Gezondheid en milieu; Notitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28089, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

20-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28089 nr. 1

09-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamGEZONDHEID EN MILIEUOpmaat voor een beleidsversterkingInhoudsopgave SamenvattingHOOFDSTUK 1 INLEIDINGAanleidingDoelstellingNational Environmental Health Action Plan (NEHAP)ProbleemanalyseBeleidsactiesHOOFDSTUK 2 GEZONDHEID EN MILIEU IN PERSPECTIEF2.1 Inleiding2.2 Milieufactoren die kwantificeerbare gezondheidseffecten
veroorzakenBuitenluchtProbleemBeleidBinnenmilieuProbleemBeleidGeluidProbleemBeleid2.3 Milieufactoren die gezondheidseffecten veroorzaken
die moeilijk te kwantificeren zijnGevaren en risico's van stoffenProbleemBeleidExterne veiligheidProbleemBeleidVoedselveiligheidProbleemBeleidKwaliteit van de leefomgevingProbleemBeleidWaterProbleemBeleidOpeenstapeling van uiteenlopende bedreigingenProbleemBeleid2.4 Milieufactoren die mogelijk gezondheidseffecten veroorzakenBiotechnologieProbleemBeleidElektromagnetische veldenProbleemBeleidBiologische risico'sProbleemBeleidGeurProbleemBeleidBodemProbleemBeleid2.5 De beleving van de relatie milieufactoren en gezondheidseffecten
door de burger2.6 Lokaal gezondheidsbeleid en milieuProbleemBeleidInvulling basistaak medische milieukundeProbleemBeleidGezonde stedenProbleemBeleidStaatstoezicht op de Volksgezondheid bij milieu-incidenten
en rampenProbleemBeleidHOOFDSTUK 3 CONTOUREN VAN DE BELEIDSVERSTERKING GEZONDHEID
EN MILIEU3.1 Inleiding3.2 Versterking lokaal gezondheids- en milieubeleidMedisch milieukundige zorg krachtens de Wet op de Collectieve
preventieMeer aandacht voor gezondheid en milieu in beleidsplannenDeskundigheidsbevorderingGezondheidsmonitorBurgerparticipatie3.3 OnderzoeksprogrammaOnderzoek om gezondheidseffecten beter te kwantificeren.Onderzoek gericht op het eerder signaleren van risico'sOnderzoek naar de risicobeleving door de bevolkingVerbeteren kennisinfrastructuur.3.4 RisicocommunicatieVerbetering risicocommunicatie op landelijk niveauVerbetering risicocommunicatie op lokaal niveau3.5 Samenhang met andere beleidsterreinen3.6 Opmaat voor de beleidsversterkingVersterking lokaal milieu- en gezondheidsbeleidBeleidsprogramma Milieu en GezondheidBIJLAGE 1 Samenvatting Milieu en Gezondheid 2001: Overzicht van
risico's, doelen en beleid, TNO Preventie en Gezondheid, oktober 2001.BIJLAGE 2 Relevante passages Milieu en gezondheid uit het NMP4Hoofdstuk 2.4 NMP4 Milieuprobleem 4: bedreigingen van
de gezondheidGevaren en risico's van stoffenVoedselveiligheidBiotechnologieBiologische risico'sGezondheid en verkeer en vervoerWaterkwaliteitStralingOpeenstapeling van bedreigingenHoofdstuk 10.4 NMP4 Beleidsprogramma milieu en gezondheidVerschillende soorten risico's en de daarbij behorende
aanpakRisico's die te voorzien, in zekere mate te beheersen
en eventueel te voorkomen zijnRisico's die te voorzien, moeilijk te beheersen en soms
niet te voorkomen zijnRisico's die niet te voorzien, moeilijk te beheersen en
nauwelijks te voorkomen zijnCombinatierisico'sBeleidsprogramma Milieu en GezondheidOnderzoekprogramma Milieu en GezondheidRisico's eerder signalerenRisicocommunicatieToetsen gezondheidseffecten beleidsplannenOpstellen van een NEHAP
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28089Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 99 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 089Gezondheid en milieunr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 november 2001In vervolg op de motie Hermann en Van Vliet (26 800 XVI, nr. 30)
heb ik u het rapport Grensvlakken van milieu en volksgezondheid gezonden.
Dit rapport heeft een aantal mogelijkheden geïnventariseerd op het grensvlak
van milieu en gezondheid die via een versterkte samenwerking tussen VROM en
VWS kunnen worden benut. Met de minister van VROM ben ik nagegaan op welke
manier hier uitvoering aan gegeven kan worden. Bijgaand bied ik u, mede namens
de minister van VROM, de notitie aan waarin dit wordt uitgewerkt. Tevens treft
u als achtergrondinformatie het rapport van TNO-Preventie en Gezondheid «Milieu
en Gezondheid 2001: Overzicht van risico's, doelen en beleid»1. De notitie betreft mede een standpunt op het advies
van de Gezondheidsraad «Ongerustheid over lokale milieufactoren».
De handreikingen van de Gezondheidsraad onderschrijven wij. De versterking
van het beleid op het snijvlak van milieu en gezondheid moet mede bewerkstelligen
dat overheden adequater omgaan met mogelijke relaties tussen milieufactoren
en gezondheidseffecten. Het NMP4 kondigt een beleidsprogramma milieu en gezondheid
aan. De notitie geeft de inzet voor het beleidsprogramma aan en is gericht
op een integrale en fundamentele aanpak van de problematiek.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-Eilers GEZONDHEID EN MILIEUOpmaat voor een beleidsversterkingInhoudsopgave  Samenvatting3         Hoofdstuk 1Inleiding4   Hoofdstuk 2Gezondheid en Milieu in perspectief62.1 Inleiding6 2.2Milieufactoren die kwantificeerbare
gezondheidseffecten veroorzaken7 2.3 Milieufactoren die gezondheidseffecten
veroorzaken die moeilijk te kwantificeren zijn8 2.4Milieufactoren die mogelijk gezondheidseffecten
veroorzaken102.5 De beleving van de relatie milieufactoren
en gezondheidseffecten door de burger12 2.6 Lokaal gezondheidsbeleid en milieu13    Hoofdstuk 3Contouren van de beleidsversterking Gezondheid en Milieu163.1 Inleiding16 3.2 Versterking lokaal gezondheids-
en milieubeleid16 3.3Onderzoeksprogramma18 3.4 Risicocommunicatie193.5 Samenhang met andere beleidsterreinen20 3.6Opmaat voor de beleidsversterking21    Bijlage 1Samenvatting Milieu en Gezondheid
2001: Overzicht van risico's, doelen en beleid, TNO Preventie en Gezondheid,
oktober 2001. Bijlage 2Relevante passages Milieu
en Gezondheid uit het NMP4. SamenvattingHet is de taak van de overheid om – waar mogelijk – te zorgen
voor een veilige en gezonde leefomgeving. Tal van milieufactoren kunnen de
kwaliteit van onze leefomgeving negatief beïnvloeden. Deze notitie heeft
als doel om aan te geven hoe het gezondheidsverlies ten gevolge van milieufactoren
kan worden teruggedrongen. Bekende milieuproblemen en het reeds ingezette
beleid worden in de notitie beschreven. Daarnaast geeft de notitie aan waar
het beleid geïntensiveerd zal worden.Om verdere gezondheidswinst te bewerkstelligen wordt zowel ingezet op
een verbetering van het algemene beleid als van het lokale beleid. Op nationaal
niveau is meer aandacht nodig voor de samenhang en verbreding van het onderwerp
gezondheid en milieu. Het vroegtijdig signaleren en monitoren van mogelijke
knelpunten op het terrein van gezondheid en milieu is van groot belang. Voor
oplossen van knelpunten en incidenten op lokaal niveau is een goede samenwerking
tussen de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD'en) en Milieudiensten noodzakelijk.
Daarnaast kan structurele aandacht voor gezondheidsaspecten in relatie tot
milieu in de lokale beleidsontwikkeling leiden tot een meer anticiperend gezondheids-
en milieubeleid. De Rijksoverheid kan hier een organiserende en faciliterende
rol spelen. Verbetering van de communicatie met de bevolking is een onderwerp
dat zowel op lokaal als nationaal niveau aandacht nodig heeft.Ongeveer 2–5% van het gezondheidsverlies in Nederland is toe te
schrijven aan milieufactoren. De belangrijkste oorzaken voor gezondheidsverlies
zijn de verontreiniging van de buitenlucht met fijn stof en ozon, ernstige
geluidshinder door verkeer en verontreiniging van het binnenmilieu met radon,
fijn stof (tabaksrook) en allergene «vochtminnende» biologische
agentia (huisstofmijt, schimmel). Van verschillende milieufactoren zijn de
gezondheidseffecten moeilijk te kwantificeren, zoals risico's van stoffen,
externe veiligheid, voedselveiligheid en opeenstapeling van uiteenlopende
bedreigingen. Tenslotte is er sprake van milieufactoren die mogelijk gezondheidseffecten
kunnen veroorzaken, onder ander biotechnologie, elektromagnetische velden
en biologische risico's. De beleving van de relatie tussen milieufactoren
en gezondheidseffecten door de burger is een niet te verwaarlozen aspect in
het optreden van ongewenste gezondheidseffecten.Deze notitie is een opmaat voor de beleidsversterking gezondheid en milieu.
De effecten van veel milieuproblemen uiten zich vooral op lokaal niveau. Het
lokale beleid wordt daarom versterkt door het stimuleren van aandacht voor
de relatie tussen gezondheid en milieu op bestuurlijk niveau en versterking
van de uitvoering door GGD'en. Ook start een onderzoeksprogramma gericht op
het beter signaleren en identificeren van risico's en het kwantificeren van
nog onvoldoende bekende effecten van milieufactoren. De risicocommunicatie
zal worden verbeterd. Daarnaast maakt het beleidsprogramma de samenhang met
andere beleidsterreinen zichtbaar.Het NMP4-beleidsprogramma «Milieu en Gezondheid» is onderdeel
van de beleidsversterking beschreven in deze notitie. De nadere invulling
van het NMP4-beleidsprogramma zal in het voorjaar van 2002 aan de Tweede Kamer
worden aangeboden. HOOFDSTUK 1 INLEIDINGAanleidingAanleiding voor deze notitie is de wens van de Ministers van VWS en VROM
om een betere afstemming van de beleidsterreinen Gezondheid en Milieu te realiseren.
Verschillende malen is de Tweede Kamer reeds over dit onderwerp geïnformeerd,
onder andere met het rapport «Grensvlakken van milieu en volksgezondheid:
notitie over kansrijke beleidsmogelijkheden» van Prof. Cramer1 en het advies van de Gezondheidsraad «Ongerustheid
over lokale milieufactoren»2. TNO heeft
in opdracht van de Ministeries van VWS en VROM een overzicht gemaakt van de
risico's, doelen en beleid ten aanzien van Gezondheid en Milieu3. Dit rapport wordt tegelijk met deze notitie aan de Tweede Kamer aangeboden.
In bijlage 1 is de samenvatting van het TNO rapport opgenomen. De aanbevelingen
uit de verschillende rapporten vormen samen met het vierde Nationaal Milieubeleidsplan
(NMP4)4 de basis van deze notitie.In het recent aan de Tweede Kamer aangeboden NMP4 is duidelijk gemaakt
dat ook Nederland, bij ongewijzigd beleid, op termijn geconfronteerd kan worden
met gezondheidsproblemen die nu nog niet (goed) zichtbaar zijn. Daarnaast
signaleert NMP4 dat de veiligheid voor de bevolking en de kwaliteit van de
leefomgeving dreigen af te nemen. Om de huidige en mogelijke toekomstige knelpunten
het hoofd te bieden zijn in het NMP4 een viertal vernieuwingen van beleidsvelden,
waaronder de beleidsvernieuwing Milieu en Gezondheid, en een drietal beleidstransities
aangekondigd.Versterking van de collectieve preventie is een van de aandachtspunten
in de versterking van het gezondheidsbeleid. Dit biedt het kader voor versterking
van het lokale milieu- en gezondheidsbeleid. De versterking is gericht op
meer samenhang tussen het landelijke en lokale beleid en versterking van de
uitvoering op lokaal niveau.DoelstellingDeze notitie is de opmaat voor de beleidsversterking «Gezondheid
en Milieu» die er op gericht is om het NMP4-beleidsprogramma «Milieu
en Gezondheid» vorm te geven maar ook om het nationale en lokale gezondheids-
en milieubeleid te versterken. Tevens wordt in de beleidsversterking de samenhang
tussen gezondheidsbeleid en milieubeleid, waaronder de verschillende beleidsvernieuwingen
uit het NMP4, zichtbaar gemaakt.De beleidsversterking heeft als doel het verder terugdringen van gezondheidseffecten
ten gevolge van milieufactoren en het bevorderen van de kwaliteit van de fysieke
leefomgeving. Belangrijk aandachtspunt hierbij is meer aandacht voor de samenhang
en verbreding van het onderwerp gezondheid en milieu op nationaal en lokaal
niveau. De overheid wil met deze beleidsversterking de (risico-) communicatie
met de bevolking en de participatie van burgers bij dit beleidsveld verbeteren.National Environmental Health Action Plan (NEHAP)Met deze notitie inclusief de relevante passages uit het NMP4 (zie bijlage
2) geeft het kabinet een voor Nederland passende invulling aan de internationale
verplichting om een NEHAP op te stellen. ProbleemanalyseHet milieu is in Nederland de afgelopen decennia schoner geworden en ook
de leefomgeving is veiliger geworden. Niettemin ervaart de burger sterke verbanden
tussen milieuproblemen en overlast, klachten en daadwerkelijke gezondheidsproblemen.
Nog steeds zijn milieuproblemen aan te wijzen die zorgen voor ongewenste effecten
op de gezondheid. Het RIVM geeft in zijn recente milieuverkenningen aan dat
2–5% van het gezondheidsverlies in Nederland toe te schrijven is aan
(bekende en onbekende) milieufactoren. Kwetsbare groepen (kinderen, ouderen)
en mensen die in gebieden wonen waar verschillende milieufactoren de leefomgeving
negatief beïnvloeden, lopen een groter risico op gezondheidsverlies door
milieufactoren. Voorbeelden van bekende milieuproblemen zijn: grootschalige
luchtverontreiniging (onder andere door fijn stof en ozon), geluidhinder door
het verkeer, verontreinigingen in het binnenmilieu van woningen (onder andere
vocht en radongas).In het NMP4 is de relatie tussen Gezondheid en Milieu benaderd vanuit
het perspectief van de mogelijke aanpak van de diverse risico's. Genoemd werden:– Risico's die te voorzien, in zekere mate te beheersen en eventueel
te voorkomen zijn;– Risico's die te voorzien, moeilijk te beheersen en soms niet te
voorkomen zijn;– Risico's die niet te voorzien, moeilijk te beheersen en nauwelijks
te voorkomen zijn.In deze notitie wordt de relatie Gezondheid en Milieu benaderd vanuit
een andere invalshoek. De in het NMP4 gesignaleerde milieufactoren, aangevuld
met inzichten uit het eerder genoemde TNO rapport, zijn gerangschikt op basis
van de mate waarin de ongewenste effecten op de gezondheid van de milieufactoren
te kwantificeren zijn:– Milieufactoren die kwantificeerbare gezondheidseffecten veroorzaken;– Milieufactoren die gezondheidseffecten veroorzaken die moeilijk
te kwantificeren zijn;– Milieufactoren die mogelijk gezondheidseffecten kunnen veroorzaken;– De beleving van de relatie milieufactoren en gezondheidseffecten
door de burger.In hoofdstuk 2 van deze notitie wordt deze probleemanalyse nader uitgewerkt.BeleidsactiesIn het NMP4 worden de hierboven geschetste milieufactoren die van invloed
(kunnen) zijn op de gezondheid ondergebracht in een viertal beleidsvernieuwingen.1. De risico's van stoffen dienen door de ontwikkeling en uitvoering van
een nieuw stoffenbeleid beheerst te worden. De vernieuwing van het stoffenbeleid
moet zorgen voor een zodanig veilig gebruik van stoffen dat mens en milieu
geen, of verwaarloosbare, risico's lopen. Het nieuwe stoffenbeleid staat beschreven
in de Strategienota Omgaan Met Stoffen (SOMS)1.
Over de uitvoering van het nieuwe stoffenbeleid zal binnenkort een tussenstand
gerapporteerd worden (december 2001).2. De veiligheid van inrichtingen, vervoer gevaarlijke stoffen en luchthavens
wordt gegarandeerd door een adequate vernieuwing van het externe veiligheidsbeleid.3. De vernieuwing van het milieubeleid voor de leefomgeving moet leiden
tot een adequate aanpak van lokale luchtverontreiniging (onder andere fijn
stof) en geluidsoverlast.4. De beleidsvernieuwing milieu en gezondheid richt zich tenslotte op voedselveiligheid, (elektromagnetische) straling, biotechnologie,
binnenmilieu, biologische risico's en de opeenstapeling van milieufactoren.In hoofdstuk 3 van deze notitie zijn de contouren van de beleidsversterking
«Gezondheid en Milieu» weergegeven.HOOFDSTUK 2 GEZONDHEID EN MILIEU IN PERSPECTIEF2.1 InleidingIn dit hoofdstuk zijn de milieufactoren die ongewenste effecten op de
gezondheid (kunnen) veroorzaken overgenomen uit het TNO rapport. Het TNO rapport
beschrijft naast de hierna genoemde milieufactoren ook de gezondheidseffecten
van verkeersongevallen en ongevallen in de privé-sfeer, deze factoren
vallen buiten de reikwijdte van deze notitie.De milieufactoren zijn gerangschikt naar de maat waarin deze te kwantificeren
zijn. Eerst worden onder 2.2 de milieufactoren genoemd die goed kwantificeerbare
gezondheidseffecten in Nederland veroorzaken (radon, fijn stof, UV-straling,
geluid). Vervolgens staan in paragraaf 2.3 de milieufactoren die gezondheidseffecten
veroorzaken die moeilijk te kwantificeren zijn (gevaren en risico's van stoffen,
externe veiligheid, voedselveiligheid, kwaliteit van de leefomgeving, water
en opeenstapeling van uiteenlopende bedreigingen). Daarna worden de milieufactoren
beschreven die mogelijke gezondheidseffecten kunnen veroorzaken, onder andere
biotechnologie, elektromagnetische velden en biologische risico's. In zijn
totaliteit is ongeveer 2–5% van het gezondheidsverlies in Nederland
toe te schrijven aan deze milieufactoren.De beleving van de relatie tussen milieufactoren en gezondheidseffecten
door de burger is een aspect dat van belang is bij alle hierboven genoemde
factoren. Vele milieufactoren zijn wellicht geen milieuprobleem en veroorzaken
evenmin ongewenste gezondheidseffecten desondanks ontstaat regelmatig ongerustheid
over lokale milieufactoren. De burger ervaart sterke verbanden tussen milieufactoren
en overlast, klachten en daadwerkelijke gezondheidsproblemen. Deze, wellicht
toenemende, zorg om een goede leefomgeving wordt dan ook als een maatschappelijk
probleem gezien dat moet worden aangepakt. Deze notitie is hiertoe een aanzet.Gezondheidseffecten door milieufactoren kunnen nooit helemaal worden uitgesloten.
Verschillende risico's zijn inherent aan de moderne samenleving en kunnen
alleen tegen hele hoge maatschappelijke kosten sterk worden gereduceerd, bijvoorbeeld
een verbod op dieselmotoren om luchtkwaliteit te verbeteren. De beleidsintensivering
Gezondheid en Milieu is er op gericht om de gezondheidseffecten binnen de
maatschappelijke speelruimte zo veel mogelijk te reduceren.Verbetering van de communicatie, zowel door de rijksoverheid als door
lokale overheden, met de bevolking over de (mogelijke) gezondheidseffecten
is een belangrijke doelstelling van de beleidsversterking. In hoofdstuk 3
komen een aantal mogelijkheden hiervoor aan bod. De diverse milieufactoren
vragen om een verschillende manier van communicatie met burgers. 2.2 Milieufactoren die kwantificeerbare gezondheidseffecten
veroorzakenBuitenluchtProbleemDe huidige luchtverontreiniging leidt tot omvangrijke gezondheidseffecten.
Enige honderdduizenden personen hebben gezondheidsschade, variërend van
ééndaagse vermindering van de longfunctie tot kanker. Blootstelling
aan ozon en fijn stof leidt jaarlijks tot enige duizenden sterfgevallen en
ziekenhuisopnames. Tevens zijn jaarlijks tientallen sterfgevallen als gevolg
van kanker veroorzaakt door verontreiniging van de buitenlucht met kankerverwekkende
stoffen zoals benzeen en PAK's te verwachten.UV-straling van zonlicht veroorzaakt ernstige gezondheidseffecten. De
uitstoot van stoffen heeft de ozonlaag zodanig aangetast dat zijn bescherming
tegen UV-straling is afgenomen. Dit is een oorzaak van de verhoogde incidentie
van kanker die ondanks de internationale beleidsinspanningen van afgelopen
jaren tot tenminste 2040 zal voortduren. De gezondheidseffecten veroorzaakt
door UV-straling worden geschat op 150–350 gevallen van huidkanker en
enkele sterfgevallen per jaar.BeleidDe bestaande doelstellingen voor met name fijn stof en ozon, zoals in
het NMP4 geformuleerd, voor 2010 zijn onvoldoende om deze gezondheidseffecten
te voorkomen.De milieukwaliteitsdoelstellingen voor 2010 voor onder andere de prioritaire
stoffen benzeen en PAK's worden volgens de huidige prognoses niet gehaald.
Het aantal sterfgevallen zal evenwel, als gevolg van gereduceerde emissies,
sterk afnemen.BinnenmilieuProbleemDe kwaliteit van het binnenmilieu (zoals woningen, huizen, kantoren, scholen,
kinderdagverblijven, winkels) is van grote invloed op de gezondheid omdat
gemiddeld 85% van de dag in gebouwen wordt doorgebracht waarvan ongeveer 70%
in woningen. Een scala aan ongewenste effecten op de gezondheid, allergieën,
cara, kanker, heeft te maken met de kwaliteit van het binnenmilieu die onder
andere beïnvloed wordt door de toegepaste isolatie tegen energieverlies
en geluidsbronnen buitenshuis, de ventilatie en bewonersgedrag en het voorkomen
van vocht, radon, allergenen, stank, asbest en andere stoffen.Zo veroorzaakt radon uit bouwmaterialen, mede in combinatie met verontreinigde
binnenlucht per jaar naar schatting 800 sterfgevallen door longkanker. Voor
honderdduizenden mensen verergeren de cara klachten door een slechte kwaliteit
van het binnenmilieu.BeleidOm de stijgende trend in blootstelling aan radonstraling te doorbreken
is voor nieuwe woningen een Stralings Prestatie Norm (SPN) ontwikkeld, welke
in 2002 via een aanpassing van het Bouwbesluit wordt geïmplementeerd.
Verder zullen bewoners door voorlichting bewust worden gemaakt van het belang
om een bepaald minimum niveau aan ventilatie te realiseren ten behoeve van
een gezond binnenklimaat.Het stoffen- en productenbeleid richt zich mede op terugdringen van de emissie van stoffen (waaronder vluchtige organische stoffen) in het
binnenmilieu.In het kader van het asbestbeleid wordt met grote inspanning getracht
asbest uit het leefmilieu te verwijderen.Ondanks genoemde maatregelen, die voortvloeien uit het in gang gezette
beleid, zullen gezondheidseffecten door een slechte kwaliteit van het binnenmilieu
de komende jaren blijven optreden.GeluidProbleemIn Nederland komen, ondanks alle tot nu toe getroffen maatregelen, nog
steeds geluidsniveaus voor waarbij de gezondheid van mensen in het geding
is of een onleefbare situatie bestaat. Elf procent van de bevolking wordt
geconfronteerd met ernstige slaapverstoring, 80 000 mensen hebben te
hoge bloeddruk en 4000 extra ziekenhuisopnames zijn het gevolg van geluidsoverlast.
Belangrijkste veroorzakers van geluidsoverlast zijn wegen, spoorwegen, vliegtuigen
en burengerucht.BeleidDe doelstelling van het geluidsbeleid is het bereiken van het streefbeeld
van de akoestische kwaliteit in 2030. Om dit te bereiken zijn de volgende
geluidsdoelstellingen vastgesteld die betrekking hebben op de gezondheid van
mensen:– in 2010 wordt de grenswaarde van 70 dB(A) bij woningen niet meer
overschreden;– de akoestische kwaliteit in het stedelijk en landelijk gebied
is in 2030 gerealiseerd. In 2010 is een forse verbetering van de akoestische
kwaliteit in het stedelijk gebied gerealiseerd, mede door aanpak van de rijksinfrastructuur.Om gezondheidseffecten door geluidshinder sterker te beperken, zal vooral
op lokaal niveau geluidsgerelateerde maatregelen genomen moeten worden.2.3 Milieufactoren die gezondheidseffecten veroorzaken
die moeilijk te kwantificeren zijnGevaren en risico's van stoffenProbleemVoor een beperkt aantal (chemische) stoffen zijn de emissies naar het
milieu sterk gereduceerd. Van de meeste van de tienduizenden stoffen die op
de markt zijn, ontbreken essentiële gegevens over de mogelijke milieu-
en gezondheidseffecten. De mogelijke hormoonverstorende werking van sommige
stoffen is hier een goed voorbeeld van.BeleidDe vernieuwing van het stoffenbeleid, zoals verwoord in de Strategienota
Omgaan Met Stoffen1, moet zorgen voor een zodanig
veilig gebruik van stoffen dat mens en milieu geen, of verwaarloosbare, gevaren
en risico's lopen. Externe veiligheidProbleemExterne veiligheid heeft betrekking op ongevallen die kunnen plaatsvinden
tijdens de productie, opslag, verwerking en transport van gevaarlijke stoffen,
en in verband met de luchtvaart. Het is onmogelijk hiervoor vooraf kwantitatieve
gezondheidseffecten aan te geven. Gevaren zijn potentieel aanwezig en kunnen
grote gevolgen hebben. In Nederland wonen ongeveer 20 000 personen in
de nabijheid van luchthavens, ruim 3 000 personen dichtbij spoorwegemplacementen
en ongeveer 700 personen in de omgeving van zeer risicovolle bedrijven.BeleidVernieuwing van het externe veiligheidsbeleid, zoals aangekondigd in het
NMP4, moet de veiligheid van in bedrijven, vervoer van gevaarlijke stoffen
en luchthavens garanderen.VoedselveiligheidProbleemDeze notitie gaat alleen in op de mogelijke gezondheidseffecten van (chemische)
milieucontaminanten in voeding. Ook het TNO rapport beperkt zich hiertoe.
Recente incidenten (dioxinen in kip en paling en bestrijdingsmiddelen in groente
en fruit) bewijzen dat de veiligheid van voedsel voor de consumenten niet
altijd gewaarborgd is. Voor zover bekend heeft dit niet geleid tot meetbare
gezondheidseffecten.BeleidIn de nota Voedsel en groen1 wordt het beleid
aangegeven voor de voedselveiligheid.Kwaliteit van de leefomgevingProbleemDe kwaliteit van de leefomgeving heeft een grote, maar moeilijk kwantificeerbare,
invloed op de menselijke gezondheid en wordt bepaald door aspecten zoals woningkwaliteit,
woningdichtheid, binnenmilieu, buitenmilieu (geluid, luchtverontreiniging),
verkeerssituatie en verkeersveiligheid en de aanwezigheid van groen en speelruimte.
Bij een onvoldoende kwaliteit van de leefomgeving is ook over het algemeen
de gezondheid en het welbevinden van de bewoners minder. Dit is het geval
in 15% van de woonwijken, waar 25% van de woningvoorraad staat.BeleidHet Grote Stedenbeleid is er nadrukkelijk opgericht om de kwaliteit van
de leefomgeving in de stad te verbeteren. Juist in grote steden wordt deze
kwaliteit sterk bedreigd doordat verschillende milieufactoren hier samenkomen.
De vernieuwing van het milieubeleid voor de leefomgeving moet leiden tot een
adequate aanpak van grootschalige luchtverontreiniging en geluidsoverlast
en een verbetering van de leefkwaliteit in het algemeen. Daarbij zal gebruik
worden gemaakt van beleidsinstrumenten zoals de Gezondheids Effect Screening
(GES). Ook zal worden aangesloten bij de nota «Mensen wensen wonen;
wonen in de 21e eeuw» die als een van de kernopgaven heeft het verbeteren
van de stedelijk woonkwaliteit2.WaterProbleemZwemmen in oppervlaktewater brengt door een verscheidenheid aan micro-organismen
waaronder bacteriën en virussen, nog steeds gezondheidsrisico's met zich
mee. Dit leidt tot een onbekend aantal darm-, oor- en wondinfecties, intoxicaties,
huid-, oog- en luchtwegirritaties en zwemmerseczeem. De drinkwatervoorziening
is adequaat. Het probleem van verontreiniging door loden leidingen neemt door
sanering snel af. De toename van het gebruik van oppervlaktewater voor de
bereiding van drinkwater leidt evenwel tot extra aandacht voor aanwezigheid
van ziekteverwekkende micro-organismen.Gezondheidseffecten kunnen ook optreden door besmetting met de Legionella
bacterie van drinkwater en water waar direct contact met de mens mogelijk
is, zoals fonteinen en badwater.BeleidHet NMP4-beleidsprogramma «Milieu en Gezondheid» richt zich
nadrukkelijk op het in kaart brengen en op het verminderen van gezondheidsrisico's
door biologische agentia in water.Sinds eind 2000 is specifiek beleid gericht op het voorkomen van Legionella
besmettingen in badinrichtingen, zwemgelegenheid en drinkwater.Opeenstapeling van uiteenlopende bedreigingenProbleemStoffen en andere agentia worden doorgaans op individuele basis beoordeeld.
Dit houdt in dat dan bij blootstelling van mensen aan meer stoffen of agentia
geen rekening wordt gehouden met mogelijke (extra) combinatie-effecten. Een
voorbeeld hiervan is de mogelijke schade van gecombineerde blootstelling aan
verschillende factoren (stoffen, straling, enz.) bij blootstellingniveaus
die voor geen van de afzonderlijke factoren tot schade leidt. Hoe het risico
van gecombineerde blootstelling kan worden beoordeeld is (nog) niet bekend. BeleidHet NMP4-beleidsprogramma «Milieu en Gezondheid» zal ingaan
op de risico's van gecombineerde blootstelling aan uiteenlopende bedreigingen.2.4 Milieufactoren die mogelijk gezondheidseffecten veroorzakenBiotechnologieProbleemVan de genetisch gemodificeerde gewassen die sinds 1996 op de markt zijn,
zijn tot op heden geen schadelijke effecten aangetoond. Het is echter op basis
van de huidige stand van techniek niet mogelijk volledige zekerheid te krijgen
dat er geen ongewenste nevenproducten worden gevormd in genetisch gemodificeerde
producten.BeleidHet kabinetsbeleid voor biotechnologie zoals in 2000 is vastgelegd in
de Integrale Beleidsnota Biotechnologie1 beoogt
de genoemde onzekerheden inzake schadelijke effecten te verkleinen. Elektromagnetische veldenProbleemOvereenkomstig de resultaten van de op dit moment beschikbare epidemiologische
onderzoeken bestaat er een zwak maar statistisch significante associatie tussen
het wonen in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen en een verhoogd
risico op leukemie bij kinderen jonger dan 15 jaar. Er is echter geen oorzakelijk
verband bekend.De elektromagnetische velden rond zenders zijn doorgaans zodanig laag
dat op basis van de op dit moment beschikbare wetenschappelijke gegevens geen
nadelige gezondheidseffecten verwacht worden. Dergelijke effecten volgen ook
niet uit epidemiologisch onderzoek. Dit neem niet weg dat een aantal omwonenden
zich ernstig zorgen maakt over de mogelijke gezondheidseffecten van zenders.
Dit geldt in het bijzonder als het basisstations ten behoeve van de mobiele
telefonie op woongebouwen betreft.BeleidVoor hoogspanningslijnen wordt in het NMP4 aangegeven dat de genoemde
signalen voldoende aanleiding zijn tot het doen van nader onderzoek en het
nemen van passende maatregelen mede in relatie tot de maatschappelijke kosten
en baten.In het Nationaal Antenne Beleid is ondermeer aangegeven dat in de Wet
Milieubeheer gezondheidsnormen voor velden van antenne-inrichtingen zullen
worden opgenomen. Plaatsing op woongebouwen zal verder zo weinig mogelijk
gebeuren en slechts nadat instemming van de betrokken bewoners is verkregen.
Deze laatste twee aspecten zullen in een convenant met de operators voor mobiele
telefonie worden opgenomen.Biologische risico'sProbleemDoor de globalisering is het mogelijk dat kleine biologische soorten (insecten,
bacteriën, schimmels) zich verspreiden naar gebieden waar geen natuurlijke
vijanden voorkomen. Ook de klimaatverandering maakt uitbreiding van verspreidingsgebieden
van dergelijke soorten mogelijk. De brede toepassing van antibiotica vormt
mogelijk een bedreiging. Voor de bestrijding van ziektes en door de preventieve
toepassing van antibiotica in de veeteelt komen veel (breedwerkende) antibiotica
in het milieu, hetgeen ziekteverwekkers meer resistent kan maken. Hierdoor
wordt het moeilijker deze ziektes bij mens en dier te bestrijden. Door toenemende
recreatie in ruige natuurgebieden neemt de kans op ziekten zoals de ziekte
van Lyme toe.BeleidHet NMP4-beleidsprogramma «Milieu en Gezondheid» richt zich
nadrukkelijk op het in kaart brengen en zonodig oplossen van de biologische
risico's.GeurProbleemAgrarische activiteit, wegverkeer en industrie veroorzaken geurhinder
bij respectievelijk 11, 7 en 10 procent van de bevolking. De mate van hinder
wordt vooral bepaald door de kwaliteit en intensiteit van de geur. De beleving hiervan is sterk individueel bepaald. De relatie met gezondheidseffecten
is niet eenduidig.BeleidIn de vernieuwing van het milieubeleid voor de leefomgeving zal deze milieufactor
en de mogelijke relatie met gezondheidseffecten in kaart worden gebracht.
Vooral op het lokaal niveau zal meer aandacht moeten komen voor geurhinder.BodemProbleemDe totale omvang van de bodemverontreiniging in Nederland is nog niet
in kaart gebracht. Volgens schattingen van het RIVM zijn op het ogenblik meer
dan 175 000 locaties in Nederland ernstig verontreinigd. Daarnaast zijn
er uitgestrekte gebieden met diffuse verontreiniging van de bodem van nog
onbekende omvang. Gezondheidseffecten als gevolg van bodemverontreiniging
treden vrijwel nooit op vanwege de geringe daadwerkelijke blootstelling (ook
bij kinderen). Ook wonen op verontreinigde grond veroorzaakt, behoudens specifieke
gevallen, zelden gezondheidsschade. De komende decennia zullen de meeste ernstige
en urgente gevallen van bodemverontreiniging worden opgelost.BeleidAangezien gezondheidseffecten door bodemverontreiniging nu al vrijwel
nooit optreden, zijn aanvullende maatregelen niet noodzakelijk.2.5 De beleving van de relatie milieufactoren en gezondheidseffecten
door de burgerSteeds vaker benaderen bezorgde burgers de plaatselijke overheid met de
vraag of een in hun ogen opvallend groot aantal soortgelijke ziektegevallen
of gezondheidsklachten in hun buurt (ziektecluster) in verband kan staan met
de blootstelling aan lokale milieufactoren.In de jaren 1993 tot en met 1997 zijn bij de GGD'en in totaal 120 ziekteclusters
gemeld, een verviervoudiging ten opzichte van tien jaar eerder. Het merendeel
betrof clusters van een tiental gevallen van kanker in één buurt.
De meeste clusters werden door de buurtbewoners gemeld en door hen gerelateerd
aan bodemverontreiniging (45 procent) of luchtvervuiling (22 procent). Andere
milieufactoren die vaak worden aangewezen als mogelijke veroorzaker van gezondheidseffecten
zijn hoogspanningslijnen en GSM-basisstations.1Uit een landelijk representatief onderzoek naar hinder en andere zelfgerapporteerde
effecten van milieuverontreiniging blijkt dat 21% van de bevolking ernstig
bezorgd is over de gezondheid op lange termijn door luchtverontreiniging,
11% door bodemverontreiniging en 7% door lawaai.2De voortdurende groei van de bevolking, veranderde bewonerssamenstelling
en veranderende wensen en gedrag in Nederland veroorzaakt een grote spanning
tussen de behoefte aan ruimte en de beschikbare ruimte (kwaliteit van de leefomgeving).De burger hecht er sterk aan dat hij wordt gevrijwaard van vermijdbare
niet zelf gekozen risico's. De verantwoordelijkheid die de burger bij de overheid
legt om risico's te vermijden of uit te sluiten is niet in alle gevallen gebaseerd
op een rationele afweging. Zo is de bereidheid om risico's te
reduceren vlak na een grootschalig incident groot. Het rendement staat dan
buiten discussie en de risicoperceptie kan doorschieten. Uitsluiten of verkleinen
van risico's kost soms weinig geld. Verstandig omgaan van risico's ligt dan
vooral in accuratesse en betrokkenheid. Soms kost het uitsluiten van risico's
structureel veel geld, belangrijk aspect hierbij is de publieke emotie die
veel invloed heeft op beleidsbeslissingen over risico's. De publieke opinie
lijkt steeds gevoeliger te worden voor gezondheidsrisico's. Investeren in
veiligheid volgt de wet van de afnemende meeropbrengsten. Investering in risicoreductie
heeft niet alleen te maken met extra financiële middelen maar ook met
toezicht en handhaving. Het maximaal afdekken van risico's is financieel geen
haalbare kaart.De maatschappelijk tendens lijkt te zijn om de overheid steeds nadrukkelijker
aan te wijzen als verantwoordelijke voor het reduceren of uitsluiten van risico's.
Het is nodig een passend en consistent antwoord te vinden op deze maatschappelijke
verwachtingen. Rationeel omgaan met risico's moet worden afgewogen tegen het
tegemoet komen aan breedgevoelde emoties. In bepaalde situaties zijn de risico's
zo lastig in te schatten maar potentieel zo groot, dat het voorzorgbeginsel
een rationele optie is.1De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg heeft een risicoanalyse voor de
volkgezondheid uitgebracht. In dit advies komt aan de orde welke bedreigingen
de Nederlandse samenleving de komende decennia te wachten staan op het gebied
van de volksgezondheid en de manier waarop we deze bedreigingen beter het
hoofd kunnen bieden2.Het NMP4-beleidsprogramma «Milieu en Gezondheid» zal zich
ook richten op het in kaart brengen van de mogelijkheden om de beleving van
de relatie milieufactoren en gezondheidseffecten door de burger meer in overeenstemming
te brengen met relatie zoals die feitelijk kan worden gelegd. Op basis daarvan
zal beleid worden ontwikkeld dat zich met name zal richten op het verbeteren
van de communicatie tussen overheid en burger waarbij de inzet van maatschappelijke
organisaties een duidelijke plaats zal krijgen.2.6 Lokaal gezondheidsbeleid en milieuHet gezondheidsbeleid (of public health beleid) richt zich op het stimuleren
van maatregelen binnen en buiten de gezondheidszorg met als oogmerk het bevorderen
en beschermen van de gezondheid en het voorkomen van ziekten. Lokale overheden
dragen zorg voor een goede uitvoering van taken op het terrein van de collectieve
preventie. De relatie tussen milieu en gezondheid is een van de aandachtsvelden
van het gezondheidsbeleid.ProbleemDe Inspectie voor de gezondheidszorg heeft in 1995 problemen geconstateerd
ten aanzien van de invulling door lokale overheden van de Wet op de collectieve
preventie3. Met name werd gewezen op de geringe
samenhang tussen landelijk en lokaal beleid en de grote verschillen in de
beleidsuitvoering tussen gemeenten. De commissie versterking collectieve preventie
(Lemstra) heeft als reactie hierop een visie ontwikkeld over de manier waarop
de aandacht voor de collectieve preventie op lokaal niveau kan worden versterkt.Een nieuwe fase voor de versterking van het lokale gezondheidsbeleid is
in gang gezet met het visiedocument en het slotdocument van het platform Openbare
Gezondheidszorg in 2000 Het aanscherpen van de bestaande wet- en regelgeving,
het opstellen en stimuleren van de uitvoering van een Nationaal contract voor
de openbare gezondheidszorg en het ondersteunen van gemeenten
en GGD'en bij het inhoud geven aan gemeentelijk gezondheidsbeleid vormen de
speerpunten van het versterkingstraject.BeleidVia het wijzigen van de Wet op de collectieve preventie en een daaraan
gekoppelde wijziging van het bijbehorende uitvoeringsbesluit zullen bestaande
gemeentelijke taken worden geherformuleerd en verder omschreven. Tevens zullen
via de wijziging van de Wcpv zowel de landelijke als lokale overheden verplicht
worden periodiek een beleidsnota gezondheidsbeleid op te stellen.De Stuurgroep Nationaal Contract Openbare Gezondheidszorg zal de ontwikkelingen
van een kwaliteitssysteem voor de uitvoering van de gemeentelijke taken, waar
nodig, verder bevorderen en zal tevens stimuleren dat partijen goede afspraken
maken voor de financiering van de uitvoeringskosten.Invulling basistaak medische milieukundeProbleemHet zwaartepunt voor advisering en uitvoering van lokaal gezondheids-
en milieubeleid ligt bij de medische milieukunde als onderdeel van de openbare
gezondheidszorg. De medisch-milieukundige taken van GGD'en worden uitgevoerd
door artsen algemene gezondheidszorg, die de portefeuille gezondheid en milieu
beheren, in samenwerking met verpleegkundigen en gezondheidskundigen. Medisch
milieukundigen hebben zich verder gespecialiseerd en bieden inhoudelijke ondersteuning
op bovenregionaal niveau. Het aantal medisch milieukundigen is relatief gering.De medische milieukunde vormt een van de basistaken van de Wcpv1. De beroepsgroep onderscheid de volgende deeltaken voor
de medische milieukunde:– het behandelen van medisch milieukundige vragen en klachten van
de bevolking (klachtenbehandeling),– het signaleren van situaties die vanuit medisch milieukundig oogpunt
ongewenst zijn (signalering),– het inschatten van de vraag of een bepaalde situatie wel of niet
een gezondheidsprobleem kan veroorzaken (risicobeoordeling),– het uitvoeren van toegepast (kleinschalig) onderzoek,– advisering over gezondheidsrisico's in relatie tot milieuproblemen
aan de bevolking, gemeenten, gemeentelijke milieudiensten, gezondheidszorg
en andere instanties (beleidsadvisering),– het geven van gezondheidsvoorlichting binnen het terrein van de
medische milieukunde (voorlichting).De structuur voor de medisch milieukundige zorg is gevormd in de tachtiger
jaren. Zij was een antwoord op de toen nieuwe problematiek van het wonen op
met chemisch afval verontreinigde grond. De vraag is of deze structuur nog
is toegesneden op de huidige problematiek. De Inspectie voor de Gezondheidszorg
heeft de medisch milieukundige functie van GGD'en onderzocht en geconstateerd
dat op een aantal terreinen versterking nodig is2.
Voor een goede uitvoering van de medisch milieukundige taakuitoefening zullen
een aantal knelpunten moeten worden weggenomen. In een in opdracht van GGD-Nederland
uitgevoerd onderzoek is geconstateerd dat op dit moment een duidelijke structuur
voor de medische milieukunde ontbreekt3. Dit
leidt ertoe dat de medische milieukunde een onduidelijk profiel heeft en het
niveau van de taakuitoefening niet altijd van voldoende niveau is. De geringe
formatie bij GGD'en veroorzaakt problemen met de continuïteit
en leidt tot onvoldoende beschikbaarheid bij acute problemen.BeleidGGD-Nederland heeft de versterking van de medische milieukunde aangemerkt
als een van de prioriteiten voor 2001. Het ambitieniveau en de uitvoeringsstructuur
worden uitgewerkt in een visiedocument dat dit najaar aan de ledenvergadering
van GGD'en wordt voorgelegd.Gezonde stedenProbleemInitiatieven van lokale overheden op het terrein van de collectieve preventie
komen samen in het Netwerk Gezonde Steden dat in 1987 is opgericht. Op dit
moment zijn 23 steden lid, waaronder de vier grote steden. Vier uitgangspunten
fungeren als leidraad: werken op basis van gegevens, intersectorale samenwerking,
politieke betrokkenheid en deelname van de bevolking. Het netwerk fungeert
vooral als communicatienetwerk. Deelnemers fungeren vaak als voorbeeld voor
andere gemeenten. De initiatiefnemers hebben veel nadruk gelegd op gezond
gedrag, een gezonde omgeving en een wijkgericht aanpak.Tot nu toe zijn relatief weinig projecten uitgevoerd die zich richten
op de fysieke omgeving. Zes steden hebben aandacht besteed aan een gezond
binnenmilieu. Projecten die in dit kader plaatsvinden zijn Gezond Bouwen en
Wonen projecten (aandacht voor gezondheid bij (nieuw-) bouwprocessen met als
hoofdpunten onder meer: invloed nieuwbouw op aangrenzende gebieden, leefbaarheid,
waaronder milieukwaliteit en kwaliteit binnenmilieu) en Stad en Milieu projecten
(hierin wordt gezondheid een prominente plaats gegeven binnen stedelijke ontwikkelingsprojecten).BeleidHet gezonde Stedennetwerk zoek t op dit moment een nieuwe invulling. De
nieuwe aanpak is gericht op het geven van richting en implementatie van gezondheidsbeleid
door de koplopers via een meer open netwerk van gemeenten.Staatstoezicht op de Volksgezondheid bij milieu-incidenten
en rampenProbleemEen drietal inspecties is betrokken bij het beoordelen van mogelijke gezondheidsschade
door milieuincidenten en calamiteiten. Het betreft de Inspectie voor de Gezondheidszorg
en de Keuringsdienst van Waren bij VWS en de Inspectie Milieuhygiëne
bij VROM.De inspecties treden gezamenlijk op bij grotere incidenten en calamiteiten.
In het rapport Cramer wordt naar voren gebracht dat een verbetering van de
communicatie en coördinatie tijdens incidenten en rampen noodzakelijk
is.BeleidRecent zijn nieuwe afspraken gemaakt over het optreden van het Staatstoezicht
bij milieu-incidenten. Deze worden vastgelegd in de op korte termijn vast
te stellen werkdocument «aanpak en afstemming van het Staatstoezicht
op de Volksgezondheid bij milieu-incidenten». In 2002 zal op
basis van dit document een procedure worden vastgesteld waarin de taken voor
alle betrokken diensten zijn vastgelegd.HOOFDSTUK 3 CONTOUREN VAN DE BELEIDSVERSTERKING GEZONDHEID
EN MILIEU3.1 InleidingDe afgelopen decennia zijn belangrijke milieuproblemen met succes bestreden,
zoals blootstelling aan dioxinen en water- en luchtverontreiniging ten gevolge
van industriële activiteiten. Hierdoor is het gezondheidsverlies door
deze bekende milieufactoren sterk gereduceerd. Desondanks zijn in hoofdstuk
2 een aantal milieufactoren geïdentificeerd die leiden tot (ernstige)
effecten op de volksgezondheid. De overheid neemt deze problemen serieus en
heeft in het NMP4 aangekondigd dat het beleid hierop versterkt en vernieuwd
zal worden.In dit hoofdstuk worden de contouren van de beleidsversterking gezondheid
en milieu geschetst. De effecten van veel milieuproblemen uiten zich met name
op lokaal niveau, het lokale beleid wordt daarom versterkt. Er komt een onderzoeksprogramma
gericht op het beter signaleren en identificeren van risico's en het kwantificeren
van nog onvoldoende bekende effecten van milieufactoren. De risicocommunicatie
zal worden verbeterd. Daarnaast zal het programma de samenhang met andere
beleidsterreinen zichtbaar maken.In het overheidsbeleid hebben tot nu toe vooral de risico's voor de somatische
aspecten van de gezondheid centraal gestaan. Meer aandacht is nodig voor de
psychosomatische en psychosociale gevolgen van milieu-effecten. Vooral op
lokaal niveau moet meer prioriteit worden gegeven aan de preventie van milieurisico's.
De onzekerheid rond gevaren en risico's voor mens en milieu en de maatschappelijke
onrust die daar vaak mee gepaard gaat vraagt om een nieuwe beleidsmatige aanpak.
De overheid wil daarbij mogelijke gevaren en risico's eerder signaleren, beter
luisteren naar maatschappelijke signalen, beter met de burger communiceren
over gevaren en risico's en eerder afdoende maatregelen nemen. Ook het in
gang zetten van een onderzoeksprogramma gericht op de psychosomatische gevolgen
van milieuproblemen en de gevolgen van onbekende milieufactoren hoort daarbij.3.2 Versterking lokaal gezondheids- en milieubeleidMeer aandacht voor gezondheids- en milieubeleid op lokaal niveau kan worden
gerealiseerd door van rijkswege een aantal voorzieningen te verbeteren of
te creëren. Op lokaal niveau is nog te weinig afstemming tussen de beleidsvelden
gezondheid en milieu. Een integrale benadering van zowel signalering als beleidsvoorbereiding
op lokaal niveau is gewenst. Integratie op bestuurlijk niveau kan worden gerealiseerd
door enerzijds aandacht voor gezondheid in Milieubeleidsplannen en anderzijds
een milieuparagraaf in nota's gezondheidsbeleid.De versterking van het lokale gezondheidsbeleid bieden een goede basis
voor versterking van lokaal milieugezondheidsbeleid. De volgende initiatieven
zullen invulling geven aan versterking van lokaal gezondheidsbeleid. Medisch milieukundige zorg krachtens de Wet op de Collectieve
preventieDe Wet op de collectieve preventie volksgezondheid (Wcpv) wordt op dit
moment herzien om de verantwoordelijkheden van de landelijke overheid en de
gemeenten duidelijker vast te leggen. Een voorstel tot wijziging van de Wcpv
zal nog dit jaar aan de kamer worden aangeboden. In de nieuwe Wcpv zal expliciet
worden opgenomen dat gemeenten medisch-milieukundige zorg aan hun inwoners
moeten aanbieden. De medische milieukundige taken zullen verder worden uitgewerkt
in een uitvoeringsbesluit van de Wcpv. Basis hiervoor zijn de deeltaken medische
milieukunde die in het project Basistaken collectieve preventie zijn geïnventariseerd.
De basistaak moet zodanig zijn ingericht dat opschaling voor uitvoering van
taken in het kader van de geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen mogelijk
is.Na de vaststelling van het visiedocument medische milieukunde door GGD'en
zal in overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten worden vastgesteld
welke acties nodig zijn om de medisch milieukundige functie van GGD'en zodanig
te versterken dat vanaf 2005 een goede taakuitvoering mogelijk is. Belangrijke
aandachtpunten bij deze versterking zijn een adequate en deskundige invulling
van de medisch milieukundige functie van GGD'en. Een project gericht op de
versterking van de medische milieukunde start de eerste helft van 2002. Meer aandacht voor gezondheid en milieu in beleidsplannenHet beter in beeld brengen van gezondheidseffecten van beleidsinitiatieven
op andere beleidsterreinen dan de gezondheidszorg is een doelstelling van
het gezondheidsfacetbeleid en maakt discussie en afstemming tussen verschillende
beleidsterreinen mogelijk. Een instrument hiervoor is de gezondheidseffectscreening.
Dit instrument biedt de mogelijkheid gezondheidseffecten van bijvoorbeeld
landelijk of lokaal milieubeleid in kaart te brengen.VWS zal het gebruik van de gezondheidseffectscreening op milieuplannen
stimuleren door de ontwikkeling van het instrument te bevorderen en verder
onder de aandacht te brengen en te wijzen op de mogelijkheden. Binnen het
project Stad en Milieu is in samenwerking tussen de ministeries van VROM,
VWS en GGD-Nederland, de Gezondheidseffectscreening Stad en Milieu (GES/S&M)
opgesteld. Deze handreiking is primair voor de GGD'en bedoeld en biedt de
mogelijkheid om beleidsplannen vooraf kwantitatief te toetsen op gezondheidseffecten.
Met behulp van dit instrument kunnen emissies en gezondheidsrisico's van bronnen
in verband worden gebracht met het aantal mensen dat hinder ondervindt, waardoor
inzicht ontstaat in de potentiële knelpunten van een voorgenomen ruimtelijke
ontwikkeling. Hoewel ontwikkeld in Stad en Milieukader, kan de methodiek wellicht
ook worden toegepast bij andere infrastructurele projecten. De integrale benadering
van een gebied wordt hiermee gediend en eventuele gezondheidseffecten kunnen
vroegtijdig worden gesignaleerd. Ter stimulering van de toepassing van de
GES/S&M financiert het Ministerie van VWS het steunpunt GES/S&M dat
is ondergebracht bij GGD-Nederland. Medio 2002 wordt het steunpunt geëvalueerd.
Aan de hand van deze evaluatie zal bezien worden op welke wijze de GES/S&M
breder kan worden ingezet en welke ondersteuning hierbij nodig is.DeskundigheidsbevorderingDe NSPH (Netherlands School of Public Health) is voornemens een nieuw
opleidingstraject: maatschappij en gezondheid aan te bieden. Deze opleiding
is gericht op de opleiding van artsen maatschappij en gezondheid (voorheen
artsen algemene gezondheidszorg) met medische milieukunde in hun pakket en
medisch-milieukundigen. Daarbij zal een module medische milieukunde worden
ontwikkeld, die geschikt is voor deskundigheidsbevordering van andere GGD-medewerkers.GezondheidsmonitorGGD'en hebben de taak inzicht te geven in de gezondheidssituatie van de
bevolking ten behoeve van de ontwikkeling van lokaal gezondheidsbeleid en
voeren hiervoor monitoringtaken uit. Het RIVM heeft een dergelijke taak op
het terrein van landelijk gezondheidsbeleid. Aanvullend aan de basismodule
voor de Lokale en Nationale monitor gezondheid en Zorg zal de ontwikkeling
van een module milieu en gezondheid worden gestimuleerd.BurgerparticipatieHet betrekken van burgers bij de voorbereiding en uitvoering van beleid
sluit aan bij de doelstellingen van het Nationaal Contract voor de Openbare
Gezondheidszorg. Ook in het licht van adequaat reageren op ongerustheid over
lokale milieufactoren heeft de Gezondheidsraad geadviseerd beter te communiceren
met burgers. De ministeries van VWS en VROM gaan de inbreng van burgers bij
de voorbereiding en uitvoering van gezondheids- en milieubeleid faciliteren.3.3 OnderzoeksprogrammaDe hoeveelheid onderzoek naar gezondheidseffecten van milieufactoren is
omvangrijk, ook loopt nog veel onderzoek. Dit onderzoek richtte en richt zich
veelal op moeilijk oplosbare milieuproblemen. De inspanning op het gebied
van genoemde moeilijk oplosbare problemen dient te worden gecontinueerd. Niettemin
zal daarnaast ook een nieuwe richting moeten worden ingeslagen. Meer inzicht
is nodig in de beleving van de leefomgeving, de perceptie van risico's en
de daaruit voortkomende onrust die weer tot somatische gevolgen leidt.Bij het RIVM wordt een project Milieu en Gezondheid gestart dat gericht
is op het verbeteren van inzicht in de risico's verbonden aan milieufactoren
en in het rendement van ingezet en in te zetten beleid. Dit project zal nadrukkelijk
ingaan op biologische risico's en de risico's verbonden aan de opeenstapeling
van milieufactoren. Door monitoring zal de hiervoor benodigde informatie worden
verzameld. Hierbij zal uitdrukkelijk aandacht zijn voor aan belevingsaspecten
in relatie tot de kwaliteit van de leefomgeving. In het nog lopende meerjarige
onderzoeksprogramma Gezondheidskundige Evaluatie Schiphol, waarvan onderdelen
reeds zijn gerapporteerd, is onderzocht hoe een dergelijk project kan worden
aangepakt. In 2002 gaat het monitoringprogramma van start.Hieronder worden de belangrijkste onderzoeksrichtingen puntsgewijs genoemd.Onderzoek om gezondheidseffecten beter te kwantificeren.– Door verdere afstemming en aanvulling van bestaande monitoring-programma's
zal een beter inzicht verkregen worden in de mogelijke milieufactoren in relatie
tot gezondheidseffecten. De Gezondheidsraad is hierover advies gevraagd.– Het (beter) in kaart brengen van de blootstelling aan elektromagnetische
velden. Verder zal overeenkomstig een toezegging aan de Tweede Kamer in het
kader van het Nationaal Antenne Beleid, aan de Gezondheidsraad advies worden
gevraagd over de mogelijkheden van bijvoorbeeld epidemiologische
onderzoek naar de langetermijneffecten van blootstelling aan dergelijke velden.
Hierbij zal zo veel mogelijk moeten worden aangesloten bij lopende onderzoeksprogramma's
zoals deze in internationale kaders reeds plaatsvinden.– Methodiekontwikkeling en onderzoek naar de relatie tussen omgevingsstress
en het ontstaan van chronische aandoeningen.– Onderzoeken van nieuwe technologieën, bijvoorbeeld moleculaire
technieken en modellering van het gedrag van stoffen en organismen, gericht
op risicobeoordeling.Onderzoek gericht op het eerder signaleren van risico's– Het opzetten van een signaleringssyteem voor toekomstige bedreigingen– De snelle ontwikkeling van moleculair biologische technieken biedt
mogelijkheden om het inzicht in effecten van stressfracturen te vergroten
en gevoeligheidsverschillen tussen individuen te identificeren.Onderzoek naar de risicobeleving door de bevolking– Het doen uitvoeren van onderzoek naar de beleving van de leefomgeving
en de invloed daarvan op de gezondheid. Hiertoe behoort ook onderzoek naar
de perceptie van ervaren risicofactoren uit die omgeving en de somatische
gevolgen daarvan.Verbeteren kennisinfrastructuur.Signalering is onder andere een taak van Gezondheidsraad, RIVM en de inspecties.
Voor een effectief milieu en gezondheidsbeleid is er behoefte aan geïntegreerde,
toegankelijke en actuele overzichten van voorkomen en spreiding van gezondheid
en ziekte in Nederland, van determinanten van gezondheid en ziekte en van
maatregelen ter bevordering van de gezondheid. Gekoppeld hieraan is een onderzoeksinfrastructuur
om deze overzichten te vullen en om de onderzoekers, met name medisch milieukundigen,
die hiervoor nodig zijn op te leiden. De mogelijkheden voor het laten verrichten
van onderzoek gericht op locale problemen ter ondersteuning van lokale overheden
(naar aanleiding van vragen van bijvoorbeeld GGD'en Milieudiensten of vanuit
de bevolking en maatschappelijke organisaties) is zeer beperkt. Van rijkswege
zouden hiervoor mogelijkheden moeten worden geschapen, waarbij aandacht dient
te worden besteed aan een centrale coördinatie van onderzoeksvragen.
De ministeries van VROM en VWS zullen een infrastructuur in het leven te roepen
om dergelijk onderzoek mogelijk te maken. In dit kader zal het RIVM een makelaarsfunctie
vervullen bij het beantwoorden van ad-hoc vragen op medisch milieukundig gebied.De Raad voor Gezondheidsonderzoek zal advies uit brengen over de kennisinfrastructuur
voor de Public Health. In dit verband zal de Raad voor Gezondheidsonderzoek
worden gevraagd ook aandacht te besteden aan het terrein gezondheid en milieu3.4 RisicocommunicatieDe Raad voor de Volksgezondheid en Zorg heeft kort geleden het advies:
Gezondheidsrisico's voorzien, voorkomen en verzekeren uitgebracht. Beheersing
van gezondheidsrisico's speelt zich af op veel uiteenlopende terreinen. Ernstige
gezondheidsbedreigingen zullen nooit volledig kunnen worden uitgebannen. Wel
mag van de overheid worden gevraagd dat zij deze risico's zo goed mogelijk
beheerst en adequate actie onderneemt wanneer risico's zich voordoen. Naast
een adequate reactie is een goede risicocommunicatie van belang. Deze communicatie
zal zich enerzijds moeten richten op het voorkomen van gezondheidseffecten
en heeft in dit geval het karakter van voorlichting en anderzijds
op het geven van informatie wanneer zich incidenten voordoen.Klachten over milieuproblemen komen vaak voort uit ongerustheid over mogelijke
gezondheidsschade. Een adequate reactie op dergelijke klachten kan veel onnodige
ongerustheid wegnemen. In het advies van de Gezondheidsraad van april 2001
over ongerustheid over lokale milieufactoren gaat de Gezondheidsraad in op
mogelijkheden en beperkingen van epidemiologisch onderzoek bij ongerustheid
over lokale milieufactoren en aspecten van risicoperceptie en risicocommunicatie.
De Raad is een voorstander van een pragmatische benadering door overheidsinstanties
en geeft hiervoor een aantal handreikingen. De Raad concludeert onder meer
dat vroegtijdige risicocommunicatie van groot belang is en meent dat het nuttig
kan zijn richtlijnen voor risicocommunicatie en bewonersparticipatie (verder)
te ontwikkelen. Dit is van belang in bedreigende situaties, maar ook in anticiperend
gezondheids- en milieubeleid.Zowel op landelijk alsmede op lokaal niveau zal de risicocommunicatie
worden verbeterd. Het NMP4-beleidsprogramma werkt dit verder uit. Hieronder
worden een aantal aandachtspunten kort genoemd.Verbetering risicocommunicatie op landelijk niveau– Verbeteren van richtlijnen voor risicocommunicatie en burgerparticipatie
(o.a. openheid over de onzekerheden rondom de relatie gezondheid en milieu)
en betere toepassing hiervan.– Bevorderen toegankelijkheid milieu-informatie voor burgers.– Database met gegevens over risicovolle situaties in de woon-,
leef- en werkomgeving van burgers, wordt beschikbaar gesteld voor de actieve
en actuele informatievoorziening van burgers door gemeenten.– Verbeteren van de informatievoorziening (gebruik maken van de
resultaten van het RIVM-project «Monitoring effecten volksgezondheid»
die in het najaar van 2001 worden verwacht).– De ontwikkeling van een database van milieugerelateerde gezondheidsklachten
en -clusters die gemeld worden bij GGD'en, Meldpuntennetwerk Gezondheid en
Milieu, VROM-meldpunt.– Duidelijkheid geven over waar burgers met welke klachten terecht
kunnen.Verbetering risicocommunicatie op lokaal niveau– Ter beschikking stellen van gegevensbestanden voor lokaal gebruik.
Het RIVM kan een ondersteunende rol hierbij spelen. Onder andere als katalysator
in de gemeenschappelijke informatievoorziening, als kennisverspreider, als
gegevensmakelaar en (deels)-beheerder.– Maatschappelijke organisaties en burgers meer betrekken bij het
ontwikkelen van lokaal beleid.3.5 Samenhang met andere beleidsterreinenIn hoofdstuk 2 zijn verschillende milieufactoren benoemd die (mogelijk)
tot gezondheidseffecten leiden, te weten: verontreiniging van de buitenlucht
met vooral fijn stof en ozon, verontreiniging van het binnenmilieu met fijn
stof, allergene vochtminnnende biologische agentia en radonstraling, geluid,
externe veiligheid, hinder van geur, straling, zwemwaterkwaliteit, biotechnologie,
biologische risico's, risico's van stoffen en voedselveiligheid. In het NMP4
zijn beleidsvernieuwingen en beleidssporen op verschillende van deze facetten
aangekondigd:– vernieuwing van het stoffenbeleid– vernieuwing van het externe veiligheidsbeleid– vernieuwing van het milieubeleid voor de leefomgeving– nationale antennebeleid – integrale beleidsnota biotechnologie– nota «voedsel en groen»– nota Voedselveiligheid1Binnen deze beleidsterreinen zullen maatregelen worden genomen die moeten
leiden tot een reductie van de gezondheidseffecten door de desbetreffende
milieufactoren. Het beleidsprogramma Milieu en Gezondheid beoogt deze afzonderlijk
beleidsterreinen te overzien, beter op elkaar af te stemmen en waar nodig
te ondersteunen en intensiveren.3.6 Opmaat voor de beleidsversterkingVersterking en integratie van gezondheid en milieu is een van de belangrijkste
doelstellingen van een NEHAP (National Environmental Health Action Plan).
In de voorgaande tekst is geïnventariseerd op welke terreinen een dergelijke
versterking noodzakelijk is en hoe een verdere integratie vorm kan krijgen.
Met deze notitie is dan ook invulling gegeven aan de verplichting tot het
opstellen van een NEHAP.De inzet van de ministeries van VWS en VROM is gericht op het tot stand
komen van een integrale aanpak voor de problemen op het terrein door de inzet
van programma's die het landelijke en het lokale beleid versterken. In vervolg
op deze notitie wordt via twee invalshoeken (gezondheid en milieu) deze aanpak
verder uitgewerkt, waarbij door een goede samenwerking de integratie vorm
zal krijgen. Daarnaast zal de versterkte belangstelling voor nieuwe risico's,
risicoperceptie en risicocommunicatie een impuls geven aan het beter omgaan
met gezondheidsrisico's als gevolg van milieufactoren.Versterking lokaal milieu- en gezondheidsbeleidIn 2002 zal een project worden gestart om in het bijzonder de uitvoering
op lokaal niveau door GGD'en te verbeteren. Belangrijkste aandachtspunten
voor deze versterking zijn bevordering van de aandacht voor gezondheid en
milieu op bestuurlijk niveau, vergroting van de uitvoeringscapaciteit en bevordering
van de deskundigheid.Beleidsprogramma Milieu en GezondheidHet beleidsprogramma milieu en gezondheid van het NMP4 zal gefaseerd worden
uitgevoerd. De eerste fase is afgesloten met het uitbrengen van deze notitie.
De volgende stap zal zijn het vaststellen van een actieprogramma. Bij de uitwerking
hiervan zullen maatschappelijke organisaties worden uitgenodigd hieraan bij
te dragen. Het actieprogramma zal voorjaar 2002 worden vastgesteld waarna
de meeste acties in 2003 van start zullen gaan. BIJLAGE 1 Samenvatting Milieu en Gezondheid 2001: Overzicht van
risico's, doelen en beleid, TNO Preventie en Gezondheid, oktober 2001.In 1997 gaf TNO op verzoek van het Ministerie van VWS een overzicht van
de verbanden tussen milieufactoren en gezondheid, de voor dit terrein geformuleerde
beleidsdoelen, het reeds gevoerde beleid en de mate waarin door het gevoerde
beleid gezondheidsschade onder de Nederlandse bevolking wordt voorkomen. Ten
behoeve van een in het najaar van 2001 te verschijnen nota van de Ministers
van VWS en VROM over het Nederlandse beleid inzake milieu en gezondheid verzochten
deze ministeries aan TNO het rapport uit 1997 te actualiseren.In het voorliggende rapport staat het Nederlandse beleid gericht op gezondheidseffecten
door het milieu centraal. Het gaat daarbij niet alleen om milieuverontreiniging
in strikte zin, zoals verontreiniging van lucht, water en bodem door stoffen,
maar ook om de externe veiligheid, ongevallen in het verkeer en de privé-sfeer,
en contaminanten en residuen in voeding. Allereerst wordt een algemeen overzicht
gegeven van internationaal beleid op het gebied van het milieu, zoals dat
is ontwikkeld in het kader van de Verenigde Naties (UN), de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) en de Europese Unie (EU). Vervolgens is het milieubeleid van het Ministerie
van VROM geschetst en is ingegaan op aandacht voor het milieu in het gezondheidsbeleid
van het Ministerie van VWS. In een apart hoofdstuk is een aantal onderwerpen
behandeld die het beleid voor de afzonderlijke milieucompartimenten overstijgen,
zoals het stoffenbeleid. Daarbij is ook aandacht geschonken aan de algemene
visie op het toekomstige milieubeleid die in het recent verschenen vierde
Nationaal Milieubeleidsplan (NMP4) is gegeven. De eerste hoofdstukken over
een afzonderlijk milieucompartiment zijn gericht op verontreiniging van buitenlucht,
bodem en water door stoffen. De daarop volgende hoofdstukken behandelen geluid,
geur, straling, externe veiligheid en ongevallen. Nieuw in dit rapport is
het hoofdstuk over de fysieke leefomgeving. De laatste hoofdstukken over specifiek
beleid betreffen binnenmilieu, en contaminanten en residuen in voeding. In
elk van de hoofdstukken is, na een inleiding over het onderwerp, ingegaan
op de mogelijke effecten op de gezondheid, de geformuleerde doelstellingen
met betrekking tot gezondheid in het milieubeleid en op relevante beleidsdocumenten
en regelgeving. Vervolgens is een beschrijving gegeven van recente inventarisaties
van nadelige effecten van de besproken factoren. Daarbij worden ook gegevens
besproken uit monitoringsonderzoek en zo mogelijk van trends bij vastgesteld
ongewijzigd beleid. Tenslotte is getoetst in hoeverre beleidsdoelen gerealiseerd
of in de toekomst realiseerbaar zijn en wat eventueel de resterende gezondheidsschade
is. Elk van de hoofdstukken is afgesloten met een tabel waarin de resultaten
zijn samengevat. In het afsluitende gedeelte zijn in een apart hoofdstuk twee
belangrijke algemene zaken besproken die van groot belang zijn voor de bescherming
van de volksgezondheid. Het betreft de onbeheersbaarheid van een aantal cruciale
factoren die tot milieuproblemen geleid hebben en de onvoorspelbaarheid van
nieuwe milieuproblemen. Het rapport bevat vervolgens een discussie en een
samenvatting met per milieucompartiment de gezondheidsdoelstellingen en de
milieu-gerelateerde gezondheidsschade. Het rapport wordt afgesloten met een
lijst met afkortingen en de in het rapport aangehaalde literatuur.Het beeld dat uit het hier gepresenteerde overzicht naar voren komt, is
dat in Nederland, in samenhang met beleid binnen de EU, een gedetailleerd
uitgewerkt milieubeleid is uitgezet. Met dit milieubeleid wordt veel schade
aan de volksgezondheid voorkomen (preventieve werking) en is belangrijke winst
geboekt bij het terugdringen van verontreiniging (sanerende werking). Een
voortdurende inspanning blijkt echter nodig om de preventieve werking te continueren
en verdere sanering te realiseren. Ook nu nog beïnvloedt
milieuverontreiniging de volksgezondheid in Nederland negatief. Gezondheidsschade
kan optreden doordat doelstellingen niet worden gehaald of doordat doelstellingen
niet zover gaan dat beoogt wordt negatieve gezondheidseffecten te voorkomen.
De gevolgen in Nederland voor de volksgezondheid van milieu-invloeden kunnen
als volgt worden samengevat:• Naar schatting veroorzaakt verontreiniging van de buitenlucht (waaronder
ozon, fijn stof, stikstofdioxide, koolmonoxide, zwaveldioxide, VOS) in combinatie
met de verontreiniging die in het binnenmilieu doordringt, jaarlijks bij honderdduizenden
personen gezondheidseffecten variërend van ééndaagse vermindering
van longfunctie tot verergering van astma en COPD (chronische bronchitis en
longemfyseem). Tevens wordt op basis van gemiddelde niveaus van ozon en fijn
stof in de afgelopen jaren het aantal ziekenhuisopnamen per jaar vanwege luchtweg-
en hart/vaataandoeningen door deze stoffen geschat op ruim 2000 en voortijdige
sterfte op ruim 3000. Het verlies van levensduur per persoon wordt geschat
op enkele dagen tot 1 à 2 jaar. Er zijn ook aanwijzingen dat de sterfte
door luchtverontreiniging veel omvangrijker is. In geval van een acute concentratieverhoging
van ozon in een smogepisode neemt naar schatting het percentage ziekenhuisopnamen
vanwege luchtwegklachten door deze verontreiniging met 20% toe. Onderzoek
bij kinderen geeft een sterke indicatie dat de gezondheid van hun luchtwegen
slechter is naarmate ze dichter bij drukke verkeerswegen wonen. Het jaarlijkse
aantal gevallen van longkanker in Nederland als gevolg van stedelijke buitenluchtverontreiniging
(waaronder PAK's) en de verontreiniging die in het binnenmilieu doordringt
samen wordt ruwweg geschat op 1000;• Voor bodem en oppervlaktewater worden grenswaarden voor stoffen
op grote schaal overschreden. Dit heeft echter naar verwachting geen grote
directe gevolgen voor de volksgezondheid. Er zijn echter wel consequenties
voor de gebruiksmogelijkheden van grond (geen woningbouw, geen groenten kweken)
en oppervlaktewater (niet zwemmen of surfen), die mede gezien de ruimteproblematiek
van aanmerkelijk belang zijn;• Drinkwater is in Nederland van goede kwaliteit. Het consumeren
van leidingwater leidt niet tot nadelige effecten op de gezondheid op. Wel
is er een gering risico op besmetting met de Legionella bacterie bij gebruik
van drinkwater voor baden en douchen. Ook is er nog een risico voor de gezondheid
van baby's, die flesvoeding gebruiken. Door het vrijkomen van lood uit loden
waterleidingen worden naar schatting (cijfers van 1997) jaarlijks circa 11 000
zuigelingen blootgesteld aan te hoge loodconcentraties via flesvoeding. Dit
kan leiden tot verstoring van de neurologische en cognitieve ontwikkeling.
Een kwantitatieve schatting van ernst en omvang van dit effect is niet mogelijk.
Het aantal woningen met loden aansluitingen neemt door de uitvoering van de
subsidieregeling «lood in drinkwater» overigens snel af;• Als gevolg van verkeersongevallen overlijden meer dan 1100 personen
per jaar, worden er ruim 19 000 personen per jaar in het ziekenhuis opgenomen,
ondergaan er 100 000 personen spoedeisende hulp en bezoeken 130 000
personen de huisarts. Ongevallen in de privé-sfeer veroorzaken 1900
sterfgevallen per jaar, 56 000 ziekenhuisopnamen, meer dan 500 000
spoedeisende hulpbehandelingen en meer dan 600 000 bezoeken aan de huisarts;• Voor externe veiligheid is rond luchthavens, spoorwegemplacementen,
en industriële bedrijven die verplicht zijn een veiligheidsrapport op
te stellen berekend waar het plaatsgebonden risico hoger is dan op grond van
het externe veiligheidsbeleid wordt nagestreefd en hoeveel mensen in die gebieden
wonen. Volgens deze berekeningen is het aantal mensen dat woont binnen de
10–6 contour circa 24 000. Naast de bedrijven die verplicht
zijn een veiligheidsrapport op te stellen, is er een groot aantal
andere risico-opleverende bedrijven, waaronder LPG-tankstations, opslagplaatsen
van bestrijdingsmiddelen, chemicaliën, vuurwerk en munitie, en ammoniakkoelinstallaties,
waarvan een deel binnen de bebouwde kom. Het vervoer van gevaarlijke stoffen
in Nederland bedraagt meer dan 3 miljard tonkm per jaar. Recente rampen met
slachtoffers onder de omwonenden en grote materiële schade waren de Bijlmerramp
en de vuurwerkramp in Enschede;• Van geluid door verkeer, en in mindere mate, industriële activiteit
ondervinden in Nederland miljoenen mensen (ernstige) geluidhinder en verstoring
van de slaap. Mede onder invloed van geluid hebben naar schatting 80 000
mensen hoge bloeddruk en worden 4000 mensen per jaar vanwege ischaemische
hartziekten (hartinfarct) in het ziekenhuis opgenomen. Deze effecten zouden
zijn voorkomen als de grenzen uit het geluidhinderbeleid in acht genomen zouden
zijn;• Het aantal mensen dat hinder van geur van bedrijven, agrarische
activiteiten of verkeer ondervindt bedraagt meer dan één miljoen
personen;• Door UV-straling en de extra UV-straling door de aantasting van
de ozonlaag in de afgelopen decennia in de stratosfeer zijn er naar schatting
350 (300 en 50 extra) sterfgevallen per jaar;• Naast de de straling van vervalproducten van radon zijn onder meer,
stikstofdioxide, koolmonoxide, thermische factoren en geluid van buren verontreinigingen
in het binnenmilieu met substantiële negatieve gevolgen. De gevolgen
van verontreiniging zijn op jaarbasis enkele tientallen overlijdensgevallen
door koolstofmonoxide, tegen de duizend gevallen van voortijdig overlijden
van ouderen door thermische factoren, meer dan een miljoen personen met ernstige
geluidhinder van buren, en de reeds bij buitenlucht genoemde honderdduizenden
personen met verminderde longfuncties en verergering van astma en COPD (chronische
bronchitis en longemfyseem), effecten die voor een deel onder invloed van
het binnenmilieu in woningen tot stand komen. Het aantal sterfgevallen per
jaar door straling afkomstig van radon is geschat op 800, met een 95%-onzekerheidsmarge
van 100 tot 1200;• Voeding voldoet in Nederland in het algemeen aan de wettelijke
normen met betrekking tot contaminanten en residuen. Er komt (bij uitzondering)
overschrijding van de normen voor in geval van nitraat (bladgroenten), dioxine
(paling) en bestrijdingsmiddelen (groente en fruit).Een substantieel deel van de negatieve effecten op de volksgezondheid
in Nederland door luchtverontreiniging, geluid, geur, verkeer en externe veiligheid
is terug te voeren op de grote mobiliteit en bevolkingsdichtheid in Nederland.
Door de voortschrijdende uitbreiding van de infrastructuur en voortgaande
woningbouw zijn deze problemen hardnekkig en wordt de vrije ruimte voor recreatie
steeds schaarser. Een (groot) deel van de bevolking ervaart dit als een bedreiging van de leefomgeving.Het huidige milieubeleid richt zich voornamelijk op het terugdringen van
de mate waarin activiteiten vervuilend zijn, via technische of organisatorische
maatregelen. Voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn schonere technologie
voor bedrijven en voertuigen, het sluiten van ketens waardoor minder emissies
naar het milieu plaatsvinden, vervanging van chemische bestrijdingsmiddelen
door biologische methoden en gebruik van resistente rassen, extensieve landbouw
en veeteelt, aanpassing van tuinbouw aan lokale (klimaat)omstandigheden, en
stille technologie voor voertuigen. Met dit soort maatregelen is veel winst
behaald en zal nog belangrijke vooruitgang geboekt kunnen worden. Dit is echter
onvoldoende om een aantal grote milieuproblemen, zoals het broeikasprobleem,
de uitputting van natuurlijke hulpbronnen (grondstoffen, fossiele energie,
overbevissing en bodemuitputting, en zoet water) en de afname
van natuurgebieden en biodiversiteit, te reduceren. Reductie van die problemen
kan alleen als ook de twee andere factoren (bevolkingsomvang, activiteitsniveau)
onderwerp van beleid zijn en beter beheerst worden. Het voorspellen of nieuwe
activiteiten milieuproblemen zullen veroorzaken is moeilijk. Een belangrijke
zorg is dat een groot milieuprobleem zich voordoet dat we pas kennen als veel
(blijvende) schade is aangericht. Daarom is de identificatie in een zo vroeg
mogelijke stadium en bij voorkeur voorspelling van groot belang. Aanvullend
beleid is nodig, waarvoor reeds aanzetten zijn gegeven, gericht op het omgaan
met nieuwe activiteiten waarvoor voorstelbaar is dat ze grote negatieve gevolgen
hebben. BIJLAGE 2 Relevante passages Milieu en gezondheid uit het NMP4Hoofdstuk 2.4 NMP4 Milieuprobleem 4: bedreigingen van
de gezondheidSituatie over 30 jaar (bij ongewijzigd beleid): we worden geconfronteerd
met gezondheidsproblemen die nu nog niet zichtbaar zijnEen aantal bedreigingen van de gezondheid is nog niet goed in kaart gebracht,
zoals gevaar voor de gezondheid van bepaalde stoffen, activiteiten waarbij
een vermoeden van gevaar bestaat (bijvoorbeeld elektriciteitstransport door
hoogspanningslijnen) als ook bedreigingen die op zich bekend zijn doch waarvan
de omvang moeilijk in kaart te brengen is (zoals langdurige blootstelling
aan een aantal gezondheidsrisico's tegelijkertijd). Een aantal van deze bedreigingen
zal negatieve effecten op mens en milieu hebben, indien niet spoedig adequate
maatregelen worden genomen. Dergelijke bedreigingen loopt de samenleving niet
zonder reden. Allerlei activiteiten, technieken, producten en stoffen leveren
welvaart op en vervullen belangrijke maatschappelijke functies. Er zijn voorbeelden
van producten die de veiligheid verbeteren maar helaas ook negatief bleken
uit te werken op het milieu. De toepassing van CFK, een onbrandbaar gas, werd
zeer gewaardeerd als een veilig drijfgas. Nu overheerst de zorg over de afbraak
van de ozonlaag, als gevolg van de drijfgassen.Hoe ging de overheid tot nu toe om met dergelijke bedreigingen? Gegeven
de maatschappelijke waarde van bepaalde activiteiten, producten en stoffen
greep de overheid niet snel in. Pas wanneer voldoende bewezen was dat de gezondheid
of de veiligheid bedreigd werd, kwam de overheid in het algemeen met beschermende
maatregelen. Uitstel van maatregelen tot er meer zekerheid is over gevaren
en risico's heeft het voordeel dat, als achteraf blijkt dat maatregelen niet
nodig waren, geen onnodige maatschappelijke kosten zijn gemaakt. Het nadeel
is evenwel dat de samenleving wordt opgescheept met hoge kosten, als achteraf
blijkt dat uitstel niet terecht was. De hoge maatschappelijke kosten die de
sanering van de milieu- en gezondheidsproblemen met asbest, dioxinen en PCB's
met zich mee brengen kunnen daarbij als voorbeeld dienen. Wanneer bijvoorbeeld
in Nederland in 1965 een asbestverbod zou zijn ingesteld op basis van het
voorzorgprincipe in plaats van het feitelijke verbod eerst in 1993, dan zou
dat ruw geschat circa 34 000 slachtoffers en 41 miljard aan kosten hebben
gescheeld.Gevaren en risico's van stoffenTienduizenden stoffen komen direct of indirect, via producten, in ons
leefmilieu terecht. Alleen al het feit dat er nog zo weinig bekend is over
de mogelijke gevaren en risico's van al die stoffen voor mens en milieu is
een reden tot zorg, die een andere aanpak vergt dan tot nog toe gevolgd. In
de zeventiger en tachtiger jaren werd veel aandacht besteed aan de mogelijke
nadelige gezondheidseffecten en veiligheidsaspecten verband houdende met grootschalige
productie, toepassing en verwerking van een veelheid aan chemische stoffen.
In vele gevallen werd toentertijd pas aandacht besteed aan dergelijke problematiek,
nadat zich een of andere grootschalige calamiteit (ongeval, beroepsziekte,
milieuprobleem) had voorgedaan met de betreffende chemische stof. Voorbeelden
hiervan zijn Bhopal (grootschalige cyanide vergiftiging in India na een lekkage),
Seveso (dioxinevergiftiging na explosie in fabriek in Italië), Yusho
(vergiftiging na consumptie van PCB-besmette rijstolie in Japan), «Silent
spring» (uitgebreide milieubesmetting met DDT en andere chloorhoudende
koolwaterstoffen) en een veelheid aan gezondheidsproblemen ten gevolge van
beroepsmatige blootstelling aan chemische stoffen (asbest, organische
oplosmiddelen, zware metalen, pesticiden). De gezondheids- en veiligheidsproblemen
ten gevolge van voornoemde voorbeelden werden gekenmerkt door relatief hoge
blootstellingen aan een of enkele specifieke stoffen in combinatie met zichtbare
consequenties, waarbij veelal gerichte (brongerichte) beleidsmaatregelen konden
worden genomen ter voorkoming van belasting van mens en milieu. Het veiligheidsverhogende
effect van deze maatregelen is inmiddels ook duidelijk herkenbaar geworden
op de werkplek en in het milieu. De inspanningen van de afgelopen twintig
jaar op het terrein van het nationale en internationale stoffenbeleid hebben
bijgedragen aan een schoner en veiliger milieu voor mens en ecosystemen. Als
voorbeeld kan genoemd worden de reductie van emissies van prioritaire stoffen
in Nederland. Echter, ondanks deze successen bestaat er in veel landen, waaronder
Nederland, zorg om de kwaliteit van de leef- en werkomgeving en de veiligheid
van stoffen en producten die worden gebruikt. Het aantal stoffen waarvan de
emissies naar het milieu met succes zijn teruggebracht is beperkt. Daarentegen
neemt de productie en het gebruik van (nieuwe) stoffen in onze samenleving
sterk toe. Het beleidsinstrumentarium is tot nu toe niet adequaat gebleken
om het percentage stoffen waarvoor met succes beleid is gevoerd te verhogen
ten opzichte van het totaal aantal stoffen dat geproduceerd en gebruikt wordt.
In de afgelopen jaren is bovendien duidelijk geworden dat een aantal milieuproblemen,
bijvoorbeeld emissies van stoffen uit zogeheten puntbronnen, wel goed beheersbaar
is maar een aantal andere niet, bijvoorbeeld emissies uit diffuse bronnen.
Ook het zeer grote aantal stoffen dat direct en indirect, onder andere via
producten, in ons arbeids- en leefmilieu terechtkomt en waarvan onvoldoende
bekend is wat de inherente gevaren voor de gezondheid en de effecten op de
leefomgeving zijn, vormt reden van zorg. Bovendien bestaat zorg over de lange
termijn gezondheidseffecten, zoals schade aan het zenuwstelsel en het nageslacht,
die mogelijkerwijs als gevolg van chronische blootstelling (in de leefomgeving
maar ook beroepsmatig in het arbeidsmilieu) kunnen ontstaan. Daarnaast zijn
er met een zekere regelmaat berichten over het vóórkomen van
gevaarlijke stoffen in het vetweefsel of in organen van dieren aan de top
van de voedselketen of zelfs van mensen. Dergelijke zeer persistente, bioaccumulerende
stoffen in het milieu zijn een punt van zorg omdat deze stoffen nauwelijks
meer uit onze leefomgeving verwijderd kunnen worden. Dit feit, alsmede het
nog steeds voorkomen van beroepsziekten als gevolg van blootstelling aan stoffen,
schaadt het vertrouwen van burgers in de bescherming van gezondheid en milieu
door overheid en bedrijven.Een groot deel van de zorg kan worden teruggevoerd op onder andere de
volgende punten:• van de meeste van de tienduizenden stoffen die op de markt zijn,
zijn essentiële gegevens beperkt voorhanden en in nog mindere mate openbaar
toegankelijk. Inzicht in de kwaliteit van wel beschikbare gegevens ontbreekt
in veel gevallen. Mede daardoor bestaat er slechts beperkt inzicht in de mogelijke
problemen voor mens en milieu als gevolg van het gebruik van deze stoffen;• er bestaat onzekerheid over mogelijke nieuwe gezondheids- of milieuproblemen
voortkomend uit bepaalde stoffen, onder meer vanwege de hormoonverstorende
werking van sommige stoffen;• de kennis die wel voorhanden is wordt onvoldoende doorgegeven in
de keten van gebruikers, waardoor noodzakelijke maatregelen, zoals substitutie
van gevaarlijke stoffen door minder gevaarlijke, niet altijd worden genomen
en het milieu nodeloos wordt belast. Er is onvoldoende preventie en voorzorg;• risicobeperkende maatregelen worden veelal pas genomen als problemen
daadwerkelijk zijn opgetreden. Door het ontbreken van voldoende «risicobewustzijn»
zijn die maatregelen lang niet altijd adequaat. Ook het voorkomen van problemen
verder in de keten, door bijvoorbeeld substitutie van gevaarlijke
stoffen door minder gevaarlijke, krijgt onvoldoende gewicht;• de overheid, bij wie veelal de bewijslast betreffende de risico's
voor mens en ecosysteem van een stof dan wel bepaalde toepassingen ervan ligt,
kan daaraan onvoldoende invulling geven;• het in Europees verband bereiken van overeenstemming binnen de
huidige procedure van risicomanagement is een zeer zorgvuldig maar tijdrovend
en arbeidsintensief proces, waardoor tot nu toe slechts een zeer bescheiden
aantal stoffen de Europese risicobeoordeling heeft doorlopen en er voor nog
minder stoffen risicoreducerende maatregelen zijn afgesproken en uitgevoerd.
(Nota SOMS, 2001, Samenvatting)Kortom, er is een vernieuwing nodig van het bestaande nationale en internationale
stoffenbeleid.VoedselveiligheidRecente incidenten bewijzen dat de veiligheid van voedsel voor de consumenten
niet altijd gewaarborgd is. Een voorbeeld is het foutieve hergebruik van afval
met daarin gevaarlijke stoffen die in de voedselketen kwamen. Door de globalisering
worden productketens langer en ondoorzichtiger. Hierdoor is het moeilijker
na te gaan of er overal zorgvuldig met voedsel wordt omgegaan. Het gaat dan
bijvoorbeeld om vermenging van de voedselproductie- en de afvalketen (zoals
bij het mengen van voedsel en afvaloliën), hetgeen de transparantie van
de ketens niet bevordert. Transport over grote afstanden doet dat evenmin.
Om het vertrouwen van de burger in de veiligheid van voedsel terug te winnen
en te waarborgen, is een internationale invoering van een goed werkend systeem
van ketenbeheer nodig. (Milieuverkenning 5, RIVM, 2000, pagina 214–216)BiotechnologieBiotechnologie biedt goede perspectieven voor vernieuwing van productieprocessen
en producten. De voordelen van de toepassing van biotechnologie doen zich
vooral gelden in de gezondheidszorg en in de voedselproductie. Er zijn echter
ook risico's. Zij vloeien deels voort uit onzekerheden over de toepassing
van biotechnologie op lange termijn. Deels kunnen fouten bij deze toepassing
riskante en onomkeerbare gevolgen hebben. Bijvoorbeeld het ontstaan van nieuwe
organismen die natuurlijke soorten verdringen, allergie opwekken, giftig zijn
of resistent zijn tegen antibiotica. Ook het ontstaan van nieuwe virussen
en bacteriën is theoretisch mogelijk. De gentechnologie is een wetenschappelijke
doorbraak van historische betekenis. Haar introductie is gepaard gegaan met
relevante maatschappelijke vragen. Wat zijn de gevolgen op de lange termijn?
Kunnen gewijzigde genen niet in andere soorten terecht komen? Moet alles wat
technisch mogelijk is, nu ook maar uitgeprobeerd worden? Hoe staan de risico's
in verhouding tot het maatschappelijk nut? (Nota Biotechnologie pagina 5–9)Biologische risico'sEr zijn indicaties dat de milieuvervuiling van de 21e eeuw mogelijk gekarakteriseerd
wordt door biologische vervuiling. Dit in tegenstelling tot de vervuiling
van de 20e eeuw, die toch vooral chemisch van aard was. Zo verdwijnen door
de globalisering barrières voor het verkeer van goederen en personen.
Met name kleine biologische soorten (insecten, bacteriën en schimmels),
die voorheen alleen in specifieke ecosystemen voorkwamen, kunnen zich eenvoudig
verspreiden naar gebieden waar geen natuurlijke vijanden zijn. Het is mogelijk
dat door verandering van klimaat sommige tropische ziekten zich wereldwijd
meer verspreiden en mogelijk ook in Europa voor gaan komen (b.v.
malaria en botulisme). Een andere mogelijke toekomstige bedreiging van mens
en milieu wordt veroorzaakt door de brede toepassing van antibiotica. Voor
het bestrijden van ziektes wordt antibiotica toegepast. In de veeteelt worden
zelfs breedwerkende antibiotica preventief toegepast. Zo komen veel antibiotica
in het milieu, wat ziekteverwerkers eerder resistent maakt. Hierdoor wordt
het moeilijker deze ziektes te bestrijden. Daarnaast verslechtert het afweermechanisme
van mensen omdat het minder op de proef wordt gesteld door toegenomen hygiëne.
Door toenemende recreatie in ruige natuurgebieden neemt de kans op ziekten
zoals bijvoorbeeld de ziekte van Lyme toe. Ook is het niet uitgesloten dat
nadruk op milieuvriendelijk wonen negatieve effecten met zich meebrengt, zoals
bijvoorbeeld legionella.Gezondheid en verkeer en vervoerDe gezondheidseffecten van het verkeer in Europa tussen nu en 2030 zullen
naar verwachting niet afnemen. Niet alleen de directe effecten van luchtverontreiniging
(ernstige overschrijding van verschillende WHO/EU-luchtkwaliteitsnormen) en
geluidhinder, maar ook de verkeersonveiligheid (circa 1 miljoen doden per
jaar mondiaal) waren voor de ministersconferentie over Milieu en Gezondheid
van juni 1999 in Londen aanleiding te besluiten tot extra maatregelen en een
geïntegreerde aanpak. De VN-organisaties WHO en ECE beraden zich over
de mogelijkheid om het nationaal en internationaal te voeren beleid beter
te coördineren en aan te sturen via een «Framework Convention on
Transport, Environment and Health», waartoe inmiddels in WHO/ECE-kader
op hoog niveau besprekingen geopend zijn. De gebrekkige c.q. niet-uitvoering
van de vele internationale richtlijnen en afspraken op dit gebied zijn reden
voor deze organisaties om de implementatie daarvan minder vrijblijvend te
maken.WaterkwaliteitDe productie van leidingwater neemt in de periode tot 2030 toe tot circa
1,8 miljard m3 per jaar, waarvan 1 miljard m3 uit grondwaterwinning.
Het aandeel oppervlaktewater als grondstof voor de bereiding van drinkwater
stijgt van ongeveer één derde in 2000 naar de helft in 2030.
De kwaliteit van het oppervlaktewater zal op basis van het huidige beleid
nauwelijks veranderen. Het grootste probleem bij de bereiding van drinkwater
uit oppervlaktewater zijn ziekteverwekkende micro-organismen. Een eenvoudige
zuivering gebaseerd op alleen chemische desinfectie voldoet dan niet. Belangrijke
factoren voor de productie van veilig drinkwater zijn naast verbeterde zuiveringstechnieken
het aantal en de hygiënische kwaliteit van rioolwaterlozingen en overstorten
en agrarische activiteiten. Oppervlaktewater is in een aantal gevallen verontreinigd
met menselijke of dierlijke uitwerpselen. Verder zijn soms pathogene micro-organismen
als Cryptosporidium en Giardia of toxische algen aanwezig in oppervlaktewateren.
De zwemwaterkwaliteit in Nederland wordt gecontroleerd aan de hand van de
Europese Richtlijn voor zwemwateren, waarbij vooral gekeken wordt naar besmetting
door fecaliën. De kwaliteit van zwemwater is sinds 1985/1990 verbeterd.
Desalniettemin voldoet nog ruim 20% van de monsterpunten niet aan de zwemwaternorm.
De huidige zwemwaternormen beschermen de zwemmer onvoldoende. Geen aandacht
wordt geschonken aan toxische blauwwieren en parasieten. Voor de eerste groep
is inmiddels via de Commissie Integraal Waterbeheer een proefperiode voorgesteld
waarin het meest voorkomende toxische blauwwier microcystis twee jaar wordt
gemeten. (Milieuverkenning 5, RIVM, 2000, pagina 216–218) StralingBij «straling» denken veel mensen direct aan kerncentrales.
Maar ook elektromagnetische straling is een reden tot zorg. De Gezondheidsraad
heeft advies uitgebracht over de vraag of een aantal ziekten meer dan gewoon
voorkomen bij mensen die rond hoogspanningslijnen wonen. In de meeste gevallen
was zo'n verband niet te vinden. Wel constateerde de Gezondheidsraad op basis
van de bestaande epidemiologische onderzoeken een redelijk consistente associatie
tussen wonen in de nabijheid van bovengrondse elektriciteitslijnen en een
verhoging van het vóórkomen van leukemie bij kinderen. Er zijn
onzekerheden over de vorm van de eventuele blootstelling-responsrelatie. Derhalve
kan uit epidemiologisch onderzoek alleen worden geconcludeerd dat het relatieve
risico mogelijk is verhoogd bij veldsterkten hoger dan ergens tussen de 0,2
en 0,5 μT. Op basis van de resultaten van onderzoek blijkt voor Nederland
het toegevoegde individuele risico op het krijgen van leukemie door kinderen
in gebieden met magnetische veldsterkten boven 0,3 à 0,4 μT maximaal
ongeveer 3.10–5 per jaar (een factor 30 boven het MTR) te bedragen.
Er zijn onzekerheden in het aantal kinderen dat bij deze veldsterkten woont,
onder andere door de onzekerheden in schattingen van de magnetische veldsterkte
als functie van de afstand tot de hoogspanningslijnen. Gebruik makend van
deze schattingen, wordt het aantal extra gevallen van leukemie bij kinderen
geschat op 0,2 tot 1 per jaar op een totaal van circa 110 nieuwe gevallen
per jaar. De maatregelen die het kabinet naar aanleiding hiervan wil treffen
zullen worden beschreven in de kabinetsreactie naar aanleiding van het advies,
die binnenkort aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. (Gezondheidsraad, 2000,
blootstelling van elektromagnetische velden, pagina 13 en 14, samenvatting)
Er bestaat ongerustheid over straling van GSM-zendmasten en GSM-telefoons.
Over de zendmasten heeft de Gezondheidsraad (juni 2000) aangegeven dat negatieve
gezondheidseffecten door de elektromagnetische velden rond GSM-antennes onwaarschijnlijk
zijn. Inmiddels is besloten om bij plaatsing van GSM-basisstations de omwonenden
van goede informatie te voorzien. Tevens adviseert de Gezondheidsraad om indien
bezwaren worden geuit deze serieus tegemoet te treden. Hier zal verdere invulling
aan worden gegeven bij de uitwerking van het Nationale Antenne Beleid. De
Gezondheidsraad zal binnenkort een advies uitbrengen over de risico's met
betrekking tot het gebruik van mobiele telefoons. (Gezondheidsraad, 2000,
GSM-basisstations, pagina 7–9 en 37–40). Voor gebouwen, en met
name woningen, was tot nog toe het milieudevies: isoleren om energie te besparen.
In de praktijk blijkt de luchtkwaliteit binnenshuis vaak te verslechteren.
In goed geïsoleerde gebouwen wordt namelijk onvoldoende geventileerd.
Vermoedelijk veroorzaken hoge concentraties schadelijke stoffen en vocht in
huis gezondheidsproblemen als luchtwegklachten (CARA), allergie en toename
van gevoeligheid voor bepaalde stoffen. Daarbij is uit onderzoek van het RIVM
gebleken dat onder meer door een afname van de ventilatie, sinds de zeventiger
jaren de radonconcentratie in nieuwbouwwoningen met 50% is toegenomen. Zoals
ook werd gesignaleerd in een advies van de Gezondheidsraad uit 2000 worden
thans jaarlijks circa 800 extra longkanker gevallen toegeschreven aan radon
in de woning. (Gezondheidsraad, 2000, persbericht)Opeenstapeling van bedreigingenEr zijn stoffen die componenten van het immuunsysteem aantasten, terwijl
hierdoor op zich de immuniteit niet zichtbaar hoeft te zijn afgenomen. Ook
zijn er stoffen bekend die ingrijpen in het metabolisme van vitaminen en hormonen,
maar toch nog geen aanleiding geven tot zichtbare veranderingen in het normaal
functioneren van hormonale systemen en fysiologische functies. Tevens zijn
er stoffen bekend waarvan is aangetoond dat ze ingrijpen in ontwikkelingsprocessen
van diverse organen en weefsels, zonder dat daardoor direct aanwijsbare uiterlijke
of functionele veranderingen zichtbaar zijn. Dit alles hoeft niet te betekenen
dat er geen (extra) risico's bestaan. De beïnvloeding van diverse stoffen
op diverse onderliggende processen voor orgaansystemen en fysiologische functies
kan de algehele weerbaarheid doen verminderen, zodanig dat de capaciteit om
moeilijke, stressvolle situaties de baas te kunnen afneemt. Hierdoor zou,
indirect, een toename van gezondheidsproblemen kunnen ontstaan. Stoffen, waaronder
bestrijdingsmiddelen, worden doorgaans op individuele basis beoordeeld. Dit
betekent dat dan geen rekening wordt gehouden met mogelijke combinatie-effecten
bij blootstelling aan meer stoffen tegelijk. Het inzicht hoe het risico van
gecombineerde blootstelling aan stoffen kan worden beoordeeld is nog beperkt.
Binnenkort zal de Gezondheidsraad hierover advies uitbrengen. In het milieubeleid
is uit voorzorg een extra veiligheidsfactor geïntroduceerd voor individuele
stoffen (dit is de streefwaarde) om dit probleem van combinatiewerking te
voorkomen.Meer nog dan in het verleden lijkt het belangrijk om aandacht te besteden
aan de bescherming van kinderen, met name in de Derde Wereldlanden, tegen
effecten van blootstelling aan allerlei bedreigingen zoals stoffen, bestrijdingsmiddelen,
en door micro-organismen verontreinigd voedsel en (drink)water. Door hun verhoudingsgewijs
hogere voedselconsumptie (dus hogere blootstelling) en hun grotere gevoeligheid
vormen kinderen een risicogroep. Kwaliteitseisen (normen) dienen hierop te
zijn ingesteld. Steeds vaker hebben mensen te maken met verschillende bedreigingen
voor gezondheid en veiligheid tegelijkertijd.Wie woont in een grote, drukke stad kan te maken krijgen met stank, geluidhinder
en blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Momenteel zijn deze afzonderlijke
milieuproblemen al groot. Maar zelfs als ze binnen de normen blijven, is het
de vraag wat het gezamenlijke effect van deze bedreigingen is. De verwachting
is dat deze opeenstapeling leidt tot schade aan de gezondheid en de beleving
daarvan.Hoofdstuk 10.4 NMP4 Beleidsprogramma milieu en gezondheidEr zullen zich steeds weer nieuwe risico's aandienen omdat steeds nieuwe
activiteiten worden ontplooid en de wereldwijde marktwerking risicogebieden
vergroot. Daarnaast is een maatschappelijke ontwikkeling gaande naar steeds
geringere acceptatie van risico's waarvoor men niet uitdrukkelijk zelf heeft
gekozen. Recente rampen en branden (Bijlmer, Enschede, Drachten, legionella)
en voedselproblemen (dioxinekippen, BSE) hebben een negatieve invloed gehad
op het vertrouwen in de overheid als waker over de veiligheid en gezondheid
van de burger.Verschillende soorten risico's en de daarbij behorende
aanpakRisico's kunnen worden ingedeeld in verschillende categorieën die
een verschillende aanpak vergen.Risico's die te voorzien, in zekere mate te beheersen
en eventueel te voorkomen zijnDit zijn de risico's die we kennen, kunnen kennen of goed kunnen voorspellen
en waartegen in principe adequate maatregelen kunnen worden genomen. De aanpak
van dit soort risico's ligt in de preventieve sfeer, daar waar gevaren en
risico's kenbaar zijn, of in de sfeer van voorzorg, daar waar onzekerheid
over gevaren en risico's de boventoon voert.Voor stoffen is deze aanpak nader uitgewerkt in de Strategienota Omgaan
Met Stoffen (SOMS) (Strategienota Omgaan Met Stoffen, TK 2000–2001,
27 646 nrs. 1 en 2) (zie ook hoofdstuk 8). De aanpak kan gekenschetst worden met de woorden verstandig, voorzichtig en met voorzorg omgaan
met risico's. Maatregelen die bij deze aanpak horen variëren van nulemissies
(geen blootstelling die gevaren mogelijk maakt) tot het aanvaarden van een
bepaalde mate van blootstelling (bijvoorbeeld concentraties van stoffen in
het milieu op het niveau van de streefwaarde). Bij dit laatste is normstelling
het gebruikelijke en voor de hand liggende instrument.Risico's die te voorzien, moeilijk te beheersen en soms
niet te voorkomen zijnTe voorzien, maar tegelijkertijd moeilijk te beheersen, is bijvoorbeeld
dat door het langzaam opwarmen van de aarde de kans zal toenemen op episoden
van explosieve uitbreiding van organismen in onze contreien (blauwwieren,
botulisme) evenals de mogelijkheid dat organismen afkomstig uit warmere streken
zich in onze omgeving kunnen handhaven (malaria overbrengende insecten). Ook
risico's gerelateerd aan radon in het binnenmilieu, microbiële contaminatie
van en mycotoxinen in voeding zijn voorbeelden van dergelijke risico's. Maar
ook grote ongevallen horen hier bij (Seveso, Bhopal, Tsjernobyl). De aanpak
van dit soort risico's ligt eveneens in de sfeer van preventie en voorzorg.
Maatregelen die bij dit soort risico's en deze aanpak horen variëren
van geen blootstelling aan gevaren mogelijk maken (zonering), het aanvaarden
van een mate van blootstelling aan gevaren mits die aanvaardbaar wordt geacht
(normstelling en preventieve technische en organisatorische maatregelen),
inrichten van een zo goed mogelijk signaleringssysteem om dreigende of aanwezige
gevaren zo snel mogelijk op te sporen, tot het opstellen van adequate repressieve
plannen (waaronder rampenplannen) indien het onverhoopt toch mis gaat. De
kanttekening die bij dit soort risico's geplaatst kan worden, is dat hoe sterk
het risico ook wordt teruggedrongen, deze altijd aanwezig blijft, meestal
als gevolg van menselijke fouten.Risico's die niet te voorzien, moeilijk te beheersen en
nauwelijks te voorkomen zijnVoorbeelden van dergelijke risico's zijn de recente «uitbraken»
van HIV en legionella. Nieuwe, voor de mens infectueuze, ziekteverwekkende
organismen ontstaan spontaan, bijvoorbeeld uit verwante, bekende organismen
(het AIDS-virus, het BSE-prion) of onbekende, bestaande organismen krijgen
door menselijk gecreëerde, omstandigheden de kans zich zodanig explosief
te ontwikkelen dat ze een gevaar gaan vormen (legionella bacterie). Ook nieuwe
ontwikkelingen kunnen onvoorspelbare risico's met zich meebrengen. De mogelijk
schadelijke invloed van relatief zwakke electromagnetische velden, die nog
steeds niet wordt begrepen, is hiervan een voorbeeld. De aanpak van dit soort
risico's ligt met name in de sfeer van het inrichten van een signaleringssysteem
voor dreigende of aanwezige gevaren en het inrichten van een structuur voor
acuut handelen indien het, onverhoopt, toch mis gaat. De kanttekening die
geplaatst kan worden, is dat dergelijke risico's de samenleving altijd overvallen.Combinatierisico'sEen bijzonder complex geval vormen de risico's die we vermoeden maar waarvoor
de kennis nog ontbreekt om ze te benoemen, laat staan om ze te kwantificeren.
Een voorbeeld hiervan is de mogelijke schade van een gecombineerde blootstelling
aan verschillende factoren (stoffen, straling, etc.) bij blootstellingniveaus
die voor geen van de afzonderlijke factoren tot schade leidt. De aanpak van
combinatierisico's richt zich in eerste instantie op nader onderzoek
naar mogelijke effecten. Alleen onderzoek kan op termijn inzicht verschaffen
hoe het risico van gecombineerde blootstelling beoordeeld kan worden.Beleidsprogramma Milieu en GezondheidDe onzekerheid rond gevaren en risico's voor mens en milieu en de maatschappelijke
onrust die daar vaak mee gepaard gaat vraagt om een nieuwe beleidsmatige aanpak.
De overheid wil daarbij mogelijke gevaren en risico's eerder signaleren, beter
luisteren naar maatschappelijke signalen, beter met de burger communiceren
over gevaren en risico's en eerder afdoende maatregelen nemen. Ook het in
gang zetten van een onderzoeksprogramma hoort daarbij. Die aanpak moet tot
stand komen binnen het beleidsprogramma «Milieu en Gezondheid»,
dat zich zal richten op drie sporen: onderzoek, risico's eerder signaleren
en risicocommunicatie.Onderzoekprogramma Milieu en GezondheidDe eerder genoemde soorten risico's en de daarbij behorende voorbeelden
vragen om een versterking van onderzoek teneinde gevaren en risico's eerder
te kunnen signaleren. Gedacht wordt aan versterking van onderzoek op het gebied
van risico's met een grootschalig karakter, bijvoorbeeld fijn stof, hormoonontregelaars,
combinatietoxiciteit, biologische risico's en gevaren en risico's van water
in de stad. Zo is door Amerikaans onderzoek sinds de jaren negentig aandacht
gekomen voor een mogelijke relatie tussen chronische blootstelling aan luchtverontreiniging
en verhoogde sterfte als gevolg van hart- en longklachten. Ook wordt in de
literatuur invloed verondersteld van luchtverontreiniging op zwangerschapsuitkomsten.Maar ook risico's die lokaal reden van zorg geven, kunnen nader onderzocht
worden (stortplaatsen, industrieterreinen). Tenslotte zal universitair onderzoek
gestimuleerd worden dat zodanig is ingericht dat het, op verzoek van bijvoorbeeld
NGO's en GGD's, direct in kan springen op acute maatschappelijke vragen.Risico's eerder signalerenMomenteel komen veel signalen over mogelijke risico's via incidenten aan
het licht. Na zo'n incident wordt in het algemeen het beleid en de daarvan
afgeleide regelgeving aangepast. Een meer structurele opsporing van nieuwe
problemen kan incidenten voorkomen. Daarom is aan de Gezondheidsraad gevraagd
of het koppelen van bestaande monitoringssystemen gegevens kan opleveren voor
gezondheidsbedreigingen die anders moeilijk aan te tonen en te onderzoeken
zijn. Daarnaast is het van belang dat signalen die op verschillende plaatsen
binnenkomen tijdig worden gekoppeld. Op lokaal niveau is nog weinig afstemming
tussen de beleidsvelden gezondheid en milieu. De informatie-uitwisseling tussen
GGD's en milieudiensten verloopt niet altijd optimaal. Een integrale benadering
van zowel signalering als beleidsvoor-bereiding op lokaal niveau is gewenst.RisicocommunicatieBij risicocommunicatie gaat het om open communicatie. Als de overheid
laat zien welke onzekerheden er zijn en hoe ze probeert die zo goed mogelijk
te beheersen, laat ze zien dat ze er serieus mee omgaat. Onzekerheid maakt
mensen ongerust. Beter aansluiten bij deze ongerustheid, ook bij incidenten,
maakt dat de bevolking beter kan reageren op onzekerheden. Om als overheid
serieus te kunnen inspelen op de maatschappelijke onrust rondom
blootstelling aan risico's waarop de burger zelf geen invloed kan uitoefenen,
is het van belang te weten waarover de burger zich zorgen maakt. Reageren
op signalen van onrust is niet voldoende. De overheid moet zelf in kaart brengen
wat bij burgers speelt en wat men van de overheid verwacht. Aan de hand van
deze behoeften en verwachtingen kunnen dan accenten en prioriteiten in het
beleid worden aangebracht en accenten worden verlegd.Toetsen gezondheidseffecten beleidsplannenBinnen het project Stad & Milieu is in samenwerking tussen de ministeries
van VROM, VWS en de GGD Nederland, de Gezondheidseffectscreening Stad &
Milieu opgesteld. Deze handreiking is primair voor de GGD's bedoeld en biedt
de mogelijkheid om beleidsplannen vooraf kwantitatief te toetsen op gezondheidseffecten.
Met behulp van dit instrument kunnen emissies en gezondheidsrisico's van bronnen
in verband worden gebracht met het aantal mensen dat hinder ondervindt, waardoor
inzicht ontstaat in de potentiële knelpunten van een voorgenomen ruimtelijke
ontwikkeling. Het betreft een waardering voor bijvoorbeeld een situatie waar
de minimumwaarden ieder op zich niet worden overschreden maar bij verschillende
milieu thema's wel worden benaderd. Op die manier kan dus een beter onderbouwde
afweging plaatsvinden van de alternatieven voor de inrichting van een concreet
gebied. Hoewel ontwikkeld in Stad & Milieukader, kan de methodiek natuurlijk
ook worden toegepast op infrastructurele projecten. De integrale benadering
van een gebied wordt hiermee gediend en eventuele gezondheidseffecten kunnen
vroegtijdig worden gesignaleerd.Opstellen van een NEHAPIn 1994 is op de WHO Ministersconferentie in Helsinki besloten dat ieder
land verplicht is een NEHAP (National Environmental Health Action Plan) op
te stellen. In een NEHAP wordt naast een schets van de huidige situatie aangaande
milieu en gezondheidsproblemen en gevoerd beleid, aangegeven welke acties
een land op welke termijn zal nemen om de situatie te verbeteren en te optimaliseren.
Tijdens de 3de WHO Ministersconferentie (Londen, 1999) is het belang van een
NEHAP en het invulling geven aan de daarin weergegeven acties bekrachtigd.
Ook in de EU is aandacht voor de problematiek van milieu en gezondheid in
brede zin gezien de ontwikkeling van een EU strategie voor duurzame ontwikkeling.
Met het uitbrengen van deze nota en een binnenkort uit te brengen notitie
Milieu en gezondheid wordt een voor Nederland passende invulling gegeven om
te voldoen aan bovengenoemde internationale verplichting. Op basis daarvan
wordt het beleidsprogramma Milieu en gezondheid verder ingevuld. Omdat veel
milieu en gezondheidsproblemen juist lokaal spelen, is een lokale variant
van de NEHAP, de LEHAP (Local Environmental Health Action Plan), een goed
instrument om ook op dit niveau integratie van beleid tot stand te brengen.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Grensvlakken van milieu en volksgezondheid: notitie over kansrijke beleidsmogelijkheden:
Prof.dr. J. Cramer, Arnhem, 24 januari 2000.XNoot2Gezondheidraadadvies: Ongerustheid over lokale milieufactoren, Den Haag,
april 2001.XNoot3TNO Preventie en Gezondheid, Milieu en Gezondheid 2001, augustus 2001.XNoot4TK, 2000–2001, 27 801 nr. 1.XNoot1TK 2000–2001, 27 646, nr. 1&2.XNoot1TK, 2000–2001, 27 646, nrs. 1 en 2.XNoot1TK 1999–2000, 27 232 nr. 2.XNoot2TK 2000–2001, 27 559 nr. 2.XNoot1TK, 2000–2001, 27 428, nrs. 1 en 2.XNoot1Gezondheidsraadadvies: Ongerustheid over lokale milieufactoren, Den Haag,
april 2001.XNoot2TNO Preventie en Gezondheid, Milieu en Gezondheid 2001, augustus 2001.XNoot1Zorg met toekomst: Een verkenning op het terrein van de volksgezondheid
en de gezondheidszorg, Ministerie VWS, augustus 2001.XNoot2Gezondheidrisico's voorzien, voorkomen en verzekeren, Raad voor de Volksgezondheid
& Zorg, Zoetermeer 2001.XNoot3TK, Wet collectieve preventie volkgezondheid, vergaderjaar 1988, 20 977.XNoot1KPMG, project basistaken collectieve preventie, workshop medische milieukunde
1998.XNoot2Medische milieukunde bij GGD's, Inspectie voor de Gezondheidszorg, januari
1998.XNoot3Van Naem & Partners, Functieprofielen Medische Milieukunde juli 2000.XNoot1TK 2000–2001, 26 991 nr. 48. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28089-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl