Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting; Brief van de Minister van Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134168
 2008-2009
 
 24 515
 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting
 
 
 
 
 Nr. 
 157
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 25 augustus 2009
 
 Flitskredieten vragen al geruime tijd aandacht. Flitskredieten zijn kredieten
met een korte looptijd (doorgaans minder dan een maand). Veel van deze kredieten
kunnen per internet of zelfs per sms aangevraagd worden. Sinds een aantal
jaren worden deze kredieten ook in Nederland aangeboden. Het parlement maar
ook de media volgt de afgelopen jaren de ontwikkelingen op de Nederlandse
markt voor flitskredieten op de voet.
 
 Het kabinet heeft in relatie tot flitskredieten al aangekondigd een maximumkredietvergoeding  te willen toepassen op deze kredieten. Daarbij is aangegeven dat eerst een onafhankelijk onderzoeksbureau
onderzoek zou doen naar de opbrengsten- en kostenopbouw van flitskredieten
om tot een zorgvuldige vaststelling van het percentage te komen. Naar aanleiding
hiervan is door onderzoeksbureau Research voor beleid onderzoek gedaan naar
(de aanbieders van) flitskrediet. Dit onderzoek bied ik u bijgevoegd aan.
 
 In deze brief wordt eerst toegelicht welke regelgeving nu van toepassing
is op flitskredieten en andere consumptieve kredieten. Vervolgens worden de
gevolgen van de richtlijn consumentenkrediet voor flitskredieten toegelicht
en worden de hoofdpunten uit het onderzoek van Research voor beleid weergegeven.
Tot slot gaat de conclusie in op de toepassing van de maximumkredietvergoeding
op flitskredieten.
 Regelgeving (flits)kredieten
 Flitskredieten vallen op dit moment niet onder het financiële toezicht
van de Wet op het financieel toezicht (Wft). Van oudsher kent de wetgeving
op het gebied van kredieten een uitzondering voor kredieten die binnen drie
maanden moeten worden afgelost. Deze uitzondering was zelfs al onderdeel van
Wet op het afbetalingsstelsel 1961. De doelstelling van deze grens was om
kortdurend betalingsuitstel, zoals dat werd verleend door detailhandel en
zelfstandig beroepsbeoefenaren buiten de regels te laten vallen. 
 
 Voor kredieten die wel onder de Wft vallen, geldt een aantal regels. Doelstelling
van die regels is het voorkomen van overkreditering. Dit word ten eerste gewaarborgd
door te zorgen dat de inhoud en gevolgen van deze producten voor de consument
transparant zijn. De consument kan dan goed geïnformeerd een beslissing
nemen over het al dan niet nemen van een krediet gegeven zijn persoonlijke
wensen en situatie. Op dit punt gelden bijvoorbeeld regels voor kredietreclame
en regels voor de inhoud van de kredietovereenkomst. Ten tweede zijn er regels
met betrekking tot consumptief krediet in het kader van de bescherming van
consumenten. Voorbeelden hiervan zijn de eis dat een aanbieder de kredietwaardigheid
van een consument moet toetsen, maar ook de eis dat de aanbieder geen kredietvergoeding
mag vragen die hoger is dan de maximumkredietvergoeding. De maximale kredietvergoeding
per jaar voor kredieten die wel onder de Wft vallen is de wettelijke rente
plus 12% (dus sinds 1 juli 2009 16% in totaal). Boven die
16% mogen geen rente of kosten in rekening worden gebracht. Het maakt
dus niet uit onder welke naam rente of kosten in rekening worden gebracht,
ook bijvoorbeeld behandelkosten vallen onder dit maximum. Ook wordt er geen
onderscheid gemaakt tussen verschillende kredieten qua omvang of duur: dezelfde
maximumkredietvergoeding geldt voor alle consumptieve kredieten die onder
de Wft vallen.
 Richtlijn consumentenkrediet
 Per 11 juni 2010 moet de richtlijn consumentenkrediet zijn geïmplementeerd in nationale wetgeving. Het wetsvoorstel
zal binnenkort ter advisering aan de Raad van State worden voorgelegd. Deze
implementatie betekent voor flitskredieten dat zij onder dezelfde regels zullen
vallen als andere kredieten.
 
 De richtlijn consumentenkrediet bevat regels die betrekking hebben op
de relatie tussen de aanbieder van krediet en de consument. Het betreft onder
andere regels inzake kredietreclame, informatieverstrekking, de beoordeling
van de kredietwaardigheid en de inhoud van de kredietovereenkomst. Alle kredieten
(dus ook flitskredieten) die onder de werkingssfeer van de (geïmplementeerde)
richtlijn vallen moeten met ingang van 11 juni 2010 aan deze voorwaarden
voldoen.
 
 Door de richtlijn consumentenkrediet moeten aanbieders van flitskrediet
hun leningen dus sowieso flink transparanter maken. Zo moeten ze bijvoorbeeld
vóór het aangaan van het krediet het (vaak forse) jaarlijkse
kostenpercentage inzichtelijk maken. Ook krijgen ze meer verplichtingen zoals
het uitvoeren van een kredietwaardigheidstoets.
 
 De richtlijn consumentenkrediet laat de lidstaten echter de ruimte om
al dan niet een maximumkredietvergoeding toe te passen. Zoals aangegeven kent
Nederland al een maximumkredietvergoeding. Het onderzoek van Research voor
beleid is bedoeld om tot een zorgvuldige vaststelling van de maximumkredietvergoeding
voor kredieten korter dan één maand te komen.
 Onderzoek ’Onderbouwing van een maximale vergoeding
voor flitskrediet’
 Het onderzoek van Research voor beleid biedt onder andere een internationaal
perspectief op flitskredieten. In landen als de Verenigde Staten en het Verenigd
Koninkrijk maar ook Scandinavische en Oost-Europese landen bestaat het fenomeen
flitskrediet (of pay-day-loan) namelijk al langer. In een aantal van die landen
zijn roodstandmogelijkheden en reguliere leningen moeilijk te krijgen. In
de andere landen waar flitskredieten voorkomen, bestaan ook zorgen
over de effecten van dergelijke kredietverlening. De tendens is ook in die
landen dat de bescherming van de consument steeds meer prioriteit krijgt boven
de commerciële belangen van aanbieders.
 
 In Nederland worden op jaarbasis circa 25 000 flitskredieten verstrekt.
De totale leensom op jaarbasis bedraagt ongeveer 6 miljoen euro, met een gemiddelde
leensom van 230 euro per krediet. De gemiddelde looptijd bedraagt 24 dagen.
Gemiddeld zijn de aanvragers tussen de 25 en 40 jaar. Richting het onderzoeksbureau
hebben de kredietverstrekkers aangegeven dat de aanvragers zeer divers zijn.
Wel is daarbij bekend dat veel aanvragen komen uit postcodegebieden met minder
hoge kredietwaardigheidscores. De meeste aanbieders geven pas weer een flitskrediet
wanneer het vorige flitskrediet is afgelost. Vanwege het bestaan van meerdere
aanbieders op de Nederlandse markt, is het echter wel mogelijk om een krediet
bij de ene aanbieder af te lossen met een krediet bij een andere aanbieder.
 
 Verder gaat het onderzoek van Research voor beleid vooral in op de kosten-
en opbrengstenstructuur van de aanbieders van flitskredieten op de Nederlandse
markt. In de zomer van 2007 begaf de eerste aanbieder zich op de Nederlandse
markt, sindsdien zijn er nog vijf aanbieders bijgekomen. De kosten van de
verschillende aanbieders zijn op dit moment verhoudingsgewijs erg hoog. Dit
heeft waarschijnlijk te maken met de opstartfase waarin de meeste bedrijven
zich nog bevinden.
 
 Research voor beleid heeft verschillende scenario’s bekeken voor
de toepassing van een maximale kredietvergoeding op de flitskredieten die
op dit moment op de Nederlandse markt worden aangeboden. Belangrijke conclusie
daaruit is dat de huidige kostenstructuur van de aanbieders op de Nederlandse
markt het naar alle waarschijnlijkheid niet rendabel mogelijk maakt om de
jaarlijkse maximumkredietvergoeding toe te passen en op dezelfde manier hun
huidige producten te blijven aanbieden. Een andere belangrijke conclusie ziet
op de kredietvergoeding die de huidige aanbieders zouden moeten mogen vragen
om in ieder geval break-even te bereiken. Daarvoor is onderzocht welke kredietvergoeding
toegepast zou moeten worden om de huidige gemiddelde aanbieder van flitskrediet
in Nederland op langere termijn (na de startfase waarin de bedrijven zich
nu bevinden) break-even te laten bereiken. Break-even wordt pas bereikt wanneer
per gemiddeld krediet (met een looptijd van enkele weken) 16% vergoeding
in rekening gebracht zou kunnen worden.
 
 De 16% voor een krediet van enkele weken, is op jaarbasis een kredietvergoeding
van bijna 600%. Wanneer er dus voor gekozen zou worden om te werken
met verschillende maximale kredietvergoedingen voor kredieten met verschillende
looptijden en het commerciële belang van de huidige aanbieders op de
flitskredietenmarkt prioriteit zou krijgen, zou bij kredieten met een looptijd
tot één maand een jaarlijkse maximale kredietvergoeding van
circa 600% moeten gelden (en zelfs dan zal een deel van de aanbieders
volgens het onderzoek verlies leiden). Daarbij is ook relevant dat één
percentage maximumkredietvergoeding voor consumenten en toezichthouder het
meest transparant is.
 Conclusie
 Aanbieders van flitskredieten geven aan dat hun clientèle divers
is. Het is echter zeer aannemelijk dat een belangrijk deel van de consumenten
die nu gebruik maken van flitskrediet dat doet omdat er niet op een andere
manier een krediet kan worden verkregen (bijvoorbeeld doordat roodstandmogelijkheden
zijn uitgeput). Hoewel de omvang van flitskredieten te klein is
om alleen door een flitskrediet problematische schulden te veroorzaken, kan
flitskrediet juist in schrijnende gevallen de problematiek wel flink verergeren.
Ik streef er daarom naar om met ingang van 11 juni 2010 alle consumptieve
kredieten en dus ook flitskredieten onder de maximumkredietvergoeding van
12% plus wettelijke rente (sinds 1 juli 2009 4%) te laten
vallen. In de afweging tussen bescherming van (financieel kwetsbare) consumenten
en het belang van een vrije markt voor dergelijke producten, heeft mijns inziens
het belang van de consument voorrang. Hierbij is ook van belang dat er in
Nederland alternatieven zijn voor dergelijke leningen in de vorm van roodstandfaciliteiten
waarop de maximale kredietvergoeding ook van toepassing wordt (en waar die
nu ook al wordt toegepast). Het zou hoogst merkwaardig zijn als kwetsbare
consumenten die in een dusdanige financiële situatie zitten dat ze hun
gehele roodstandfaciliteit benutten tegen maximaal 16% kredietvergoeding
per jaar, daarna zouden zijn aangewezen op flitskrediet tegen bijna 600%
kredietvergoeding per jaar.
 
 Dit betekent uiteraard niet dat flitskredieten niet meer mogen worden
aangeboden op de Nederlandse markt. Wel betekent dit dat bedrijven die flitskredieten
willen aanbieden op de Nederlandse markt hun producten en bedrijfsvoering
zullen moeten aanpassen aan de straks geldende regels.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 
 
 
 
 Voor het verstrekken van consumptief krediet met een looptijd vanaf drie
maanden mag in Nederland maximaal een vergoeding van 12% plus de wettelijke
rente gevraagd worden.
 
 
 Kamerstukken II 2007–2008, 24 515, nr. 140, blz. 10.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Richtlijn nr. 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april
2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van Richtlijn
87/102/EEG van de Raad (PbEU L 133/66).
 
 
 De richtlijn biedt wel nog de mogelijkheid om kredieten met een looptijd
korter dan drie maanden uit te zonderen, maar deze mogelijkheid geldt alleen
voor kredieten met onbetekenende kosten en daarvan is bij flitskredieten geen
sprake. Bijvoorbeeld in het geval van koop op rekening of afbetaling kan de
aanbieder van deze regeling (detailhandel en zelfstandig beroepsbeoefenaren)
wel gebruik maken van deze uitzondering, wanneer zij slechts onbetekenende
kosten in rekening brengen.