzage had gegeven in een aantal stukken
uit het WW-dossier van verzoekster. Genoemde stukken werden vervolgens door
de advocaat tijdens de procedure aan de kantonrechter overgelegd.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. Hij overwoog daarbij
onder meer dat geen van de in de Organisatiewet sociale verzekeringen genoemde
uitzonderingsgronden, op basis waarvan kan worden afgeweken van de wettelijke
plicht tot geheimhouding van gegevens, van toepassing was. Het
had het Gak daarom niet vrijgestaan om voorafgaand aan het getuigenverhoor
bij de kantonrechter zonder toestemming van verzoekster gegevens uit haar
WW-dossier aan de advocaat van haar voormalige werkgever te verstrekken.In één van de vijftien uitgebrachte rapporten (rapport 97/266)
is een aanbeveling gedaan. In deze zaak werd er onder meer over geklaagd dat
Gak Nederland BV verzoeker niet had geïnformeerd over de overdracht van
zijn aanvraag om een arbeidsongeschiktheidsuitkering aan de Stichting Uitvoeringsinstelling
Sociale Zekerheid voor Overheid en onderwijs (USZO) en over het retourneren
van de aanvraag door USZO aan het Gak.Wat betreft de overdracht aan USZO achtte de Nationale ombudsman de klacht
niet gegrond, omdat het Gak verzoeker tot tweemaal toe schriftelijk in kennis
had gesteld van de overdracht. Wat betreft de terugontvangst van de aanvraag
werd geen oordeel uitgesproken, omdat niet kon worden vastgesteld of de aanvraag,
zoals door USZO gesteld, inderdaad aan het Gak was geretourneerd. Tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek echter dat niet het Gak, maar
Cadans een beslissing diende te nemen ten aanzien van de aanvraag om een arbeidsongeschikt-
heidsuitkering. Gelet daarop deed de Nationale ombudsman de aanbeveling dat
het Gak aan Cadans een kopie zou verstrekken van verzoekers aanvraag en de
daarbij behorende stukken, en dat Cadans een definitieve beslissing op de
aanvraag zou nemen. De aanbeveling werd opgevolgd.Ten slotte werd in 1997 een reactie ontvangen op de aanbeveling in rapport
96/446 (AB 1996, nr. 431). De Nationale ombudsman gaf Gak Nederland BV in
overweging om in gevallen waarin mogelijk sprake is van verwijtbare werkloosheid
in eerste instantie ermee te volstaan om de voormalige werkgever te vragen
zijn lezing te geven van de redenen van het ontslag. Wanneer deze lezing niet
overeenkomt met die van de ex-werknemer, kan het Gak de ex-werknemer in de
gelegenheid stellen om te reageren op de verklaring van de werkgever. Pas
daarna zou het Gak de werkgever eventueel kunnen confronteren met de verklaring
van de ex-werknemer.In reactie op de aanbeveling liet het Gak weten dat in het geval dat mogelijk
sprake is van verwijtbare werkloosheid zowel de werkgever als de werknemer
moet worden gevraagd naar de redenen van het ontslag. Indien blijkt dat hun
lezingen op een aantal punten niet met elkaar overeenkomen, dan worden partijen
geconfronteerd met elkaars lezingen. Dat gebeurt echter alleen op die punten
die van belang zijn voor een juiste beoordeling van de WW-aanvraag. Dit wil
zeggen dat de door het Gak opgestelde verklaringen niet daadwerkelijk aan
de andere partij worden voorgelegd. Het Gak was van mening dat de door hem
gevolgde procedure geen aanpassing behoeft.De Nationale ombudsman kon zich hiermee verenigen. 19B.1.4 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingDe onderwerpen dienstverlening, bejegening en klachtbehandeling kwamen
in tien rapporten aan de orde (1996: 18). In de twee gevallen waarin de Nationale
ombudsman werd gevraagd om een oordeel te geven over de dienstverlening, was
de klacht gegrond. Ten aanzien van één geval van bejegening
verklaarde de Nationale ombudsman de klacht gegrond; in het andere geval kon
hij geen oordeel geven. Met betrekking tot klachtbehandeling achtte de Nationale
ombudsman in zeven gevallen de klacht(onderdelen) gegrond. Driemaal achtte
hij de klacht niet gegrond en tweemaal verklaarde hij de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond.In vier gevallen werd een onderzoek naar aanleiding van een klacht met betrekking tot deze onderwerpen afgesloten zonder dat een rapport
werd uitgebracht.In 1997 werd een reactie ontvangen van de SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale
Verzekering NV op de aanbeveling in rapport 96/583 (Jaarverslag 1996, blz.
344). Uit de door de SFB verstrekte gegevens bleek dat de SFB heeft gehandeld
conform de bedoeling van de aanbeveling.In de zaak die leidde tot rapport 97/293 had de desbetreffende verzekeringsgeneeskundige
van Gak Nederland BV, naar het oordeel van de Nationale ombudsman, niet correct
gehandeld door te weigeren verzoekster telefonisch dan wel in persoon uitleg
te geven over haar arbeidsongeschiktheidsbeoordeling. Weliswaar had verzoekster
op dit punt al eerder uitleg van de verzekeringsgeneeskundige ontvangen, maar
omdat zij daarna een nieuwe beslissing had ontvangen die wederom enige uitleg
van de verzekeringsgeneeskundige rechtvaardigde, had deze dat niet mogen weigeren.De Nationale ombudsman stelde dat tot de taken van de verzekeringsgeneeskundige
niet alleen behoort het vaststellen van arbeidsongeschiktheidspercentages,
maar ook het geven van uitleg daarover aan betrokkenen. In hetzelfde rapport
was de Nationale ombudsman van oordeel dat de arbeidsdeskundige onjuist had
gehandeld door voortijdig een telefoongesprek met verzoekster te beëindigen.
Verder achtte de Nationale ombudsman het onjuist dat de arbeidsdeskundige
aan de werkgever van verzoekster had verzocht om verzoekster te vragen geen
telefonisch contact meer met hem op te nemen.Vijf andere rapporten over Gak Nederland BV hebben betrekking op klachtbehandeling.
Eén hiervan komt voor vermelding in aanmerking.In de zaak die leidde tot rapport 97/282 had een medewerker van Gak Nederland
BV een klacht behandeld die mede op hem betrekking had.De Nationale ombudsman achtte de klacht van verzoekster op dit punt gegrond.
Hij wees in dit rapport op artikel 9:7 van het voorontwerp voor hoofdstuk
9 van de Algemene wet bestuursrecht. Daarin is opgenomen dat de behandeling
van de klacht geschiedt door een persoon die niet betrokken is geweest bij
de gedraging waarop de klacht betrekking heeft. Deze bepaling is in lijn met
het standpunt dat de Nationale ombudsman meermalen in dergelijke zaken heeft
ingenomen. Dit behoeft overigens niet te betekenen dat degene op wie de klacht
betrekking heeft niet in de behandeling van de klacht kan worden betrokken.
Die betrokkenheid zal zich echter moeten beperken tot die van informant, en
zal niet mogen bestaan uit de verantwoordelijkheid voor de feitelijke behandeling
van de klacht.In de overige vier rapporten komen onder meer de volgende punten aan de
orde:– het niet inhoudelijk reageren op alle klachtonderdelen (rapport
97/77, betreffende Cadans Uitvoeringsinstelling BV). De Nationale ombudsman
achtte dit klachtonderdeel deels gegrond en deels niet gegrond;– het niet horen van de klager door een klachtencommissie (ook rapport
97/77). De Nationale ombudsman sprak in deze zaak uit dat de Procedure klachtbehandeling
BVG op zichzelf een acceptabele interne procedure is. Deze houdt in dat klachten
worden afgehandeld door de afdeling waar de klacht is veroorzaakt. Dit gebeurt
door een functionaris die een functie bekleedt op een hoger niveau dan de
functie van degene op wie de klacht betrekking heeft. Hij rapporteert –
uitsluitend voor interne doeleinden – aan een klachtencommissie. Degene
die is belast met de afhandeling van de klacht, is verplicht de klager en
de betrokken medewerker afzonderlijk te horen. Deze plicht rust echter niet op de klachtencommissie. De Nationale ombudsman achtte de klacht
op dit punt dan ook niet gegrond;– het niet nakomen van toezeggingen door de klachtencommissie van
de Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke
Belangen (BVG) om respectievelijk de privacycommissie en de rechtbank in te
lichten (rapport 97/187, betreffende Cadans). De Nationale ombudsman achtte
beide klachtonderdelen gegrond;– incorrecte bejegening tijdens een telefoongesprek door een medewerkster
van de Sociale Verzekeringsbank (rapport 97/553). Hierover kon de Nationale
ombudsman geen oordeel geven.Verder kwam de Nationale ombudsman in rapport 97/152 tot het oordeel dat
het bestuur van de Bedrijfsvereniging voor Bank- en Verzekeringswezen, Groothandel
en Vrije Beroepen zich niet op het standpunt had kunnen stellen dat het niet
in staat was om een rapportage van een arbeidsdeskundige inhoudelijk te beoordelen.
Het bestuur is namelijk verantwoordelijk voor de inhoud van die rapportage;
om die reden had het een inhoudelijke beoordeling van het rapport dienen te
geven. De klacht was op dit punt dan ook gegrond. 19B.1.5 Rentevergoeding en schadevergoedingDe onderwerpen rentevergoeding en schadevergoeding kwamen in elf rapporten
aan de orde (1996: twee). In drie zaken concludeerde de Nationale ombudsman
dat de klacht gegrond was. In de overige acht zaken was de klacht niet gegrond.Deze onderwerpen speelden daarnaast in drie zaken die niet tot een rapport
leidden. RentevergoedingHet onderwerp rentevergoeding kwam in twee zaken aan de orde. Eén
daarvan wordt hierna beschreven.In de zaak die leidde tot rapport 97/16 klaagde verzoekster erover dat
de Bedrijfsvereniging voor de Metaalnijverheid haar pas op 17 januari 1996
in kennis had gesteld van het feit dat zij recht had op een overlijdensuitkering
in verband met het overlijden van haar echtgenoot op 8 mei 1991. Deze uitkering
werd pas op 25 januari 1996 betaalbaar gesteld. Op 7 februari 1996 vroeg
verzoekster de bedrijfsvereniging om een rentevergoeding. Zij begrootte deze
rentevergoeding op het bedrag van de wettelijke rente. De bedrijfsvereniging
weigerde haar een rentevergoeding, onder verwijzing naar artikel 1286 van
het Burgerlijk Wetboek (oud), omdat zij, om aanspraak te kunnen maken op zo'n
vergoeding, een dergelijke vordering in 1991 schriftelijk bij de bedrijfsvereniging
had moeten instellen. De bedrijfsvereniging liet de Nationale ombudsman weten
dat verzoekster de bedrijfsvereniging direct had ingelicht over het overlijden
van haar echtgenoot. Als gevolg van een administratieve fout was echter pas
in augustus 1995 komen vast te staan dat verzoekster recht had op een overlijdensuitkering.De Nationale ombudsman was, alle omstandigheden van het geval in aanmerking
genomen, van oordeel dat de bedrijfsvereniging bij de beslissing op het verzoek
om vergoeding van rente over de overlijdensuitkering niet alleen had moeten
beoordelen of er aanspraak op vergoeding van de wettelijke rente bestond,
maar tevens had moeten bezien of er aanleiding bestond om verzoekster op enige
grondslag – onrechtmatige daad dan wel coulance – in aanmerking
te laten komen voor enigerlei financiële vergoeding. De Nationale ombudsman
vond het niet juist dat dit in eerste aanleg was nagelaten. Tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman besloot de bedrijfsvereniging overigens om verzoekster
alsnog een financiële vergoeding toe te kennen in verband met de ernstige
vertraging in de uitbetaling van de overlijdensuitkering. De Nationale ombudsman
nam hiervan met instemming kennis. SchadevergoedingIn drie gevallen vroegen de desbetreffende verzoekers de Nationale ombudsman
een oordeel te geven over de afwijzing van een verzoek om vergoeding van geleden
schade.In de zaak die leidde tot rapport 97/76 stelde verzoeker schade te hebben
geleden omdat hij een naheffingsaanslag van de Belastingdienst had ontvangen
in verband met het feit dat hij, naast zijn WAO-uitkering, ook nog inkomsten
uit dienstbetrekking had gehad en hij voor beide inkomstenbronnen was ingedeeld
in tariefgroep 2. Daardoor was bij de berekening van loonbelasting tweemaal
de belastingvrije som toegepast. Verzoeker stelde primair dat hij tijdig een
correcte loonbelastingverklaring had ingediend bij Gak Nederland BV. Het Gak
gaf echter aan dat het de desbetreffende loonbelastingverklaring nooit had
ontvangen. Verzoeker stelde tevens dat het bij het Gak bekend had moeten zijn
dat hij in een verkeerde tariefgroep was ingedeeld, omdat bekend was dat hij,
naast zijn uitkering, ook inkomsten uit arbeid genoot. Daarom had het Gak
hem moeten indelen in tariefgroep 1.De Nationale ombudsman was van oordeel dat verzoeker niet in deze stelling
kon worden gevolgd, omdat hij vrij was geweest in de keuze van de inhoudingsplichtige
die rekening diende te houden met het belastingvrije bedrag. Toen het Gak
van verzoeker geen nieuwe loonbelastingverklaring had ontvangen, mocht het
ervan uitgaan dat verzoeker aan diens werkgever had laten weten dat hij, wat
betreft zijn inkomsten uit arbeid, ingedeeld diende te worden in tariefgroep
1. Het Gak had zich, naar het oordeel van de Nationale ombudsman, dan ook
in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen dat het geen verwijt trof
ten aanzien van de plaatsing in tariefgroep 2. De Nationale ombudsman achtte
het dan ook niet onjuist dat het Gak zich niet aansprakelijk achtte voor de
schade die verzoeker stelde te hebben geleden als gevolg van de naheffingsaanslag.
De klacht was niet gegrond.Rapport 97/584 betreft het geval dat Gak Nederland BV had geweigerd verzoeker
de door hem geleden immateriële schade, door hem geraamd op f 25 000,
te vergoeden. Volgens verzoeker had het Gak hem psychische schade toegebracht
door hem arbeidsgeschikt te verklaren, terwijl uit een psychologisch rapport
zou blijken dat deze conclusie niet kon worden getrokken. Verder zou op grond
van een rechterlijke uitspraak eveneens kunnen worden geconcludeerd dat verzoeker
niet arbeidsgeschikt was.De Nationale ombudsman volgde het Gak in zijn gemotiveerde standpunt dat
verzoeker nooit volledig arbeidsongeschikt was geweest. Mede gelet op het
vaste terughoudende beleid van de Nationale ombudsman op het punt van de beoordeling
van een afwijzing van een verzoek om schadevergoeding werd de klacht niet
gegrond verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 97/133 stelde verzoekster schade te
hebben geleden omdat de Bedrijfsvereniging voor Hotel-, Restaurant-, Café-,
Pension- en aanverwante bedrijven had geweigerd de aanvraag voor een faillissement
van verzoekster aan te houden totdat de gemeente een beslissing zou hebben
genomen op de kredietaanvraag van verzoekster. De bedrijfsvereniging had dit
geweigerd, omdat naast de openstaande premienota's over de jaren 1994 en 1995
ook de lopende verplichtingen niet stipt werden nagekomen. Verder bestond
er geen zekerheid dat de gehele vordering buiten faillissement zou worden
voldaan. Daarnaast stond vast dat er meer dan één schuldeiser
was.De Nationale ombudsman was op grond van het voorgaande van oordeel dat
de bedrijfsvereniging er geen verwijt van kon worden gemaakt dat zij het faillissement
van verzoekster had aangevraagd en het ondanks verzoeksters bezwaren had voortgezet.
Het verzoek om schadevergoeding kon dan ook in redelijkheid
worden afgewezen. De klacht was niet gegrond.In zes gevallen werd de Nationale ombudsman een oordeel gevraagd over
de vraag of een bestuursorgaan op het terrein van de sociale zekerheid gehouden
was om (gemaakte) kosten te vergoeden. Daarbij ging het onder meer om een:– vergoeding van kosten van juridische bijstand in het kader van
een bezwaarschriftprocedure (onder andere genoemd in rapport 97/173, JB 1997,
nr. 145);– vergoeding van kosten gemaakt door een bewindvoerder om de betaalbaarstelling
van vakantiegeld voor zijn cliënte te bewerkstelligen (97/394; AB 1997,
nr. 395) en– vergoeding van kosten om een ten onrechte geregistreerd verzuim
en een opgelegde boete teniet te doen (97/335).In al deze gevallen achtte de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond.Twee gevallen verdienen aparte vermelding.In de zaak die leidde tot rapport 97/493 klaagde verzoeker erover dat
de Sociale Verzekeringsbank (SVB) niet bereid was om hem de reiskosten te
vergoeden die hij had moeten maken voor de bezoeken die hij – op grond
van de presentatieplicht zoals opgenomen in het Besluit controlevoorschriften
ten aanzien van kinderbijslaggerechtigden van wie het gezin buiten Nederland
woont – vier maal per jaar aan de SVB moest afleggen en waarvoor hij
iedere keer 70 kilometer moest reizen. Verzoeker had de SVB al direct na de
eerste oproep om zich te melden laten weten problemen te hebben met de reiskosten
die hij moest maken. Om die reden verzocht hij om vergoeding van die kosten.
Dit verzoek had hij nadien diverse keren herhaald. Tijdens het onderzoek door
de Nationale ombudsman werd verzoekers probleem opgelost, doordat hij in de
gelegenheid werd gesteld om zich in het kader van de presentatieplicht te
melden op een voor hem meer nabij gelegen bijkantoor van de SVB.De Nationale ombudsman overwoog dat niet viel in te zien waarom de SVB
niet eerder had gekozen voor de hiervoor geschetste oplossing. De SVB had
immers direct kunnen onderkennen dat de verplichting van verzoeker om voor
zijn presentatieplicht te verschijnen op een kantoor dat 70 kilometer van
zijn woonplaats lag voor hem onevenredig bezwarend was. De Nationale ombudsman
achtte de klacht dan ook gegrond, en nam met instemming kennis van het besluit
van de SVB om verzoeker in de gelegenheid te stellen om aan zijn presentatieplicht
te voldoen door zich te melden op een SVB-kantoor vlak bij zijn woonplaats.
Niettemin zag hij aanleiding voor een aanbeveling aan de SVB om in dit geval
nog haar beslissing te herzien om verzoeker in het geheel geen tegemoetkoming
te geven in de reiskosten, voor de keren dat hij naar het kantoor van de SVB
was gereisd dat op 70 kilometer afstand van zijn woonplaats lag. De SVB deelde
mee de aanbeveling te zullen opvolgen.Aanleiding voor rapport 97/575 was de klacht van verzoeker dat Cadans
Uitvoeringsinstelling BV voor de uitbetaling van zijn AAW-uitkering per cheque
f 10 aanmaak- en verzendkosten in rekening had gebracht.De Nationale ombudsman stelde vast dat betaling van een uitkering per
cheque een wijze van betaling is die afwijkt van de algemeen gangbare betalingswijze
van lonen en uitkeringen via overschrijving op een bank- of girorekening.
Aannemelijk was verder dat de uitbetaling per cheque bewerkelijker is, en
dus extra kosten met zich brengt. Voorts achtte de Nationale ombudsman van
belang dat de uitbetaling per cheque plaatsvond naar aanleiding van een daartoe
strekkend verzoek van verzoeker zelf. Een en ander leidde tot het oordeel
dat het in rekening brengen van aanmaak- en verzendkosten in een geval als
dit op zichzelf niet onredelijk was. De hoogte van het bedrag
ad f 10 was gebaseerd op een schatting van de kosten die met de aanmaak
en de verzending van de cheque waren gemoeid. De Nationale ombudsman vond
dit een aanvaardbare schatting. De klacht was dan ook niet gegrond. 19B.1.6 Overige klachtenIn rapport 97/251 is een klacht aan de orde van een verzoeker die een
arbeidsongeschiktheidsuitkering ontving en sinds 1988 in Spanje verbleef.
Gak Nederland BV verleende verzoeker bij brief van 18 augustus 1988 toestemming
voor een verblijf in Spanje voor onbepaalde tijd. Verzoeker continueerde zijn
ziektekostenverzekering bij een Nederlands ziekenfonds en kreeg regelmatig
vanuit Nederland medicijnen verstrekt. Hij klaagde erover dat het Gak hem
in mei 1996 had aangemerkt als wonend in Spanje, hoewel hij zelf het Gak geen
bericht van verhuizing had gezonden, en er zich ook overigens geen wijziging
in zijn omstandigheden had voorgedaan die deze handelwijze zou kunnen rechtvaardigen.
Hierdoor was voortzetting van de ziekenfondsverzekering van verzoeker in Nederland
niet mogelijk, terwijl hij in Spanje niet in aanmerking kwam voor een ziektekostenverzekering.
Bovendien waren de voor hem noodzakelijke medicijnen daar niet verkrijgbaar.De Nationale ombudsman oordeelde de gedraging «behoorlijk».
Hij overwoog daarbij het volgende. Voor de beantwoording van de vraag of een
uitkeringsgerechtigde die in het buitenland verblijft wat betreft zijn ziektekosten
aanspraak heeft op verstrekkingen in het land waar zijn recht op deze verstrekkingen
(oorspronkelijk) werd gevestigd, dan wel in het land waar hij verblijft, op
grond van Verordening 1408/71 van de Europese Gemeenschappen, is bepalend
waar deze persoon zijn normale verblijfplaats of het gewone centrum van zijn
belangen heeft. Verzoeker had op verschillende inlichtingenformulieren van
1991 en 1992 vermeld dat hij voor onbepaalde tijd in Spanje verbleef, dat
het juiste adres het adres in Spanje was en dat hij het grootste deel van
het jaar in Spanje verbleef. Bovendien was sprake van een door de Belastingdienst
afgegeven verklaring ter vermijding van dubbele belasting, terwijl verder
alle door verzoeker aan het Gak gestuurde post vanuit Spanje werd gezonden.
Daarom was het naar het oordeel van de Nationale ombudsman te billijken dat
het Gak verzoeker had aangemerkt als woonachtig in Spanje.Rapport 97/122 (AB 1997, nr. 257) betreft een klacht van een verzoekster
die een uitkering ingevolge de Algemene Ouderdomswet (AOW) ontving van de
Sociale Verzekeringsbank (SVB). Op haar verzoek werd deze uitkering door de
SVB met ingang van maart 1996 gestort op het bankrekeningnummer van haar zoon.
Op 26 april 1996 nam de dochter van verzoekster telefonisch contact op met
de SVB met het verzoek om, in afwachting van de benoeming van een bewindvoerder,
de betaling van verzoeksters AOW-uitkering op te schorten. Ter bevestiging
van het telefonisch verzoek deelde verzoekster de SVB bij brief van 26 april
1996 mee dat vanaf dat moment haar AOW-uitkering niet meer diende te worden
overgemaakt op de bankrekening van haar zoon en dat zij de machtiging aan
haar zoon met onmiddellijke ingang introk. De SVB ontving de brief op 2 mei
1996 en schortte de betaling van de AOW-uitkering over de maand mei op.Verzoeksters klacht betrof het feit dat de SVB de jaarlijkse vakantie-uitkering
ingevolge de AOW, die wordt uitbetaald gelijktijdig met de uitkering van mei,
toch had overgemaakt op de bankrekening van haar zoon. Zij werd hierdoor ernstig
gedupeerd, omdat haar zoon weigerde het vakantiegeld naar haar over te boeken.
In reactie op de klacht voerde de SVB aan dat de oorzaak van het niet kunnen
tegenhouden van de betaling van de vakantie-uitkering gelegen was geweest
in beperkingen op systeemtechnisch niveau. De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. Hij overwoog daarbij
dat de SVB noch in het telefoongesprek met verzoeksters dochter, noch naar
aanleiding van verzoeksters brief, enig voorbehoud had gemaakt met betrekking
tot het tijdig en correct uitvoeren van het verzoek tot opschorting van de
betaling van verzoeksters AOW-rechten. Verzoekster mocht er daarom in redelijkheid
van uitgaan dat haar verzoek met ingang van de eerstvolgende betaling –
te weten in mei 1996 – zou worden ingewilligd. De omstandigheid dat
als gevolg van systeemtechnische beperkingen van het nieuwe betalingssysteem
van de SVB verzoeksters vakantie-uitkering toch tot uitbetaling was gekomen,
kwam volgens de Nationale ombudsman geheel voor rekening van de SVB en kon
verzoekster niet worden tegengeworpen. Van verzoekster behoefde dan ook niet
te worden verlangd dat zij zou trachten haar vakantiegeld terug te vorderen
van haar zoon, eventueel via een gerechtelijke procedure. De SVB werd aanbevolen
om te bevorderen dat de vakantie-uitkering alsnog aan verzoekster werd uitbetaald.
De aanbeveling werd opgevolgd.Rapport 97/22 betreft onder meer een klacht over het weigeren door Cadans
Uitvoeringsinstelling BV om een expertisekeuring te laten uitvoeren door een
door verzoekster aan te wijzen arts. Verzoekster, bij wie het chronisch vermoeidheidssyndroom
(CVS) was geconstateerd, en die bij Cadans een aanvraag had ingediend voor
een uitkering op grond van de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW), werd
in verband met haar aanvraag gekeurd door een arts van Cadans. Bij die gelegenheid
vroeg zij om een expertisekeuring bij een arts met een bijzondere deskundigheid
op het gebied van CVS. De arts van Cadans deelde verzoekster mee dat de expertisekeuring,
zoals gebruikelijk, zou worden verricht door een door hem aan te wijzen internist
in de regio. In reactie op de klacht liet Cadans weten dat de van een deskundige
verlangde onafhankelijkheid in het gedrang zou kunnen komen indien een expertisekeuring
zou worden verricht door een arts naar de keuze van betrokkene. Voorts wees
Cadans op het gewenste deskundigheidsniveau.De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. Hij overwoog daarbij
dat Cadans, ingevolge artikel 14 AAW, vrij was in de keuze van een deskundige
en dat in deze aangelegenheid niet was gebleken van feiten of omstandigheden
die aanleiding zouden moeten geven tot kritiek op de wijze waarop Cadans van
haar vrijheid terzake gebruik had gemaakt.In de categorie «overige klachten» zijn in totaal 23 zaken
afgedaan zonder rapport. De onderwerpen in deze zaken zijn zeer divers. Drie
zaken hebben betrekking op in- en terugvordering van respectievelijk premies
en uitkeringen. In vier gevallen werd geklaagd over het moment van betaalbaarstelling
van de maandelijkse uitkering. De Nationale ombudsman heeft in die gevallen
vastgesteld dat de uitbetalingen waren gedaan conform de wettelijke regelingen
en dat afwijking hiervan in individuele gevallen niet kon worden verlangd.Andere onderwerpen die onder meer aan de orde kwamen, waren het ontbreken
van specificaties van uitkeringen, het niet nakomen van toezeggingen en een
klacht over de onduidelijke toelichting bij het aanvraagformulier voor een
AOW-uitkering. In het laatste geval had de SVB de toelichting inmiddels aangepast. 19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  37 Ontvangen
in 1997  + 77Te behandelen  114Afgedaan     1) niet in onderzoek 39   2) onderzoek      a. rapport50 – 92  
b. tussentijds beëindigd353 In behandeling per 01/01/98  22Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de arbeidsvoorzieningsorganisatie
bedroeg 77 (1996: 74), het aantal afgedane zaken 92 (1996: 96). Van de 92
afgedane zaken werden 53 (57,6%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Daarvan leidden 50 tot een rapport (1996: 63). Van de beoordelingen
in de 50 rapporten betrof 27,6% het vereiste van overeenstemming met algemeen
verbindende voorschriften en 21,4% het vereiste van motivering. 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningAan het hoofd van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie staat het Centraal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA). Op 1 januari 1997 is de Arbeidsvoorzieningswet
1996 in werking getreden. Deze wet heeft onder meer tot gevolg dat gedragingen
van Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening (RBA's), Regionale Directeuren
voor de Arbeidsvoorziening (RDA's) en hun medewerkers – die voor 1 januari
1997 onder de verantwoordelijkheid van één van de achttien RBA's
vielen – per 1 januari 1997 alle onder de verantwoordelijkheid van het
CBA vallen.In 1997 bracht de Nationale ombudsman 50 rapporten uit over gedragingen
die vallen onder de verantwoordelijkheid van het CBA. Daarvan hadden 42 rapporten
betrekking op ontslagbesluiten van RDA's (zie § 19B.2.2.1), zeven
op bemiddeling en scholing (zie § 19B.2.2.2) en één
(rapport 97/528) op de afwijzing door de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening
Nederland van een bij haar ingediende klacht over een door een RDA verleende
ontslagvergunning.Drie in onderzoek genomen klachten leidden niet tot een rapport (1996:
11). Deze zaken zullen hierna, onder § 19B.2.2.2, worden besproken.In drie rapporten deed de Nationale ombudsman een aanbeveling. 19B.2.2.1 Ontslagvergunningen InleidingDe Nationale ombudsman bracht in 1997 42 rapporten (1996: 46) uit die
betrekking hebben op ontslagbesluiten, genomen door of namens een RDA. RDA's
over wie op deze wijze drie of meer verzoekschriften werden afgedaan waren:
de RDA Zuidelijk Noord-Holland (zes), de RDA Rijnmond (vijf), de RDA Midden
Nederland (vijf), de RDA Midden- en West-Brabant (vier), de RDA Drenthe (drie)
en de RDA Noordoost-Brabant (drie). De Nationale ombudsman kwam in veertien
van deze 42 rapporten tot het oordeel «behoorlijk», en in veertien
tot het oordeel «niet behoorlijk». In de overige veertien rapporten
was het oordeel over de onderzochte gedraging(en) deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk».Klachten met betrekking tot ontslagvergunningen zijn vrijwel steeds afkomstig
van ontslagen werknemers, die van oordeel zijn dat aan hun (voormalige) werkgever
geen ontslagvergunning had mogen worden verleend. Van de klachten
in de 42 rapporten over ontslagbesluiten waren er drie afkomstig van werkgevers. MotiveringDoor een bestuursorgaan genomen besluiten moeten zijn voorzien van een
deugdelijke en kenbare motivering (zie artikel 3:46 respectievelijk 3:47 van
de Algemene wet bestuursrecht (Awb)). Bij het nemen van ontslagbesluiten verdient
dit vereiste alle aandacht, aangezien het verlenen van een ontslagvergunning
voor de werknemer per definitie een ingrijpend en in de regel nadelig besluit
is. Uit de motivering van een ontslagvergunning moet blijken hoe de RDA tot
zijn beslissing is gekomen, en welke invloed het verweer van de betrokken
werknemer heeft gehad op zijn beslissing. In de rapporten uit 1997 ging het
in twintig gevallen (onder meer) over een klacht over de motivering van het
ontslagbesluit. In twaalf van deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot
het oordeel dat de motivering van het ontslagbesluit niet deugdelijk was.
In de overige acht rapporten verklaarde hij de klacht niet gegrond. Hoor en wederhoorHet beginsel van hoor en wederhoor strekt ertoe te waarborgen dat de betrokken
partijen op de hoogte komen van elkaars argumenten, en in gelijke mate in
de gelegenheid worden gesteld om hun argumenten naar voren te brengen.In tien rapporten komt (onder meer) de wijze waarop de RDA het beginsel
van hoor en wederhoor had toegepast aan de orde. De Nationale ombudsman verklaarde
op dit punt vier keer de klacht gegrond, en zes keer niet gegrond.Rapport 97/1 (AB 1997, nr. 142) betreft de klacht dat de RDA tot afgifte
van de ontslagvergunning was overgegaan voordat de termijn voor het voeren
van verweer was verstreken. Verzoeker had het – bij de uitnodiging tot
het voeren van verweer gevoegde – standaardvragenformulier vóór
het verstrijken van de verweertermijn aan de RDA teruggestuurd. Hij had op
dit formulier achter de onderwerpen vakorganisatie en raadsman/raadsvrouwe
«N.V.T.» vermeld. Hij was niet ingegaan op de op het formulier
gestelde vragen over de aanvraag voor een ontslagvergunning, zoals wat zijn
bezwaar/standpunt was ten aanzien van de aangevoerde reden(en) voor ontslag.
De RDA verleende vervolgens de gevraagde ontslagvergunning voordat de termijn
voor het voeren van verweer was verstreken. Kort daarna, en nog binnen de
daartoe gestelde termijn, ontving de RDA een namens verzoeker opgesteld verweerschrift.De Nationale ombudsman gaf aan dat de RDA uit het feit dat verzoeker het
formulier had teruggestuurd zonder daarop aan te tekenen dat er nog een afzonderlijke
reactie zou volgen, dan wel uit het feit dat verzoeker op het formulier achter
vakorganisatie en raadsman/raadsvrouwe «N.V.T.» had ingevuld,
niet zonder meer had kunnen afleiden dat er, vóór de gestelde
datum, geen verweer zou volgen. De Nationale ombudsman was van oordeel dat
de uitnodiging tot het voeren van verweer en het vragenformulier op dit punt
niet voldoende helder waren. Mede gelet op het feit dat verzoeker op het formulier
in het geheel niets had opgemerkt over de voor hem aangevraagde ontslagvergunning,
was de Nationale ombudsman verder van oordeel dat de RDA het eind van de termijn
voor het voeren van verweer had dienen af te wachten, dan wel contact had
dienen op te nemen met verzoeker met de vraag of er vóór de
gestelde datum nog een verweer zou volgen.Omdat het probleem dat in rapport 97/1 aan de orde komt al eerder onder
de aandacht van de Nationale ombudsman was gebracht, en omdat dit probleem
zich ook in andere regio's kan voordoen, heeft de Nationale ombudsman rapport
97/1 onder de aandacht gebracht van het CBA, met het verzoek om voor dit probleem
een passende oplossing aan te geven. Het CBA volgde dit verzoek
op. Het CBA heeft de RDA's geadviseerd om standaardverzoeken om verweer zodanig
aan te vullen dat daaruit blijkt dat de werknemer, wil hij gebruik maken van
de mogelijkheid om verweer te voeren, het standaardvragenformulier en het
verweer tegelijkertijd moet terugsturen.Rapport 97/464 gaat ook over een zaak waarin de RDA tot afgifte van de
ontslagvergunning was overgegaan voordat de termijn voor het voeren van verweer
was verstreken. In deze zaak had de werknemer echter op het standaardvragenformulier,
onder verwijzing naar een brief van de werkgever waarin deze andere werkzaamheden
binnen het bedrijf aan hem had aangeboden, aangegeven van mening te zijn dat
de arbeidsverhouding kon worden voortgezet. Verzoeker had de woorden «vakorganisatie,
raadsman/raadsvrouwe» op het vragenformulier doorgestreept.De Nationale ombudsman gaf aan dat de RDA er in dit geval in redelijkheid
van had kunnen uitgaan dat verzoekers verweer zich beperkte tot het op het
vragenformulier aangegeven punt en dat er dus geen nader verweer zou volgen.
De Nationale ombudsman achtte de klacht daarom niet gegrond.In rapport 97/526 komt een zaak aan de orde waarin de RDA de uitnodiging
tot verweer en de daarop betrekking hebbende rappelbrief had verzonden naar
het door de werkgever opgegeven adres van verzoeker. Dit adres bleek achteraf –
nadat de werkgever al gebruik had gemaakt van de door de RDA verleende ontslagvergunning –
niet juist te zijn. Daardoor hadden beide brieven verzoeker niet bereikt en
had hij zich niet tegen de ontslagaanvraag kunnen verweren.De Nationale ombudsman gaf aan dat, gezien de voor werknemers op het spel
staande belangen en de verantwoordelijkheid van de RDA voor een zorgvuldige
procedure, in beginsel van de RDA mag worden verwacht dat hij, voordat hij
overgaat tot het verlenen van een ontslagvergunning, controleert of de betrokken
werknemer kennis heeft gekregen van de ontslagaanvraag, en daadwerkelijk in
de gelegenheid is geweest om zich tegen deze aanvraag te verweren. De Nationale
ombudsman deed de aanbeveling aan het CBA om ervoor te zorgen dat RDA's in
ontslagzaken waarin geen verweer van de betrokken werknemer is ontvangen in
beginsel pas tot besluitvorming overgaan nadat een controle als hiervoor bedoeld
heeft plaatsgevonden. Bij het afronden van het Jaarverslag 1997 was nog geen
reactie ontvangen op deze aanbeveling.Rapport 97/332 betreft onder meer de klacht dat de RDA geen verslag had
opgemaakt van een tijdens de ontslagprocedure gehouden hoorzitting. Verzoeker
wees erop dat de ontslagadviescommissie op deze wijze geen kennis had kunnen
nemen van hetgeen door partijen tijdens de hoorzitting naar voren was gebracht.
De RDA deelde aan de Nationale ombudsman mee dat de hoorzitting mede was bedoeld
om partijen hun standpunt te laten toelichten.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de hoorzitting daardoor een
wezenlijk onderdeel uitmaakt van de ontslagprocedure. Hij achtte het niet
juist dat de RDA de ontslagadviescommissie niet, door middel van een verslag
van de hoorzitting, had geïnformeerd over de inhoud van hetgeen was besproken.
Dit was aanleiding voor de Nationale ombudsman om aan het betrokken RBA de
aanbeveling te doen om te bevorderen dat er voortaan een verslag wordt opgemaakt
van hetgeen tijdens een hoorzitting is besproken en dat dit verslag aan de
ontslagadviescommissie wordt overgelegd. Deze aanbeveling werd opgevolgd.Rapport 97/181 en rapport 97/576 betreffen onder meer de klacht dat de
RDA de betrokken werknemers tijdens de ontslagprocedure niet mondeling had
gehoord. In Bijlage A bij het Delegatiebesluit 1993 (Uniforme
ontslagprocedure) is aangegeven dat in beginsel de schriftelijke procedure
wordt gehanteerd, maar dat dit het mondeling horen van partijen niet uitsluit.
Indien een werkgever of werknemer zijn zienswijze mondeling naar voren wil
brengen, dan zal de RDA aan dit verzoek gehoor geven.In de zaak die in rapport 97/181 wordt besproken, had de werknemer alleen
te kennen gegeven bereid te zijn tot het geven van een mondelinge toelichting.
De Nationale ombudsman was daarom van oordeel dat de RDA in dit geval niet
gehouden was de werknemer te horen.In rapport 97/576 had de werknemer uitdrukkelijk verzocht mondeling te
worden gehoord. Dit was niet gebeurd. De Nationale ombudsman achtte de handelwijze
van de RDA in dit geval niet juist. OntslaggrondenEvenals in voorgaande jaren heeft een belangrijk deel (namelijk 23) van
de rapporten over ontslagbesluiten betrekking op aanvragen voor een ontslagvergunning
om bedrijfseconomische redenen. Van de overige rapporten gaan er twaalf over
aanvragen voor een ontslagvergunning in verband met ongeschiktheid voor de
functie. In vier daarvan was deze ongeschiktheid het gevolg van ziekte of
gebreken, en in twee daarvan was deze het gevolg van een ernstig en duurzaam
verstoorde arbeidsverhouding. In twee zaken voerde de werkgever als ontslaggrond
«regelmatig ziekteverzuim» aan. In de overige drie zaken voerde
de werkgever twee ontslaggronden aan. De RDA dient in zo'n geval elk van de
aangevoerde ontslaggronden afzonderlijk te toetsen. Waar van toepassing zal
hij, alvorens een besluit te nemen, zich ervoor moeten inspannen om de nodige
kennis te vergaren omtrent de relevante feiten en de af te wegen belangen
(zie voor de desbetreffende onderzoekplicht artikel 3:2 Awb). Ontslag om bedrijfseconomische redenenWanneer de werkgever vraagt om afgifte van een ontslagvergunning om bedrijfseconomische
redenen, dient hij allereerst aannemelijk te maken dat uit bedrijfseconomisch
oogpunt één of meer arbeidsplaatsen dienen te vervallen (artikel
9, eerste lid Delegatiebesluit 1993). Verder dient de werkgever per bedrijfsvestiging
en per categorie uitwisselbare functies de werknemers met het kortste dienstverband
het eerst voor ontslag in aanmerking te brengen (artikel 9, tweede lid Delegatiebesluit
1993; anciënniteitsbeginsel). De RDA dient te toetsen of de werkgever
aan deze punten heeft voldaan, alvorens een beslissing te nemen op de ontslagaanvraag.Evenals in 1996, gaf de Nationale ombudsman in 1997 in verschillende rapporten
(rapporten 97/40, 97/227 (AB 1997, nr. 287), 97/236, 97/306, 97/405, 97/464
en 97/513) aan dat de RDA bij de beoordeling van de aanvraag niet op de stoel
van de werkgever behoort te gaan zitten. Dit betekent onder meer dat de RDA
de werkgever de nodige ruimte dient te laten waarbinnen deze naar eigen inzicht
zijn beleid wenst te voeren. De beslissing van de werkgever om bepaalde werkzaamheden
te laten vervallen, herschikken of uit te besteden, staat dan ook niet ter
beoordeling van de RDA. In de hiervoor genoemde rapporten ging het onder meer
om de keus van de werkgever om te besparen op de personeelskosten in plaats
van andere maatregelen te treffen, en om over te schakelen van eigen productie
naar inkoop.In de zaken die in de rapporten 97/96, 97/291, 97/306, 97/405 en 97/513
RDA worden besproken, gaf de Nationale ombudsman aan dat de RDA bij het nemen
van een beslissing op de ontslagaanvraag dient uit te gaan van de situatie
ten tijde van het aanvragen van de ontslagvergunning. Eventuele toekomstige
gebeurtenissen die zouden kunnen leiden tot een verbetering van de financiële
positie of een toename van de bedrijfsactiviteiten van de betrokken
werkgever, behoeven voor de RDA in beginsel geen aanleiding te zijn de ontslagvergunning
te weigeren.Rapport 97/415 en rapport 97/446 hebben beide betrekking op zaken waarin
de RDA volgens verzoekers het begrip «bedrijfsvestiging» in artikel
9, tweede lid van het Delegatiebesluit 1993 onjuist had uitgelegd. Het ging
in beide zaken om ontslagen in het cateringbedrijf. In beide zaken was de
RDA van mening dat de locaties waar de betrokken werknemers werkzaam waren
dienden te worden aangemerkt als zelfstandige organisatorische eenheden, en
dus als bedrijfsvestiging als bedoeld in artikel 9, tweede lid Delegatiebesluit
1993.Het begrip «bedrijfsvestiging» wordt noch in het Delegatiebesluit
1993, noch in de toelichting daarop omschreven. Dit betekent dat het Delegatiebesluit
1993 de RDA op dit punt een zekere beoordelingsruimte laat. De RDA dient daarbij
het redelijkheidsbeginsel, zoals opgenomen in artikel 8 van het Delegatiebesluit
1993, als algemene toetsingsmaatstaf in acht te nemen.Uit de overwegingen van de Nationale ombudsman in rapport 97/446 komt
naar voren dat de RDA een bij een cateringbedrijf in beheer zijnde locatie
doorgaans als een zelfstandige bedrijfsvestiging zal kunnen aanmerken indien
tijdens de ontslagprocedure aannemelijk is geworden dat er tussen de diverse
locaties niet sprake is van een structurele uitwisseling van personeel en
er sprake is van een zekere mate van zeggenschap van de opdrachtgevers over
in te zetten personeel.In de zaak die in rapport 97/415 wordt besproken was de Nationale ombudsman
van oordeel dat de RDA over onvoldoende informatie beschikte om zich een oordeel
te kunnen vormen over de vraag of er sprake was van een structurele uitwisseling
van personeel tussen de diverse locaties. De RDA had dit nader dienen te onderzoeken.
In de andere zaak (rapport 97/446) oordeelde de Nationale ombudsman dat de
beslissing van de RDA dat de betrokken locatie als een bedrijfsvestiging diende
te worden aangemerkt de redelijkheidstoets kon doorstaan. Ontslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenIngevolge artikel 10, eerste lid van het Delegatiebesluit 1993 kan op
grond van de ongeschiktheid van de werknemer voor de functie slechts toestemming
voor ontslag worden verleend indien de werkgever deze ongeschiktheid aannemelijk
heeft gemaakt, en tevens aannemelijk heeft gemaakt dat hij voldoende contact
met de werknemer heeft gehad om te trachten verbetering teweeg te brengen
in diens functioneren.In rapport 97/270 komt een zaak aan de orde waarin de werkgever ter onderbouwing
van zijn standpunt dat verzoeker onvoldoende functioneerde op verschillende
tekortkomingen had gewezen. De RDA achtte – volgens de Nationale ombudsman
terecht – twee van deze tekortkomingen voldoende aannemelijk, te weten
dat verzoeker op eigen initiatief structureel te kort had gewerkt, waardoor
hij een aanzienlijk negatief urensaldo had opgebouwd, en dat verzoeker overmatig
privé-telefoon- gesprekken had gevoerd. De Nationale ombudsman merkte
op dat aannemelijk was dat verzoekers functioneren daaronder had geleden.
Bovendien, zo gaf hij aan, zeiden beide punten iets over verzoekers werkhouding
en motivering.Tevens stond vast dat de werkgever verzoeker verschillende malen had aangesproken
op het te kort werken en het telefoneren. Daarom was de Nationale ombudsman
van oordeel dat de RDA in redelijkheid een ontslagvergunning voor verzoeker
had kunnen verlenen.Rapport 97/279 betreft een zaak waarin de functie van verzoeker per 1
augustus 1996 was vervallen. Aansluitend oefende verzoeker een
nieuwe functie uit. Van 7 augustus tot en met 2 september 1996 was hij ziek.
Op 10 september 1996 verzocht de werkgever om afgifte van een ontslagvergunning,
onder meer omdat verzoeker in zijn nieuwe functie niet goed zou functioneren.
Verzoeker was feitelijk dus maar twee weken in zijn nieuwe functie werkzaam
geweest. Niettemin verleende de RDA de gevraagde ontslagvergunning. De Nationale
ombudsman achtte dit niet juist. Hij gaf aan dat verzoeker nauwelijks de kans
had gehad zich in zijn nieuwe functie te bewijzen. Ook in rapport 97/136 komt
een zaak aan de orde waarin de Nationale ombudsman van oordeel was dat de
RDA nog niet een ontslagvergunning had kunnen verlenen.In de zaak die leidde tot rapport 97/576 had de werkgever de betrokken
werknemer echter wel voldoende in de gelegenheid gesteld zijn functioneren
te verbeteren.Wanneer de werkgever aangeeft dat de ongeschiktheid voor de functie het
gevolg is van ziekte of gebreken is niet artikel 10, eerste lid, maar artikel
11 van het Delegatiebesluit 1993 van toepassing. De RDA kan op deze ontslaggrond
slechts toestemming voor ontslag verlenen indien de werk- gever de ongeschiktheid
van de werknemer aannemelijk heeft gemaakt, en tevens aannemelijk is dat binnen
zes maanden geen herstel zal optreden. Verder dient de werkgever aannemelijk
te hebben gemaakt dat hij redelijkerwijs niet de mogelijkheid heeft de werknemer
te herplaatsen in een aangepaste dan wel andere functie binnen de onderneming,
die voor de werknemer als passend kan worden beschouwd. Ten aanzien van dit
laatste punt dient de RDA bovendien advies in te winnen bij het Landelijk
instituut sociale verzekeringen (tot 1 maart 1997: de bedrijfsvereniging).Rapport 97/54 betreft een zaak waarin de bedrijfsvereniging voor de vraag
of er bij de werkgever passende functies voor verzoekster waren (zij was niet
meer in staat om haar eigen functie uit te oefenen) de RDA had verwezen naar
de bedrijfsarts van de Bedrijfsgezondheidsdienst Rijnmond. Deze liet aan de
RDA weten dat er bij de werkgever geen passende functies voor verzoekster
waren. De bedrijfsarts lichtte dit standpunt echter niet toe. De werkgever
had zijn mededeling dat hij niet kon voorzien in passende arbeid eveneens
niet toegelicht. Verzoekster had daarentegen gemotiveerd aangegeven dat er
volgens haar wel passende werkzaamheden bij de werkgever aanwezig waren. Niettemin
verleende de RDA de gevraagde ontslagvergunning.De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. Hij gaf aan dat de RDA op
dit punt een nader onderzoek had dienen in te stellen.In rapport 97/54 komt verder de vraag aan de orde of de RDA het advies
van de bedrijfsvereniging en het advies van de Bedrijfsgezondheidsdienst Rijnmond
voor commentaar aan verzoekster had dienen voor te leggen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat dit, gezien de bepalingen van
de Awb, en gelet op het feit dat de ontslagbeschikking mede steunde op de
informatie uit deze adviezen, wel had moeten gebeuren. Ingevolge artikel 4:8,
eerste lid Awb dient een bestuursorgaan een belanghebbende in de gelegenheid
te stellen zijn zienswijze naar voren te brengen indien de te nemen (en naar
verwachting voor de belanghebbende ongunstige) beschikking zou steunen op
gegevens die de belanghebbende betreffen en indien de belanghebbende deze
gegevens niet zelf heeft verstrekt.Evenals in 1996, gaf de Nationale ombudsman in 1997 aan dat de RDA, voorzover
hij voor het verloop van de ontslagprocedure afhankelijk is van derden, verplicht
is om de procedure en de door hem gestelde termijnen nauwlettend te bewaken,
en om de betrokkenen te rappelleren zodra dat nodig is (rapport 97/192). De
Nationale ombudsman was van oordeel dat de RDA dit in deze zaak onvoldoende
had gedaan (zie ook de rapporten 97/316 en 97/341). In de drie
genoemde rapporten betrof het steeds een adviesaanvraag door de RDA aan een
bedrijfsvereniging. 19B.2.2.2 Bemiddeling en scholingIn 1997 verschenen op het terrein van de bemiddeling en scholing zeven
rapporten. De Nationale ombudsman verklaarde de betreffende klacht drie keer
gegrond en één keer niet gegrond. In drie zaken was de conclusie
dat de klacht deels gegrond, deels niet gegrond was.Drie in onderzoek genomen klachten leidden niet tot een rapport. Eén
klacht werd tijdens het onderzoek ingetrokken omdat de verzoeker intussen
een onderhoud had gehad met een medewerker van het arbeidsbureau en hij zijn
klacht daarmee als afgedaan beschouwde. Eenmaal beëindigde de Nationale
ombudsman het onderzoek omdat het arbeidsbureau alsnog opheldering had verschaft
over de afwikkeling van twee brieven van de verzoeker. In één
geval werd het onderzoek niet voortgezet omdat de verzoeker niets meer van
zich liet horen.Rapport 97/138 (AB 1997, nr. 264) betreft de klacht dat het arbeidsbureau
bij de registratie van een werkzoekende vermeldt of betrokkene «autochtoon
Nederlander» of «allochtoon Nederlander» is. Verzoeker vond
die registratie discriminerend. Het RBA en het CBA deelden aan de Nationale
ombudsman mee dat deze registratie plaatsvindt om het voeren van een voorkeursbeleid
ten aanzien van etnische minderheden, die een achterstandpositie op de arbeidsmarkt
hebben, mogelijk te maken.De Nationale ombudsman gaf aan dat een beleid van de Arbeidsvoor- zieningsorganisatie
dat is gericht op het wegwerken van de achterstandpositie van minderheden
op de arbeidsmarkt op zichzelf niet in strijd is met het discriminatieverbod.
Hij was echter van oordeel dat de Arbeidsvoorzieningsorganisatie door het
geboorteland van verzoeker te registreren in strijd had gehandeld met het
Reglement registratie werkzoekenden en werkgevers Arbeidsvoorzieningsorganisatie.
In dit reglement is bepaald dat gegevens over het geboorteland en het geboorteland
van de ouders slechts worden geregistreerd indien dit verwijst naar een doelgroep
die relevant is voor het voorkeursbeleid en indien de werkzoekende daarmee
instemt. Verzoeker viel echter niet binnen een doelgroep die relevant is voor
het voorkeursbeleid en hij had niet ingestemd met de registratie.Rapport 97/327 (JB 1997, nr. 209; PS 1997, nr. 705; AB 1997, nr. 342)
betreft een zaak waarin een medewerkster van het arbeidsbureau aan verzoeker
had meegedeeld dat hij op grond van zijn leeftijd (50 jaar) niet in aanmer-
king kwam voor een aantal omscholingscursussen in de automatisering. Het opleidingsinstituut
had voor deelname aan de cursussen een maxi- mum-leeftijdsgrens gesteld van
35 jaar. De selectie voor de cursussen werd mede verricht door het arbeidsbureau.
Verzoeker meende dat er sprake was van leeftijdsdiscriminatie.De Nationale ombudsman gaf aan dat van leeftijdsdiscriminatie sprake is
wanneer leeftijd op ontoelaatbare wijze wordt gebruikt als onderscheidend
criterium, dat wil zeggen zonder dat dit onderscheid wordt gebaseerd op redelijke
en objectieve gronden. Bij de beoordeling van de vraag of hiervan sprake is
dienen, aldus de Nationale ombudsman, de omstandigheden van het geval in aanmerking
te worden genomen, alsmede de argumenten die voor het gehanteerde onderscheid
worden aangevoerd. De Nationale ombudsman stelde vast dat het arbeidsbureau
de door het opleidingsinstituut gestelde maximum-leeftijdsgrens had toegepast
zonder zich door het opleidingsinstituut te hebben laten informeren over de
redenen voor het hanteren van een maximum-leeftijdsgrens en zonder zich een
zelfstandig oordeel te hebben gevormd over de noodzaak hiervan in dit specifieke
geval. De Nationale ombudsman was daarom van oordeel dat het
arbeidsbureau zich onvoldoende kritisch had opgesteld ten aanzien van de door
het opleidingsinstituut gestelde maximum-leeftijdsgrens. 20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport begint onderdeel
20A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
20B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  18 Ontvangen
in 1997  + 68Te behandelen  86Afgedaan     1) niet in onderzoek 59   2) onderzoek      a. rapport13 – 79  
b. tussentijds beëindigd720 In behandeling per 01/01/98  7Het aantal in 1997 ontvangen verzoekschriften bedroeg 68 (1996: 60), het
aantal afgedane zaken 79 (1996: 69). Van de afgedane zaken werden twintig
(25,3%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan
leidden dertien tot een rapport (1996: 10).Van deze dertien rapporten hadden er tien betrekking op de Inspectie voor
de Gezondheidszorg, één op de Inspectie en de Hoofdinspectie
Gezond- heidsbescherming (die evenals de Inspectie voor de Gezondheidszorg
behoort tot het Staatstoezicht op de Volksgezondheid), één op
de Staats- secretaris en één op de Minister. Van de tien rapporten
over de Inspectie voor de Gezondheidszorg was er één (97/580)
mede het resultaat van een onderzoek uit eigen beweging (artikel 15 van de
WNo). Deze zaak wordt hieronder (§ 20A.2) uitgebreid besproken.Daarnaast werden op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport zeven zaken via de interventiemethode afgehandeld. 20A.2 Inspectie voor de Gezondheidszorg Regelgeving op het punt van klachtbehandelingDe Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt toezicht op de kwaliteit van
de gezondheidszorg. Van meet af aan heeft de Nationale ombudsman er in rapporten
over de inspectie op gewezen dat klachten van burgers over de aan hen geleverde
(medische) zorg belangrijke signalen kunnen bevatten over mogelijke knelpunten
in die zorg. Naar aanleiding van één van de rapporten van de
Nationale ombudsman (rapport 85/336 van 11 december 1985) werd in 1988 de
Leidraad klachtonderzoek Staatstoezicht op de Volksgezondheid opgesteld (Stcrt.
1988, nr. 10). Deze leidraad bevatte procedurevoorschriften voor de behandeling
van individuele klachten. Indien een inspecteur zo'n klacht ontving, was hij
gehouden die klacht overeenkomstig de voorschriften van de leidraad af te
handelen.In de afgelopen paar jaren zijn de klachtmogelijkheden op het terrein
van de gezondheidszorg ingrijpend veranderd. Per 1 augustus 1995 is de Wet
klachtrecht cliënten zorgsector (Stb. 1995, 308) in werking getreden.
Deze wet legt iedere zorgaanbieder de verplichting op een klachtenregeling
te treffen. Deze regeling dient er onder meer in te voorzien dat klachten
worden behandeld door een klachtencommissie, waarvan de voorzitter onafhankelijk
is.Een regeling voor de behandeling van klachten «in beroep» –
door bijvoorbeeld de Inspectie voor de Gezondheidszorg – werd daarbij
echter niet getroffen. In het verlengde van de totstandkoming van de Wet klachtrecht
werd per 1 december 1996 de hiervoor genoemde Leidraad klachtonderzoek uit
1988 vervangen door de Leidraad Onderzoek door de Inspectie voor de Gezondheidszorg
naar aanleiding van meldingen (Stcrt. 1996, nr. 236). In deze
nieuwe leidraad worden uitingen van ongenoegen niet meer aangemerkt als «klachten»,
maar als «meldingen». Langs deze weg is tot uitdrukking gebracht
dat de behandeling van klachten door de inspectie, door middel van een onderzoek
dat mede is gericht op het oplossen van conflicten of op het verschaffen van
genoegdoening, niet langer tot de taken van de inspectie wordt gerekend. Onderzoek
naar aanleiding van meldingen behoort wel tot de taken van de inspectie. Het
moet dan in beginsel wel gaan om meldingen die duiden op structurele problemen.
In de nieuwe leidraad is bepaald dat meldingen die betrekking hebben op een
eenmalige gebeurtenis die niet van structurele betekenis is voor de kwaliteit
van de zorg, niet door de inspectie worden onderzocht.In zijn Jaarverslagen 1995 (blz. 44–47) en 1996 (blz. 360–362)
heeft de Nationale ombudsman uitvoerig aandacht besteed aan deze ontwikkelingen.
Daarbij heeft hij er met nadruk voor gepleit dat de inspectie een rol zou
behouden als behandelaar van klachten. Voorts heeft hij er bij verschillende
gelegenheden voor gewaarschuwd dat een terugtreden van de inspectie als klachtenbehandelende
instantie er toe zou kunnen leiden dat de inspectie minder signalen over mogelijke
knelpunten in de gezondheidszorg gaat ontvangen, waardoor de inspectie van
waardevolle informatie verstoken blijft. Dit pleidooi heeft geen gehoor gevonden,
nu de Wet klachtrecht cliënten zorgsector de inspectie niet langer een
rol toekent als klachtenbehandelende instantie.De politieke besluitvorming die heeft geresulteerd in de genoemde wettelijke
regeling is een gegeven. Gelet daarop heeft de Nationale ombudsman een aantal
suggesties gedaan die zijn verwerkt in de nieuwe leidraad voor meldingen.
Dit betekent overigens niet dat zijn eerdere opvatting dat de inspectie ook
een rol zou moeten blijven vervullen als klachtbehandelaar zou zijn veranderd.Bezien in dat licht is het opmerkelijk dat de Hoofdinspecteur voor de
Gezondheidszorg in zijn voorwoord van de Jaarrapportage 1996 van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg het volgende stelt:«...In de loop van het jaar werd eveneens steeds duidelijker, dat
de marginale betrokkenheid van de inspectie bij de behandeling van klachten
leidt tot een informatieprobleem over knelpunten in de gezondheidszorg. Deze
constatering hoeft niet noodzakelijkerwijs te leiden tot een verandering van
het beleid dat klachten worden behandeld dichtbij de bron: de instellingen
en beroepsbeoefenaren over wie men klaagt. Belangrijker is de vraag, op welke
wijze de inspectie geïnformeerd blijft over disfunctionerende instellingen
en beroepsbeoefenaren. Door de huidige situatie is het moeilijk in te schatten
op welk moment een extern ingrijpen of corrigeren noodzakelijk is bij zich
ontwikkelende disfuncties...»Het voorgaande betekent eens te meer dat verwacht mag worden dat de Inspectie
voor de Gezondheidszorg en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
nauwlettend in het oog zullen (blijven) houden of de inspectie ook onder de
nieuwe regelgeving wel voldoende bruikbare signalen ontvangt om haar functie
als bewaakster van de kwaliteit van de gezondheidszorg adequaat te blijven
vervullen, en om zonodig initiatieven te nemen tot aanpassing van de regelgeving. Klachtbehandeling door de Nationale ombudsmanZoals hiervoor al aangegeven, werden in 1997 tien rapporten uitgebracht
naar aanleiding van klachten over de gedraging van een Inspecteur voor de
Gezondheidszorg. In één geval betrof het mede een onderzoek
uit eigen beweging (ziekenhuis Eemland).Slechts in één van deze tien zaken luidde de conclusie «niet
gegrond». In drie gevallen werd de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond verklaard, en in de andere zes gevallen werd deze gegrond
verklaard. De gedraging die de Nationale ombudsman uit eigen beweging onderzocht,
werd door hem als «niet behoorlijk» aangemerkt.Voordat nader zal worden ingegaan op enkele van deze rapporten, moet worden
opgemerkt dat het de Nationale ombudsman is opgevallen dat de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport in haar reactie op concrete klachten vrijwel
altijd ermee volstaat om de visie van de betrokken inspecteur door te geven.
Deze reactie betreft in de regel een rechtvaardiging van de gedraging waarover
is geklaagd. Gezien haar verantwoordelijkheid voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg
zou echter mogen worden verwacht dat de Minister steeds tevens haar eigen
opvatting zou geven over de in onderzoek genomen gedraging.Van de hiervóór genoemde tien rapporten heeft er één
(97/483) betrekking op de toepassing van de nieuwe Leidraad meldingen. In
deze zaak werd geklaagd over de weigering van de betrokken inspecteur om een
onder- zoek in te stellen naar aanleiding van de klacht van betrokkene over
de behandeling van zijn dochter in een dagverblijf voor geestelijk gehandicapten.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat de inspecteur kon
worden gevolgd in zijn opvatting dat deze klacht een eenmalige gebeurtenis
betrof, die niet van structurele betekenis was voor de kwaliteit van de zorg.
Daarom viel de inspecteur niet te verwijten dat hij naar aanleiding van die
klacht geen onderzoek had ingesteld.Tegelijkertijd oordeelde de Nationale ombudsman echter dat de inspec-
teur zijn besluit om geen eigen onderzoek in te stellen, onvoldoende had gemotiveerd.
Op dat punt verklaarde de Nationale ombudsman de klacht gegrond.In de andere negen zaken ging het nog geheel of gedeeltelijk over de toepassing
van de per 1 december 1996 ingetrokken Leidraad klacht- onderzoek, die bij
wijze van overgangsrecht van toepassing was gebleven op klachten die vóór
1 december 1996 bij de inspectie in behandeling zijn gekomen.De beoordeling in de zaken die leidden tot de rapporten 97/580 en 95/597
bevat aspecten die evenzeer van belang kunnen zijn voor de beoordeling van
klachten die betrekking hebben op de toepassing van de nieuwe Leidraad meldingen.
Deze zaken worden daarom afzonderlijk besproken. Daarnaast zal apart aandacht
worden besteed aan het onderzoek uit eigen beweging met betrekking tot de
rol van de Inspectie voor de Gezondsheidszorg ten aanzien van problemen in
het ziekenhuis Eemland te Amersfoort (eveneens in rapport 97/580).In de zaak die leidde tot rapport (97/597) had de betrokken inspecteur
een klacht van een ex-cliënte van de verzoeker, een psychotherapeut,
in onderzoek genomen. Tijdens het onderzoek trok deze ex-cliënte haar
klacht tegen verzoeker in. De inspecteur beëindigde daarop haar onderzoek,
maar verlangde wel, op dwingende toon, van verzoeker dat hij twee rapporten
van bedoelde ex-cliënte aan de inspecteur zou toezenden. De inspecteur
wees verzoeker er daarbij op dat de ex-cliënte van verzoeker haar had
gemachtigd om die rapporten bij hem op te vragen.In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman dat een inspecteur die
zich bezighoudt met de behandeling van klachten over beroepsbeoefenaren zich
objectief behoort op te stellen, en dat hij in verband daarmee de betrokken
partijen vanuit een onpartijdige houding behoort tegemoet te treden. Bij een
dergelijke houding past het niet om als gemachtigde van één
van de betrokken partijen op te treden, ook niet wanneer dit gebeurt direct
nadat de klager heeft laten weten te willen afzien van verdere behandeling
van de klacht. Omdat de betrokken inspecteur dat in dit geval
wèl had gedaan, werd de klacht op dit punt gegrond verklaard. Optreden bij problemen in maatschap gynaecologie ziekenhuis
Eemland Bijzondere aandacht verdient de zaak die leidde tot rapport 97/580. In
februari 1997 was een aflevering van het VARA/NPS-programma Zembla gewijd
aan problemen rond de maatschap gynaecologie van het ziekenhuis Eemland te
Amersfoort. Zijdelings werd in deze documentaire ook aandacht besteed aan
de wijze waarop de Inspectie voor de Gezondheidszorg ter zake was opgetreden.Dit programma leidde tot kritische artikelen in een aantal landelijke
en regionale dagbladen over bedoelde maatschap en over de inspectie, alsmede
tot vragen vanuit de Tweede Kamer aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport.In april 1997 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van de
dochter van een vrouw, die in april 1994 na twee operaties in het zieken-
huis Eemland was overleden. Haar klacht betrof de wijze waarop de betrokken
Inspecteur voor de Gezondheidszorg de door haar vader ingediende klacht, over
onder andere de behandeling van haar moeder door leden van de maatschap gynaecologie
van genoemd ziekenhuis, had afgehandeld.De Nationale ombudsman nam deze klacht in onderzoek, en besloot tevens,
in verband met de berichten die in de media waren verschenen naar aanleiding
van de Zembla-aflevering, het onderzoek uit te breiden met gebruikmaking van
de bevoegdheid ex artikel 15 van de Wet Nationale ombudsman (onderzoek uit
eigen beweging).Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman naar aanleiding van de klacht
van verzoekster bleek dat de betrokken inspecteur verzoeksters vader destijds
had geadviseerd een klacht in te dienen bij het medisch tuchtcollege. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de inspecteur betrokkenes klacht zelf in onderzoek
had moeten nemen, in plaats van ermee te volstaan hem naar het medisch tuchtcollege
te verwijzen.Daarnaast oordeelde de Nationale ombudsman dat het onjuist was dat de
inspecteur zich niet bereid had getoond betrokkene inhoudelijk bij te staan
in zijn procedures bij het medisch tuchtcollege. In dat verband overwoog de
Nationale ombudsman dat, indien de inspecteur iemand uitdrukkelijk adviseert
een klacht in te dienen bij een medisch tuchtcollege, de betrokkene er in
beginsel op moet kunnen rekenen dat de inspecteur bereid is hem inhoudelijk
bij te staan indien hij dat advies opvolgt.Overigens viel de inspecteur, aldus de Nationale ombudsman, niet te verwijten
dat hij afwijzend had gereageerd op betrokkenes verzoek om zelf een klacht
in te dienen bij het medisch tuchtcollege. Op het moment dat de inspecteur
daar om werd verzocht, had betrokkene zelf al klachten bij het tuchtcollege
ingediend.In het onderzoek dat de Nationale ombudsman uit eigen beweging instelde,
ging het om de vraag of de inspectie naar aanleiding van signalen over tekortschieten
van de zorg door de betrokken maatschap gynaecologie op adequate wijze invulling
had gegeven aan haar verantwoordelijkheid als toezichthoudster op het terrein
van de gezondheidszorg, en als bewaakster van de kwaliteit van die zorg.In zijn beoordeling van de onderzochte gedraging op dit punt ging de Nationale
ombudsman eerst na wat deze verantwoordelijkheid in de praktijk betekent.
Volgens hem mag van de inspectie worden verwacht dat zij, vanuit haar onafhankelijke
positie, op actieve wijze de kwaliteit van de gezondheidszorg in het oog houdt,
en dat zij in dat kader adequaat reageert op signalen die duiden op (mogelijke)
tekortkomingen in die zorg. Dit geldt met name wanneer deze signalen wijzen
op structurele problemen. In dergelijke gevallen behoort de
inspectie een eigen onderzoek in te stellen.Vervolgens ging de Nationale ombudsman na welke signalen de inspectie
vanaf 1994 had ontvangen over tekortschieten van de zorg door de betrokken
maatschap gynaecologie, en op welke wijze de inspectie had gereageerd op die
signalen. Onder meer was gebleken dat de inspectie in oktober en november
1994 signalen had ontvangen die wezen op structurele problemen binnen en rond
de maatschap, en dat de inspecteur naar aanleiding van die signalen toen had
besloten een inspectie-onderzoek in te stellen. Het was de bedoeling dat dit
onderzoek zou plaatsvinden in het najaar van 1995, omdat dan, aldus de inspecteur,
de beoogde nieuwe opzet van de afdeling gynaecologie in het kader van de fusie
van de twee betrokken ziekenhuislocaties zou zijn gerealiseerd. Tot dit eigen
inspectie-onderzoek in 1995 is het echter niet gekomen omdat de inspectie,
toen zij in het najaar van 1995 haar onderzoek wilde instellen, vernam dat
de ziekenhuisdirectie en de betrokken maatschap inmiddels een visitatie door
de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie had aangevraagd.
De inspectie besloot toen om eerst de resultaten van deze visitatie af te
wachten.Op basis van zijn onderzoekbevindingen oordeelde de Nationale ombudsman
dat de inspectie echter hoe dan ook al eerder zelf in actie had moeten komen
met een eigen onderzoek. Daartoe overwoog hij dat het niet direct begrijpelijk
was dat de inspectie niet al direct in het najaar van 1994 een onderzoek was
begonnen. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman was namelijk gebleken
dat de afdeling gynaecologie/verloskunde al vanaf juni 1994 was gehuisvest
op één – zij het tijdelijke – locatie. Op geen enkele
wijze was echter gebleken dat de gesignaleerde problemen – die voornamelijk
lagen in de sfeer van de communicatie – samenhingen met het feit dat
in die periode nog sprake was van een tijdelijke huisvesting.Vervolgens overwoog de Nationale ombudsman dat, indien de inspectie al
een goede reden mocht hebben gehad om met haar onderzoek te wachten tot het
moment dat ook de definitieve huisvesting van de maatschap een feit was, niet
valt in te zien waarom zij dan wilde wachten tot het najaar van 1995. De definitieve
huisvesting was immers per 1 april 1995 gerealiseerd.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat, afgezien van het voorgaande,
van de inspectie had mogen worden verwacht dat zij haar eerder voorgenomen
planning om in het najaar van 1995 een onderzoek in te stellen, tussentijds
had bijgesteld. In juni 1995 had de inspectie namelijk nieuwe signalen over
structurele problemen ontvangen van het Informatie- en Klachtenbureau Gezondheidszorg
(IKG) te Utrecht. Volgens de Nationale ombudsman had de inspectie in elk geval
na de ontvangst van deze informatie niet langer mogen wachten, en had zij
toen, met gebruikmaking van haar wettelijke bevoegdheden, direct zelf een
onderzoek moeten instellen naar de precieze aard en omvang van de problematiek
rond de betrokken maatschap.Uiteindelijk stelde de inspectie in september 1996 een eigen onderzoek
in. Ten onrechte, aldus de Nationale ombudsman, betrok de inspectie toen in
haar onderzoek niet ook het Provinciaal Patiënten/Consumenten Platform
Utrecht of het daaronder ressorterende IKG, de instanties die de inspectie
in juni 1995 en nadien ook in november 1995 hadden gewezen op een aantal knelpunten
binnen en rond de betrokken maatschap. De inspectie had in het kader van haar
onderzoek moeten nagaan of beide instanties intussen nieuwe klachten hadden
verzameld. Toetsing van de aldus verkregen informatie aan de resultaten van
gesprekken met de verschillende beroepsbeoefenaren had kunnen bijdragen aan
de kwaliteit van de onderzoekgegevens, aldus de Nationale ombudsman. Samenvattend oordeelde de Nationale ombudsman dat de inspectie met betrekking
tot het functioneren van de betrokken maatschap op onvoldoende wijze invulling
had gegeven aan haar verantwoordelijkheid als toezichthoudster op het terrein
van de gezondheidszorg. 20A.3 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en SportNaast de hiervoor genoemde tien rapporten op het terrein van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg hadden nog drie rapporten betrekking op het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Eén van deze zaken betrof de Minister (97/66), een andere zaak
betrof de Staatssecretaris (97/71, AB 1997, nr. 215), en de derde zaak betrof
de Inspecteur Gezondheidsbescherming en de Hoofdinspecteur Gezondheidsbescherming
(97/212; AB 1997, nr. 277).De zaak die werd afgesloten met rapport 97/66 (AB 1997, nr. 199) verdient
hier nadere bespreking. In deze zaak ging het om een apotheker die erover
klaagde dat hij zijn werk niet naar behoren had kunnen verrichten door het
late tijdstip waarop de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport informatie
had verstrekt over een zestal wijzigingen in de wetgeving op het terrein van
de geneesmiddelenvoorziening.De Nationale ombudsman oordeelde in zijn rapport voor vijf van de zes
bewuste wijzigingen dat de informatie over de uiteindelijke wijziging betrokkenen
op een zodanig laat tijdstip had bereikt dat zij onvoldoende gelegenheid hadden
gehad om zich adequaat op die wijziging voor te bereiden. De informatieverstrekking
door de Minister over de desbetreffende vijf wijzigingen voldeed daarmee niet
aan de eis van tijdigheid.De Minister liet naar aanleiding van dit rapport weten dat zij een intern
projectteam had ingesteld, dat de opdracht had om voorstellen te doen over
de wijze waarop bij de invoering en implementatie van nieuw beleid rekening
kan worden gehouden met de door de Nationale ombudsman gesignaleerde problemen.
Zij wees er daarbij op dat zij, vooruitlopend op de voorstellen van het projectteam,
aan haar beleidsdirecties had verzocht alvast zoveel mogelijk rekening te
houden met het rapport van de Nationale ombudsman. Volgens de Minister betekent
dit met name dat nieuwe beleidsmaatregelen vanaf de eerste aanzet om een realistische
tijdplanning vragen. Zij voegde daaraan toe dat, wanneer het uitgezette tijdpad
niet wordt gehaald door vertraagde (politieke) besluitvorming of door andere
oorzaken, uitstel van de implementatie het gevolg zou kunnen zijn.Overigens heeft de Nationale ombudsman in 1994 (94/589) een rapport uitgebracht
naar aanleiding van een soortgelijke klacht van dezelfde verzoeker en een
collega-apotheker. Ook toen achtte de Nationale ombudsman de klacht gegrond.
Dit rapport is beschreven in het Jaarverslag 1994 (blz. 297/8). 20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT 20B.1 Pensioen- en UitkeringsraadIn 1997 werden achttien verzoekschriften ontvangen met betrekking tot
de Pensioen- en Uitkeringsraad. Daarvan zijn er vier via onderzoek afgedaan.
In één van deze zaken werd een rapport uitgebracht (rapport
97/325). De klacht betrof onder meer het feit dat de Pensioen- en Uitkeringsraad
op ingediende bezwaarschriften niet had beslist binnen de termijn die wordt
genoemd in artikel 55, tweede lid, van de Wet uitkeringen burger-oorlogslachtoffers
1940–1945. De Nationale ombudsman oordeelde de klacht gegrond.De andere drie zaken werden door middel van interventie afgehandeld. 20B.2 ZiekenfondsraadMet betrekking tot de Ziekenfondsraad ontving de Nationale ombudsman in
1997 tien verzoekschriften. Er kwam op dit terrein één rapport
(97/331) uit. Betrokkene klaagde er in die zaak over dat de Ziekenfondsraad
nog niet had beslist op haar verzoek om advies uit te brengen over haar eigen
bijdrage in het kader van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (artikel
58). Een dergelijk advies is verplicht in geval van beroep tegen een beschikking
betreffende een aanspraak op een verstrekking of een daarmee overeenkomende
uitkering. De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond.Daarnaast werden twee klachten over de Ziekenfondsraad via interventie
afgedaan. 20B.3 OverigeEr werd één klacht ontvangen over het College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen, en één over de Commissie Sanering Ziekenhuisvoorzieningen.
Deze klachten leidden niet tot onderzoek. 21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIEIn 1997 werden drie verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden op
een bestuursorgaan op het terrein van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.
Daarvan werd één verzoekschrift in behandeling genomen.De klacht betrof het besluit van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel om
de afzonderlijke registratie van standwerkers in de administratie van het
Centraal Registratiekantoor Detailhandel-Ambacht te beëindigen per 1
juli 1997. Ingevolge dit besluit is ook de uitgifte van bewijzen van registratie
als standwerker (de zogenaamde standwerkerskaarten) vervallen. Vanaf 1 juli
1997 ontvangen de betrokken ondernemers (circa 1100) – in plaats van
de standwerkerskaart – het bewijs van registratie als ambulant handelaar
zoals dat ook voor de overige markthandelaren wordt verstrekt.De Nationale ombudsman nam de klacht over het besluit van het Hoofdbedrijfschap
Detailhandel in onderzoek, maar moest het onderzoek beëindigen op basis
van artikel 16, onder c en e Wet Nationale ombudsman, toen de verzoeker, een
standwerker, aankondigde dat de intussen door hem opgerichte Nederlandse Vereniging
voor Standwerkers een bezwaarschrift had ingediend tegen voornoemd besluit. 22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen 22.1.1 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van de bestuursorganen van de waterschappen bevat deze
paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  40 Ontvangen
in 1997  + 153Te behandelen  193Afgedaan     1) niet in onderzoek 113   2) onderzoek      a. rapport24 – 172  
b. tussentijds beëindigd3559 In
behandeling per 01/01/98  21In 1997 werden 153 verzoekschriften ontvangen op het terrein van de waterschappen,
een stijging van 27,5% ten opzichte van 1996 (120). Schappen waarover tien
of meer verzoekschriften zijn ontvangen, zijn: het Hoogheemraadschap van Uitwaterende
Sluizen in Hollands Noorderkwartier (16), het Zuiveringschap Hollandse Eilanden
en Waarden (13), het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (12), het Hoogheemraadschap
Amstel, Gooi en Vecht (11) en het Waterschap Zeeuwse Eilanden (10).Het aantal afgedane zaken bedroeg 172 (1996: 129). Van deze 172 zaken
werden 59 (34,3%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daarvan leidden 24 tot een rapport (1996: 12). In veertien gevallen was de
klacht gegrond, in vijf gevallen niet gegrond, in vier gevallen deels gegrond
en deels niet gegrond, en in één geval deels niet gegrond, terwijl
deels geen oordeel werd gegeven. In 35 gevallen werd het onderzoek tussentijds
beëindigd. AandachtspuntenVoorafgaand aan de behandeling van de afzonderlijke onderwerpen op het
terrein van de waterschappen wordt hier alvast gewezen op een drietal punten
waarvoor de Nationale ombudsman, bij wijze van aanbeveling in dit jaarverslag,
de meer algemene aandacht vraagt van de kring van waterschappen, verenigd
in de Unie van Waterschappen. Het betreft het gebruik van de wettelijke termijn
voor de behandeling van bezwaarschriften (zie nader § 22.2.1) en
de uitleg van de regelingen die gelden op het terrein van de invordering,
met name voor de kwijtschelding (zie nader § 22.2.2.2), waarbij
parallellie op dit punt met de Belastingdienst aan de orde komt, en het vraagstuk
van de verdeling van bewijslast en risico bij het verzenden van stukken per
gewone post (zie nader § 22.2.2.1), waarbij onder meer wordt gewezen
op de ervaringen in deze van de Informatie Beheer Groep. 22.2 Afgedane zaken 22.2.1 Behandelingsduur bezwaarschriftenZeven rapporten hebben betrekking op de behandelingsduur van bezwaarschriften
door het bestuursorgaan van het waterschap en één rapport gaat
over het uitblijven van een reactie op een brief van verzoeker. In zeven gevallen
kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht gegrond was, en
één keer tot de conclusie dat zij niet gegrond was. Gebruik bevoegdheid inzake wettelijke termijn behandelingsduur;
voorbeeldfunctie BelastingdienstTen aanzien van de behandelingsduur van bezwaarschriften door het bestuursorgaan
van een waterschap is het volgende van belang.Ingevolge artikel 7:10 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) dient een
bestuursorgaan binnen zes, of in bepaalde gevallen tien weken na de ontvangst
van een bezwaarschrift een beslissing te nemen. Deze beslissing kan voor maximaal
vier weken worden verdaagd. Op grond van artikel 123 van de Waterschapswet
zijn op de heffing van waterschapslasten de bepalingen van de Algemene wet
inzake rijksbelastingen (Awr) van toepassing. Artikel 25 Awr bepaalt dat,
in afwijking van artikel 7:10 van de Awb, binnen een jaar na de ontvangst
van het bezwaarschrift uitspraak dient te worden gedaan, en dat de uitspraak
met ten hoogste één jaar kan worden verdaagd. Blijkens de wetsgeschiedenis
van de totstandkoming van deze termijnbepalingen heeft de wetgever, in verband
met de ingewikkeldheid van een groot aantal belastingbeschikkingen, de beslistermijn
in fiscale zaken langer willen stellen dan de algemene termijn.De Nationale ombudsman merkte in dit verband in zijn rapporten op dat
deze termijnbepalingen daarmee kennelijk niet zijn gegeven voor de gevallen
waarin andere oorzaken dan de complexiteit van de zaak zelf in de weg staan
aan het nemen van een beslissing binnen de algemene termijn.In dit verband verdient de situatie bij de Belastingdienst de aandacht.
Sinds 1 januari 1997 is de Belastingdienst op eigen initiatief, «Awb-conform»
gaan werken. Dit betekent in algemene woorden dat de Belastingdienst in beginsel
geen beroep meer doet op afwijkingen van de bepalingen van de Awb in voor
de Belastingdienst gunstige zin in de belastingwetgeving, met name de Algemene
wet inzake rijksbelastingen (zie hoofdstuk 13, § 13A.2.1). Dit heeft
er toe geleid dat de Belastingdienst zich sinds 1 januari 1997 ten doel stelt
om, niettegenstaande de ruimte die de jaartermijn formeel biedt, in normale
gevallen bezwaarschriften af te doen binnen een termijn van zes weken. In
1996 was deze termijn nog ruimer, namelijk drie maanden. De Nationale ombudsman
beschouwde in 1997 deze laatste door de Belastingdienst gehanteerde termijn
als redelijk. Niet valt in te zien waarom een dergelijke termijn niet eveneens
als richtsnoer moet worden gehanteerd bij de afhandeling van bezwaarschriften
ter zake van heffingen die bij andere overheden (zoals een waterschap) zijn
ingediend, tenzij sprake is van een bijzondere ingewikkeldheid.In zoverre komt de Belastingdienst een voorbeeldfunctie toe. Het zou passend
zijn wanneer het punt van de termijnen in het perspectief van deze voorbeeldfunctie
onderwerp zou worden van overleg in de kring van de waterschappen, bijvoorbeeld
binnen het verband van de Unie van Waterschappen. Enkele voorbeeldenIn de zaak die leidde tot rapport 97/444 was het bezwaarschrift van verzoekster
van 1 juli 1996 op 28 februari 1997 door het dagelijks bestuur van
het zuiveringschap Hollandse Eilanden en Waarden te Dordrecht afgehandeld.
Daarmee was de voor dit bezwaarschrift redelijk te achten afhandelingstermijn
van drie maanden ruim overschreden, aldus de Nationale ombudsman. Aangezien
het zuiveringschap geen omstandigheden had aangevoerd die een zo lange behandelingsduur
zouden kunnen rechtvaardigen, achtte de Nationale ombudsman de gedraging «niet
behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 97/286 deed het waterschap Hunze en
Aa te Zuidlaren 14 maanden na het indienen van het bezwaarschrift uitspraak.
In reactie op de klacht gaf het waterschap aan dat de termijn voor het afhandelen
van bezwaarschriften een jaar was. In dit geval was deze termijn met twee
maanden overschreden. Ter verklaring van deze overschrijding deelde het waterschap
mee dat de fusie in 1995, waaruit het waterschap was ontstaan, in 1995 en
1996 zijn weerslag had gehad op onder meer de verwerking van bezwaarschriften.De Nationale ombudsman overwoog dat het waterschap in zijn verklaring
van de behandelingsduur van het bezwaarschrift niet naar voren had gebracht
dat het bezwaarschrift een complexe fiscale materie betrof. Daarom moest ervan
worden uitgegaan dat het binnen drie maanden had kunnen worden afgedaan. De
verklaring dat de fusie zijn weerslag had gehad op de verwerking van de bezwaarschriften
was weliswaar een verklaring voor de overschrijding van deze termijn, maar
kon deze niet rechtvaardigen. Tenslotte merkte de Nationale ombudsman nog
op dat in deze zaak tevens was nagelaten de uiterste termijn van een jaar
formeel te verlengen op het moment dat bleek dat deze termijn zou worden overschreden.Rapport 97/534 betreft eveneens de lange behandelingsduur van een bezwaarschrift.
In deze zaak kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de onderzochte
gedraging behoorlijk was, aangezien het vaststond dat op de hoorzitting de
afspraak was gemaakt dat het dagelijks bestuur van het waterschap Rijn en
IJssel te Doetinchem aan de betreffende gemeente zou verzoeken om zo spoedig
mogelijk een grondonderzoek te laten plaatsvinden. Het waterschap had aangegeven
dat er met de gemeente verschillende contacten waren geweest over (het bekendmaken
van de resultaten van) het grondonderzoek. Er was geen reden om daar aan te
twijfelen, aldus de Nationale ombudsman.Daarnaast werden achttien klachten tussentijds afgedaan. Deze klachten
hadden betrekking op zowel de behandelingsduur van bezwaarschriften als op
het uitblijven van een inhoudelijke reactie op brieven en verzoeken om informatie.
In negen van deze zaken ontvingen verzoekers, nadat de Nationale ombudsman
de klacht in behandeling had genomen, alsnog van het betreffende waterschap
een inhoudelijke reactie. In zeven zaken deed het waterschap de toezegging
dat binnen afzienbare tijd alsnog een inhoudelijke reactie zou volgen en in
twee zaken bleek dat het betreffende waterschap al wel op de desbetreffende
brieven had gereageerd. 22.2.2 Invordering 22.2.2.1 Kosten van invorderingTwee rapporten van de Nationale ombudsman uit 1997 hebben betrekking op
het door het betreffende waterschap in rekening brengen van aanmaningskosten
voor de te late betaling van de aanslag waterschapslasten, terwijl de betrokken
belastingschuldigen stelden deze aanslag niet te hebben ontvangen. Eén
rapport heeft betrekking op de weigering door het betreffende waterschap invorderingskosten
te vergoeden nadat was gebleken dat de tenaamstelling van de aanslag inderdaad
onjuist was en de aanslag op naam van verzoeker had moeten worden gesteld. De Waterschapswet bepaalt dat de Algemene wet inzake rijksbelastingen
en de Invorderingswet 1990 van toepassing zijn ten aanzien van de heffing
en invordering van waterschapsbelastingen, als waren zij rijksbelastingen.
Op grond van de Invorderingswet 1990 wordt een belastingplichtige die een
belastingaanslag niet tijdig betaalt, aangemaand. Bij de invordering wordt
op grond van de Kostenwet invordering rijksbelastingen een bedrag van f 10
aanmaningskosten in rekening gebracht wanneer het in te vorderen bedrag minder
is dan f 1000. Verdeling bewijs en risico bij versturen aanslag per gewone
postIn het verzoekschrift dat leidde tot rapport 97/408 had verzoeker, nadat
hij was aangemaand door het zuiveringschap Limburg te Roermond, meegedeeld
dat hij de aanslag verontreinigingsheffing oppervlaktewateren over 1996 niet
had ontvangen. Het zuiveringschap was echter niet bereid de aanmaningskosten
van f 10 te laten vallen.De aanslag in verband waarmee het zuiveringschap verzoeker had aangemaand
en aanmaningskosten in rekening had gebracht, was door het zuiveringschap
per gewone post verzonden. Verzoeker stelde de aanslag niet te hebben ontvangen.
Er was geen sprake van omstandigheden die erop duidden dat verzoekers stelling
onjuist was. Daarom was niet komen vast te staan dat het aanslagbiljet bij
verzoeker was aangekomen. Het risico voor het niet aankomen van de bewuste
aanslag verontreinigingsheffing, nu die was verzonden per gewone post, berustte
naar het oordeel van de Nationale ombudsman bij het zuiveringschap. Daarom
was het niet juist dat het zuiveringschap had volhard in het in rekening brengen
van de aanmaningskosten, nadat verzoeker had meegedeeld dat hij de desbetreffende
aanslag niet had ontvangen.De Nationale ombudsman volgt deze benadering ten aanzien van de verdeling
van de bewijslast en het risico in het geval van het versturen van stukken
per gewone post overigens al vele jaren, en voor een reeks van bestuursorganen
(zie onder meer, ten aanzien van de Informatie Beheer Groep, Jaarverslag 1992,
blz. 251–252 en Jaarverslag 1993, blz. 32–33, en ten aanzien van
het Centraal Justitieel Incasso Bureau, Jaarverslag 1993, blz. 185). De benadering
in deze door de Nationale ombudsman sluit aan bij de jurisprudentie op dit
punt.De IBG heeft het probleem, dat overigens betrekking had op de situatie
waarin sprake was van een dwangbevel, al een aantal jaren geleden opgelost
door, alvorens een dwangbevel uit te vaardigen, debiteuren nog een tweede
maal – eveneens per gewone post – aan te manen. Dat heeft gevolgen
voor de bewijslast. Wanneer de IBG twee correct geadresseerde aanmaningen
heeft verstuurd, kan de debiteur namelijk, naar het oordeel van de Nationale
ombudsman, in beginsel niet langer volstaan met het uitsluitend ontkennen
van de ontvangst van beide aanmaningen. Het is de Nationale ombudsman bekend
dat de ervaringen van de IBG met deze aanpak positief zijn. Klachten op dit
punt bij de Nationale ombudsman zijn sindsdien ook uitgebleven.Het zuiveringschap merkte tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
op dit punt op dat de wetgever, in afwijking van het hiervoor genoemde uitgangspunt,
ten aanzien van artikel 17, derde lid Invorde- ringswet 1990 en artikel 7,
tweede lid Kostenwet heeft beoogd het risico van het niet ontvangen van een
aanslag te leggen bij de geadresseerde belastingplichtige.Het zuiveringschap kon in deze redenering echter niet worden gevolgd,
zo oordeelde de Nationale ombudsman. Volgens de toelichting bij artikel 17,
derde lid, van de Invorderingswet 1990 gaat het daar immers om het specifieke
geval van het betekenen van een dwangbevel per post. Daarvoor gelden bepaalde
uitvoeringsvoorschriften. Overigens is het betreffende gedeelte van de toelichting
niet meer van belang, omdat het betekenen van een dwangbevel per post is komen
te vervallen. De Nationale ombudsman overwoog verder onder meer
dat artikel 7, tweede lid, Kostenwet de ontvankelijkheid betreft van de betrokken
belastingschuldige in een beroepsprocedure. Deze bepaling behoeft echter geen
beletsel te zijn voor de betreffende overheidsinstantie om eigener beweging
de belastingschuldige tegemoet te komen in zijn bezwaar wanneer de behooorlijkheid
daartoe noopt, gelet op het eerder genoemde argument van de verdeling van
risico bij verzending per gewone post.Een en ander was voor de Nationale ombudsman aanleiding het zuiveringschap
Limburg in overweging te geven de door verzoeker betaalde aanmaningskosten
te restitueren. Het zuiveringschap heeft de aanbeveling opgevolgd.Voor het probleem dat aanleiding was tot de klacht die is behandeld in
rapport 97/408 verdient overigens de positieve ervaring van de IBG met het
sturen van een tweede stuk, als tijdige betaling na het eerste stuk uitblijft,
de aandacht van de waterschappen. Voorzover nog nodig zou het overweging verdienen
om ook dit punt onderwerp te laten zijn van overleg in de kring van de waterschappen,
dit mede in het belang van een gelijksoortige benadering.Eenzelfde klacht als in rapport 97/408 leidde tot rapport 97/13. In deze
zaak gaf de Nationale ombudsman het dagelijks bestuur van het waterschap De
Dongestroom te 's-Gravenmoer in overweging de door verzoeker betaalde aanmaningskosten
te restitueren. Het dagelijks bestuur van het waterschap De Dongestroom liet
de Nationale ombudsman weten de aanbeveling te hebben opgevolgd.Rapport 97/276 heeft betrekking op het niet vergoeden van invorderingskosten
door het dagelijks bestuur van het waterschap Het Vrije van Sluis te Oostbrug.
Gebleken was dat de tenaamstelling van de aanslag inderdaad onjuist was en
dat de aanslag niet op naam van de zonen van verzoeker maar op naam van verzoeker
had moeten worden gesteld.De Nationale ombudsman overwoog in deze zaak dat het niet onbegrijpelijk
of onredelijk was dat het waterschap de aanslagen had opgelegd aan degenen
die waren geregistreerd als zakelijk gerechtigden, en niet aan degene die
was geregistreerd als belastingplichtige. In de Waterschapswet is immers bepaald
dat het waterschap omslag kan heffen van zakelijk gerechtigden. Zoals de Dienst
voor het kadaster en de openbare registers ook aangaf, was het waterschap
niet gebonden aan de door die dienst gedane vermelding van de belastingplichtige.
Verder was de Nationale ombudsman van oordeel dat van een burger mag worden
verwacht dat hij zich, binnen de grenzen van het redelijke, inspant om (verder)
financieel nadeel te voorkomen. In dit geval was dat onvoldoende gebeurd.De klacht was op dit onderdeel dan ook niet gegrond.Daarnaast zijn twee zaken tussentijds afgedaan die betrekking hadden op
het volharden in de invordering van aanslagen. Nadat de Nationale ombudsman
deze klachten in behandeling had genomen, zag het betreffende waterschap alsnog
af van verdere (dwang)invordering. 22.2.2.2 Kwijtschelding Parallellie waterschappen-BelastingdienstIn 1997 werden vier rapporten uitgebracht die gaan over de behandeling
van verzoeken om kwijtschelding (1996:1).Op grond van het bepaalde in artikel 144, tweede lid, van de Waterschaps-
wet zijn – behoudens voorzover het waterschap bij afzonderlijk besluit
van het algemeen bestuur beperkende regels heeft vastgesteld – bij het
verlenen van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding regels van toepassing die zijn gebaseerd op artikel 26 van de Invorderingswet 1990 en die
door de Belastingdienst worden gehanteerd (Uitvoeringsregeling Invorderingswet
1990 en Leidraad Invordering 1990). Het is voor de betrokken belastingschuldige,
uit een oogpunt van de geloofwaardigheid van de overheid als geheel, van belang
dat de interpretatie van de bepalingen in de genoemde regelingen door de waterschappen
enerzijds en die door de Belastingdienst anderzijds niet uiteenlopen.De Nationale ombudsman toetst besluiten van waterschappen ten aanzien
van verzoeken om kwijtschelding aan de hiervoor genoemde regelingen. Met deze
toetsing heeft hij wat betreft de Belastingdienst al vele jaren ervaring.
Deze ervaring is mede een uitgangspunt bij de beoordeling van overeenkomstige
zaken op het terrein van de waterschappen. Soms vindt de Nationale ombudsman
daarbij reden tot kritiek op de interpretatie van een voorschrift uit één
van deze regelingen door een waterschap (zie hierna, de rapporten 97/564 en
97/357). Een goed contact, en goede informatieuitwisseling op het punt van
de invordering tussen de Belastingdienst en de waterschappen, verenigd in
de Unie van Waterschappen, kan bijdragen aan de hiervoor bepleite parallellie
van werken. Voorzover nodig vraagt de Nationale ombudsman ook daarvoor de
aandacht van de waterschappen. Grondslag voor de berekening bij inkomensdalingRapport 97/564 gaat over het volharden door het dagelijks bestuur van
het zuiveringschap Rivierenland te Tiel in de afwijzing van een verzoek om
kwijtschelding van de aanslag zuiveringslasten/ingezetenheffing 1997, hoewel
verzoeker had aangegeven dat zijn inkomsten waren verminderd omdat hij met
ingang van 1 juli 1997 niet meer in aanmerking kwam voor huursubsidie.Volgens het zuiveringschap dient, op grond van artikel 26, § 6,
vierde lid van de Leidraad Invordering 1990, in het geval van een beroepschrift
of een herhaald verzoek om kwijtschelding in principe te worden uitgegaan
van de gegevens die bij het eerste verzoek zijn verstrekt. Voorts wees het
zuiveringschap er op dat in de Leidraad Invordering expliciet zou staan vermeld
dat een herberekening van de betalingscapaciteit niet plaatsvindt indien in
een periode van twaalf maanden veranderingen optreden als gevolg van wijzigingen
in bijvoorbeeld de huur of de normen van de kosten van levensonderhoud.De Nationale ombudsman overwoog echter in zijn rapport dat in de Leidraad
Invordering tevens is bepaald dat wel tot herberekening van de betalingscapaciteit
wordt overgegaan indien bij de behandeling van het beroepschrift of het herhaalde
verzoek blijkt dat het inkomen zodanig is gedaald dat de bij het eerste verzoek
berekende betalingscapaciteit over de periode van twaalf maanden – te
rekenen vanaf de datum waarop het eerste verzoek is ingediend – in belangrijke
mate tot een te hoog bedrag is vastgesteld. Voorts merkte de Nationale ombudsman
op dat een wijziging in de huur of in de normen van de kosten van levensonderhoud
niet op één lijn is te stellen met het intrekken van huursubsidie.
Hoewel van belang voor de berekening van de netto woonlasten, is de huursubsidie
in feite een bestanddeel van het inkomen van de belastingschuldige.In dit geval was er, door de intrekking van de huursubsidie, in het jaar
dat volgde op het verzoek om kwijtschelding sprake van een vermindering van
de maandelijkse inkomsten van verzoeker met een bedrag van f 95 over
de maanden juli 1997 tot en met februari 1998. Gelet op de betalingscapaciteit
die het zuiveringschap had berekend, was dit een zodanige wijziging van het
inkomen van verzoeker dat diens betalingscapaciteit in belangrijke mate te
hoog was vastgesteld. Niettemin had het zuiveringschap besloten om niet tot
een herberekening over te gaan. De Nationale ombudsman achtte deze beslissing
niet juist en gaf het dagelijks bestuur van het zuiveringschap Rivierenland
in overweging, met inachtneming van het bovenstaande, opnieuw te bezien of
verzoeker beschikte over voldoende betalingscapaciteit om de
aanslag verontreinigingsheffing/ingezetenenomslag 1997 te voldoen. Aan het
einde van 1997 was nog geen reactie op deze aanbeveling ontvangen. Eigen bijdrage aan woonlastenIn de zaak die leidde tot rapport 97/357 klaagde verzoeker erover dat
het dagelijks bestuur van het waterschap Groot Salland te Zwolle niet had
voldaan aan zijn verzoeken om kwijtschelding van de aanslagen waterschapslasten
over 1995 en 1996.Artikel 123, tweede lid van de Waterschapswet bepaalt dat de Invorderingswet
1990 van toepassing is ten aanzien van de invordering van waterschapsbelastingen,
als waren zij rijksbelastingen. Krachtens de Invorderingswet 1990 is het antwoord
op de vraag of een belastingschuldige in aanmerking komt voor kwijtschelding
onder meer afhankelijk van diens zogeheten betalingscapaciteit. Op grond van
de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 wordt bij de berekening van de
betalingscapaciteit het bedrag van de netto-woonlasten (tot een bepaald maximum)
in mindering gebracht op de inkomsten, voorzover dat bedrag hoger is dan de
minimale eigen bijdrage in de laagste inkomenscategorie krachtens de Wet individuele
huursubsidie. Getuige de berekening van verzoekers betalingscapaciteit betekende
dit volgens het waterschap dat het bedrag van de minimale eigen bijdrage aan
de woonlasten (op dat moment f 325) volledig in mindering moest worden
gebracht op verzoe- kers daadwerkelijke woonlasten, ook al waren die woonlasten
lager dan f 325. Hierdoor was bij de berekening van verzoekers betalingscapaciteit
sprake van een negatief bedrag aan woonlasten en aan totale uitgaven.De Nationale ombudsman overwoog dat in de tekst van artikel 15 van de
Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990, in de toelichting bij de desbetreffende
wijziging van dat artikel en in de Leidraad Invordering uitsluitend is vermeld
dat het bedrag van f 325 van belang is indien de netto woonlasten hoger
zijn dan dat bedrag. Hieruit was af te leiden dat dit normbedrag van f 325
niet van belang is indien de woonlasten lager zijn dan f 325. De wijze
waarop het waterschap verzoekers betalingscapaciteit had berekend, was dan
ook onjuist. Dit was voor de Nationale ombudsman aanleiding het dagelijks
bestuur van het waterschap Groot Salland in overweging te geven zijn zienswijze
inzake de berekening van de betalingscapaciteit bij verzoeken om kwijtschelding
van waterschapsbelastingen te wijzigingen in die zin, dat het normbedrag (van
f 325) voor de woonlasten niet in mindering wordt gebracht op de inkomsten
van betrokkene in het geval diens werkelijke woonlasten lager zijn dan dit
normbedrag. Het dagelijks bestuur van het waterschap volgde deze aanbeveling
op.Voorts merkte de Nationale ombudsman in deze zaak op dat ook indien in
deze zaak wel een correcte berekeningswijze was toegepast, het waterschap,
gezien het totaal van de inkomsten en relevante uitgaven van verzoeker, tot
de slotsom had moeten komen dat verzoeker beschikte over voldoende betalingscapaciteit.
Wat betreft de afwijzing van de verzoeken om kwijtschelding was de onderzochte
gedraging dan ook behoorlijk. Indieningstermijn verzoek om kwijtschelding; tekst toelichting
op aanslagbiljet.Rapport 97/154 heeft betrekking op de toelichting op het aanslagbiljet
verontreinigingsheffing oppervlaktewateren voor een woonruimte van het hoogheemraadschap
van West-Brabant te Breda voor 1996. Verzoekster klaagde er over dat op deze
toelichting uitsluitend stond vermeld dat een verzoek om kwijtschelding moest
worden ingediend binnen een termijn van 26 weken na de dagtekening van de
aanslag. Verzoekster diende binnen deze termijn een verzoek om kwijtschelding
in. Zij achtte het, gezien de informatie op het aanslagbiljet, niet juist
dat het hoogheemraadschap dit verzoek had afgewezen op grond
van het feit dat het verzoek niet was ingediend binnen drie maanden nadat
zij deze aanslag had betaald.Uit het bepaalde in artikel 26, § 1, onderdeel 3 van de Leidraad
Invordering hoogheemraadschap West-Brabant – dat inhoudelijk gelijk
is aan de overeenkomstige bepaling van de door de Belastingdienst gehanteerde
Leidraad Invordering 1990 – blijkt dat de mogelijkheid tot het verlenen
van kwijtschelding niet beperkt is tot de aanslag die nog geheel of gedeeltelijk
openstaat. Ook voor aanslagen die al zijn voldaan, kan kwijtschelding worden
verleend. In die laatste situatie geldt als voorwaarde dat het verzoek om
kwijtschelding wordt ingediend binnen een termijn van drie maanden nadat de
(laatste) betaling op de aanslag heeft plaatsgevonden. Voorts geldt daarbij
dat de belastingplichtige dient te hebben betaald onder omstandigheden die
aanleiding zouden hebben gegeven tot kwijtschelding indien hij daar eerder
om had verzocht.De Nationale ombudsman overwoog dat uit de door het hoogheemraadschap
overgelegde financiële gegevens betreffende verzoekster bleek dat de
betalingscapaciteit van verzoekster zodanig was dat deze aan kwijtschelding
van de bewuste aanslag in de weg stond. Dit leidde tot het oordeel dat –
wat er ook zij van de termijn waarbinnen het verzoek om kwijtschelding door
verzoekster was ingediend nadat zij de aanslag had voldaan – op materiële
gronden geen kwijtschelding kon worden verleend. Zo bezien was de afwijzende
beslissing van het hoogheemraadschap inhoudelijk terecht.Ten aanzien van de toelichting op het aanslagbiljet overwoog de Nationale
ombudsman dat daarin zonder enige restrictie staat vermeld dat een verzoek
om kwijtschelding moet worden ingediend binnen een termijn van 26 weken na
de dagtekening van de aanslag. Ingeval de aanslag al is betaald, dient het
verzoek echter te worden ingediend binnen drie maanden nadat de (laatste)
betaling heeft plaatsgevonden. Dit laatste punt is echter niet opgenomen in
de toelichting op het aanslagbiljet. Dit leidde tot het oordeel dat deze toelichting
vanuit een oogpunt van een adequate informatieverstrekking tekortschoot. Dit
was aanleiding voor de aanbeveling aan het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap
West-Brabant om in de toelichting op het aanslagbiljet verontreinigingsheffing
oppervlaktewateren voor een woonruimte op te nemen dat terzake van een verzoek
om kwijtschelding van een al betaalde aanslag, in aanvulling op de algemene
indieningstermijn van 26 weken, geldt dat dit verzoek moet worden ingediend
binnen drie maanden na de (laatste) betaling op die aanslag.Het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap liet de Nationale ombudsman
weten de aanbeveling te hebben opgevolgd.In rapport 97/567 kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat het
dagelijks bestuur van het waterschap Friesland te Leeuwarden niet onjuist
had gehandeld door te volharden in de invordering van de aanslagen verontreinigingsheffing
die verzoeker waren opgelegd over 1994, 1995 en 1996, aangezien verzoeker
over voldoende betalingscapaciteit beschikte om deze aanslagen te voldoen.Behalve bovengenoemde vier rapporten werden op het terrein van de kwijtschelding
tien klachten tussentijds afgedaan. In zes zaken werd het onderzoek niet voortgezet
omdat de beslissing van het betreffende waterschap om geen kwijtschelding
te verlenen op voorhand niet onjuist werd geacht, in de overige vier zaken
werd het onderzoek door de Nationale ombudsman beëindigd omdat alsnog
kwijtschelding werd verleend. 22.2.2.3 Overige zaken met betrekking tot de invordering Inwinnen van inlichtingen bij de Gemeentelijke Sociale
DienstRapport 97/359 gaat over het inwinnen van inlichtingen over verzoekers
uitkering door een medewerker van het waterschap Roer en Maas te Sittard bij
de Gemeentelijke Sociale Dienst.Het waterschap had met verzoeker een betalingsregeling getroffen voor
de betaling van de waterschapslasten 1995 en 1996. Nadat het waterschap verzoeker
op zijn betalingsachterstand had gewezen, had verzoeker het waterschap laten
weten niet aan zijn betalingsverplichting te kunnen voldoen, omdat de Gemeentelijke
Sociale Dienst een korting op zijn uitkering had toegepast. Navraag door een
medewerker van het waterschap bij de Gemeentelijke Sociale Dienst wees vervolgens
uit dat er geen korting op verzoekers uitkering werd toegepast. Verzoeker
diende bij de voorzitter van het dagelijks bestuur van het waterschap een
klacht in over de handelwijze van de medewerker.Volgens het waterschap was de medewerker op grond van artikel 475g, derde
lid, van het Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering bevoegd om informatie
bij de Gemeentelijke Sociale Dienst in te winnen.De Nationale ombudsman overwoog echter dat het niet juist was dat het
waterschap zich op deze bepaling beriep. Ingevolge artikel 475g, derde lid,
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering heeft de belastingdeurwaarder van
het waterschap vanaf het moment dat er sprake is van een betekend dwangbevel
de bevoegdheid om bijvoorbeeld bij de Gemeentelijke Sociale Dienst informatie
in te winnen over een uitkering aan een belastingplichtige. Van een betekend
dwangbevel was in dit geval echter nog geen sprake geweest.In reactie op de klacht liet het dagelijks bestuur van het waterschap
de Nationale ombudsman weten dat het inwinnen van informatie bij de Gemeentelijke
Sociale Dienst was gebeurd nadat verzoeker de behandelend medewerker bij het
waterschap te kennen had gegeven dat de oorzaak van zijn betalingsachterstand
was gelegen in het feit dat de Gemeentelijke Sociale Dienst een korting toepaste
op zijn uitkering, terwijl het verzoeker niet duidelijk was waarom deze korting
werd toegepast. Dat een medewerker van het waterschap contact had opgenomen
met de Gemeentelijke Sociale Dienst moest volgens het waterschap dan ook worden
gezien als een vorm van dienstverlening naar verzoeker toe.De Nationale ombudsman oordeelde dat, wat hier ook van zij, voor de handelwijze
van de betrokken ambtenaar geen wettelijke basis aanwezig was geweest. Als
de medewerker het uit een oogpunt van dienstverlening niet wenselijk had gevonden
de invordering na het verstrijken van de afgesproken betalingsdatum zonder
meer voort te zetten, had hij hierover allereerst in contact moeten treden
met verzoeker. Door zonder voorafgaande toestemming van verzoeker bij de Gemeentelijke
Sociale Dienst informatie in te winnen over de inhouding op verzoekers uitkering,
had de betrokken ambtenaar het belang van verzoeker miskend bij respect voor
diens persoonlijke levenssfeer. Diacritische tekensIn de zaak die leidde tot rapport 97/518 klaagde verzoeker erover dat
het waterschap Vallei en Eem te Amersfoort bij de geautomatiseerde aanmaak
van voor hem bestemde correspondentie er niet voor had gezorgd dat zijn naam
op een juiste wijze, namelijk met een u-umlaut, werd vermeld.In reactie op de klacht liet het waterschap de Nationale ombudsman weten
dat het betreffende aanslagbiljet was aangemaakt door gebruik te maken van
de gegevens die de Regionale Energiemaatschappij Utrecht (REMU) vanuit haar
geautomatiseerde informatiesystemen aanleverde. Deze geautomatiseerde systemen
van de REMU waren niet in staat diacritische tekens weer te geven. De Nationale ombudsman overwoog dat van overheidsinstanties in beginsel
mag worden verwacht dat zij hun administratie zodanig inrichten dat persoonsgegevens
correct worden opgenomen in hun geautomatiseerde informatiesystemen, en dat
deze gegevens correct worden vermeld in hun correspondentie met betrokkene.
Het feit dat het waterschap onder meer gebruik maakte van de gegevens die
waren opge- nomen in de computerbestanden van de REMU, en dat deze bestanden
de diacritische tekens niet kunnen weergeven, was op zich geen reden om de
keuze voor het gebruik van die bestanden als zodanig te kritiseren. Wel mocht
worden verwacht dat het waterschap zoveel mogelijk tegemoet zou komen aan
een belastingplichtige die duidelijk zijn bezwaar kenbaar had gemaakt tegen
de onjuiste schrijfwijze van zijn naam. Dat zou kunnen door na te gaan of
voor zo'n geval handmatige verwerking van de persoonsgegevens mogelijk was.
Van het waterschap had in ieder geval mogen worden verwacht dat het nader
was ingegaan op de wens van verzoeker. Dat dit niet was gebeurd, was dan ook
niet juist.In deze zaak is verder van belang dat het dagelijks bestuur van het waterschap
van mening was dat de klacht van verzoeker betrekking had op het algemeen
beleid van het waterschap, namelijk de wijze waarop het waterschap gebruikelijk
de belastingaanslagen laat voorzien van een tenaamstelling. Op dit punt deelde
de Nationale ombudsman het dagelijks bestuur van het waterschap bij brief
van 23 oktober 1997 het volgende mee:«In artikel 16, aanhef en onder a van de Wet Nationale ombudsman
is onder meer bepaald dat de Nationale ombudsman niet bevoegd is tot het instellen
van onderzoek naar aanleiding van een verzoekschrift, indien de aangelegenheid
die aan de orde wordt gesteld, behoort tot het algemeen beleid van het betrokken
bestuursorgaan.Verzoeker klaagt evenwel niet over het algemeen beleid van het waterschap
betreffende de tenaamstelling van belastingaanslagen. Hij klaagt er over dat
zijn eigen achternaam niet juist is weergegeven op een aan hem toegestuurd
aanslagbiljet. Uiteraard zal deze gedraging dan onder meer getoetst moeten
worden aan het beleid van het waterschap op dit punt.Tevens moet worden opgemerkt dat van algemeen beleid van een bestuursorgaan
pas sprake is, indien er een duidelijk besluit ligt van het betrokken bestuursorgaan
om het betreffende beleid aan te houden. In het geval van een waterschap zal
dit inhouden dat wanneer het dagelijks bestuur, in overleg met het algemeen
bestuur, tot het duidelijk kenbare besluit komt om een bepaald beleid in een
zaak te voeren, dit moet worden aangemerkt als algemeen beleid van het waterschap.
Een en ander kunt u naar analogie afleiden uit hetgeen de Nationale ombudsman
in zijn Jaarverslag 1996 op bladzijde 102 over het algemeen regeringsbeleid
naar voren heeft gebracht. Van een dergelijk besluit is in het onderhavige
geval niet gebleken.»Daarnaast werden vier klachten tussentijds afgedaan. Deze klachten hadden
betrekking op onder meer het versturen van aanslagen verontrei- nigingsheffing
naar een verkeerd adres en het niet nakomen van gedane toezeggingen. Nadat
de Nationale ombudsman deze klachten in behandeling had genomen, werden de
onderliggende problemen door het betreffende waterschap alsnog naar tevredenheid
van de verzoekers opgelost. 22.2.3 SchadevergoedingDrie rapporten hebben betrekking op de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding
door het bestuursorgaan van een waterschap. In twee zaken kwam de Nationale
ombudsman tot de conclusie dat de klacht gegrond was, hetgeen tevens aanleiding
was tot het doen van een aanbeveling. Beide zaken betroffen een wijziging
van het waterpeil. In de derde zaak kwam de Nationale ombudsman
tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was.Rapport 97/208 (AB 1997, nr. 332) gaat over de afwijzing door het dagelijks
bestuur van het waterschap Boarnferd te Heerenveen (thans: wetterskip Boarn
en Klif te Joure) van aansprakelijkheid voor de schade die verzoekster had
geleden als gevolg van de verzakking van haar boerderij. Verzoekster en haar
echtgenoot bewoonden vanaf 1989 een tot woonhuis omgebouwde boerderij. Zij
hadden enkele verbouwingen aan de woning uitgevoerd, die in 1992 gereed waren.
Verzoekster constateerde, naar zij stelde, in 1993 scheurvorming in verschillende
wanden van de woning en verzakking van de in het terras aangelegde zitkuil
en de bestrating. Aangezien zij vermoedde dat de oorzaak hiervan was gelegen
in wijzigingen van het waterpeil, legde verzoekster de kwestie voor aan het
waterschap Boarnferd, de waterkwantiteitsbeheerder van het gebied waarin de
woning van verzoekster is gelegen. Het waterschap vroeg vervolgens zijn aansprakelijkheidsverzekeraar
om een onderzoek in te stellen naar het ontstaan van de schade aan verzoeksters
woning. Na onderzoek berichtte de verzekeringsmaatschappij verzoeksters echtgenoot
dat zij het waterschap niet aansprakelijk achtte voor het ontstaan van de
schade. Verzoekster achtte de gronden voor de afwijzing echter niet overtuigend.Artikel 40 van de Wet op de waterhuishouding (Wwh) bevat een regeling
ten aanzien van de vergoeding van de schade die het gevolg is van het vaststellen
of wijzigen van een peilbesluit. Tegen een beslissing van een waterschap ingevolge
artikel 40 Wwh staat beroep open op de rechtbank. Het zou dan ook juister
zijn geweest wanneer het waterschap zelf een besluit zou hebben genomen op
grond van artikel 40 Wwh, en verzoekster zou hebben gewezen op het bestaan
van deze beroepsmogelijkheid, aldus de Nationale ombudsman. Nu dit achterwege
was gebleven, zag de Nationale ombudsman aanleiding om de afwijzing van het
verzoek om schadevergoeding in onderzoek te nemen en te beoordelen. Daarbij
werd de beslissing van de verzekeringsmaatschappij aangemerkt als een besluit
van het waterschap.Uit de overgelegde stukken bleek dat op het punt van het al dan niet aanwezig
zijn van scheuren in de buitenmuur de lezingen van verzoekster en van het
expertisebureau tegenover elkaar stonden. Het expertisebureau baseerde zijn
oordeel met name op het ontbreken van scheuren in de buitenmuren. In die situatie
had, nu het ging om een objectief waarneembaar verschijnsel, volgens de Nationale
ombudsman een nadere inspectie moeten worden opgedragen. Voorts bleek uit
een brief van het expertisebureau dat het bureau, op grond van door het waterschap
verstrekte informatie, ervan was uitgegaan dat het peilbesluit van 1993 geen
wijziging in de waterstand tot gevolg had gehad. Uit de reactie van het waterschap
op de klacht bleek evenwel dat er – in elk geval feitelijk – wel
degelijk een verlaging van het waterpeil had plaatsgevonden (van 2,35 m minus
N.A.P. naar 2,50 m minus N.A.P.). Ervan uitgaande dat het waterpeil niet was
gewijzigd, had het expertisebureau geconcludeerd dat het niet aannemelijk
was dat de scheuren in de woning van verzoekster het gevolg waren van een
peilverlaging. Deze conclusie was, gezien de later door het waterschap verstrekte
informatie over de wijziging van het peil, niet zonder meer houdbaar. De verzekeraar
van het waterschap had geen verder onderzoek gedaan op het punt van de scheuren
in de buitenmuren van het oude gedeelte, en had bovendien de peilverlaging
niet bij zijn onderzoek naar het ontstaan van de schade betrokken. Dat was
niet juist. Overigens viel het op dat de verzekeringsmaatschappij er blijkbaar
van was uitgegaan dat de boerderij van verzoekster een fundering op staal
heeft, terwijl verzoekster stelde dat dit niet het geval was. Het expertisebureau
had ook op dit punt geen onderzoek gedaan. De Nationale ombudsman overwoog, onder verwijzing naar artikel 3:2 en
4:16 van de Awb, dat van een bestuursorgaan mag worden verwacht dat het bij
de voorbereiding van een besluit alle relevante feiten betrekt – waarbij
uiteraard van juiste gegevens moet worden uitgegaan – en op basis daarvan
een zorgvuldige afweging maakt, en verder dat het zijn beslissing voorziet
van een deugdelijke motivering. Dit geldt evenzeer wanneer een bestuursorgaan
ter bepaling van zijn standpunt deskundige derden inschakelt. Aangezien het
waterschap in onvoldoende mate aan deze op hem rustende verplichting had voldaan,
werd het waterschap in overweging gegeven een nieuw onderzoek in te (doen)
stellen naar de oorzaak van de door verzoekster en haar echtgenoot geleden
schade, en om opnieuw te beslissen of er aanleiding bestond om over te gaan
tot toepassing van artikel 40 Wwh.Het waterschap heeft de Nationale ombudsman laten weten de aanbeveling
te zullen opvolgen en een nieuw onderzoek te laten instellen.In de klacht die leidde tot rapport 97/195 stelde verzoeker dat hij schade
had ondervonden als gevolg van de verhoging van het waterpeil door het hoogheemraadschap
Amstel en Vecht te Ouderkerk aan de Amstel. Hij had het hoogheemraadschap
daarom verzocht een deel van deze schade aan hem te vergoeden.Het hoogheemraadschap bestreed dat deze schade het gevolg was van de peilverhoging
en had verzoeker laten weten zich niet gehouden te achten tot vergoeding van
enige schade. Volgens het hoogheemraadschap had verzoeker de hoogte van het
door hem in 1988 aangelegde terras ten onrechte afgestemd op het toentertijd
gebruikelijke waterpeil, in plaats van op het in 1973 vastgestelde peil van
N.A.P. – 1.65 meter. Verder achtte het hoogheemraadschap het aannemelijk
dat het terras was gezakt, aangezien het niet was onderheid.Aan de hand van de door verzoeker en het hoogheemraadschap aangevoerde
stellingen merkte de Nationale ombudsman op dat was komen vast te staan dat
verzoeker (evenals sommige buren) na 1994 wateroverlast had ondervonden. Het
hoogheemraadschap was er niet in geslaagd aannemelijk te maken dat het erf
van verzoeker, afgezien van de autonome maaivelddaling van het gehele gebied,
onderhevig was geweest aan verzakking van enige betekenis. Aan de andere kant
stond vast dat het waterpeil, ter effectuering van een in 1994 genomen en
goedgekeurd peilbesluit, met 10 centimeter was gestegen. De stelling van het
hoogheemraadschap dat de wateroverlast niet (vooral) het gevolg was van deze
peilverhoging, was dan ook niet overtuigend.De Nationale ombudsman overwoog verder dat de peilwijziging niet was ingegeven
door een (voorzienbare) natuurlijke verandering in de hoogte van het maaiveld,
maar het gevolg was geweest van nieuwe inzichten omtrent het gebruik van het
Zijdelmeer. Toepassing van de schadevergoedingsbepaling van artikel 40 van
de Wet op de waterhuishouding lag juist in een dergelijke situatie voor de
hand. Gelet hierop was het niet juist dat het hoogheemraadschap zich, om de
door hem aangevoerde redenen, op het standpunt had gesteld dat verzoeker niet
in aanmerking kwam voor enige schadevergoeding.De Nationale ombudsman gaf het algemeen bestuur van het hoogheemraadschap
Amstel en Vecht in overweging om verzoeker in de gelegenheid te stellen een
opgave te doen van door hem geleden schade en vervolgens, met inachtneming
van hetgeen in dit rapport was overwogen, een nieuwe beslissing te nemen op
het verzoek van verzoeker om schadevergoeding.Het algemeen bestuur van het hoogheemraadschap heeft de Nationale ombudsman
laten weten de aanbeveling te zullen opvolgen.Rapport 97/392 heeft betrekking op het afgraven van de terp van verzoekers
door het polderdistrict Tieler- en Culemborgerwaarden. Volgens verzoekers
was het polderdistrict hiertoe niet gerechtigd geweest en was
deze afgraving bovendien onnodig. Verzoekers waren het dan ook niet eens met
de afwijzing van hun verzoek om een tegemoetkoming in de schade die zij stelden
te hebben geleden als gevolg van deze afgraving. De Nationale ombudsman oordeelde echter dat het polderdistrict, op grond
van een met verzoekers gesloten overeenkomst, wel gerechtigd was, de terp
te laten afgraven, en dat verzoekers daarvoor een schadeloosstelling hadden
ontvangen. De onderzochte gedraging, inhoudende de weigering van het polderdistrict
om verzoekers tegemoet te komen in de schade die zij stelden te hebben geleden
als gevolg van het verwijderen van de terp, was dan ook «behoorlijk». 22.2.4 Overige zaken DienstwoningRapport 97/297 betreft de klacht van verzoekers dat het hoogheemraadschap
Amstel en Vecht te Ouderkerk a/d Amstel aan hen hun voormalige dienstwoning
tot verkoop had aangeboden voor 90% van de vrije verkeerswaarde.Verzoeker was tot medio 1995 gedurende 27 jaar als machinist in dienst
geweest van het hoogheemraadschap. Ingevolge het in 1993 vastgestelde beleid
inzake dienstwoningen biedt het hoogheemraadschap aan parttimers, ongeacht
de lengte van hun dienstverband, dienstwoningen aan voor 90% van de vrije
verkeerswaarde, en aan fulltimers met een dienstverband langer dan 20 jaar
voor 80%. Verzoekers waren het niet eens met het gemaakte onderscheid.De Nationale ombudsman overwoog dat het hoogheemraadschap eigenaar was
van de door verzoekers bewoonde woning. Uitgangspunt moest dan ook zijn dat
het het hoogheemraadschap, als eigenaar van de dienstwoning, in beginsel vrij
stond om te bepalen voor welke prijs het de woning aan verzoekers wenste aan
te bieden, zoals het verzoekers vrij stond om te besluiten of zij de vraagprijs
al dan niet wilden aanvaarden. Hierbij paste echter de volgende kanttekening.
Ingevolge artikel 3:14 van het Burgerlijk Wetboek en artikel 3:1 van de Algemene
wet bestuursrecht was het hoogheemraadschap, als bestuursorgaan, ook in deze
kwestie gehouden te handelen in overeenstemming met bestuursrechtelijke normen,
waaronder de in de Awb neergelegde eisen van zorgvuldigheid en belangenafweging.
Daarnaast rustte op het hoogheemraadschap de plicht om zich jegens verzoeker
op te stellen als een goed werkgever.In de nota Beleid inzake dienstwoningen van november 1993 had het algemeen
bestuur van het hoogheemraadschap onder meer vastgesteld op basis van welke
uitgangspunten de vraagprijs voor dienstwoningen zou worden bepaald. Uit de
reactie van het hoogheemraadschap bleek dat dit beleid in alle gevallen van
verkoop van dienstwoningen was toegepast. Door het opstellen en vastleggen
van een beleid had het hoogheemraadschap inzichtelijk en toetsbaar gemaakt
hoe het daarbij te werk zou gaan.In de nota werd wat betreft de verkoop van dienstwoningen een onderscheid
gemaakt tussen medewerkers met een fulltime dienstverband en medewerkers met
een parttime dienstverband. Uit de reactie van het hoogheemraadschap op de
klacht bleek dat dit onderscheid was gebaseerd op het feit dat fulltimers
voor hun inkomen geheel afhankelijk waren van het hoogheemraadschap en op
een veronderstelde grotere emotionele betrokkenheid bij het hoogheemraadschap
van fulltimers met een dienstverband van meer dan tien jaar.De Nationale ombudsman oordeelde dat het hoogheemraadschap bij het bepalen
van de hoogte van de prijzen voor het verkrijgen van dienstwoningen in redelijkheid
betekenis heeft kunnen toekennen aan de grotere (financiële) afhankelijkheidsrelatie
van fulltimers.Verzoekers hebben aangevoerd dat verzoeker weliswaar een parttime dienstverband
had gehad, maar dat ook zij continu beschikbaar moesten zijn voor het verrichten
van werkzaamheden. Het hoogheemraadschap bestreed dit echter,
door erop te wijzen dat er niet altijd bemalen behoefde te worden en dat voor
verzoekers, op grond van ervaring, voorzienbaar was wanneer er bemaling diende
plaats te vinden.De Nationale ombudsman heeft de stelling van verzoekers aldus begrepen,
dat zij, gezien de aard van de te verrichten werkzaamheden, voortdurende aandacht
dienden te hebben voor de vraag of, wanneer en in hoeverre bemaling en bijkomende
werkzaamheden noodzakelijk waren. Dat bracht op zichzelf echter nog niet met
zich mee dat het dienstverband van verzoeker om die reden moest worden aangemerkt
als een fulltime dienstverband. Een fulltime dienstverband liet immers in
beginsel geen ruimte voor het verwerven van neveninkomsten van substantiële
aard, waartoe verzoeker wel de gelegenheid had gehad. Daarbij kwam dat ook
aan een bepaalde groep fulltimers, te weten die met een dienstverband korter
dan tien jaar, de dienstwoning voor een vraagprijs gebaseerd op 90% van de
vrije verkeerswaarde was of zou worden aangeboden. Overigens achtte de Nationale
ombudsman het argument van het hoogheemraadschap van een grotere emotionele
betrokkenheid van fulltimers bij het hoogheemraadschap niet erg gelukkig.
Gezien de lengte van het dienstverband van verzoeker, de aard van het werk
en de betrokkenheid van verzoekster bij de werkzaamheden waren hun gevoelens
op dit punt zeker begrijpelijk. Niettemin was de Nationale ombudsman van oordeel
dat het hoogheemraadschap, uitgaande van een parttime dienstverband van verzoeker,
in redelijkheid had kunnen besluiten tot het aanbod tegen een percentage van
90, zulks op basis van de nota Beleid inzake dienstwoningen. De onderzochte
gedraging was dan ook «behoorlijk». 23 PROVINCIES 23.1 Algemeen 23.1.1 Het proefprojectZoals is beschreven in het Jaarverslag 1996 (blz. 379) zijn de provincies
met ingang van 1 juli 1996 binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
gebracht. Deze aansluiting gold aanvankelijk tot 1 januari 1998 en is, zoals
in hoofdstuk 2, § 2.1.3.2, nader is uiteengezet, verlengd tot 1
januari 1999.Op het Bureau Nationale ombudsman is een projectgroep geformeerd die is
belast met de behandeling van klachten over de bestuursorganen van de provincies
alsmede van de gemeenten die zich in het kader van het zogenoemde proefproject
bij de Nationale ombudsman hebben aangesloten (zie voor de behandeling van
de klachten over deze gemeenten hoofdstuk 24 van dit Jaarverslag). Twee onderzoekers
van deze projectgroep zijn aangewezen als coördinator, en fungeren daarbij
onder meer als contactpersoon voor de provincies.Elke provincie heeft een contactambtenaar aangewezen als aanspreekpunt
voor het Bureau Nationale ombudsman.Op 4 november 1997 vond op het Bureau Nationale ombudsman een bijeenkomst
plaats met de contactambtenaren van de provincies en de betrokken gemeenten.
Deze vergadering had onder meer tot doel ervaringen uit te wisselen die gedurende
ruim een jaar waren opgedaan met de behandeling van klachten in het kader
van het proefproject. Voorts werd informatie uitgewisseld over de toepassing
van de diverse provinciale en gemeentelijke klachtenregelingen. Daarnaast
werd gesproken over de ervaringen en plannen ten aanzien van voorlichtingsactiviteiten.
De Nationale ombudsman benadrukte in dit verband het belang dat burgers goed
worden geïnformeerd over de klachtmogelijkheden die voor hen openstaan.
Aangegeven werd dat de Afdeling Voorlichting van het Bureau Nationale ombudsman
beschikbaar is om in voorlichtingsactiviteiten over de bevoegdheidsuitbreiding
van de Nationale ombudsman een ondersteunende rol te spelen.Het Ministerie van Binnenlandse Zaken verzorgt de evaluatie van het proefproject
(zie in dit verband hoofdstuk 2, § 2.1.4.1). 23.1.2 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van de provincies bevat deze paragraaf een cijfermatig
overzicht (zie de tabellen 1a en 1b).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie ook hierna, § 23.2.2;
zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1a Provincies: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  5 Ontvangen
in 1997  + 25Te behandelen  30Afgedaan     1) niet in onderzoek 21   2) onderzoek      a. rapport5 – 27  
b. tussentijds beëindigd16 In behandeling per 01/01/98  3Tabel 1b Provincies: verdeling verzoekschriften Provincie schriftelijk  19971996Groningen40 Friesland00 Drenthe00Overijssel01 Gelderland62 Utrecht68Noord-Holland25 Zuid-Holland20 Zeeland12Noord-Brabant30 Limburg31 Flevoland10 2819De Nationale ombudsman ontving in 1997 28 klachten (waarvan drie buitenwettelijk
op grond van artikel 30 WNo) over provincies (1996: 19). Evenals in 1996 leidden
de meeste van de klachten, om verschillende redenen, niet tot een onderzoek
door de Nationale ombudsman. In zes gevallen bleef de klacht buiten onderzoek
omdat nog niet was voldaan aan het kenbaarheidsvereiste. In elf gevallen was
de Nationale ombudsman ingevolge het bepaalde in artikel 16 en 14 WNo (zie
voor de toepassing van deze bepalingen ook hoofdstuk 6 van dit jaarverslag)
niet bevoegd ten aanzien van de gedraging waarover werd geklaagd, respectievelijk
werd de verzoeker niet ontvankelijk verklaard. Tevens was de Nationale ombudsman
op grond van artikel 30 WNo in drie gevallen niet bevoegd tot het instellen
van een onderzoek omdat de klacht een gedraging betrof die zich had voorgedaan
voor 1 juli 1996. In één geval trok verzoeker zijn klacht in. 23.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de provincies 23.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomenIn 1997 werden zes zaken na onderzoek door de Nationale ombudsman afgehandeld.
In vijf gevallen werd een rapport uitgebracht. In één zaak werd
het onderzoek tussentijds beëindigd. In de vijf zaken die leidden tot
een rapport waren gedeputeerde staten van de desbetreffende provincie steeds
het verantwoordelijk bestuursorgaan.Drie rapporten betreffen gedeputeerde staten van Gelderland, de twee andere
rapporten hebben betrekking op gedeputeerde staten van Flevoland respectievelijk
van Groningen.In drie van deze zaken verklaarde de Nationale ombudsman de onderzochte
klacht niet gegrond, in één zaak gegrond, en in de andere zaak
deels gegrond en deels niet gegrond. GelderlandIn de zaak die leidde tot rapport 97/178 was de klacht ingediend door
een inwoner van Dieren. Verzoeker had gesolliciteerd naar de functie van muskusrattenbestrijder
bij de provincie Gelderland. De provincie had verzoeker afgewezen.De Nationale ombudsman achtte de klacht van verzoeker over de afwijzing
niet gegrond. In dat verband overwoog hij dat een bestuursorgaan bij zijn
personeelsbeleid beleidsvrijheid heeft, en dat de Nationale ombudsman dat
beleid slechts marginaal kan toetsen. Aangezien het beleid van de provincie
erop was gericht om de functie van muskusrattenbestrijder primair te laten
vervullen door laag-opgeleiden, zag de Nationale ombudsman geen reden de provincie
te verwijten dat betrokkene gezien zijn – te hoge – opleiding
was afgewezen. In dat verband wees de Nationale ombudsman erop dat aan betrokkene
geen toezeggingen waren gedaan, terwijl evenmin anderszins bij hem de gerechtvaardigde
verwachting was gewekt dat hij wel voor de bedoelde functie in aanmerking
kwam. De Nationale ombudsman oordeelde wel dat de provincie betrokkene onnodig
lang in onwetendheid had laten verkeren over het besluit om hem niet in aanmerking
te brengen voor de functie van rattenbestrijder.In reactie op het rapport lieten gedeputeerde staten weten dat zij het
oordeel van de Nationale ombudsman onderschreven, en dat de klacht van betrokkene
en het rapport zouden worden behandeld in het Interdienstelijk Overleg Personeelscoördinatoren.Het tweede rapport over de provincie Gelderland (rapport 97/417) betreft
de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding.Volgens vaste praktijk in dit soort zaken (zie Jaarverslag 1995, blz.
31) stelde de Nationale ombudsman zich, gezien de bevoegdheid van de burgerlijke
rechter, bij de beoordeling van deze afwijzing terughoudend op. Op basis van
de onderzoekbevindingen oordeelde hij dat de gronden waarop de aanspraak van
de betrokkene op schadevergoeding berustte niet zo evident juist waren dat
gedeputeerde staten niet in redelijkheid tot hun afwijzende besluit hadden
kunnen komen.Verzoekers klacht werd dan ook niet gegrond verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 97/461 (JB 1997, nr. 293) ging het om
de vraag of gedeputeerde staten van de provincie Gelderland aan de betrokken
verzoeker een afschrift hadden moeten sturen van het besluit waarbij zij het
bestemmingsplan Buitengebied van de gemeente Ruurlo gedeeltelijk goedkeurden,
maar waarbij zij onder meer goedkeuring onthielden aan de woonbestemming van
verzoekers perceel.De Nationale ombudsman merkte op dat in de Wet op de Ruimtelijke Ordening
niet is voorgeschreven dat gedeputeerde staten aan andere belanghebbenden
dan aan degenen die bedenkingen hebben ingebracht tegen een door de gemeenteraad
vastgesteld bestemmingsplan, een afschrift van hun goedkeuringsbesluit dienen
toe te zenden. Hij overwoog echter dat dit nog niet zonder meer betekende
dat zij, bezien vanuit een oogpunt van behoorlijkheid, tegenover verzoeker
correct hadden gehandeld door hem niet een kopie van hun besluit toe te zenden.
In dat verband wees de Nationale ombudsman erop dat uit jurisprudentie van
de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State blijkt dat de in de
Wet op de Ruimtelijke Ordening voorgeschreven eisen voor de bekendmaking van
besluiten moeten worden beschouwd als minimale waarborgen voor de rechtzoekenden.
Aangezien verzoeker, als rechtstreeks belanghebbende, de moeite had genomen
om zijn standpunt aan gedeputeerde staten kenbaar te maken, en aangezien het
besluit van gedeputeerde staten voor hem negatief was, oordeelde de Nationale
ombudsman dat van gedeputeerde staten had mogen worden verwacht dat zij, vanuit
een oogpunt van actieve informatieverstrekking en vanuit een
oogpunt van dienstbetoon, ook aan verzoeker een afschrift van hun besluit
hadden gezonden.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht dan ook gegrond.De provincie liet weten dat naar aanleiding van het rapport was besloten
om in de toekomst in soortgelijke gevallen aan iedere bij de provincie bekende
belanghebbende een afschrift van de beslissing te sturen. FlevolandIn de zaak die de provincie Flevoland betrof en die leidde tot rapport
97/349 (AB 1997, nr. 449, m.n. GC), ging het om de door gedeputeerde staten
verstrekte informatie over de vraag of de provincie mocht overgaan tot het
heffen van een provinciale opslag op de omroepbijdrage voor de financiering
van regionale televisie op een moment dat de uitzendingen van de regionale
televisie nog niet waren begonnen.De Nationale ombudsman oordeelde dat niet valt in te zien dat onder de
kosten die dienen ter bestrijding van regionale televisie-omroep niet eveneens
kosten kunnen worden begrepen die gemaakt (moeten) worden alvorens tot daadwerkelijke
uitzending kan worden overgegaan. Hij was het dan ook met de opvatting van
gedeputeerde staten op dit punt eens, en verklaarde de klacht niet gegrond. GroningenIn de zaak over de provincie Groningen die leidde tot rapport 97/516 betrof
de klacht de afwijzing van een verzoek om kwijtschelding van de verontreinigingsheffing
1997.De Nationale ombudsman oordeelde dat de afwijzing in overeenstemming was
met het bepaalde in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990, en verklaarde
de klacht in verband daarmee niet gegrond. 23.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenHieronder worden enkele zaken beschreven die niet leidden tot onderzoek,
om aldus enig inzicht te geven in de verschillende gronden in de artikelen
16 en 14 van de Wet Nationale ombudsman die tot zo'n besluit van de Nationale
ombudsman kunnen leiden. BelastingenIn een aantal zaken werd geklaagd over de heffing van verontreinigingsheffing
of over de afwijzing van een verzoek om kwijtschelding van opgelegde belastingen.Vermeldenswaard is een klacht over de provincie Groningen. Verzoeker klaagde
erover dat de provincie tweepersoonshuishoudens voor de verontreinigingsheffing
aansloeg voor drie vervuilingseenheden. Volgens verzoeker moest de wetgeving
op dit punt worden veranderd. De Nationale ombudsman merkte op dat de basis
voor het heffen van de verontreinigingsheffing is gelegen in de Wet Verontreiniging
Oppervlaktewateren. Verzoeker werd er in dit geval op gewezen dat de Nationale
ombudsman, op grond van het bepaalde in artikel 16b WNo, niet bevoegd is om
klachten over de inhoud van wettelijke voorschriften te behandelen.Een ander geval betrof een klacht over de provincie Utrecht. In dat geval
was de Nationale ombudsman niet bevoegd een onderzoek in te stellen ingevolge
het bepaalde in artikel 16 onder c dan wel onder f WNo, omdat de mogelijkheid
van bezwaar en beroep openstond of had opengestaan. SchadevergoedingMet enige regelmaat ontvangt de Nationale ombudsman klachten over de afwijzing
van een verzoek om schadevergoeding. Een voorbeeld daarvan is het geval van
het schade aan een fiets die verzoeker stelde te hebben geleden als gevolg
van een val door een aanrijding met een hooibaal op een provinciale
weg. Verzoeker had de provincie Noord-Brabant, als wegbeheerder, aansprakelijk
gesteld. De provincie had ter motivering van de afwijzing van het verzoek
om schadevergoeding aangevoerd dat maaiwerkzaamheden waartoe de provincie
opdracht had gegeven zorgvuldig waren uitgevoerd, en dat de hooibaal kennelijk
door toedoen van een derde op het fietspad terecht was gekomen.De Nationale ombudsman besloot op grond van artikel 14b WNo geen onderzoek
in te stellen, gelet op de door de provincie aangevoerde gronden voor het
besluit tot de afwijzing van de gevraagde schadevergoeding. Ruimtelijke ordeningEen klacht over de provincie Zuid-Holland hield in dat de provincie een
verklaring van geen bezwaar had afgegeven voor de realisering van hoogbouw
dichtbij de flat waar hij woont. Deze klacht werd, op grond van artikel 16c
WNo, niet door de Nationale ombudsman in onderzoek genomen, omdat een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening openstond. OverigeDe Nationale ombudsman werd ook benaderd met klachten over de behandelingsduur
van bezwaarschriften en over de afwijzing van subsidieaanvragen.Ten aanzien van een klacht over de provincie Zuid-Holland over het uitblijven
van een reactie op een bezwaarschrift bleef, op grond van artikel 14h WNo,
een onderzoek achterwege omdat verzoeker niet had voldaan aan het kenbaarheidsvereiste.
Dit vereiste houdt in dat de klacht in beginsel eerst aan het betrokken bestuursorgaan
dient te worden voorgelegd, en dat dit bestuursorgaan de gelegenheid moet
hebben gekregen om op de klacht te reageren. Op verzoek van verzoekster zond
de Nationale ombudsman deze klacht door naar de provincie Zuid-Holland. Een klacht over de provincie Noord-Holland over het niet adequaat optreden
tegen geluidoverlast die verzoeker ondervond van een naburige fabriek werd
eveneens op grond van het bepaalde in artikel 14h WNo niet in onderzoek genomen.
De klacht was namelijk tegelijkertijd aan de provincie voorgelegd, die haar
in behandeling had genomen.Voorts ontving de Nationale ombudsman een klacht over het niet verlenen
van een milieuvergunning. Het betrof een klacht over de provincie Utrecht,
die geen milieuvergunning had verleend aan een firma die schade-auto's repareert
en die in verband daarmee moest sluiten. In dit geval bleef, ingevolge artikel
16c WNo, onderzoek achterwege omdat verzoeker beroep had ingesteld bij de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.Een deel van de ontvangen verzoekschriften is voorts niet in onderzoek
genomen omdat de gedraging had plaatsgevonden voor de aansluiting bij de Nationale
ombudsman, 1 juli 1996. Dit betrof onder meer een klacht over de wijze waarop
de provincie Noord-Brabant had gehandeld naar aanleiding van een ongeval op
een provinciale weg. Het ongeval had plaatsgevonden in 1969 en de gebeurtenissen
waarover verzoeker klaagde, vielen ruim voor 1 juli 1996. 24 GEMEENTEN 24.1 Algemeen 24.1.1 Het proefproject De aansluiting van gemeentenZoals is beschreven in het Jaarverslag 1996 (blz. 379) zijn met ingang
van 1 juli 1996 zeven gemeenten – Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest,
Roermond, Voorschoten en Weert – op eigen verzoek in het kader van een
proefproject binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman gebracht. Aanvankelijk
gold deze aansluiting tot 1 januari 1998. Inmiddels is – zoals in hoofdstuk
2, § 2.1.3.2, nader is uiteengezet – de aansluiting verlengd
tot 1 januari 1999.Met ingang van 1 november 1997 zijn, naast bovengenoemde zeven gemeenten,
elf andere gemeenten onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman gebracht.
Deze elf gemeenten maakten gebruik van de tweede mogelijkheid die Staatssecretaris
Kohnstamm van Binnenlandse Zaken heeft geboden voor aansluiting bij de Nationale
ombudsman in het kader van het proefproject. Het gaat om de gemeenten Beverwijk,
Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp,
Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk en Venlo. Deze aansluiting geldt eveneens
tot 1 januari 1999 (zie verder hoofdstuk 2, § 2.1.3.1). Contacten met de gemeentenZoals ook in hoofdstuk 23 (over de provincies) is besproken, is op het
Bureau Nationale ombudsman een projectgroep geformeerd die is belast met de
behandeling van klachten over de provincies en over de gemeenten die in het
kader van het proefproject onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
vallen. Twee onderzoekers van deze projectgroep zijn aangewezen als coördinator,
en zijn onder meer contactpersoon voor de gemeenten.De betrokken gemeenten hebben – op verzoek van de Nationale ombudsman –
elk een contactambtenaar aangewezen. De coördinatoren van de projectgroep
bij de Nationale ombudsman hebben, ter kennismaking, de contactambtenaren
bezocht van de gemeenten die gebruik hebben gemaakt van de tweede mogelijkheid
om zich aan te sluiten. Daarnaast hebben leden van de projectgroep in de gemeenten
Haarlemmermeer, Nijkerk en Brummen voorlichtingsbijeenkomsten gehouden over
de klachtbehandeling door de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman heeft op 5 februari 1997 een bezoek gebracht aan
Apeldoorn, en op 4 maart 1997 aan Enschede.Op 4 november vond op het Bureau Nationale ombudsman een vergadering plaats
met de contactambtenaren van de provincies en de betrokken gemeenten (zie
voor een beschrijving van deze bijeenkomst hoofdstuk 23, § 23.1).
Voor de contactambtenaren van gemeenten die gebruik hebben gemaakt van de
tweede mogelijkheid voor aansluiting bij de Nationale ombudsman bood deze
bijeenkomst tevens de gelegenheid om kennis te maken met elkaar en met de
Nationale ombudsman en de leden van de projectgroep. Aangegeven werd onder
meer dat de Afdeling Voorlichting van het Bureau Nationale ombudsman voor
de introductie van de Nationale ombudsman in de nieuw aangesloten gemeenten
bereid is een actieve en ondersteunende rol te spelen.Verder verstrekten de stafmedewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
op verzoek van een aantal van de betrokken gemeenten advies bij de voorbereiding
van de nieuwe interne klachtenregelingen. Contacten met de klager; spreekuurIn de gemeente Apeldoorn heeft de Nationale ombudsman een spreekuur op
afspraak (zie Jaarverslag 1996, blz. 384–386). In 1997 werd dit spreekuur
slechts tweemaal daadwerkelijk gehouden. De ervaring heeft geleerd dat in
de meeste gevallen in het telefonisch contact dat wordt opgenomen met het
oog op een afspraak de kwestie direct kan worden besproken. Wanneer vervolgens
voldoende duidelijk is of èn wanneer een klacht door de Nationale ombudsman
in behandeling kan worden genomen, is er veelal geen reden meer voor een verdere
afspraak. Dit laat onverlet dat de betrokken medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman te allen tijde bereid waren en zijn tot zo'n afspraak als daar wel
reden voor was en is.Verder vindt uiteraard direct contact plaats met – onder meer –
de klager in het kader van een eventueel onderzoek of een interventie. Indien
daarvoor reden is, komen de onderzoekers daarvoor ook naar de betreffende
gemeente. 24.1.2 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1997 op het terrein van de gemeenten bevat deze paragraaf een cijfermatig
overzicht (zie de tabellen 1a en 1b).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie ook hierna, § 24.2.2;
zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1a Gemeenten: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/97  9 Ontvangen
in 1997  + 50Te behandelen  59Afgedaan     1) niet in onderzoek 42   2) onderzoek      a. rapport5 – 53  
b. tussentijds beëindigd611 In
behandeling per 01/01/98  6Tabel 1b Gemeenten: verdeling verzoekschriften Gemeente schriftelijk  19971996Apeldoorn2812 Enschede165 Katwijk11Oegstgeest70 Roermond34 Voorschoten20Weert54 Haarlemmermeer40 Haarlemmerliede
& Spaarnwoude10 Beverwijk10 Venlo10Overige gemeenten 2e instap00  6926In 1997 ontving de Nationale ombudsman 69 klachten (dit getal is inclusief
buitenwettelijke klachten) over gemeenten die zich bij de Nationale ombudsman
hebben aangesloten (1996: 26). In elf gevallen werd een in onderzoek
genomen klacht in 1997 met een rapport of een interventie afgerond.De meeste ontvangen klachten leidden (nog) niet tot een onderzoek. De
redenen daarvoor zijn verschillend. Zo was in 23 gevallen nog niet voldaan
aan het kenbaarheidsvereiste. In 24 gevallen was één van de
(andere) omstandigheden die zijn neergelegd in artikel 14 en 16 WNo van toepassing.
Verder was de Nationale ombudsman in vijf gevallen niet bevoegd op grond van
artikel 30 van de WNo, omdat de betreffende gedraging lag voor de datum waarop
de gemeenten werd aangesloten bij de Nationale ombudsman. 24.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van gemeenten 24.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomen RapportenIn 1997, het eerste volle jaar dat de Nationale ombudsman bevoegd was
ten aanzien van een aantal gemeenten, zijn vijf rapporten uitgebracht. Deze
vijf rapporten betreffen alle de gemeente Apeldoorn; steeds was het college
van burgemeester en wethouders het verantwoordelijke bestuursorgaan.In één zaak verklaarde de Nationale ombudsman de onderzochte
klacht niet gegrond; in drie zaken was de klacht gegrond, en in de laatste
zaak deels gegrond en deels niet gegrond. Afhandeling bezwaarschriftHet eerste rapport dat uitkwam over de gemeente Apeldoorn betreft de afdeling
gemeentebelastingen (rapport 97/87; AB 1997, nr. 209, m.n. PJS; JB 1997, nr.
110, m.n. A. R. Neerhof). Verzoekers klacht betrof onder meer het uitblijven
van beslissingen op zijn bezwaarschriften tegen de aanslagen baatbelasting
over 1992, 1993 en 1994.In het kader van het onderzoek van de Nationale ombudsman stelde het college
van burgemeester en wethouders dat verzoeker zijn bezwaarschrift tegen de
aanslag over 1992 tijdens een telefoongesprek had ingetrokken. Verzoeker liet
echter weten dat hij zich dat niet wist te herinneren.Vaststond wel dat de gemeente verzoeker niet schriftelijk had laten weten
dat geen uitspraak meer zou worden gedaan op zijn bezwaarschrift. Omdat het hier ging om een formeel bezwaar, en ook om het voorkomen van
misverstanden, had de gemeente dat volgens de Nationale ombuds- man wèl
moeten doen. Uit de informatie van de zijde van de gemeente bleek dat het
nog steeds geen vaste praktijk was om in dit soort gevallen een schriftelijke
bevestiging aan de betrokkene te sturen. Daarom deed de Nationale ombudsman
het college van burgemeester en wethouders de aanbeveling om te bevorderen
dat de telefonische intrekking van een bezwaarschrift te allen tijde schriftelijk
wordt bevestigd. Deze aanbeveling werd opgevolgd.Met betrekking tot de behandelingsduur van verzoekers bezwaarschrift tegen
de aanslag over 1994 beriepen burgemeester en wethouders zich er in deze zaak
op dat de termijn van één jaar in de Algemene wet inzake rijksbelastingen,
die ook van toepassing is op gemeentelijke belastingen, nog niet was verstreken.De Nationale ombudsman overwoog in dat verband dat, blijkens de geschiedenis
van de desbetreffende termijnbepaling, de wetgever in verband met de ingewikkeldheid
van een groot aantal belastingbeschikkingen de beslistermijn in fiscale zaken
ruimer heeft willen stellen dan de algemene termijnen van de Algemene wet
bestuursrecht. In dit geval ging het echter niet om een gecompliceerde
zaak. Voor de beantwoording van de vraag of in dit geval een nog redelijk
te achten termijn was overschreden, vond de Nationale ombudsman een aanknopingspunt
in het «Voorschrift Algemene wet bestuursrecht» van de Staatssecretaris
van Financiën. In dat voorschrift is uitgangspunt dat reguliere bezwaarschriften
in beginsel binnen drie maanden worden afgehandeld. Op verzoekers, eenvoudig
af te handelen, bezwaarschrift was echter na acht maanden nog niet beslist.
Daarom verklaarde de Nationale ombudsman de klacht ook op dit onderdeel gegrond
(zie voor een overeenkomstig probleem bij een waterschap hoofdstuk 22, § 22.2.1,
waar wordt gesproken over een mogelijke voorbeeldfunctie op dit punt van de
Belastingdienst). ToezeggingIn de zaak die leidde tot rapport 97/346 klaagde verzoeker erover dat
de een ambtenaar van de afdeling Projectontwikkeling en Bedrijfscontacten
van de gemeente Apeldoorn hem bij herhaling had voorgehouden dat de gemeente
zou meewerken aan zijn plan om een stuk grond te verkopen aan een projectontwikkelaar,
ten behoeve van de bouw van woningen in de vrije sector. Vervolgens had de
gemeente echter, toen hij al had geïnvesteerd in de verplaatsing van
zijn detailhandel, laten weten dat zij op de betreffende grond sociale woningbouw
wilde realiseren.De Nationale ombudsman stelde vast dat tijdens de contacten tussen verzoeker
en de betrokken ambtenaar van de afdeling Projectontwikkeling en Bedrijfscontacten
geen concrete afspraken waren gemaakt over bijvoorbeeld de prijsklasse van
de te realiseren woningen. Hij overwoog dat daaruit kon worden opgemaakt dat
de uitlatingen van de ambtenaar in feite niet meer hadden ingehouden dan de
mededeling dat de gemeente in beginsel niet onwelwillend stond tegenover verzoekers
plan. In dit verband achtte de Nationale ombudsman ook van belang dat verzoeker
zich had kunnen en moeten realiseren dat deze ambtenaar niet in de positie
verkeerde om hem ten aanzien van de haalbaarheid van zijn plan stellige toezeggingen
te doen, waaraan de gemeente zou zijn gebonden.De klacht dat de gemeente niet zonder meer medewerking had verleend aan
het plan van verzoeker werd dan ook niet gegrond verklaard. Adoptie en de GBAIn de zaak die leidde tot rapport 97/165 klaagde de vader van een Chinees
adoptiekind over de gegevens die de afdeling Burgerzaken van de gemeente Apeldoorn
had verlangd voor de vermelding van de nationaliteit van zijn adoptief dochter
in de gemeentelijke basisadministratie (GBA). Naast het Chinese paspoort van
zijn dochter en naast een telexbericht van de Nederlandse ambassade te Peking
en een mondelinge verklaring van de Chinese ambassade in Den Haag dat personen
met een Chinees paspoort de Chinese nationaliteit bezitten, werd ook nog een
uitdrukkelijke schriftelijke verklaring van de ambassade verlangd.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. Geen van de betrokkenen
had twijfel geuit over de juistheid van de telefonisch door de Chinese ambassade
aan de gemeente verstrekte informatie. Daarom had de Afdeling Burgerzaken
er, naar het oordeel van de Nationale ombudsman, op basis van die informatie
zonder meer van mogen uitgaan dat de dochter van verzoeker de Chinese nationaliteit
bezat en had zij op grond van artikel 43 van de Wet GBA moeten overgaan tot
het opnemen van de Chinese nationaliteit in de GBA. De Afdeling had zich –
aldus de Nationale ombudsman in het rapport – tegenover verzoeker onnodig
formalistisch opgesteld door van hem te vergen dat hij ook nog eens de schriftelijke
verklaring van de Chinese ambassade over zou leggen.De twee andere zaken, waarin de klachten door de Nationale ombudsman gegrond
werden verklaard, betroffen de behandelingsduur van een aantal bezwaarschriften
door de Sector Stadsontwikkeling (rapport 97/379) en de aanschrijving van
een weduwe op haar eigen naam, in plaats van op die van wijlen haar echtgenoot
door de gemeentelijke sociale dienst (rapport 97/463). InterventiesNaast deze vijf zaken die leidden tot een rapport werden zes klachten
afgedaan via de interventie-methode. Deze klachten betroffen de gemeente Apeldoorn
(drie zaken), de gemeente Enschede (twee zaken) en de gemeente Oegstgeest
(één zaak).Als voorbeeld is daarbij vermeldenswaard een interventie naar aanleiding
van een klacht over de gemeente Enschede. De Gemeentelijke Sociale Dienst
(GSD) had van verzoekster een teveel uitbetaald bedrag aan bijstandsuitkering
teruggevorderd. Hoewel de vordering formeel gezien niet onjuist was, zag de
GSD – nadat het onderzoek door de Nationale ombudsman was geopend –
in de bijzondere omstandigheden van dit concrete geval (de inmiddels verstreken
termijn, de onduidelijkheid van de vordering en het feit dat verzoekster inmiddels
een nieuwe start had gemaakt in haar leven) aanleiding het bedrag niet langer
in te vorderen. Verzoekster was tevreden met dit resultaat. Daarop beëindigde
de Nationale ombudsman het onderzoek. 24.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenHieronder worden enkele zaken beschreven die niet leidden tot onderzoek,
om aldus enig inzicht te geven in de verschillende gronden in de artikelen
16 en 14 van de Wet Nationale ombudsman die tot zo'n besluit van de Nationale
ombudsman kunnen leiden. Onbevoegdheid Nationale ombudsmanEén zaak werd in verband met onbevoegdheid van de Nationale ombudsman
niet in onderzoek genomen. Het betrof een klacht over een wijkraad in de gemeente
Apeldoorn. Verzoeker klaagde erover dat de wijkraad een onjuiste mededeling
zou hebben gedaan in een plaatselijke nieuwsbrief, waarvoor hij de gemeente
Apeldoorn – als uitgever van deze nieuwsbrief – verantwoordelijk
stelde.De Nationale ombudsman heeft deze klacht niet in onderzoek genomen, omdat
uit bestudering van de toepasselijke reglementen bleek dat de betreffende
wijkraad niet werkzaam was onder verantwoordelijkheid van de gemeente Apeldoorn.
De gemeente was dan ook niet verantwoordelijk voor de door de wijkraad gedane
uitspraak die door verzoeker werd betwist. KenbaarheidsvereisteIn 23 gevallen bleef de klacht buiten onderzoek omdat nog niet was voldaan
aan het kenbaarheidsvereiste.In ongeveer de helft van de gevallen waarin op het moment van indiening
van de klacht niet aan het kenbaarheidsvereiste was voldaan, maakte de klager
gebruik van de mogelijkheid om de klacht te laten doorsturen via de Nationale
ombudsman. Over het algemeen reageerden de betrokken gemeenten adequaat op
de klachten die het Bureau Nationale ombuds- man doorzond; zij stelden de
Nationale ombudsman ook op de hoogte van de afhandeling van de klacht. In
veel van deze gevallen waren verzoe- kers tevreden over de klachtafhandeling
door de betrokken gemeente.Een voorbeeld van het doorzenden van een klacht betreft de handelwijze
van de sociale dienst van de gemeente Apeldoorn (GSD) over de afhandeling
van een aanvraag voor een vervoersvoorziening in het kader van de Wet voorzieningen
gehandicapten (WVG). Nadat de klacht was doorgezonden, informeerde de GSD
verzoekster over haar aanvraag en gaf hij haar uitleg over de
voorwaarden om in aanmerking te komen voor een bijzondere bijstandsvoorziening
of een WVG-voorziening. Rechterlijke uitspraakEen inwoonster van de gemeente Apeldoorn klaagde er bij de Nationale ombudsman
over dat deze gemeente meewerkte aan de bouw van luxueuze appartementen in
een voormalig weeshuis. Volgens verzoekster handelde de gemeente daarmee in
strijd met de destijds door de gemeente aanvaarde verplichting erop toe te
zien dat het betreffende pand zou worden gebruikt in overeenstemming met bepalingen
van een testament.Deze klacht werd niet in onderzoek genomen omdat de Nationale ombudsman
rechterlijke uitspraken in acht dient te nemen en het gerechtshof had bepaald
dat verkoop van het betreffende pand mogelijk was. Als gevolg van de verkoop
van het pand had de gemeente geen toezichthoudende taak meer. SchadevergoedingDe Nationale ombudsman ontving ook een aantal verzoekschriften met een
klacht over de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding. Eén daarvan
was een klacht over de gemeente Enschede. Verzoeker stelde dat het rioolstelsel
tijdens een extreme regenbui overbelast was geraakt, omdat een milieupost
van de gemeente daar veel extra hemelwater op had afgewaterd. De gemeente
Enschede was gedetailleerd ingegaan op de schadeclaim van verzoeker en had
deze gemotiveerd afgewezen. De Nationale ombudsman zag op grond van de door
de gemeente aangevoerde feiten en omstandigheden geen aanleiding om een onderzoek
in te stellen. KwijtscheldingEen inwoner van de gemeente Roermond klaagde er bij de Nationale ombudsman
over dat deze gemeente zijn verzoek om kwijtschelding had afgewezen. Verzoeker
was van mening dat de gemeente ten onrechte zijn vermogen – een auto
met een waarde van meer dan f 3000 – niet buiten beschouwing had
gelaten; hij stelde deze auto nodig te hebben in verband met zijn invaliditeit.Deze klacht werd niet in onderzoek genomen omdat het besluit van de gemeente
niet onjuist was gelet op de regelgeving betreffende kwijtscheldingsverzoeken.
Verzoeker had niet aangetoond met een verklaring van een arts, niet zijnde
zijn huisarts of behandelend specialist, dat zijn auto voor hem absoluut onmisbaar
was. BouwzakenAan de Nationale ombudsman werd een klacht voorgelegd over het feit dat
de gemeente Roermond een aanschrijving had doen uitgaan om een erfafscheiding
te doen verwijderen. Volgens verzoeker was deze aanschrijving gebaseerd op
feitelijke onjuistheden.De Nationale ombudsman nam deze klacht, op grond van artikel 16c WNo,
niet in onderzoek omdat verzoeker tegen de aanschrijving bezwaar had gemaakt.
De Nationale ombudsman deelde verzoeker mee dat hij in de bezwaarprocedure
kon aanvoeren dat een en ander naar zijn mening op feitelijke onjuistheden
was gebaseerd.Een andere klacht over een bouwaangelegenheid werd eveneens op grond van
artikel 16c WNo niet in onderzoek genomen. Verzoeker klaagde er in dit geval
over dat de gemeente Apeldoorn hem had meegedeeld dat het «verzoek vooroverleg
bouwplan» als afgedaan werd beschouwd, omdat hem – als hij daartoe
een bouwaanvraag zou indienen – geen bouwvergunning voor het bouwplan
verleend zou worden, in verband met welstandseisen. Verzoeker
was echter van mening dat hij, gelet op het gelijkheidsbeginsel, wel een bouwvergunning
moest kunnen krijgen.De Nationale ombudsman gaf verzoeker in overweging een concrete bouwaanvraag
in te dienen en deelde hem mee dat hij tegen de – vermoedelijke –
afwijzing bezwaar kon maken, waarbij hij een beroep kon doen op het gelijkheidsbeginsel. OverigeVermeldenswaard is voorts nog een klacht over de gemeente Apeldoorn. Verzoeker
stelde dat er in de gemeente Apeldoorn sprake was van discriminatie, het bewust
niet uitvoeren van rechterlijke uitspraken, klassenjustitie en misbruik van
overheidsgeld, omdat deze gemeente had geweigerd om mee te werken aan de uithuiszetting
van uitgeprocedeerde asielzoekers. Verzoeker gaf in zijn verzoekschrift slechts
zijn mening weer, en voerde geen concrete gevallen of gedragingen van de gemeente
jegens een bepaalde burger aan. Omdat de klacht te algemeen van aard was,
stelde de Nationale ombudsman op grond van artikel 14b WNo geen onderzoek
in.Tot slot wordt hier een zaak genoemd die op grond van het bepaalde in
artikel 14c WNo niet in onderzoek is genomen omdat door interventie het belang
van verzoeker bij een onderzoek door de Nationale ombudsman was komen te vervallen.
Deze zaak betrof een klacht over de sociale dienst van de gemeente Apeldoorn,
die nog niet had beslist op een aanvraag om een vervoersvoorziening in het
kader van de Wet voorzieningen gehandicapten (WVG). In dit geval werd geen
onderzoek ingesteld omdat door tussenkomst van de Nationale ombudsman de behandelend
ambtenaar een afspraak had gemaakt voor een medisch advies van de GGD, en
werd toegezegd dat zou worden toegezien op een voortvarende afhandeling van
de aanvraag.DEEL IV BIJLAGEN BIJLAGE 1 PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1997Algemene leiding Nationale
ombudsmanmr. dr. M. Oosting Substituut-ombudsmanmw. mr.
L. de Bruin Directeurmr. T. W. van der Krogt   Stafmedewerkers:H.
J. Koops mw. mr. M. Timmer   Secretariaat:mw. Th. M.
van Alphen-Haverkort mw. J. E. Fuld mw. M. C. van Gorkum mw.
G. Zuidema   Voorlichting en bibliotheek  Hoofdmw.
M. Sieben Voorlichtermw. drs. J. D. E. van den Broek BibliothecarisJ.
B. C. Baeke Medewerkers bibliotheek:J. de Kroon mw. I. A.
M. Prins   Secretariaat:mw. M. Groot mw. M. C. van der
Waal (gedetacheerd)   Informatievoorziening en centrale
administratie  HoofdR. Hof Medewerkers:mw.
S. C. Martens mw. L. J. Richter G. N. Slagboom mw. J. H. Swint-Lindhout 
mw. T. H. Wong   Facilitaire dienst  HoofdA.
P. Luijben Medewerkers:mw. M. Maggan mw. B. M. E. Plugge  Financiële en personele zaken  RekenplichtigeH.
J. Heijdra Adviseur personeelmw. S. D. Lavèn   Onderzoeksafdelingen:  Afdeling I   Afdelingshoofdmr.
S. Pfeifer Plv. afdelingshoofdmr. P. J. M. Steultjens Onderzoek:mr.
A. P. Bangoer mw. mr. E. C. M. ten Bergel mw. mr. E. L. M. Boot 
mw. mr. J. M. van den Bosch-van Os mw. P.D. van den Brandhof mr.
A. W. de Bruin mw. mr. I. H. Derks mw. drs. M. F. Hess mw.
mr. C. Hoogwegt mw. mr. Th. H. Keijzer mw. mr. L. A. Kool T.
Korteland mr. J. A. Prins mr. R. Sabai mw. mr. R. M. Simoncelli 
mw. mr. F. T. M. Wijenbergh mw. J. D. van Wijk   Secretariaat:E.
C. Alberto mw. M. A. W. B. Boerop mw. G. H. M. van der Elsen   Afdeling
II   Afdelingshoofdmr. M. J. C. Houtkamp Plv.
afdelingshoofdmw. mr. M. J. M. Marseille Onderzoek:mw. mr.
drs. K. Th. van Barneveld mr. W. Bos mr. S. P. A. Bijvoet mw.
mr. J. de Bruijn mw. mr. O. G. M. X. Dinger mw. mr. P. C. van Dorst 
mr. B. J. Duinhof mr. J. Dunweg mw. mr. D. N. G. Graanoogst-Woei-A-Tsoi 
mr. M. A. L. A. M. van der Heijden mr. H. M. J. van Kasteren mw.
mr. E. A. Meijer mr. P. P. van der Neut mw. mr. J. Nieuwenhuys 
mr. R. J. Salters mr. P. B. Ch. D. F. van Sasse van Ysselt mw. mr.
R. A. M. L. Schleijpen mw. mr. M. A. Smit mr. S. J. P. Snijder 
mw. mr. J. Stam mw. mr. M. J. Stolwerk mw. E. J. M. Veeken 
mw. mr. B. J. Vegter   Secretariaat:mw. C. J. Ainoel 
mw. Th. J. M. van Eijk mw. W. Hiemstra mw. M. J. E. Koster-Douma 
mw. D. L. Massa-Jacobs mw. S. Nasierkhan-Niamat (extern gedetacheerd) 
mw. S. M. Schellingerhout (gedetacheerd)   Afdeling
III   Afdelingshoofd (plv. directeur)mr. H. J. I. M.
de Rooij Plv. afdelingshoofdmr. H. Dijkgraaf Onderzoek:mw.
mr. N. M. van den Akker-Bliek mr. T. A. Bakker mr. R. A. T. Beemster 
mw. mr. W. F. Bolsenbroek mw. mr. drs. S. M. Borkent mw. mr. M.
C. Breet mr. L. H. Bruins mw. mr. J. Dekker mr. M. A. P. Haddink 
mw. mr. drs. P. E. G. M. Hoekx mr. drs. G. J. M. Mense mr. B. S.
Ockhuysen (gedetacheerd) mw. mr. D. A. Oomen mr. J. W. Prins 
mr. F. Romijn P. P. F. Schets mr. A. C. M. Spetgens mw. mr.
S. Tammes mw. mr. P. G. J. van der Vlis K.G.A. Vrijhof (extern gedetacheerd) 
mw. mr. M. Winkel Secretariaat:mw. H. J. M. Dulfer-Wollaars 
mw. D. Kloor (gedetacheerd) mw. A. Stam-Jansen mw. A. H. Toet-Rog 
P. de Vrind (gedetacheerd)BIJLAGE 2 KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE OMBUDSMANDeze bijlage bevat een overzicht van de kamerstukken c.a. over de Nationale
ombudsman die in 1997 zijn verschenen.Een overzicht van parlementaire stukken uit voorgaande jaren is te vinden
in de betreffende bijlage bij de vorige jaarverslagen. 1. De Nationale ombudsman 25 313Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman.  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr.
1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie
van toelichting (18 april 1997) nr. 4Verslag (vastgesteld
11 juni 1997) nr. 5Nota naar aanleiding van het verslag (ontvangen
28 augustus 1997) nr. 6Nota van wijziging (ontvangen 28 augustus
1997) nr. 7Amendement van het lid Luchtenveld c.s. (ontvangen
2 december 1997) (Voorstel tot constitutionele verankering
van het onderzoek op eigen initiatief)nr. 8Amendement
van het lid Scheltema-De Nie c.s. nr. 9Amendement van het lid
Scheltema-De Nie c.s., ter vervanging van dat gedrukt onder nr. 8 (ontvangen
2 december 1997) (uitbreiding omschrijving bestuursorganen
die onder de onderzoeksbevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen)  Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 31ste vergadering, 2 december 1997, blz.
2456–2472 (algemene beraadslaging)1997/1998,
32ste vergadering, 3 december 1997, blz. 2518–2519 (amendementen
aangenomen / wetsvoorstel met algemene stemmen aangenomen)  Eerste
Kamer der Staten-Generaal  nr. 166Gewijzigd voorstel
van wet (3 december 1997) nr. 166AEindverslag van de vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat  (vastgesteld
16 december 1997)  (De commissie onthoudt zich in het verslag
van het maken van opmerkingen en het stellen van vragen)   Handelingen
Eerste Kamer der Staten-Generaal 1997/1998, 17de
vergadering, 27 januari 1998, blz. 760 (zonder stemming aangenomen)   Staatsblad 1998, 67Wet van 29 januari
1998 houdende de verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging
te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen
inzake de Nationale ombudsman   25 560Ontwikkeling
van het instituut Nationale ombudsman  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  Nr. 1Brief van de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede kamer der Staten-Generaal 
(24 september 1997) (Brief naar aanleiding van het onderzoeksrapport
«Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman».)  2.
Wet Nationale ombudsman  Staatsblad 1997, nr.
162Wet van 10 april 1997 tot aanpassing van een aantal wetten
in verband met de privatisering van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds
(Aanpassingswet privatisering ABP) (In hoofdstuk III Het
Ministerie van Binnenlandse Zaken, artikel XI van deze wet is de volgende
wijziging in de Wet nationale ombudsman opgenomen:In
artikel 10, zesde lid, vervalt de zinsnede: «en artikel F2, vierde lid,
onderdeel e, van de Algemene burgerlijke pensioenwet (Stb. 1986, 540)».)(Parlementaire behandeling: zie kamerstukken 24 441) Staatsblad 1997, nr. 510Wet van
6 november 1997 tot aanpassing van bijzondere wetten aan de derde tranche
van de Algemene wet bestuursrecht (Aanpassingswet derde tranche Awb I) (In
hoofdstuk 2 Ministerie van Binnenlandse Zaken, artikel 12 van deze wet is
de volgende wijziging in de Wet Nationale ombudsman opgenomen:Artikel
9, zesde lid, eerste volzin, van de Wet nationale ombudsman komt te luiden:
De ombudsman kan bepalen dat de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 25,
26, 27, eerste tot en met vierde lid, en 28, derde lid, tevens worden uitgeoefend
door een substituut-ombudsman.)(Parlementaire behandeling:
zie kamerstukken 25 280)  25 456Wijziging
van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  A-BOorspronkelijke tekst
van het voorstel van wet, Advies van de Raad van State en Nader rapport nr.
1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie
van toelichting (19 juli 1997) nr. 4Nota van verbetering 
(ontvangen 26 augustus 1997) nr. 5Verslag (vastgesteld 2
oktober 1997) nr. 6Nota naar aanleiding van het verslag (ontvangen
25 november 1997) nr. 7Nota van wijziging (ontvangen
25 november 1997)   25 837Aanvulling
van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van
klachten door bestuursorganen  Tweede Kamer der
Staten-Generaal  A-BOorspronkelijke tekst van het
voorstel van wet, Advies van de Raad van State en Nader rapport nr.
1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie
van toelichting (14 januari 1998) (Bevat voorstel tot wijziging
van de artikelen 12 en 14 van de Wet Nationale ombudsman, ingevolge de omzetting
van het kenbaarheidsvereiste in het vereiste dat de verzoeker, alvorens het
verzoek te doen, over de gedraging een klacht indient bij het bestuursorgaan,
tenzij dit redelijkerwijs niet van hem gevergd kan worden.)  3.
Aanwijzing bestuursorganen (art. 1a, eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale
ombudsman)  Staatsblad 1997, nr. 47Besluit van 30 januari 1997, houdende wijziging van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en Wno (Toevoeging van een nieuw onderdeel
in artikel 2, na onderdeel b, en wijzigingen in de bijlage in de onderdelen
B, D en E Staatsblad 1997, nr. 60Besluit van 15 januari 1997, houdende regels in het belang van de
veiligheid, de gezondheid en het welzijn in verband met de arbeid (ArbeidsomstandighedenbesluitIn artikel 9.26 van dit besluit is de volgende wijziging
in het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en Wno opgenomen;In
de bijlage, bedoeld in de artikelen 1, onder a, en 2, onder b, van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en Wno, letter K Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
vervalt punt 11 en komt punt 12 te luiden als volgt: Herkeuringscommissie
Arbeidsomstandighedenwet als bedoeld in artikel 8.8, eerste lid, van het Arbeidsomstandighedenbesluit.) Staatsblad 1997, nr. 159Besluit
van 10 april 1997, houdende wijziging van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en Wno (Wijzigingen in de bijlage in de onderdelen D,
H en K) Staatsblad 1997,
nr. 490Besluit van 29 oktober 1997, houdende tijdelijke aanwijzing
van de bestuursorganen van enkele gemeenten op grond van de Wet Nationale
ombudsman (Aanwijzing van de bestuursorganen van de gemeenten
Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden,
Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk en Venlo als bestuursorganen
als bedoeld in artikel 1a, eerste lid, onder d, van de Wet Nationale ombudsman.
Dit besluit treedt in werking op 1 november 1997 en blijft van kracht tot
de dag, waarop een besluit als bedoeld in artikel 1b, eerste lid, van de gewijzigde
Wet Nationale ombudsman in werking treedt.) Staatsblad
1997, nr. 541Besluit van 11 november 1997, houdende regels
inzake randapparatuur en apparatuur voor satellietgrondstations (Besluit randapparatuur
en apparatuur voor satellietgrondstations) In artikel 31
van dit besluit is de volgende wijziging in het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en Wno opgenomen:In het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en Wno wordt in de bijlage in deel H (Ministerie van Verkeer en Waterstaat)
na onderdeel 54 een nieuw onderdeel toegevoegd, luidende:55.
Aangemelde instanties als bedoeld in artikel 1, onder c, van het Besluit randapparatuur
en apparatuur voor satellietgrondstations.) Staatsblad
1997, nr. 632Besluit van 1 december 1997, tot wijziging van
het besluit van 12 juni 1996, houdende tijdelijke aanwijzing van de bestuursorganen
van de provincies en van enkele gemeenten op grond van de Wet Nationale ombudsman
(verlenging aanwijzing van de bestuursorganen van de provincies en van enkele
gemeenten) (Verlenging van de termijn genoemd in het besluit
van 12 juni 1996. Het besluit blijft van kracht tot de dag, waarop een besluit
als bedoeld in artikel 1b, eerste lid, van de gewijzigde Wet Nationale ombudsman
in werking treedt.) Staatsblad 1998, nr.
23Besluit van 22 december 1997, houdende wijziging van het
Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en Wno (Diverse wijzigingen
in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit. De volledige tekst van het gewijzigde
besluit is gepubliceerd in Stb. 1998, 24) Staatsblad
1998, nr. 24Beschikking van de Minister van Justitie van
12 januari 1998, houdende plaatsing in het Staatsblad van de tekst van het
Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en Wno, zoals dit laatstelijk is gewijzigd
bij besluit van 22 december 1997, Stb. 1998, 23  4.
De jaarverslagen van de Nationale ombudsman  24 635Jaarverslag
van de Nationale ombudsman 1995  Tweede Kamer
der Staten-Generaal  nr. 4Brief van de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(24 februari 1997) (Nadere schriftelijke uiteenzetting in reactie
op een aantal vragen van de zijde van de Tweede Kamer, gesteld bij de plenaire
behandeling van het jaarverslag over 1995. Ingegaan wordt op de volgende onderwerpen: – de (interne) behandeling van klachten door de
departementen; – de kenbaarheid van het werk
van de Nationale ombudsman en van interne klachtregelingen; –
Nationale ombudsman 2000 plus.)  25 275Jaarverslag
van de Nationale ombudsman 1996  Tweede Kamer
der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Nationale ombudsman
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (19 maart 1997)nr. 2Jaarverslag 1996 nr. 3Motie van het lid De Graaf 
(voorgesteld 28 augustus 1997)  (Voorstel om, aansluitend
op de voorgenomen wijziging van de Wet nationale ombudsman, tot beleid te
maken dat er in alle gemeenten een onafhankelijke en externe klachtenbehandeling
ontstaat en dat gemeenten die daar niet zelfstandig of tezamen met andere
gemeenten in voorzien, verplicht en voor eigen rekening onder de werking van
de Wet Nationale ombudsman worden gebracht) (Motie is aangehouden
tot nader datum) nr. 4Brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken aan de Voorzitter van de Tweede kamer der Staten-Generaal (29 januari
1998)  (Reactie van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken op vragen gesteld door het lid Singh Varma over klachten met betrekking
tot de kinderbescherming en door het lid Mulder-van Dam over het bestaan van
een ombudsman op nationaal niveau in alle EU-lidstaten)  Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1996/1997, 101ste
vergadering, 28 augustus 1997, blz. 7161–7177 (Jaarverslag
voor kennisgeving aangenomen / stemming over de motie De Graaf, stuk nr. 3,
geagendeerd voor 2 september)   Handelingen Tweede Kamer
der Staten-Generaal1996/1997, 102de vergadering,
2 september 1997, blz. 7194 (Motie De Graaf, stuk nr. 3, aangehouden)  5. De rijksbegroting  25 600Rijksbegroting
voor het jaar 1998  Hoofdstuk II Hoge Colleges
van Staat en Kabinet der Koningin  Tweede Kamer
der Staten-Generaal  nr. 1–3Begroting van uitgaven
en ontvangsten (16 september 1997) nr. 4Verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden (vastgesteld 25 september 1997)   Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 7de
vergadering, 30 september 1997, blz. 390 (begroting aangenomen)   Eerste
Kamer der Staten-Generaalnr. 45Eindverslag van de vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat (vastgesteld
7 oktober 1997)   Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 3de vergadering, 28 oktober 1997, blz.
70 (begroting aangenomen)   Staatsblad 1997,
nr. 537Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de
ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor
het jaar 1998   Hoofdstuk III tot en met XVI  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  Hoofdstuk IV Kabinet voor
Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken nr. 3Bijlagen bij de
Memorie van toelichting (blz. 10: Overzicht aanbevelingen Nationale
ombudsman)  Hoofdstuk VMinisterie van Buitenlandse
Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz.
27: De bijlage inzake aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
VI Ministerie van Justitie nr. 3Bijlagen bij de Memorie
van toelichting (blz. 37–39: Inzake de aanbevelingen Nationale
ombudsman)  Hoofdstuk VIIMinisterie van Binnenlandse
Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz.
52: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk VIIIMinisterie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen nr. 3Bijlagen bij de Memorie
van toelichting (blz. 35–36: Reacties op aanbevelingen
van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk IXBMinisterie
van Financiën nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 35: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
X Ministerie van Defensie nr. 3Bijlagen bij de Memorie van
toelichting (blz. 9–10: Overzicht van verslagen van de
Commissie voor de Verzoekschriften en van aanbevelingen van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XIMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 33–34: Bijlage inzake verzoekschriften van de Nationale
ombudsman)nr. 5Bijlagen bij de Memorie van toelichting,
onderdeel XI-B Rijkshuisvesting)  (blz. 39: Hoge Colleges
van Staat. In deze paragraaf wordt melding gemaakt van de opneming van een
reservering voor de herhuisvesting van de Nationale ombudsman in de begroting
voor de Rijkshuisvesting)  Hoofdstuk XIIMinisterie
van Verkeer en Waterstaat nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 39: Aanbevelingen van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
XIIIMinisterie van Economische Zaken nr. 3Bijlagen bij de
Memorie van toelichting (blz. 15: Aanbevelingen van de Nationale
ombudsman)  Hoofdstuk XIV Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 21: Overzicht aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
XVMinisterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid nr. 3Bijlagen
bij de Memorie van toelichting (blz. 10–12: Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XVI Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport nr. 3Bijlagen bij de Memorie van Toelichting (blz.
20: De bijlage inzake aanbevelingen Nationale ombudsman)  6. Kwartaaloverzichten Nationale ombudsman  In 1997 heeft de Nationale ombudsman aan de Commissie voor
de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer en de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer, op de navolgende data, openbare kwartaaloverzichten
gestuurd met daarin de reacties die van de bestuursorganen werden ontvangen
op aanbevelingen in de rapporten.   Eerste kwartaal: 23 april
1997 Tweede kwartaal: 23 juli 1997 Derde kwartaal : 23 oktober
1997 Vierde kwartaal: 3 februari 1998  Deze overzichten
hebben geen nummering vanwege de Tweede Kamer.  7.
Kamervragen Aanhangsel van de Handelingen1996/1997, nr. 1277 Vragen van de leden Apostolou en Van
Oven (beiden PvdA) over de IND-klachtenlijn en Antwoord van Staatssecretaris
Schmitz (Justitie) (Ontkennend antwoord op de vraag of de
IND-klachtenlijn per 1 april 1997 is opgeheven)(resp.
ingezonden 24 april 1997 en ontvangen 26 mei 1997) Aanhangsel
van de Handelingen1996/1997, nr. 1201 1996/1997,
nr. 1368 Vragen van het lid Hendriks (Hendriks) over een echtscheidingsprocedure
en Antwoord van Minister Sorgdrager (Justitie) (In de vragen
en antwoorden wordt verwezen naar onderzoek door de Nationale ombudsman naar
enige ter zake ingediende klachten)(resp. ingezonden 24 april
1997 en ontvangen 10 juni 1997)  Aanhangsel van de
Handelingen1996/1997, nr. 1606 1996/1997, nr. 1657Vragen van het lid Hendriks (Hendriks) over de echtscheidingsprocedure
en Antwoord van Minister Zalm (Justitie a.i.), mede namens de minister van
Financien (Nadere vragen van het lid Hendriks en antwoorden
van Minister Zalm, naar aanleiding van de antwoorden van Minister Sorgdrager,
gepubliceerd onder nr. 1368, van het zittingsjaar 1996/1997)(resp.
ingezonden 26 juni 1997 en ontvangen 31 juli 1997)  Aanhangsel
van de Handelingen1996/1997, nr. 1785 Vragen van
het lid Marijnissen (SP) over de besluitvorming rond het Geneesmiddelenvergoedingssysteem
en Antwoord van Minister Borst-Eilers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)(Vragen naar aanleiding van een klacht van de Nederlandse
Patiënten/Consumenten Federatie en het Werkverband Organisaties Chronisch
Zieken over de besluitvorming van de minister rond de ruimere opname van geneesmiddelen
op bijlage 1B van de Regeling farmaceutische hulp 1996. In haar antwoord meldt
de minister dat de bedoelde klacht in behandeling is genomen door de Nationale
ombudsman)resp. ingezonden 22 juli 1997 en ontvangen 5 september
1997)  Aanhangsel van de Handelingen1997/1998, nr. 95 Vraag van het lid B.M. de Vries (VVD)
over de taak van de staatssecretaris van Financiën met betrekking tot
individuele belastingaanslagen en Antwoord van Staatssecretaris Vermeend (Financiën)(Vraag naar aanleiding van het oordeel van de Nationale ombudsman
zoals geformuleerd in rapport 97/288)(resp. ingezonden 9
september 1997 en ontvangen 3 oktober 1997)  Aanhangsel
van de Handelingen1997/1998, nr. 229 Vragen van
de leden H.G.J. Kamp en Korthals (beiden VVD) over een mogelijk voorkeursbeleid
bij de politie en Antwoord van Minister Dijkstal (Binnenlandse Zaken) (De
minister verwijst in zijn antwoord naar het oordeel van de Nationale ombudsman
inzake de invulling van het voorkeursbeleid in een bepaalde zaak waarbij het
regiokorps Hollands Midden betrokken was. De minister onderschrijft de conclusie
van de ombudsman)(resp. ingezonden 13 oktober 1997 en ontvangen
3 november 1997)  Aanhangsel van de Handelingen1997/1998, nr. 464 Vragen van het lid Poppe (SP) over de
hoogte van omroepbijdragen en de kosten van kabelaansluitingen voor studentenhuizen,
groepswoningen e.d. en Antwoord van Staatssecretaris Nuis (Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen) (In zijn antwoord maakt de staatssecretaris
melding van het feit dat de Nationale ombudsman in een uitspraak in een kwestie
die een studentenflat betrof, instemde met de opvatting van de minister van
OcenW)(resp. ingezonden 4 december 1997 en ontvangen 22 december
1997)  Aanhangsel van de Handelingen1997/1998,
nr. 563 Vragen van het lid Poppe (SP) over de Tijdelijke Wet vrachtverdeling
Noord-Zuidvervoer en Antwoord van Minister Jorritsma-Lebbink (Verkeer en Waterstaat)(Vragen naar aanleiding van rapport 97/573 van de Nationale
ombudsman betreffende het toezicht en de controle op de naleving van de bepalingen
in de Tijdelijke Wet vrachtverdeling Noord-Zuidvervoer)(resp.
ingezonden 18 december 1997 en ontvangen 19 januari 1998)  8. Diverse kamerstukken 19 637Vluchtelingenbeleid Tweede Kamer der Staten-Generaal nr.
266Verslag van een algemeen overleg (27 juni 1997)  (In
dit overleg tussen de vaste Commissie voor Justitie en Staatssecretaris Schmitz
van Justitie is ondermeer gesproken over de aanbevelingen van de Nationale
ombudsman over nader gehoor) 25 285Klantgerichtheid
publieke dienstverlening Tweede Kamer der
Staten-Generaal nr. 1Brief van de Algemene Rekenkamer
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (27 maart 1997)nr. 2Rapport Klantgerichtheid publieke dienstverlening nr.
3Lijst van vragen en antwoorden (vastgesteld 5 september 1997) (Vragen van de Commissie voor de Rijksuitgaven aan de
Algemene Rekenkamer. In haar antwoorden refereert de Algemene Rekenkamer aan
de beginselen van een behoorlijke klachtbehandeling, zoals door de Nationale
ombudsman geformuleerd)nr. 4Lijst van vragen en antwoorden 
(vastgesteld 7 oktober 1997)  (Vragen van de Commissie
voor de Rijksuitgaven aan Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken,
onder meer over de reductie van de klachteninstroom bij de Nationale ombudsman
als gevolg van het invoeren van interne klachtenprocedures) 25 332Wet
Transportongevallenraad Tweede Kamer der
Staten-Generaal AAdvies van de Raad van State
en Nader rapport nr. 1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel
van wet nr. 3Memorie van toelichting (29 april 1997)  (In
de memorie van toelichting wordt opgemerkt dat de Transportongevallenraad
onder de competentie van de Nationale ombudsman zal worden gebracht)BIJLAGE 3 UITGEBRACHTE RAPPORTEN3.1 Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied Politie6,
7, 23, 25, 29, 33, 35, 37, 38, 42, 45, 46, 50, 55, 61, 62, 63, 74, 78, 94,
97, 98, 105, 106, 111, 112, 114, 120, 121, 125, 127, 128, 129, 130, 140, 142,
144, 146, 147, 149, 156, 157, 161, 162, 163, 164, 188, 189, 194, 196, 206,
209, 215, 231, 241, 242, 244, 252, 259, 262*, 264, 265, 268, 273, 281*, 287,
289, 290, 292, 299, 303, 309, 310, 311, 312, 313, 315, 318, 322, 323, 329,
333, 343*, 348, 352, 354, 356, 361, 362, 363, 364, 366, 368, 370, 372, 387,
389, 397, 398, 399, 401, 409, 412, 422, 426, 431, 434, 436, 441, 447, 451,
454, 457, 459, 465, 470, 471, 472, 481, 482, 486, 488, 490, 496, 498, 509,
512, 522, 524, 525, 529, 530, 531, 533, 537, 538, 543, 546, 548, 549, 550,
558, 561, 563, 568, 571, 578, 579, 581, 595, 599, 601, 603, 604, 605, 606,
607, 608   Burgemeesters333   Buitenlandse Zaken24,
30, 36, 52, 73, 95, 103, 141, 184, 197, 240, 249, 255, 314, 358, 360, 390,
395, 402, 419, 420, 425, 429, 448, 458, 472, 492, 495, 530, 607   Justitie17,
18, 26, 28, 30, 31, 34, 41, 42, 57, 58, 60, 61, 64, 67, 72, 73, 78, 99, 101,
102, 104, 117, 118, 119, 125, 143, 145, 155, 162, 169, 176, 186, 196, 197,
203, 205, 207, 209, 220, 224, 228, 231, 238, 239, 243, 247, 258, 260, 261,
272, 275, 281*, 292, 295, 296, 298, 301, 304, 307, 314, 322, 333, 337, 338,
355, 356, 360, 363, 365, 368, 369, 381, 384, 385, 386, 390, 395, 400, 401,
410, 411, 412, 419, 420, 421, 423, 424, 427, 428, 429, 430, 431, 432, 433,
441, 443, 451, 452, 453, 455, 462, 466, 470, 472, 476, 477, 478, 488, 489,
491, 500, 506, 507, 510, 512, 517, 523, 525, 541, 546, 547, 550, 552, 555,
557, 558, 559, 561, 562, 563, 569, 570, 572, 590, 593, 600, 602, 607   Binnenlandse
Zaken43, 81, 88, 89, 123, 155, 167, 175, 183, 219, 237, 250, 266, 337,
342, 350, 375, 468, 499, 596   Onderwijs Cultuur en Wetenschappen2,
5, 20, 44, 48, 51, 75, 80, 83, 134, 151, 210, 218, 256, 267, 308, 336, 396,
403, 406, 407, 474, 475, 497, 503, 504, 511, 515, 536, 565, 582, 592   Financiën3,
4, 9, 10, 19, 65, 69, 70, 93, 100, 109, 110, 113, 115, 124, 131, 132, 150,
158, 166, 170, 172, 180, 182, 193, 199, 211, 216, 221, 229, 245, 248, 253,
254, 257, 271, 277, 284, 288, 300, 302, 317, 328, 330, 340, 351, 371, 376,
378, 380, 382, 393, 404, 414, 416, 418, 435, 437, 449, 450, 456, 460, 469,
473, 487, 494, 502, 514, 519, 520, 521, 532, 535, 540, 551, 560, 577, 579,
588, 591, 598   Defensie17, 217, 222, 225, 231, 344, 345,
480, 543, 574, 605   Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer12, 53, 56, 135, 139, 226, 440, 485, 587   Verkeer
en Waterstaat8, 11, 21, 59, 107, 108, 190, 200, 202, 204, 213, 214,
223, 263, 269, 274, 283, 324, 326, 367, 373, 374, 438, 479, 505, 542, 545,
566, 573   Economische Zaken168   Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij14, 15, 116, 159, 232, 294, 319, 334, 554   Sociale
Zaken en Werkgelegenheid(ministerie) 84, 179, 285, 338    (sociale
zekerheid)  16, 22, 32, 76, 77, 90, 91, 92, 122, 133, 152, 153,
160, 173, 187, 191, 198, 235, 246, 251, 266, 282, 293, 321, 335, 339, 347,
353, 377, 394, 413, 442, 460, 493, 501, 539, 553, 575, 584, 585, 594    (arbeidsvoorziening) 1, 27, 39, 40, 47, 49, 54, 85, 96, 126, 136, 137, 138, 171, 177,
181, 192, 201, 227, 230, 233, 234, 236, 270, 279, 291, 306, 316, 327, 332,
341, 383, 388, 391, 405, 415, 445, 446, 464, 467, 484, 508, 513, 526, 527,
528, 544, 556, 576, 589   Volksgezondheid, Welzijn en Sport66,
71, 79, 82, 148, 212, 305, 320, 325, 331, 439, 483, 580, 586, 597   Waterschappen12,
13, 68, 86, 154, 174, 185, 195, 208, 276, 278, 280, 286, 297, 357, 359, 392,
408, 444, 518, 534, 564, 567, 583   Provincies178, 349, 417,
461, 516   Gemeenten87, 165, 346, 379, 463* Deze rapporten hebben betrekking op meerdere verzoekschriften. 3.2 Vermelding van rapporten in vakbladen in 1997 Overzicht 1 januari 1997 tot en met 10 februari 1998 Politie en openbaar ministerie 96/498AB
1997, nr. 122, blz. 399–404 (m.n. B.P. Vermeulen)  Migrantenrecht
Katern 1997, nr. 4, blz. 8–11 (m.n. P. Baudoin) 96/516AB
1997, nr. 20, blz. 62–70 (m.n. P.J. Stolk) 97/130AB 1997,
nr. 246, blz. 917–924 (m.n. P.J. Stolk) 97/144AB 1997, nr.
258, blz. 955–963 97/259AB 1997, nr. 321, blz. 1256–1265
(m.n. P.J. Stolk) 97/318AB 1997, nr. 350, blz. 1379–1392
(m.n. P.J. Stolk) 97/426AB 1997, nr. 457, blz. 1739–1804
(m.n. P.J. Stolk)Tweemaal per jaar worden in de rubriek Nationale ombudsman van het tijdschrift
Delikt en Delinkwent rapporten op het terrein van de politie en het openbaar
ministerie besproken. In 1997 werden besprekingen gepubliceerd in aflevering
3 (maart 1997), blz. 274–286 en aflevering 8 (oktober 1997), blz. 800–810.In het tijdschrift Opportuun (tijdschrift voor het openbaar ministerie)
worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale
ombudsman op het terrein van het openbaar ministerie. Ministeries Buitenlandse
Zaken96/573AB 1997, nr. 35, blz. 118–122 (m.n. P.J.
Stolk) 97/024Migrantenrecht Katern 1997, nr. 81, blz. 90–9197/103AB 1997, nr. 178, blz. 641–644 (m.n. P.J. Stolk)   Justitie
(met uitzondering van politie en openbaar ministerie)96/498AB
1997, nr. 122, blz. 399–404 (m.n. B.P. Vermeulen)  Migrantenrecht
Katern 1997, nr. 4, blz. 8–11 (m.n. P. Baudoin) 96/573AB
1997, nr. 35, blz. 118–122 (m.n. P.J. Stolk) 96/575AB 1997,
nr. 36, blz. 123–137 (m.n. P.J. Stolk) 96/613AB 1997, nr.
106, blz. 317–324 (m.n. P.J. Stolk) 97/067AB 1997, nr. 208,
blz. 752–757 (m.n. P.J. Stolk) 97/102AB 1997, nr. 216, blz.
801–804 (m.n. P.J. Stolk) 97/205AB 1997, nr. 270, blz. 1022–102597/243AB 1997, nr. 297, blz. 1136–1144 (m.n. P.J. Stolk)  Binnenlandse Zaken97/043JB 1997,
nr. 78, blz. 334–337   Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen97/407JB 1997, nr. 249, blz. 1100–1108 (m.n. A.R. Neerhof)  Financiën96/359AB 1997, nr.
21, blz. 70–81 (m.n. P.J. Stolk) 97/003Vakstudienieuws 1997,
afl. 6, blz. 674–675* 97/013Vakstudienieuws 1997, afl. 12,
blz. 1172–1173* 97/069Vakstudienieuws 1997, afl. 13, blz.
1244–1245* 97/087Vakstudienieuws 1997, afl. 14, blz. 1326–1329*97/093Vakstudienieuws 1997, afl. 20, blz. 1757–1759* 97/113Vakstudienieuws
1997, afl. 19, blz. 1696–1697* 97/150Vakstudienieuws 1997,
afl. 28, blz. 2337–2340* 97/182Vakstudienieuws 1997, afl.
25, blz. 2135–2138* 97/199Vakstudienieuws 1997, afl. 27,
blz. 2263–2267* 97/211Vakstudienieuws 1997, afl. 29, blz.
2451–2453*  JB 1997, nr. 165, blz. 733–739 97/216Vakstudienieuws
1997, afl. 29, blz. 2450–2451* 97/229Vakstudienieuws 1997,
afl. 31, blz. 2639–2640* 97/245Vakstudienieuws 1997, afl.
31, blz. 2640–2641* 97/248Vakstudienieuws 1997, afl. 34,
blz. 2892–2896*  AB 1997, nr. 304, blz. 1168–1185 97/284Vakstudienieuws
1997, afl. 43B, blz. 3636–3639* 97/288Vakstudienieuws 1997,
afl. 38, blz. 3199–3203* 97/300Vakstudienieuws 1997, afl.
42, blz. 3480–3482* 97/302Vakstudienieuws 1997, afl. 42,
blz. 3482–3483* 97/378Vakstudienieuws 1997, afl. 43B, blz.
3639–3641* 97/380Vakstudienieuws 1997, afl. 46, blz. 3884–3888*97/418Vakstudienieuws 1997, afl. 50, blz. 4247–4250* 97/435Vakstudienieuws 1997, afl. 47, blz. 3946–3948*97/460Vakstudienieuws 1997, afl. 52, blz. 4339–4342* 97/577Vakstudienieuws
1998, afl. 7, blz. 683–686*In het tijdschrift Fiscaal up to date en in het FIOD/Documentatie Infobulletin
worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale
ombudsman op het terrein van de Belastingdienst. Verder verscheen: J. A. Smit,
De effectiviteit van de Nationale ombudsman in belastingzaken, in: fiscaal
weekblad FED, 29-12-1997, blz. 3437–3455 Defensie96/498AB 1997, nr. 122, blz. 399–404 (m.n. B.P. Vermeulen) Migrantenrecht Katern 1997, nr. 4, blz. 8–11 (m.n. 
P. Baudoin)   Verkeer en Waterstaat97/059JB
1997, nr. 97, blz. 430–434 97/269AB 1997, nr. 360, blz.
1428–1436 97/573JB 1998, nr. 23, blz. 106–116   Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij97/116JB 1997, nr. 129, blz. 576–587
(m.n. F.A.M. Stroink)  M&R 1997, nr. 98, blz. 210–212
(m.n. E.H. Bakker)   Volksgezondheid, Welzijn en Sport97/066 AB1997, nr. 199, blz. 718–724 (m.n. P.J. Stolk) 97/071
AB1997, nr. 215, blz. 793–801 97/212 AB1997, nr. 277,
blz. 1051–1064   Zelfstandige bestuursorganen  Raad voor Rechtsbijstand97/433JB
1997, nr. 260, blz. 1159–1164 (m.n. A.R. Neerhof)  AB 1997,
nr. 465, blz. 1841–1848 (m.n. P.J. Stolk)   Regionaal
Bestuur voor de arbeidsvoorziening96/581AB 1997, nr. 50,
blz. 173–176 97/001AB 1997, nr. 142, blz. 480–484
(m.n. P.J. Stolk) 97/027JB 1997, nr. 77, blz. 329–334 97/138AB
1997, nr. 264, blz. 980–985 97/227AB 1997, nr. 287, blz.
1092–1104 (m.n. P.J. Stolk) 97/327JB 1997, nr. 209, blz.
940–943 (m.n. A.W. Heringa)  PS 1997, nr. 705, blz. 1158–1165 AB 1997, nr. 342, blz. 1343–1348 (m.n. P.J. Stolk)   Gemeenschappelijk
Administratiekantoor97/173JB 1997, nr. 145, blz. 640–64897/235AB 1997, nr. 313, blz. 1212–1224 (m.n. P.J. Stolk)97/339PS 1997, nr. 695, blz. 1109–1113   Sociale
Verzekeringsbank97/122AB 1997, nr. 257, blz. 951–95597/394AB 1997, nr. 395, blz. 1557–1560 (m.n. P.J. Stolk)  Waterschappen97/208AB 1997, nr.
332, blz. 1296–1304 (m.n. A. van Hall)   Provincies  Flevoland97/349AB 1997, nr. 449,
blz. 1757–1760 (m.n. G.J.M Cartigny)   Gelderland97/461JB 1997, nr. 293, blz. 1307–1311   Gemeenten  Apeldoorn97/087AB 1997, nr. 209,
blz. 758–764 (m.n. P.J. Stolk)  JB 1997, nr. 110, blz. 484–492
(m.n. A.R. Neerhof)* = gedeeltelijke weergave of samenvatting 3.3 Overzicht uitgebrachte rapporten 1997In dit overzicht worden per rapport achtereenvolgens vermeld: het nummer
van het rapport; gegevens (zoals het betreffende onderdeel) over het bestuursorgaan
waarover het verzoekschrift is ingediend; een aanduiding van de inhoud van
het verzoekschrift in trefwoorden; de code van het oordeel van de Nationale
ombudsman, waarbij vermeld of de Nationale ombudsman een aanbeveling heeft
gedaan en/of zijn instemming heeft betuigd.De rapporten zijn ingedeeld volgens het werkgebied van de ministeries.In het overzicht worden de volgende codes en afkortingen gebruikt: het
oordeel  b =behoorlijk g =gegrond nb
=niet behoorlijk ng =niet gegrond go =geen oordeelg,ng =deels gegrond, deels niet gegrond g,go =deels
gegrond, deels geen oordeel ng,go =deels niet gegrond, deels geen
oordeel g,ng,go =deels gegrond, deels niet gegrond, deels geen
oordeel * =met aanbeveling # =met instemming   algemeen  arr.parketarrondissementsparketboabuitengewoon opsporingsambtenaar CvBCollege van
Bestuur CvbCollege van beroep dbdagelijks bestuurDGDirectoraat Generaal gempogemeentepolitie (h)ovj(hoofd)officier
van justitie hvbhuis van bewaring kgkantongerechtpgprocureur-generaal pipenitentiaire inrichting pvproces-verbaalregporegiopolitie rijporijkspolitieRvBraad van bestuur vdvreemdelingendienst   ministeries  AZAlgemene Zaken BIZABinnenlandse Zaken BUIZABuitenlandse
Zaken DEFDefensie EZEconomische Zaken FINFinanciënJUSTJustitie LNVLandbouw, Natuurbeheer en VisserijOCWOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen SZWSociale
Zaken en Werkgelegenheid V&WVerkeer en Waterstaat VROMVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VWSVolksgezondheid, Welzijn
en Sport   AIDAlgemene Inspectiedienst BBLBureau
Beheer Landbouwgronden BDBelastingdienst BD/CbaBelastingdienst/Centrale
betalingsadministratie BD/CbmCentraal bureau motorrijtuigenbelastingBD/DOBelastingdienst/Directie Ondernemingen BD/GOBelastingdienst/Grote
Ondernemingen BD/OBelastingdienst/Ondernemingen BD/PBelastingdienst/ParticulierenBVDBinnenlandse Veiligheidsdienst CJIBCentraal Justitieel
Incasso Bureau COACentraal Orgaan opvang Asielzoekers DJIDienst
Justitiële Inrichtingen DZVODienst Ziektekostenvoorziening
Overheidspersoneel DUODienst Uitvoering OntslaguitkeringsregelingenFVPFonds Voorheffing Pensioenverzekering (H)IGB(Hoofd)Inspectie
GezondheidsbeschermingI(G)GZInspectie voor de (Geestelijke) GezondheidszorgIBN/DLOInstituut voor Bos- en Natuuronderzoek van de Dienst Landbouwkundig
Onderzoek INDImmigratie- en Naturalisatiedienst KLPDKorps
Landelijke Politiediensten KmarKoninklijke Marechaussee LBIOLandelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragen RBBRijks Bedrijfsgezondheids-
en Bedrijfsveiligheidsdienst RDRRijksdienst voor RadiocommunicatieRLDRijksluchtvaartdienst RVVRijksdienst voor de keuring
van Vee en Vlees   zelfstandige bestuursorganen  BVGBedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en
Maatschappelijke Belangen CadansUitvoeringsinstelling DETAM en
BVG CBACentraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening CBRCentraal
Bureau Rijvaardigheidsbewijzen DETAMBedrijfsvereniging voor Detailhandel,
Ambachten en Huisvrouwen DOBDienst Omroepbijdragen GAKGemeenschappelijk
Administratiekantoor GMDGemeenschappelijke Medische Dienst GUOVereniging
Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan IBGInformatie Beheer Groep IBG/SFproductgroep
Studiefinanciering IBG/BBJproductgroep Bezwaar, Beroep en Juridische
Zaken IBG/TSLproductgroep Tegemoetkoming Studiekosten en LesgeldIBG/UOproductgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel KvKKamer
van KoophandelNMiNederlands Meetinstituut OVBVOV-Studentenkaart
BV PURPensioen- en Uitkeringsraad RBARegionaal Bestuur
voor de Arbeidsvoorziening RDARegionaal Directeur voor de ArbeidsvoorzieningRDWDienst Wegverkeer RvdKRaad voor de KinderbeschermingSFBStichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering BouwnijverheidSVBSociale Verzekeringsbank   Gemeenten en
provinciesB&Wcollege van burgemeester en wethoudersGSgedeputeerde staten GSDgemeentelijke sociale dienstBinnenlandse Zaken nr.min/zbo klachtoordeel043USZO Zoetermeerondanks verzoeken geen duidelijkheid gegeven
over aanmaningg 081BVDprivégesprekken
verzoeker afgeluisterd, hem laten volgen, informatie verstrekt aan werkgeversng088USZO Zoetermeertoezegging verstrekken herberekening/specificatie
recht op uitkering over 1994 niet nagekomeng 089BVDnog
niet inhoudelijk gereageerd op verzoek om inzage in gegevensg123USZO Heerlennog geen beslissing genomen op bezwaarschrift
m.b.t. arbeidsongeschiktheidsuitkeringg 155JUST/IND 
BVDgegevens over asielverzoek zonder toestemming verzoeker verstrekt
aan BVD zonder opgaaf van reden en legitimatie vooraf verzoeker benaderd en
meegenomenng g,ng 167USZO Heerleninvaliditeitspensioen
nog niet definitief vastgesteld, maandelijks te lage uitkering overgemaakt,
geen duidelijkheid gegeven over definitieve afdoening aangelegenheidg,ng175USZO Zoetermeerniet gereageerd op schriftelijke vrageng183USZO Heerlenverzekeringsarts had al voor keuring mening
over arbeidsongeschiktheid verzoeker gevormd, al voor medisch onderzoek aan
werkgever verzoeker meegedeeld dat bezwaarschrift tegen intrekking WAO-uitkering
zou worden afgewezen, pas na verstrijken beslistermijn op bezwaarschrift verzocht
om verlenging van termijng,ng 219USZO Zoetermeerhandelwijze
rond wachtgelduitkering waarop derdenbeslagen rusten (en i.v.m. neveninkomsten
verzoeker)# g,ng 237USZO Heerlenuitkering nog
niet definitief vastgesteld, brief niet beantwoord, fouten gemaakt met voorlopig
toegekende uitkeringg,ng 250USZO Heerlengeen
afdoende antwoord gegeven op verzoek om uitleg over hoogte invaliditeitspensioeng 266USZO Den Haag LISV/GAK Den Haaggeen
duidelijkheid gegeven m.b.t. aanvraag arbeidsongeschiktheidsuitkering 
verzoeker niet geïnformeerd dat aanvraag door USZO ter behandeling was
overgedragen en over verdere gang van zakengo *
ng,go 337JUST/dir. PI Nieuw Vosseveld Vught RBB Zoetermeertussen
verzoekers (ex)werkgever en vml. bedrijfsarts informatie uitgewisseld over
verzoeker, daardoor moest verzoeker lang op beslissing over doorbetaling bezoldiging
wachtenng ng 342BVD 
BIZAklaagt dat BVD dossier heeft aangelegd en niet heeft gereageerd
op brief; klaagt dat BiZa niet heeft gereageerd op brief en te lang heeft
gedaan over nemen beslissing op een bezwaarschriftng, g 
 g 350USZO Zoetermeeruitblijven beslissing op
bezwaarschrift; uitbetaling wachtgeld pas na telefonisch contact; inhouding
wachtgeld zonder mededeling voorafg, ng 375USZO Zoetermeernog
geen uitvoering gegeven aan gerechtelijke uitspraak over vergoeding proceskosten;
gestaakte betaling wachtgelduitkering nog niet hervatng 468USZO
Heerlenondanks telefonische toezegging nog geen uitvoering gegeven aan
beslissing directieraad ABP om tot uitbetaling van uitkering over te gaang499BVDheeft sinds bezoek aan China verzoeker zijn post geopend
en verhinderd dat door hem verzonden post aankwamng 596DZVOaanvraag
om tegemoetkoming over periode van drie maanden niet in behandeling genomen,
omdat alleen een aanvraag voor een periode van twaalf maanden mogelijk isngBuitenlandse Zaken nr.min/zbo klachtoordeel024ambassade Paramariboeerst telefonisch meegedeeld dat
verzoek om visum was ingewilligd, vervolgens bij afhalen meegedeeld dat verzoek
was afgewezen* g,ng 030ambassade Boekarest 
 BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstten onrechte geconcludeerd
dat gezin verzoeker hoofdverblijf buiten Nederland had gevestigd en nieuwe
mvv-aanvraag geadviseerd; geen laissez-passers verstrekt aan gezin pas
laat positief geadviseerd op aanvraag laissez-passerg,ng,go 
 g 036ambassade Addis Abebaverzoeker wisselende
informatie verstrekt n.a.v. verzoek om paspoorteng,ng 052ambassade
Teheranhandelwijze rond visumaanvraag ouders verzoeker, nog steeds geen
visum afgegeveng 073JUST/IND ambassade Islamabad 
Ministerwijze van afhandeling asielverzoek van in Pakistan verblijvende
familie-leden verzoekers (onjuiste voorlichting, mvv-aanvragen zoekgeraakt,
tweede verhoor afgenomen omdat eerste verhoor onvolledig was, laat beslissing
genomen op mvv-aanvragen), niet gereageerd op brieveng,ng 
g g 095Ministerdoet in ambtsberichten
aan Staatssecretaris Justitie over asielverzoeken en verwijdering van uitgeprocedeerde
asielzoekers beweringen zonder dat aan betrokkene wordt aangegeven waarop
die beweringen zijn gebaseerd en hoe BUIZA aan die informatie is gekomenng103consulaat Zürichonvoldoende bekendheid gegeven aan
overgangsmaatregel, waardoor de mogelijkheid voor verzoekster om voor haar
drie kinderen het Nederlanderschap te verkrijgen verloren is gegaanng141ambassade Lagos Ministergeboorteakte
zonder opgaaf van redenen niet gelegaliseerd, ongehuwdverklaring pas na maanden
gelegaliseerd, allerhande niet van belang zijnde gegevens bij verzoekster
en haar partner opgevraagd niet gereageerd op briefng, go 
 g 184Ministerienog
geen beslissing genomen op bezwaarschrift, brief intermediair verzoekster
niet beantwoord, telefonische toezegging niet nagekomeng 197JUST/IND 
 Ministeriebezwaarschrift tegen afwijzende beslissing
op mvv-aanvraag voor in Suriname verblijvende kinderen nog niet afgehandeld,
geen actie ondernomen om uitbrengen ambtsbericht BUIZA te bespoedigen 
termijn die nodig is voor uitbrengen ambtsbericht over situatie kinderen in
Surinameg g 240Honorair
Consul Martinique Ministeriebelangen verzoekster (slachtoffer
van verkrachting) niet juist behartigd geen duidelijk standpunt ingenomen
over klachtg ng 249Minister 
ambassade Paramariboonvoldoende inhoudelijk gereageerd op klacht, verzoek
om schadevergoeding afgewezen geen mvv afgegeven aan Surinaamse moeder
verzoekerng ng 255ambassade Jakarta 
Ministeriepas laat meegedeeld dat afschrift geboorteakte bij Algemeen
Rijksarchief kon worden aangevraagd klacht hierover niet juist afgehandeldg 
* g 314JUST/IND Ministerielange behandelingsduur
bezwaarschrift nog geen ambtsbericht verstrektg g358ambassade Accraniet gereageerd op verzoek tot legalisatie
geboortakten en huwelijksakteg,ng 360Minister 
BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstbehandelingsduur visumaanvraag,
handelwijze rond afgifte visum, reactie op briefg,ng 390Minister 
JUST/INDwijze waarop is omgegaan met verzoek IND om enkele vragen te
beantwoorden over asielverzoek verzoeker niet gereageerd op brief advocaat
verzoekerng g 395JUST/IND Ministerienog
geen beslissing genomen op asielverzoeken nog niet voldaan aan verzoek
IND om ambtberichtg go 402Ontwikkelings- samenwerking/Ministerniet
bereid declaratie voor verleende en uitgevoerde opdracht te betalen omdat
verzoeker daarin tekortgeschoten zou zijn; niet voldaan aan verzoek om correspondentie
over dit geschil door niet betrokken medewerker te laten behandelenng419BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstgeen kopie verstrekt
van beslissing op visumaanvraag die verzoekster had ingediend bij Nederlandse
ambassade in Pakistang 420JUST/IND Ministerlange
behandelingsduur verzoek om toelating als vluchteling lange tijd nodig
gehad voor uitbrengen ambtsbericht in deze zaakg g425ambassade Tunisonvoldoende moeite gedaan om opheldering
te krijgen over gebeurtenissen die verzoeker en Tunesische vrienden van hem
de afgelopen jaren zijn overkomen; toezeggingen niet nagekomen; hem niet te
woord willen staanng 429ambassade Peking 
BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstouders verzoekster niet geïnformeerd
over inwilligende beslissing op mvv-aanvraag ambassade niet tijdig
van de nodige gegevens voorzien, zodat ouders tevergeefs naar ambassade zijn
gereisd om de mvv in ontvangst te nemenng #
ng 448Ministerieverzoeker reisde tevergeefs naar Den Haag
om een document te laten legaliseren, balie bleek die dag onaangekondigd gesloten;
geweigerd hierdoor geleden schade te vergoeden# g 458ambassade
te Y. tijdens gesprek i.v.m. visumaanvraag onzedelijke vragen gesteld
en aan lichaam betast; in verband met door verzoeker geuite klacht veiligheidsdienst
van betreffende land ingeschakeldng 472ambassade
Belgrado BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienst vd regpo Brabant-Noordlange
behandelingsduur verzoek om mvv en onvolledige en tegenstrijdige informatie
over afhandeling verzoek verstrektg,ng g,ng 
 ng 492ambassade Islamabadnog niet beslist
op aanvraag Nederlands paspoort voor zoon verzoeker# g 495ambassade
Islamabad Ministerieniet beslist op aanvraag Nederlands paspoort
zoon verzoeker niet inhoudelijk gereageerd op klachtbriefg 
 ng 530consulaat Guinee-Bissau en/of
ambassade Senegal vd regpo Rotterdam-Rijnmond BUIZA&JUST/IND/Bureau
Visadienst Ministerieverzoeker onvoldoende geïnformeerd over
documenten die hij bij aanvraag mvv had moeten overleggen lange behandelingsduur
mvv-aanvragen wil als gevolg van late afgifte mvv's geleden schade niet
vergoedeng,ng ng g 
 g 607BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienst regpo
Utrechtbehandelingsduur verzoek om mvv t.b.v. echtgenote verzoeker 
standpunt in brief districtschef dat adviestermijn van ongeveer drie maanden
redelijk is niet in overeenstemming met Awb* g g Defensie nr.min/zbo klachtoordeel017KMar Soesterberg JUST/hovj Arnhem JUST/ovj Utrechtbehandeling
verzoekster rond aanhouding afhandeling klacht over optreden KMar 
onjuiste redenen voor inverzekeringstelling aangevoerdg,go 
ng ng 217Kmarverzoeker bij aankomst op
Schiphol onderzocht, terwijl blanke medepassagiers niet werden onderzochtng222Kmarniet in staat de identiteit van twee ambtenaren te
achterhalen tegen wie verzoekster een klacht had ingediend; onvoldoende aannemelijk
gemaakt dat ambtenaren zich bij controle op Schiphol niet schuldig hebben
gemaakt aan discriminatie, door er slechts op te wijzen dat personen die aan
een bepaald profiel voldoen worden gecontroleerd, en dat dat profiel niet
discriminerend isng 225Ministerieverzoeker
bij ontslag als militair ambtenaar en benoeming als burgerambtenaar onvoldoende
geïnformeerd over nadelige gevolgen voor pensioenaansprakeng231KMar JUST/IND regpo Kennemerlandwijze waarop
Colombiaanse verloofde verzoeker is behandeld bij aankomst op Schipholg,ng 
ng g,ng 344Ministergeen antwoorden op
twee brieven aan HM de Koninging 345Centrale Dienst
Personeel/Organisatie Kon. Landmachtbrieven hebben geen aanhef of afsluiting#
g 480Defensie-organisatiewijze waarop Defensie is omgegaan
met verzoekers na verongelukken zoon bij ongeval met Herculesvliegtuig in
Eindhoven* g,ng 543vd regpo A'dam-Amstelland 
vd regpo Brabant-Noord vd regpo Kennemerland Kmar Schiphol 
vd regpo Flevoland vd regpo Limburg-Zuid vd regpo NHNop Schiphol
ingenomen Iraanse paspoort niet retour ontvangen geen bewijs van ontvangst
paspoort verstrektng go go 
 # g,go go go ng 574Kmar
Schipholpaspoort verzoeker uitgebreider gecontroleerd dan bij overige
(«witte») passagiersng 605KMar Maastricht 
 regpo Limburg-Zuidhandelwijze
jegens verzoeker, die werd staandegehouden, 54 uur opgehouden en aantal dagen
in vreemdelingenbewaring gesteld (o.m. zes uur zonder pauze verhoord; onderzoek
naar identiteit niet zorgvuldig uitgevoerd; niet meteen advocaat gewaarschuwd;
niet vantevoren geïnformeerd over overbrenging naar ander politiebureau;
papier laten tekenen) bejegening tijdens verblijf in celng,go
 g,ng,goEconomische Zaken nr.min/zbo klachtoordeel168NMi Certin BV Delftgeen bevredigende verklaring gegeven
voor verschillen in uitkomsten metingen taxameterngFinanciën nr.min/zbo klachtoordeel003BD/P/O A'veenweigert uitspraak te doen op bezwaarschrift
met inachtneming arrest Hoge Raadng 004BD/R&S
Den Boschwijze waarop taxatie waarde praktijkpand is uitgevoerdg009BD/O Rijswijkop teruggave ten onrechte bedrag in mindering
gebrachtng 010BD/Cbmondanks herhaalde verzoeken
nog geen rekening motorrijtuigenbelasting gestuurd# g 019BD/O
Amsterdam 2ondanks verzoek geen duplicaat aanslagbiljet inkomstenbelasting
verstrekt maar slechts kopie resultatennotang 093BD/P/O
Dordrechtverzoek om ambtshalve vermindering aanslag inkomstenbelasting
afgewezenng 100Domeinen Leidentarieven huur
perceel water voor verzoeker anders dan voor andere huurdersng109Staatssecretarisstelt zich op het standpunt dat verzoekers
klachten over handelen ambtenaren bij behandeling aanslagen na verlenen coulancerente
niet behandeld hoeven wordenng 110BD/O Emmenverzoek
om ambtshalve vermindering navorderingsaanslagen inkomstenbelasting afgewezenng113Domeinen Roerende Zaken Apeldoornbieding per fax nietig
verklaard en verzoeker daarover pas laat geïnformeerd# g,ng124BD/P Amsterdam/Heerlenweigert bedrag teruggave alsnog
op juiste girorekening te storten (nadat teruggave eerst gestort was op door
verzoeker opgegeven verkeerd gironummer)ng 131BD/Cba
Apeldoornteruggave inkomstenbelasting overgemaakt op verkeerde rekeningng132BD/Cbm Apeldoornvolhardt in invordering motorrijtuigenbelastingng150BD/P/O Dordrechtbij herziening ambtshalve opgelegde aanslagen
inkomstenbelasting geen rekening gehouden met informatie verzoeker over reeds
afgedragen voorheffingenng 158BD/P Leeuwardennog
geen uitspraak gedaan op bezwaarschrift; teruggaaf ten onrechte verrekend
met nog openstaand bedrag aanslag waarvoor uitstel van betaling was verleend;
nog niet gereageerd op schriftelijk bezwaar tegen verrekeningg166BD/P/O Breda BD/CBI Apeldoorndoor fout in informatiesysteem
bij verwerking aangifte inkomstenbelasting verzoeker onjuist bedrag vastgesteld;
geen gevolg gegeven aan schriftelijke toezegging om fout te herstelleng,ng170BD/O Amsterdam 1onvoldoende toegezien op uitbetaling
teruggaven loonbelasting, klacht traag afgehandeldg,ng 172BD/P/O
Alkmaarelektronische aangifte inkomstenbelasting zo verwerkt dat verzoeker
moest worden meegedeeld dat hij een onjuist bedrag voor aftrek reiskosten
zou hebben opgenomenng 180BD/O Rotterdam 1wil
twee teruggaven die waren gestort op bankrekeningnummer failliete vennootschap
niet alsnog aan verzoeker betalenng 182BD/O Lelystadgeen
afschrift gezonden van verslag boekenonderzoek, verzoeker niet in gelegenheid
gesteld op bevindingen te reageren, verzoeker niet in gelegenheid gesteld
informatie te verschaffen die nodig was voor juiste vaststelling belastbare
inkomen, niet gereageerd op briefg,ng 193BD/P
Heerlenaan echtgenote verzoeker informatie over zijn belastingaangelegenheden
verstrekt, gevraagd of na aanmaning aanslag schenkingsrecht betaald zou worden
terwijl betalingstermijn nog niet verstreken was, gedreigd met maatregelen
bij uitblijven toezegging betaling, opnieuw aanmaning gestuurd ondanks brief
verzoeker waarin stond dat hij noch aangifte- nog aanslagbiljet had ontvangen#
g 199BD/DO Zuid Bredaberoep tegen inbeslagname bij klant
geplaatst kopieerapparaat afgewezen, vraag hoe in zulke gevallen bodembeslag
kan worden vermeden niet adequaat beantwoord, verslag gesprek laat toegezondeng,ng211BD/O Apeldoornniet voor 1 juli 1996 reactie gegeven op
brief, waarin verzoeker verzocht fiscale gevolgen aan te geven wanneer hij
nog voor 1 juli koopsom lijfrenteverzekering zou voldoen* g 216BD/Douane
Groningenbezwaarschrift nog niet afgehandeldg 221BD/Directie
P&Opas laat inhoudelijke reactie gegeven op brief, onjuiste informatie
verstrektg,ng 229BD/P/O Bredate krappe termijn
gegeven om te reageren op controlerapportng 245BD/P/O
buitenland Heerlenaanslag inkomstenbelasting 1995 over buitenlandse
periode nog niet vastgesteldg 248Staatssecretarisgedeeltelijk
afwijzend beslist op verzoek om vergoedingen i.v.m. trage afwikkeling aanslagen
vennootschapsbelasting* g,ng 253BD/Douane Hoofddorpverzoeker
onheus bejegend bij controle op Schiphol, onjuiste afhandeling klacht hieroverng254BD/P Utrechtverzoekster niet onmiddelijk geïnformeerd
over wijziging sofinummer, brief onvoldoende beantwoordg 257Staatssecretarisgeen
toepassing hardheidsclausule (art. 63 Algemene wet inzake rijksbelastingen)ng271BD/Douane Hoofddorpgolfclub na controle beschadigd teruggegevenng277BD/P Eindhoven BD/Cba Apeldoornhandelwijze i.v.m.
opgelegde voorlopige aanslagen inkomstenbelasting 1994 en 1995g,ng 
ng 284BD/O Enschedezonder verzoeker te informeren
zelfstandigenverklaring afgegeven aan opdrachtgever; hem n.a.v. meldingen
over belastingontduiking door opdrachtgever niet geïnformeerd dat hij
als zelfstandige werd aangemerktg,ng 288BD/O Nijmegen 
 Staatssecretarisresoluties (DB 91/2799, DB 95/3337) niet van toepassing
verklaard op verzoekers situatie geen kwijtschelding aanslag inkomstenbelasting,
geen uitspraak op vraag of resolutie op verzoekers situatie van toepassing
isg,ng 300BD/P Rotterdamter invordering aanslagen
inkomstenbelasting dwangbevelen betekend en beslag gelegd terwijl bezwaarschriften
nog niet waren afgehandeld* g,ng 302BD/P/O Zaltbommelongeoorloofde
druk op verzoeker uitgeoefend om beroepschrift in kader van fiscaal compromis
in te trekkenng 317BD/P/O Haarlem Staatssecretariswijze
van behandelen verzoek om vermindering aanslag inkomstenbelasting niet
tijdig gereageerd op briefg,go g 328BD/O
Roosendaalgeen kwijtschelding definitieve aanslagen inkomstenbelastingng330Domeinen IJsselmeerpoldersverzoek om vergoeding rente
(i.v.m. bedrag kavelpad dat Domeinen volgens verzoeker te laat heeft betaald)
afgewezenng 340BD/O Den Boschontoereikende
motivering briefng 351BD/DGO Amsterdambeslissing
geen coulancerente te vergoedenng 371BD/DGO Amsterdamniet
bereid rentevergoeding te betalen i.v.m. late vaststelling aanslag inkomstenbelasting
en late toezending carry-backbeschikking# g,ng 376BD/Cbm
Apeldoornverzoek om teruggaaf motorrijtuigenbelasting voor verkochte
camper afgewezenng 378BD/P/O Dordrechtbeslissing
op bezwaar tegen afboeking teruggave van belastingen op fiscale schuldng 380Staatssecretarispas laat op verzoek om toepassing
hardheidsclausule (afwijzend) beslistg,ng 382BD/O
Amsterdam 2ondanks toezeggingen pas laat bescheiden teruggegeven; niet
gereageerd op compromisvoorstelg 393BD/P Nijmegenroerende
zaken verzoeker executoriaal verkocht ter voldoening van zes aanslagen motorrijtuigenbelasting,
terwijl aanslagen ten onrechte zouden zijn opgelegd omdat verzoeker de auto
had verkocht; bij verkoop laten bijstaan door politie; opbrengst verkoop niet
aan verzoeker verantwoordg,ng 404BD/O Zwolle 
 BD/DO Noord Zwolleverzoeker meegedeeld dat hij belastingschulden
moest voldoen ondanks eerder getroffen betalingsregeling verzoek om kwijtschelding
afgewezenng ng 414BD/P/O
buitenland Heerlenniet ingegaan op verzoek om rente te vergoeden over
te restitueren bedrag van f 420 aan ingehouden loonbelastingg,ng416BD/O Lelystad BD/DON/Zwolleafwijzend beslist op
verzoek om kwijtschelding aanslag inkomstenbelasting 1985ng 418BD/P
Harderwijkbeslag gelegd op AOW-uitkering omdat verzoeker aanslagen motorrijtuigenbelasting
niet zou hebben betaald, ten onrechte gelegde beslag nog niet afgehandeld;
ten onrechte aanmaning gestuurd; niet nagegaan of verzoeker was verhuisdg,ng435BD/O Roermondverzoek om ambtshalve vermindering aanslagen
inkomstenbelasting afgewezen* g,ng 437BD/O Heerenveenin
strijd met akkoord over kwijtschelding belastingschulden toch betalingen afgeboekt
op kwijtgescholden vorderingen en hierbij rente en kosten in rekening gebrachtng449BD/O Lelystadstuurt verzoeker (aandeelhouder, niet bestuurder)
correspondentie die bestemd is voor besloten vennootschap en daarbij behorende
bedrijfg 450BD/P/O Buitenland Heerlenverzoek
om ambtshalve vermindering aanslagen inkomstenbelasting afgewezenng456BD/P Heerlenbij vaststelling aanslagen inkomstenbelasting
verzuimd rekening te houden met vrijstelling premieheffing volksverzekeringen
(geen adequate controle op aanslagen voor ze worden verzonden)g,ng460SZW/LISV/SFB Amsterdam BD/O Amsterdam
2niet gereageerd op verzoek om informatie over mogelijk gepleegde fraude
en valsheid in geschrifte door onderaannemer (verzoeker is voor schulden onderaannemer
aansprakelijk gesteld en vroeg om informatie om deze aansprakelijkstelling
te kunnen bestrijden); brief waarin hij aansprakelijkstelling betwist
niet in behandeling genomen en, terwijl verzoeker bijna alles al had betaald,
meegedeeld dat geen verdere invorderingsmaatregelen zullen worden genomeng,ng 
 *g 469BD/O Eindhovenverzoek
om ambtshalve vermindering aanslagen inkomstenbelasting 1991–1995 afgewezenng473Domeinen Roerende Zaken, dir. Apeldoornafwijzend
beslist op verzoek om toekenning schadevergoedingng 487BD/P/O
Hilversumverrekent steeds weer teruggaven n.a.v. voorlopige aanslagen
met oude schuld, terwijl was beslist dat verzoeker niet verder bemoeilijkt
zou worden* g,ng 494BD/O Rijswijkals bezwaarschrift
aangemerkte toezending van stukken betreffende aanslag inkomstenbelasting
niet eerder dan middels navorderingsaanslag afgehandeld; verzoeker niet adequaat
geïnformeerd over ontstaan, berekeningswijze en verrekening renteg,ng502Staatssecretarisverzoek om toepassing hardheidsclausule
afgewezenng 514BD/Douane Hoofddorpbejegeningng,go519BD/O Apeldoornvolstaat bij verrekening met toesturen
uitdraai geautomatiseerde ontvangersadministratie om aan te tonen dat uitstel
was verleend voor aanslag# g 520BD/P/O
Haarlemstelt zich op het standpunt de brandweercommandanten in de regio
te hebben geïnformeerd over wijze waarop onkostenvergoeding voor vrijwillige
brandweer fiscaal verwerkt moet worden; aangifte nog niet afgehandeld#
g,ng 521BD/DOZ Breda BD/O Eindhovenverzoeker niet voor
of tijdens behandeling beroepschrift geïnformeerd dat inbeslaggenomen
kopieermachine al was verkocht# ng ng 532BD/Cbm
Apeldoornvanaf mei 1995 rekeningen motorrijtuigenbelasting niet aan
verzoekers adres gestuurd, toen fout duidelijk werd niet alles gedaan om gevolgen
daarvan voor verzoeker weg te nemeng,ng 535BD/P/O
Dordrechtondanks diverse rappels geen schriftelijk commentaar geleverd
op een in 1994 gezonden concept-maatschapscontractg 540BD/O
Nijmegenvoorlopige aanslagen inkomstenbelasting opgelegd op basis van
onjuiste schatting belastbaar inkomen, verzoek om vermindering niet juist
verwerkt, invordering voortzet, geen reactie op brieven, correspondentie niet
zonder meer aan verzoeker doet toekomen, geen tegemoetkoming gemaakte kosten
verstrektg,ng,go 551BD/D Enschede Dir. Douane
Rotterdamniet meegewerkt aan vinden oplossing voor probleem m.b.t. indeling
in Gecombineerde Nomenclatuur van ten uitvoer aangegeven goedereng,ng 
g 560BD/P Rotterdamteruggaven verrekend met aanslag
inkomstenbelasting waartegen verzoeker beroep had ingesteldng577BD/O Rotterdam 1wijze waarop is overgegaan tot invordering
belastingschuld* g,ng 579BD/O Rotterdam 1 
regpo Rotterdam-Rijnmond burgemeester Rotterdamoptreden jegens
verzoeker op postzegel- en muntenruilbeurs brief laat en eerst mondeling
beantwoord klacht ongegrond geacht# g g 
g 588BD/O Rotterdam 2bij beslissing om over te gaan
op executoriale verkoop roerende zaken geen acht geslagen op eerder gedane
toezegging dat verzoeker na voldoen f 12 825 niet verder geconfronteerd
zou worden met invordering aanslagen inkomstenbelastingng 591BD/DOZ
Bredaafwijzend beslist op verzoek om kwijtschelding aanslag inkomstenbelastingng598BD/P Rijswijkonvolledige en tegenstrijdige informatie
verstrekt over taxatie woning; geen antwoord op verzoek om toezending rapport;
voorgesteld behandeling bezwaarschrift uit te stellen tot na nieuwe taxatie;
behandeling klacht hieroverg,ngPolitie nr.min/zbo klachtoordeel006regpo Haaglandenwijze van optreden tegen verzoeker rond
afwikkeling aanrijdingg,go 007regpo Twenteoptreden
n.a.v. aanhouding zoon verzoeker (bejegening; toezegging niet nagekomen; zonder
toestemming behandelend internist gebeld; informatie over verzoeker verstrekt
aan huisarts; inlichtingen aan pers verstrekt)g,ng,go 023regpo
Haaglandenauto ten onrechte weggesleeptng 025regpo
Frieslandverzoeker, die gewond was, tijdens aanhouding hardhandig aangepaktg029regpo Utrechtonvoldoende actie ondernomen na aangifte
diefstal fietsg 031Rijpo te Water 
 KLPDoptreden i.v.m. verkeersovertreding (o.m.
zonder toestemming wacht- en praktijkruimte verzoeker binnengegaan; verzoeker
in aanwezigheid anderen beschuldigd van verkeersovertreding; dreigement; onvolledige
verklaring) mededeling in telefoongesprek; in reactie op klacht geen
duidelijk standpunt ingenomeng 
g,go 033regpo Drentheverzoeker zonder voldoende grond
verdacht van plegen van schennis van de eerbaarheid (verzoeker als enige voor
confrontatiespiegel gezet); behandeling verzoek om verwijdering persoonsgegevens
uit politieadm.g,ng 035burgemeester Den Haagniet
inhoudelijk gereageerd op klacht over politieoptredeng 037regpo
Zaanstreek-W. file veroorzaakt door grootscheepse verkeerscontroleg,ng038regpo Haaglandenhandelen na overlijden tante verzoeker
(o.m. sleutels zomaar afgegeven aan familielid, strijdige informatie gegeven)*
g,ng 042JUST/IND vd regpo Flevolandadvocaat niet tevoren
geïnformeerd over uitzetting, niet geïnformeerd over uitbrengen
medisch advies, geweldgebruik bij uitzetting, onvolledige reactie op klachteng,ng 
ng,go 046regpo R'dam-Rijnmondauto verzoeker uit garagebox
weggesleept zonder hem te informeren, geweigerd kosten terughalen auto te
vergoeden* g,ng 050regpo R'dam-Rijnmondgedrag
jegens verzoeker bij aanhouding en voorgeleiding (zonder toereikende reden
aangehouden, reden niet meteen meegedeeld, onnodig hardhandig optreden, boeien
niet afgedaan), onjuiste verklaringen politieambtenaren in onderzoekg,ng055regpo Haaglandenwijze waarop klachten worden behandeld
(vertragingsberichten verstuurd waarin geen afdoeningstermijn werd genoemd,
klachten zonder motivering te laat afgedaan, termijn voor indienen klachten
(6 weken) te kort)* #g 061vd regpo Haaglanden 
vd regpo Gooi en Vechtstreek regpo R'dam-Rijnmond JUST/arr.parket 
Rotterdambejegening brief niet beantwoord#g,ng 
ng g,go ng 062regpo
Limburg-N. bejegeningg 063burgemeester Den
Haagonjuiste reactie op klachtng 072JUST/rijpo
Limburg JUST/arr.parket Roermondaan ovj gegeven omschrijvingen
verzoeker als lastig heerschap informatie over verzoeker aan derden verstrekt,
onderzoek n.a.v. klachtng g 074regpo
Haaglandenauto verzoeker aangemerkt als wrak en laten verwijderen en
vernietigeng,ng 078JUST/arr.parket Arnhem regpo
Gelderland-M. verzoekster de mogelijkheid onthouden schade bromfiets
op dief te verhalen in kader van strafproces (haar niet op de hoogte gehouden
van ontwikkeling in strafproces, dader schikking aangeboden terwijl verzoekster
zich als slachtoffer had willen voegen)g,ng *
g 094regpo Gelderland-Z. burgemeester Nijmegenverzoeker
onvriendelijk en intimiderend bejegend klacht hierover nog niet afgehandeldg,ng 
g 097regpo Haaglandenwoning binnengetreden zonder
redelijk vermoeden dat daar voorwerpen aanwezig waren die vatbaar waren voor
inbeslagname op grond van Opiumwet, na binnentreden woning niet goed afgesloten;
antwoord korpsbeheerder op klachtng 098regpo Frieslandgeweigerd
verzoeker inzage te geven in reglementen m.b.t. politieregisters, bejegeningg,ng105regpo Haaglanden regpo R'dam-Rijnmondniet de vereiste
terughoudendheid betracht bij bemiddelend optreden tussen verzoekster en een
medewerkster van een stichting die zich bezighoudt met incest-problematiekng 
ng 106regpo Amsterdam-Amstellandintimiderend
opgetreden tijdens controle in café, schending privacy verzoeker, 
klacht hierover laat afgedaan* g,ng 111regpo Hollands
Middenonvoldoende opgetreden tegen buren verzoekers op nieuwjaarsnachtng112regpo NO-Gelderlandgeen actie ondernomen n.a.v. aangiften
van vernielingen/beschadigingen rondom woning verzoekerng 114regpo
Utrechtwijze waarop politie aanrijding heeft afgehandeld*
g,ng 120regpo Limburg-Noordbezoek politieambtenaar naar
aanleiding van door verzoeker geplaatste overlijdensadvertentie in verband
met overlijden kleindochterng 121regpo Brabant ZOoptreden
politie naar aanleiding van aangifte van verkrachting minderjarige dochter
verzoekerng 125JUST/beheerder regpo Drenthe/rijpo
Drentheverzoekster (wier zoon overleed na aanrijding) meegedeeld dat
ademtest bestuurster auto om 21.00 uur was afgenomen, terwijl in pv staat
dat dat om 18.45 uur was gebeurd, nagelaten getuige te horeng,ng127regpo Haaglandenmet politieauto terwijl dat niet was
toegestaan en zonder noodzaak linksaf geslageng 128regpo
Flevolandsleepkosten takelbedrijf, dat door politie was ingeschakeld
voor vervoer gestolen boot verzoeker, niet volledig voor eigen rekening genomen*
g 129regpo Haaglandenonnodig doorgang belet door tweemaal
vanuit politieauto met voorbijganger te praten, zonder op verzoek doorgang
vrij te makeng 130beheerder regpo Limburg
Zuidklacht, deels in afwijking van advies Commissie voor Politieklachten,
ongegrond verklaardg 140beheerder regpo Brabant
ZOklachten (over handelwijze politieambtenaar bij opname aangifte mishandeling
zoon verzoekers) ongegrond verklaardng 142regpo NHNniet
inhoudelijk geantwoord op vraag wanneer in bewaring gegeven jachtgeweer wordt
teruggegeveng 144regpo Gelderland-M.wijze van
afhandeling inbeslagneming bromfiets (pas laat teruggegeven, door langdurige
opslag onherstelbaar beschadigd), verzoek om schadevergoeding niet als klacht
behandeld en afgewezen* g 146regpo Haaglandenwijze
van optreden tegen krakers wijze waarop klacht is afgedaan (niet op alle
klachtonderdelen ingegaan)g,ng 147regpo Haaglandenoptreden
rond aanhouding (verzoekster niet onmiddelijk reden gegeven, horloges vernield,
te lang opgehouden voor verhoor, te laat medicijnen verstrekt, pas heengezonden
nadat verzoekster toestemming had verleend voor inname identificatiespray)g,ng,go149regpo Brabant-Noordnog geen reactie op verzoek om zaak
voor strafrechtelijke vervolging aan OM voor te leggeng 156regpo
Haaglandenbroer en vrienden verzoeker agressief bejegend, verzoeker
geboeid overgebracht naar politiebureau, vader niet meegedeeld waarom verzoeker
werd vastgehouden en hoe lang het nog zou durenng,go 157vd
regpo Utrechtweinig voortvarende en doortastende wijze waarop is overgegaan
tot terugnemen onjuiste afwijzende beslissing op verzoek om verblijfsvergunningg161regpo Flevolandverzoeker ten onrechte aangehouden en
geboeid, zonder reden mee te delen; geweigerd aangifte diefstal kentekenbewijs
op te nemen, toezeggingen niet nagekomeng,ng,go 162regpo
Limburg Zuid JUST/arr.parket Maastrichtniet
(voldoende) geïnformeerd over voortgang onderzoek n.a.v. aangifte in
1991 van verduistering en valsheid in geschrifte, niet inhoudelijk gereageerd
op brief, verzoeker verzocht (op eigen kosten) originele bankopdrachten als
bewijsmateriaal te leveren niet inhoudelijk gereageerd op briefg,ng 
 g 163regpo
IJssellandoptreden tegen verzoeker (aanhouding zonder redelijk vermoeden
van schuld, geslagen en geschopt en met vuurwapen bedreigd, geboeid overgebracht
naar politiebureau)g,ng 164regpo Kennemerlandverzoeker
en vriend met overmatig vertoon van macht bejegend, ten onrechte en op een
onjuiste wijze aangehouden; pv's in strijd met waarheid opgemaaktg,ng,go188regpo Haaglandenkelderbox verzoekster opengebroken zonder
haar daarover te benaderen, slechts bereid deel schade te vergoedeng,ng189regpo Zaanstreek-Waterlandoptreden jegens verzoekers
(tegen verzoeker dreigende taal geuit, met wapenstok geslagen, geboeid en
overgebracht naar politiebureau, 9 uur opgesloten in cel; verzoekster hardhandig
in politieauto gezet, gedreigd met zaklantaarn te slaan, naar bureau overgebracht,
met geweld bureau binnengesleeptg,ng,go 194regpo
Frieslandverzoeker op basis van onzuivere motieven aangehouden, daarbij
onnodig veel geweld gebruikt, lang vastgehouden op politiebureau, niet toegestaan
taxi te bellen, inbeslaggenomen busje pas zes dagen later teruggegeven, geen
aansprakelijkheid aanvaard voor schade aan busjeg,ng 196regpo
R'dam-Rijnmond JUST/arr.parket Rotterdamzonder
toestemming verzoeker (leider opvangcentrum jongeren) toegang verschaft tot
opvangcentrum, negatieve informatie over verzoeker verstrekt aan een derde,
sloop centrum niet stopgezet, aan juristen gemeente Rotterdam rapport ECD
over verzoeker verstrekt, videobanden uit jongerenopvangcentrum meegenomen 
negatieve of suggestieve informatie over verzoeker verstrekt aan ANPg,ng 
 ng 206regpo Haaglanden 
 burgemeester Den Haagverzoeker op onjuiste
gronden verboden afgezette straat in te lopen, zonder aanleiding aangehouden
en geweld gebruikt, met veel te hoge snelheid vervoerd naar politiebureau,
samen met drugsdealers in cellenbus opgesloten, onheus bejegend te late
indiening klacht niet verschoonbaar geachtng 
 g 209regpo Amsterdam-Amstelland JUST/arr.parket
Amsterdamverzoeker niet nader geïnformeerd over achtergrond waarschuwing
CRI dat zijn leven gevaar liep; geweigerd hem bescherming te biedenng 
 ng 215regpo Brabant-Noordniet opgetreden n.a.v.
melding geluidsoverlast op parkeerterrein achter huis verzoeker, aan degene
die de geluidsoverlast veroorzaakte het advies gegeven naar dit parkeerterrein
te gaang,ng 231DEF/KMar JUST/IND regpo
Kennemerlandwijze waarop Colombiaanse verloofde verzoeker is behandeld
bij aankomst op Schipholg,ng 241regpo R'dam-Rijnmondaangifte
niet in behandeling genomenng 242regpo Haaglandenwijze
van optreden jegens verzoeker bij aanhouding (geweldgebruik, bejegening);
geweigerd aangifte van mishandeling op te nemen; geweigerd klacht op te nemeng,go244regpo Hollands Middenhandelwijze politie rond aanhouding*
g,go 252regpo Gelderland-M.verzoeker ten onrechte aangehouden
en daarbij buitensporig geweld gebruiktng 259regpo
Haaglandenoptreden rond aangifte; klacht onvoldoende beantwoordg,ng,go262regpo Hollands Middenbrieven niet beantwoordng,go264regpo Utrechtweinig voortvarende wijze waarop opsporingsonderzoek
is verricht n.a.v. inbraken bij verzoekers, klacht nog niet afgehandeldg,ng265regpo Brabant ZOwijze waarop onderzoek is verricht n.a.v.
aangifte van seksueel misbruik van dochtertje verzoeksterg,ng,go268regpo Gooi en Vechtstreekniet objectief beslist op klacht
over wijze van aanhouding verzoekerng 273regpo
ZHZwijze van behandeling bij aanhouding (o.m. geweldgebruik)g,ng,go281JUST/IND 
 vd regpo Limburg-Z. vd
regpo R'dam-Rijnmond vd regpo ZHZalgemene klacht: groep
Zaïrese asielzoekers per vliegtuig Nederland uitgezet zonder dat verzoekster
(Solidariteitsgroep Zaïrese Vluchtelingen) hiervan te voren op de hoogte
is gesteld; geen reactie op verzoeken om informatie en brief; niet voor elke
individuele asielzoeker een laissez-passer geregeld individuele klachten (o.m.):
uit Nederland verwijderd zonder dat onherroepelijke beslissing is genomen
op asielverzoek/vtv; niet getoetst in hoeverre asielverzoek voldeed aan criteria
Rechtseenheidskamer; niet voldaan aan rechtszekerheidsbeginsel (driejarencriterium);
geen rekening gehouden met vergevorderde zwangerschap verzoeker uitgenodigd
om naar vd te komen zonder vermelding dat verzoekers op korte termijn zouden
worden uitgezet verzoeker van school gehaald/uitgenodigd bij vd zonder
aan te geven dat hij op korte termijn uitgezet zou worden verzoeker uitgenodigd
zich te melden bij vd zonder dat vermeld was dat hij zou worden uitgezet;
10-jarige dochter verzoekster voor uitzetting ingesloten in celg,ng 
 
g,ng g,ng g 287regpo
Zaanstreek-Waterlandtijdens verblijf op politiebureau gedwongen tot
ondergaan seksuele handelingen door bewaarder, politieorganisatie onvoldoende
gedaan om dit risico te voorkomen, niet eerder actie ondernomen, wijze van
behandeling klacht* g,ng 289regpo Limburg-Z. gesommeerd
op te houden met onkruidvrij maken parkeerplaats zodat overbuurman kon parkerenng290regpo Utrechtniet adequaat opgetreden tegen ex-partner
verzoekster, die haar en haar omgeving terroriseertng 292regpo
Utrecht JUST/ovj Utrechtwijze van onderzoek n.a.v. aangifte
bedreiging en zaaksbeschadiging wijze van informeren over voortgang en
resultaat onderzoekg g 299regpo
MW-Brabantop standpunt gesteld dat bij afhandeling klacht verzoeker
onderdelen m.b.t. rechtmatigheid verricht strafrechtelijke onderzoek buiten
beschouwing dienden te blijveng 303regpo Haaglandenverzoekster
niet/slecht opgevangen nadat zij door haar broer was geslagen en geschopt,
haar niet geïnformeerd over recht om zich als slachtoffer te voegen in
strafzaak en mogelijkheden Slachtofferhulpg,ng 309regpo
MW-Brabantaan echtgenote verzoeker gezegd dat zoon schuldig was; uitblijven
schriftelijke reactie op briefg,go 310regpo Haaglandenin
Poeldijk geparkeerde auto onklaar gemaakt, laat gereageerd op aansprakelijkstelling,
geweigerd schade geheel te vergoeden* g,ng 311regpo
Haaglandenverzoeker zonder reden aangehouden, ingesloten en pas laat
vrijgelaten, niet toegestaan vriendin of werkgever te bellen, slechts twee
sneetjes brood en glas water gegevenng 312regpo Haaglandengeen
pv opgemaakt n.a.v. aangifte beschadiging bomen door buurtbewoner, wijze van
afhandeling klacht, meegedeeld dat verzoekster advies klachtencommissie niet
mocht inzieng 313regpo Gelderland-M.verzoek
om vergoeding van na aanhouding gemaakte reiskosten afgewezen*
g 315regpo Groningen burgemeester Groningenwijze waarop
is omgegaan met klacht over niet opnemen aangifte van belediging klacht
laat afgehandeldg,ng g 318regpo Zeelandtwee
politieambtenaren klagen erover dat de korpsbeheerder een klacht over politieoptreden
waarbij zij betrokken waren gegrond heeft verklaardg,ng 322regpo Friesland JUST/arr.parket Leeuwardenhandelwijze
jegens verzoekers sinds de aanhouding van hun zoon opdracht gegeven verzoekers
aan te houden, terwijl er geen redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar
feit wasng,go ng 323regpo Zeelandverzoeker
na aanhouding niet in de gelegenheid gesteld zijn auto af te sluiten, en dat
zelf ook niet gedaang,go 329regpo Haaglandenontruiming
kraakpandng 333B&W Apeldoorn/team milieuopsporings- ambtenaren 
JUST/hovj Zutphen beheerder regpo NO-Gelderlandniet
adequaat opgetreden n.a.v. melding asbest, niet gereageerd op brieven 
 ten onrechte geoordeeld dat ambtenaar van team milieuopsporingsambtenaren
heeft gedaan wat redelijkerwijs mocht worden verwacht klacht over optreden
politieambtenaren ten onrechte ongegrond verklaardg,ng 
 ng g,ng 343regpo Hollands
Midden beheerder regpo Hollands Middenniet gekomen, ondanks toezegging,
na melding geluidsoverlast; geweigerd aangifte op te nemen; bureau Slachtofferhulp
niet geïnformeerd niet tijdig gereageerd op bezwaarschrifteng,
go g 348regpo R'dam-Rijnmondniet
onpartijdig optreden; binnentreden zonder toestemming; disproportioneel geweldgebruik
en ten ontrechte boeien; belediging.ng, g go 352regpo
Gelderland-Midden12-jarige zoon uur ingesloten geweest in ophoudkamerg,go354regpo Brabant-Noordniet voldoende actief optreden naar
aanleiding van klachten over geluidsoverlast door jongerencentrumng,
g,go 355JUST/KLPDonvoldoende gedegen en objectief
onderzoek n.a.v. klacht over acceptgiro voor al betaalde boeteng356regpo NO-Gelderland JUST/KLPD/Divisie Koninklijke
en Diplomatieke Beveiligingoptreden tegen waarnemers verzoekster
(dierenbeschermingsorganisatie) tijdens jachtpartij op 22 december 1995 op
kroondomein Het Loog,ng go 361regpo Groningenafhandeling
sollicitatie naar de functie van stadswacht (afwijzing onvoldoende gemotiveerd)ng362regpo Limburg-Z. wijze waarop ambtenaar over verzoeker
aan korpsleiding heeft gerapporteerd n.a.v. klacht; acceptatie door leiding
van deze wijze van rapportereng 363regpo Utrecht 
JUST/arr.parket Utrechthulp aan zoon verzoeker bij ophalen paspoort
uit ouderlijk huis reactie op klacht hieroverg g364vd regpo Gooi en Vechtstreekverzoekers onder druk en
zonder (voldoende) uitleg en gelegenheid tot (onderling) overleg formulier
laten tekenen voor aanvragen laissez-passerng,go 366regpo
Utrechtverzoeker in een niet als zodanig herkenbare politieauto achtervolgd,
hem daardoor in een levensgevaarlijke situatie gebracht en uitgelokt dat hij
een snelheidsovertreding beging; wijze van fouillereng,ng 368regpo
Zeeland JUST/arr.parket Middelburgniet meteen voldaan aan verzoek
om toezending afschrift pv; klacht niet volgens klachtenregeling afgehandeld;
verzoeker pas laat over sepotbeslissing geïnformeerdg,ng 
g 370regpo Haaglanden burgemeester Den Haagna
onderzoek atelier verzoeker onbeheerd achtergelaten, nagelaten iemand hiervan
in kennis te stellen klacht hierover niet-ontvankelijk verklaardg,go 
 g 372regpo MW-Brabantauto verzoeker ten
onrechte laten wegslepen en enige tijd later aan een derde verkocht zonder
hem in kennis te stellenng 387regpo Groningenwijze
van behandelen klacht over geluidsoverlast door festival in Groningeng,go389regpo R'dam-Rijnmondgeen vergoeding voor schade die verzoeker
heeft geleden bij afhandeling diefstal auto* g 397regpo
Frieslandafhandeling aanrijding fietsersg,ng 398regpo
R'dam-Rijnmondverzoeker niet toegestaan klachtdossier in te zien i.v.m.
verstrijken bewaartermijn volgens Archiefwet; hem geen kopie Archiefwet gegeven*
g 399regpo MW-Brabantverzoeker ten onrechte
aangehouden en geboeid overgebracht naar politiebureau; vooringenomen houding
verhorende politieambtenaarng 401regpo Utrecht 
JUST/arr.parket Utrecht JUST/hovj Utrechtverzoekster niet geïnformeerd
over afhandeling strafzaak tegen verdachte zedendelict (waarvan haar dochter
slachtoffer was), waardoor zij zich niet als benadeelde partij kon voegen
in strafzaak afdoening klacht hieroverg ng 
 g,ng 409regpo MW-Brabant burgemeester
van Tilburgoptreden politieambtenaar tijdens onderhoud met verzoeker
(wekte suggestie dat verzoeker werd verdacht van strafbaar feit, tutoyeerde
verzoeker, verstrekte geen verslag van gesprek) behandeling klacht hieroverg,ng 
 g,go 412vd regpo NHN vd gempo Winschoten 
burgemeester Venhuizen JUST/INDpaspoort (afgegeven in 1990 i.v.m.
verzoek om toelating als vluchteling) nog steeds niet geretourneerdgo 
 g 422regpo R'dam-Rijnmondwijze
waarop woning verzoeker als overlast veroorzakend drugspand is ontruimd (onrechtmatig
woning binnengetreden en huiszoeking verricht; woning in chaos achtergelaten;
woning onvoldoende afgesloten; pers toegelaten)g,ng 426regpo
Hollands Midden burgemeester Leidensollicitant
eerst bericht dat hij wel en vervolgens lange tijd later bericht dat hij niet
voldeed aan (inmiddels verhoogde) aanstellingseisen voor opleiding tot agent
van politie; w.b. opleidingseis onderscheid gemaakt tussen mannelijke autochtone
sollicitanten en overige kandidaten klacht niet ontvankelijk verklaardg 
 g 431vd regpo A'dam-Amstelland 
vd gempo Den Haag JUST/INDschooldiploma nog niet geretourneerd
(was ingenomen bij indienen asielverzoek in 1993)ng,g,ng 434regpo
Zeelandonvoldoende actie ondernomen n.a.v. meldingen verkeersovertredingeng,ng436regpo NO-Gelderlandzonder toestemming kamer vriendin
verzoeker in asielzoekerscentrum betreden en haar geslagen; niet gereageerd
op klachtg,go 441regpo Limburg Zuid JUST/arr.parket
Maastrichthandelwijze politie jegens verzoekers (o.m. ten onrechte aangehouden,
geboeid, onheus bejegend, bij fouillering in onderbroek gekeken, niet gereageerd
op roepen en bonzen in cel, familie verzoekers niet gelijktijdig over aanhouding
geïnformeerd, pas laat heengezondeng,ng,go 447vd
regpo Utrechthandelen m.b.t. aanvraag mvv voor echtgenote verzoeker
(dossier kwijtgeraakt, aanvraag pas laat doorgestuurd naar IND, meegedeeld
dat positief was beslist terwijl dat later onjuist bleek te zijn)g,go451regpo R'dam-Rijnmond JUST/arr.parket Rotterdamniet
opgetreden tegen man die verzoeksters woning was binnengedrongen en haar had
geslagen en getracht te wurgen; klacht hierover niet serieus genomen 
verzoekster niet geïnformeerd over verloop opsporingsonderzoek en strafzaak
tegen verdachteg,ng ng 454regpo
MW-Brabantverzoeker, die telefonisch melding deed van overtreding milieuwetgeving,
gevraagd naar werkgever en toen hij die niet noemde geweigerd hem verder te
woord te staan; n.a.v. meldingen niet strafrechtelijk opgetreden; afhandeling
klachtg,ng 457regpo Kennemerlandten onrechte
meegedeeld dat proces-verbaal naar officier van justitie zou worden gestuurd
als binnen gestelde termijn geen reactie zou zijn ontvangen; brieven
onvolledig beantwoordg,ng 459regpo IJssellandafwijzing
sollicitatie voor functie stadswacht in Deventer onvoldoende gemotiveerdng465regpo IJssellandwijze waarop is omgegaan met een aantal
inbeslaggenomen vogelsng 471regpo Haaglandenoptreden
politie n.a.v. aangifte verduistering autog,ng,go 472ambassade
Belgrado BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienst vd regpo Brabant-Noordlange
behandelingsduur verzoek om mvv en onvolledige en tegenstrijdige informatie
over afhandeling verzoek verstrektg,ng g,ng 
 ng 481regpo Haaglandenwijze waarop onderzoek
is verricht n.a.v. aangifte van openlijke geweldpleging, zware mishandeling
en bedreigingng 482regpo Twentezich agressief
tegen verzoeker opgesteld toen hij vanwege drukte nabij zijn woning i.v.m.
een popconcert over een fietspad reed; afhandeling klacht hieroverg,ng,go486regpo Brabant ZOoptreden toen verzoeker en familieleden
betrokken waren geraakt bij ruzie om taxi (geweldgebruik, verboden advocaat
te bellen, geen gelegenheid gegeven klacht in te dienen, bejegening)ng488regpo Utrecht JUST/arr.parket Utrechtverzoek om
schadevergoeding wegens gederfde inkomsten i.v.m. een te laat teruggegeven
paspoort afgewezen* g 490regpo Amsterdam-Amstellandbehandeling
bij en na aanhouding (geweldgebruik, te lang vastgehouden)g,ng,go496regpo R'dam-Rijnmondhandelwijze bij aanhouding verzoeker
(niet verteld voor welke boetes hij werd aangehouden; geld niet teruggegeven;
geen bewijs van ontvangst verstrekt van inbeslaggenomen auto; namen niet willen
noemen)g,ng 498regpo R'dam-Rijnmondf 160,54
in rekening gebracht voor vervoer gestolen auto* g 509burgemeester
Alkmaar regpo NHNgeweigerd schade, veroorzaakt door technisch onderzoek
aan bromfiets, te vergoeden bromfiets pas laat teruggegeven; niet toegestaan
dat verzoeker zich in gesprek over klacht liet bijstaan door een vertrouwenspersoon*
g g,ng 512regpo NHN JUST/arr.parket
Alkmaarbromfiets van dochter verzoeker na aantreffen teruggegeven aan
degene die hem na diefstal had gekocht; geen vergoeding voor nieuwe bromfiets 
geen vergoeding voor nieuwe bromfiets* g ng522regpo Amsterdam-Amstellandreactie op aansprakelijkstelling
(verzoeker was gebeten door waakhond op terrein festival waaraan ook politie
medewerking verleende)g,ng 524Regpo Gelderland-M. 
 burgemeester Arnhemgedrag jegens verzoeker na overbrengen
naar politiebureau voor afnemen ademanalysetest (insluiting, geweldgebruik) 
wijze van afdoening klacht hieroverng,go g529burgemeester Leeuwardenwijze van behandeling klacht en
feit dat klacht ongegrond is verklaardng,go 530consulaat
Guinee-Bissau en/of ambassade Senegal vd regpo R'dam-Rijnmond 
BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienst Ministerieverzoeker onvoldoende
geïnformeerd over documenten die hij bij aanvraag mvv had moeten overleggen 
lange behandelingsduur mvv-aanvragen wil als gevolg van late afgifte
mvv's geleden schade niet vergoedeng,ng 
ng g g 531regpo Haaglandenhandelwijze
politie bij aanhouding verzoeker op verdenking van valsheid in geschrifte
(onvoldoende onderzoek; ten onrechte gekozen voor aanhouden en niet voor uitnodigen;
niet ten spoedigste voldaan aan verzoek om identiteit te controleren; bejegening);
klacht niet juist afgehandeldg,ng 533regpo A'dam-Amstellandbrief
niet beantwoordg 537regpo R'dam-Rijnmond regpo
Haaglandenaangifte van mishandeling niet behandeld, ondanks brief verzoekster
waarin zij naar behandeling informeerdeg g 538regpo Groningen burgemeester
Groningenverzoeker meegedeeld dat zijn brief niet was ontvangen, geweigerd
kopie brief in ontvangst te nemen, geweigerd aangifte van vernieling op te
nemen klachtbehandelingg g,ng543vd regpo A'dam-Amstelland vd regpo Brabant-Noord 
vd regpo Kennemerland DEF/Kmar Schiphol vd regpo Flevoland 
vd regpo Limburg-Zuid vd regpo NHNop Schiphol ingenomen Iraanse
paspoort niet retour ontvangen geen bewijs van
ontvangst paspoort verstrektng go 
go # g,go go go 
ng 546regpo Hollands Midden JUST/arr.parket
Den Haaggeen actie ondernomen n.a.v. meldingen en klachten over loslopende
honden; herhaalde malen geweigerd aangifte op te nemen; niet gereageerd op
klachtbrieven niet adequaat gereageerd op klacht over politieoptredeng,ng 
 g 548regpo R'dam-Rijnmondoptreden
jegens verzoeker (verzoeker zonder toereikende reden aangehouden; niet meteen
reden aanhouding meegedeeld; niet laten bellen met raadsman; niet geleid voor
hovj; onjuiste weergave verklaring; pas drie uur na afleggen verklaring laten
gaan)ng 549regpo Twente burgemeester Enschedenagelaten
verdachte van heling van televisietoestel op heterdaad aan te houden; klacht
over passieve houding politieambtenaar ongegrond verklaard; verzoekster niet
gehoordg g 550regpo Brabant ZO 
 JUST/arr.parket Den Boschbejegening verzoekster en zoon
in onderzoek naar diefstal bromfiets, waarin zoon als getuige en als verdachte
is gehoord geen afschrift pv verstrekt; niet bericht dat gegevens uit
politiebestanden zijn verwijderdg,ng g558Minister regpo Limburg-Z. zonder aanleiding
geweld gebruikt waardoor verzoeker ernstig letsel opliep schadeclaim
afgewezengo ng 561regpo Haaglanden 
 burgemeester Den Haag JUST/rijksrechercheopstelling
politieambtenaar bij behandeling van zaak tegen verzoeker (tegen wie een strafrechtelijk
onderzoek was ingesteld wegen verdenking van het plegen van zedendelicten);
gang van zaken rond tuchtrechtelijk onderzoek (inbreuk op privacy; informatie-uitwisseling
tussen raadsvrouw aangeefster en politieambtenaren) afhandeling klacht
hierover wijze waarop rijksrecherche strafrechtelijk onderzoek heeft
verrichtg,ng 
g g 563regpo Brabant ZO JUST/arr.parket
Den Boschnog geen pv opgemaakt n.a.v. aangifte van huisvredebreuk en
zware mishandeling; nog niet gereageerd op klacht hierover pas laat aangegeven
dat men contact op zou nemen met politie over opmaken pvg 
 # g 568burgemeester Groningenin afdoeningsbrief
klacht niet ingegaan op een bepaald klachtonderdeel; brief niet beantwoordg,go571burgemeester Nijmegenverzoek om schadevergoeding afgewezen
(schade doordat politieambtenaren getuigenverklaringen van verkeersongeval
kwijtgeraakt zijn en een onjuiste verklaring van verzoeker over toedracht
in het pv hebben opgenomen); brief niet voortvarend behandeldg,ng578regpo Flevoland burgemeester Lelystadonvoldoende
gevolg gegeven aan melding vermissing minderjarige dochter verzoeker 
klacht ongegrond verklaardg,ng g 581beheerder
regpo Gelderland-M. klacht nog niet afgehandeldg 595regpo Haaglanden burgemeester
Den Haagverzoeker niet uitgenodigd voor opening nieuw politiebureau
en niet betrokken bij totstandkoming en verstrekking boekje ter gelegenheid
van opening niet tijdig gereageerd op klachtg,ng 
 g 599regpo Frieslandpartijdige opstelling
politieambtenaar in burenconflict over geluidhinder; niet gereageerd op brieveng,ng601regpo Utrechtniet ingegrepen bij verhoor dochter verzoeker
(verdachte van incest met dochter) toen dat niet professioneel en onvoldoende
kritisch gebeurde; onvoldoende reactie op klachtng 603regpo
Flevolandgeweld gebruikt jegens verzoeker in politiecel, waardoor zijn
kaak is gebrokenng 604regpo Hollands Midden 
regpo Haaglanden burgemeester Leiden burgemeester Den
Haagwijze van optreden jegens verzoekers (zonder redelijke verdenking
staande gehouden, met vuurwapens bedreigd, gefouilleerd, auto doorzocht);
geen excuses aangeboden toen bleek dat verzoekers niet de gezochte personen
waren schadeclaims afgewezeng,ng,go g,ng,go 
 g g 605DEF/KMar Maastricht 
 regpo Limburg-Zuidhandelwijze
jegens verzoeker, die werd staandegehouden, 54 uur opgehouden en aantal dagen
in vreemdelingenbewaring gesteld (o.m. zes uur zonder pauze verhoord; onderzoek
naar identiteit niet zorgvuldig uitgevoerd; niet meteen advocaat gewaarschuwd;
niet vantevoren geïnformeerd over overbrenging naar ander politiebureau;
papier laten tekenen) bejegening tijdens verblijf in celng,go 
 g,ng,go 606regpo
NO-Gelderland burgemeester Apeldoorngeweigerd aangifte op te nemen 
klacht hierover ongegrond verklaardg,go g 607BUIZA&JUST/IND/Bureau
Visadienst regpo Utrechtbehandelingsduur verzoek om mvv t.b.v.
echtgenote verzoeker standpunt in brief districtschef dat adviestermijn
van ongeveer drie maanden redelijk is niet in overeenstemming met Awb*
g g 608gempo Den Haagoptreden jegens
verzoeker nadat hij was staande gehouden i.v.m. verkeersovertreding (niet
gezegd welke overtreding hij had gepleegd; geslagen; ingesloten op politiebureau;
voorval gebagatelisseerd)ng,goJustitie nr.min/zbo klachtoordeel017DEF/KMar Soesterberg hovj Arnhem ovj Utrechtbehandeling
verzoekster rond aanhouding afhandeling klacht over optreden KMar 
onjuiste redenen voor inverzekeringstelling aangevoerdg,go 
 ng ng 018pi Over-Amstel Amsterdambij
overplaatsing gedwongen bezittingen te laten vervoeren door DBVng026R.v.Rechtsbijstand Den Haagverzuimd per 1-1-1994
klachtenregeling te laten functioneren; verzoeker gemeld dat centrale commissie
van beroep behandeling beroep overneemt terwijl deze commissie daartoe niet
bevoegd isg,ng 028arr.parket Den Haag 
 parket gerechtshof Den Haaghandelwijze t.a.v. klaagschrift
ex art. 12 Wetboek van Strafvordering: niet gereageerd op verzoek advocaat-generaal
om aanvullend onderzoek te doen; geen nader bericht verzonden over stand
van zaken onderzoekgo # g 030BUIZA/ambassade Boekarest BUIZA&JUST/IND/Bureau
Visadienstten onrechte geconcludeerd dat gezin verzoeker hoofdverblijf
buiten Nederland had gevestigd en nieuwe mvv-aanvraag geadviseerd; geen laissez-passers
verstrekt aan gezin pas laat positief geadviseerd op aanvraag laissez-passersg,ng,go 
 g 034examencie. buitengewoon 
opsporingsambt. reactie op bezwaren verzoeker tegen gang van zaken tijdens
examenng 041arr.parket Maastrichtstrafzaak
waarin verzoeker als benadeelde partij was aangemerkt slechts ad informandum
aan strafrechter voorgelegd, brief niet beantwoordg,ng 042IND 
vd regpo Flevolandadvocaat niet tevoren geïnformeerd over uitzetting,
niet geïnformeerd over uitbrengen medisch advies, geweldgebruik bij uitzetting,
onvolledige reactie op klachteng,ng ng,go 060arr.parket
Zutphen college pghandelwijze rond strafvervolging(sonderzoek)
verzoeker behandeling klachtg,ng g 061vd
regpo Haaglanden vd regpo Gooi en Vechtstreek regpo R'dam-Rijnmond 
arr.parket Rotterdambejegening brief niet
beantwoord# g,ng ng g,go 
ng 064arr.parket Rotterdamnog steeds niet inhoudelijk
gereageerd op briefg 067Ministerverzoek om
schadevergoeding i.v.m. onterechte strafrechtelijke vervolging afgewezenng072rijpo Limburg arr.parket Roermondaan ovj gegeven
omschrijvingen verzoeker als lastig heerschap informatie over verzoeker
aan derden verstrekt, onderzoek n.a.v. klachtng g073IND BUIZA/ambassade Islamabad Ministerwijze
van afhandeling asielverzoek van in Pakistan verblijvende familie-leden verzoekers
(onjuiste voorlichting, mvv-aanvragen zoekgeraakt, tweede verhoor afgenomen
omdat eerste verhoor onvolledig was, laat beslissing genomen op mvv-aanvragen),
niet gereageerd op brieveng,ng g g078arr.parket Arnhem regpo Gelderland-M. verzoekster
de mogelijkheid onthouden schade bromfiets op dief te verhalen in kader van
strafproces (haar niet op de hoogte gehouden van ontwikkeling in strafproces,
dader schikking aangeboden terwijl verzoekster zich als slachtoffer had willen
voegen)g,ng * g 099INDondanks rappel
niet gereageerd op brief met verzoek om motivering m.b.t. beslissing op verzoek
om toelating als vluchteling en om vtvg 101arr.parket
Den Haagechtgenote van verzoeker (slachtoffer van misdrijf) niet op
de hoogte gehouden van verloop procedure tegen verdachte, niet inhoudelijk
gereageerd op klachtbrief hierover en over uitblijven executiemaatregelen
na arrest gerechtshofg 102parket pg Amsterdaminformeert
verzoeker zeer slecht over afhandeling strafzaak waarbij hij als slachtoffer
was betrokken, brief niet beantwoordg,go 104arr.parket
Arnhem Ministergeen deugdelijke administratie
bijgehouden van inbeslaggenomen goederen; verzoeker jarenlang aan lijntje
gehouden over afhandeling verzoek om teruggave inbeslaggenomen goederen; 
verzoek om schadevergoeding afgewezeng 
ng 117INDnog geen beslissing genomen op naturalisatieverzoek,
ondanks ingediende «verzoek om voorrang»g 118INDnog
geen beslissing genomen op naturalisatieverzoek, ondanks ingediende «verzoek
om voorrang»g 119INDnog geen beslissing
genomen op naturalisatieverzoek, ondanks ingediende «verzoek om voorrang»g 125beheerder regpo Drenthe/rijpo Drentheverzoekster
(wier zoon overleed na aanrijding) meegedeeld dat ademtest bestuurster auto
om 21.00 uur was afgenomen, terwijl in pv staat dat dat om 18.45 uur was gebeurd,
nagelaten getuige te horeng,ng 143INDnog niet
beslist op asielverzoek, brief advocaat niet beantwoordg 145INDbehandelingsduur
naturalisatieverzoek, geen reactie op brief advocaat, klacht niet binnen daarvoor
gestelde termijn afgehandeldg 155IND BIZA/BVDgegevens
over asielverzoek zonder toestemming verzoeker verstrekt aan BVD zonder
opgaaf van reden en legitimatie vooraf verzoeker benaderd en meegenomenng 
g,ng 162regpo Limburg- Z. 
 arr.parket Maastricht niet (voldoende) geïnformeerd
over voortgang onderzoek n.a.v. aangifte in 1991 van verduistering en valsheid
in geschrifte, niet inhoudelijk gereageerd op brief, verzoeker verzocht (op
eigen kosten) originele bankopdrachten als bewijsmateriaal te leveren 
niet inhoudelijk gereageerd op briefg,ng 
 g 169Deken Orde van Advocaten Almeloklacht
verzoeker niet ter kennis gebracht van Raad van Discipline Arnhemng176arr.parket Den Haagstrafzaak tegen wederpartij aanrijding
geseponeerd onder code 71 (medeschuld van benadeelde), laat bericht over afdoening
strafzaak, laat gereageerd op brief met bezwaar tegen afdoening, niet gereageerd
op verzoek om kopie van pv aanrijdingg,ng 186arr.parket
Utrechtverzoeker ten onrechte beschuldigd van strafbaar feit, pers in
vroegtijdig stadium geïnformeerd, geweigerd immateriële schadevergoeding
toe te kennen i.v.m. vervolgingng 196regpo R'dam-Rijnmond 
 arr.parket Rotterdamzonder toestemming
verzoeker (leider opvangcentrum jongeren) toegang verschaft tot opvangcentrum,
negatieve informatie over verzoeker verstrekt aan een derde, sloop centrum
niet stopgezet, aan juristen gemeente Rotterdam rapport ECD over verzoeker
verstrekt, videobanden uit jongerenopvangcentrum meegenomen negatieve
of suggestieve informatie over verzoeker verstrekt aan ANPg,ng 
 ng 197IND 
BUIZA/Ministeriebezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op mvv-aanvraag
voor in Suriname verblijvende kinderen nog niet afgehandeld, geen actie ondernomen
om uitbrengen ambtsbericht BUIZA te bespoedigen termijn die nodig is
voor uitbrengen ambtsbericht over situatie kinderen in Surinameg 
 g 203arr.parket Amsterdamgeweigerd verzoeker
bescherming te bieden i.v.m. bedreigingen waarvoor hij door CRI gewaarschuwd
was, pas zestien dagen later erop gewezen dat hij zich voor bescherming kon
wenden tot plaatselijke politieng 205INDweigert,
in afwachting van uitkomst intern beraad over gevolgen van uitspraken Rechtseenheidskamer
voor behandeling asielverzoeken Sri Lankanen, bezwaarschrift verzoeker tegen
afwijzing vtv te behandeleng 207arr.parket Amsterdamgeen
informatie verstrekt over achtergrond en strekking mededeling CRI dat verzoeker
op een «dodenlijst» zou staanng 209regpo
A'dam-Amstelland arr.parket Amsterdamverzoeker niet nader geïnformeerd
over achtergrond waarschuwing CRI dat zijn leven gevaar liep; geweigerd hem
bescherming te biedenng ng 220DJIdatum
waarop verzoeker zich moest melden voor ondergaan gevangenisstraf op laatste
moment verschoveng,ng 224CJIB Leeuwardenschrijft
naam stelselmatig onjuist, hanteert als beleid dat medewerkers hun naam in
beginsel telefonisch niet geven, brief niet inhoudelijk beantwoordg,ng 231DEF/KMar IND regpo Kennemerlandwijze
waarop Colombiaanse verloofde verzoeker is behandeld bij aankomst op Schipholg,ng 
ng g,ng 228HvB «De Blokhuispoort» 
Leeuwardenhoogte prijzen kantineartikelenng 238College
van Procureurs-Generaalverzoek om schadevergoeding voor voortijdige
aanhouding ter executie van gevangenisstraf afgewezenng 239INDbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op asielverzoek; toezegging niet
nagekomeng 243dir. justitieel complex Willem II Tilburgverzoeker
operatie niet laten ondergaan in een gewoon ziekenhuis, maar op wachtlijst
Penitentiair Ziekenhuis geplaatstg 247afd. FEZ gerechtelijke
diensten arr. Den Haag griffie kg Delftverzoeker aangemaand om
al betaald griffierecht te betalen, onjuiste reactie op klacht 
bij telefonische contacten van kastje naar muur gestuurdg 
 go 258parket pg gerechtshof Amsterdambrieven
niet beantwoordg 260INDnog geen beslissing
genomen op verlening vtv, toezegging niet nagekomen, bezwaarschrift nog niet
behandeldg 261Spoorwegpolitie Den Haagoptreden
tijdens demonstratie tegen identificatieplicht op 1 juni 1994 op station Den
Haag CSng 272College van Procureurs-Generaalverzoek
om schadevergoeding (i.v.m. optreden van politie en arr.rechtbank Amsterdam)
slechts gedeeltelijk gehonoreerdng 275Ministerniet
gereageerd op brief verzoeker (met verzoek om standpunt over overbrenging
verzoeker – gedetineerd in VS – naar Nederland), zaak verzoeker
onvoldoende voortvarend behandeld# g,ng 281IND 
 
vd regpo Limburg-Z. vd regpo R'dam-Rijnmond 
vd regpo ZHZalgemene klacht: groep Zaïrese asielzoekers per vliegtuig
Nederland uitgezet zonder dat verzoekster (Solidariteitsgroep Zaïrese
Vluchtelingen) hiervan te voren op de hoogte is gesteld; geen reactie op verzoeken
om informatie en brief; niet voor elke individuele asielzoeker een laissez-passer
geregeld individuele klachten (o.m.): uit Nederland verwijderd zonder
dat onherroepelijke beslissing is genomen op asielverzoek/vtv; niet getoetst
in hoeverre asielverzoek voldeed aan criteria Rechtseenheidskamer; niet voldaan
aan rechtszekerheidsbeginsel (driejarencriterium); geen rekening gehouden
met vergevorderde zwangerschap verzoeker uitgenodigd om naar vd te komen
zonder vermelding dat verzoekers op korte termijn zouden worden uitgezet 
verzoeker van school gehaald/uitgenodigd bij vd zonder aan te geven dat hij
op korte termijn uitgezet zou worden verzoeker uitgenodigd zich te melden
bij vd zonder dat vermeld was dat hij zou worden uitgezet; 10-jarige dochter
verzoekster voor uitzetting ingesloten in celg,ng 
 g,ng 
 g,ng g 292regpo Utrecht 
 ovj Utrechtwijze van onderzoek n.a.v. aangifte bedreiging en zaaksbeschadiging 
wijze van informeren over voortgang en resultaat onderzoekg 
 g 295CJIBweigert uitstel van betaling te verlenen
aan gedetineerden die boetevonnis moeten voldoen# ng 296arr.parket
Leeuwardenin brief aan verzoeker aanduiding «Zwa-Cri» gebruiktng298RvdK Arnhemhandelwijze in kader van onderzoeken naar
mogelijkheid vaststellen omgangsregeling tussen verzoeker en zijn dochtersg,ng,go301arr.parket Amsterdamverzoeker (als slachtoffer) niet
op de hoogte gehouden van verloop strafzaak, hem niet als beledigde partij
opgevoerdng 304IND Hoofddorpnog
geen beslissing genomen op aanvraag mvv, verzoeker niet of nauwelijks geïnformeerd
over stand van zakeng,ng 307arr.parket Amsterdamafschrift
van beschikking (afwijzing vordering tot gevangenhouding) aan media verstrekt,
terwijl raadsman verzoeker die nog niet had ontvangen; eerder aan media dan
aan verzoeker en raadsman meegedeeld dat ovj hoger beroep zou aantekeneng314IND BUIZA/Ministerielange behandelingsduur bezwaarschrift 
nog geen ambtsbericht verstrektg g 322regpo
Friesland arr.parket Leeuwardenhandelwijze jegens verzoekers
sinds de aanhouding van hun zoon opdracht gegeven verzoekers aan te houden,
terwijl er geen redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit wasng,go 
 ng 333B&W Apeldoorn/team milieuopsporings- ambtenaren 
hovj Zutphen beheerder regpo NO-Gelderlandniet
adequaat opgetreden n.a.v. melding asbest, niet gereageerd op brieven 
 ten onrechte geoordeeld dat ambtenaar van team milieuopsporingsambtenaren
heeft gedaan wat redelijkerwijs mocht worden verwacht klacht over optreden
politieambtenaren ten onrechte ongegrond verklaardg,ng 
 ng g,ng 337dir. PI
Nieuw Vosseveld te Vught BIZA/RBB Zoetermeertussen verzoekers (ex)werkgever
en vml. bedrijfsarts informatie uitgewisseld over verzoeker, daardoor moest
verzoeker lang op beslissing over doorbetaling bezoldiging wachtenng 
 ng 338SZW/Arbeidsinspectie Regio Zuid 
ovj Maastricht onderzoek naar bedrijfsongeval nog niet afgerond met
pv zich onvoldoende ingezet voor afronding onderzoek Arbeidsinspectieg 
 ng 355KLPDonvoldoende gedegen en objectief
onderzoek n.a.v. klacht over acceptgiro voor al betaalde boeteng356regpo NO-Gelderland KLPD/Divisie Koninklijke en Diplomatieke
Beveiligingoptreden tegen waarnemers verzoekster (dierenbeschermingsorganisatie)
tijdens jachtpartij op 22 december 1995 op kroondomein Het Loog,ng 
go 360BUIZA/Minister BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstbehandelingsduur
visumaanvraag, handelwijze rond afgifte visum, reactie op briefg,ng 363regpo Utrecht arr.parket Utrechthulp aan zoon
verzoeker bij ophalen paspoort uit ouderlijk huis reactie op klacht hieroverg 
 g 365INDbehandelingsduur bezwaarschrift tegen
afwijzende beslissing op asielaanvraagg 368regpo
Zeeland arr.parket Middelburgniet meteen voldaan aan verzoek om
toezending afschrift pv; klacht niet volgens klachtenregeling afgehandeld;
verzoeker pas laat over sepotbeslissing geïnformeerdg,ng 
g 369directie LBIOinformatie over persoonsgegevens
verzoeker opgevraagd bij gemeente Venlo, terwijl het daartoe niet meer gerechtigd
wasg 381griffie kantongerecht Den Haagzaak
ten onrechte doorgestuurd naar kantongerecht Leidenng 384INDbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op asielaanvraag*
g 385INDbehandelingsduur bezwaarschrift tegen afwijzende
beslissing op asielverzoek en verzoek tot vtvg 386INDbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op asielverzoek en verzoek tot
vtvg 390BUIZA/Minister INDwijze
waarop is omgegaan met verzoek IND om enkele vragen te beantwoorden over asielverzoek
verzoeker niet gereageerd op brief advocaat verzoekerng 
 g 395IND BUIZA/Ministerienog geen
beslissing genomen op asielverzoeken nog niet voldaan aan verzoek IND
om ambtberichtg go 400INDbehandelingsduur
naturalisatieverzoek; klacht hierover niet binnen termijn afgehandeld door
informatielijng 401regpo Utrecht 
arr.parket Utrecht hovj Utrechtverzoekster niet geïnformeerd
over afhandeling strafzaak tegen verdachte zedendelict (waarvan haar dochter
slachtoffer was), waardoor zij zich niet als benadeelde partij kon voegen
in strafzaak afdoening klacht hieroverg ng 
g,ng 410INDondanks toezegging nog niet beslist op
naturalisatieverzoek; onvoldoende geïnformeerd over voortgang afhandeling
verzoekg,ng 411arr.parket Leeuwardenbij uitoefening
verhaalsrecht i.v.m. te laat betaalde verhoging sanctie WAHV geen gebruik
gemaakt van mogelijkheid om zonder dwangbevel verhaal te nemen*
g,ng 412vd regpo NHN vd gempo Winschoten burgemeester
Venhuizen INDpaspoort (afgegeven in 1990 i.v.m. verzoek om toelating
als vluchteling) nog steeds niet geretourneerdgo 
 g 419BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstgeen
kopie verstrekt van beslissing op visumaanvraag die verzoekster had ingediend
bij Nederlandse ambassade in Pakistang 420IND 
 BUIZA/Ministerlange behandelingsduur verzoek om toelating als
vluchteling lange tijd nodig gehad voor uitbrengen ambtsbericht in deze
zaakg g 421arr.parket Zwolleniet
in gelegenheid gesteld beroepschrift (WAHV) mondeling toe te lichten; in ontvangstbevestiging
niet vermeld onder welke omstandigheden hoorzitting zou kunnen vervallen*
#g 423INDnagelaten zich ervan te vergewissen dat ambtsbericht
juist was, terwijl verzoeker (alleenstaande minderjarige Zaïrese asielzoeker)
het gemotiveerd had betwist; behandelingsduur bezwaarschriftg,ng424Spoorwegpolitie, regio Randstad Zuidwijze van optreden
tegen verzoeker (zonder reden aangehouden, ingesloten in cel, geweld gebruikt)ng427RvdK Amsterdamwijze van onderzoek t.b.v. advies aan raad
over gezagsvoorziening en omgangsregeling voor verzoekers dochterg,ng428INDverzoek om verlenging geboden reactietermijn van drie
dagen op verslag aanvullend nader gehoor niet gehonoreerdg 429BUIZA/ambassade
Peking BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienstouders verzoekster niet
geïnformeerd over inwilligende beslissing op mvv-aanvraag 
ambassade niet tijdig van de nodige gegevens voorzien, zodat ouders tevergeefs
naar ambassade zijn gereisd om de mvv in ontvangst te nemenng 
 # ng 430Justitieel Complex Koning Willem II te Tilburgbejegening
verzoeker en zijn in hvb verblijvende vriend (bezoek geweigerd; uit hvb 
verwijderd; vriend verzoeker niet in gelegenheid gesteld om een vtv aan te
vragen)g,ng 431vd regpo A'dam-Amstelland vd
gempo Den Haag INDschooldiploma nog niet geretourneerd (was ingenomen
bij indienen asielverzoek in 1993)ng g 
ng 432INDtoezegging dat verzoekers een voorwaardelijke
vtv zouden krijgen niet nagekomeng 433Raad voor Rechtsbijstand 
Den Haag Cie. bezwaar en beroep Raad voor Rechtsbijstandniet
binnen wettelijke termijn beslist op beroepschrift; verzoeker niet geïnformeerd
over mogelijkheid om beroep in te stellen tegen het niet tijdig beslissen
op administratieve beroepschrift of over de mogelijkheid om een voorlopige
voorziening te vragen geweigerd antwoord te geven op vraag welke commissieleden
bij behandeling beroepschrift aanwezig zouden zijn# g 
 g 441regpo Limburg Zuid arr.parket
Maastrichthandelwijze politie jegens verzoekers (o.m. ten onrechte aangehouden,
geboeid, onheus bejegend, bij fouillering in onderbroek gekeken, niet gereageerd
op roepen en bonzen in cel, familie verzoekers niet gelijktijdig over aanhouding
geïnformeerd, pas laat heengezondeng,ng,go 443COA/AZC
Musselkanaalverzoeker (vrijwilliger) laten weten dat zijn uitlatingen
naar de pers over uitzetting asielzoekers in strijd waren met vrijwilligerscontractng451regpo R'dam-Rijnmond arr.parket Rotterdamniet
opgetreden tegen man die verzoeksters woning was binnengedrongen en haar had
geslagen en getracht te wurgen; klacht hierover niet serieus genomen 
verzoekster niet geïnformeerd over verloop opsporingsonderzoek en strafzaak
tegen verdachteg,ng ng 452INDpas
laat beslissing genomen op asielverzoek (pas laat nader gehoor afgenomen);
trage afhandeling bezwaarschrift tegen weigering toelating als vluchtelingg453arr.parket Amsterdamzo lang over behandeling strafzaak
gedaan dat politierechter OM op zitting niet-ontvankelijk heeft verklaardgo455INDverzoek om uitstel nader gehoor tot na medische behandelingen
gehoorstoornissen niet in behandeling willen nemengo 462arr.parket
Haarlemontvangstbevestiging gestuurd zonder aan te geven waarop die
betrekking had; reactie op faxbericht hieroverg 466INDniet
gereageerd op klacht verzoekster (advocate) over behandeling fax door vreemdelingendienst
Rijsbergenng 470IND vd regpo Brabant-Noordverzoeker
(asielzoeker) willen presenteren aan ambassade van zijn land, terwijl hem
door landsadvocaat uitstel van vertrek was verleend, advocaat verzoeker niet
over presentatie ingelicht verzoeker onder druk gezet om mee te werken
aan presentatieg,ng ng 472BUIZA/ambassade
Belgrado BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienst vd regpo Brabant-Noordlange
behandelingsduur verzoek om mvv en onvolledige en tegenstrijdige informatie
over afhandeling verzoek verstrektg,ng g,ng 
 ng 476INDbehandelingsduur bezwaarschrift tegen
afwijzing asielaanvraagg 477INDbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzing asielaanvraagg 478INDverzoeker
in brief aan korpschef geheel ten onrechte aangemerkt als «uitgeprocedeerde
asielzoeker», waardoor hij aanzegging heeft gekregen het land te verlaten*
g 488regpo Utrecht arr.parket Utrechtverzoek om schadevergoeding
wegens gederfde inkomsten i.v.m. een te laat teruggegeven paspoort afgewezen*
g 489INDverzoeker bewust informatie onthouden over vreemdelingenbewaring
cliënt, waardoor hij is belemmerd bij het verlenen van adequate rechtsbijstandng491COA Rijswijkhuisvesting asielzoekers (ruim anderhalf
jaar met vijf personen op een kamer); niet adquaat gereageerd op verzoeken
om overplaatsing; pas één dag voor sluiting opvangvoorziening
geïnformeerd over nieuwe verblijfplaatsg 500Ministeraan
moeder van verzoekers dochter meegedeeld dat verzoek om naamswijziging in
behandeling zou worden genomen, terwijl Afdeling bestuursrechtspraak Raad
van State bezwaren verzoeker gegrond heeft geacht; afschrift brief waarin
klacht verzoeker wordt afgedaan naar de moeder gestuurdng 506INDonvoldoende
antwoord gegeven op vragen; niet gereageerd op briefg,ng 507arr.parket
Haarlemwijst Schiphol er niet op dat de gang van zaken rond het wegslepen
op de luchthaven Schiphol wederrechtelijk isg 510griffie
kg Hilversum gerechtelijke diensten Amsterdamgriffierecht van f 150
in rekening gebracht, terwijl verzoekschrift was ingetrokken grievende
inhoud briefng g 512regpo
NHN arr.parket Alkmaarbromfiets van dochter verzoeker
na aantreffen teruggegeven aan degene die hem na diefstal had gekocht; geen
vergoeding voor nieuwe bromfiets geen vergoeding voor nieuwe bromfiets*
g ng 517Ministerklacht over afwijzing
verzoek om verlof op grond van Algemene Verlofregeling Gedetineerden op onjuiste
gronden afgewezen; geen financiële vergoedingg 523Ministeriepas
laat beslissing genomen op gratieverzoek; bij nemen beslissing onzorgvuldig
geweest door aanvullende rapportage reclassering niet voor te leggen aan gerechtshofg,ng525IND vd regpo A'dam-Amstellandoriginele geboorte-akte
en Duitse vertaling diploma, ingenomen bij gehoor i.v.m. asielverzoek, ondanks
verzoeken hiertoe nog niet geretourneerdg,ng 530BUIZA/consulaat
Guinee-Bissau en/of ambassade Senegal vd regpo R'dam-Rijnmond 
BUIZA&JUST/IND/Bureau Visadienst Ministerieverzoeker onvoldoende
geïnformeerd over documenten die hij bij aanvraag mvv had moeten overleggen 
lange behandelingsduur mvv-aanvragen wil als gevolg van late afgifte
mvv's geleden schade niet vergoedeng,ng ng 
 g g 541ovj Den Haagondanks
rappel geen antwoord gegeven op een aantal vragen* g 546regpo
Hollands Midden arr.parket Den Haaggeen actie ondernomen
n.a.v. meldingen en klachten over loslopende honden; herhaalde malen geweigerd
aangifte op te nemen; niet gereageerd op klachtbrieven niet adequaat
gereageerd op klacht over politieoptredeng,ng 
 g 547KLPDin pv verkeerde weergave gegeven
van aanrijding; getuige aanrijding niet gehoordng 550regpo
Brabant ZO arr.parket Den Boschbejegening verzoekster
en zoon in onderzoek naar diefstal bromfiets, waarin zoon als getuige en als
verdachte is gehoord geen afschrift pv verstrekt; niet bericht dat gegevens
uit politiebestanden zijn verwijderdg,ng g552arr.parket Den Boschwijze van behandelen verzoek om toezending
foto van door verzoeker gepleegde verkeersovertredingeng,ng 555INDambtelijke
hoorcommissie heeft te weinig tijd besteed aan horen, geen gelegenheid gegeven
tot stellen vragen, een tolk gebruikt die slechts samenvattend vertaaldeg,ng557arr.parket Den Haagverzoek om uitstel strafzaak niet
behandeld; vonnis pas laat betekendg 558Minister 
 regpo Limburg-Z. zonder aanleiding geweld gebruikt waardoor verzoeker
ernstig letsel opliep schadeclaim afgewezengo 
ng 559Staatssecretarisnog niet beslist op asielaanvraagg561regpo Haaglanden 
burgemeester Den Haag JUST/rijksrechercheopstelling politieambtenaar
bij behandeling van zaak tegen verzoeker (tegen wie een strafrechtelijk onderzoek
was ingesteld wegen verdenking van het plegen van zedendelicten); gang van
zaken rond tuchtrechtelijk onderzoek (inbreuk op privacy; informatie-uitwisseling
tussen raadsvrouw aangeefster en politieambtenaren) afhandeling klacht
hierover wijze waarop rijksrecherche strafrechtelijk onderzoek heeft
verrichtg,ng 
g g 562alg. dir. PI Nieuw Vosseveld in
Vughtschrijft aan verzoeker (advocaat) brieven zonder aanhef en afsluitingg563regpo Brabant ZO arr.parket Den Boschnog
geen pv opgemaakt n.a.v. aangifte van huisvredebreuk en zware mishandeling;
nog niet gereageerd op klacht hierover pas laat aangegeven dat men contact
op zou nemen met politie over opmaken pvg #
g 569griffie kg Zwolleniet ingegaan op schriftelijke klacht
dat verzoekster verkeerd was geïnformeerdg,ng 570arr.parket
Middelburghandelt aangiften niet voortvarend af, en informeert verzoekers
niet over afhandelingg,ng 572arr.parket Utrechtbij
beslissing om aan verdachte van mishandeling een transactie aan te bieden,
geen acht geslagen op feit dat termijn terugzenden slechtofferformulier nog
niet was verstreken; in antwoord op klacht meegedeeld dat gegevens verzoeker
(slachtoffer) op dat moment niet bekend waren, terwijl dat wel zo wasg590KLPDniet gereageerd op brieveng,ng 593HvB
De Leuvense Poort Den Boschte hoge prijzen van kantine-artikelen*
ng 600INDbehandeling asielverzoek (late beslissing; eerst
geen schorsende werking vertrek verleend op basis van bezwaarschrift, later
zonder nadere uitleg wel; aankondiging horen gemachtigde verzoeker ingetrokken)g,ng602arr.parket Den Haagbetekening kennisgeving voorwaardelijke
veroordeling verzoeker nog niet systeem verwerkt, waardoor hij nog tweemaal
is opgehouden om vonnis te betekeneng 607BUIZA&JUST/IND/Bureau
Visadienst regpo Utrechtbehandelingsduur verzoek om mvv t.b.v.
echtgenote verzoeker standpunt in brief districtschef dat adviestermijn
van ongeveer drie maanden redelijk is niet in overeenstemming met Awb*
g g Landbouw, Natuurbeheer en Visserij nr.min/zbo klachtoordeel014IBN-DLOmedewerker in bijdrage aan opiniepagina landelijk
dagblad functie vermeld waardoor indruk kon ontstaan dat artikel op titel
van IBN-DLO was verschenen; reactie op brieven die verzoeker stuurde n.a.v.
publicatieg,ng 015BBLkoopovereenkomst met derde
gesloten over stuk grond voor hogere prijs dan aan verzoeker was gebodengo116Ministergeweigerd schade te vergoeden die verzoeker (kanoverhuurder)
stelt te hebben geleden door afkondiging vaarverbod rivier de Dinkel door
Staatsbosbeheerng 159Inspectie NO AID Zwolleniet
gereageerd op brief met vragen over handelen AID n.a.v. meldingen van bijensterfte
door bestrijdingsmiddelen in landbouw* g 232Inspectie
Landbouwonderwijs en Kennisprogramma's Utrechtvragen in brieven onvoldoende
beantwoordg,ng 294Ministerhouding i.v.m. kap
oude eiken in gemeente Heinog,ng 319Directeur Voorlichtingverzoeker
(filmproducent) meegedeeld dat zijn film over Rottum een aanklacht is tegen
het rijksbeleidg 334Minister 
RVVstelt zich op standpunt dat het geen taak van het Ministerie is om
autoriteiten in derde landen op de hoogte te stellen van Nederlandse invoervoorschriften 
in eerste instantie geweigerd mee te werken om fout in Grens Passage Certificaat
te herstellen, en dat vijf dagen later alsnog wel gedaanng 
 g 554Dir. Natuurbeheer en Dir. Juridische
Zakenpas laat beslissing genomen op bezwaarschrift tegen afwijzing verzoek
om invoervergunning reptielen uit Zuid-Afrika; telefonisch meegedeeld dat
hoorzitting niet door zou gaanen verzoeker de vergunning snel thuis zou krijgeng,ng,goOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen nr.min/zbo klachtoordeel002IBG/SFgeweigerd mee te werken aan sanering schuldenng 005CvB RuGaccepteert betaling collegegeld in termijnen
alleen bij machtiging tot incassong 020OVBV Rotterdamvolhardt
in vordering f 993,75 wegens onterecht kaartbezitng 083DOB
Den Haaggeen specificatie gezonden van te betalen omroepbijdrage, niet
ingegaan op verzoek om kwijtscheldingg,ng 134IBGdwangbevel
laten betekenen terwijl verzoeker nooit aanmaning had ontvangeng151IBG/SFdwanginvordering achterstallige termijnen studieschuld
zonder betalingsregeling toe te staanng 210USZO Groningennog
geen uitvoering gegeven aan beschikking toekenning ontslaguitkeringg218OVBV Rotterdamvolhardt in vordering f 723,50 wegens
onterecht kaartbezit in jan/feb 1992ng 256OVBV Rotterdamvoorstel
betaling in termijnen vordering van zoon verzoekster niet overgenomen, reactie
op brieven en telefoongesprekg,ng 267DOB Regio Noordwijze
waarop controlefunctionaris verzoeker is tegemoetgetredenng 308College
van beroep voor de examens van de Universiteit Utrechtverzoeker onvoldoende
geïnformeerd over beroepsprocedure en termijn indienen nadere stukken,
laat meegedeeld dat hoorzitting zou worden gehouden, laat beslissing gezondeng,ng336IBG/SF en TSLgeweigerd OV-Studentenkaart door te sturen
naar ander postkantoor (terwijl verzoekers dochter adreswijziging tijdig had
doorgegeven); post naar verkeerde adres gestuurd, in berichtgeving enkele
keren verkeerde school genoemdg,ng 396IBG/TSLverzoekster
ten onrechte als lesgeldplichtige voor minderjarige dochter aangemerkt, i.p.v.
ex-echtgenoot# g,ng 403IBG/TSLverzoeker niet
rechtstreeks geïnformeerd over nieuwe regeling VO18+, terwijl die grote
financiële gevolgen heeftng 406CvB Universiteit
Utrechtnog geen uitvoering gegeven aan vonnis arrondissementsrechtbank
Utrecht (uitbetaling geldsommen en vergoeding belastingschade)g,ng407Staatssecretarisafwijzend beslist op verzoek om vergoeding
schade als gevolg van verwerking spaanplaat met te hoog formaldehydegehalte
in schoolgebouw waar verzoeker werkteng 474USZO Groningenklacht
over brief en onredelijk betalingsvoorstel* g 475USZO
Groningenhandelwijze rond uitkering (lang nodig om neveninkomsten te
verrekenen; niet adequaat gereageerd op verzoeken m.b.t. verwerking inkomensgegevens;
verzoekster met fiscaal nadeel geconfronteerd)g,ng 497IBG/SFvordert
na lange tijd studieschuld, terwijl verzoeker stelt dat al aan betalingsverplichting
is voldaanng 503DOB Den Haagvideo-computercombinatie
aangemerkt als ontvanginrichting in de zin van de Mediawet en verzoeker verzocht
aangifte te doen voor omroepbijdrageng 504DOB Den
Haagomroepbijdrage A in rekening gebracht voor videocombinatie, hoewel
verzoekers geen tv-programma's kunnen ontvangen omdat er geen kabelaansluiting
of antenne isng 511Inspectie onderwijs Groningenweigert
volledige notulen van onderhoud met verzoeker te verstrekken; afschrift brief
verzoeker naar schoolleiding gezonden (terwijl was toegezegd dat het besprokene
binnenskamers zou blijven)g,go 515CvB Universiteit
Twenteverzoek om instellen nieuw onderzoek naar wetenschappelijke fraude
afgewezen; verzoek om toezending kopie rapport afgewezeng,ng536IBG/BBJniet gereageerd op stukken die verzoeker had gestuurd;
op brieven geen telefoonnummer gemeld; moeilijk telefonisch bereikbaarng,go565IBG/TSLheeft volhard in invordering lesgeld voor zoon
verzoeker, terwijl hem op medische gronden vrijstelling was verleendng 582Cvb voor de examens Universiteit Utrechtin
aantal uitspraken aangegeven «dat appellant zijn (...) beroepsrecht
als instrument hanteert ter confrontatie van verweerder»ng592IBG/TSLheeft volhard in vordering via deurwaarder van
teveel uitbetaalde tegemoetkoming in studiekosten, omdat opgegeven inkomen
te laag zou zijn, dit terwijl opgegeven inkomen blijkens berichten wel is
geaccepteerdngSociale Zaken en Werkgelegenheid nr.min/zboklachtoordeel001RDA MW Brabantontslagvergunning afgegeven voordat termijn
voor verweer was verstrekeng 016Bedrijfsvereniging
Metaalnijverheidverzoek om vergoeding rente over overlijdensuitkering
afgewezen omdat verzoekster in 1991 niet tot betaling had aangemaand#
g 022Cadans BV Goesondanks rappels geen beslissing genomen
op aanvraag AAW-uitkering; geweigerd expertisekeuring te laten uitvoeren
door arts van voorkeurg,ng 027RDA Apeldoornten
onrechte ontslagvergunning afgegeven (anciënniteitsbeginsel niet toegepast); 
werkgeefster niet verzocht om onderbouwing stelling dat verzoeker niet met
haar zou willen samenwerkeng,ng 032Cadans BV Nijmegenoneigenlijke
druk op verzoekster uitgeoefend om beroepschrift tegen afschatting vanuit
de AAW/WAO in te trekkengo 084Dir. Arbeidsomstandigheden 
Ministerreactie op klacht over arbodienst niet gereageerd
op briefng g 085RDA Rotterdamten
onrechte ontslagvergunning afgegeven (verweer verzoeker onvoldoende meegewogen)ng090GAK Nederland BV Amsterdampas na acht onjuiste nota's
een juiste afrekeningsnota gestuurdg,ng 091SFB Amsterdamtegenstrijdige
informatie verstrekt over aanleiding instellen onderzoek naar fraude, geweigerd
dit onderzoek te heropenen n.a.v. foto's en videoband verzoekerg,ng092Cadans Alkmaarverkeerde voorlichting arbeidsdeskundige
over wettelijke bepalingen die gelden bij arbeidsovereenkomst tussen werkgever
en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemerg 096RDA
Assenten onrechte ontslagvergunningen verleend (bedrijfseconomische
noodzaak onvoldoende duidelijk gemaakt, in strijd met Delegatiebesluit 1993
gehandeld)ng 122SVB Den Boschondanks verzoek
daartoe nagelaten betaling vakantie-uitkering AOW op te schorten*
g 126RDA ZO Brabant Eindhoventen onrechte ontslagvergunning
verleend (verweer verzoeker niet inhoudelijk meegenomen)ng 133Bedrijfsvereniging
voor Hotel-, Restaurant-, Café-, Pensionen aanverwante bedrijven Zoetermeergeweigerd
aanvraag faillissement aan te houden totdat de gemeente een beslissing zou
hebben genomen op kredietaanvraag, waardoor verzoekster schade heeft geleden
(zie volgens haar voor rekening van de bedrijfsvereniging dient te komen)ng136RDA Alphen a/d Rijnten onrechte ontslagvergunning verleend
(beslissing RDA onjuist en ontoereikend gemotiveerd)g 137RDA
Eindhoventen onrechte ontslagvergunning verleend (bedrijfseconomische
noodzaak niet duidelijk; beslissing onvoldoende gemotiveerd)g,ng138Arbeidsbureau Deventervermeldt bij registratie of betrokkene
«autochtoon Nederlander» of «allochtoon Nederlander»
is (verzoeker acht dit discriminerend)g 152Bestuur
BV25wijze van beantwoording klachtbrief over inhoud rapportage arbeidsdeskundige
GAK en over het feit dat de rapportage nooit aan verzoekster is verstrektg 153GAK Den Haagdoor toedoen GAK kan aanvraag toeslag
namens overleden partner verzoekster niet in behandeling worden genomeng160GAK Zwolletijdens arbeidsongeschiktheid wegens ziekte
verzoekster onvoldoende toezicht gehouden op reïntegratie bij werkgever;
verzoek om werkgever sanctie op te leggen ten onrechte afgewezeng,ng171RDA Leeuwardengeen toestemming verleend om dienstverband
met werkgever te beëindigeng,ng 173GAK Nederland
BV Zwolleafwijzend beslist op verzoek om vergoeding kosten voor indienen
bezwaarschrift tegen onjuist gemotiveerde beslissingng 177RDA
Amsterdambij verlenen ontslagvergunning anciënniteitsbeginsel niet
juist toegepastg 179Inspectiedienst Regio Oost, Arnhemoptreden
inzake problemen die waren ontstaan i.v.m. verwijdering asbest in woning verzoekerg,ng181RDA Assenverzoeker tijdens ontslagprocedure niet mondeling
gehoord, beslissing ontoereikend gemotiveerdng 187Cadansonbehoorlijke
en onzorgvuldige handelwijzeg,ng,go 191SFB Amsterdam 
 SFB Den Boschin brief geen informatie verstrekt over mogelijkheid
tot maken bezwaar niet tijdig en adequaat gereageerd op brieven, niet
duidelijk geweest over mogelijkheid tot maken bezwaarg 
g 192RDA Utrechtontslagaanvraag niet voortvarend
afgehandeld, verzoekster niet uit eigen beweging geïnformeerd over voortgang
in ontslagprocedureg 198GAK Maastrichtonjuiste
informatie verstrekt over procedure voor aanvraag werkloosheidsuitkering in
Duitsland# go 201RDA Apeldoornten onrechte
ontslagvergunning afgegeven op grond van verstoorde arbeidsrelatie; «voor
zover vereist» toestemming verleend, zonder dat werkgever daarom had
gevraagdg,ng 227RDA Utrechtten onrechte ontslagvergunning
verleend (geen rekening gehouden met verweer verzoeker, geen gelegenheid gegeven
arbeidsverhouding onder bepaalde voorwaarden voort te zetten, ontslagvergunning
onvoldoende gemotiveerd)ng 230RDA Alphen a/d Rijnontslagvergunningen
ontoereikend gemotiveerd, niet bereid op verzoek ontslagvergunning nog nader
te motivereng 233RDA Arnhemkopie van brief
aangemerkt als nieuwe aanvraag ontslagvergunningng 234RDA
Zwolleondanks toezegging verzoeker geen toestemming gegeven om verlengde
arbeidsovereenkomst met werkneemster bij sluiting filiaal te beëindigenng235GAK Nederland BV Amsterdamafwijzing verzoek om vergoeding
kosten juridische bijstand in kader van bezwaarschriftprocedureng236RDA Amsterdamten onrechte ontslagvergunning afgegeven
op grond van bedrijfseconomische omstandigheden, anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepast, ontslagvergunning ontoereikend gemotiveerd#
g,ng 246SVB district Rotterdamonhelder taalgebruik in begeleidend
schrijven bij wijzigingsformulier AOWng 251GAK Groningenverzoeker
ten onrechte aangemerkt als wonend in Spanje, waardoor voortzetting van zijn
ziekenfondsverzekering in Nederland onmogelijk isng 266BIZA/USZO
Den Haag LISV/GAK Den Haaggeen duidelijkheid gegeven m.b.t.
aanvraag arbeidsongeschiktheidsuitkering verzoeker niet geïnformeerd
dat aanvraag door USZO ter behandeling was overgedragen en over verdere gang
van zakengo * ng,go 270RDA NHN
Alkmaarten onrechte ontslagvergunning verleend (onjuist gemotiveerd)ng279RDA NO-Brabant Den Boschten onrechte ontslagvergunning
verleend (ontoereikend gemotiveerd)g 282LISV/GAK
Nederland BV LISV/BV25handelwijze i.v.m. door verzoeker (bedrijf
in automatisering) aanhangig gemaakte procedures over premieplicht voor een
aantal voor haar werkzame automatiseringsdeskundigeng,ng,go 
 ng 285Algemeen Directeur Arbeidsinspectieverzoeker
laten weten dat hij oordeel CGB, dat bij sollicitatieprocedure verboden onderscheid
naar ras is gemaakt, niet deeltg 291RDA
Midden-Nederlandten onrechte om bedrijfseconomische redenen ontslagvergunning
verleendng 293LISV/GAK Alkmaar verzekerings-
en arbeidsgeneeskundigeniet bereid vragen over beoordeling arbeidsongeschiktheidspercentage
te beantwoorden, gesprek beëindigd terwijl het nog niet was afgerond,
werkgever verzoekster verzocht haar te vragen geen telefonisch contact met
GAK meer op te nemeng 306RDA Rijnmond te Rotterdamverweerschrift
verzoeker tegen ontslag niet aan werkgever voorgelegd; ontslagvergunning ontoereikend
gemotiveerdg,ng 316RDA Utrechtpas laat beslissing
genomen op aanvraag ontslagvergunningg 321SVB Den
Haagonjuiste informatie verstrekt over gevolgen van voorgenomen huwelijk
voor uitkering als weduwnaarg,ng 327Arbeidsbureau
Zwollemeegedeeld dat verzoeker op grond van leeftijd niet in aanmerking
kwam voor omscholingscursussen in de automatiseringg 332RDA
Rijnmondten onrechte ontslagvergunning verleend (na één
ronde van hoor en wederhoor hoorzitting gehouden, geen verslag gemaakt van
hoorzitting, ontslagvergunning niet goed gemotiveerd)g,ng 335GAK
Nederland BV Amsterdamweigert kosten te vergoeden om een ten onrechte
geregistreerd verzuim en opgelegde boete voor niet inleveren jaaropgave 1994
teniet te doen; geen rekening gehouden met mogelijkheid dat jaaropgave onder
oud aansluitidentificatienummer was verzondenng 338Arbeidsinspectie 
Regio Zuid JUST/ovj Maastricht onderzoek naar bedrijfsongeval nog
niet afgerond met pv zich onvoldoende ingezet voor afronding onderzoek
Arbeidsinspectieg ng 339LISV/GAK
Den Haagnagelaten arbeidsongeschiktheidspercentage verzoekster, na uitspraak
rechter, weer te verhogen; zodat verzoekster nog steeds sollicitatieplichtig
isg 341SZW/RDA ZNH Amsterdamlang gedaan over
beslissing op verzoek om afgifte ontslagvergunning voor werknemer verzoeksterg347LISV/GAK Nederland BVtijdens de aanvraagprocedure voor
WW-uitkering dusdanige lage voorschotten verstrekt dat inkomen beneden bijstandsniveau
is gekomen; termijn die beslissing op verzoek om WW-uitkering heeft gevergdng353SVB Amstelveenuitblijven beslissing op bezwaarschriftg*377SVB Rotterdamverzoeker onvoldoende geïnformeerd
over voorwaarden waaraan hij in het vierder kwartaal van 1995 inzake onderhoud
kinderen moest voldoen om in aanmerking te komen voor dubbeltelling kinderbijslagng383Arbeidsbureau Arnhem-Westniet inhoudelijk gereageerd
op klacht over medewerkerg 388RDA Middelburgten
onrechte ontslagvergunning verleend (ten onrechte voorbijgegaan aan verweer
dat werkgever zich onvoldoende heeft ingespannen om verzoeker in andere functie
te plaatsen)ng 391RDA/Utrechtbij verlenen ontslagvergunning
geen rekening gehouden met verweer verzoekerg 394SVB
Den Boschniet bereid kosten te vergoeden die verzoeker heeft gemaakt
om te bewerkstelligen dat zijn cliënte alsnog vakantieuitkering kreeg
uitbetaaldng 405RDA Amsterdamten onrechte ontslagvergunning
verleend (verzoekers verweer onvoldoende meegenomen; beslissing onjuist geïnformeerd)g413LISV/Bedrijfsvereniging voor Hotel-, Restaurant-, Café-,
Pension- en aanverwante bedrijven LISV/Gak Nederland BVverzoek
om kwijtschelding voorschotheffingen afrekening over 1994 voor premies sociale
verzekering afgewezen verzoek om inzage van
voorlegging aan bestuur bedrijfsvereniging van verzoek om kwijtschelding en
besluit bestuur afgewezenng 
 g 415RDA Rijswijkten onrechte
ontslagvergunning verleend (anciënniteitsbeginsel niet juist toegepast;
in strijd gehandeld met onderzoeksplicht)g 442SVB
Alkmaartoonzetting brieven over niet tijdige melding samenwonenng445RDA Zuidelijk NH Amsterdamontslagvergunning verleend
(ten onrechte voorbijgegaan aan verweer m.b.t. arbeidsongeschiktheid verzoeker)ng446RDA Zuidelijk NH Amsterdamonjuiste uitleg aan begrip
bedrijfsvestiging ex artikel 9, lid 2 van het Delegatiebesluit 1993, in ontslagbeslissingen
ten onrechte voorbijgegaan aan anciënniteitsbeginselng 460LISV/SFB
Amsterdam FIN/BD/O Amster- dam 2niet
gereageerd op verzoek om informatie over mogelijk gepleegde fraude en valsheid
in geschrifte door onderaannemer (verzoeker is voor schulden onderaannemer
aansprakelijk gesteld en vroeg om informatie om deze aansprakelijkstelling
te kunnen bestrijden); brief waarin hij aansprakelijkstelling betwist
niet in behandeling genomen en, terwijl verzoeker bijna alles al had betaald,
meegedeeld dat geen verdere invorderingsmaatregelen zullen worden genomeng,ng 
 * g 464RDA MW-Brabantten
onrechte ontslagvergunning afgegeven: termijn voor het voeren van verweer
was nog niet verstreken en werkgever had bedrijfseconomische noodzaak beëindiging
arbeidsverhouding onvoldoende aannemelijk gemaaktng 467RDA
MW-Brabantten onrechte ontslagvergunning afgegeven (niet ingegaan op
stellingen verzoeker; onjuiste toepassing anciënniteits- en afspiegelingsbeginsel)g,ng484dir. Arbeidsbureau Goudareactie op verzoek om rectificatie
aan werkgever verzoeker verstrekte inlichtingenng 493SVB
Dordrechtniet bereid reiskosten te vergoeden die verzoeker moet maken
voor bezoeken aan SVB in kader van presentatieplicht zoals opgenomen in Besluit
controlevoorschriften t.a.v. kinderbijslaggerechtigden van wie het gezin buiten
Nederland woont# *g 501LISV/GAK Utrechtwijze van afhandeling
klachteng,ng 508RDA Den Boschbij verlenen ontslagvergunning
geen rekening gehouden met verweer verzoeker; hem niet laten reageren op achteraf
door werkgever ingebrachte stukken; ontslagvergunning ontoereikend gemotiveerd;
niet inhoudelijk gereageerd op bezwaren in briefg,ng 513RDA
Rijswijkten onrechte ontslagvergunning afgegeven (verweer verzoeker
niet inhoudelijk meegewogen); reactie op klachtg,ng 526RDA
NHN Alkmaartijdens behandeling ontslagaanvraag niet gecontroleerd of
adresgegevens correct waren* g 527RDA Rijnmond Rotterdamin
ontslagprocedure stelling werkgever dat functies niet uitwisselbaar waren
ondanks verzoekers bezwaren zonder meer voor waar aangenomen; ontslagvergunning
ontoereikend gemotiveerdng 528Alg. Dir. Arbeidsvoorziening
Nederland Zoetermeerafwijzing klacht over verlenen ontslagvergunning
door RDA Rijnmondg,ng 539LISV/GAK Den Haagverzuimd
verzoeker erop te wijzen dat het aannemen van werk door zijn echtgenote of
hemzelf van invloed zou zijn op tariefgroep waarin hij voor wat betreft zijn
werkloosheidsuitkering was ingedeeldgo 544dir. Arbeidsbureau
Haarlemverzoeker laten weten dat het arbeidsbureau voor hem voorlopig
niets zal ondernemeng,ng 553SVB Zwollebejegening
tijdens telefoongesprek; afhandeling klachtg,go 556RDA
Hengeloten onrechte ontslagvergunning verleend wegens bedrijfseconomische
redenen (verweer verzoeker niet meegewogen)g 575LISV/Cadansbrengt
voor uitbetaling AAW-uitkering per cheque f 10 aanmaak- en verzendkosten
in rekeningng 576RDA Apeldoornten
onrechte ontslagvergunning verleend; niet ingegaan op verzoek verzoeker om
mondeling te worden gehoord; ontslagvergunning ontoereikend gemotiveerdg,ng585LISV/GAK Amsterdam-Sloterdijkwijze van behandelen klachten
(door medewerker over wie was geklaagd; niet voldaan aan verzoek om verwijdering
telefoonnummer uit dossier verzoeker; stelt ten onrechte dat verzoeker telefoonnummer
aan GAK heeft gegeven)# g,ng 584LISV/GAK Alkmaarniet
bereid immateriële schade te vergoeden (geleden door onterechte arbeidsgeschiktheidsverklaring)ng589Arbeidsbureau Haarlem RBA ZNH Amsterdamzoon
verzoeker niet schriftelijk geïnformeerd van verstrijken inschrijvingstermijn
als werkzoekende en hem niet alsnog gelegenheid gegeven verzoek tot verlenging
in te dienen geweigerd hierdoor geleden schade te vergoeden (een kwartaal
geen kinderbijslag gekregen)# g ng594LISV/GAK ArnhemWW-dossier in strijd met bepalingen afgegeven/ter
inzage gegeven aan advocaat voormalige werkgever verzoekstergVerkeer en Waterstaat nr.min/zboklachtoordeel008CBR Rijswijkhandelwijze rijexaminator en behandeling
klacht hieroverng,go 011CBR Rijswijkwijze van
afhandeling klacht over spaarloonregeling* g 021RDW
Amsterdamn.a.v. klacht verzoeker onvoldoende onderzoek verricht bij
APK-keuringsstation; geen sancties aan station opgelegdng 107CBR
Rijswijkniet inhoudelijk gereageerd op briefg 108RLDniet
ingegaan op verzoek om ruit in woning verzoekster te vervangenng190CBR Rijswijkwil geen verklaring van geschiktheid voor
besturen motorrijtuigen categorie A t/m E afgevenng 200RLDgeen
herstel onderdorpel woonkamerraam (volgens verzoeker beschadigd door isolatiewerkzaamheden
in kader van Geluidsisolatieproject Schiphol)g,go 202RDR
district Noordwesthandelwijze controleur (intimidatie, mededelingen
gedaan over controle-activiteiten bij andere bedrijven, ten onrechte geconstateerd
dat verzoeker registerverplichting niet was nagekomen)g,ng,go204RDW Zoetermeerverkeerd typegoedkeuringsnummer toegekend
aan voor Amerika bestemde motorfietsng 213RDW/Centrum
voor voertuigtechniek en informatie Veendamgaat bij ongeldig verklaren
voertuig uit van datum waarop RDW mededeling ontvangt dat voertuig buiten
Nederland is gebracht, en niet van feitelijke datum waarop voertuig buiten
Nederland is gebrachtng 214RDW Zoetermeerniet
bereid volledige schade te vergoeden, die verzoeker heeft geleden als gevolg
van wijze van behandeling verzoek tot afgifte van een kentekenbewijs voor
uit VS geïmporteerde autong 223RDW Zoetermeertenaamstelling
in kentekengegevens zonder umlaut op de u, wil naam alleen juist spellen op
voor verzoeker kostbare en omslachtige manierg,ng 263CBR
Rijswijkdochter niet geslaagd voor bromfiets-theorieexamen als gevolg
van foutief beantwoorden vraag over onderwerp dat in leer- en oefenboek niet
behandeld wasng 269Ministeri.v.m. geluidszonering
rond vliegveld Seppe vervolg op al gevoerde bestuurlijk overleg laten plaatsvinden,
terwijl wettelijke grondslag hiervoor ontbrakng 274CBR/examinator
Eindhovenmisbruik gemaakt van positie, verzoeker niet gewezen op mogelijkheid
de Minister van V&W om nader onderzoek te vragenng 283CBR
Eindhovenzoon geen of onvoldoende inzage gegeven in uitslag bromfietstheorie-examenng324Innovam Nieuwegeinniet bereid verzoeker (rijschoolhouder)
alle schade te vergoeden als gevolg van – ten onrechte – zakken
voor examen bromfietsinstructeur* g,ng 326CBR Amsterdamklacht
over praktijkexamen niet gegrond verklaardng 367CBR
Rijswijkin onderzoek n.a.v. klacht verzoeker over beoordeling praktijkexamen
gebruik gemaakt van stukken die de examinator had opgesteld, zonder dat verzoeker
daar inzage in had gehadg 373Automobielbedrijf Pouw
BV Raalte (APK-keuringsstation)stelt als voorwaarde voor keuring dat
verzoeker een verklaring ondertekent waarin o.m. staat dat automobielbedrijf
niet instaat voor mogelijke schade verplichte roetmeting motor#
g 374Autovroon Amsterdam BV (APK-keuringsstation)stelt
als voorwaarde voor keuring dat verzoeker een verklaring ondertekent waarin
o.m. staat dat automobielbedrijf niet instaat voor mogelijke schade verplichte
roetmeting motorg 438CBR Rijswijkzonder aankondiging
vantevoren praktijkexamen afgenomen door twee medewerkers (examinator en kwaliteitsbegeleider)g,ng479CBR Zwollerij-instructeur geen toestemming gegeven mee
te rijden bij praktijkexamen B; verzoeker (rij-instructeur) meegedeeld dat
stappen ondernomen zullen worden om inschrijvingsovereenkomst met hem te beëindigen
wanneer hij nog langer medewerking zou verlenen aan het aanvragen van individuele
examensng 505DG Rijkswaterstaat Limburgexploitatie
veer, dat vanaf 1975 op basis van onderhandse overeenkomsten is gexploiteerd
door verzoeker, eind 1996 openbaar aanbesteedng 542CBR
Rijswijkpraktijkexamen voor rijbewijs A als onvoldoende beoordeeldng545RDW/Centrum voor voertuigtechniek en informatie te Veendamverzoeker
laten weten dat een bedrag van f 60,-, dat door zijn werkgever was gestort
t.b.v. aanvraag vervangende kopie deel III kentekenbewijs auto, niet wordt
terugbetaaldng 566CBR/Bureau Nader Onderzoek Rijvaardigheidsbewijzenacceptgirokaarten
verstuurd voor examengeld dat al was overgemaaktng 573Ministeronvoldoende
actie ondernomen om naleving Tijdelijke wet vrachtverdeling Noord-Zuid-vervoer
te controleren; met onvoldoende spoed gecontroleerd of bepaald transport overeenkomstig
deze wet plaatsvondgVolksgezondheid, Welzijn en Sport nr.min/zboklachtoordeel082IGZ Groningenbehandeling klacht over gang van zaken tijdens
geboorte zoon verzoekers in ziekenhuisg 148IGGZ Den
Boschverzoeker meegedeeld dat door gebrek aan informatie definitieve
uitspraak over ingediende klacht over psychotherapeut niet mogelijk isg212IGB Utrecht HIGB Rijswijkgebrekkig onderzoek
naar (mogelijke) overtreding Tabakswet door gemeente Oudewater verzoek
om nieuw onderzoek door IGB Alkmaar niet ingewilligd, onvoldoende aandacht
voor kwaliteit nieuwe onderzoek door IGB Utrechtg 
ng 305IGZ Den Boschklacht over huisarts niet naar
behoren afgehandeldg 320IGZ Arnhemwijze waarop
Inspecteur is ingegaan op verzoek om bemiddeling in conflict tussen verzoeker
en directie verpleeghuis; Staatssecretaris onzorgvuldig geïnformeerd
n.a.v. over de kwestie gestelde kamervragen; ontoereikend gereageerd op briefng325PUR Leidenniet binnen termijn uitspraak gedaan op bezwaarschriften;
niet gereageerd op briefg 331Ziekenfondsraad Amstelveennog
geen advies uitgebracht over eigen bijdrage verzoekster in kader van AWBZg 439IGZ Maastrichtgeweigerd een onderzoek in te
stellen naar behandeling zoon verzoekers in psychiatrisch centrum, weigering
directie centrum om hem over te plaatsen en behandeling klachten hieroverg,ng483IGZ Den Boschgeweigerd een onderzoek in te stellen n.a.v.
klacht over behandeling dochter verzoeker in dagverblijf voor geestelijk gehandicapteng,ng580IGZ Utrecht en Flevolandreactie op klacht van echtgenoot
vrouw die in 1994 na behandeling in ziekenhuis Eemland in Amersfoort is overleden; 
reactie op signalen over structurele problemen bij maatschap gynaecologie
in Eemland ziekenhuis (art. 15: onderzoek uit eigen beweging)g 
 nb 586IGZ N-Brabant en Zeelandwijze
van omgaan met twee klachten over verzoekster (stichting hulpverlening slachtoffers
incest)g,ng 597IGZ Haarlemgeen duidelijkheid
verschaft over status van door ex-cliënte ingediende klacht over verzoeker;
na intrekking klacht verlangd dat verzoeker twee rapporten van die cliënte
aan inspecteur zou zendengVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer nr.min/zboklachtoordeel135Huurcommissie Sneekverzoeker meegedeeld dat het zijn
verantwoordelijkheid was om ervoor te zorgen dat de nieuwe huurder van het
pand, waar een onderzoek i.v.m. huurprijswijziging zou plaatsvinden, aanwezig
was (volgens verzoeker was dit de verantwoordelijkheid van de huurcommissie)*
g,ng 139Huurcommissie Rotterdamuitblijven uitspraak huurcommissie
over redelijkheid huurprijsverlagingg 226Huurcommissie
Leiden secr. huurcommissie Leiden te Rijswijklange behandelingsduur
verzoeken om uitspraak over redelijkheid huurprijs en voorstel tot wijziging
huurprijs advocaat verzoekster rapport gestuurd dat bij verzoekster niet
bekend was en rapport dat bij haar wel bekend was niet gestuurdg 
 g 440Dienst Recherchezakenondanks eerdere
toezegging verzoek om onderzoek naar subsidiefraude niet gehonoreerd#
g 485Huurcommissie Amsterdamgeen verdere actie ondernomen
om verzoeker te informeren over uitspraak inzake wijziging huurprijs woning,
nadat aangetekende brief hierover onbestelbaar terug was gekomenng587Kadaster Amsterdamlaat ondanks verzoek daartoe na in
betalingsherinneringen te vermelden op welke zaak deze betrekking hebbenngWaterschappen nr.min/zbo klachtoordeel012waterschap Brielle RvB Kadaster Apeldoorngeen
beslissing op bezwaarschrift aanslag waterschapslasten genomen; eigenmachtig
en ten onrechte gegevens in openbare register gewijzigd, waardoor foutieve
aanslag waterschapslasten is opgelegdg ng013waterschap 's-Gravenmoerverzoek tot teruggave aanmaningskosten
à f 10,– afgewezen* g 086db hoogheemraadschap 
De Stichtse Rijnlanden Nieuwegeinweigert om alleen verzoekster
(eigenaar serviceflat) de aanslagen ingezetenenomslag voor haar bewoners te
sturenng 154db hoogheemraadschap West-Brabantgezien
informatie op aanslagbiljet niet juist dat verzoek om kwijtschelding werd
afgewezen omdat het te laat zou zijn ingediend* g,ng 185db
hoogheemraadschap Uitwaterende Sluizen, Edam/DCOniet inhoudelijk gereageerd
op brief met vragen over wijze van heffing waterschapsbelastingen, pas na
rappelbrief ontvangstbevestiging gezondeng 195db
hoogheemraadschap Amstel en Vechtaansprakelijkheid afgewezen voor kosten
die verzoeker heeft moeten maken voor ophogen vloer werkruimte en terras (volgens
verzoeker noodzakelijk na peilbesluit hoogheemraadschap)* g 208db
waterschap Boarnferd Heerenveenvia verzekeringsmaatschappij laten
weten geen aansprakelijkheid te erkennen voor schade die verzoekster heeft
geleden als gevolg van verzakking van haar boerderij* g 276db
waterschap Het Vrije van Sluis te Oostburggeweigerd aanslag waterschapsomslag
1995 op zij naam te stellen, niet bereid invorderingskosten te vergoeden nadat
bleek dat tenaamstelling inderdaad onjuist wasng,go 278db
waterschap Veluwe Apeldoornniet beslist op bezwaarschriften tegen aanslagen
waterschapsbelasting, niet gereageerd op rappelbriefg 280db
waterschap Hulster Ambacht te Hulstnog niet gereageerd op brief
met verzoek om heroverweging besluit om geen vergunning te geven voor vissen
met een elektor-apparaatg 286waterschap Hunze en
AA te Zuidlarenpas laat uitpsraak gedaan op bezwaarschrift tegen aanslag
waterschapslasten 1995g 297db hoogheemraadschap Amstel
en Vechtmaken bij vaststellen koopprijs dienstwoningen onderscheid tussen
full-timers en part-timersng 357db waterschap Groot
Sallandniet voldaan aan verzoeken om kwijtschelding aanslagen waterschapslasten
1995 en 1996* g,ng 359db waterschap Roer en Overmaasi.v.m.
uitstel van betaling inlichtingen over verzoeker ingewonnen bij sociale dienstg392polderdistrict Tieler- en Culemborgerwaardenonnodig en
zonder daartoe gerechtigd te zijn een aan verzoekers in eigendom behorende
terp af laten graven, en geweigerd geleden schade te vergoedenng408zuiveringschap Limburgaanmaningskosten in rekening gebracht
voor aanslag verontreinigingsheffing die verzoeker niet heeft ontvangen*
g 444db zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waardenlaat
beslissing genomen op bezwaarschrift, aanslag gehandhaafd zonder in te gaan
op argument dat aanslag moest worden verrekend met teveel betaalde aanslag;
later gesteld dat restitutie teveel betaalde bedrag niet mogelijk was#
g,ng 518waterschap Vallei en Eemzorgt er bij geautomatiseerde
aanmaak correspondentie niet voor dat verzoekers naam met u-umlaut wordt vermeldg534db waterschap Rijn en IJssel te Doetinchembezwaarschrift
nog niet afgehandeld; verzoeker in reactie op verzoek om toezending rapport
zonder nadere toelichting verwezen naar gemeente Bergh; niet ingegaan op hetgeen
verzoeker in zijn brieven schrijft over afwateringsproblemen, het dempen van
sloten en een eventueel peilbesluitg,ng 564db zuiveringsschap 
Rivierenlandheeft volhard in afwijzing verzoek om kwijtschelding aanslag
zuiveringslasten/ingezetenenheffing 1997, hoewel verzoeker heeft aangegeven
dat zijn inkomsten zijn verminderd* g 567db waterschap
Frieslandvolhardt in invordering aanslagen verontreinigingsheffingng583db waterschap Noorderzijlvestklacht over inspraakprocedure
m.b.t. ontwerpbesluit bouw gemaal met schutsluis weinig voortvarend afgehandeld
en niet ontvankelijk geacht; in reactie op verzoek om heroverweging van de
beslissing op de klacht laten weten dat niet was voorzien in bezwaar of beroepgGemeenten nr.min/zbo klachtoordeel087Gemeente Apeldoorn/gemeentebelastingennog niet beslist
op bezwaarschriften aanslagen baatbelasting, ondanks lopende bezwaarprocedure
deurwaarder ingeschakeld# *g,ng 165B&W Apeldoorn/afd.
Burgerzakenvoor vermelding van nationaliteit (adoptief)dochter verzoeker
aanvullende informatie verlangd, naast Chinese paspoort en telexbericht Nederlandse
ambassade Pekingg 333B&W Apeldoorn/team
milieuopsporings- ambtenaren JUST/hovj Zutphen 
beheerder regpo NO-Gelderlandniet adequaat opgetreden n.a.v. melding
asbest, niet gereageerd op brieven ten onrechte geoordeeld dat
ambtenaar van team milieuopsporingsambtenaren heeft gedaan wat redelijkerwijs
mocht worden verwacht klacht over optreden politieambtenaren ten onrechte
ongegrond verklaardg,ng ng 
 g,ng 346Gemeente Apeldoornmisleidende informatie
medewerker gemeente i.k.v. verkoop stuk grondng 379B&W
Apeldoorn/Sector Stadsontwikkelingnog niet beslist op bezwaarschriften
tegen verleende bouwvergunningg 463B&W Apeldoorn/GSDschrijft
verzoekster (weduwe) met haar eigen naam aan, terwijl zij uitdrukkelijk heeft
verzocht te worden aangeschreven met de naam van wijlen haar echtgenoot (GSD
kan naar eigen zeggen adressering niet aanpassen omdat administratie dan niet
meer zou kloppen)# gProvincies nr.min/zbo klachtoordeel178Provincie Gelderland/Dienst Milieu en Watergang van zaken
rond afwijzing sollicitatie naar functie muskusrattenbestrijderg,ng349GS Flevolandniet eens met besluit ged. st. om op 1/4/97
provinciale opslag op omroepbijdrage te heffen voor regionale tv, terwijl
regionale tv nog niet is gestartng 417Provincie Gelderland/GSongevraagd
afschrift brief aan verzoeker over vergunning doen toekomen aan plaatselijke
politie en gemeente Oldenbroek, geweigerd daardoor geleden schade te vergoedenng461Gelderland/GSverzoeker als belanghebbende niet geïnformeerd
over gedeeltelijke goedkeuring bestemmingsplan Buitengebied Ruurlog516GS provincie Groningenop onjuiste gronden afwijzend beslist
op verzoek om kwijtschelding verontreinigingsheffingngBIJLAGE 4PUBLICATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publicaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 JaarverslagenDe jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand aan 1997 Verslag voorbereiding en invoering(6 april 1982) TK 17 364Jaarverslag 1982(26 april 1983) TK 17 875 Jaarverslag
1983(17 mei 1984) TK 18 358 Jaarverslag 1984(9
mei 1985) TK 18 965 Jaarverslag 1985(12 mei 1986) TK
19 525 Jaarverslag 1986(17 maart 1987) TK 19 900Jaarverslag 1987(1 maart 1988) TK 20 424 Jaarverslag
1988(20 maart 1989) TK 21 075 Jaarverslag 1989(26
maart 1990) TK 21 478 Jaarverslag 1990(21 maart 1991)TK 22 016 Jaarverslag 1991(25 maart 1992) TK
22 550 Jaarverslag 1992(24 maart 1993) TK 23 050Jaarverslag 1993(23 maart 1994) TK 23 655 Jaarverslag
1994(22 maart 1995) TK 24 125 Jaarverslag 1995(20
maart 1996) TK 24 635 Jaarverslag 1996(19 maart 1997)TK 25 2754.1.2 Artikelen c.a.Overzicht van de publicaties verband houdend met (aspecten van) het werk
van de Nationale ombudsman van de hand van M. Oosting, verschenen sinds zijn
ambtsaanvaarding (1 oktober 1987): 1988– De doorwerking van rechtsbescherming op het openbaar bestuur,
in: Bestuurswetenschappen (themanummer over ontwikkelingen in de
rechtsbescherming), 1988, nr. 6, blz. 389–404. 1989– De last van het recht: recht als opdracht en als obstakel, in:
J. W. M. Engels e.a. (red.), De rechtsstaat herdacht, Zwolle, 1989,
blz. 171–183;– Het oordeel van de Nationale ombudsman, in: Nederlands Tijdschrift
voor Bestuursrecht, juni 1989, blz. 165–174;– De uitvoering van overheidstaken, gezien door de Nationale ombudsman,
in: Bestuur, maandblad voor overheidskunde, juni 1989, blz. 187–193;– Hoe behoort u te ontvangen? Over invordering en behoorlijkheidsnormen
(voordracht symposium Koninklijke Broederschap van Ontvangers van 's/Rijks
Belastingen – 23 november 1989). 1990– Klachten over het rechtsbedrijf, in: Nederlands Juristenblad, jrg. 1990, afl. 19, blz. 689–693;– De overheid beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1990, nr. 3, blz. 169–182;– Kwaliteit van de overheid (Nieuwenhoflezing IV, Rijksuniversiteit
Limburg), Deventer, 1990. 1991– De overheid in 1990, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1991, nr. 3, blz. 161–173;– Het bestuur zal handhaven. Over de aanvaardbaarheid van gedogen
als vorm van beleidsvoering door de overheid, in: Nederlands Tijdschrift
voor Bestuursrecht, februari 1991, blz. 41–53;– De uitvoering van beleid en de kwaliteit van de overheid, in:
H. D. Tjeenk Willink e.a., Bestuurlijke vernieuwing en de Partij van
de Arbeid als bestuurderspartij, Wiarda Beckman Stichting en Stichting
Vormingswerk PvdA, Amsterdam, 1991, blz. 39–48. 1992– The Ombudsman and Human Rights. Observations based
on the experience of the National Ombudsman of the Netherlands, International
Ombudsman Institute, Occasional Paper 46, Edmonton, Alberta (Canada), February
1992;– De Nationale ombudsman; een korte schets (eigen uitgave
Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage, 1992, 1993 (tweede herziene druk),
1995 (derde herziene druk) en 1996 (vierde herziene druk);– De Nationale ombudsman na tien jaar, in: Effecten van het
werk van de ombudsman (eigen uitgave Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage,
1992;– Wat verwacht de burger van de overheid? (voordracht
Voorjaarscongres Vereniging van Gemeentesecretarissen; Grensverlegging: een
verkenning langs de grenzen van bestuurlijke vernieuwing; 20 maart 1992);– Wat voert de uitvoerende macht uit als zij uitvoert?, in: C. Sas
en M. Herweijer, Uitvoering van beleid. Blinde vlek bij bestuurders
of hobby van onderzoekers? Platform Beleidsanalyse; Werkgroep Ex Post Evaluatie,
Den Haag, 1992, blz. 37–43;– Klagen over de politie. Een model voor klachtbehandeling, in: Delikt en Delinkwent, nr. 22, mei 1992, blz. 413–438;– Goed nieuws is ook nieuws. De Nationale ombudsman op zoek naar
de fabelachtige overheid, in: Bestuurskunde (themanummer De fabelachtige
overheid), 1992, 3., blz. 155–165;– De overheid in 1991, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1992, nr. 6, blz. 480–499;– Hoe vrij staat klagen? Over klachtrecht en tuchtrecht:
wél te onderscheiden (voordracht symposium Raad voor het Vrije Beroep
«Klagen staat vrij»; 15 juni 1992). 1993– De Algemene wet bestuursrecht en de Nationale ombudsman, in: J.
L. Boxum e.a. (red.), Aantrekkelijke gedachten. Beschouwingen over
de Algemene wet bestuursrecht, Deventer, 1993, blz. 403–423;– Capita selecta. Een reactie, in: J. M. Polak e.a., Rondom
de Nationale ombudsman. Tien jaar ervaring met het instituut, Prof.
mr. B. M. Teldersstichting, geschrift 78, 's-Gravenhage, 1993, blz. 37–57;– Wie beschermt tegen de beschermers? Over Nationale ombudsman en
rechterlijke (on)macht, in: U. W. Bentinck e.a. (red.), Kabaal in Holland (Liber amicorum B. J. Asscher), Arnhem, 1993, blz. 40–43;– De bewegende Belastingdienst: enkele impressies, in: Liber
Amicorum C. Boersma, 's-Gravenhage, 1993, blz. 118–121;– De overheid in 1992, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, (jurisprudentienummer), 1993, nr. 3, blz. 157–173;– Investigation and assessment by the Ombudsman: Criteria for dealing
properly with complaints, in: Report Fifth International Ombudsman Conference, Vienna, October 1992, uitg. Österreichische
Volksanwaltschaft, Wien, 1993, blz. 19–24. 1994– Stellingen, in: J. J. Wiarda, H. G. Lubberdink en C. J. van Dijk
(red.), Bestuur, burger en rechtspraak, Alphen aan den Rijn, 1994,
blz. 141–145;– Nationale ombudsman en grondrechten, in: NJCM-Bulletin
(Nederlands tijdschrift voor de mensenrechten), jaargang 19–2, maart
1994, blz. 98–114;– De overheid in 1993, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, juli/augustus 1994 (jurisprudentienummer), blz.
277–303;– Rechten voor de plichtigen. In: Weekblad voor fiscaal recht
1994, afl. 6123, blz. 1513–1514. 1995– De overheid in 1994, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1995 (jurisprudentienummer), blz. 160–178;– The National Ombudsman of the Netherlands and Human Rights, in: The Ombudsman Journal, nr. 12, 1994, blz. 1–17;– Essential Elements of Ombudsmanship, in: Linda C. Reif ed., The Ombudsman Concept. Proceedings of an International Conference on
the Ombudsman Concept, held in Taipei, Taiwan, R.O.C., Edmonton, Canada, 1995,
blz. 13–21;– Instituut van de Ombudsman: ook voor de Nederlandse Antillen?,
in: Caraïbische Cadens, Liber Amicorum Edsel A. V. (Papy)
Jesurun. Red. H./E. Coomans e.a., Stichting Libri Antilliani, 1995, blz. 98–103. 1996– Hoe behoorlijk is Justitie? Het gezichtspunt van de Nationale
ombudsman, in: Kwaliteit van justitiediensten. Justitiële
verkenningen, jrg. 22, nr. 2, 's-Gravenhage, 22 maart 1996, blz. 51–67;– De overheid in 1995, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen 1996, nr. 2, blz. 82–99;– De Nationale ombudsman en schadevergoeding, in: Nederlands
Tijdschrift voor Bestuursrecht, mei 1996, afl. 5, blz. 165–175;– The Ombudsman and his environment. A global view, in: The
International Ombudsman Journal, number 13, 1995, blz. 1–13;– Wat bepaalt de Ombudsman? Een vergelijkend perspectief, in: Bestuurskunde, jrg. 5, nr. 4–1996, blz. 189–197;– De rechter op de stoel van de wetgever; de wetgever op de stoel
van de rechter, in: Aan de orde, 4e jrg., nr. 3 (juni 1996). 1997– Bestuursrecht en bestuurskunde: een leerzame samenwerking, in:
M./Herweijer e.a. (red.), In wederkerigheid. Opstellen voor Prof.
Mr M. Scheltema, Deventer, 1997, blz. 13–23;– De overheid in 1996, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, maart/april 1997, jrg. 51, nr. 2, blz. 88–104;– Een externe klachtvoorziening, ook voor gemeenten; de rol van
de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1997,
jrg./51, nr. 3, blz. 149–166 (themanummer: De klachtbehandeling door
gemeenten);– Op weg naar een externe klachtvoorziening voor elke bestuurslaag,
in: Overheidsmanagement 1997/6. 4.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanDe afgelopen veertien jaar verschenen de volgende publicaties in boekvorm
over (aspecten van) het werk van de Nationale ombudsman (chronologisch gerangschikt):– H. H. Kirchheiner, De Nationale ombudsman in democratisch
perspectief, IJmuiden, 1984;– E. M. H. Hirsch Ballin, Beginselen van klachtprocesrecht
en de Wet Nationale ombudsman, Deventer, 1986;– E. Helder, Ombudsman en administratieve rechtsbescherming, diss. Enschede, 1989;– P. J. Stolk, De Nationale ombudsman, Zwolle, 1991 (tweede
herziene druk);– J. B. J. M. ten Berge, E. Daalder en J. Naeyé, De
Nationale ombudsman, VAR-reeks 106, Alphen aan den Rijn, 1991;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en P. J. Stolk, Vereisten van behoorlijkheid. Een analyse na tien jaar Nationale ombudsman,
Zwolle, 1992;– J. Naeyc, Nationale ombudsman en politie. Jaarboek
1991, Arnhem, 1992;– J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien
jaar ervaring met het instituut. Prof. mr. B. M. Teldersstichting, Geschrift
78, 's-Gravenhage, 1993;– M.P. Gerrits-Janssens, Behoorlijke klachtbehandeling.
Contouren van een geharmoniseerd klachtprocesrecht (diss. Utrecht), Zwolle,
1994;– Jaap Timmer en Bert Niemeijer, Burger, overheid en Nationale
ombudsman. Evaluatie van het instituut Nationale ombudsman, 's-Gravenhage,
1994;– W. Jacobs-Wessels, Klagers en veelklagers bij de Nationale
ombudsman (diss. Universiteit van Amsterdam), Arnhem, 1994;– W. Daniëls, Correspondentiewijzer. Normen van
de Nationale ombudsman voor de correspondentie tussen overheid-burger, Sdu
Uitgeverij Koninginnegracht, «Wijzerreeks», 1995;– J. Doomen, Behoorlijk blauw. Politieoptreden in Nederland,
Amsterdam, 1996;– J. A. Smit, Nationale ombudsman en fiscaliteit, tweede
druk, Deventer, 1996;– Caspar van Tongeren, Onheus behandeld. Verhalen uit
de praktijk van de Nationale ombudsman, 's-Gravenhage, 1997;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens
en R. J. G. M. Widdershoven, Blik op de toekomst van de
Nationale ombudsman. Visies op consolidatie en meerwaarde, Deventer,
1997;– M. L. M. Hertogh, Consequenties van controle.
De bestuurlijke doorwerking van het oordeel van de administratieve rechter
en de Nationale ombudsman (diss. Leiden), 's-Gravenhage, 1997. 4.3 Het jaarverslag van de ombudsman1InleidingHet is een wettelijke plicht voor iedere ombudsman om jaarlijks een verslag
uit te brengen over zijn werkzaamheden. Regel is dat dit jaarverslag (primair)
wordt aangeboden aan de instantie die de ombudsman heeft benoemd, de volksvertegenwoordiging
of de president van het betreffende land (of overeenkomstige instanties in
het geval van een regionale of een lokale ombudsman; ik ga hierna uit van
het jaarverslag van de Nationale Ombudsman). Het jaarverslag krijgt, als openbaar
stuk, daarnaast een ruime verspreiding, en doorgaans de nodige publieke aandacht.
Al met al is het jaarverslag een belangrijk bestanddeel van
de jaarlijkse output van iedere ombudsman, en vergt het opstellen van dit
verslag elk jaar weer de nodige inspanningen.Gezien deze betekenis van het jaarverslag in en voor het werk van iedere
ombudsman is het verwonderlijk dat het, voorzover mij bekend, zo weinig onderwerp
is geweest van aparte beschouwing.1 Het is dan
ook een goede gedachte geweest om het jaarverslag te kiezen als een van de
thema's van deze conferentie. Dat geeft ons de gelegenheid tot een uitwisseling
van opvattingen over de functies van het jaarverslag. Dergelijke opvattingen
liggen ten grondslag aan de keuzen voor de inrichting van het jaarverslag.
Zij zijn overigens niet los te zien van opvattingen over de ambtsvervulling
zelf. Deze bijeenkomst biedt verder ook de mogelijkheid om ervaringen met
het jaarverslag naast elkaar te leggen.In deze bijdrage aan onze gedachtenwisseling zal ik beginnen met aan te
geven welke functies het jaarverslag van de ombudsman in mijn opvatting heeft,
en voor welke omgevingen en doelgroepen. Dankzij de vriendelijkheid van mijn
buitenlandse collega's beschikt de bibliotheek van mijn bureau over een uitgebreide
verzameling van jaarverslagen, niet alleen uit Europa, maar uit alle delen
van de wereld. Het zou interessant zijn wanneer een vergelijkende studie zou
worden gemaakt van de verslagen van de ombudsmaninstituten in de wereld, en
daarbij zou worden nagegaan welke uitgangspunten aan de opzet van elk van
hen ten grondslag liggen.2 Helaas ontbrak mij de gelegenheid voor
zo'n studie. Ik zal daarom – als case-study – mijn eigen praktijk
in Nederland als uitgangspunt nemen voor deze bijdrage, in de hoop dat ik
daarmee een bruikbaar referentiekader bied voor onze discussie. In dat kader
zal ik, afsluitend, ook ingaan op de vraag van de impact van het jaarverslag
van de Nationale ombudsman van Nederland op de verschillende doelgroepen. I. De functies van het jaarverslagMet de wettelijke plicht van de ombudsman om jaarlijks een verslag uit
te brengen, is de primaire functie van het jaarverslag gegeven: het voldoen
aan die wettelijk plicht. Zo'n formele benadering doet echter onvoldoende
recht aan de functies die het jaarverslag kan – en in mijn ogen moet –
vervullen. Die functies zijn primair extern, maar daarnaast ook intern van
aard, gericht op het eigen instituut. 1. De externe functieExtern bezien, heeft het jaarverslag twee hoofdfuncties, die overigens
direct met elkaar samenhangen: het verstrekken van informatie, en het afleggen
van verantwoording. a. het verstrekken van informatieHet verstrekken van informatie is een kernfunctie van elk jaarverslag.
De informatie in het jaarverslag van de ombudsman zal enerzijds betrekking
moeten hebben op het functioneren van het ombudsmaninstituut in het verslagjaar,
en anderzijds op de producten en resultaten van het verrichte werk.Wat betreft het functioneren van het instituut gaat het in elk geval om
gegevens die inzicht bieden in de wijze waarop de kerntaak – het behandelen
van klachten van burgers over de overheid – is verricht. Wanneer die
kerntaak wordt bezien als een productieproces, gaat het in ieder geval om
statistische informatie met betrekking tot input, output, doorlooptijden
en werkvoorraad. Daarbij past het geven van uitgesplitste cijfers over onderwerpen
als de toetsing van binnengekomen klachten op bevoegdheid van de ombudsman
en ontvankelijkheid van de klager, en de verschillende wijzen van afdoening
van de klachten die verder in behandeling werden genomen. Verder ligt het
voor de hand dat informatie wordt gegeven over de verdeling van zaken over
de verschillende instanties binnen het werkterrein van de ombudsman. Ook is
het passend om informatie te geven over de middelen waarmee het werk is gedaan:
de personele sterkte en het budget. Wanneer de ombudsman beschikt over kenmerken
van de klagers (bijvoorbeeld geografische herkomst of geslacht) is het informatief
om ook die gegevens op te nemen in het jaarverslag.Het verstrekken van informatie over het instituut en zijn functioneren
kan verder gaan dan het presenteren van cijfers. Zo kan er in dit verband
soms reden zijn om aandacht te besteden aan de ontwikkeling van de wetgeving
inzake de ombudsman, of aan eventuele knelpunten in het functioneren van het
instituut, bijvoorbeeld door een spanning tussen caseload en beschikbare middelen.
Ook andere activiteiten, die zijn verbonden met de kerntaak of daarvan zijn
afgeleid, kunnen in aanmerking komen voor behandeling. Te denken valt aan
externe betrekkingen, zoals via voorlichting en in de vorm van contacten met
ombudsmaninstituten in het buitenland.Het jaarverslag zal in elk geval ook ruime aandacht moeten besteden aan
de producten en resultaten van het werk. Ook al krijgen concrete producten
van dat werk in de loop van het verslagjaar de nodige externe verspreiding
en aandacht, het jaarverslag is de weg bij uitstek om het werk van de ombudsman
op een samenhangende manier toegankelijk te maken. De praktijk laat op dat
punt een enorme verscheidenheid zien, van zeer summiere verslagen tot de omvangrijke
verslagen van de ombudsmaninstituten van bijvoorbeeld Spanje, Argentinië
en Mexico. Het is in elk geval passend wanneer in het jaarverslag niet alleen
de (belangrijkste) producten aan de orde komen, maar dat ook informatie wordt
gegeven over de effecten die zij hebben gehad, met name via de aanbevelingen.Een apart aandachtspunt is de vraag of het jaarverslag verder zal gaan
dan louter een beschrijving van het verrichte werk, en ook analyses zal bevatten
van wat de ombudsman is tegen gekomen bij de verschillende overheidsinstanties.
Daarbij kan worden gedacht aan het zichtbaar maken van de meest voorkomende
problemen, eventueel gedifferentieerd per instantie, en aan vergelijkingen
tussen instanties, of, longitudinaal, aan ontwikkelingen per instantie over
meer dan een jaar bezien.Ten slotte kan in dit verband ook worden gewezen op de educatieve betekenis
die het jaarverslag kan hebben, voorzover het informatie bevat over de normen
die de ombudsman hanteert bij de beoordeling van onderzochte gedragingen van
de overheid, en over de wijze van toepassing van die normen.Publicatie van het jaarverslag bevordert de verdere ontsluiting van het
werk van de ombudsman, als één van de externe controleurs van
de overheid. Daarmee draagt het bij aan het openbaar maken van het openbaar
bestuur, wezenlijk in een democratie. b. het afleggen van verantwoordingOnafhankelijkheid is een essentieel kenmerk van elk ombudsmaninstituut.
Dit betekent dat de ombudsman niet is onderworpen aan een instantie die hem
instructies mag geven voor zijn taakvervulling, terwijl ook zijn rechtspositie
zijn onafhankelijkheid moet waarborgen. Verder behoort hij voldoende
middelen te hebben om zijn werk naar behoren te doen. Die onafhankelijkheid
is een groot goed, in een systeem van openbaar bestuur dat wordt gekenmerkt
als een stelsel van checks and balances. Juist daarom is het alleszins passend
dat de ombudsman periodiek openbaar maakt wat hij heeft gedaan, en hoe, en
waartoe dat heeft geleid. Immers, ook hij wordt bekostigd uit de algemene
middelen. Verder moet een instituut wiens rol mede bestaat uit het waar nodig
uitoefenen van kritiek bereid zijn zich ook zelf open te stellen voor kritische
reacties van anderen. Het jaarverslag vervult dan ook mede de functie van
het afleggen van verantwoording voor het forum van de openbaarheid. Aldus
bezien, zal het een eerlijk beeld moeten geven van het functioneren van het
ombudsmaninstituut in de verslagperiode, en van de resultaten van zijn werk.
Wanneer het jaarverslag inzicht geeft in de wijze van werken – onderzoeken
en beoordelen – van de ombudsman, kan dit bijdragen aan het verkrijgen
van de feedback waarmee elke ombudsman zijn voordeel kan doen. c. Relevante omgevingenIn het kader van de behandeling van de externe functies van het jaarverslag
moet uiteraard ook worden ingegaan op de vraag voor wie die functies worden
vervuld. Dat is de vraag naar de omgevingen die voor de ombudsman van belang
zijn. Het instituut van de ombudsman is ingesteld als een voorziening van
bescherming van de burger tegen de overheid. Daarmee zijn de twee primaire
omgevingen aangeduid. Dat beeld verdient echter uitwerking en aanvulling.Zo is de verzameling burgers niet alleen zeer omvangrijk, maar ook zeer
heterogeen. Dit betekent dat differentiatie zou passen naar categorieën
burgers, bijvoorbeeld bezien vanuit een oogpunt van hun maatschappelijke situatie.
Anders dan het geval van het contact van de ombudsman met een individueel
burger bij de behandeling van diens klacht, is directe communicatie van de
ombudsman met alle burgers in het geval van het jaarverslag onmogelijk. In
dit verband vervullen de nieuwsmedia een onmisbare rol. Daarmee behoren ook
zij tot de omgeving van de ombudsman. Dat geldt ook voor de verschillende
soorten van intermediaire instanties die burgers met problemen ter zijde kunnen
staan in hun contacten met de betreffende instanties, onder wie de ombudsman.Ook het begrip «overheid» verdient uitwerking. Naarmate de
bevoegdheid van de ombudsman ruimer is, zal het aantal overheidsinstanties
waarmee hij te maken heeft en hun verscheidenheid ook toenemen. Daarbij heeft
hij zowel te maken met de uitvoerende personen en instanties over wie wordt
geklaagd als met hun bevoegd gezag. Maar de ombudsman heeft ook te maken met
de volksvertegenwoordiging. In veel landen wordt hij door het parlement benoemd,
en is de volksvertegenwoordiging op grond van de wetgeving voor de ombudsman
de eerst geadresseerde van het jaarverslag. Daarnaast verdient het parlement
bijzondere aandacht in zijn rollen van medewetgever en van controleur van
de uitvoerende macht. De ombudsman kan, onder meer via zijn jaarverslag, het
parlement voor die rollen van relevante informatie voorzien.Bij de verkenning van de relevante omgevingen van de ombudsman mogen professionele
kringen niet ongenoemd blijven. Ook daar is sprake van grote verscheidenheid.
Zo kan worden gedacht aan de rechtsgeleerde gemeenschap, gezien een aantal
overeenkomsten tussen het werk van de ombudsman en dat van de rechter, en
de bijdragen van de ombudsman aan de ontwikkeling en toepassing van normen
voor het overheidshandelen. Ook zijn er voor afzonderlijke terreinen van overheidsbeleid
professionele kringen die bestaan uit vertegenwoordigers van zowel de overheid als van daarbuiten (zoals de wetenschap), bijvoorbeeld op
het terrein van de belastingen, de sociale zekerheid of de politie. Ten slotte
moeten in dit verband zeker ook de collega-ombudsmaninstituten worden genoemd.In de loop van zijn werk heeft de ombudsman met al deze omgevingen meer
of minder, en voortdurend of meer incidenteel te maken. Dat is een centraal
gegeven voor zijn voorlichtingsbeleid, waarvan het jaarverslag een –
essentieel – element is. Dit betekent dat de ombudsman bij het bepalen
van de inhoud van het jaarverslag, en de verspreiding ervan, zal moeten besluiten
of en in hoeverre alle genoemde omgevingen doelgroep zullen zijn van het jaarverslag.
Meer in het bijzonder hoort daar direct de vraag bij van de vormgeving. In
feite zou per doelgroep maatwerk moeten worden geleverd. Dat is echter een
onmogelijkheid zodra het jaarverslag is gericht op een aantal doelgroepen
tegelijk, om niemand te kort te doen. Dat betekent al snel de noodzaak tot
een compromis tussen verschillende opties, en de keuze voor een aanpak waarbinnen
voor elk wat wils is te vinden.Wat betreft de vormgeving zijn ook verschillende keuzen denkbaar, zoals
een vergelijkende blik al snel laat zien. Zo zijn er aan de ene zijde de uitgebreide
jaarverslagen, in de regel uitgebracht en gedrukt als een officieel document
(het algemene beeld bij de meeste ombudsmaninstituten in Europa), en aan de
andere kant de jaarverslagen in de vorm van een krant of tijdschrift (zoals
de jaarverslagen van ombudsmaninstituten in sommige provincies van Canada).
Een compromis kan ook daarin bestaan dat het jaarverslag verschijnt als officieel
stuk, waarvan tegelijkertijd een meer toegankelijke korte publieksgerichte
versie verschijnt. Los daarvan staat uiteraard het feit dat doorgaans de nieuwsmedia
apart worden bediend, met een persbericht. 2. De interne functieVoor het jaarverslag staat de externe functie voorop. Dit neemt niet weg
dat de plicht voor de ombudsman om een jaarverslag uit te brengen ook een
belangrijke interne functie heeft. Het maken van een jaarverslag betekent
immers de noodzaak om kerngegevens over het produktieproces beschikbaar te
hebben, en om de (belangrijkste) producten en resultaten van het werk zodanig
te ordenen dat zij naderhand gemakkelijk toegankelijk zijn. Voorzover het
jaarverslag verder gaat dan het presenteren van enkele primaire gegevens dwingt
de opstelling ervan tot reflectie op het eigen werk in de verslagperiode.
Dit kan bijdragen aan de verdieping van dat werk, en ook aan de kwaliteit
van de externe presentatie ervan buiten de kaders van een jaarverslag.Daarnaast kan een jaarverslag, afhankelijk van de grondigheid ervan, een
bijdrage betekenen aan het institutionele geheugen, voorzover het datgene
vastlegt waarop ook in de komende periode kan worden teruggegrepen, wanneer
nieuwe klachten en andere activiteiten daar aanleiding toe geven. In dat verband
heeft een jaarverslag mede een nuttige functie voor nieuwe medewerkers, die
zich moeten inwerken op hun nieuwe werkterrein. II. Het jaarverslag van de Nationale ombudsman van NederlandHet instituut van de Nationale ombudsman bestaat in Nederland sinds 1
januari 1982. De Wet Nationale ombudsman bepaalt in artikel 28 dat de Nationale
ombudsman jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden moet uitbrengen aan
de beide Kamers van de Staten-Generaal en aan de Ministers, en dat hij er
zorg voor moet dragen dat het verslag openbaar wordt gemaakt en algemeen verkrijgbaar
wordt gesteld. Hierna zal ik, als een uitwerking en illustratie van het voorgaande,
ingaan op de wijze waarop die taak wordt vervuld. Ik besteed
daartoe aandacht aan, achtereenvolgens: de inrichting van het jaarverslag,
de planning en procedure, de publiciteit en de impact. 1. De inrichting van het jaarverslagUit mijn voorgaande opmerkingen over de verschillende functies en doelgroepen
van het jaarverslag mag blijken dat elke ombudsman die een jaarverslag moet
maken, staat voor een niet eenvoudige keuze. Hieronder zal ik aangeven en
toelichten welke keuze ik heb gemaakt voor de inrichting van het jaarverslag
over 1988, mijn eerste volle jaar als Nationale ombudsman van Nederland. De
acht jaarverslagen nadien hebben steeds hetzelfde stramien gevolgd. Een belangrijke
overweging daarvan was die van de vergelijkbaarheid over de jaren. Daarnaast
was er het meer interne motief van de routine die op deze wijze kon worden
verkregen, van belang voor de efficiency van het complexe productieproces
dat het maken van een jaarverslag nu eenmaal is.Het zwaartepunt van mijn jaarverslag (doorgaans ongeveer 70% van de hoofdtekst)
bestaat uit het deel – deel III – waarin de inhoud van het verrichte
werk wordt beschreven, per bestuursorgaan. De gedachte voor de indeling van
dit deel van het jaarverslag was dat de Wet Nationale ombudsman bepaalt dat
het jaarverslag niet alleen wordt uitgebracht aan de beide Kamers van de volksvertegenwoordiging,
maar ook aan de Ministers. Het is daarom van belang dat elk ministerie duidelijk
aan bod komt in het jaarverslag. Bovendien biedt dat tevens een ingang voor
de Kamers van de volksvertegenwoordiging, waarvan de commissiestructuur samenvalt
met de indeling van de ministeries. Zo heb ik gekozen voor een «klantgerichte»
aanpak, waarbij het werkterrein van elk ministerie een apart hoofdstuk heeft
gekregen. De Nationale ombudsman is ook bevoegd voor de zogenoemde zelfstandige
bestuursorganen. Zij zijn ingedeeld naar het werkterrein van het ministerie
waaarmee zij het meest verwant zijn.Verder zijn er, overeenkomstig de al genoemde klantgerichte aanpak, aparte
hoofdstukken voor de politie en het openbaar ministerie, de waterschappen,
de provincies en de gemeenten.Het deel van het jaarverslag over de inhoud van het werk begint met een
apart hoofdstuk met informatie over de toetsing van binnengekomen verzoekschriften
op bevoegdheid van de Nationale ombudsman en op ontvankelijkheid van de klager.
Veel klachten komen om de een of andere reden niet in aanmerking voor onderzoek.
Ik vind het, gezien de verantwoordingsfunctie van het jaarverslag, van belang
om ook in deze kant van de taakvervulling inzicht te geven.De verdere hoofdstukken van dit deel van het jaarverslag beginnen steeds
met enkele cijfers. Daarna zijn zij in de regel ingedeeld in paragrafen naar
gelang de onderwerpen van de zaken die de Nationale ombudsman te behandelen
heeft gekregen. De weergave van het werk blijft doorgaans beperkt tot hoofdlijnen,
aangevuld met relevante passages uit rapporten die van bijzonder belang zijn
te achten, en af en toe ook met zaken die meer ter illustratie dienen. Verder
komen beleidsmatig relevante passages uit correspondentie met de betrokken
instanties aan de orde, alsmede aanbevelingen en hun effecten.Aan deel III gaat een viertal hoofdstukken vooraf – tezamen deel
II – over het ombudsmaninstituut zelf. Begonnen wordt met een hoofdstuk
over de ontwikkeling van de wetgeving terzake van de Nationale ombudsman,
bijvoorbeeld ten aanzien van zijn bevoegdheid. Dit hoofdstuk bevat ook informatie
over het ambt, zoals nevenfuncties van de Nationale ombudsman
en de substituut-ombudsman, en het Bureau Nationale ombudsman, zoals personele
sterkte en budget.Vervolgens komt er een hoofdstuk met cijfers over het verrichte werk,
onder meer ten aanzien van input, output, effecten en doorlooptijden. Dit
hoofdstuk bevat verder ook cijfers die ten grondslag liggen aan de analyses
in het openingsdeel van het jaarverslag (zie hierna). Aan de beschrijving
van de effecten van het werk van de Nationale ombudsman, per beleidsterrein,
wordt steeds een apart hoofdstuk gewijd. Dit deel van het jaarverslag sluit
af met een hoofdstuk over de verhouding met de omgeving, waarbij met name
de voorlichting en de externe betrekkingen aan de orde komen.De afgelopen negen jaarverslagen zijn steeds geopend met een deel –
deel I – waarin een beeld wordt gegeven van de overheid zoals de Nationale
ombudsman die heeft ontmoet in het verslagjaar, en altijd volledig gebaseerd
op de inhoud van het verrichte werk. Vast onderdeel is daarbij steeds geweest
een overzicht van de meest voorkomende problemen in de verhouding burger –
overheid, op basis van gegevens die zijn ontleend aan de individuele dossiers.
Dat geeft de Nationale ombudsman ook de gelegenheid aandacht te vragen voor
specifieke knelpunten of tekortkomingen in de wetgeving of in de uitvoering
daarvan. Daarnaast biedt dit deel een kader voor de behandeling van capita
selecta. Enkele voorbeelden uit de afgelopen jaren zijn: mensenrechten; schadevergoeding;
Europa. De behandeling van dit soort onderwerpen wordt steeds geïllustreerd
met voorbeelden uit de praktijk van het verslagjaar.Aan het eigenlijke verslag gaat altijd een Voorwoord vooraf. Dat is de
plaats voor woorden van dank, en bijvoorbeeld – als daar aanleiding
voor is – voor het vragen van aandacht voor knelpunten in het functioneren
van het instituut, bijvoorbeeld op het punt van de middelen.De hoofdtekst van het jaarverslag bevat alles bijeen in de regel ruim
350 pagina's. Daar sluit een aantal bijlagen op aan, met onder meer de nummers
en onderwerpen van de uitgebrachte rapporten, per instantie, alsmede vindplaatsen
van elders (in jurisprudentieperiodieken) gepubliceerde rapporten, de lijst
met beoordelingscriteria zoals de Nationale ombudsman die hanteert bij het
beoordelen van de door hem onderzochte gedragingen op behoorlijkheid, een
overzicht van alle overheidsinstanties binnen het werkterrein van de Nationale
ombudsman en de tekst van de Wet Nationale ombudsman. 2. De planning en procedure van het jaarverslagDe Wet Nationale ombudsman bevat niet een datum voor het uitbrengen van
het jaarverslag, dat het kalenderjaar bestrijkt. Vaste praktijk is echter
dat het jaarverslag uitkomt in de voorlaatste week van maart, zodat de Tweede
Kamer der Staten-Generaal voldoende ruimte heeft om het jaarverslag te behandelen
voor het zomerreces. Dit tijdschema betekent dat de diskettes medio februari
naar de drukker moeten. Dit alles stelt de nodige eisen aan het planningsproces,
mede omdat het schrijven van het jaarverslag de voortgang van de gewone werkzaamheden
zo min mogelijk moet onderbreken.Voor de goede gang van de voorbereiding is een vast stramien voor de inrichting
van het jaarverslag van groot nut gebleken. In de loop van het jaar vindt
al verzameling en ordening plaats van zaken die in aanmerking komen voor behandeling
in het jaarverslag voor dat jaar. De teksten van de hoofdstukken in deel III,
over de verschillende bestuursorganen, worden geconcipieerd door de respectievelijke
eenheden binnen het bureau. Dat gebeurt grotendeels al in december,
zodat deze teksten begin januari gereed zijn. Ik beoordeel en bewerk waar
nodig de aangeleverde concepten, en krijg medio januari ook de verschillende
jaarcijfers uit het computersysteem. Op basis daarvan schrijf ik zelf het
hoofdstuk met het cijfermatige overzicht en het eerste deel, met de algemene
beschouwingen. Ter afsluiting schrijf ik het voorwoord. Intussen zijn ook
de andere hoofdstukken van deel II gereed gekomen en beoordeeld, en de bijlagen
beschikbaar. De eindregie van het gehele project berust bij het hoofd voorlichting
en mijzelf.Terwijl de diskettes met de tekst van het jaarverslag bij de drukker zijn,
wordt een overzicht geschreven van de kernpunten uit het jaarverslag, dat
dienst doet als een uitgebreide samenvatting, en dat met het jaarverslag wordt
meegestuurd. Dit overzicht wordt vervolgens in het Engels vertaald, en toegezonden
aan de buitenlandse zusterinstellingen voor wie de tekst in het Nederlands
niet toegankelijk is.De afgelopen jaren is het – steeds tamelijk omvangrijke –
hoofdstuk over de politie, het openbaar ministerie en het Ministerie van Justitie,
aangevuld met enkele algemene hoofdstukken, uitgebracht als een apart katern,
als service naar deze doelgroep, en ter bevordering van de doorwerking van
het werk van de Nationale ombudsman naar dit terrein.Het jaarverslag wordt steeds in persoon aangeboden aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer, voorafgaand aan de persconferentie waarin het jaarverslag
in het openbaar wordt gepresenteerd. Kort na het uitkomen van het jaarverslag
vindt een overleg plaats van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken uit
de Tweede Kamer der Staten-Generaal met de Nationale ombudsman, ter voorbereiding
op de plenaire behandeling, later in het voorjaar. Bij die behandeling in
de Tweede Kamer is de Nationale ombudsman als toehoorder aanwezig; het debat
vindt dan plaats met de Minister (of Staatssecretaris) van Binnenlandse Zaken,
als vertegenwoordiger van de regering. Ook met hem heeft de Nationale ombudsman
tevoren overleg. Ten slotte is het vast gebruik dat de Nationale ombudsman
kort na het uitkomen van het jaarverslag een gesprek heeft met de Minister-President.Zoals uit het voorgaande blijkt, komen de bijdragen aan de uiteindelijke
tekst van het jaarverslag van verschillende kanten. Een ruwe schatting van
het tijdbeslag komt uit op, alles bijeen, ongeveer één en een
derde formatieplaats (op een totale sterkte van het Bureau Nationale ombudsman
van 90 formatieplaatsen). Mijn eigen aandeel schat ik op ruim 100 uur.Het jaarverslag wordt formeel uitgebracht met een brief van de Nationale
ombudsman aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Brief
en verslag worden gedrukt in de reeks van officiële stukken van de Tweede
Kamer, en verspreid onder de leden van de volksvertegenwoordiging. Daarmee
zijn de drukkosten voor de Tweede Kamer. De totale oplage is ongeveer 2600
exemplaren. De Nationale ombudsman neemt zelf 650 exemplaren af, voor verspreiding
onder de overheidsinstanties en andere externe betrekkingen die niet de Kamerstukken
krijgen, en voor de eigen medewerkers. Verder is het jaarverslag te koop in
de boekhandel. De kosten van samenstellen en drukken van de aparte samenvatting,
en van het aparte katern Politie/Justitie (oplage 250 exemplaren) zijn voor
rekening van de Nationale ombudsman. 3. De publiciteitHiervoor heb ik al aangegeven dat het jaarverslag van de Nationale ombudsman –
als openbaar stuk – een verspreiding krijgt die veel ruimer is dan de
kring van geadresseerden die de Wet Nationale ombudsman aanwijst:
de beide Kamers der Staten-Generaal en de Ministers. Zo vindt ook verspreiding
plaats onder de bestuurlijk en ambtelijk leidinggevenden van de belangrijkste
instanties binnen het werkterrein van de Nationale ombudsman, en onder de
contactambtenaren voor de Nationale ombudsman bij deze instanties. Het jaarverslag
wordt ook toegezonden aan een aantal andere instellingen en aan bijvoorbeeld
wetenschapsbeoefenaren op voor de Nationale ombudsman relevante gebieden.Aparte aandacht krijgt de doorgeleiding naar de nieuwsmedia. Direct na
de officiële aanbieding volgt een persconferentie, ondersteund door een
persbericht. Schrijvende nieuwsmedia, alsmede radio en televisie besteden
in de regel de nodige aandacht aan het uitkomen van het jaarverslag. Daarbij
past echter de kanttekening dat specifieke rapporten die daarvoor in aanmerking
komen direct openbaar worden gemaakt het gehele jaar door, soms ook via een
persbericht of een persconferentie. Daardoor is de Nationale ombudsman geregeld
in het nieuws. Dit komt echter wel in mindering op de nieuwswaarde van het
jaarverslag. Aandacht voor het jaarverslag in de nieuwsmedia wordt dan mede
bepaald door de mate waarin cijfers en analyses nieuwswaarde hebben, bijvoorbeeld
door een sterke stijging van de instroom, of een meer dan gewone toename of
omvang van het aantal klachten op een bepaald terrein. Daar komt bij dat het
jaarverslag steeds een grote verscheidenheid bevat aan informatie. Ook een
ombudsman heeft bij dit alles te maken met de ervaringsregel dat goed nieuws
geen nieuws is. Hij zal echter weerstand moeten bieden tegen de verleiding
om bepaalde elementen te overdrijven of overbelichten, met als enkele doel
het trekken van aandacht. De ervaring wijst overigens ook uit dat de nieuwsmedia
over het algemeen sympathiek staan tegenover de Nationale ombudsman, zeker
omdat deze zaken behandelt die concrete personen raken en vaak een grote herkenningswaarde
hebben voor de burgers. Behandeling van het jaarverslag door de Tweede Kamer
leidt vrijwel nooit tot aandacht in de nieuwsmedia.De publiciteit van en over het jaarverslag blijft overigens niet beperkt
tot de datum van presentatie. Gebruik is dat tal van periodieken korter of
langer aandacht besteden aan het jaarverslag, voorzover dat voor hun doelgroep
van belang wordt geacht. Dat kan variëren van het huisorgaan van een
overheidsinstantie tot vakbladen, zoals het Nederlands Juristenblad. 4. De impact van het jaarverslagIn het programma voor deze conferentie is het onderwerp «jaarverslag»
toegespitst op de impact op het publiek, het parlement en de media; daar kunnen
de bestuursorganen aan worden toegevoegd. Het is daarom passend om, ter afsluiting,
daar iets over te zeggen. Dat is overigens niet zo eenvoudig. Immers, wanneer
men wil spreken over de impact van het jaarverslag zal men allereerst moeten
nagaan in hoeverre de betreffende doelgroepen en hun leden kennis krijgen
van het feit dat het jaarverslag is uitgekomen en van de inhoud van dit verslag,
en vervolgens moeten onderzoeken of zij ook daadwerkelijk kennis nemen van
dat verslag en daar op enigerlei wijze hun gedrag op afstemmen. Daar komt
bij dat het niet goed mogelijk is om de impact van het jaarverslag volledig
te isoleren van de ruimere impact van publiciteit over de Nationale ombudsman.
Een dergelijk onderzoek is bij mijn weten nog nergens uitgevoerd. Het viel
in elk geval buiten mijn mogelijkheden om deze vragen onderwerp te laten zijn
van een empirisch onderzoek. Daarom zal ik hier goeddeels moeten volstaan
met veronderstellingen.Van de geformuleerde vragen is de eerste nog het eenvoudigst te beantwoorden.
Immers, daartoe kan worden nagegaan hoe het beleid is voor de
verspreiding van het jaarverslag. In het voorgaande heb ik aangegeven dat
alle leden van het parlement een exemplaar van het jaarverslag krijgen, evenals
de bestuursorganen die daarvoor in aanmerking komen. Datzelfde geldt voor
de nieuwsmedia, die verder ook worden voorzien van een persbericht. Het publiek
zal alleen kennis krijgen van het uitkomen van het jaarverslag als de nieuwsmedia
daar aandacht aan besteden – hetgeen doorgaans zo is – en burgers
bovendien zelf dat stukje van het nieuws (bewust) onder de aandacht krijgen.
Dat laatste zal afhangen van tal van omstandigheden, variërend van algemeen
kennisniveau en interesse tot tijd op de bewuste dag en het aanbod van het
andere nieuws. In dat perspectief bezien, is het van groot belang dat de Nationale
ombudsman en zijn werk regelmatig in het nieuws zijn, zodat er voor de burger
een element van herkenning is.Lastiger is de vraag naar de doorwerking van het jaarverslag op het gedrag
van de genoemde doelgroepen. Voor de nieuwsmedia ligt die vraag nog het eenvoudigst.
Immers, nagegaan kan worden of en in hoeverre zij in hun kolommen, rubrieken
of programma's aandacht besteden aan dit onderwerp. In Nederland is die situatie
relatief gunstig, dit overigens met inachtneming van mijn eerdere opmerkingen
over de nieuwswaarde van het jaarverslag, bezien in verband met het overige
werk van de Nationale ombudsman. Een bijzondere vorm van doorwerking in de
nieuwsmedia bestaat uit hoofdredactionele commentaren naar aanleiding van
elementen uit het jaarverslag; dit komt incidenteel voor. Ook kan publiciteit
op het ene moment, bijvoorbeeld dat van het jaarverslag, leiden tot aandacht
op een ander moment, bijvoorbeeld doordat de Nationale ombudsman wordt gevraagd
om een interview of een bijdrage aan een bepaald radio- of televisieprogramma.
Ook dergelijke «spontane» publiciteit komt met een zekere regelmaat
voor.Een indicator voor de impact van het jaarverslag op het publiek kan worden
gevonden in stijging in de instroom van klachten vlak na de presentatie. Zo
een dergelijk effect zich voordoet, is het als regel bescheiden. Veeleer zijn
het afzonderlijke rapporten die soms, via de publiciteit die zij kregen, hun
doorwerking hadden via een plotselinge verandering in het volume van klachten,
en op de samenstelling van de klachtenstroom. Verder kan worden gedacht aan
metingen van de publieksbekendheid van de Nationale ombudsman als voorziening.
Koppeling daarvan aan het jaarverslag ligt echter niet voor de hand, nu het
daarbij te zeer gaat om incidentele publiciteit.Weer een geheel andere aanpak verdient de beantwoording van de vraag naar
de impact voorzover het gaat om de volksvertegenwoordiging. Een meer formeel-procedureel
antwoord heb ik al gegeven toen ik sprak over de procedure van behandeling.
Een indicator van een bepaalde vorm van impact kan worden gevonden in de mate
waarin leden van de volksvertegenwoordiging bij de behandeling van het jaarverslag
blijk geven van waardering voor het werk dat de Nationale ombudsman heeft
verricht en, in verband daarmee, steun betuigen aan eventuele verzoeken van
de Nationale ombudsman om versterking van zijn bureau. Een andere indicator
is de mate waarin opmerkingen van de Nationale ombudsman in het jaarverslag
leiden tot vragen aan de regering, of tot de uitnodiging om op die opmerkingen
bepaalde actie te ondernemen. Van dergelijke waardering en steun, en uitnodiging
tot actie bevat de Nederlandse praktijk de nodige voorbeelden. Vermeld kan
ook worden dat al jaren elke Minister in de toellichting op zijn begroting
moet aangeven wat hij heeft gedaan met aanbevelingen van de Nationale ombudsman,
zodat ook dit voor de volksvertegenwoordiging zichtbaar wordt. Verder kan
worden opgemerkt dat in Nederland het onderwerp «klachtbehandeling» –
zowel de interne klachtbehandeling binnen de overheidsinstanties
zelf als de onafhankelijke klachtbehandeling door een ombudsman, als sluitstuk –
bezien als complement op de rechtsbescherming tegen de overheid door de rechter
intussen een hoge mate van volwassenheid heeft bereikt. De volksvertegenwoordiging
heeft zich daarover meermalen uitgesproken, soms ook in direct verband met
een jaarverslag van de Nationale ombudsman.Ten slotte de bestuursorganen. Wanneer het werk van de Nationale ombudsman
geen impact zou hebben op hun werk, zou het instituut geen reden van bestaan
hebben. Die situatie doet zich in Nederland niet voor: aanbevelingen van de
Nationale ombudsman worden vrijwel altijd gevolgd, en de talloze interventies
zijn in de regel eveneens succesvol. Een directe relatie met het jaarverslag
is in dit opzicht echter moeilijk te leggen, omdat het veelal gaat om actie
in specifieke gevallen, en aanbevelingen in het jaarverslag tamelijk zeldzaam
zijn. Wel is er wellicht in zoverre een verband te leggen met het jaarverslag,
dat bestuursorganen zien dat via dit verslag hun werk onderwerp is van aandacht
in de Tweede Kamer, en van de nieuwsmedia. Dat kan bijdragen aan het gezag
van de Nationale ombudsman tegenover de bestuursorganen. NOTEN1 Het International Ombudsman Institute heeft in de reeks Occasional
Papers twee keer een paper gepubliceerd over dit onderwerp:– dr Stanley V. Anderson, The Ombudsman's Annual Reports. A discussion
Paper. IOI Occasional Paper 2, July 1979 (een bijdrage van 18 blz. voor de
eerste International Ombudsmanconferentie, in Edmonton, Canada, 1976). Dit
paper is gebaseerd op een vergelijking van de jaarverslagen van de Ombudsmaninstituten
in de 4 Scandinavische landen en in Australië, Canada, Nieuw Zeeland
en de USA;– dr Bernard Frank, The Annual Report. IOI Occasional Paper 33,
February 1986 (8 blz.). Dit paper is een update van het paper van dr Anderson,
en betreft Ombudsmaninstituten in 8 provincies in Canada en 4 staten in de
USA. Verder is in The Ombudsman Journal van het IOI slechts één
keer een artikel verschenen over dit onderwerp:– dr Victor O. Ayeni, The Ombudsman's Periodic Reports – Nigeria's
version (The Ombudsman Journal Number 8–1989, blz. 93–113).2 De in noot 1 vermelde publicaties zijn intussen gedateerd.
Bovendien heeft het ombudsmaninstituut zich juist in de afgelopen 20 jaar
zeer snel over de wereld verspreid. BIJLAGE 5 DE BEOORDELINGSCRITERIAIn hoofdstuk 1, § 1.2.1, en in hoofdstuk 3, § 3.6,
wordt verwezen naar het stelsel van beoordelingscriteria dat de Nationale
ombudsman heeft ontwikkeld ter nadere uitwerking van de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, eerste lid van de Wet Nationale ombudsman. De lijst met beoordelingscriteria
en de totstandkoming ervan zijn toegelicht in Jaarverslag 1988 (blz. 68–70).
Op de lijst, die begin 1996 enigszins is bijgesteld (zie Jaarverslag 1995,
blz. 73–74), staan de volgende citeria. LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften(d.w.z. alle algemeen werkende regels niet zijnde beleidsregels of andere
interne instructies):a) mensenrechten/grondrechten:aa) in de grondwet vastgelegdab) in internationale verdragen vastgelegdb) bevoegdheidsvoorschriftenc) vorm- en procedurevoorschriften (behoudens de hierna te noemen Awb-voorschriften)d) inhoudelijke voorschriften 2. Geen misbruik van bevoegdheid(het zogenoemde verbod van détournement de pouvoir; zie art. 3:3
Awb) 3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1 t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):a) belangenafweging (zie art. 3:4, lid 1 Awb)b) evenredigheid (zie art. 3:4, lid 2 Awb) 3.2 t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwena) honoreren van gedane toezeggingenb) honoreren van gewekte gerechtvaardigde verwachtingen/vertrouwenc) rechtszekerheid anderszinsd) actief gevolg geven aan rechterlijke beslissingen(zie bijvoorbeeld daartoe strekkende bepalingen in hoofdstuk 8 Awb) 5. Gelijkheid (voorzover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7.1 voortvarendheida) o.g.v. wettelijk of intern termijnvoorschrift (zie onder meer artt.
4:13, 4:14, 7:10, 7:24 Awb)b) anderszins (bijvooorbeeld redelijke termijn/tijdig herstel gesignaleerde
fout) 7.2 administratieve nauwkeurigheid 7.3 actieve/adequate informatieverstrekking:a) behandelingsbericht (zie onder meer artt. 3:17.2, 6:14.1 Awb)b) tussenbericht (zie onder meer art. 7:24.6 Awb)c) tijdige mededeling van besluit tot niet (inhoudelijke) beantwoordingd) informatieverstrekking over rechten/plichten van de burger (zie onder
meer artt. 3:41 – 3:45 Awb)e) informatieverstrekking anderszins (bijvoorbeeld onjuiste informatie/geen
antwoord op gestelde vraag; zie onder meer artt. 7:4, 7:9 Awb) 7.4 actieve opstelling:a) horen (zie onder meer art. 7:2 Awb)b) actieve informatieverwerving anderszins (bijvoorbeeld toereikend onderzoek;
zie onder meer artt. 3:2, 3:9 Awb)c) vastlegging verkregen informatie (zie onder meer art. 7:7 Awb)d) hoor en wederhoor B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7.5 voorzieningen ten behoeve van registratie:a) ontvangst-/verblijfsregistratieb) voortgangsbewaking 7.6 voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7.7 voorzieningen ter bescherming van de privacy 7.8 voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7.9 voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10 toegankelijkheida) fysieke toegankelijkheidb) telefonische bereikbaarheid 7.11 adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es) 7.12 correcte bejegening:a) betonen van respect voor de menselijke waardigheid/integriteit van
de burger (in het algemeen)b) betrachten van wat in het algemeen vanuit overwegingen van fatsoen
mag worden verlangd (voorzover niet vallend onder één van de
andere subcriteria van 7)c) achterwege laten van onbetamelijke opmerkingen (bijvoorbeeld discriminerende
opmerkingen/uitschelden)d) tonen van de vereiste zelfbeheersing/sociale vaardigheden/professionaliteit 7.13 respecteren privacy (voorzover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14 onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15 open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling 7.16 goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 6 BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN;
WET NATIONALE OMBUDSMAN6.1 Overzicht van bestuursorganen die vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman 1. Bestuursorganen aangewezen in de Wet Nationale ombudsmanIn art. 1a, eerste lid, onderdelen a tot en met c van de Wet Nationale
ombudsman zijn de volgende bestuursorganen rechtstreeks aangewezen als bestuursorganen
in de zin van de Wet Nationale ombudsman:a. de ministers;b. bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van de ministers werkzaam
zijn;c. de commissarissen van de Koningin en de burgemeesters, voor zover het
betreft de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken
met betrekking tot de politie.Praktisch gezien betekent deze bepaling dat alle ministeries, alsmede
de politie, vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Tot een
ministerie behoren alle dienstonderdelen – waar ook in het land werkzaam –
die vallen onder de verantwoordelijkheid van de desbetreffende minister. 2. Bestuursorganen aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur ex art. 1a, eerste lid, onderdeel d, van de Wet Nationale ombudsmanI. De bestuursorganen van de waterschappen, daaronder begrepen de (hoog)heemraadschappen,
polderdistricten, dijkschappen, wegschappen en zuiveringsschappen (algemene
maatregel van bestuur van 1 september 1993, Stb. 488; gewijzigd bij besluit
van 16 december 1993, Stb. 683; in werking getreden op 1 januari 1994).II. De bestuursorganen van gemeenten en provincies voor zover het betreft
de uitoefening van de taken die zijn opgedragen aan de voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren als bedoeld in art. 142, eerste lid, van het Wetboek
van Strafvordering (algemene maatregel van bestuur van 10 april 1995, Stb.
218, in werking getreden op 26 april 1995 en terugwerkend tot 1 april 1994).III. De bestuursorganen van de provincies en van de gemeenten Apeldoorn,
Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Voorschoten en Weert (algemene maatregel
van bestuur van 12 juni 1996, Stb. 310, in werking getreden op 1 juli 1996;
gewijzigd bij besluit van 1 december 1997, Stb. 632).IV. De bestuursorganen van de gemeenten Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede
en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo,
Steenwijk en Venlo (algemene maatregel van bestuur van 29 oktober 1997, Stb.
490, in werking getreden op 1 november 1997).V. De bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (algemene
maatregel van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1998, 24; in werking getreden
op 1 november 1993):– de Sociaal Economische Raad;– de hoofdproductschappen en de productschappen;– de hoofdbedrijfschappen en de bedrijfschappen; – de Raad voor het Midden- en Kleinbedrijf– de gemeenschappelijke secretariaten P.G.F./P.V.S. en P.P.E./P.V.V.VI. De adviescolleges, bedoeld in de Kaderwet adviescolleges, niet zijnde
adviescolleges als bedoeld in artikel 3 van die wet (algemene maatregel van
bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1998, 24, zoals gewijzigd bij besluit van
30 januari 1997, Stb. 47; deze wijziging is in werking getreden op 14 februari
1997 en werkt terug tot en met 1 januari 1997).VII. De zelfstandige bestuursorganen.In beginsel alle zelfstandige bestuursorganen zijn gebracht binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman, door plaatsing op de lijst behorende
bij de algemene maatregel van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1998, 24 (Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo; in werking getreden op 1 november 1993; laatstelijk
gewijzigd bij besluit van 22 december 1997, Stb. 1998, 23). Deze bestuursorganen,
dan wel de instellingen waarvan zij deel uitmaken, worden hieronder vermeld,
gerangschikt naar de ministeries op wier terrein zij een of meer taken vervullen. A. op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken1. Stichting Nationale Commissie Voorlichting en Bewustwording Ontwikkelingssamenwerking
(NCO) B. op het terrein van het Ministerie van Justitie1. Raden voor rechtsbijstand2. Commissie tot beheer van het schadefonds geweldsmisdrijven3. College van toezicht op de kansspelen4. (Vervallen)5. Centraal orgaan opvang asielzoekers6. Nederlandse orde van advocaten7. Regio's als bedoeld in art. 21 van de Politiewet 19938. Raad voor het Korps landelijke politiediensten9. Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie10. Orden van advocaten in de arrondissementen11. Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) C. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken1. (Vervallen)2. Dienst geneeskundige verzorging politie3. Kiesraad4. (Vervallen)5. Stichting Administratie Indonesische Pensioenen (SAIP)6. Stichting arbeidsmarkt- en opleidingsfonds voor de overheid7. Nederlands bureau brandweerexamens8. Nederlands instituut voor brandweer en rampenbestrijding9. Fonds arbeidsongeschiktheidsverzekering overheidspersoneel (FAOP) D. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen1. Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW)2. Open Universiteit3. Openbare universiteiten4. Openbare hogescholen5. Koninklijke Bibliotheek (KB)6. Instituut voor Onderzoek van het Onderwijs (SVO)7. Instituut voor Toetsontwikkeling (CITO)8. Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO)9. Landelijke organen van het leerlingwezen en het deeltijds middelbaar
beroepsonderwijs 10. Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
TNO11. Centrale commissie vaststelling examenopgaven en beoordelingsnormen12. Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD)13. OV-Studentenkaart B.V.14. Informatie Beheer Groep15. Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO)16. Vervangingsfonds als bedoeld in art. 1 van het Besluit vervangingsfonds16a. Participatiefonds als bedoeld in art. 1 van het Besluit participatiefonds17. Commissariaat voor de Media18. Bedrijfsfonds voor de Pers19. Dienst omroepbijdragen (DOB)20. Nederlandse Filmkeuring21. Rechtspersonen als bedoeld in art. 9 van de Wet op het specifiek cultuurbeleid: – Stichting Nederlands literair produktie- en vertalingenfonds – Stichting Fonds voor de Letteren – Fonds voor de Scheppende Toonkunst – Stichting Fonds voor beeldende kunst, vormgeving en bouwkunst – Mondriaan Stichting – Stimuleringsfonds voor architectuur – Fonds voor de Podiumkunsten – Stichting Nederlands Fonds voor de Film22. Stichting stimuleringsfonds Nederlandse culturele omroepprodukties23. Nederlandse Omroep Stichting, voor zover belast met programmacoördinatie
en zendtijdindeling24. Examencommissie als bedoeld in artikel 1 van het Staatsexamenbesluit
SPD bedrijfsadministratie E. op het terrein van het Ministerie van Financiën1. De Nederlandsche Bank N.V., met uitzondering van bepaalde taken2. Stichting Effectenvernieuwingsbureau3. Verzekeringskamer, met uitzondering van bepaalde taken4. Stichting toezicht effectenverkeer, met uitzondering van bepaalde taken5. Waarderingskamer F. op het terrein van het Ministerie van Defensie1. Nederlandsche Marineraad2. Stichting ziektekostenverzekering krijgsmacht G. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1. Huurcommissies2. Reconstructie-commissie Midden-Delfland3. Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting4. Stichting bureau architectenregister5. KIWA N.V.6. Aangewezen instanties als bedoeld in art. 6 van de Wet geluidhinder7. Dienst voor het kadaster en de openbare registers H. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat1. Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO)2. Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV)3. Luchtverkeersbeveiligings-organisatie (LVB-organisatie)4. Nederlandse loodsencorporatie5. Regionale loodsencorporaties6. Instellingen belast met de afgifte van vaarbewijzen: – Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart – Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB7. Houders van een erkenning voor de periodieke keuring van motorrijtuigen,
aanhangwagens en opleggers (zgn. APK-keuringsstations)8. Havenbeheerders als bedoeld in art. 12 van het Besluit voorkoming olieverontreiniging
door schepen9. Havenbeheerders als bedoeld in art. 7 van het Besluit voorkoming verontreiniging
door met schepen in bulk vervoerde schadelijke vloeistoffen10. Havenbeheerders als bedoeld in art. 7 van het Besluit voorkoming verontreiniging
door vuilnis van schepen11. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 1, onderdeel a. van het
Voorschriftenbesluit registerloodsen12. Facilitair bedrijf Loodswezen B.V.12a. Organisatie, aangewezen op grond van art. 15a, tweede lid, van de
Scheepvaartverkeerswet (Facilitair bedrijf Loodswezen B.V.)13. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 1, eerste lid, onderdeel
a, van het Loodsplichtbesluit 199514. Commissie als bedoeld in art. 3 van de Binnenvaartrampenwet15. Raad voor de Luchtvaart16. Spoorwegongevallenraad17. Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)18. Commissie voor de zeevisvaartexamens19. Commissie voor de stuurliedenexamens20. Commissie voor de examens van scheepswerktuigkundigen21. Schoolcommissies voor de examens in de schooltoetsvakken voor zeevaartdiploma's22. Instellingen belast met het afnemen van de examens voor het vaarbewijs
als bedoeld in art. 22, eerste lid, van de Binnenschepenwet: – Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart – Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB – Koninklijk Nederlands Watersport Verbond – Koninklijke Nederlandsche Motorboot Club – Nederlandse Waterski Bond – Koninklijke Nederlandse Bond tot het Redden van Drenkelingen23. Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma binnenvaart (Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor
de Scheepvaart)24. Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma voor het Kanaal van Gent naar Terneuzen (Stichting Koninklijk
Onderwijsfonds voor de Scheepvaart)25. Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma voor de Rijn (Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor
de Scheepvaart)26. Commissie voor de landelijke loodsenexamens27. Commissies voor de regionale loodsenexamens28. Commissie van beroep voor de loodsenexamens29. Examencommissie certificaatloodsen30. Instantie(s) belast met de afgifte van vakdiploma's als bedoeld in
art. 15, aanhef en onder a, van het Besluit Vervoer binnenvaart31. Stichting Bureau Examens voor het beroepsvervoer32. Stichting Bureau Examens voor het Beroepspersonenvervoer over de weg33. Commissie van Advies omtrent de geschiktheid als scheepsbevrachter34. Stichting Innovam, opleidingsinstituut voor het motorvoertuig-, tweewieler-
en aanverwant bedrijf35. Instituut als bedoeld in art. 2 van de Wet rijonderricht motorrijtuigen
1993 36. Commissie van beroep als bedoeld in art. 3 van de Wet rijonderricht
motorrijtuigen 199337. Keuringsartsen voor de vaarbewijzen38. Geneeskundigen als bedoeld in art. 31 van het Schepelingenbesluit39. In het Schepenbesluit 1965 en in de bijlagen van dat besluit bedoelde
erkende particuliere onderzoekingsbureaus, gemachtigde particuliere bureaus,
erkende deskundigen, bevoegde personen, deskundigen, erkende instellingen,
keuringsstations en scheidsrechters40. Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart als bedoeld in art. 3
van het Besluit Reglement onderzoek schepen op de Rijn41. Dienst wegverkeer (RDW)42. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 2 van het Besluit Reglement
Rijnpatenten 1998 (Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart)43. Exameninstanties als bedoeld in art. D.2.2 van het Besluit radio-elektrische
inrichtingen44. Erkende, dan wel door houders van een erkenning gemachtigde installateurs
en reparateurs van tachografen als bedoeld in de Regeling typegoedkeuring
en installatie tachografen Rijnvaart 1995, en de Regeling voorschriften tachografen45. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 3 van het Besluit Rijnvaartpolitiereglement
1995 (o.a. Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart)46. Instanties als bedoeld in de artt. 5 en 8 van de Scheepvaartverkeerswet,
art. 51 van het Scheepvaartreglement voor het Kanaal van Gent naar Terneuzen
en de artt. 5.02, 5.03, 5.04, 5.08 en 5.09 van het Binnenvaartpolitiereglement47. Rijkshavenmeester Westerschelde48. Bevoegde autoriteit bedoeld in art. 1, onderdeel i, van het Scheepvaartreglement
Eemsmonding49. Havenschap Vlissingen50. Havenschap Terneuzen51. Bevoegde instanties als bedoeld in art. 1, onder e, van het Besluit
elektromagnetische compatibiliteit52. Instanties als bedoeld in art. 8, eerste lid, van de Wet pleziervaartuigen53. Dienst, instelling of onderneming als bedoeld in art. 12, tweede lid,
van de Wet pleziervaartuigen (HISWA Vereniging te Edam)54. Onafhankelijke post- en telecommunicatieautoriteit (OPTA)55. Aangemelde instanties als bedoeld in art. 1, onder c, van het Besluit
randapparatuur en apparatuur voor satellietgrondstations I. op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken1. Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten2. Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-administratieconsulenten3. Kamers van Koophandel en Fabrieken4. Octrooiraad5. NMi B.V.6. Centrale Commissie voor de Statistiek7. Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIvRA)8. Examenbureau van het NIvRA9. Curatorium van het NIvRA10. Stichting Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart11. Nederlandse onderneming voor energie en milieu B.V. (NOVEM B.V.)12. Stichting Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf Nederland13. Waarborg Platina, Goud en Zilver N.V.14. Bureau voor de industriële eigendom J. op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij1. Centrale Landinrichtingscommissie2. Landinrichtingscommissies3. Grondkamers4. Jachtfonds5. Kamer voor de Binnenvisserij6. Organisatie ter verbetering van de binnenvisserij7. Erkende instellingen als bedoeld in art. 3, eerste lid, van het Fokkerijbesluit8. Staatsbosbeheer9. (Vervallen)10. Commissie Beheer Landbouwgronden11. Keuringsinstellingen als bedoeld in art. 87 van de Zaaizaaden Plantgoedwet: – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Boomkwekerijgewassen – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Groente-
en Bloemzaden – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Siergewassen – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Zaaizaad
en Pootgoed van Landbouwgewassen12. Raad voor het Kwekersrecht13. Commissies en instellingen als bedoeld in art. 73 van de Zaaizaad-
en plantgoedwet: – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Landbouwgewassen – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Groentegewassen – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Fruitgewassen – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Siergewassen – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Bosbouwgewassen14. Rechtspersonen als bedoeld in art. 8 van de Landbouwkwaliteitswet: – Stichting Nederlandse Vleeswarencontrole – Stichting Internationale Scharrelvlees Controle – Nederlands Eiercontrolebureau – Stichting Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in
de Zuivel (COKZ) – Kwaliteits-Controle-Bureau voor Groenten en Fruit – Stichting Skal – Stichting Bloembollenkeuringsdienst15. Stichting Landelijke Mestbank16. Stichting Borgstellingsfonds voor de landbouw17. Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Visserij18. Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Landbouw19. Stichting tot Ontwikkeling van Agrarische Onderwijskunde en Scholing20. Stichting Uitvoering Landbouwmaatregelen '7421. Herinrichtingscommissie Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën K. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid1. College van toezicht sociale verzekeringen (CTSV)2. Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv; tevens verantwoordelijk
voor gedragingen van de zgn. uitvoeringsinstellingen (GAK, GUO,
SFB, Cadans, USZO) bij de uitvoering van de sociale-verzekeringswetten)3. (Vervallen)4. (Vervallen)5. (Vervallen)6. Arbeidsvoorzieningsorganisatie (CBA en RBA's)7. Sociale Verzekeringsbank (SVB)8. Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland9. Fonds Voorheffing Pensioenverzekering10. Diensten, instellingen, onderzoeksbureaus en ondernemingen als bedoeld
in art. 5 van de Wet op de gevaarlijke werktuigen: – N.V. tot Keuring van Electrotechnische Materialen (KEMA) – Stichting Nederlands Instituut voor Lifttechniek (Liftinstituut) – Instituut voor Mechanisatie, Arbeid en Gebouwen (IMAG) – instellingen e.d., bevoegd tot het keuren en certificeren van
containers (t.w. Lloyd's Register of Shipping, Bureau Veritas, Det Norske
Veritas, American Bureau of Shipping, Germanischer Lloyd, Registro Italiano
Navale en Nippon Kaiji Kyokai) – Stichting ABOMA – Stichting Keuringsbureau Hout (SKH)11. Instellingen als bedoeld in art. 31a, tweede lid, van de Arbeidsomstandighedenwet12. Herkeuringscommissie Arbeidsomstandighedenwet13. Stichtingen als bedoeld in art. 30a van de Wet Sociale Werkvoorziening14. Stichting Silicose Oud-Mijnwerkers L. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport1. (Vervallen)2. (Vervallen)3. (Vervallen)4. College ter Beoordeling van Geneesmiddelen5. Commissies voor Gebiedsaanwijzing6. Ziekenfondsraad7. Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG)8. Praeventiefonds9. (Vervallen)10. (Vervallen)11. Keuringsraad voor de aanprijzing van Geneesmiddelen12. (Vervallen)13. Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)14. Commissie Algemene Oorlogsongevallenregelingen15. Commissie Sanering Ziekenhuisvoorzieningen16. (Vervallen)17. (Vervallen) 6.2 Wet Nationale ombudsman 6.2.1 Wet van 4 februari 1981, Stb. 35, laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 6 november 1997, Stb. 510Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van
Oranje-Nassau, enz. enz. enz.Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat er behoefte bestaat aan een
bijzondere voorziening tot onderzoek van de wijze waarop de overheid zich
in een bepaalde aangelegenheid jegens de burger heeft gedragen en dat het
in verband hiermede wenselijk is over te gaan tot de instelling van het ambt
van Nationale ombudsman en tot wijziging van een aantal wetten;Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der
Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en
verstaan bij deze: ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN1) BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1Deze wet verstaat onder:a. ombudsman: de Nationale ombudsman, bedoeld in artikel 2;b. ambtenaar: een ambtenaar, een gewezen ambtenaar, een persoon met wie
door een bestuursorgaan een arbeidsovereenkomst is gesloten naar burgerlijk
recht, ook na beëindiging van de arbeidsovereenkomst, en een dienstplichtig
militair, ook na het einde van de dienstplicht. Artikel 1a1. Deze wet is van toepassing op gedragingen van de volgende bestuursorganen2):a. Onze Ministers;b. bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van Onze Ministers werkzaam
zijn;c. commissarissen van de Koningin en burgemeesters, voor zover het betreft
de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken met betrekking
tot de politie;d. andere bestuursorganen, aangewezen bij algemene maatregel van bestuur.2. In afwijking van het eerste lid is deze wet niet van toepassing op
gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet noch op gedragingen van Commissie
gelijke behandeling als bedoeld in de Algemene wet gelijke behandeling.3. Een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijn
functie, wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan waarbij
hij in dienst is. HOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 21. Er is een Nationale ombudsman.2. De ombudsman wordt benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Bij de benoeming slaat de Tweede Kamer zodanig acht op een aanbeveling, daartoe
in gezamenlijk overleg opgemaakt door de vice-president van
de Raad van State, de president van de Hoge Raad der Nederlanden en de president
van de Algemene Rekenkamer en bevattende de namen van ten minste drie personen,
als zij zal dienstig oordelen.3. De benoeming geschiedt voor de duur van zes jaren.4. Indien de Tweede Kamer voornemens is de ombudsman opnieuw te benoemen,
kan zij bepalen dat het tweede lid, tweede volzin, buiten toepassing blijft.5. Indien blijkt dat de Tweede Kamer niet tijdig tot de benoeming van
een nieuwe ombudsman zal kunnen komen, voorziet de Tweede Kamer zo spoedig
mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman. Artikel 10, vijfde tot
en met zevende lid, is van overeenkomstige toepassing. Artikel 31. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman met ingang van de eerstvolgende
maand na die waarin hij de vijfenzestigjarige leeftijd bereikt.2. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman voorts:a. op zijn verzoek;b. wanneer hij uit hoofde van ziekten of gebreken blijvend ongeschikt
is zijn functie te vervullen;c. bij de aanvaarding van een ambt of betrekking bij deze wet onverenigbaar
verklaard met het ambt van ombudsman;d. bij het verlies van het Nederlanderschap;e. wanneer hij bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak wegens
misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;f. wanneer hij ingevolge onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard, surséance
van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld;g. wanneer hij naar het oordeel van de Tweede Kamer door handelen of nalaten
ernstig nadeel toebrengt aan het in hem te stellen vertrouwen. Artikel 41. De Tweede Kamer stelt de ombudsman op non-activiteit ingeval:a. hij zich in voorlopige hechtenis bevindt;b. hij bij een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
wegens misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;c. hij onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard,
surséance van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld
ingevolge een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak.2. De Tweede Kamer kan de ombudsman op non-activiteit stellen, indien
tegen hem een gerechtelijk vooronderzoek ter zake van misdrijf wordt ingesteld
of indien er een ander ernstig vermoeden is voor het bestaan van feiten of
omstandigheden die tot ontslag, anders dan op gronden vermeld in artikel 3,
tweede lid onder b, zouden kunnen leiden.3. In het geval, bedoeld in het tweede lid, eindigt de non-activiteit
na drie maanden. De Tweede Kamer kan de maatregel echter telkens voor ten
hoogste drie maanden verlengen.4. De Tweede Kamer beëindigt de non-activiteit zodra de grond voor
de maatregel is vervallen.5. De Tweede Kamer kan bij de beslissing waarbij de ombudsman op non-activiteit
wordt gesteld, bepalen dat tijdens de duur van de non-activiteit geen salaris
of slechts een gedeelte van het salaris zal worden genoten, in het laatste
geval onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden genoten. 6. Indien de non-activiteit anders dan door ontslag is geëindigd,
kan de Tweede Kamer beslissen, dat het niet genoten salaris alsnog geheel
of gedeeltelijk zal worden uitbetaald, in het laatste geval onder aanwijzing
van het gedeelte dat zal worden uitbetaald. Artikel 51. De ombudsman kan niet bekleden:a. het lidmaatschap van publiekrechtelijke colleges waarvoor de keuze
geschiedt bij krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezingen;b. een openbare betrekking waaraan een vaste beloning of toelage is verbonden;c. het lidmaatschap van vaste colleges van advies en bijstand aan de Regering;d. het beroep of ambt van advocaat, procureur of notaris.2. De ombudsman vervult geen betrekkingen waarvan de uitoefening ongewenst
is met het oog op een goede vervulling van zijn ambt of op de handhaving van
zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin. Artikel 6De bepalingen van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (wet
van 10 december 1969, Stb. 594) zijn van overeenkomstige toepassing op de
ombudsman, met dien verstande dat deze wordt gelijkgesteld met een lid van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, doch de verrekening van de inkomsten
plaatsvindt overeenkomstig artikel 9 van die wet. Artikel 7Wij regelen bij algemene maatregel van bestuur de aanspraken in geval
van ziekte, alsmede de overige rechten en verplichtingen van de ombudsman
die deel uitmaken van zijn rechtspositie, voor zover niet bij de wet geregeld. Artikel 8Alvorens zijn ambt te aanvaarden legt de ombudsman in de handen van de
Voorzitter der Tweede Kamer af:a. de eed of verklaring en belofte dat hij tot het verkrijgen van zijn
benoeming rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of onder welk voorwendsel
ook, aan iemand iets heeft gegeven of beloofd, alsmede dat hij om iets in
zijn ambt te doen of te laten rechtstreeks noch middellijk van iemand enig
geschenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen;b. de eed of belofte van trouw aan de Grondwet. Artikel 91. De Tweede Kamer benoemt op verzoek van de ombudsman zo nodig een of
meer personen tot substituut-ombudsman. De ombudsman maakt daartoe een aanbeveling
op, die de namen van ten minste drie personen bevat.2. De benoeming van een substituut-ombudsman geschiedt voor de duur van
de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek hij is benoemd. De Tweede
Kamer kan op voordracht van de nieuwe ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman
verlengen voor de duur van ten hoogste zes maanden.3. Indien de Tweede Kamer voornemens is een substituut-ombudsman opnieuw te benoemen, kan zij bepalen dat het eerste lid, tweede volzin,
buiten toepassing blijft.4. De artikelen 3 tot en met 8, 18 tot en met 24 en 27, vijfde lid, zijn
van overeenkomstige toepassing op een substituut-ombudsman.5. De ombudsman regelt de werkzaamheden van een substituut-ombudsman.6. De ombudsman kan bepalen dat de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen
25, 26, 27, eerste tot en met vierde lid, en 28, derde lid, tevens worden
uitgeoefend door een substituut-ombudsman. De ombudsman kan voor de uitoefening
van die bevoegdheden richtlijnen vaststellen. Artikel 101. De ombudsman regelt zijn vervanging door een substituut-ombudsman,
voor het geval dat hij tijdelijk niet in staat is zijn ambt te vervullen.2. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de vervanging van de ombudsman. In
dat geval eindigt de vervanging wanneer de ombudsman weer in staat is zijn
ambt te vervullen of, indien de ombudsman op non-activiteit is gesteld, op
het tijdstip dat de non-activiteit eindigt.3. Indien de ombudsman overlijdt of ingevolge artikel 3 wordt ontslagen,
blijven de substituut-ombudsmannen, in afwijking van het bepaalde in artikel
9, tweede lid, eerste volzin, in functie tot het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden. De Tweede Kamer voorziet in dat geval zo
spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman door een substituut-ombudsman.4. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman.5. De waarneming eindigt van rechtswege op het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden.6. Op degene die krachtens het tweede of het vierde lid de ombudsman vervangt
of het ambt van ombudsman waarneemt, zijn de artikelen 2, tweede lid, tweede
volzin, derde en vierde lid, 3, eerste lid, 6 en 9 van deze wet, niet van
toepassing.7. Indien de in het zesde lid bedoelde vervanger respectievelijk waarnemer
een betrekking of lidmaatschap als bedoeld in artikel 5, eerste lid, onderdelen
b en c, bekleedt of gaat bekleden, is hij voor de duur van de vervanging respectievelijk
de waarneming in die betrekking of dat lidmaatschap van rechtswege op non-activiteit
gesteld. Artikel 111. Te zijner ondersteuning beschikt de ombudsman over een bureau.2. De tot het bureau behorende personen worden door Ons op voordracht
van de ombudsman benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen.3. Wij bepalen in welke gevallen tot het bureau behorende personen door
de ombudsman worden benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen. HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 121. Een ieder heeft het recht de ombudsman schriftelijk te verzoeken een
onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft
gedragen, tenzij sedertdien meer dan een jaar is verstreken. Indien binnen
een jaar nadat de gedraging plaatsvond die gedraging aan het oordeel van een
rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening aan het oordeel van een andere instantie
is onderworpen, eindigt de termijn een jaar na de datum waarop in die procedure
een uitspraak is gedaan waartegen geen beroep meer openstaat, of de procedure
op een andere wijze is geëindigd.2. De verzoeker stelt alvorens het in het eerste lid bedoelde verzoek
te doen, het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar in kennis van zijn bezwaar tegen de gedraging
en in de gelegenheid zijn of haar zienswijze daarop te geven. Indien binnen
een jaar nadat deze gedraging plaatsvond deze inkennisstelling heeft plaatsgevonden,
eindigt de in het eerste lid bedoelde termijn een jaar na deze inkennisstelling.3. Het verzoekschrift dient te bevatten:a. de naam en het adres van de verzoeker;b. zo duidelijk mogelijk, een omschrijving van de gedraging waarop het
verzoekschrift betrekking heeft en mededeling wie zich aldus heeft gedragen
en jegens wie de gedraging heeft plaatsgevonden;c. de reden waarom de verzoeker meent bezwaar te moeten maken tegen de
gedraging;d. de wijze waarop en aan wie de in het tweede lid bedoelde inkennisstelling
heeft plaatsgevonden en, indien de daar bedoelde zienswijze is gegeven, een
omschrijving daarvan.4. Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd en, tenzij
artikel 14 van toepassing is, ook verplicht aan een verzoek als bedoeld in
het eerste lid gevolg te geven. Artikel 13Indien naar het oordeel van de ombudsman ten aanzien van de in het verzoekschrift
bedoelde gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, verwijst hij hem onverwijld naar de bevoegde instantie
en draagt hij het verzoekschrift, nadat daarop de datum van ontvangst is aangetekend,
aan die instantie over. Voor de toepassing van de regeling waarop de openstaande
voorziening berust, wordt het verzoekschrift beschouwd als te voldoen aan
de in die regeling voorkomende bepalingen met betrekking tot de wijze van
indiening en adressering en wordt voorts het tijdstip, waarop het verzoekschrift
door de ombudsman is ontvangen, beschouwd als het tijdstip waarop de zaak
bij de in die regeling bedoelde instantie aanhangig is gemaakt. Deze instantie
stelt de verzoeker in de gelegenheid, binnen dertig dagen nadat zij hiervan
mededeling heeft gedaan, zijn verzoekschrift overeenkomstig de voor die voorziening
geldende regels aan te vullen of te wijzigen en voor zover nodig het voor
behandeling verschuldigde recht te voldoen. Artikel 14De ombudsman is niet verplicht een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, in te stellen of voort te zetten, indien:a. het verzoekschrift te laat is ingediend of niet voldoet aan de vereisten,
vermeld in artikel 12, derde lid;b. het verzoek kennelijk ongegrond is;c. het belang van de verzoeker of het gewicht van de gedraging kennelijk
onvoldoende is;d. de verzoeker een ander is dan degene jegens wie de gedraging heeft
plaatsgevonden;e. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, bij hem, dan wel
bij een tot de behandeling van verzoekschriften bevoegde commissies uit de
Eerste of Tweede Kamer of uit de verenigde vergadering der Staten-Generaal,
in behandeling is of – behoudens indien een nieuw feit of een nieuwe
omstandigheid bekend is geworden en zulks tot een ander oordeel over de bedoelde
gedraging zou hebben kunnen leiden – door hem is afgedaan of daarover
door de betrokken commissie haar conclusie op een verzoekschrift aan de Eerste
of Tweede Kamer dan wel de verenigde vergadering der Staten-Generaal is voorgesteld;f. ten aanzien van de gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening heeft opengestaan en hij daarvan geen
gebruik heeft gemaakt;g. ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;h. het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar, niet door de verzoeker of degene jegens
wie de gedraging heeft plaatsgevonden in kennis is gesteld van het bezwaar
tegen de gedraging en niet in de gelegenheid is gesteld zijn of haar zienswijze
daarop te geven;i. en zolang ten aanzien van een gedraging van het bestuursorgaan die
nauw samenhangt met het onderwerp van het verzoekschrift een procedure aanhangig
is bij een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening bij een andere instantie. Artikel 15Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd uit eigen
beweging een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan
zich in een bepaalde aangelegenheid heeft gedragen. Artikel 16De ombudsman is niet bevoegd een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, of artikel 15 in te stellen of voort te zetten:a. indien de aangelegenheid behoort tot het algemeen regeringsbeleid,
daaronder begrepen het algemeen beleid ter handhaving van de rechtsorde, of
tot het algemeen beleid van het betrokken bestuursorgaan;b. betreffende algemeen verbindende voorschriften;c. zolang ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, tenzij artikel 6:12 van de Algemene wet bestuursrecht
van toepassing is, of ingevolge een zodanige voorziening een procedure aanhangig
is;d. zolang ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is, dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in
een zodanige procedure is gedaan;e. indien ten aanzien van de gedraging ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;f. in aangelegenheden betreffende belastingen en andere heffingen, indien
ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening heeft opengestaan. Artikel 171. Indien de ombudsman op grond van artikel 14 of artikel 16 geen gevolg
geeft aan een verzoek tot het instellen van een onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, doet hij daarvan zo spoedig mogelijk schriftelijke mededeling
aan de verzoeker onder vermelding van de redenen. In het geval dat hij een
onderzoek niet voortzet doet hij de hiervoor bedoelde mededeling tevens aan
het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend geval, aan de
betrokken ambtenaar. Met het oog op het bepaalde in het derde lid neemt hij
daarbij artikel 19, vierde lid, laatste volzin, van deze wet en het bepaalde
in artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur, in acht.2. Indien de ombudsman op grond van artikel 14, eerste lid, onderdeel
h, geen gevolg geeft aan een verzoek tot onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, wijst hij verzoeker tevens op de mogelijkheid het betrokken
bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die, of het betrokken bedrijf
dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken
ambtenaar, alsnog van zijn bezwaar tegen de gedraging in kennis te stellen
en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze daarop te geven.3. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt, afschrift of
uittreksel van de mededeling, bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot
de daarvoor in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot de kosteloze
verstrekking is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke
zaken (Stb. 1960, 541) van overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een
zodanige mededeling ter inzage op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats. Artikel 181. De ombudsman stelt het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, alsmede in het geval, bedoeld in artikel 12,
eerste lid, de verzoeker in de gelegenheid schriftelijk dan wel mondeling
en al dan niet in elkaars tegenwoordigheid – een en ander ter beoordeling
van de ombudsman – hun standpunt toe te lichten. 2. De betrokkenen kunnen zich doen vertegenwoordigen of doen bijstaan
door een raadsman. De ombudsman kan weigeren bepaalde personen die van het
verlenen van rechtsgeleerde hulp hun beroep maken en niet advocaat of procureur
zijn, als vertegenwoordiger toe te laten. Artikel 191. De ombudsman is bevoegd het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, getuigen, alsmede in het geval, bedoeld in
artikel 12, eerste lid, de verzoeker op te roepen. De opgeroepene is verplicht
aan de ombudsman de inlichtingen te verstrekken die deze ten behoeve van een
onderzoek behoeft en daartoe voor hem te verschijnen. Gelijke verplichtingen
rusten op ieder college, met dien verstande dat het college bepaalt wie zijner
leden aan de verplichtingen zal voldoen, tenzij de oproeping één
of meer bepaalde leden aanwijst. De opgeroepenen – behoudens de getuigen –
kunnen zich doen bijstaan door een raadsman.2. De verplichting om voor de ombudsman te verschijnen geldt niet voor
Onze Ministers. Wanneer een minister zelf niet verschijnt, laat hij zich vertegenwoordigen.3. Inlichtingen die betrekking hebben op het beleid, gevoerd onder de
verantwoordelijkheid van een minister of een ander bestuursorgaan kan de ombudsman
bij de daarbij betrokken ambtenaren slechts inwinnen door tussenkomst van
de minister onderscheidenlijk dat orgaan.4. De ingevolge het eerste lid opgeroepen personen kunnen zich van het
verstrekken van inlichtingen verschonen wegens ambts- of beroepsgeheim, doch
alleen voor zover betreft hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zodanig
is toevertrouwd. Ambtenaren kunnen zich slechts met verwijzing naar de hun
ingevolge de Ambtenarenwet onderscheidenlijk de Militaire Ambtenarenwet 1931
en de Politiewet opgelegde geheimhoudingsplicht verschonen voor zover het
verstrekken van de verlangde inlichtingen in strijd is met enige andere wettelijke
bepaling tot geheimhouding of met het belang van de Staat. De ombudsman kan
ter staving van het beroep op het verschoningsrecht overlegging
vragen van een bijzondere schriftelijke last van het orgaan, welks tussenkomst
voor het verstrekken van inlichtingen in het derde lid is voorgeschreven.Dit orgaan kan bepalen, dat de geheimhoudingsplicht slechts wordt opgeheven
met betrekking tot het verschaffen van inlichtingen aan de ombudsman onder
de voorwaarde dat het geheime karakter daarvan wordt gehandhaafd.5. Het orgaan door welks tussenkomst de inlichtingen worden ingewonnen,
kan zich bij het horen van de ambtenaren doen vertegenwoordigen. Artikel 201. De ombudsman is bevoegd ten dienste van het onderzoek werkzaamheden
aan deskundigen op te dragen. Hij is voorts bevoegd in het belang van het
onderzoek deskundigen en tolken op te roepen. Zij die als deskundige of als
tolk zijn opgeroepen, zijn verplicht voor de ombudsman te verschijnen en hun
diensten als zodanig te verlenen.2. Op deskundigen, tevens ambtenaren, zijn het derde, vierde en vijfde
lid van artikel 19 van overeenkomstige toepassing.3. De tolken en deskundigen zijn verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hun ter zake van hun dienstverlening ter kennis komt. Artikel 211. Oproepingen ingevolge de artikelen 19 en 20 geschieden bij aangetekende
brief.2. De ombudsman kan bevelen, dat personen die, hoewel wettelijk opgeroepen,
niet zijn verschenen, door de openbare macht voor hem worden gebracht om aan
hun verplichtingen te voldoen. Artikel 221. De ombudsman kan bevelen, dat getuigen niet zullen worden gehoord en
tolken niet tot de uitoefening van hun taak zullen worden toegelaten dan na
het afleggen van eed of belofte.2. Zij leggen in dat geval in handen van de ombudsman de eed of belofte
af; indien zij worden gehoord als getuige: dat zij zullen zeggen de gehele
waarheid en niets dan de waarheid; de tolken: dat zij hun plichten als tolk
met nauwgezetheid zullen vervullen.3. De deskundigen zijn verplicht hun taak onpartijdig en naar beste weten
te verrichten. Artikel 231. De ingevolge deze wet opgeroepenen ontvangen desverlangd voor reis-
en verblijfkosten alsmede wegens tijdverzuim en daarmede verband houdende
noodzakelijke kosten, vergoeding uit 's Rijks kas overeenkomstig het bij en
krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken bepaalde.2. Voor zover bij algemene maatregel van bestuur niet anders is bepaald,
ontvangen de in het eerste lid bedoelde personen die in openbare dienst zijn
geen vergoeding als bedoeld in het eerste lid, indien zij zijn opgeroepen
in verband met hun taak als zodanig.3. De ombudsman begroot de ingevolge dit artikel verschuldigde vergoeding. Artikel 241. Aan de ombudsman worden op diens schriftelijk verzoek ten behoeve van
een onderzoek bescheiden, gebezigd bij de vervulling van de overheidstaak
in de aangelegenheid waarop het onderzoek betrekking heeft, al dan niet in
afschrift, overgelegd. Artikel 19, derde en vierde lid, is van overeenkomstige
toepassing.2. De ombudsman kan, voor zover dit naar zijn oordeel ten behoeve van
het onderzoek is vereist, zonder toestemming, met uitzondering van woningen,
alle plaatsen betreden waar het bestuursorgaan, wiens gedraging onderzocht
wordt, zijn taak verricht. Voor het betreden van woningen is toestemming van
de bewoner vereist.3. Onze Ministers kunnen aan de ombudsman het betreden van bepaalde plaatsen
verbieden, indien dit naar hun oordeel de veiligheid van de staat zou schaden. Artikel 251. De ombudsman deelt, alvorens het onderzoek te beëindigen, zijn
bevindingen schriftelijk mede aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend
geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek is geweest,
alsmede, in het in artikel 12, eerste lid, bedoelde geval aan de verzoeker.2. De ombudsman stelt het bestuursorgaan, de ambtenaar en de verzoeker
in de gelegenheid zich binnen een door hem te stellen termijn omtrent de bevindingen
te uiten. Artikel 261. De ombudsman beoordeelt of het bestuursorgaan zich in de door hem onderzochte
aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft gedragen.2. Indien ten aanzien van de gedraging waarop het onderzoek van de ombudsman
betrekking heeft anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan, neemt de
ombudsman de rechtsgronden waarop die uitspraak steunt of mede steunt, in
acht. Artikel 271. Wanneer een onderzoek is afgesloten, stelt de ombudsman een rapport
op, waarin hij zijn bevindingen en zijn oordeel weergeeft. Met het oog op
het bepaalde in het vierde lid neemt hij daarbij artikel 19, vierde lid, laatste
volzin van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van de Wet openbaarheid
van bestuur, in acht.2. De ombudsman zendt zijn rapport aan het betrokken bestuursorgaan en,
in voorkomend geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek
is geweest. Indien het onderzoek berustte op een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12, zendt hij zijn rapport tevens aan de verzoeker.3. Zo hij daartoe aanleiding ziet, kan de ombudsman aan het betrokken
orgaan zijn zienswijze over eventueel te nemen maatregelen bekendmaken. 4. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt afschrift of uittreksel
van een rapport als bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot de daarvoor
in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot kosteloze verstrekking
is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken van
overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een zodanig rapport ter inzage
op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats.5. Voor het overige is de ombudsman verplicht tot geheimhouding van hetgeen hem bij de uitoefening van zijn taak is bekend geworden,
voor zover dat uit de aard der zaak volgt. Artikel 281. De ombudsman zendt jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden aan
de beide Kamers der Staten-Generaal en aan Onze Ministers. Artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur is van overeenkomstige toepassing met dien
verstande dat de ombudsman bij het verslag gegevens kan voegen, slechts ter
vertrouwelijke kennisneming door de leden van de Staten-Generaal en Onze Ministers.2. Hij draagt er zorg voor dat het verslag openbaar wordt gemaakt en algemeen
verkrijgbaar wordt gesteld.3. De ombudsman kan ook dadelijk na het afsluiten van een onderzoek de
beide Kamers der Staten-Generaal inlichten omtrent zijn bevindingen en oordeel,
zo dikwijls hij de eerdere kennisneming daarvan voor de Kamers van belang
acht of één der Kamers dit verzoekt. HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29De voordrachten voor door Ons te nemen besluiten ter uitvoering van deze
wet worden Ons gedaan door Onze Minister van Binnenlandse Zaken. Artikel 30Artikel 12 vindt geen toepassing ten aanzien van gedragingen van de bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen organen, bedoeld in artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d, die hebben plaatsgevonden voordat die algemene maatregel
van bestuur in werking is getreden. Artikel 31Deze wet kan worden aangehaald als: Wet Nationale ombudsman. (Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.)6.2.2 Voorstel tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman
en de Wet openbaarheid van bestuur (kamerstukken II 1996/97 en 1997/98, 25 456,
 nrs. 1 – 11), zoals aanvaard door de Tweede Kamer op 10 februari 1998(...) ARTIKEL IDe Wet Nationale ombudsman wordt als volgt gewijzigd: AHet opschrift boven artikel 1 komt te luiden: BEGRIPSBEPALINGEN EN TOEPASSINGSBEREIK BIn artikel 1, onderdeel b, wordt «en een dienstplichtig militair,
ook na het einde van de dienstplicht» vervangen door: een dienstplichtig
militair, ook na het einde van de dienstplicht, alsmede andere personen werkzaam
onder de verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan, ook na het beëindigen
van de werkzaamheden. CArtikel 1a komt te luiden: Artikel 1a1. Deze wet is van toepassing op de gedragingen van de volgende bestuursorganen:a. Onze Ministers;b. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen, die overeenkomstig artikel 1b zijn aangewezen;c. bestuursorganen aan welke bij of krachtens wettelijk voorschrift een
taak met betrekking tot de politie is opgedragen, voor zover het de uitoefening
van die taak betreft;d. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen voor zover het de gedragingen van voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren betreft;e. andere bestuursorganen, voor zover niet bij algemene maatregel van
bestuur uitgezonderd.2. In afwijking van het eerste lid, onder e, is deze wet slechts van toepassing
op bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek op het beleidsterrein
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, voor zover deze
bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen.3. In afwijking van het eerste lid is deze wet niet van toepassing op
gedragingen van de Commissie gelijke behandeling, bedoeld in de Algemene wet
gelijke behandeling en van de Registratiekamer, bedoeld in de Wet persoonsregistraties.4. Een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijn
functie, wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan onder wiens
verantwoordelijkheid hij werkzaam is. DNa artikel 1a worden twee (nieuwe) artikelen ingevoegd, luidende: Artikel 1b1. Bij ministerieel besluit worden de bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen aangewezen, waarop
deze wet van toepassing is.2. Een aanwijzing als bedoeld in het eerste lid geschiedt door Onze Minister
van Binnenlandse Zaken op verzoek van het bestuur van de desbetreffende provincie,
gemeente, gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap. Op
verzoek van of namens de provincies onderscheidenlijk de waterschappen geschiedt
de aanwijzing van de provincies onderscheidenlijk de waterschappen gezamenlijk.3. Het verzoek om aanwijzing wordt voor 1 juli van het jaar voorafgaand
aan het jaar waarin de aanwijzing in moet gaan bij Onze Minister van Binnenlandse Zaken ingediend. Onze Minister van Binnenlandse Zaken
bevestigt onverwijld de ontvangst van het verzoek.4. De aanwijzing van de daarvoor in aanmerking komende bestuursorganen
geschiedt telkens met ingang van 1 januari van het desbetreffende jaar. Onze
Minister van Binnenlandse Zaken kan in afwijking van de eerste volzin de aanwijzing
van bestuursorganen op een ander tijdstip doen ingaan, indien omstandigheden
van dringende aard daartoe nopen. Het aanwijzingsbesluit wordt in de Staatscourant
bekendgemaakt.5. De aanwijzing geschiedt voor een periode van vier jaar. Deze periode
wordt telkens met twee jaar verlengd, tenzij het bestuur van de desbetreffende
provincie, gemeente, gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap
voor 1 januari van het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de verlenging
plaats zal vinden aan Onze Minister van Binnenlandse Zaken heeft verzocht
de aanwijzing te beëindigen. Onze Minister van Binnenlandse Zaken bevestigt
onverwijld de ontvangst van het verzoek. Van de beëindiging van de aanwijzing
wordt door Onze Minister van Binnenlandse Zaken mededeling gedaan in de Staatscourant. Artikel 1c1. De rechtspersoon waartoe het ingevolge artikel 1b aangewezen bestuursorgaan
behoort is een door Onze Minister van Binnenlandse Zaken vast te stellen vergoeding
verschuldigd ter dekking van de kosten, die zijn verbonden aan het beschikbaarstellen
van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman aan het desbetreffende
bestuursorgaan.2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels
gesteld omtrent:a. de berekening van de te betalen vergoeding;b. de wijze van betaling van de verschuldigde vergoeding;c. het tijdstip waarop de verschuldigde vergoeding dient te zijn voldaan. EIn artikel 6 vervalt: (wet van 10 december 1969, Stb. 594). FIn artikel 10, zesde lid, vervalt de komma na «deze wet». GArtikel 12 wordt gewijzigd als volgt:1. In het tweede lid wordt «zijn bezwaar tegen de gedraging»
vervangen door: zijn grieven met betrekking tot de gedraging.2. Het derde lid, onder c, komt te luiden:c. de grieven met betrekking tot de gedraging;.3. Onder vernummering van het vierde tot vijfde lid, wordt een nieuw vierde
lid ingevoegd, luidende:4. Indien het verzoekschrift in een vreemde taal is gesteld en een vertaling
voor een goede behandeling van de klacht noodzakelijk is, kan de Nationale
ombudsman besluiten het verzoekschrift niet in behandeling te nemen, mits
de verzoeker de gelegenheid heeft gehad binnen een door de ombudsman gestelde
termijn het verzoekschrift met een vertaling aan te vullen. HArtikel 14 wordt gewijzigd als volgt:1. In onderdeel a wordt «artikel 12, derde lid» vervangen
door: artikel 12, derde en vierde lid.2. In onderdeel e wordt «commissies» vervangen door: commissie.3. Onder verlettering van de onderdelen f tot en met i tot g tot en met
j, wordt een (nieuw) onderdeel f ingevoegd, luidende:f. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, ingevolge een wettelijk
geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke klachtinstantie in behandeling
is of daardoor is afgedaan;4. In onderdeel i (nieuw) wordt «in kennis is gesteld van het bezwaar
tegen de gedraging» vervangen door: in kennis is gesteld van de grieven
met betrekking tot de gedraging.5. Na onderdeel j wordt onder vervanging van de punt door een punt-komma
een (nieuw) onderdeel k ingevoegd, luidende:k. en zolang het verzoekschrift betrekking heeft op een gedraging die
nauw samenhangt met een onderwerp, waaromtrent anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is. IIn artikel 16 wordt onder vervanging van de punt door een puntkomma na
onderdeel f een (nieuw) onderdeel g toegevoegd, luidende:g. ten aanzien van gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet. JArtikel 17 wordt gewijzigd als volgt:1. In het tweede lid, wordt «eerste lid, onderdeel h» vervangen
door «onderdeel i» en «zijn bezwaar tegen de gedraging»
door: zijn grieven met betrekking tot de gedraging.2. Het derde lid wordt gewijzigd als volgt:a. In de tweede volzin vervalt: (Stb. 1960, 541);b. De laatste volzin vervalt. KArtikel 19 wordt gewijzigd als volgt:1. Het eerste lid komt te luiden:1. Het bestuursorgaan, degene op wiens gedraging het onderzoek betrekking
heeft, getuigen en de verzoeker verstrekken de ombudsman de inlichtingen die
deze ten behoeve van een onderzoek behoeft en zijn op een daartoe strekkend
verzoek verplicht daartoe voor hem te verschijnen. Gelijke verplichtingen
rusten op ieder college, met dien verstande dat het college bepaalt wie zijner
leden aan de verplichtingen zal voldoen, tenzij de ombudsman één
of meer bepaalde leden aanwijst. Betrokkenen kunnen zich doen bijstaan door
een raadsman. 2. In het vierde lid, tweede volzin, wordt na «Politiewet»
ingevoegd: 1993. LArtikel 30 komt te luiden: Artikel 30Artikel 12 vindt geen toepassing ten aanzien van gedragingen van de bij
ministerieel besluit aangewezen bestuursorganen, bedoeld in artikel 1b, die
hebben plaatsgevonden voordat dat besluit in werking is getreden. MNa artikel 30 wordt een (nieuw) artikel 30a ingevoegd, luidende: Artikel 30aTot een jaar na inwerkingtreding van een besluit als bedoeld in artikel
1a, eerste lid, onder e, dan wel na de beëindiging van een aanwijzing
als bedoeld in artikel 1b kan met betrekking tot een gedraging van het desbetreffende
bestuursorgaan die heeft plaatsgevonden:a. voordat het desbetreffende bestuursorgaan is uitgezonderd bij een besluit
als bedoeld in artikel 1a, eerste lid, onder e, dan welb. voordat de aanwijzing van het desbetreffende bestuursorgaan als bedoeld
in artikel 1b is beëindigd, een verzoekschrift als bedoeld in artikel
12 bij de Nationale ombudsman worden ingediend. ARTIKEL II1. De Wet Nationale ombudsman is van toepassing op gedragingen van bestuursorganen
van de provincies, de gemeenten en de waterschappen die bij algemene maatregel
van bestuur op grond van de Wet Nationale ombudsman zoals deze wet luidde
voor inwerkingtreding van deze wet, zijn aangewezen.2. Het eerste lid is niet van toepassing indien een aanwijzing als bedoeld
in het eerste lid is beëindigd op een datum gelegen voor 1 januari 1998.3. Het eerste lid vervalt met ingang van de dag, waarop een besluit als
bedoeld in artikel 1b, eerste lid, van de Wet Nationale ombudsman in werking
treedt. ARTIKEL IIITot een jaar na de beëindiging van een aanwijzing van bestuursorganen
van een provincie, gemeente of waterschap op grond van de Wet Nationale ombudsman,
zoals deze wet luidde voor inwerkingtreding van deze wet, kan met betrekking
tot een gedraging van het desbetreffende bestuursorgaan die heeft plaatsgevonden
voordat de aanwijzing werd beëindigd, een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12 bij de Nationale ombudsman worden ingediend. ARTIKEL IVHet Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo, het koninklijk besluit
van 1 september 1993 houdende aanwijzing van bestuursorganen van waterschappen
als administratieve organen in de zin van de Wet Nationale ombudsman (Stb.
488), alsmede het koninklijk besluit van 10 april 1995 houdende aanwijzing
op grond van de Wet Nationale ombudsman van bestuursorganen van gemeenten
en provincies voor de gedragingen van buitengewoon opsporingsambtenaren
(Stb. 218) worden ingetrokken. ARTIKEL VDe Wet openbaarheid van bestuur wordt als volgt gewijzigd:(...) ARTIKEL VIArtikel 1a, tweede lid, onder b, van de Wet Nationale ombudsman en artikel
1a, tweede lid, van de Wet openbaarheid van bestuur vervallen vijf jaar na
inwerkingtreding van deze wet. Alsdan wordt in artikel 10, tweede lid, onder
b, en artikel 14, onder b, van de Wet openbaarheid van bestuur «in artikel
1a, eerste lid, onder c en d, en het tweede lid, bedoelde bestuursorganen»
vervangen door: in artikel 1a, onder c en d, bedoelde bestuursorganen. ARTIKEL VIIDe tekst van de Wet Nationale ombudsman wordt in het Staatsblad geplaatst. ARTIKEL VIIIDeze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.(...) XNoot1Bijdrage (gepresenteerd in het Engels) van Nationale ombudsman M. Oosting
voor de zesee jaarlijkse bijeenkomst van Europese Nationale Ombudsmannen,
Jefusalem, 9–11 september 1997.XNoot1Bijdrage (gepresenteerd in het Engels) van Nationale ombudsman M. Oosting
voor de zesde jaarlijkse bijeenkomst van Europese Nationale Ombudsmannen,
Jerusalem, 9–11 september 1997.XNoot1) De tekst van de Wet Nationale ombudsman zoals deze luidde na de wijziging
bij de wet van 21 juni 1989 (Stb. 233) is integraal geplaatst in Staatsblad
1989, 235.XNoot2) Het begrip «bestuursorgaan» wordt in artikel 1:1 van de
Algemene wet bestuursrecht als volgt gedefinieerd:«1. Onder bestuursorgaan wordt verstaan: a. een orgaan van een
rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of b. een ander persoon
of college, met enig openbaar gezag bekleed. 2. De volgende organen, personen en colleges worden niet als bestuursorgaan
aangemerkt: a. de wetgevende macht; b. de kamers en de verenigde vergadering der Staten-Generaal; c. onafhankelijke, bij de wet ingestelde organen die met rechtspraak zijn
belast; d. de Raad van State en zijn afdelingen; e. de Algemene Rekenkamer; f. de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen; g. de voorzitters, leden, griffiers en secretarissen van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen, de procureur-generaal en de advocaten-generaal
bij de Hoge Raad, alsmede de commissies uit het midden van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen.3. Een ingevolge het tweede lid uitgezonderd orgaan, persoon of college
wordt wel als bestuursorgaan aangemerkt voor zover het orgaan, de persoon
of het college besluiten neemt of handelingen verricht ten aanzien van een
niet voor het leven benoemde ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Ambtenarenwet
als zodanig, zijn nagelaten betrekkingen of zijn rechtverkrijgenden.» 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25920-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl