Wijziging Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering (toezeggingen aan getuigen in strafzaken); Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20042005-26294, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

27-01-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

26294 nr. C

24-01-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Inhoud wetsvoorstelVoorwaardelijke veroordelingStrafbaarstellingRechten van de verdedigingVervangen gevangenisstraf door geldboeteOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26294Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 28017Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 40 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 294Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering
met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging
van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken)28 017Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het niet afleggen
van een getuigenverklaring na een daartoe strekkende toezeggingCMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 24 januari 2005Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de fracties van CDA, VVD en PvdA. Graag ga ik op de gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen in het navolgende verder in. Ik stel het op
prijs dat thans kan worden gepoogd tot een gezamenlijke afronding van beide
voorstellen te komen.1. AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie stelden het geruime tijdsverloop aan de orde
dat is verstreken tussen het tijdstip waarop het wetsvoorstel 26 294
is aanvaard door de Tweede Kamer en de aanvang van de behandeling in de Eerste
Kamer.Met deze leden kan ik onderschrijven dat het tijdsverloop aanzienlijk
is geweest. Ook de opvatting dat de behandeling van dit wetsvoorstel los van
het tweede (reparatie)wetsvoorstel had kunnen plaatsvinden, kan ik delen.
Gebleken is dat naar aanleiding van de brief van 30 augustus 2002 van
de Minister-President van het toenmalige kabinet Balkenende I, waarbij werd
aangekondigd dat beide wetsvoorstellen zouden worden heroverwogen, de behandeling
van het bovenvermelde wetsvoorstel door uw Kamer is stilgelegd in afwachting
van nader uitsluitsel van de regering. Op 12 november 2002 heeft de Tweede
Kamer alleen het wetsvoorstel 28 017 controversieel verklaard (Kamerstukken
II 2002/03, 28 641, nr. 8).Op 18 juni 2003 heeft de Tweede Kamer besloten dat het wetsvoorstel
28 017 gereed was voor plenaire behandeling. Het heeft daarna een keer
geagendeerd gestaan als hamerstuk, maar deze behandeling heeft toen geen doorgang
gevonden. Het wetsvoorstel is vervolgens door de Minister-president van het
Kabinet Balkenende II aangemeld voor behandeling voor het kerstreces van 2003
en daarna voor het zomerreces 2004. De plenaire behandeling in
de Tweede Kamer is uiteindelijk afgerond op 5 oktober 2004.In het Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 22 april 2004 heb
ik in antwoord op desbetreffende vragen te kennen gegeven dat ik geluiden
uit het OM had vernomen die erop neerkwamen dat het aanhangige wetsvoorstel
26 294 (en de daarop gebaseerde aanwijzing van het College van procureurs-generaal)
in de praktijk niet goed werkbaar zou zijn en onvoldoende ruimte zou laten
voor de opsporing en vervolging van ernstige criminaliteit. Naar aanleiding
van deze geluiden heeft het College van procureurs-generaal een werkgroep
ingesteld van officieren van justitie die zou nagaan in welke mate verruiming
of versoepeling wenselijk en mogelijk zou zijn en het heeft daarover advies
uitgebracht. Aan de toezegging dat ik de Eerste Kamer en de Tweede Kamer zou
informeren over het standpunt dat ik ter zake heb bepaald, heb ik inmiddels
voldaan (zie brief van 1 juli 2004, Kamerstukken II 2004/05, 28 017
en 26 294, nr. 6).De gevolgtrekking dat regeling van de onderhavige minder urgent is kan
uit deze gang van zaken niet worden afgeleid. Wel kan worden vastgesteld dat
de werking van de door deze leden genoemde Tijdelijke aanwijzing toezeggingen
aan getuigen in strafzaken van het College van procureurs-generaal die is
gebaseerd op de regeling die door de Tweede Kamer is aanvaard, dusdanig is
geweest dat zij tot een krachtige regulering van het aantal daadwerkelijk
totstandgekomen toezeggingen heeft geleid. Die bevestiging blijkt ook uit
de gegevens die door het College van procureurs-generaal naar aanleiding van
het verzoek van leden van de VVD-fractie zijn verstrekt. In 2001 is er twee
keer toestemming verleend; in 2002 geen. In 2003 werd in één
zaak toestemming verleend; in 2004 in geen enkele zaak. Voor de beantwoording
van de vraag van deze leden welke knelpunten het openbaar ministerie bij de
toepassing van de Tijdelijke aanwijzing is tegengekomen, verwijs ik naar de
bijlage van mijn hiervoor genoemde brief van 1 juli 2004, waarin het
standpunt van het openbaar ministerie is gevoegd.De leden van de PvdA-fractie wilden weten in welke mate de veranderingen
die in het wetsvoorstel 26 294 sinds de indiening zijn aangebracht tegemoet
komen aan de kritiekpunten geuit door de Raad van State, de Nederlandse Orde
van Advocaten en het College van procureurs-generaal in zijn brief van 24 september
2001.Met de aanvaarding van het amendement Wolfsen/Van Haersma Buma (Kamerstukken
II 2004/05, 28 017, nr. 7) dat strekt tot verruiming van de mogelijkheden
voor strafvermindering van maximaal een derde tot de helft op 5 oktober
2004, is tegemoet gekomen aan een van de punten uit het advies van de Raad
van State. Voor een eerder amendement met dezelfde strekking van de heer Van
Oven (Kamerstukken II 2000/01, 26 294, nr. 27) bestond eerder in de mondelinge
behandeling van dit wetsvoorstel onvoldoende steun, zodat het is verworpen.
Voor het overige strekten de aangenomen amendementen voornamelijk tot technische
verbeteringen, met uitzondering van het amendement Rouvoet/Van der Staay (Kamerstukken
II 2000/01, 26 294, nr. 26) en de tweede nota van wijziging die tot doel
hadden tegemoet te komen aan de in de Tweede Kamer sterk levende wens zo veel
mogelijk greep en zicht te houden op de toezeggingen en afspraken die door
het openbaar ministerie kunnen worden gedaan en gemaakt. Deze wens werd ingegeven
door een algemeen gedeelde terughoudendheid ten aanzien van de toepassing
van deze regeling.Deze leden vroegen zich af waarom niet kan worden volstaan met de Tijdelijke
aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken van 2001 als een toereikende
regeling van de onderhavige materie.Het wetsvoorstel geeft uitvoering aan het door de Tweede Kamer en het door het kabinet onderschreven oordeel van de enquêtecommissie
Inzake opsporing, dat normering van het verschijnsel afspraken in de wet moet
worden neergelegd en dat niet met regeling in een richtlijn van het College
van procureurs-generaal kan worden volstaan. Zoals hiervoor al is opgemerkt
naar aanleiding van een vraag van deze leden loopt de Tijdelijke aanwijzing
vooruit op de regeling die is opgenomen in het wetsvoorstel 26 294, voor
zover het daarin opgenomen beleid binnen het bestaande wettelijke kader uitvoerbaar
is. In de Tijdelijke aanwijzing is derhalve niet opgenomen een eis die is
voortgevloeid uit de behandeling van conclusies van de parlementaire enquêtecommissie
Inzake opsporing, die door het Kabinet is onderschreven: rechterlijke toetsing
vóór de totstandkoming van een afspraak. Deze is in het wetsvoorstel
vorm gegeven door toetsing door de rechter-commissaris in het kader van een
gerechtelijk vooronderzoek. Omdat een dergelijke vordering thans nog niet
op basis van enige wettelijke bepaling kan worden gedaan, kan deze dus ook
geen onderdeel uitmaken van het beleid. Ik meen nog steeds dat dit een waardevol
aanvullend element is dat invoering behoeft. Het wetsvoorstel bevat samen
met de aanwijzing van het College van procureurs-generaal een strikte normering
(procedureel en inhoudelijk) van het fenomeen toezeggingen aan getuigen.Als het wetsvoorstel uiteindelijk niet tot wet zou worden verheven, rijst
de vraag of tegen de zo juist geschetste achtergrond aan de Tijdelijke aanwijzing
de status van beleidsregel kan worden toegekend. Dat komt mij gelet op het
hiervoor weergegeven uitgangspunt van een wettelijke normering en de extra
procedurele waarborgen die het wetsvoorstel beoogt te verschaffen voor een
volledige rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de afspraak door
de rechter-commissaris en de deugdelijkheid en betrouwbaarheid van de verklaring
door de zittingsrechter, niet wenselijk voor. Ook een voorschrift dat de getuige
aan wie een toezegging tot strafvermindering is gedaan niet tevens als een
bedreigde getuige op de voet van artikel 226a tot en met artikel 226f anoniem
kan worden gehoord, behoort in het Wetboek van Strafvordering te worden opgenomen.
Ik wijs er voorts op dat ook het College van procureurs-generaal sterk hecht
aan een wettelijke basis voor het te voeren beleid.De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de VVD vroegen naar een
beschouwing over de verhouding tussen de Tijdelijke aanwijzing en het wetsvoorstel
26 294, mede in het licht van de door het openbaar ministerie wenselijke
geachte verruiming. Graag voldoe ik aan deze wens.Tijdens en voorafgaand aan de parlementaire behandeling heeft de regering
zich op het standpunt gesteld dat in het wetsvoorstel is opgenomen welke toezeggingen
tot strafvermindering mogen worden gedaan en dat in de aanwijzing zou worden
omschreven welke toezeggingen in ieder geval niet zouden mogen worden gedaan.
Ook de Raad van State merkte in zijn advies al op dat de wettelijke regeling
geen sluitend systeem van afspraken met verdachten/getuigen bevatte. Handhaving
van de eis dat een toezegging niet zo ver mag strekken dat het openbaar ministerie
in ruil voor het verkrijgen van een getuigenverklaring afziet van een vervolging,
terwijl volgens het gebruikelijke vervolgingsbeleid het instellen van vervolging
aangewezen zou zijn, noopt tot een inhoudelijke beperking van de beleidsvrijheid
van het openbaar ministerie neergelegd in artikel 167, tweede lid Sv. Het
wetboek bevat thans geen regeling van de gronden op welke vanwege redenen
van algemeen belang van vervolging kan worden afgezien. Indien een dergelijke
normering wordt gewenst, wordt deze vastgelegd in vervolgingsbeleid en beleidsaanwijzingen
die na goedkeuring van de Minister van Justitie door het College van procureurs-generaal
worden uitgevaardigd. Zij worden tevens in de Staatscourant gepubliceerd.
In de Tijdelijke aanwijzing heeft het OM aangegeven op welke wijze
van het opportuniteitsbeginsel gebruik zal worden gemaakt. Een dergelijke
negatieve normering kan slechts op het niveau van een beleidsregel worden
getroffen en niet in de wet.Bij gelegenheid van de parlementaire behandeling is veel aandacht besteed
aan de vraag of en in welk geval het OM een zaak tegen een getuige zou kunnen
seponeren in ruil voor het afleggen van een verklaring. Een ruime kamermeerderheid
was destijds fel gekant tegen het overlaten van veel ruimte aan het openbaar
ministerie. Destijds is niettemin in de memorie van toelichting gestipuleerd
dat uiteraard het gebruikelijke vervolgingsbeleid zou blijven gelden met inbegrip
van de mogelijkheid van het beleidssepot. Als er geen sprake is van een bewijsbare
en vervolgbare zaak, is er geen basis voor het maken van een afspraak met
de verdachte van wie een getuigenverklaring wordt verlangd. Anderzijds is
de consequentie van het verbod van toezegging van immuniteit niet dat de officier
van justitie nooit een beleidssepot (bij voorbeeld wegens gering belang) mag
overgaan. Reeds in de aanvang van de behandeling van dit wetsvoorstel is onder
ogen gezien dat een wettelijke regeling en haar toepassing op dit punt niet
met een algemeen sepotverbod konden worden dichtgetimmerd.Dat geldt ook een tweede punt de verhouding tussen de toezeggingen tot
strafvermindering en de overige toezeggingen, ook wel kort samengevat als
de kleine gunsten. De behandeling in de Tweede Kamer heeft geleid tot twee
preciseringen. De eerste is de aanvaarding van het amendement Rouvoet en Van
der Staay, Kamerstukken II 2000/01, 26 294, nr. 26, dat behelst dat de
afspraken bedoeld in artikel 226g Sv. uitsluitend betrekking mogen hebben
op strafvermindering bedoeld in artikel 44a Sr. De tweede is de bij nota van
wijziging opgenomen aanvulling van dit artikel 226g Sv. met het vierde lid.
Daarin is bepaald dat van afspraken die niet worden aangemerkt als een afspraak
bedoeld in het eerste lid, en die voor het onderzoek in de zaak van betekenis
kunnen zijn, proces-verbaal wordt opgemaakt. Dit wordt door de officier van
justitie ten spoedigste bij de processtukken gevoegd.Beide toevoegingen strekten ertoe zoveel mogelijk greep te krijgen op
de «grote» toezeggingen tot strafvermindering die ter goedkeuring
aan de rechter-commissaris moeten worden voorgelegd en de «kleine gunsten»
die in ieder geval in een proces-verbaal moeten worden neergelegd. Uit de
toelichting op het amendement van de heren Rouvoet en Van der Staay blijkt,
dat ook zij andere, gebruikelijke processuele afspraken niet hebben willen
uitsluiten. De Tijdelijke aanwijzing geeft op dit punt aan dat zij geen betrekking
heeft op het gebruik van wettelijke bevoegdheden door de officier van justitie
die op enigerlei wijze een begunstigende invloed kunnen hebben op de bereidheid
tot het afleggen van een getuigenverklaring, maar die niet strekken tot strafvermindering.
Toepassing van dergelijke bevoegdheden behoort tot de reguliere taken van
het OM, is van relatief geringe betekenis en raakt niet rechtstreeks aan de
beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Indien er sprake
is van een uitdrukkelijke en causaal verband tussen toepassing van dergelijke
bevoegdheden en de door de getuige af te leggen verklaring, dient deze toepassing
te worden vastgelegd bij proces-verbaal en aan het strafdossier te worden
toegevoegd.Uitkomst van de behandeling van het wetsvoorstel 28 017 in de Tweede
Kamer was dat brede overeenstemming bestond over de algemene eisen die aan
het verschijnsel afspraken met criminele getuigen moeten worden gesteld. Ze
mogen niet illegaal, niet geheim zijn en moeten voldoen aan de eisen van zorgvuldigheid,
proportionaliteit en subsidiariteit. Het is een laatste redmiddel als andere
wegen om bewijsmateriaal te verkrijgen niet begaanbaar zijn gebleken. De afspraken
lenen zich niet voor toepassing op grote schaal. Ik stel tevens vast dat met
het thans aanhangige wetsvoorstel 26 294 aan deze eisen wordt
voldaan en dat er voor verdere verruiming of substantiële wijziging –
anders dan voor het inmiddels aangenomen amendement Wolfsen en van Haersma
Buma (kamerstukken II 2003/04, 28 017, nr. 7) – van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer geen meerderheid aanwezig was. Met het voorgaande heb ik
de vragen van de leden van de VVD-fractie beantwoord die betrekking hebben
op de zin van het behandelen van dit wetsvoorstel in het mogelijke vooruitzicht
van verdere verruiming op korte termijn.Deze leden wezen voorts op mogelijke onzekerheid omtrent de reikwijdte
van het opportuniteitsbeginsel zoals opgemerkt in de brief van het College
van procureurs-generaal van 15 juni 2004, waarin gewag wordt gemaakt
van eventuele Europese ontwikkelingen terzake. Waarschijnlijk is dat daarbij
wordt gedoeld op een eerdere standpuntbepaling van de Nederlandse regering
over de instelling van EU-aanklager naar aanleiding van een Groenboek van
de Europese Commissie. Dit voorstel hield voor verschillende delicten betreffende
EU-fraude invoering van het legaliteitsbeginsel in, met dien verstande dat
daarop een aantal uitzonderingen was geformuleerd. Die uitzonderingen waren
dusdanig ruim, dat aanvaarding zou leiden tot een situatie die niet zeer wezenlijk
afweek van de ruimte die het openbaar ministerie thans heeft bij de toepassing
van het opportuniteitsbeginsel. Tegen deze achtergrond heeft de Nederlandse
regering afgezien van het aantekenen van bezwaar ten gronde tegen dit onderdeel
van de voorstellen uit het Groenboek. Mijn conclusie is dat zich na de publicatie
van het Groenboek geen ontwikkeling heeft voorgedaan, op grond waarvan te
verwachten is dat het legaliteitsbeginsel op korte termijn in volle omvang
zijn intree in de Europese regelgeving zal doen. Ook indien dit in de toekomst
wel het geval mocht zijn, dan zal dat nochtans in de wettelijke regeling van
de onderhavige materie evenmin wijziging brengen. Verschil is wel dat het
verbod op toezegging van immuniteit dan nagenoeg overbodig wordt, maar dat
is, zoals hiervoor uiteengezet, geen wettelijk verbod doch een beleidsmatige
beperking.Zoals uit het voorgaande is gebleken bestaat er voor verdere verruiming
van het wetsvoorstel geen aanleiding.2. Inhoud wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie gaven een juiste weergave van het wettelijk
systeem en de daarop gebaseerde beleidsmatige uitwerking in de aanwijzing
van het College van procureurs-generaal, met dien verstande dat na het aannemen
van het hiervoor genoemde amendement Wolfsen/Van Haersma Buma de maximale
strafvermindering op de helft is gesteld.Deze leden onderkenden vervolgens terecht dat de toezeggingen met betrekking
tot de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en het intrekken van
een uitleveringsverzoek blijkens de huidige aanwijzing ontoelaatbaar zijn.
Dit laat evenwel onverlet dat discussie over de handhaving dan wel opheffing
van een dergelijk verbod mogelijk moet zijn. Voor zover een dergelijke beleidswijziging
binnen het kader van de thans aanhangige wettelijke regeling blijft, is een
aanvullende wettelijke grondslag niet noodzakelijk. Van het verschaffen van
een globale wettelijke bevoegdheid zoals bepleit in de aanbiedingsbrief van
het College van procureurs-generaal van 15 juni 2004 bij het advies van
het OM van juni 2004 (beide gevoegd bij mijn meergenoemde brief van 1 juli
2004) ben ik geen voorstander. Het belangrijkste doel van regeling bij formele
wet: namelijk strikte normering van het verkrijgen en gebruik van verklaringen
die met behulp van een toezegging zijn verkregen, wordt dan niet gehaald.Anders dan deze leden uit de aangehaalde passage uit mijn brief van 1 juli
jl. (dat de uitkomst van het debat in de Tweede Kamer bepalend zou zijn voor de verdere voortgang van het debat met uw Kamer), meenden te kunnen
afleiden, bestond bij mij geen twijfel over de wenselijkheid van deze regeling.
Het tijdsverloop en de gewijzigde samenstelling van de Tweede Kamer noopten
evenwel tot bezinning op de vraag of onverkorte voortzetting tegen een mogelijk
gewijzigd inzicht van de Tweede Kamer ten aanzien van deze materie aan de
orde kon zijn. De uitkomst van het debat was dat de uitgangspunten van de
regeling – met een amendement– werden onderschreven, terwijl voor
verdere verruiming weinig steun te bespeuren was. Deze uitkomst sterkt mij
in het oordeel dat met beide wetsvoorstellen moet worden voortgegaan.De leden van de CDA-fractie opperden dat voor de door het OM gewenste
verruimingen, waarvan ik bij brief van 1 juli heb aangegeven dat ik voor
deze wensen binnen zekere marges begrip kon opbrengen, een extra wettelijke
grondslag moest worden geschapen. Dat is naar mijn oordeel niet nodig; indien
deze wetsvoorstellen de goedkeuring van uw Kamer verkrijgen, zal het College
van procureurs-generaal een nieuwe aanwijzing moeten voorleggen waarin rekening
is gehouden met de uiteindelijke wettekst in het licht van de parlementaire
behandeling die daaraan vooraf is gegaan.Voorwaardelijke veroordelingDe leden van de PvdA-fractie zagen liever dat in het geval van een criminele
getuige aan wie strafvermindering is toegezegd, een gedeelte van de straf
altijd voorwaardelijk wordt opgelegd. Na de weigering – in weerwil van
de gemaakte afspraak – een verklaring af te leggen ten laste van een
andere verdachte, zou dat voorwaardelijke gedeelte alsnog ten uitvoer kunnen
worden gelegd. Dit idee is destijds ook in het advies van de Raad van State
geopperd. In het Nader rapport is dit na ampele overweging niet nagevolgd.
Een van de argumenten was inderdaad dat dit niet paste in de aard van de voorwaarden
die bij een veroordeling worden gesteld. Deze betreffen zoals deze leden al
opmerkten: de persoon van de dader of de aard van het delict. Het gaat daarbij
om voorwaarden als vrijwillige behandeling in een verslavingskliniek, volgen
van een cursus agressiebeheersing, verplicht reclasseringscontact e.d. In
deze soort voorwaarden past niet het afleggen van een belastende verklaring
in een andere zaak. Een tweede belangrijker argument is dat slechts kan worden
voorgeschreven dat de officier van justitie bij een dergelijke weigering altijd
de tenuitvoerlegging van de voorwaardelijk opgelegde straf zal vorderen. Aan
de rechter kan evenwel niet worden voorgeschreven dat hij ten eerste bepaalt
dat een deel van de straf onder een specifieke voorwaarde niet ten uitvoer
wordt gelegd en ten tweede dat hij de vordering tenuitvoerlegging bij het
niet voldoen aan de voorwaarde zal toewijzen. Bijkomend is ook nog dat de
administratieve afhandeling van de vordering tenuitvoerlegging aanzienlijk
ingewikkelder is dan het instellen van een vervolging voor een nieuw feit
(namelijk het weigeren te verklaren). Ten slotte merk ik op dat niet valt
in te zien hoe de mogelijkheid van tenuitvoerlegging van een voorwaardelijk
opgelegd deel van de straf zich verhoudt tot het door deze leden in het navolgende
gepostuleerde recht dat een getuige de vrijheid zou hebben naar eigen inzicht
te verklaren. De druk die kan uitgaan van een nog te executeren strafrestant
is niet wezenlijk anders dan die van de straf die na de vervolging voor een
nieuw feit (weigeren te verklaren) wordt opgelegd.StrafbaarstellingDe leden van de PvdA-fractie maakten bezwaar tegen de strafbaarstelling
van degene die na een daartoe gemaakte afspraak weigert ten laste van een
ander te verklaren. Zij meenden dat een dergelijke strafbaarstelling in strijd
is met het (welhaast grondrechtelijke) recht dat de getuige steeds vrij
moet zijn om zelf de inhoud van zijn getuigenis te bepalen, terwijl zij eveneens
in twijfel trokken of deze getuige geheel vrijwillig een afspraak met de officier
van justitie zou aangaan.De stelling dat de getuige steeds vrij moet zijn om zelf de inhoud van
zijn getuigenis te bepalen – los van het ontbreken van enige grondrechtelijke
basis – kan ik in zijn algemeenheid niet delen. Uitgangspunt van de
wetgever is geweest dat de getuige naar waarheid moet verklaren. Dat is een
burgerplicht. Het niet verschijnen op de terechtzitting waarvoor de getuige
deugdelijk is opgeroepen is met een strafsanctie bedreigd. Datzelfde geldt
voor het weigeren van een verklaring zonder geldige reden en het afleggen
van een verklaring in strijd met de waarheid. De wetgever heeft er slechts
in een aantal gevallen begrip voor gehad dat van de getuige die een bepaalde
familierelatie of nauwe relatie met de verdachte heeft, vanwege een mogelijk
loyaliteitsconflict niet altijd de waarheid kan worden verlangd. Daarom behoeft
hij niet op alle vragen een antwoord te geven. Voorts is verschoningsrecht
toegekend aan degene die uit hoofde van beroep of ambt een beroepsgeheim heeft
en aan de verdachte die niet kan worden verplicht voor hemzelf belastende
verklaringen af te leggen. De leden van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer
hebben aanvankelijk het standpunt ingenomen dat het nemo-teneturbeginsel zoals
uitgelegd door het EHRM zich tegen strafbaarstelling zou verzetten, maar na
de toezending van een notitie van mijn ambtsvoorganger over deze problematiek
op 20 december 2001 (kamerstukken II 2001, 28 176, nr. 1) is
door deze leden geen nader standpunt bepaald. Conclusie uit deze notitie is
onder meer dat de strafbaarstelling niet onder de werking van het genoemde
beginsel valt en daarom verenigbaar met het EVRM wordt geacht.De twijfel van de leden van de PvdA-fractie aan de zogenaamde «vrijwilligheid»
bij het maken van de afspraak met de officier van justitie over het afleggen
van een verklaring in ruil voor strafvermindering kan ik evenmin delen. Het
staat de verdachte die een afspraak overweegt om strafvermindering te verkrijgen
vrij zijn procespositie te bepalen; hij wordt daarin bijgestaan door zijn
raadsman. Van een strafvorderlijke dwangpositie kan daarbij naar mijn oordeel
geenszins worden gesproken. De verdachte kan ook besluiten een volledige bekentenis
af te leggen zonder dat hem daarbij voordeel of strafvermindering in het vooruitzicht
wordt gesteld.In verband met het karakter van de zaken waar het maken van een afspraak
aan de orde is (een laatste middel om voldoende bewijs te verkrijgen) is ook
bij de getuige bekend dat zijn rol in het geheel een cruciale is. Uitgangspunt
blijft weliswaar dat naar waarheid verklaren een burgerplicht is, maar erkend
moet worden dat de bestaande dwangmiddelen: gijzeling of vervolging wegens
meineed, niet altijd voldoende zijn om een verklaring te verkrijgen. Anders
dan de leden van de PvdA-fractie menen, gaat het hier niet om een louter civielrechtelijke
overeenkomst waarbij het aan partijen met inachtneming van het beginsel pacta
sunt servanda vrij staat om deze al dan niet na te komen. Laakbaar is in dit
geval dat de getuige welbewust het risico neemt dat het OM een verkeerd oordeel
over de omvang van het beschikbare bewijsmateriaal velt, waarbij het mogelijk
is dat hem strafvermindering is toegekend, die hem niet toekomt. Bovendien
kan de verdediging zo worden geconfronteerd met een vervolging die achteraf
onvoldoende grondslag blijkt te hebben, hetgeen min of meer vergelijkbaar
is met een valse aangifte. Als laatste punt wijs ik erop dat een vervolging
die voor een belangrijk deel is gebaseerd op een met een toezegging verkregen
verklaring die niet op de openbare zitting kan worden getoetst of wordt ingetrokken,
kan uitmonden in een vrijspraak. Als later nieuwe belastende informatie bekend
wordt, stuit een nieuwe vervolging op artikel 68 Wetboek van Strafrecht (ne
bis in idem). Het laakbare gedrag van het niet nakomen van de afspraak verdient
ook strafbaarstelling; de waardering van de ernst daarvan is gerelateerd aan
de strafbaarstelling van het weigeren te voldoen aan de oproeping:
artikel 192, eerste lid, met een strafbedreiging van een half jaar en artikel
188: het doen van valse aangifte met een maximum van een jaar.Het calculeren en speculeren van de getuige die tevens verdachte is, zoals
beschreven door deze leden zal zich wellicht in theorie kunnen voordoen, maar
daarbij moet wel bedacht worden dat hij het niet in de hand heeft wanneer
zijn zaak wordt behandeld. Gestreefd zal worden bij behandeling van zaken
van vergelijkbare zwaarte naar tijdstippen die niet ver uiteenlopen. Het beste
is dat de zaak van de getuige wordt afgedaan, nadat hij zijn verklaring ten
laste van de derde heeft afgelegd.Rechten van de verdedigingDe leden van de PvdA-fractie gaven het uitgangspunt van de Straatsburgse
jurisprudentie inzake artikel 6, derde lid, EVRM correct weer. Alle bewijs
moet in beginsel op de openbare terechtzitting worden gepresenteerd in tegenwoordigheid
van de verdachte, ook al zijn er mogelijkheden voor compenserende maatregelen
in het vooronderzoek met medewerking van de rechter-commissaris. Zij merkten
terecht op dat de verdediging op enig moment in de procedure in de gelegenheid
moet worden gesteld om een getuige te ondervragen, teneinde diens verklaring
te kunnen betwisten en diens betrouwbaarheid aan de orde te stellen.De voorgestelde regeling voldoet aan deze eisen. In het kader van een
gerechtelijk vooronderzoek kan een voorgenomen afspraak aan de rechter-commissaris
ter toetsing worden voorgelegd. Deze beoordeelt eerst of hij de afspraak rechtmatig
oordeelt; daarna kom deze tot stand. Vervolgens hoort de rechter-commissaris
de getuige. Artikel 226j, tweede lid, bepaalt dat de getuige met wie een afspraak
is gemaakt niet tevens kan worden erkend als bedreigde getuige. Het kenmerk
van deze getuige is immers dat deze nooit op de openbare terechtzitting wordt
gehoord. De getuige met wie een afspraak is gemaakt, wordt in beginsel altijd
na zijn verhoor bij de rechter-commissaris nog een keer op de openbare terechtzitting
gehoord. Een verzoek dat door de verdediging daartoe wordt ingediend zal gelet
op de huidige jurisprudentie zonder meer worden gehonoreerd. Een afzonderlijke
bepaling behoeft hiertoe niet in de wet te worden opgenomen, omdat dit al
besloten ligt in het huidige wettelijke systeem.De bepaling van artikel 226j, derde lid, waarnaar deze leden verwezen,
strekt ertoe het moment waarop aan de verdediging mededeling wordt gedaan
van de totstandkoming van de afspraak en de inhoud daarvan gedurende het gerechtelijk
vooronderzoek te kunnen uitstellen, als dat in het belang van het onderzoek
is. Datzelfde geldt voor het gedurende enige tijd verborgen houden van de
identiteit van de getuige. Het voorgaande laat onverlet dat aan de hoofdregel
van artikel 33 Sv onverkort moet worden voldaan: de kennisneming van processtukken
mag de verdachte niet worden onthouden zodra het gerechtelijk vooronderzoek
is gesloten of geëindigd. In het geval dat de kennisgeving op grond van
artikel 226j, derde lid, voor de sluiting van het gerechtelijk vooronderzoek
wordt gedaan, kan de verdachte op grond van artikel 208, eerste lid, aan de
rechter-commissaris opgeven dat de getuige moet worden gehoord. Op grond van
artikel 186a, mogen de raadsman en de verdachte hierbij aanwezig zijn, als
dit niet in strijd is met het belang van het onderzoek. De raadsman mag de
vragen opgeven die hij gesteld wenst te zien.Van belang is dat de getuige op de terechtzitting op naam verklaart en
dat de zittingsrechter zich een eigen oordeel over de deugdelijkheid en betrouwbaarheid
van de getuige en diens verklaring kan vormen. De ondervraging van de getuige
door de verdediging kan daaraan wezenlijk bijdragen.Van strijd met het EVRM kan naar mijn oordeel geen sprake zijn, omdat
geen afbreuk wordt gedaan aan het ondervragingsrecht. Het door de leden van de PvdA-fractie aangehaalde citaat uit de memorie
van toelichting op wetsvoorstel 26 294 «dat de waardering van de
bewijskracht van een dergelijke verklaring, van oudsher opgedragen aan de
rechter, hem bij uitsluiting van anderen toekomt» moet worden gezien
in de context van de discussie over de inherente mogelijkheid van onbetrouwbaarheid
van een met behulp van een toezegging tot strafvermindering verkregen verklaring.
Ik onderschrijf vervolgens, zoals ik hiervoor al deed, de opvatting van deze
leden dat het ondervragen van de getuige door de verdediging wezenlijk kan
bijdragen aan het inzicht van de rechter. De strekking van mijn conclusie
in de memorie van toelichting was overigens dat dergelijke verklaringen niet
per definitie onbetrouwbaar of onbruikbaar moesten worden geacht.Het door deze leden bedoelde verbod op het gebruik van verklaringen van
medeverdachten in gevoegde zaken is in de praktijk aanmerkelijk minder absoluut
gebleken en in sterke mate gerelativeerd: de behandeling van deze zaken wordt
veelal formeel gesplitst met dien verstande dat de behandeling van beide zaken
gelijktijdig plaats vindt. Op deze wijze kunnen verklaringen die worden afgelegd
toch over en weer als bewijsmiddel worden gebruikt.Deze leden stelden er prijs op een uiteenzetting over de positie van de
verdediging in beide wetsvoorstellen te vernemen.Zoals hiervoor al geschetst, wordt aan de rechten van de verdediging door
de voorgestelde procedure in wetsvoorstel 26 294 geen afbreuk gedaan,
zo lang volledige openheid wordt betracht over de inhoud van de gemaakte afspraak,
en de verdediging in de gelegenheid wordt gesteld de getuige vragen te stellen.
De verdachte moet de mogelijkheid hebben om de (on)betrouw-baarheid van de
desbetreffende getuige en het waarheidsgehalte van diens verklaring ten volle
voor het oog van de rechter vanuit zijn optiek te belichten. De eerste mogelijkheid
heeft hij vanaf het moment dat de rechter-commissaris van oordeel is dat het
belang van het onderzoek toelaat, dat hij mededeling doet van de omstandigheid
dat een getuige na een toezegging op grond van artikel 226j, eerste lid, is
gehoord. Hij kan dan in het kader van het gerechtelijk vooronderzoek verzoeken
om deze getuige vragen te stellen. In de tweede plaats zal hij er belang bij
hebben dat de betrokken getuige voor de terechtzitting wordt opgeroepen en
door de rechtbank wordt ondervraagd. Ook de zittingsrechter zal het veelal
noodzakelijk vinden zich een eigen oordeel omtrent de waarde van een dergelijke
getuigenverklaring te vormen.De rechten van de verdediging worden door deze regeling dan ook in het
geheel niet beperkt. Anders dan bij de bijzondere procedure voor het horen
van de bedreigde getuige, is hier geen sprake van een beperking van het ondervragingsrecht
van de verdachte; de identiteit van de getuige met wie een afspraak is gemaakt,
kan niet verborgen blijven. Een ander verschil met de regeling voor de bedreigde
getuige is dat de zittingsrechter die wordt geconfronteerd met de beslissing
van de rechter-commissaris om een bedreigde getuige als zodanig te erkennen,
daarop niet meer kan terugkomen. Volgens dit voorstel heeft het oordeel van
de rechter-commissaris dat de totstandkoming van de afspraak rechtmatig is,
niet het gevolg dat de zittingsrechter daaraan gebonden is. De zittingsrechter
kan tot het oordeel komen dat hij de verklaring uiteindelijk niet als bewijsmiddel
wil bezigen, hetzij omdat hij de afspraak achteraf toch niet rechtmatig vindt,
hetzij omdat hij de verklaring ongeloofwaardig of de getuige onvoldoende betrouwbaar
acht. Uitgangspunt is dat de getuige aan wie een toezegging is gedaan op de
terechtzitting verschijnt; de bedreigde getuige kan alleen door de rechter-commissaris
worden gehoord.In het wetsvoorstel 28 017 is de positie van de verdediging (in de
zin van de verdachte ten laste van wie een verklaring in een andere zaak is
afgelegd) niet in het geding. Voor zover het gaat om de verdachte van overtreding van artikel 192, tweede lid, Sr. verwijs ik naar mijn
eerdere antwoorden op de vragen van deze leden over de merites van de strafbaarstelling
en de vrijheid die deze leden zagen om steeds naar eigen inzicht te getuigen.Vervangen gevangenisstraf door geldboeteDe leden van de PvdA-fractie zien in de mogelijkheid van omzetting van
de toegezegde strafvermindering van maximaal de helft van de op te leggen
gevangenisstraf in een geldboete, bedoeld in artikel 44b, tweede lid, een
mogelijkheid tot bevoordeling van de vermogende getuige. Deze zou het geld
immers gemakkelijk(er) kunnen betalen uit door misdrijf verkregen gelden en
aldus gevangenisstraf kunnen ontgaan.Met deze redenering miskennen deze leden dat de rechter een eigen verantwoordelijkheid
heeft voor de strafoplegging. De strafvermindering en de daarvoor in aanmerking
komende modaliteit zal worden gevorderd door de officier van justitie. Of
deze eis door de rechter wordt gevolgd staat echter ter beoordeling van de
rechter die deze niet behoeft te volgen. Hij kan rekening houden met de gemaakte
afspraak, maar zal datzelfde doen met de persoon van de verdachte en de ernst
van het feit. Om deze reden heeft mijn ambtsvoorganger zich ook terecht verzet
tegen een amendement van het toenmalige kamerlid Van Oven dat ertoe strekte
een verplichting op te nemen voor de rechter om de toegezegde strafvermindering
te verdisconteren in de strafmaat (Kamerstukken II 2000/01, 26 294, nr.
34). Dit amendement is verworpen.Ik hoop de vragen en de opmerkingen uit het Voorlopig Verslag met het
voorgaande voldoende te hebben beantwoord.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20042005-26294-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl