Wijziging van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29516, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-05-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29516 nr. 8

12-05-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave1. INLEIDING2. MOTIVERING WETSVOORSTELTabel 1 Raming gebruik SPAK 2004 per sector (exclusief
afschaffen per 1-7-2004)13. REACTIE MARKTPARTIJEN4. ARBEIDSMARKTBELEID5. VERHOUDING TOT ARBEIDSKORTINGTabel 2. Effecten omzetting ca. € 450 mln SPAK
in arbeidskorting 6. WERKING VAN DE SPAKTabel 3 Werkloosheidscijfers naar leeftijdscategorieën Tabel 4 Procentuele mutatie werkloosheidscijfers naar
leeftijdscategorie t.o.v. jaar eerder Tabel 5 Werkloosheidscijfers naar geslacht 2002 en 2003
(in duizendtallen) Tabel 6 Procentuele mutatie werkloosheidscijfers naar
leeftijdscategorie t.o.v. jaar eerder 7. GEVOLGEN AFSCHAFFING JONGEREN-SPAK8. ID EN WSW-BANENOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29516Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 516Wijziging van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor
de volksverzekeringen (versnelde afschaffing afdrachtvermindering lage lonen)nr. 8NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 12 mei 2004Inhoudsopgave1. Inleiding 12. Motivering wetsvoorstel 13. Reactie marktpartijen 54. Arbeidsmarktbeleid 75. Verhouding tot arbeidskorting 86. Werking van de SPAK 97. Gevolgen afschaffing jongeren-SPAK 118. ID en WSW-banen 111. INLEIDINGHet kabinet is de vaste commissie voor Financiën uit de Tweede Kamer
zeer erkentelijk voor haar medewerking om op korte termijn een verslag uit
te brengen. Afgezien van de inhoudelijke weging van dit wetsvoorstel maakt
dit een voorspoedige parlementaire behandeling gericht op een beoogde inwerkintreding
per 1 juli 2004 mogelijk.De reacties van de leden van de verschillende fracties op het onderhavige
voorstel lopen sterk uiteen. Het voorstel geven deze leden aanleiding tot
de nodige vragen. In deze nota zal ik deze vragen zo goed mogelijk beantwoorden.
Bij de volgorde van de beantwoording is zoveel mogelijk het verslag gevolgd,
maar op onderdelen is de beantwoording van vragen over een zelfde onderwerp
geclusterd.2. MOTIVERING WETSVOORSTELNaar aanleiding van vragen zal ik in het navolgende ingaan op de gemaakte
afwegingen van het kabinet.Het voorstel maakt onderdeel uit van een omvangrijk pakket aan maatregelen
om de budgettaire tegenvallers op te vangen. Deze tegenvallers zijn het gevolg
van de zorgelijke economische situatie en een traag verlopend herstel. Het
op zijn beloop laten van de budgettaire verslechteringen zou de aanpassingslast
in de toekomst vergroten. Zonder nader beleid kan het kabinet
bovendien niet voldoen aan zijn verplichtingen voortvloeiende uit het Verdrag
van Maastricht en het Stabiliteits- en Groeipact omtrent het begrotingsbeleid.
Het EMU-tekort zou in drie achtereenvolgende jaren (2003, 2004 en 2005) boven
de grens van 3% uit het Verdrag van Maastricht uitkomen. Het kabinet heeft
daarom zijn verantwoordelijkheid genomen door te besluiten tot een pakket
aan ombuigingsmaatregelen. Voor 2004 bedraagt de budgettaire omvang van dit
pakket € 2,9 mld, waardoor het EMU-tekort voor 2004 op 2,9% uitkomt.
Bij de invulling van het ombuigingspakket heeft het kabinet zich laten leiden
door een aantal uitgangspunten. Zo dienen de economische effecten van het
voorgestelde pakket geminimaliseerd te worden. Voorts zouden de lasten zo
evenredig mogelijk verdeeld moeten zijn. De prioriteiten uit het Hoofdlijnenakkoord
dienen daarbij zo veel mogelijk te worden ontzien. Het kabinet heeft de budgettaire
oplossingen zoveel mogelijk gezocht daar waar ze veroorzaakt worden. Dit heeft
erin geresulteerd dat van de € 2,9 mld aan ombuigingsmaatregelen, € 2,4
mld plaatsvindt via de uitgavenzijde. Hierdoor zijn de extra maatregelen in
de lastensfeer beperkt gebleven tot een versnelde afschaffing van de afdrachtvermindering
lage lonen (hierna: SPAK) en een verhoging van de AWBZ-premie. Door deze invulling
van het lastenpakket resulteert voor vrijwel alle inkomens een koopkrachtontwikkeling
die gelijk is aan het koopkrachtbeeld zoals gepresenteerd bij het Najaarsakkoord.
Bij de keuze voor de versnelde afschaffing van de SPAK als lastenmaatregel
heeft voor het kabinet een aantal overwegingen een rol gespeeld. Zo gaat het
niet om additioneel beleid maar slechts om een versnelling van beleid dat
in het Hoofdlijnenakkoord is opgenomen. De in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen
hebben dan ook geen structureel karakter, maar zijn van incidentele aard.
Zij zien uitsluitend op de budgettair lastige jaren 2004 en 2005. De gefaseerde
afschaffing van de SPAK is bovendien reeds in de wet (het Belastingplan 2003)
verankerd en bij de werkgevers bekend. Verder is het binnen het pakket van € 2,9
mld de enige maatregel die de lasten voor werkgevers verhoogd. Het kabinet
heeft gelijktijdig besloten het budget voor de zogenoemde beschermde werkgelegenheid
(WSW-banen) te intensiveren en de budgettaire effecten van de versnelde afschaffing
van de voor de tijdelijke stimuleringsregeling ID-banen te neutraliseren.
Daardoor worden de kwetsbaardere groepen (beschermde werkgelegenheid) ontzien.
Tot slot zijn de effecten op de economische groei van deze maatregelen volgens
het kabinet minimaal. Ik kom daarop hierna terug.Gegeven deze bredere context en de genoemde overwegingen acht het kabinet
het onderhavige voorstel goed verdedigbaar.De leden van fracties van de PvdA, GroenLinks, de SGP en de ChristenUnie
wijzen op de ongewenste gevolgen van de afschaffing van de SPAK op de loonkosten
aan de onderkant van de arbeidsmarkt en voor de werkgelegenheid van de laagstbetaalden
in een tijd van oplopende werkloosheid. Ik ben van mening dat hier enkele
nuanceringen op zijn plaats zijn. Daarbij is het goed een onderscheid te maken
tussen de in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen versnelling van de afschaffing
van de SPAK en de afschaffing ten principale.Wat betreft de versnelling van de afschaffing van de SPAK merk ik het
volgende op. De afschaffing van de SPAK zou gefaseerd in 4 jaren plaatsvinden.
Dit betekent dat het bedrag van de SPAK op jaarbasis voor een werknemer met
een voltijdse baan in 2004 € 1093 bedraagt en voor 2005 € 552
(€ 46 per maand). Met ingang van 2006 zou de SPAK vervallen. In
procenten gemeten zou de SPAK de loonkosten van een WML-werknemer met circa
6% verlaagd hebben in 2004 en 3% in 2005. Door de versnelde afschaffing worden
de loonkosten voor een WML werknemer verhoogd met circa 3% in 2004 en 2005,
in 2006 en verder treedt er geen mutatie op. Het gaat derhalve nog maar om
een relatief beperkte omvang van loonkostensubsidies ten opzichte van de loonkosten.
Dit blijkt ook indien het budgettaire beslag van de SPAK in 2004
wordt afgezet tegen de totale fiscale loonsom van de SPAK-gebruikers. De SPAK
voor 2004 zou op jaarbasis gemiddeld macro 0,14% van het totale fiscale loon
hebben bedragen. Als gevolg van het versneld afschaffen nemen de loonkosten
(niveau 2004) macro toe met 0,07% in 2004 en 0,07% in 2005. Hoewel dit gemiddelde
per sector kan variëren, heeft de versnelling van de afschaffing van
de SPAK derhalve een gering effect op de loonkosten. Ik onderschrijf dan ook
niet de mening dat de versnelling van de afschaffing van de SPAK de werkgelegenheid
aan de onderkant van de arbeidsmarkt schaadt. Bovendien houden werkgevers
al rekening met het afschaffen van de SPAK; een versnelling zal naar verwachting
er niet toe leiden dat werkgevers nu plotseling minder mensen met een lage
verdiencapaciteit in dienst zullen nemen dan in het geval van gefaseerde afschaffing.
Gelet op het feit dat de SPAK ook een hoge dead-weightloss heeft (zie hierna),
zou het argument van de productiviteitsval als gevolg van (de versnelling
van) het afschaffen van de SPAK slechts zeer beperkt van toepassing kunnen
zijn.Alles afwegende verwacht het kabinet dat de invloed van de voorgestelde
versnelling van de afschaffing van de SPAK op de economische groei minimaal
zal zijn.Met betrekking tot de afschaffing van de SPAK ten principale heeft reeds
bij het Belastingplan 2003 een uitgebreide gedachtewisseling tussen uw Kamer
en het kabinet plaatsgevonden. Uit IBO-onderzoek1
van de IBO-werkgroep Toekomst van het arbeidsmarktbeleid komt naar voren dat de werking van de SPAK weinig doeltreffend is
(hoge dead-weightloss: minder dan 8% van de laag betaalden zou anders niet
aan het werk zijn gekomen). Tevens wordt in hetzelfde onderzoek aangegeven
dat zich structurele problemen aan de aanbodzijde zullen gaan voordoen. Een
van de aanbevelingen van deze werkgroep was dat het beleid zich vooral zou
moeten richten op de vergroting van de arbeidsparticipatie. In het Hoofdlijnenakkoord
heeft het kabinet daarom duidelijk gekozen voor aanbodstimulering in plaats
van generieke vraagstimulering. Het algemene arbeidsmarktbeleid van dit kabinet
richt zich op het terugdringen van belangrijkste factoren die de arbeidsparticipatie
belemmeren, zoals de armoedeval, onvoldoende mogelijkheden tot het combineren
van arbeid en zorg en scholing. Onderdeel van dit arbeidsmarktbeleid is de
gefaseerde afschaffing van de SPAK en een geleidelijke verhoging van de arbeidskorting.
Ook door de introductie van de aanvullende combinatiekorting beoogt het kabinet
het (gaan) werken (financieel) aantrekkelijker te maken en de arbeidsparticipatie
te stimuleren.Dit betekent niet dat het kabinet geen oog heeft voor de belemmeringen
aan vraagzijde van de arbeidsmarkt. Een factor aan de vraagzijde is de zogenoemde
productiviteitsval. Doordat CAO-lonen vaak boven het niveau van het wettelijke
minimumloon liggen, neemt de productiviteitsval toe. Het kabinet vindt het
belangrijk dat de sociale partners bij wie de verantwoordelijkheid voor deze
CAO-lonen ligt, de lage CAO-schalen invullen en de ruimte tussen de CAO-lonen
en het WML benutten, waardoor de productiviteitsval vermindert. In het kader
van de aanpak van de productiviteitsval met financiële instrumenten kiest
de overheid zelf voor een zeer gerichte aanpak. Zo hebben gemeenten met de
wet werk en bijstand vrij besteedbaar budget gekregen dat hen in staat stelt
reïntegratietrajecten in te zetten die het best passen bij de cliënt.
Dit betekent dat wanneer de productiviteit van de werkloze tekort schiet,
gemeenten bijscholing kunnen aanbieden, loonkostensubsidies op maat kunnen
inzetten (zonder dead-weightloss), of een tijdelijk gesubsidieerde baan indien
het enige tijd zal duren voordat een werknemer voldoende productief is. Op
deze wijze wordt de productiviteitsval gerichter en goedkoper aangepakt dan
met de SPAK. Een van de andere loonkostensubsidies op maat betreft de (uitbreiding
van de) WVA-onderwijs. Hierbij kunnen werkgevers, afhankelijk van de situatie,
een loonkostensubsidie krijgen van maximaal € 4000.
Voor een voormalig werkloze jongere van 20 jaar zonder startkwalificatie is
dit circa 35% van de (minimum)loonkosten. Overigens zal de arbeidsmarktpositie
van laagopgeleiden in de nabije toekomst vooral worden beïnvloed door
de technische ontwikkelingen, de kenniseconomie, internationalisering, het
mogelijke achterblijvend opleidingsniveau van de laagopgeleide en het strengere
ontheffingbeleid van arbeidsverplichting voor uitkeringsontvangers.In de nota Visie Arbeidsmarktbeleid van de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, die 27 april jl. aan uw Kamer is aangeboden,
wordt de visie van het huidige arbeidsmarktbeleid nog eens uitgebreid toegelicht.
Ik moge u hiernaar verwijzen. Deze nota geeft een analyse van de belemmerende
factoren voor de arbeidsmarkt met name aan de onderkant van de arbeidsmarkt
alsmede een overzicht van het beleid per belemmering. Dit ook in antwoord
op vragen van de leden van de fracties van het CDA en VVD over het beleid
van het kabinet inzake het wegnemen van belemmering, waaronder de productiviteitsval,
bij laagopgeleiden.Zoals eerder aangegeven zal ik naar aanleiding van vragen van de leden
van de verschillende fracties in het vervolg van deze nota op de verschillende
aspecten van de versnelde afschaffing van de SPAK nader ingaan.De leden van de PvdA vragen om een nadere specificering van de geraamde
besparing. De raming voor het totale gebruik van de SPAK in 2004 bedraagt
circa € 409 mln in 2004 en € 205 mln in 20051. Door deze per 1 juli 2004 af te schaffen wordt in 2004 de helft
van het jaarbedrag bespaard (afgerond € 204 mln) en in 2005 het
gehele jaarbedrag. Structureel (vanaf 2006) treedt er geen budgettaire
opbrengst meer op.De leden van de PvdA, VVD en GroenLinks vragen voorts om een overzicht
van het gebruik van de SPAK naar sectoren, specifiek de sectoren die er veel
gebruik van maken.In tabel 1 is een overzicht opgenomen van het gebruik van de SPAK per
sector. Deze is geraamd op basis van de aangiften loonbelasting en premie
volksverzekeringen van januari tot en met september 2003. De gevraagde banengroei
en werkloosheid in deze sectoren is voor de periode na 2002 niet beschikbaar.Tabel 1 Raming gebruik SPAK 2004 per sector (exclusief
afschaffen per 1-7-2004)1SectorFiscaal loon(€
mln)Gebruik SPAK (€ mln)idem in % fiscaal loonLandbouw en visserij2 25780,34%Delfstoffenwinning62300,02%Industrie16 947110,07% Openbare nutsbedrijven81900,03% Bouwnijverheid installatiebedrijven11 87970,06% Detailhandel, horeca en reparatiebedrijven26 6471130,42% Transport- opslag en communicatiebedrijven11 373220,19% Bank en verzekeringswezen, zakelijke dv101 185640,06% Overige dienstverlening47 457880,18%Overig/onbekend71 532960,13%Totaal290 7194090,14%1 Op basis van branchecode indeling Belastingdienst uit de
aangiftes loonbelasting en premie volksverzekeringen 2003Uit tabel 1 blijkt dat de SPAK voor 2004 (exclusief afschaffen) macro
gemiddeld 0,14% van het totale fiscale loon2 zou
hebben bedragen. Als gevolg van het versneld afschaffen nemen de loonkosten
in 2004 macro toe met gemiddeld 0,07% in 2004, 0,7% in 2005 en nihil structureel
vanaf 2006. Afgezet tegen de totale loonkosten van bedrijven en overheid (240 mld)1, die in aanmerking komen voor
de SPAK, is het belang van de SPAK in 2004 0,17%. Binnen de hoofdgroepen zijn
er enkele subsectoren die meer (>1%) gebruik maken van de SPAK. Het gaat hierbij
om taxibedrijven, toerwagen- en ongeregeld personenvervoerbedrijven (gebruik € 11
mln = 1,86%) en de schoonmaak (€ 28 mln = 1,97%).De leden van de VVD-fractie vragen voorts naar de effecten voor de horeca,
deze maken in 2004 (exclusief afschaffen) voor circa € 19 mln gebruik
van de SPAK (=0,69%).Deze leden vragen bovendien voor hoeveel werknemers de werkgevers SPAK
hebben aangevraagd. Werkgevers zijn niet verplicht bij de aangifte loonbelasting
en premie volksverzekeringen op te geven voor hoeveel werknemers de SPAK wordt
toegepast. Zij kunnen het totale recht op SPAK (voor alle werknemers) met
de andere afdrachtverminderingen regulier aftrekken van de af te dragen loonheffing.
Op basis van het totale budgettaire beslag van de SPAK wordt deze in 2003
toegepast voor circa 370 000 fulltime-equivalenten.3. REACTIE MARKTPARTIJENDe leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en de VVD vragen de regering
om een serieuze reactie op de verschillende argumenten die in stelling zijn
gebracht door LTO, AWVN, FNV, CNV, RWI, ABU, VNO-NCW en het MKB tegen de versnelde
afschaffing van de SPAK. Een aantal van de genoemde organisaties heeft vragen
bij het moment waarop de regering kiest voor het afschaffen van de SPAK. Ook
wordt verzocht om een reactie op de alternatieven die door organisaties zijn
aangereikt.In hoofdstuk 2 (Motivering wetsvoorstel) is de context waarbinnen en het
moment waarop de versnelde afschaffing van de SPAK plaatsvindt alsmede de
overwegingen daarvoor uiteengezet. De beslissing om de SPAK versneld af te
schaffen, vloeit voort uit de noodzaak ombuigingen door te voeren om het EMU-tekort
onder de 3%-grens te houden. Dit voorstel betreft een versnelling van reeds
ingezet beleid. Versneld afschaffen van de SPAK heeft slechts een geringe
negatieve invloed op de economische groei en brengt geen negatieve koopkrachteffecten
mee. Het kabinet wil in dit verband wijzen op de uitkomsten van het meergenoemde
IBO-onderzoek waarin is geconcludeerd dat het effect van de SPAK op de werkgelegenheid
niet groot is (minder dan 8% van de laagbetaalden zou anders niet aan het
werk zijn gekomen). Rationele werkgevers hebben de afschaffing van de SPAK
al in hun beslissingen meegenomen. Overigens gaat het in het individuele geval
om een beperkt bedrag aan SPAK (voor 2005: € 552 op jaarbasis; dit
is € 46 per maand). Het kabinet is daarom van mening dat –
gegeven de noodzaak tot ombuigingen – met versneld afschaffen van de
SPAK de nadelige effecten op economische groei worden beperkt en de lasten
evenwichtig worden verdeeld. De AWVN maakt zich vooral zorgen om de vraag
wat deze maatregel voor jongeren betekent. Ik merk op dat de voorgestelde
versnelde afschaffing geen specifieke effecten heeft voor jongeren. De SPAK
voor jongeren tot en met 22 jaar is per 2003 al afgeschaft. In hoofdstuk 7
van deze nota wordt verder ingegaan op de jongeren-SPAK.LTO-Nederland verwacht dat de maatregel grote gevolgen zal hebben voor
de land- en tuinbouw. LTO-Nederland veronderstelt een stijging van de loonkosten
voor de personen die onder de SPAK vallen met 10%. Ik kan deze verwachting
niet plaatsen. Het gebruik van de SPAK als percentage van de totale fiscale
loonsom in deze sector bedraagt circa 0,34% (zie tabel 1). Ten opzichte van
de situatie waarin de SPAK niet versneld zou worden afgeschaft zullen de loonkosten
voor werknemers die een loon hebben van circa 107% (=laagste loonschaal binnen
CAO's land- en tuinbouw) met circa 2,8% stijgen in 2004 en 2005.
Voor 2006 zijn er geen veranderingen in de loonkosten.De RWI vindt dat op dit moment de SPAK het hardste nodig is. Het voorstel
van de RWI is een tijdelijke subsidie van maximaal 1½ jaar voor maximaal € 500
per maand. Deze SPAK variant is beschreven in het Beleidskader Werk en Inkomen
2003 (Met maatwerk aan het werk, RWI, juli 2003). Dit oude voorstel van de
RWI is gericht op de bevordering van de vraag naar arbeid. In de reactie op
dit Beleidskader heeft het toenmalige kabinet aangegeven waarom ze het voorstel
van de RWI om van de SPAK een tijdelijke loonkostensubsidie te maken, niet
over heeft genomen. In het Hoofdlijnenakkoord is een duidelijke keuze gemaakt
om de vraagstimulering door aanbodstimulering te vervangen. Het kabinet acht
het van essentieel belang de arbeidsparticipatie te bevorderen via vergroting
van het aanbod van arbeidskrachten (onder meer door verhoging van de arbeidskorting).
De SPAK is een loonkostensubsidie voor werkgevers en gericht op bevordering
van de vraag naar arbeid. Omdat stimulering van het arbeidsaanbod volgens
het kabinet thans meer prioriteit geniet, is gekozen voor een gefaseerde afschaffing
van de SPAK en een geleidelijke verhoging van de arbeidskorting. Het voorstel
van de RWI uit 2003 om van de SPAK een tijdelijke loonkostensubsidie te maken,
heeft het kabinet daarom niet overgenomen. In het recente Beleidskader Werk
en Inkomen 2004 (Naar een werkende arbeidsmarkt, RWI april 2004) wordt aangegeven
dat de aard en ernst van de problemen op de arbeidsmarkt sterk kunnen verschillen
per sector, branche, bedrijf of CAO waardoor maatwerk en flexibiliteit noodzakelijk
is. De afschaffing van de generieke SPAK-maatregel in samenhang met een zeer
gerichte decentrale aanpak, zoals beschreven in de nota Visie arbeidsmarkt,
past naar onze mening in het pleidooi van de RWI om meer maatwerk.MKB-Nederland heeft het voorstel gedaan om de verhoging van de arbeidskorting
in te ruilen voor verruiming van het budget voor de SPAK. Een van de aanbevelingen
in het meergenoemde IBO-eindrapport is om een omzetting van de SPAK in een
stimulering van het arbeidsaanbod door verhoging van de arbeidskorting te
overwegen. Zoals eerder is opgemerkt, is in het eindrapport geconcludeerd
dat het effect van de SPAK op de werkgelegenheid niet groot is (minder dan
8% van de laagbetaalden zou anders niet aan het werk zijn gekomen). De zogenoemde
deadweight-loss (als faciliteiten terecht komen bij personen die ook zonder
deze faciliteit aan een baan zouden zijn gekomen) lijkt niettemin fors. Een
verhoging van de arbeidskorting gaat weliswaar ook met deadweight-loss gepaard,
maar deze laat een gunstiger ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit zien
dan de SPAK. Dit komt omdat de SPAK – in tegenstelling tot de arbeidskorting –
boven een bepaald inkomen niet van toepassing is. Om die reden is in het Hoofdlijnenakkoord
besloten de SPAK af te schaffen, onder gelijktijdige verhoging van de arbeidskorting.
Het voorstel van MKB Nederland om de SPAK te handhaven en de arbeidskorting
niet te verhogen, zou een tegengestelde beweging zijn. Bovendien zou dit in
2004 tot extra negatieve koopkrachteffecten leiden.De leden van de PvdA-fractie vragen ook naar de reactie van de regering
op het voorstel om het versneld afschaffen van de SPAK te betrekken bij het
voorjaarsoverleg. Het kabinet heeft een eigen verantwoordelijkheid voor het
treffen van maatregelen. Indien de sociale partners dit onderwerp nader willen
bespreken, zal het kabinet de afwegingen voor dit voorstel nader toelichten.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering bereid is
alsnog met andere partijen te zoeken naar een alternatief voor het afschaffen
van de SPAK. In het Hoofdlijnenakkoord is duidelijk gekozen het
accent te verschuiven van stimulering van arbeidsvraag naar arbeidsaanbod.
Voorstellen van de RWI, de SER en het IBO-arbeidsmarktonderzoek zijn in dit
kader toen ook bestudeerd. Op basis van deze bestudering heeft het kabinet
de keuze gemaakt om de aanbeveling van het eindrapport van de IBO-arbeidsmarktbeleid,
omzetting van de SPAK in een verhoging van de arbeidskorting, over te nemen
in het hoofdlijnenakkoord. Met het Belastingplan 2003 is dit beleid ook door
uw Kamer en Eerste Kamer aanvaard en in de wet verankerd. Het kabinet ziet
dan ook geen aanleiding afschaffen van de SPAK op dit moment ter discussie
te stellen en naar alternatieven te zoeken.4. ARBEIDSMARKTBELEIDDe leden van de fractie van het CDA betogen dat stimuleren van het arbeidsaanbod
alleen effectief is als er ook voldoende maatregelen worden genomen om de
knelpunten op de arbeidsmarkt op te lossen. In dit kader vragen deze leden
welke maatregelen worden genomen die de SPAK in die zin overbodig maken. Daarnaast
vragen deze leden of de regering ook voornemens is om specifieke arbeidsmarktmaatregelen
in te zetten.Het kabinet heeft ervoor gekozen om binnen het arbeidsmarktbeleid het
accent te verschuiven van stimulering van arbeidsvraag naar arbeidsaanbod.
In dit kader is besloten tot afschaffing van de SPAK onder gelijktijdige verhoging
van de arbeidskorting. Om de armoedeval tegen te gaan, zijn bijvoorbeeld met
het Belastingplan 2004 de combinatiekorting, ouderenkorting en kinderkorting
verhoogd. Andere maatregelen met betrekking tot het arbeidsmarktbeleid zijn
de invoering van de Wet Werk en Bijstand (deregulering en decentralisering
van het arbeidsmarktbeleid) en aanpassingen in de WAO en WW. Ook de voorgenomen
introductie van de levensloopregeling en de invoering van een meer vraaggestuurde
regeling voor kinderopvang (WBK) zijn gericht op een beter werkende arbeidsmarkt.De leden van de fractie van de PvdA vragen of de regering niet met hen
van mening is dat juist nu alle aandacht gericht zou moeten zijn op het op
de arbeidsmarkt houden van kwetsbare groepen.Omdat factoren die de arbeidsparticipatie belemmeren vaak voor meerdere
groepen gelden, is het over het algemeen het meest efficiënt om een algemeen
arbeidsmarktbeleid te voeren, bijvoorbeeld door de armoedeval aan te pakken
of door de mogelijkheden te bevorderen om arbeid en zorg beter te combineren.
Niet in alle gevallen zijn algemene arbeidsmarktmaatregelen toereikend. Met
de per 1 januari 2004 in werking getreden Wet Werk en Bijstand is arbeidsmarktbeleid
gedecentraliseerd naar gemeenten en het UWV, waarmee in deze situaties door
middel van reïntegratiebudgetten meer maatwerk kan worden geboden.De leden van de D66-fractie vragen zich af in hoeverre er tegenover de
versnelde afschaffing van de SPAK ook een versnelde accentverschuiving naar
aanbodstimulering staat. De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en de
SGP vragen naar de verhouding van de versnelde afschaffing van de SPAK en
de gefaseerde verhoging van de arbeidskorting.De versnelde afschaffing van de SPAK heeft geen effect op de reeds ingezette
gefaseerde verhoging van de arbeidskorting. Een versnelde verhoging van de
arbeidskorting, waarnaar deze leden vragen, zou leiden tot een extra budgettaire
derving, waardoor de totale exercitie geen bijdrage levert aan het terugbrengen
van het EMU-tekort. Zoals hiervoor is al uiteengezet is, wordt verwacht dat
de effecten van de versnelde afschaffing van de SPAK op de werkgelegenheid
minimaal zullen zijn. De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de onderbouwing
voor de verschuiving van vraag naar aanbodstimulering voor wat betreft de
verwachte effecten nog eens uiteen te zetten. Voorts vragen zij wat de gevolgen
zijn dat slechts ten dele dezelfde groep wordt bereikt met de door de regering
geïntroduceerde verhoging van de arbeidskorting.Een verschuiving van middelen van de SPAK naar de arbeidskorting leidt
volgens de CPB-berekeningen bij het eindrapport van de IBO werkgroep tot een
lichte stijging van de werkgelegenheid en tot een vermindering van de algehele
werkloosheid, omdat de maatregel werk voor uitkeringsgerechtigden meer lonend
maakt. In tegenstelling tot de SPAK komt de arbeidskorting rechtstreeks aan
werkenden ten goede, hetgeen de individuele beslissingen van mensen die over
een «uitkeringsalternatief» beschikken direct beïnvloedt.
Doordat de arbeidskorting – in tegenstelling tot de SPAK – alle
werkenden bereikt en daarmee ook meer productieve arbeid stimuleert, neemt
de productie toe. Een cijfermatige toelichting is opgenomen in het onderdeel
«Verhouding tot de arbeidskorting».Deze leden en de leden van de SGP-fractie vrezen dat in de huidige economische
omstandigheden het versneld afbouwen van de SPAK voor veel werkgevers aanleiding
zal zijn om werknemers met lage lonen te ontslaan.In het eindrapport van het IBO-werkgroep is geconcludeerd dat het effect
van de SPAK op de werkgelegenheid niet groot is (minder dan 8% van de laagbetaalden
zou anders niet aan het werk zijn gekomen). De zogenoemde deadweight-loss
(als faciliteiten terecht komen bij personen die ook zonder deze faciliteit
aan een baan zouden zijn gekomen) lijkt niettemin fors. Wij delen de angst
van deze leden daarom niet. Werkgevers houden in de huidige situatie al rekening
met afschaffen van de SPAK. Een versnelling hiervan zal er naar verwachting
niet toe leiden dat werkgevers minder mensen met een lage verdiencapaciteit
in dienst zullen nemen dan in het geval van gefaseerde afschaffing.5. VERHOUDING TOT ARBEIDSKORTINGDe leden van de fractie van de PvdA vragen of de verschillen tussen de
afschaffing van de specifieke afdrachtskorting en de verhoging van de arbeidskorting
inzichtelijk en concreet kunnen worden gemaakt in termen van arbeidsproductiviteit,
deadweight-loss en de effecten op de werkgelegenheid, de werkloosheid en de
arbeidsparticipatie. Ook de leden van de GroenLinks-fractie vragen hierna.
De leden van de fractie van Groenlinks vragen aanvullend het budgettaire effect
van de voorgestelde maatregelen op andere voorzieningen, zoals de bijstand,
de WW en reïntegratiegelden op korte en lange termijn.De verschillen tussen de afschaffing van de SPAK en de verhoging van de
arbeidskorting zijn in het eindrapport van het IBO-werkgroep in beeld gebracht.
Op basis van CPB-becijferingen wordt inzichtelijk gemaakt wat het effect is
van het omzetten van de SPAK in een verhoging van de arbeidskorting1. Deze omzetting leidt tot een lichte stijging van de
werkgelegenheid en tot vermindering van de algehele werkloosheid, aangezien
de maatregel werk voor uitkeringsgerechtigden meer lonend maakt. Daar staat
tegenover dat de werkgelegenheid van laagopgeleiden enigszins afneemt, omdat
een instrument dat gericht is op de onderkant van het loongebouw (SPAK) wordt
omgezet in een meer generieke (op werkenden gerichte) lastenverlichting. Ook
de productie stijgt. De SPAK scoort minder goed op het gebied van arbeidsproductiviteit
dan generieke maatregelen zoals de arbeidskorting. Over precieze cijfers hieromtrent
beschikt de regering niet; zo ook niet van de hoogte van de deadweight-loss.
In onderstaande tabel zijn de gegevens nogmaals weergegeven. Tabel 2. Effecten omzetting ca. € 450 mln SPAK
in arbeidskorting Productie+ € 235 mln Totale werkgelegenheid400Personen Laaggeschoolde werkgelegenheid– 7 500PersonenWerkloosheid– 1 200Personen Langdurige werkloosheid– 400PersonenMede omdat minder dan 8% van de laagbetaalden zonder SPAK niet aan het
werk zou zijn gekomen verwacht de regering dat het budgettaire effect van
de versnelde afschaffing op andere voorzieningen zoals de bijstand, de WW
en de reïntegratiegelden zeer beperkt zal zijn. Dit budgettaire effect
is reeds tezamen met de overige effecten van het pakket aan maatregelen op
de economie en werkgelegenheid verwerkt in het EMU-saldo. De precieze toedeling
naar de afzonderlijke regelingen, bijvoorbeeld de bijstand en de WW, zal bij
MEV 2004 plaatsvinden.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de omvang van de productiviteitsval
en het beleid van de regering om deze belemmering weg te nemen.Ook hiervoor verwijs ik uw Kamer naar de eerder aangehaalde nota visie
arbeidsmarktbeleid van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
alsmede naar de inleiding van deze nota.6. WERKING VAN DE SPAKDe leden van de PvdA-fractie vragen de regering hoeveel van de 958 000
mensen waarop volgens cijfers van het EIM de SPAK van toepassing is hun baan
zullen verliezen omdat zij simpel weg te duur zijn.Een exacte cijfer is niet te geven. Wel wijs ik in dit verband op de uitkomsten
van de IBO-werkgroep waarin is geconcludeerd dat het effect van de SPAK op
de werkgelegenheid niet groot is.Ook vragen deze leden of de versnelde afschaffing van de SPAK als een
opmars moet worden gezien naar het verlagen van het minimumloon. Deze leden
willen in dit verband ook graag weten of de uitspraken die de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het televisieprogramma Buitenhof heeft
gedaan (25 april 2004), namelijk dat niet getornd zal worden aan het
minimumloon omdat dit een kwestie van beschaving is, het officiële regeringsstandpunt
is. De SPAK is een loonkostensubsidie die voorziet in een vermindering van
de afdracht van loonbelasting/premies volksverzekering en komt ten gunste
van de werkgever. De hoogte van de SPAK is noch van invloed op de hoogte van
het bruto minimumloon noch op de hoogte van het netto minimumloon. Dit betekent
dat ook het afschaffen van de SPAK hierop niet van invloed is en dus geen
inkomensgevolgen heeft. Met ingang van 1 januari 2004 is de hoogte van
het bruto minimumloon bevroren op het niveau dat geldt sinds 1 juli 2003.
Een verlaging van het wettelijk minimumloon is niet voorzien en voor het kabinet
nu dus niet aan de orde.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan aangeven
hoe hoog de werkloosheid op dit moment is en hoe deze verdeeld is over de
verschillende groepen (jongeren (15–24 jarigen), ouderen (55–64
jarigen), niet westerse allochtonen, laaggeschoolden en vrouwen) en hoe zich
deze werkloosheid van de verschillende groepen vanaf het aantreden van Balkenende
I heeft ontwikkeld? De GroenLinks-fractieleden vragen tevens of hierbij kan
worden aangeven wat de relatieve werkloosheidstoename van deze groepen in
het afgelopen jaar is geweest. Ook wordt de regering gevraagd of en welke
werkloosheids- en participatiedoelstellingen zij voor deze regeringsperiode
heeft en of de regering denkt dat deze eigen doelstellingen gehaald worden.Onderstaand zijn tabellen opgenomen met de ontwikkeling van de werkloosheidspercentages
in 2002 en 2003. De stijging van de werkloosheid, ook voor jongeren, is overigens
al ingezet voordat het Kabinet Balkenende I geïnstalleerd werd.Tabel 3 Werkloosheidscijfers naar leeftijdscategorieën Leeftijdscategorie Jan 2002Dec 2002Jan 2003Dec 2003 t/m 24 jaar8101217 25 t/m 34 jaar3344476435 t/m 44 jaar37485271 45 t/m 54 jaar35424559 55 tot 57,5 jaar11131317 57,5 jaar en ouder51494952Totaal175205219280Bron: UWV, maandoverzicht werkloosheid januari 2004Tabel 4 Procentuele mutatie werkloosheidscijfers naar
leeftijdscategorie t.o.v. jaar eerder Leeftijdscategorie Januari 2003December 2003 t/m 24 jaar5767 25 t/m 34 jaar4446 35 t/m 44 jaar4149 45 t/m 54 jaar2842 55 tot 57,5 jaar2535 57,5 jaar en ouder– 47 Totaal2537Bron: UWV, maandoverzicht werkloosheid januari 2004Tabel 5 Werkloosheidscijfers naar geslacht 2002 en 2003
(in duizendtallen) GeslachtJanuari
2002December 2002Januari 2003December 2003Man101120131165Vrouw748588115Totaal175205219280Bron: UWV, maandoverzicht werkloosheid januari 2004Tabel 6 Procentuele mutatie werkloosheidscijfers naar
leeftijdscategorie t.o.v. jaar eerder GeslachtJanuari
2003December 2003 Man1925Vrouw1532 Totaal1728Bron: UWV, maandoverzicht werkloosheid januari 2004Recente cijfers met een indeling naar herkomst en opleiding tot en met
2003 zijn nog niet beschikbaar. Wat betreft de doelstellingen van dit kabinet omtrent de participatiecijfers
verwijs ik graag naar de Nota Visie Arbeidsmarktbeleid van staatssecretaris
Rutte en het kabinetsstandpunt op de Taskforce Ouderen en Arbeid, dat op 29 april
aan de Tweede Kamer is verstuurd. Hierin zijn de precieze participatiedoelstellingen
van het kabinet opgenomen, mede in het licht van de Lissabon-doelstellingen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan aangeven
hoe de SPAK de afgelopen jaren gewerkt heeft, hoeveel banen de SPAK heeft
opgeleverd en hoe de verdeling van de SPAK-gelden geweest over specifieke
werknemersgroepen te weten de laaggeschoolden en de allochtone werknemers.Voor de werking van de SPAK wordt naar het antwoord aan het begin van
deze paragraaf verwezen. Met betrekking tot de verdeling van de SPAK-gelden
over specifieke werknemersgroepen blijkt uit cijfers van de Arbeidsinspectie
dat van de werknemers waarvoor de SPAK is toegepast 90 procent autochtoon
is en dat 63 procent van deze werknemers een laag opleidingsniveau heeft (te
weten: basisonderwijs, voortgezet algemeen onderwijs en lager beroepsonderwijs)1.7. GEVOLGEN AFSCHAFFING JONGEREN-SPAKDe leden van de fracties van GroenLinks en de PvdA vragen naar de gevolgen
van het afschaffen van SPAK voor jongeren in 2003. In 2002 waren er circa
350 000 jongeren van 15 tot en met 22 jaar waarvoor de werkgever de afdrachtvermindering
lage lonen heeft toegepast. Hiervan waren er slechts 31 000 met een voltijdbaan,
de rest is deeltijd- of flexwerker. De J-SPAK voorzag voor jongeren die in
voltijd werkten in een loonkostensubsidie van € 209 per jaar voor
een 15-jarige oplopend tot € 591 per jaar voor een 22-jarige. Bij
deeltijdwerk werd dit naar rato aangepast. Voor jongeren die niet meer verdiende
dan het toetsloon van 115% van het geldende minimumloon betekende de J-SPAK
voor de werkgever een vermindering van de loonkosten met circa 3½%.
Afschaffing van de afdrachtvermindering lage lonen voor jongeren leverde 72
mln per jaar op (circa € 205 per jongere). Veel van de werkzame
jongeren zijn werkende scholieren en studenten die niet tot de doelgroep van
laagproductieve werknemers behoren. Mede om deze reden onderschrijft het kabinet
de stelling van de voormalige voorzitter van MKB-Nederland niet waarnaar de
leden van de PvdA vragen. De leden van GroenLinks vragen voorts of het succes/evaluatie
van de afschaffing van de J-SPAK een rol heeft gespeeld bij de keuze om de
SPAK versneld af te schaffen. Het antwoord hierop luidt ontkennend.8. ID EN WSW-BANENIk heb met genoegen kennis genomen van de waardering die ondermeer door
de fracties van het CDA en de PvdA is geuit over de compensatie die wordt
verleend aan de sw-sector en de Tijdelijke stimuleringsregeling ID-banen.
Door de compensatie worden de sw-sector en werkgevers die een ID-baan regulier
hebben gemaakt, ontzien voor de consequenties van de versnelde afschaffing
SPAK. De compensatie van de tijdelijke stimuleringsregeling ID-banen doet
recht aan hetgeen waarop werkgevers ten tijde van hun beslissing om een ID-baan
regulier te maken konden rekenen. Op dit punt is de constatering van de leden
van de PvdA-fractie juist.De leden van de PvdA-fractie zien graag goed gedocumenteerd wat de kosten
c.q. compensaties voor Wsw-bedrijven zijn van de versnelde afschaffing
van de SPAK en de kosten van de afschaffing van de SPAK als zodanig. Zij zien
graag een toelichting op het feit dat de Wsw vanaf 2005 structureel voor
24 mln wordt gecompenseerd en zij vragen zich af of dit betekent dat rekening
wordt gehouden met een grotere toeloop op de Wsw van 1000 mensen. Ook de fractieleden
van de SGP en de ChristenUnie vragen een nadere onderbouwing van de compensatie.
Voorts vragen de leden van de SGP-fractie wat de gevolgen van dit wetsvoorstel
zijn voor de werknemers in deze sector.Gemeenten (sw-bedrijven) ontvingen voorafgaand aan de gefaseerde afschaffing
van de SPAK jaarlijks circa € 48 mln aan SPAK. Op grond van het
Belastingplan 2003 zouden gemeenten in 2004 nog € 24 mln en in 2005 € 12
mln aan SPAK ontvangen. De versnelde afbouw van de SPAK per 1 juli 2004
die het kabinet nu voorstelt, leidt ertoe dat gemeenten zowel in 2004 als
in 2005 € 12 mln minder SPAK ontvangen. Het kabinet compenseert
de sw-sector zodanig dat het niveau 2004 ad € 24 mln structureel
wordt gehandhaafd. Voor 2004 betreft het derhalve € 12 mln bovenop
de € 12 mln die nog aan SPAK wordt ontvangen, en vanaf 2005
wordt de begroting opgehoogd met een bedrag van € 24 mln. Hiermee
is de intensivering in 2005 € 12 miljoen groter dan de derving als
gevolg van de versnelde afschaffing SPAK, en vanaf 2005 (structureel) € 24
mln. Door de compensatie kunnen de beschikbare middelen per arbeidsplaats
worden gehandhaafd op het niveau van 2004. Het aantal arbeidsplaatsen waarvoor
subsidie wordt verstrekt blijft ongewijzigd waardoor er geen gevolgen zijn
voor de betrokken werknemers.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoeveel ID-banen inmiddels
regulier zijn gemaakt en hoeveel mensen die in 2002 nog een ID-baan hadden
op dit moment zonder werk thuis zitten.In 2003 en 2004 zijn er tot op heden in totaal 6 500 aanvragen voor
de stimuleringsregeling ID-banen binnen gekomen waarvan 600 in 2004. Gemiddeld
wordt 80% van de aanvragen uiteindelijk goedgekeurd: dat zijn er circa 5 000.
Ultimo 2002 waren er 52 299 ID-banen bezet. Hoeveel mensen die in 2002
nog een ID-baan hadden op dit moment zonder werk thuis zitten is niet bekend.
Wel is bekend dat er gedurende 2003 7 224 personen uit een ID-baan zijn
gestroomd. Het aandeel van de uitstroom dat naar werk uitstroomt, is in 2003
ten opzichte van 2002 gestegen van 43% naar 58%. Het aandeel van de uitstroom
dat ontslagen is, is ten opzichte van 2002 gedaald van 20% naar 11%.De Staatssecretaris van Financiën,J. G. Wijn XNoot1IBO-rapport Aan de slag, september 2001XNoot1Zie ook MN 2004 (29 200, nr. 1) pagina 141.XNoot2Het fiscale loon is de grondslag voor loonheffing. Het meer zuivere begrip
loonkosten is niet beschikbaar uit de aangiftes loonbelasting en premie volksverzekering.XNoot1CEP2004.XNoot1IBO Aan de slag, Eindrapport van de werkgroep Toekomst van het arbeidsmarktbeleid,
p. 53–4.XNoot1Arbeidsinspectie (2003), Arbeidsvoorwaardenontwikkelingen in 2001, een
onderzoek naar ontwikkelingen in bruto-uurlonen, extra uitkeringen en afdrachtverminderingen,
Ministerie van SZW, Den Haag. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29516-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl