Afrika-beleid; Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29237, nr. 79

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

29237 nr. 79

02-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI Vragen en opmerkingen vanuit de fractiesInleidingHet Nederlandse AfrikabeleidArmoedebestrijdingGroei en verdelingVeiligheid en ontwikkelingGoede BestuurZeggenschapBegrotingssteunSchuldkwijtscheldingKennis van veranderingsprocessen in AfrikaII Reactie van de bewindspersonenOpzet van de IOB-evaluatieOpzetMethodologieIndicatorenPeer reviewBeoordelingAlgemene inhoud van het evaluatierapportOwnershipGeïntegreerd buitenlands beleidSectorale benadering en doelgroepenbeleidOnderwijsLandenkeuze en begrotingssteunLandenkeuzeVerdeling van de middelenBegrotingssteunLandbouwSchuldkwijtscheldingGroei en verdelingGoed BestuurDeskundigheid en OS
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29237Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 76 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 237Afrika-beleidnr. 79VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 2 oktober 2008De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft een aantal vragen voorgelegd aan de ministers van Buitenlandse Zaken
en voor Ontwikkelingssamenwerking naar aanleiding van de brief van 8 februari
2008 inzake het rapport «Het Nederlands Afrikabeleid 1998–2006»
(Kamerstuk 29 237, nr. 66).De ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 1 oktober
2008.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,OrmelDe griffier van de commissie,Van der Kolk-TimmermansI Vragen en opmerkingen vanuit de fractiesInleidingDe leden van de fractie van het CDA hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige rapport en de beleidsreactie daarop. Zij onderstrepen
altijd het belang van effectiviteit van onze inspanningen in ontwikkelingslanden.
Om die reden zijn dergelijke diepgaande en onafhankelijke evaluaties zeer
nodig. Deze leden hebben nog wel een aantal vragen.De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige rapport en de beleidsreactie hierop. Zij ontvangen graag
nog meer informatie van de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking
alvorens beleidsconclusies te trekken. De leden vinden evaluatie van beleid
een onmisbaar instrument. Het Afrikaanse continent ziet zich gesteld voor
grote uitdagingen en zeer diverse ontwikkelingen. Het lijkt hen niet mogelijk
een eenduidige conclusie te trekken over «het Nederlandse Afrikabeleid»,
omdat het een optelsom is van verschillende beleidsterreinen en bovendien
niet los te zien is van de invloed van contextuele ontwikkelingen en de invloed
van multilaterale hulp. Zij vinden het daarom van groot belang zorgvuldig
te zijn en vragen de regering daarom een toelichting op de kwaliteit van de
evaluatie. Is het onderzoek goed vormgegeven? Zijn de gekozen methodes op
een correcte wijze toegepast? Is er gekozen voor hanteerbare evaluatievragen?
Waren de in het beleid gestelde doelen met bijbehorende indicatoren adequaat
om de evaluatie uit te voeren? Is er gebruik gemaakt van «peer review»?
Zo neen, waarom niet? Worden de lessen die uit de evaluatie komen op het terrein
van indicatoren nu ook vertaald in nieuw beleid? Wat is de visie van de ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking op hoe ownership
vertaald kan worden in meetbare indicatoren?De leden van de fractie van de SP hebben met interesse kennisgenomen van
het onderhavige rapport. Deze geeft op diverse punten heldere aanbevelingen
waarin zij zich kunnen vinden, zoals bijvoorbeeld op het punt van de schuldkwijtschelding
en het eigenaarschap (ownership). De leden hadden echter graag gezien dat
het onderzoek breder was getrokken en tevens kwesties had meegenomen als Nederlands
ontwikkelingsgeld dat via multilaterale en Europese instituties wordt uitgegeven,
alsmede de rol die de Nederlandse overheid speelt in deze instituties. Ook
vinden zij het een gemiste kans dat het rapport geen antwoord geeft op de
belangrijke vraag of Nederland wel de juiste landen steunt (heeft gesteund)
in ons Afrika beleid.De leden van de fractie van de SP hadden voor de volledigheid ook graag
gezien dat de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (hierna:
IOB) had onderzocht hoeveel geld er in de geëvalueerde periode zijn weg
terug heeft gevonden naar de Westerse landen, waaronder Nederland, door bijvoorbeeld
het handelsbeleid en de toevloed aan investeringen. Voorts had de vraag of
men geleerd heeft van de fouten die in het verleden zijn gemaakt, wat deze
leden betreft, duidelijker naar voren moeten komen c.q. beantwoord moeten
worden.De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn ingenomen met het feit
dat het Afrikabeleid van de afgelopen jaren door de IOB is geëvalueerd.
Het is goed dat het Nederlandse ontwikkelingsbeleid met enige regelmaat kritisch
tegen het licht wordt gehouden. Nederland is immers een grote donor, en zoals
de IOB in de inleiding op het evaluatierapport schrijft is het «voor
arme Afrikanen en Nederlandse belastingbetalers van groot belang om te weten
of dit geld goed is besteed». Juist omdat Nederland een
grote donor is, zien deze leden de IOB-evaluatie als een goede aanzet om waar
nodig de Nederlandse inzet te verbeteren. Tegelijkertijd kan de IOB-evaluatie
de Nederlandse overheid ook dienen om goede praktijken met andere donoren
te delen.Het Nederlandse AfrikabeleidDe leden van de fractie van het CDA lezen in de beleidsreactie de stelling
dat het geïntegreerde beleid beter vorm krijgt, maar dat toch de armoede
maar langzaam afneemt omdat Afrika kansen die globalisering biedt, niet kan
pakken. Kunnen de ministers concrete voorbeelden geven van de positieve effecten
van geïntegreerd buitenlands beleid? Wat zijn de belemmeringen waardoor
Afrika de kansen van de globalisering niet kan pakken?De leden van de fractie van de PvdA lezen dat als gevolg van nieuwe inzichten
of ontwikkelingen een behoefte is aan nieuw of aangepast beleid, de regering
hierin zal voorzien. Deze leden vragen de ministers van Buitenlandse Zaken
en voor Ontwikkelingssamenwerking aan te geven op welke punten het beleid
sinds de periode van de evaluatie is veranderd waar de IOB geen rekening meer
mee heeft kunnen houden in de evaluatie.De leden van de fractie van de SP constateren dat in het rapport staat
dat een grote groep van bijna dertig landen (zoals Liberia en Sierra Leone)
nauwelijks Nederlandse steun heeft ontvangen. Deze landen worden in het rapport
de «wezen van de Nederlandse ontwikkelingshulp» genoemd. Deze
leden merken op dat hier niet op wordt ingegaan en zij vinden dit onbevredigend.
Het laat de vraag onbeantwoord of we onze hulp niet nog beter en zinvoller
in kunnen zetten in die landen die het minst ontwikkeld zijn. Nu heeft het
er alle schijn van dat Nederland haar steun nog steeds om politieke en historische
redenen aan landen geeft, in plaats van om armoedegerelateerde redenen. Dat
beeld wordt bevestigd doordat het rapport zelf ook stelt dat de criteria die
worden gehanteerd door de regering voor de keuze van de partnerlanden, zoals
bijvoorbeeld armoede en goed bestuur, nogal worden veronachtzaamd wanneer
dat zo uitkomt. Zo hebben landen Nigeria en de Democratische Republiek Congo
(hierna: DRC) het leeuwendeel van de hulp ontvangen door schuldkwijtschelding,
dat in feite een vorm van begrotingssteun is, terwijl daar van goed bestuur
natuurlijk alles behalve sprake was/is. Dit toont aan dat de regering niet
bepaald consequent is in haar beleid en wat de leden van de fractie van de
SP betreft moet hier meer helderheid over komen.De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat een van de algemene
conclusies uit de IOB-evaluatie zich richt op de introductie van de sectorale
benadering. Volgens de IOB is dit gepaard gegaan met een sterk verminderde
prioriteit voor doelgroepenbeleid. Daarnaast signaleert de IOB dat consistente
aandacht voor gender equality ontbrak (gezondheidszorg, milieu en water).
Hierover stellen de ministers dat de doelgroepenbenadering slechts op korte
termijn effect heeft, en geen goed alternatief is voor een benadering waarin
het land zelf verantwoordelijk is voor bestrijding van armoede. Om daar direct
aan toe te voegen dat de desbetreffende partnerlanden echter geen sterke eigen
traditie kennen van gericht beleid op gemarginaliseerde groepen. Deze leden
erkennen het belang van sectorale steun, vooral gezien de verantwoordelijkheid
van regeringen voor de eigen ontwikkeling. Zij zijn ook verheugd met de positieve
ontwikkeling in het onderwijs door de sectorale benadering. Maar het lijkt
deze leden van belang om, juist in Afrika, de sectorale benadering te koppelen
aan doelgroepenbeleid. Juist in Afrika zijn er veel specifieke
problemen per groep, waarbij vooral gedacht moet worden aan kinderen en vrouwen.Om met de vrouwen te beginnen. Zij zijn de drijvende kracht voor ontwikkeling
van het continent: spil in het gezin, spil in de economie, zeer politiek betrokken.
Maar vrouwen zijn tegelijk de grootste groep slachtoffers van oorlogsgeweld
en HIV/Aids. Naar de mening van de leden van de fractie van de ChristenUnie
rechtvaardigt dit specifieke aandacht voor vrouwen in het ontwikkelingsbeleid.Ook kinderen in Afrika verdienen specifieke aandacht. Net als vrouwen
hebben zij veel te lijden onder HIV/Aids en de vele conflicten. Zij hebben
te maken met verlies van ouders door oorlog of HIV/Aids en daardoor grote
armoede, zij groeien op in vluchtelingenkampen en lopen in delen van Afrika
grote kans gerekruteerd te worden als kindsoldaat, zij hebben te maken met
gebrek aan onderwijs door armoede of door een gebrek aan onderwijzers door
de gevolgen van HIV/Aids. Dit is voor de leden van de fractie van de ChristenUnie
reden om ook voor kinderen te pleiten voor een herintroductie van een doelgroepenbenadering,
naast de sectorale benadering die, zoals gezegd, in ieder geval wat betreft
onderwijs goede resultaten geeft.Uit de reactie van de regering op de IOB-evalutatie met betrekking tot
de ontwikkelingen in de onderwijssector en het behalen van Millennium Development
Goals (hierna: MDG) 2, blijkt dat de groei van toegang tot onderwijs behoorlijk
gegroeid is. In het kader van de strijd tegen kinderarbeid en het belang van
goed onderwijs voor deze kinderen horen deze leden graag van de ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking wat er specifiek
wordt ondernomen om de overige kinderen, die moeilijk te bereiken zijn, toegang
tot onderwijs te geven. Specifiek vragen deze leden aandacht voor de arme,
rurale gebieden, waar nog steeds een gebrek is aan goede onderwijzers, zodat
de kwaliteit van het onderwijs achterblijft en de toegang bemoeilijkt wordt.De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat uit de IOB-evaluatie
blijkt dat HIV/Aids Sub-Sahara Afrika hard treft, harder dan de rest van de
wereld. Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid besteedt, terecht, veel aandacht
aan preventie en bestrijding van HIV/Aids en de gevolgen ervan. De leden ondersteunen
de inzet om dit zoveel mogelijk in verschillende sectoren te incorporeren.
Zij willen op dit moment vooral aandacht vragen voor de aanbeveling die de
IOB doet om «ruim aandacht te schenken aan de opvang van gevolgen van
HIV/Aids voor een familie, gemeenschap of sector». Sociale vangnetten
hebben het de laatste jaren zwaar te verduren gehad, terwijl deze vangnetten
nu juist essentieel zijn. Kinderen die wees worden door het overlijden van
ouders door aids, vrouwen die verlaten worden door hun partners vanwege besmetting,
ouderen die de zorg moeten dragen voor kleinkinderen, of zelf afhankelijk
zijn van hulp vanwege overlijden van eigen kinderen. Reden genoeg om te investeren
in sociale vangnetten! De leden van de fractie van de ChristenUnie horen daarom
graag hoe de verschillende «social protection» programma’s
voor aidswezen functioneren, en wat de voortgang is van het opzetten van nieuwe
projecten of uitbreiding van bestaande naar aanleiding van het hiervoor aangenomen
amendement Voordewind c.s. op de begroting 2008.ArmoedebestrijdingVoor de leden van de fractie van het CDA was de aandacht voor beroeps-
en hoger onderwijs altijd veel te beperkt en lag de focus teveel op alleen
het basisonderwijs, terwijl deze vormen van beroeps- en hoger onderwijs minstens
zo belangrijk zijn voor de ontwikkeling van een land. Het voorbeeld van kwaliteitsverbetering
van Zambia wordt genoemd waaraan Nederland heeft bijgedragen door steun aan
de onderwijssector. Kunnen de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking aangeven in welke andere Afrikaanse landen inzet op beroepsvaardigheden
en hoger onderwijs tot positieve resultaten geleid hebben? Kunnen zij ook
aangeven welke beroepsvaardigheden dat betreft?De leden van de fractie van de PvdA zien onderwijs als een belangrijke
factor voor ontwikkeling. In de beleidsreactie geven de ministers van Buitenlandse
Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking aan dat de sectorale ondersteuning
van het primair onderwijs één van de speerpunten van het Nederlands
MDG beleid is en dat dit een spectaculaire groei van de toegang tot primair
onderwijs mogelijk heeft gemaakt. De IOB geeft aan dat de kwaliteit van het
onderwijs onder staat en de allerarmsten het minst geprofiteerd hebben van
de spectaculaire ontwikkelingen in de onderwijssector. Nemen de ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking de aanbeveling om
meer aandacht aan kwalitatieve aspecten te besteden over? Zo ja, op welke
wijze krijgt dit vorm? Wat zijn de consequenties van de motie Hessing c.s.
uit 2001 (28 000 V, nr. 32) voor het onderwijsbeleid? De kwaliteit
van het onderwijs wordt in hoge mate bepaald door de kwaliteit van de onderwijzers.
Wie bepaalt de hoogte van de salarissen van onderwijzers in de verschillende
partnerlanden van Nederland? Welke rol speelt de Wereldbank hierin? Hoe kijken
de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking hier
tegenaan?De leden van de fractie van de PvdA lezen in de beleidsreactie dat het
overheidsbeleid in verschillende partnerlanden geen sterke eigen traditie
van gericht beleid om gemarginaliseerde groepen te bereiken kent, en dat er
tijd mee gemoeid zal zijn beleid en uitvoering op dit punt aan te scherpen.
Deze leden vragen op welke wijze Nederland bijdraagt aan het veranderen van
dit beleid. Hoe ver zijn de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking
met het uitwerken van beleid voor het versterken van lokale verantwoordingsmechanismen,
zoals aangekondigd in het de beleidsbrief «Een zaak van iedereen»?
Zijn de ministers van mening dat er teveel sprake is van een opstapeling van
beleid? Kan Nederland prioriteiten opleggen in het beleid en tegelijkertijd
ownership garanderen? Zijn de ministers van mening dat hulp in het verleden
teveel vanuit de aanbodzijde wordt vormgegeven? Zo ja, in hoeverre is daar
nog steeds sprake van?De leden van de fractie van de PvdA willen van de ministers van Buitenlandse
Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking graag een toelichting op wat er méér
kan worden gedaan om de armoedefocus te realiseren. Hoe verhoudt de opmerking
dat begrotingssteun en de sectorale benadering een goede ingang vormen zich
tot de conclusie van een eerdere evaluatie dat de armoedefocus in het Nederlandse
beleid aan scherpte heeft verloren door de invoering van de sectorale benadering?
Op welke gronden besluiten de ministers dat landen in aanmerking komen voor
begrotingssteun? Op welke wijze kan dit instrument ingezet worden, welke gradaties
van conditionaliteit hanteren de ministers?Hoe verhoudt een versterking van de armoedefocus zich tot aandacht voor
het opbouwen van «communities»?Groei en verdelingDe leden van de fractie van het CDA zijn het volledig eens met de IOB-constatering
dat aandacht voor landbouw en agrarische ontwikkeling is weggezakt. Landbouwontwikkeling
(en voedselproductie) moet hoognodig terug op de prioriteitenlijst van armoedebestrijding.
Landbouwprogramma’s nemen wel degelijk een belangrijke plaats in, maar
landbouw is geen sector in het ontwikkelingsbeleid. Is de regering voornemens,
gezien de positieve resultaten in o.a. Ethiopië en Rwanda, landbouw weer
als sector in het beleid op te nemen? Zo neen, waarom niet?De leden van de fractie van het CDA vinden dat de regering heel terecht
een beleidsintensivering maakt van het verdelingsprobleem. Maar wat gaat de
regering doen of wat kan concreet worden gedaan? Is de regering van mening
dat de ervaringen op dit gebied in Afrika benut kunnen worden voor andere
gebieden waar eerlijke verdeling van groei ook een groot probleem is?Ook de leden van de fractie van de PvdA zien het als een positieve ontwikkeling
dat landbouwontwikkeling weer een belangrijke plaats krijgt in de Nederlandse
programma’s. Deze leden zien de beleidsbrief op dit terrein met belangstelling
tegemoet. Kunnen beide ministers aangeven waarom in een eerdere periode geen
of minder aandacht was voor landbouwontwikkeling in het Nederlandse beleid?
Wat zullen de grootste verschillen zijn tussen beleid voor landbouwontwikkeling
in het verleden en het beleid van deze regering?Heeft de regering een visie op hoe gestimuleerd kan worden dat de allerarmsten
meer profiteren van stijgende prijzen voor landbouwproducten en grondstoffen?
Signalen dat juist de allerarmsten de prijs betalen van stijgende voedselprijzen
komen van steeds meer kanten. Hoe kijkt de regering hier tegen aan, en wat
is de beleidsreactie hierop? Overlegt de regering ook met vakministers van
Landbouw van partnerlanden, of alleen met de vakministers van onderwijs, gezondheidszorg
en milieu?Veiligheid en ontwikkelingDe leden van de fractie van het CDA verwachten veel van de 3D benadering.
Deze moet nog wel nader uitgewerkt en uitgediept worden. Op welke wijze zal
zichtbaar worden dat de door IOB vastgestelde grotere nadruk op bevordering
van vrede, veiligheid en ontwikkeling door de zogenaamde 3D benadering op
een onderling samenhangende manier worden in gezet? In de artikel 100 brief
over de Nederlandse bijdrage aan de militaire operatie van de EU in Tsjaad
is daar nog niet veel van zichtbaar, merken de leden van de fractie van het
CDA op.De leden van de fractie van het CDA vinden het van groot belang dat er
veel meer gekeken wordt naar continuïteit in het beleid. Daarom is het
ook goed dat de keuze voor fragiele staten door de vorige regering overgenomen
is door de huidige regering en dat Burundi en Congo partnerlanden zijn geworden.
Deze leden zijn van mening dat goed bestuur niet alleen een voorwaarde is,
maar in bepaalde situaties zeker ook een doel van het ontwikkelingsbeleid
moet of kan zijn. Op basis van deze beleidsevaluatie vragen deze leden hoe
de regering aankijkt tegen criteria voor partnerlanden en in hoeverre moet
het usance worden in het beleid tussentijds landen toe te voegen, dan wel
af te voeren? Hoe wordt de Kamer daarin betrokken?De leden van de fractie van de SP lezen in de beleidsreactie dat Afrikaanse
landen een eigen verantwoordelijkheid hebben voor de ontwikkeling en uitvoering
van een samenhangende groei- en ontwikkelingsstrategie, gericht op het scheppen
van werkgelegenheid en vermindering van armoede. Volgens de regering vraagt
dit onder andere om macro-economische stabiliteit en een transparant begrotingsbeleid-
en beheer. De Nederlandse begrotingssteun zou een goede ingang bieden aan
partnerlanden voor een dialoog hierover met de overheden van de partnerlanden,
maar ook met invloedrijke donoren op dit gebied zoals de Wereldbank en het
IMF. Hoe beziet de regering het, tevens door de IOB bekritiseerde, (gebrek
aan) eigenaarschap in dit licht? Waar ligt volgens de regering
de ruimte voor een (partner)land om te investeren in werkgelegenheid zelfs
als dit zou leiden tot bijvoorbeeld een iets hogere inflatie- iets wat tegen
de wil van het IMF ingaat? Waar ligt volgens de regering de ruimte voor een
(partner)land om bijvoorbeeld de landbouw (deels) te subsidiëren, teneinde
werkgelegenheid te scheppen en armoede te verminderen, als dit ingaat tegen
de wil van (internationale) donoren? Deze leden vinden het jammer dat de evaluatie
zich heeft beperkt tot slechts twee sectoren waar het gaat om verbeterde markttoegang
van Afrikaanse producenten: snijbloemen en katoen, die bovendien totaal onschadelijk
zijn voor Nederland. Het ware veel interessanter geweest bijvoorbeeld de zuivel-
en/of vlees sector te onderzoeken. Dat zou zonder meer van invloed zijn geweest
op de stelling of Nederland een coherent(er) beleid hanteert.De leden van de fractie van de ChristenUnie willen nog ingaan op een geïntegreerd
beleid. Zij hebben waardering voor de manier waarop de regering hieraan vorm
geeft door gezamenlijke notities te ontwikkelen op bijvoorbeeld het terrein
van landbouw en ontwikkeling en de 3-D aanpak. Krijgt dit ook voldoende vorm
in de partnerlanden zelf? Is ook daar sprake van een geïntegreerde aanpak?
Speelt dit een rol in de politieke dialoog en gesprekken over te voeren beleid,
zo vragen deze leden.Goede BestuurDe leden van de fractie van het CDA merken op dat de brief refereert aan
nieuwe initiatieven om tot een meer politieke benadering van goed bestuur
te komen. Hoort de zogeheten «Strategic Governance and Corruption Analyses»
daar ook toe? Waarin verschilt deze van eerdere goed bestuur analyse instrumenten?
Kan de regering meer zicht geven op die nieuwe initiatieven?ZeggenschapDe leden van de fractie van het CDA bemerken dat in 2007 bestond bilaterale
hulp voor 19% uit begrotingssteun en voor 26% uit sectorale
programmasteun (pagina 8). Waaraan werd de overige 55% besteed? Ten
aanzien van het verlenen van begrotingssteun vinden deze leden dat men in
het verleden inderdaad te lang ongewenste situaties in stand hebben gehouden,
omwille van het «aan tafel te kunnen blijven zitten». Deze leden
staan dan ook kritische tegenover de keus van de regering om Rwanda begrotingssteun
te bieden.De leden van de fractie van de SP wijzen erop dat een van de conclusies
van het IOB rapport betreft het zogenaamde eigenaarschap van ontwikkelingslanden,
over hun te voeren beleid in de meeste gevallen een wassen neus is gebleken
gezien de waslijsten met donoreisen. Referenties aan eigenaarschap waren vaak
lippendiensten en getuigden van retoriek. Deze leden delen deze kritiek die
ook door de internationale financiële instellingen zelf en tal van niet-gouvernementele
organisaties (hierna: NGO’s) is geuit en vinden het daarom ongepast
dat de regering hier gemakkelijk van afmaakt door te stellen dat deze conclusie
weinig genuanceerd is. De regering stelt dat het zich op landenniveau en internationaal
sterk in zal zetten voor een resultaatgerichte benadering, waarin de beleidsdialoog
en eventuele condities voor financiering gekoppeld zijn aan de ontwikkelingsresultaten –
en daarvoor benodigde maatregelen – die partnerlanden zelf hebben geformuleerd.
Volgens de leden van de fractie van de SP is het probleem bij deze benadering
dat de uitkomst indicatoren natuurlijk net zo goed door de donoren gekozen
kunnen worden als de «input indicatoren». Zolang immers niets
gedaan wordt aan het probleem dat uitsluitend de donorgemeenschap in laatste
instantie haar goedkeuring moet geven verandert er de facto niets.
Ook wordt op deze manier niet gegarandeerd dat het maatschappelijk middenveld
bij het proces betrokken wordt. Het gevaar bestaat dus dat de data voor deze
uitkomst gebaseerde benadering gemanipuleerd worden en wederom slechts dienen
voor de donoren en de ambtenaren (om in aanmerking te komen voor het geld)
en totaal niet dienen om de bevolking te betrekken c.q. aan hen rekenschap
en verantwoording af te leggen. Hoe beziet de regering dit probleem? Zou het
gebrek aan eigenaarschap niet veel beter aangepakt kunnen worden door de armoedebestrijdingsprogramma’s
van ontwikkelingslanden door nationale overheden zelf te laten ontwerpen,
echter wel met de goedkeuring van het parlement en in nauwe samenwerking met
het maatschappelijk middenveld en de VN (inclusief de Wereldbank en het IMF).
Daarmee wordt tevens het nationale karakter van deze armoedebestrijdingsprogramma’s
versterkt en lijkt het meer reden tot succes te geven.BegrotingssteunDe leden van de fractie van het CDA willen graag een toelichting op de
zinsnede dat de precieze jaarlijkse omvang van meerjarige Nederlandse bijdrage
aan multilaterale instellingen en fondsen mede wordt bepaald in het licht
van beschikbaarheid van middelen. Hoe kan dat in het kader van de meerjarige
verplichtingen? Graag ontvangen deze leden ook een overzicht welk percentage
van ontwikkelingssamenwerking via het bilaterale kanaal, het multilaterale
kanaal en het maatschappelijk middenveld gaat.Nederland hanteert met het track record een eigen systeem. De leden van
de fractie van de PvdA vragen zich af wat de verschillen zijn met de systemen
die andere donoren hanteren. Welke spanning is er tussen het track record
en het «Performance Assesment Framework»? Welke aanpassing is
er in 2007 gedaan om deze twee monitoringsinstrumenten meer op elkaar aan
te laten sluiten?De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering een reactie op
de kanttekeningen die de IOB maakt bij het aanbesteden van projecten, het
steunen van particuliere initiatieven en de rol die privatisering speelt in
ontwikkelingssamenwerking. Hoe kijkt de regering aan tegen voorwaarden voor
privatisering en de eisen die de Wereldbank op dit punt stelt? Kan de regering
ingaan op het voorbeeld van het Kleinschalig Veeteelt Ondersteuningsprogramma
in Tanzania?De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering hoe zij omgaat
met de bestedingsdruk van ontwikkelingssamenwerking aan het eind van een jaar,
zowel in Nederland als in partnerlanden? Welke problemen signaleert de regering?
Welke oplossingen ziet de regering hiervoor, zowel in Nederland als in partnerlanden,
zo vragen deze leden.Het is de leden van de fractie van de SP niet duidelijk wat de regering
concreet verstaat onder landenspecifieke afwegingen wanneer wordt besloten
om over te gaan op begrotingssteun. Moet men hierbij denken aan een lijst
met bepaalde (openbare) criteria, of iets anders? Hoe valt dit voor de Kamer
te controleren? Hoe verstandig acht de regering het om een eigen systeem te
hanteren met het track record? Wat is de reden hiervoor, kan er niet beter
een mondiaal systeem voor worden ontworpen?De leden van de fractie van de ChristenUnie geven aan dat de IOB-evaluatie
veel aandacht besteedt aan het feit dat begrotingsteun in het Nederlandse
ontwikkelingsbeleid vanaf 1998 sterk is toegenomen. Ook goed bestuur
en zeggenschap maken onderdeel uit van de evaluatie. In dit overleg willen
de leden van de fractie van de ChristenUnie deze onderwerpen samen nemen.
Ze hebben immers alles met elkaar te maken. De regering geeft in zijn reactie
op de evaluatie aan dat «ontwikkelingslanden de baas blijven
over hun eigen ontwikkelingsproces». Dat is een mooi streven, waar deze
leden zich in kunnen vinden. Maar zij horen wel graag van de regering hoe
dit goed kan samengaan met de kritische politieke dialoog die gevoerd wordt
bij het verlenen van begrotingssteun en de hoge mate van corruptie die helaas
in veel landen nog voorkomt. Kan de regering daarbij reageren op aandachtspunten
1 onder 6.6, waarin wordt aangegeven dat een kader gewenst is voor het verlenen
van algemene begrotingssteun. Juist gezien de inzet van deze ministers voor
fragiele staten, vinden de aan het woord zijnde leden het van belang dat de
randvoorwaarden duidelijk zijn.SchuldkwijtscheldingDe leden van de fractie van het CDA vinden het van groot belang dat voor
de effectiviteit van schuldverlichting, die immers uit het ontwikkelingssamenwerkingbudget
betaald wordt, er gekeken wordt naar de ontwikkelingsrelevantie van de inzet
van de vrijgekomen middelen. Zij vinden het goed dat Nederland zich bij schuldverlichting
al jaren inzet voor duidelijke afspraken op relevante gebieden, zoals corruptiebestrijding.
In hoeverre wordt in dit kader de motie Ferrier c.s. (TK 30 300 V, nr. 47)
over inzet van door schuldverlichting vrijgekomen middelen ten behoeve van
projecten gericht op duurzaamheid, uitgevoerd?De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering hoe de huidige
toerekening van kwijtschelding van exportkredietschulden aan de ontwikkelingsbegroting
tot de afspraken van Monterrey (2002)? Op welke momenten heeft Nederland gepleit
voor nieuwe (internationale) afspraken over schuldenbeheer? Tot welke resultaten
heeft dit geleid? Hoe groot was de schuldenkwijtschelding aan Nigeria en de
DRC? Welk deel hiervan betrof premies, verzekeringen en boetes? Hoeveel is
toegerekend aan «Official Development Assistance» (hierna: ODA)?
Hoeveel is door de verzekeringsbank uitgekeerd aan de verzekerden, zo vragen
deze leden.Kennis van veranderingsprocessen in AfrikaDe leden van de fractie van het CDA vinden het zorgelijk dat de deskundigheid
op het ministerie van Buitenlandse Zaken snel achteruit loopt. Tegelijk zijn
zij voorstander van de taakstelling. In hoeverre wordt bij de uitvoer van
de taakstelling er zorg voor gedragen dat de nodige deskundigheid op peil
blijft? Ook zijn deze leden het ermee eens dat er meer gedetailleerde kennis
op lokaal niveau moet zijn, zeker ook van culturele aspecten. Zij vinden het
goed dat daaraan gewerkt wordt via analyse, dialoog et cetera met relevante
actoren. Worden religieuze organisaties tot relevante actoren gerekend? Zo
neen, waarom niet? Op welke wijze wordt nu de deskundigheid op gebied van
religie en cultuur betrokken bij deze analyses? Samen met het Verenigd Koninkrijk
wordt de komende jaren een substantieel bedrag uitgetrokken voor versterking
van de capaciteit van relevante gegevensverzameling. Wat wordt bedoeld met
relevante gegevensverzameling? Waarom met het Verenigd Koninkrijk? Wat doen
andere landen op dit gebied? Welk bedrag is hiermee gemoeid en hoe wordt dat
ingezet, zo vragen deze leden.II Reactie van de bewindspersonenDe vragen zijn geclusterd in thema’s. De nummers verwijzen naar
de alinea’s van het verslag waarin deze vragen zijn gesteld.Opzet van de IOB-evaluatieAntwoord op de vragen gesteld door CDA en PvdA: Is
het onderzoek goed opgezet? Zijn de methodes correct toegepast en waren de
evaluatievragen hanteerbaar?Waren de in het beleid gestelde doelen met bijbehorende
indicatoren adequaat om de evaluatie uit te voeren? Is er gebruik gemaakt
van «peer review»?(2)OpzetIOB heeft gezien de potentiële breedte van het te onderzoeken thema
en de beperkt beschikbare tijd een aantal keuzes moeten maken. In de evaluatie
wordt over die keuzes op transparante wijze verantwoording afgelegd.De gemaakte keuzes zijn terug te vinden in de terms of reference voor
de evaluatie die begin 2006 door de minister van Buitenlandse Zaken en de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking werden vastgesteld. Op basis van deze
terms of reference werd de evaluatie verdeeld in:a) een reconstructie en analyse van de ontwikkeling van beleid;b) een analyse van de bestedingen in Sub-Sahara Afrika;c) vijftien deelstudies over de uitvoering van het beleid, verdeeld in
drie clusters: «armoedebestrijding en ontwikkelingssamenwerking», «vrede
en veiligheid» en «handel en coherentie». Deze deelstudies
omvatten 42 onderzoeken in zeventien landen en zijn gebaseerd op zowel bestaand
als nieuw onderzoek.De evaluatie geeft antwoord op de volgende drie hoofdvragen, die het onderzoek
een hanteerbare omvang gaven:1) Op welke wijze heeft het Nederlandse Afrikabeleid vorm gekregen?2) In hoeverre en hoe is het Nederlandse Afrikabeleid uitgevoerd?3) Welke resultaten zijn er met het Nederlandse Afrikabeleid geboekt?Deze opzet wijkt enigszins af van wat bij IOB gebruikelijk is. De beantwoording
van de standaardevaluatievragen die IOB in het algemeen bij onderzoeken hanteert
(relevantie, efficiëntie, effectiviteit en duurzaamheid van resultaten)
zou aanzienlijk meer tijd hebben gevergd dan in dit geval beschikbaar was.
Niettemin is in een aantal deelstudies wel op deze vragen ingegaan, omdat
men gebruik kon maken van reeds uitgevoerde IOB-evaluaties.MethodologieDe voor deze studie gevolgde methodologie bevat de voor IOB gebruikelijke
elementen. De methodologie bestond in de eerste plaats uit literatuur-, dossier-
en archiefonderzoek. Dit omvatte zowel interne bronnen van het ministerie
van Buitenlandse Zaken als externe bronnen (parlementaire documentatie, rapporten
van adviesraden, artikelen etc.). Daarnaast werden interviews gehouden met
sleutelpersonen1. Om vertekening of onjuistheid,
die het gevolg kan zijn van een eenzijdige of enkelvoudige informatiebron
of methodiek te vermijden, heeft triangulatie2
plaatsgevonden. Ook zijn recente, relevante impactevaluaties van IOB benut.
Er is dus geen nieuw eigen onderzoek verricht. De bureaustudies zijn in een
aantal gevallen gecombineerd met veldbezoeken. Voor meer details verwijs ik
naar hoofdstuk 1 van het IOB-evaluatierapport.IndicatorenHet Afrikabeleid richt zich op meerdere doelen. Niet elke beleidsintentie
in de verschillende beleidsdocumenten is vergezeld van een set indicatoren
voor de monitoring en evaluatie van de beleidsuitvoering. Dat betekent dat
voor het onderzoek in sommige gevallen alsnog indicatoren moesten worden
geïdentificeerd, hetgeen evaluatie van de beleidsuitvoering lastig maakt
(maar niet onmogelijk).Peer reviewOm de kwaliteit van het onderzoek te bewaken, is gebruik gemaakt van een
referentiegroep met externe deskundigen. Daarnaast hanteert IOB ook een systeem
waarbij inspecteurs elkaars concept-rapport meelezen. Zo komt interne «peer
review» tot stand. Het concept-eindrapport is ook besproken met een
groep ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken, onder wie zestien
Nederlandse ambassadeurs in Sub-Sahara Afrika. Zie ook p.52 van het IOB-rapport.BeoordelingIOB heeft een balans proberen te vinden tussen de verschillende methoden
van dataverzameling en analyse. Binnen de hierboven geschetste beperkingen
zijn de bevindingen in het algemeen goed gefundeerd. Zoals reeds aangegeven
in de beleidsreactie op de Afrika-evaluatie, kan bij de evaluatie een aantal
kritische kanttekeningen worden geplaatst. Bij de beoordeling van het Nederlandse
Afrikabeleid heeft IOB niet de Afrikaanse context als uitgangspunt genomen
en de gemaakte beleidskeuzes en de behaalde resultaten daartegen afgezet.
De (informele) werkelijkheid achter de in vele Afrikaanse landen opgetrokken
façade, de rol van de Afrikaanse staat in het ontwikkelingsproces en
de lokale percepties die daarover bestaan, zijn niet in ogenschouw genomen.
Vanuit een dergelijk perspectief zou een realistischer en daarmee zinvollere
beoordeling van het Nederlandse beleid en de gemaakte keuzes mogelijk zijn
geweest. Ook bestaat over een aantal conclusies en aanbevelingen in het rapport,
zoals schuldkwijtschelding en begrotingssteun, verschil van mening. IOB had
wellicht naast het eigen oordeel op enigerlei wijze ruimte kunnen inruimen
voor de verschillende visies en posities.Algemene inhoud van het evaluatierapportAntwoord op de vragen gesteld door SP en PvdA:In het evaluatierapport wordt een aantal elementen
gemist, zoals:– hoe zit het met het Nederlandse ontwikkelingsgeld
dat via multilaterale instituties wordt uitgegeven en de rol van Nederland
in deze instituties?– heeft Nederland wel de juiste Afrikaanse landen
gesteund?– hoeveel geld heeft in de geëvalueerde
periode zijn weg teruggevonden naar de Westerse landen?– heeft men geleerd van eerdere fouten die gemaakt
zijn, en op welke punten is het beleid veranderd sinds de periode van de evaluatie?
(3,4,7)De toezegging aan de Tweede Kamer om deze evaluatie in 2006 uit te voeren,
zoals overeengekomen tijdens het AO van december 2004, maakte het niet mogelijk
om in het tijdsbestek van één jaar een evaluatie uit te voeren
die zowel het bilaterale beleid als het multilaterale beleid inclusief Europese
instituties zou omvatten. Er moesten keuzes gemaakt worden. Bij het maken
van deze keuzes heeft de overweging meegespeeld dat in het geval van evaluaties
die ook internationale organisaties bij het onderzoek betrekken, een gezamenlijke
aanpak van de evaluatie met deze organisaties een logische vereiste zou zijn.
Dat had een gezamenlijke opzet en uitvoering geïmpliceerd, en zou dus
aanzienlijk meer tijd hebben gevergd. Ook heeft meegespeeld dat IOB er de
voorkeur aan geeft niet langer zelf evaluaties van multilaterale programma’s
uit te voeren, maar deel te nemen aan «peer reviews» over de kwaliteit
van de evaluatiefunctie van deze instellingen.Het IOB-onderzoek heeft aandacht besteed aan de landenkeuze door na te
gaan of de selectiecriteria voor de partnerlanden consequent zijn toegepast.
Een verslag hiervan wordt gedaan in hoofdstuk 7 («Sectorsteun»),
met name p. 199–200. Ook hoofdstuk 14 («Conflicten», zie
p. 418–421) gaat op dit onderwerp in. Kortheidshalve wordt hiernaar
verwezen.De gedachte die ten grondslag ligt aan de vraag hoeveel geld er naar Nederland
is teruggevloeid is interessant. Immers, wij allen zien graag kennis en kapitaal
accumuleren in Afrika. Waar het gaat om (een deel van de hulp-)fondsen die
naar Nederland terugvloeien als gevolg van bijvoorbeeld binding van de hulp
of technische assistentie betreft dit activiteiten die binnen het mandaat
van IOB vallen. Waar het echter gaat om kapitaaltransfers van de particuliere
sector – en daar gaat het hier overwegend om – zien wij geen primaire
rol voor IOB weggelegd.Evaluaties hebben in het algemeen twee belangrijke functies: een verantwoordingsfunctie
en een leerfunctie. In het kader van de leer- en verantwoordingsfunctie worden
evaluatierapporten van IOB samen met een beleidsreactie aangeboden aan het
parlement. Deze reactie bevat ook de te trekken lessen. Nieuwe inzichten en
geleerde lessen worden ook in nieuwe beleidsdocumenten verwerkt. In de beleidsreactie
op de Afrika-evaluatie staat vermeld welke bevindingen worden gedeeld en in
welke mate deze aanleiding geven tot bijstelling van het bestaande beleid
(of daartoe reeds hebben geleid). De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
is voornemens de Kamer op korte termijn, d.w.z. voorafgaand aan het AO over
de Afrika-evaluatie, aanvullend te informeren over de lessen die uit de evaluatie
zullen worden getrokken.OwnershipAntwoord op de vragen gesteld door CU, PvdA en SP:Het eigenaarschap («ownership») van ontwikkelingslanden
wordt nog steeds beperkt door alle eisen die opgesteld worden door de donorlanden.
Hoe kan er meer ownership gegeven worden aan ontwikkelingslanden? Zou het
gebrek aan ownership niet veel beter aangepakt kunnen worden door armoedebestrijdingsprogramma’s
door nationale overheden zelf te laten ontwerpen samen met het maatschappelijk
middenveld? Hoe zit het met de relatie tussen ownership en beleidsprioriteiten
van Nederland? Belemmeren Nederlandse beleidsprioriteiten ownership? Beperken
conditionaliteiten van donoren zeggenschap en beleidsvrijheid van overheden?(16,23,27)Met eigenaarschap («ownership») wordt bedoeld dat partnerlanden
effectieve zeggenschap hebben over hun ontwikkelingsbeleid en ontwikkelingsstrategieën,
en de coördinatie voeren over alle ontwikkelingsactiviteiten. Het gaat
dan niet alleen om zeggenschap van de overheid maar ook van andere actoren
zoals parlement, maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven. Dit bredere
ownership komt steeds meer van de grond. Zo hebben de overheden in de partnerlanden
een ruime consultatie gevoerd met de betrokken actoren over de tweede generatie
armoedestrategieën. Nederland werkt waar mogelijk via de nationale systemen
van het partnerland en bevordert via de beleidsdialoog, de verstrekte financiering
(soms geoormerkt) en gerichte capaciteitsversterking dat ownership wordt versterkt
en het nationale beleid de armen ten goede komt. De IOB-evaluatie van de sectorale
benadering wijst uit dat binnen sectorprogramma’s voor onderwijs en
gezondheid met succes een ruimere allocatie is bepleit voor de armste districten
en voor zaken als eerstelijnszorg en basisonderwijs.In de beleidsbrief van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking «Een
zaak van iedereen» wordt aangegeven dat een politiekere benadering van
ontwikkelingssamenwerking zal worden gehanteerd. Inzet hierbij is dat nationale
ontwikkelingsagenda’s participatief tot stand komen en overheden beter
verantwoording afleggen aan de eigen bevolking. Verantwoording van overheden
naar de burger is een essentiële voorwaarde voor wat in de beleidsbrief «politiek
goed bestuur» is genoemd. In dat kader past ook onze inzet op nationale
verantwoordingsmechanismen, zowel de «formele» (waaronder de rol
van politieke partijen, het parlement en lokale overheden in partnerlanden)
als meer «informele» (bijvoorbeeld oudercomités op scholen).
Ook de rol van maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven als checks and balances in het regeringsbeleid zullen wij blijven stimuleren.
Op deze wijze moet vanuit de samenleving van een land meer eigenaarschap ontstaan
voor het door dat land gevoerde en uitgevoerde ontwikkelingsbeleid. Tijdens
het High Level Forum in Accra in begin september 2008 heeft de Minister voor
Ontwikkelingssamenwerking zich sterk gemaakt voor het meer transparant maken
van de planning en onderlinge afstemming van activiteiten. Dit draagt niet
alleen bij aan de verantwoording naar een breder publiek, maar ook aan de
effectiviteit van de hulp. Nederland steunt het initiatief van het Verenigd
Koninkrijk onder de titel «International Aid Transparency Initiative»
krachtig en zal hieraan ook een financiële bijdrage leveren.In de beleidsdialoog staan het armoedebestrijdings- en hervormingsbeleid
centraal. Het gaat hierbij zowel over de richting van het ontwikkelingsproces
als de bereikte resultaten, aan de hand van gezamenlijke afspraken over de
te behalen indicatoren. Corruptiebestrijding en de noodzaak tot versterking
van interne en externe checks and balances maken
hiervan onderdeel uit. De nadruk die in het Nederlandse beleid wordt
gelegd op eigenaarschap doet niets af aan het belang van een zorgvuldige verantwoording
richting donoren; IOB pleit in dit verband voor een «realistische benadering
van ownership». Ook sluit eigenaarschap niet uit dat Nederland wel degelijk
voorwaarden zal blijven stellen aan de besteding van de hulp. Dat is ook logisch:
het gaat immers om Nederlands belastinggeld. Nederland dient ook als donor
verantwoording af te leggen over de gemaakte strategische keuzes en feitelijke
acties. Wij zijn wel van mening dat ontwikkelingslanden, bij het vormgeven
van hun groei- en ontwikkelingsbeleid, de ruimte moeten krijgen om te investeren
in productieve en sociale sectoren. De wens om duidelijke resultaten te bereiken
in combinatie met de noodzakelijke beleidsruimte voor partners vergt een zakelijke
benadering, waarbij te behalen resultaten centraal staan. De wijze waarop
deze afspraken in contracten en Memoranda of Understanding worden vastgelegd
dient deze zakelijkere benadering te reflecteren. Met name bij de vormgeving
van het begrotings- en macro-economische beleid hebben ontwikkelingslanden
regelmatig te maken met voorwaarden die worden gesteld aan financiering (leningen
en schenkingen) door donoren, in het bijzonder het Internationaal Monetair
Fonds en de Wereldbank. Dit betreft o.a. voorwaarden ten aanzien van de hoogte
en de structuur van de overheidsuitgaven, vanuit een streven naar macro-economische
stabiliteit. Deze stabiliteit is een uiterst belangrijke voorwaarde voor groei
en ontwikkeling. Aangezien de macro-economische situatie de afgelopen jaren
in veel ontwikkelingslanden sterk is verbeterd (de economische groei is relatief
hoog en inflatiecijfers zijn laag), is de ruimte voor overheden om de uitgaven
te verhogen toegenomen- mits deze uitgaven aangewend worden om economische
groei op lange termijn te versterken. Waar nodig dringt de Nederlandse regering
er bij Wereldbank en IMF op aan hiermee rekening te houden bij de vormgeving
van het conditionaliteiten-beleid.Geïntegreerd buitenlands beleidWat zijn positieve effecten van geïntegreerd buitenlands
beleid? Op welke wijze zal zichtbaar worden dat de 3D benadering op een samenhangende
manier wordt ingezet? Krijgt de 3D aanpak ook voldoende vorm in partnerlanden,
is daar ook sprake van een geïntegreerd beleid? (6,21,24)Het geïntegreerde karakter van het Nederlandse buitenlandse beleid
is ook zichtbaar bij de Nederlandse inzet in (post-)conflictgebieden. Daar
probeert Nederland door het uitoefenen van politieke druk (zowel bilateraal
als multilateraal), maar ook door inzet van financiële middelen zowel
stabiliteit als ontwikkeling te bevorderen. Een recent voorbeeld van een positief
effect van geïntegreerd Nederlands beleid is de Nederlandse ondersteuning
van het VN-stabiliteitsplan voor Oost-Congo. Het stabiliteitsplan is een geïntegreerde
strategie waarin militaire, diplomatieke en ontwikkelingsinstrumenten gecombineerd
worden ingezet voor verbetering van de veiligheid, herstel van het staatsgezag,
terugkeer van vluchtelingen en het snel opstarten van de lokale economie in
Oost-Congo. Nederland is één van de weinige donoren die kan
bijdragen aan alle onderdelen van het plan. Anders dan Nederland zijn veel
donoren namelijk niet in staat om op het gebied van Security
Sector Reform (SSR) militaire uitgaven te financieren: hiervoor dienen
immers (gedeeltelijk) non-ODA middelen ingezet te worden. Nederland kan dit
middels het Stabiliteitsfonds wél, zij het op een relatief bescheiden
schaal.In de afgelopen jaren is verder een aantal praktische stappen genomen
om vrede, veiligheid en ontwikkeling meer geïntegreerd te benaderen.
De Stuurgroep Veiligheidssamenwerking en Wederopbouw dient bijvoorbeeld
als forum om landenspecifiek ontwikkelingsbeleid op geïntegreerde wijze
vorm te geven. Zeer recent werd dit forum uitgebreid met de Ministeries van
Binnenlandse Zaken, Financiën en Justitie. In Afghanistan wordt de Nederlandse
militaire presentie bijvoorbeeld ondersteund door adviseurs ontwikkelingsamenwerking
(OSAD’s) en politieke adviseurs (POLAD’s). Verder is op werkniveau
veelvuldig contact tussen met name Defensie, Justitie, Binnenlandse Zaken
en Buitenlandse Zaken. Zo zijn bijvoorbeeld nationale en internationale werkconferenties
over SSR gehouden die verschillende groepen professionals bij elkaar brachten,
teneinde Whole of Government approaches op het
gebied van SSR te stimuleren.Overigens is het van belang dat de 3D-benadering contextspecifiek wordt
ingevuld. Dit betekent dat met name de strategische plannen van Nederlandse
ambassades aan moeten geven welke combinatie en intensiteit van de verschillende
D’s wenselijk is. Dit kan betekenen dat niet aan alle D’s evenveel
aandacht wordt geschonken. Dit geldt ook voor de internationale taakverdeling,
bv. ten aanzien van de missie naar Tsjaad. Door zijn steun levert Nederland
een bijdrage aan de veiligheidsdimensie. De ontwikkelingsen diplomatieke dimensie
worden grotendeels door de EU, Frankrijk en de VN behartigd, ondersteund door
o.a. Nederland.Sectorale benadering en doelgroepenbeleidAntwoord op de vragen gesteld door CU en PvdA:Wat kan er meer worden gedaan om armoedefocus te realiseren?Hoe
verhoudt een versterking van de armoedefocus zich tot aandacht voor het opbouwen
van «communities»? Kan de sectorale benadering gekoppeld worden
aan het doelgroepenbeleid? Gevraagd wordt om herintroductie van de doelgroepenbenadering
met als aandachtspunten vrouwen en kinderen, of thema’s als HIV/aids,
sociale vangnetten, conflict en onderwijs. (10,11,12,13,17)De invoering van de sectorale benadering en de financiering van het sectorale
en algemene armoedebeleid via begrotingssteun zijn het gevolg van de noodzaak
om problemen in de sector integraal aan te pakken. De sterke doelgroepenfocus
bij de uitvoering maakte duidelijk dat de oorzaken van die problemen vaak
op een ander niveau moesten worden aangepakt. De sectorale benadering, waarbij
binnen de sector ingezet wordt op prioriteiten die knelpunten helpen oplossen,
is hiervoor een goede benadering gebleken. Dit heeft ertoe geleid dat de bestedingen
in de sectoren aanzienlijk zijn toegenomen en dat voortgang in de hele sector
kan worden gevolgd. Dit betekent niet dat specifieke problemen die bepaalde
doelgroepen ondervinden bij toegang tot dienstverlening geen aandacht meer
krijgen. Hiervoor blijft aandacht bestaan, óf in de vorm van speciale
programma’s, óf binnen de sectorale programma’s zelf. Het
gaat hierbij om doelgroepen zoals vrouwen, jongeren en kinderen, maar ook
ouderen en wezen, en vooral de armere delen van de samenlevingen. «Social
protection» programma’s zijn een belangrijke steun in de rug van
deze groepen omdat ze sociale vangnetten creëren waarop kan worden teruggevallen.In het kader van de sectorale benadering ligt de verantwoordelijkheid
voor de beleidsvorming en de uitvoering uitdrukkelijk bij het ontvangende
land. Dit land voert uiteraard wel met de donoren een intensieve dialoog over
uitvoeringstrategieën en bereikte resultaten. In dat kader beoordeelt
Nederland consequent de armoedefocus van programma’s en vraagt daarbij
aandacht voor specifieke doelgroepen als vrouwen en kinderen en thema’s
als HIV/AIDS. Wanneer de resultaten op deze terreinen tekort schieten vraagt
Nederland om bijstelling en intensivering van het beleid. Op deze wijze geeft
Nederland invulling aan de doelgroepenbenadering, zonder daarbij zelf de concrete
uitvoering van het ontvangende land over te willen nemen.De wijze waarop aandacht voor deze specifieke doelgroepen wordt vormgegeven
in het beleid kan met een aantal voorbeelden worden geïllustreerd:– In Zambia richt Nederland zich op
de problematiek rond kinderen en jongeren door middel van investeringen in
onderwijs, ontwormingsprogramma’s voor kinderen, het verstrekken van
beurzen aan meisjes om naar school te kunnen en het bestrijden van seksueel
geweld tegen meisjes.– In Zuid-Afrika is de preventie van
hiv/aids geïntegreerd in de onderwijsactiviteiten die Nederland steunt.– In Burkina Faso worden achterstandsgroepen
bereikt via investeringen in de bestrijding van kinder- en moedersterfte,
malaria en hiv/aids, en formeel en non-formeel onderwijs (alfabetisering).– In Mozambique wordt een proef betreffende
de uitvoering van het «cash-transfer» programma van de overheid
(in samenwerking met HelpAge International), gericht op ouderen, wezen en
andere kwetsbare kinderen, ondersteund. Veel wezen en kwetsbare kinderen wonen
bij ouderen en deze organisatie biedt ondersteuning in de vorm van sociale
pensioenen. Daarnaast krijgen ze voorlichting over gezondheid, hiv/aids en
faciliteert Helpage bij het verkrijgen van toegang tot overheidsdiensten (zoals
scholing en gezondheidszorg).– In zuidelijk Afrika ondersteunt Nederland
een programma van het International Federation of the Red Cross and Red Crescent
Societies (IFRC), waarbij de allerarmste kinderen en de huishoudens waarin
zij opgroeien steun krijgen in de vorm van noodhulp en meer structurele activiteiten,
zoals het assistentie verlenen bij het aanspraak maken op ondersteuning van
de overheid en het vergroten van de toegang tot onderwijs middels financiële
ondersteuning.– In Zambia ondersteunt Nederland de
Churches Health Association of Zambia (CHAZ), die zich richt op zorg en ondersteuning
van wezen en andere kwetsbare kinderen, en «food security» programma’s
die ten goede komen aan families en gemeenschappen. Het Nationale Ontwikkelingsplan
van Zambia, waaraan Nederland via algemene begrotingssteun bijdraagt, richt
zich bovendien ook op «low capacity households», mensen die in
extreme armoede leven, wezen en andere kwetsbare kinderen en mensen met een
handicap.De specifieke aandacht voor bepaalde doelgroepen bij armoedebestrijding
sluit aandacht voor gemeenschapsopbouw niet uit. Ook worden specifieke programma’s
ondersteund waarin gemeenschapsopbouw centraal staat, zoals programma’s
ter versterking van boerenorganisaties, werknemers- en werkgeversorganisaties.In de hiervoor reeds aangekondigde brief aan de Kamer zal nader worden
ingegaan op het revitaliseren van de armoedefocus.OnderwijsAntwoord op de vragen gesteld door CDA en PvdA:Waar in Afrika heeft inzet op hoger onderwijs en beroepsvaardigheden
geleid tot positieve resultaten en welke beroepsvaardigheden betreft dat?
Wordt de aanbeveling om meer aandacht aan kwalitatieve aspecten te besteden
overgenomen, zo ja, hoe? (14,15)De afgelopen jaren zijn via het Netherlands Programme
for institutional strengthening of post-secundary Training and education capacity (NPT) projecten gestart voor de capaciteitsversterking van instellingen
voor beroepsonderwijs en hoger onderwijs in veertien landen, waaronder Benin,
Ethiopië, Ghana, Mozambique, Rwanda, Tanzania, Uganda en Zuid-Afrika.
In de beleidsreactie op de evaluatie van de internationaal onderwijsprogramma’s
NFP en NPT (31 250, nr 8) is aangegeven dat de komende jaren via het
NPT nog meer aandacht besteed zal worden aan het versterken van (hoger) beroepsonderwijs.
Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het versterken van ontwikkelingsrelevante
vaardigheden variërend van (micro)-ondernemerschap tot specifieke beroepsvaardigheden
in verschillende sectoren.In het lopende NPT-programma worden circa 600 curricula ontwikkeld, zijn
ongeveer 50 projecten gericht op ondersteuning van onderwijs op nationaal
niveau en wordt in circa 160 activiteiten gewerkt aan de verbetering van het
management van instellingen. Er worden 6 000 medewerkers van instellingen
getraind en in 70 activiteiten wordt aandacht besteed aan de versterking van
onderzoeksmethodologie en -capaciteit. De inzet via het NPT-programma heeft
op landenniveau ondermeer geleid tot de volgende concrete resultaten:– In Rwanda zijn onderwijsprogramma’s
ontwikkeld via ondersteuning van het instituut voor akkerbouw en veeteelt,
ISAE. Daarnaast wordt het ISAE-personeel bijgeschoold. De afgestudeerden gaan
hun kennis op het gebied van productie en milieubehoud toepassen in de landbouw,
veeteelt en watersector in Rwanda.– In Mozambique zijn voor alle zes faculteiten
van de katholieke universiteit van Mozambique nieuwe onderwijsprogramma’s
ontwikkeld. Stafleden van de faculteiten hebben bijscholing gehad op pedagogisch
en didactisch gebied en op het terrein van leerplanontwikkeling, beoordeling
en evaluatie.– In Ethiopië is de deelname aan
hoger onderwijs, die begin deze eeuw zelfs voor Afrikaanse begrippen zeer
laag was, spectaculair gegroeid van 34 556 studenten in 2001 tot 173 901
studenten in 2005/2006.– In Bolivia hebben beroepstraining
en onderwijs hoge prioriteit gekregen. In 2006 zijn 900 middelbare-schoolverlaters
opgeleid via Technical and Vocational Education and Training (TVET); de meesten
van hen zullen zeker een baan vinden.Nederland is voornemens om in tenminste tien ontwikkelingslanden, waarvan
acht in Afrika (Zambia, Mozambique, Rwanda, Ethiopië, Jemen, Zuid-Afrika,
Uganda en Kaapverdië) strategische plannen te ondersteunen die zich richten
op het verbeteren van de toegang tot beroepsonderwijs en de aansluiting van
beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt. Verder hebben Nederlandse NGO’s,
onderwijsinstellingen en kennisinstellingen zich, in overleg met het ministerie
van BZ, samen met hun lokale partners gecommitteerd aan steun voor beroepsonderwijs
in Zambia, Ethiopië, Kenia en Ghana.De aanbeveling om meer aandacht aan kwalitatieve aspecten te besteden
is al overgenomen in het beleid. Deze aandacht krijgt met name vorm via de
dialoog met de partnerlanden waar zaken op de agenda staan als verbetering
van opleidingen en trainingen van leraren, de salarissen en secundaire voorzieningen,
het opleiden van meer vrouwelijke leerkrachten, de ontwikkeling van goede
curricula waarin meer rekening wordt gehouden met de genderaspecten van onderwijs,
meer aandacht voor voorschools onderwijs en lessen in de moedertaal, zorgen
voor een veilige omgeving zonder (seksueel) geweld door leerkrachten en het
bieden van ondersteuning aan meisjes bij het voorkomen van hiv/aids-besmetting.
Decentralisatie en effectiever management van scholen zijn andere
aspecten die aan de orde gesteld worden. Naast de dialoog worden specifieke
activiteiten en programma’s op deze terreinen ondersteund. Zo werd recentelijk
een programma van UNICEF voor de verbetering van voorschools onderwijs gefinancierd
en steunt Nederland het SACMEQ (Southern Africa Consortium for Monitoring
Educational Quality) programma. Het doel van SACMEQ is het in kaart brengen
van de factoren, die aan de kwaliteit van het onderwijs bijdragen en die van
belang zijn voor het aanscherpen/aanpassen van het onderwijsbeleid in de betrokken
vijftien landen.Landenkeuze en begrotingssteunAntwoord op de vragen gesteld door SP, CDA en PvdA:In het rapport wordt geconstateerd dat 30 landen nauwelijks
Nederlandse steun ontvangen («de wezen van de Nederlandse ontwikkelingshulp»),
waarom wordt hier niet verder op ingegaan? Kan Nederland de hulp niet nog
beter en zinvoller inzetten in die landen die het minst ontwikkeld zijn? Waarom
Nigeria en DRC? Hoe wordt er aangekeken tegen de criteria voor partnerlanden?
Wordt het usance tussentijds landen toe te voegen/ af te voeren? Hoeveel begrotingsgeld
gaat via het multilaterale kanaal en hoeveel via het bilaterale kanaal?Wat
is het verschil tussen het door Nederland gehanteerde track record systeem
en systemen die andere landen hanteren? Waarom kreeg Rwanda begrotingssteun?
Heeft de bestedingsdruk aan het eind van het jaar invloed op de omvang van
begrotingssteun? (8,22,26,28,29,31,32,33)LandenkeuzeIn het rapport wordt gesproken over «de wezen van de Nederlandse
ontwikkelingshulp». Het is inderdaad zo dat een aantal landen weinig
of geen Nederlandse ontwikkelingshulp heeft ontvangen. Het zou ook niet effectief
zijn als Nederland in alle ontwikkelingslanden actief is. Gestreefd wordt
naar een zekere mate van arbeidsverdeling tussen de verschillende donoren.
Dit gebeurt in toenemende mate binnen zowel de EU als de OESO/DAC. Daarbij
wordt vanuit een totaalbeeld gekeken naar landen die (te) weinig steun ontvangen
en worden donoren zonodig opgeroepen hun landenallocatie aan te passen. Bij
de keuze van landen wordt bewust ingezet op continuïteit. Dit komt onze
betrouwbaarheid ten goede, zowel richting deze landen als richting mededonoren.
Daarnaast kapitaliseert continuïteit onze inzet in deze landen.In de beleidsbrief «Een zaak van iedereen» is een overzicht
opgenomen van de landen die meerjarige Nederlandse steun ontvangen, waarbij
een onderscheid wordt gemaakt in drie landenprofielen. Met het invoeren van
deze landenprofielen wordt benadrukt dat verschillende landen om een verschillende
aanpak vragen. Aangezien de inzet in fragiele staten tot beleidsprioriteit
is benoemd, is binnen het landenbeleid een apart landenprofiel voor veiligheid
en ontwikkeling geïdentificeerd. De lijst met landen die door Nederland
worden gesteund is uitgebreid met vier landen, allemaal landen die in dit
profiel vallen. In deze landen kan een werkend en legitiem bestuur een doel
op zich zijn. Om te komen tot een scherpere focus is tevens gekozen voor een
exit in zeven landen en een vermindering van de ODA-inzet in de landen in
profiel 3 (de zgn. «brede relatie»-landen). Deze aanpassing was
noodzakelijk om tot een zo relevant en effectief mogelijke inzet te komen.
De gekozen indeling sluit echter niet uit dat gedurende de komende vier jaar
door veranderende omstandigheden er actiever wordt ingezet in landen die nu
geen partnerland zijn. Of dat in sommige landen, die nu als partnerland gelden,
uiteindelijk toch voor een exit zal worden gekozen. Dergelijke beslissingen
zullen worden afgestemd met onze EU- en OESO/DAC-partners, mede om kapitaalvernietiging
van Nederlandse hulpinspanningen te voorkomen. Ook zal de Kamer
tijdig worden ingelicht wanneer er sprake is van een voornemen tot aanpassing
van de huidige lijst.Dat landen als Nigeria en de DRC in sommige jaren het leeuwendeel van
de officiële hulp aan Afrika hebben ontvangen is het resultaat van afspraken
in de Club van Parijs. Afspraken die daar worden gemaakt vallen onder de internationaal
overeengekomen ODA-definitie. Omdat Nederland aan genoemde landen veel achterstallige
exportkredieten had uitstaan ging daar onevenredig veel hulp naar toe. Overigens
worden wel voorwaarden gesteld om voor schuldkwijtschelding in aanmerking
te komen, zoals een goed armoedebestrijdingbeleid en een positief track record
bij het IMF.Verdeling van de middelenBij de verdeling van de ODA-middelen worden bij onverwachte ontwikkelingen
in een bepaald jaar vrijkomende middelen zoveel mogelijk ingezet op een wijze
die de onderliggende programmering in landen niet beïnvloedt. Deze verandering
in de beschikbaarheid van middelen wordt dan bijvoorbeeld opgevangen binnen
de bestaande flexibiliteit in de betalingsritmes van de meerjarige verplichtingen
richting multilaterale instellingen. Hierdoor wordt bestedingsdruk voorkomen.
De verdeling van de uitgaven per kanaal luidde in 2007 als volgt: 37%
werd via het bilaterale kanaal besteed, 26% via het multilaterale kanaal
en 20% via het particuliere kanaal. Van de resterende 17% betrof 5%
uitgaven via instrumenten voor het bedrijfsleven, 6% EKI-toerekeningen
in verband met schuldkwijtschelding en 6% overige uitgaven.BegrotingssteunVoor de beoordeling of landen in aanmerking komen voor begrotingssteun,
hanteert Nederland met het Track Record een eigen beoordelingskader. De inhoud
van het Track Record, dat jaarlijks wordt opgesteld, is evenwel veelal gebaseerd
op gedeelde analyses. Daarin worden zaken beoordeeld als het armoedebeleid,
het macro-economische beleid, de kwaliteit van de openbare financiën
en de kwaliteit van de beleidsdialoog. Een voorbeeld van een dergelijke gedeelde
analyses is het Performance Assessment Framework
(PAF). Het PAF is een lokaal kader voor het monitoren van resultaten, dat
gezamenlijk wordt opgesteld door overheid en donoren, en wordt gebaseerd op
het lokale armoedebestrijdingbeleid. In het Track Record is sinds 2007 ruimte
opgenomen voor de verwerking van de conclusies uit de jaarlijkse beoordeling
van het PAF. Daarmee zijn dus de PAF-resultaten medebepalend voor de betaling
van begrotingssteun voor het volgende begrotingsjaar. Aangezien het Track
Record een integrale afweging omvat, zullen in veel gevallen ook zwakheden
worden geconstateerd. Deze kunnen leiden tot het nemen van aanvullende maatregelen
(bijvoorbeeld de versterking van de Rekenkamer voor betere externe controle)
of tot het voorlopig nog niet inzetten van begrotingssteun. De toetsing van
de voortgang gebeurt jaarlijks via uitgebreide reviews, waarin wordt vastgesteld
of de indicatoren van de PAF zijn gehaald. Op basis hiervan worden nieuwe
afspraken gemaakt voor het daaropvolgende jaar, die door de Minister voor
Ontwikkelingssamenwerking worden getoetst op relevantie, volledigheid en opportuniteit.
Begrotingssteun dient voorspelbaar te zijn en niet direct bij tegenvallende
resultaten (die worden weerspiegeld in een verslechterend Track Record) te
worden opgeschort of gekort. In dit geval zal eerst de beleidsdialoog tussen
donoren en het ontvangende land geïntensiveerd moeten worden. Indien
dit echter geen resultaat oplevert, kan dit leiden tot het achterhouden, korten
of uiteindelijk zelfs geheel intrekken van begrotingssteun (afhankelijk
uiteraard van de oorzaken van de verslechtering en de inzet van de ontvangende
overheid voor het eigen armoedebestrijdingbeleid).De IOB-evaluatie wekt de suggestie dat er geen kader zou bestaan voor
het geven van algemene begrotingssteun. Dit is niet geheel terecht. Wel is
het kader waarbinnen begrotingssteun wordt verleend de laatste jaren sterk
in ontwikkeling. Op internationaal niveau zijn er sinds 1998 veel ervaringen
opgedaan met nieuwe instrumenten, zoals Poverty Reduction Strategy Papers
en Joint Assistance Strategies. Deze hebben geleid tot nieuwe inzichten over
wanneer en hoe op landenniveau begrotingssteun effectief kan worden ingezet.
Tegelijkertijd heeft ook het interne BZ-instrumentarium zich verder ontwikkeld,
o.a. door een verbeterd Track Record en aanpassingen in de opzet van beoordelingsmemoranda.
Daarnaast wordt steeds systematischer geëvalueerd wat de effecten zijn
van begrotingssteun op het overheidsfunctioneren en armoedebestrijding. Hiermee
is het beslissingskader voor begrotingssteun duidelijk verbeterd. De wijze
waarop Nederland die beoordeling uitvoert, vastlegt en koppelt aan de besluitvorming
over hulpmodaliteiten verschilt met die van andere donoren. Pogingen om tot
een meer gezamenlijk beslissingskader te komen worden bemoeilijkt door de
uiteenlopende afspraken tussen bilaterale donoren en hun parlementen over
de besluitvorming inzake begrotingssteun. Desalniettemin zal Nederland actief
blijven bevorderen dat donoren zoveel mogelijk gezamenlijk optrekken en met één
stem spreken.Het voornemen om algemene begrotingssteun aan Rwanda te verlenen kwam
aan de orde tijdens de begrotingsbehandeling in 2007 en werd bij het AO Grote
Meren op 13 maart jl. bevestigd. De basisvoorwaarden om begrotingssteun
te geven in Rwanda zijn aanwezig, aangezien een voorzichtig positieve trend
in het bestuur en het sociaaleconomische beleid zichtbaar is. De voorgenomen
begrotingssteun is een middel om op effectieve wijze bij te dragen aan het
verminderen van armoede en ongelijkheid. Daarnaast wordt verwacht dat de politieke
dialoog met Rwanda aan impact zal winnen, omdat Nederland door de begrotingssteun
een betere ingang krijgt om politiek gevoelige punten als inclusiviteit, politieke
participatie en mensenrechten aan de orde te stellen.LandbouwAntwoord op de vragen gesteld door het CDA:Wordt landbouw weer als sector in het beleid opgenomen?
Wat zijn de grootste verschillen tussen het landbouwbeleid nu en in het verleden?
Wat vindt de regering ervan dat juist de allerarmsten het meest te lijden
hebben onder de stijgende voedselprijzen? Bestaat daarover contact met het
Ministerie van Landbouw? (18,20)In de Afrika-evaluatie wordt geconstateerd dat de armoede maar langzaam
is afgenomen, ondanks de economische groei. Ook wordt geconstateerd dat veel
Afrikaanse landen niet in staat zijn optimaal gebruik te maken van de kansen
die globalisering biedt. Armoede in Afrika is sterk geconcentreerd in rurale
gebieden waar het overgrote deel van de bevolking afhankelijk is van de landbouw.
Door de invoering van o.a. de sectorale benadering en de hoge prioriteit die
toegekend werd aan de sociale sectoren was, volgens IOB, de belangstelling
voor directe steun aan de productieve sectoren (waaronder de landbouw) weggezakt.
Met de beleidsintensivering op groei en verdeling is de aandacht voor de landbouw
als groeisector weer terug, alhoewel de aandacht voor groei en verdeling een
veel breder terrein bestrijkt dan alleen de landbouwsector. Inzet op markttoegang
en marktontwikkeling, verbetering van publieke dienstverlening
en verantwoording, duurzame ketenontwikkeling, kennis, innovatie en capaciteitsversterking
alsook wet- en regelgeving om het zakendoen in rurale gebieden te vergemakkelijken
vormen de kern van de inzet, aangevuld met meer aandacht voor infrastructuur
(wegen, elektriciteit, telecommunicatie) in rurale gebieden. Extra aandacht
zal ook uitgaan naar voedselzekerheid en (nieuwe vormen van) sociale en productieve
vangnetten om de meest kwetsbaren in de samenleving te beschermen tegen risico’s
en, waar mogelijk, nieuwe kansen te bieden om aan het economische leven deel
te nemen. Het betreft dus een bredere aanpak voor bestrijding van rurale armoede
dan de inzet op aanbodgestuurde programma’s ter verbetering van de landbouwproductiviteit
die in het verleden voorop stond. In de notitie«landbouw, rurale bedrijvigheid
en voedselzekerheid» die op 8 mei jl. is aangeboden aan de Tweede
Kamer, wordt uitgebreid ingegaan op de nieuwe agenda’s voor de Nederlandse
steun aan rurale armoedebestrijding en landbouw.De effecten van de stijgende voedselprijzen op de allerarmsten baren ons
grote zorgen. Behalve Nederland zijn diverse internationale organisaties (Wereldbank,
EC, FAO, ILO en bilaterale donoren zoals het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk)
begonnen met een nadere analyse van de onderliggende oorzaken in landen die
het meest getroffen zijn. Nederland sluit aan bij deze analyses; hierover
vindt momenteel overleg plaats tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken,
het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en diverse andere
ministeries. De regering heeft reeds, naast de additionele inzet van 50 miljoen
euro per jaar voor intensivering van de inzet op landbouw en rurale bedrijvigheid,
8 miljoen euro aan extra fondsen aan het WFP toegekend. Bij de High Level
Conference, georganiseerd bij de FAO op 3 tot en met 5 juni jl., heeft
Nederland ingezet op een gecoördineerde internationale aanpak. Ook in
EU-verband heeft Nederland al aangegeven een gezamenlijke respons na te streven.SchuldkwijtscheldingAntwoord op de vragen gesteld door CDA en PvdA:In hoeverre wordt in het kader van corruptiebestrijding
de motie Ferrier c.s. ingezet? Wanneer heeft Nederland gepleit voor nieuwe
afspraken over schuldenbeheer? Tot welke resultaten heeft dit geleid? Hoe
groot was de schuldenkwijtschelding aan Nigeria en DRC? Welk deel hiervan
betrof premies, verzekeringen en boetes? Hoeveel is toegerekend aan «Official
Development Assistance»? Hoeveel is door de verzekeringsbank uitgekeerd
aan verzekerden? (34,35)Doel van schuldverlichting is om landen een houdbare schuld te geven,
waardoor weer deelgenomen kan worden aan het internationale financieel-economische
verkeer en wordt bijgedragen aan het herstel van macro-economische stabiliteit.
Op deze manier draagt schuldverlichting bij aan het op gang brengen van de
groei, er kan immers weer geïnvesteerd worden (landen worden weer kredietwaardig!).
Een standaardvoorwaarde voor schuldverlichting is dat een land een programmarelatie
met het IMF aangaat. Meestal is er gelijktijdig ook sprake van nauwe samenwerking
met de Wereldbank en andere ontwikkelingspartners en bestaat er een koppeling
aan nationale ontwikkelingsstrategieën, waarbij corruptiebestrijding,
zoals opgenomen in de motie Ferrier cs, een integrale rol speelt. In een dergelijk
IMF-programma, en in de samenwerkingsprogramma’s met de Wereldbank en
andere ontwikkelingspartners, worden afspraken gemaakt over armoedebestrijding,
corruptiebestrijding en economische en bestuurlijke hervormingen en de aanwending
van de door schuldverlichting vrijvallende middelen. Nederland is via zijn
bewindvoerders in IMF, Wereldbank en de regionale ontwikkelingsbanken nauw betrokken bij de besluitvorming over deze programma’s.
Een voorbeeld hiervan is de koppeling van schuldverlichting met de zogeheten
Poverty Reduction Strategy Papers (PRSP’s). In de eerste generatie PRSP’s
ging het voornamelijk om de inzet van de vrijgekomen middelen voor sectoren
als gezondheid en onderwijs en de sociale vangnetten, nu worden deze middelen
ook ingezet op duurzame ontwikkeling in andere sectoren.In OESO-verband heeft Nederland in de afgelopen jaren, samen met het Verenigd
Koninkrijk, Zweden, Italië en Noorwegen, gewerkt aan de totstandkoming
van nieuwe afspraken over duurzaam leenbeleid. Binnen de OESO is begin dit
jaar eindelijk overeenstemming bereikt over een zogeheten Sustainable Lending
Charter. In het kort komt het er op neer dat crediteuren in hun exportkredietbeleid
meer dan in het verleden rekening houden met de schuldenpositie van ontwikkelingslanden,
waarbij een koppeling wordt gelegd tussen het exportkredietbeleid en de uitgangspunten
van het «Debt Sustainability Framework» (DSF) van IMF en Wereldbank.
De gedachte hierachter is dat, voordat een crediteur nieuwe kredieten aan
een ontwikkelingsland geeft, goed bekeken wordt of het betreffende ontwikkelingsland
dergelijke leningen wel aan kan. Aldus wordt voorkomen dat een onhoudbare
schuldensituatie ontstaat indien dat land nieuwe leningen aangaat. Vanuit
de OESO wordt geprobeerd ook andere, niet-traditionele donoren bij het Sustainable
Lending Charter te betrekken.De schuldkwijtschelding aan Nigeria bedroeg EUR 608,8 miljoen, die aan
de DRC in totaal circa EUR 350 miljoen. Deze schulden kwamen voort uit vorderingen
van de Nederlandse staat in verband met exportkredietverzekeringen. Een vordering
bestaat uit twee componenten: hoofdsom en rente. Vorderingen kunnen, zoals
bij Nigeria en de DRC, (deels) worden kwijtgescholden. Premies voor verzekeringen
worden, net als andere toeleveranties en diensten in het kader van de exporttransactie,
betaald door de Nederlandse exporteur en vormen als zodanig een deel van de
kostprijs en worden niet afzonderlijk kwijtgescholden. Het eigen risico, en
daarmee het aandeel van verzekerde in de schuldkwijtschelding, is circa 15%
voor Nigeria en circa 24% voor de DRC. Conform de regels van de DAC
is de gehele kwijtschelding aan deze landen aangemerkt als ODA. Door Atradius,
verantwoordelijk voor het beheer van de exportkredietverzekeringen, is met
uitzondering van het eigen risico het gehele bedrag ten laste van de begroting
van het ministerie van Financiën aan de verzekerden uitgekeerd.Groei en verdelingAntwoord op de vragen gesteld door CDA en PvdA:Waardoor kan Afrika de kansen van de globalisering niet pakken? Wat gaat
de regering concreet doen met het verdelingsprobleem? Kunnen de ervaringen
opgedaan in Afrika benut worden in andere gebieden? Hoe kijkt de regering
aan tegen de voorwaarden voor privatisering opgesteld door de Wereldbank?
(6,19,30)Afrika profiteert de laatste jaren van aanzienlijke verhoging van de handelsstromen
met betrekking tot grondstoffen en landbouwproducten (van Afrika vooral naar
Aziatische markten). Zoals Collier aangeeft1
wordt het gebrek aan diversificatie van de meeste Afrikaanse economieën
niet veroorzaakt door het ontbreken van comparatieve voordelen. Het is eerder
het gevolg van een zwakke beleidsomgeving, die complexe, transactie-intensieve
sectoren benadeelt. Afrika maakt gelukkig ook (enige) voortgang in het aantrekken
van internationale kapitaalstromen. Dat is mede te danken aan
het succes van de verbetering van het investeringsklimaat in veel Afrikaanse
landen. Afrika zou echter nog meer voortgang kunnen maken als het daadkrachtiger
de aanbodbeperkingen voor groei en handel zou aanpakken. Dat betekent snellere
en transparantere douaneprocedures, een betere economische infrastructuur
(havens, telecommunicatie, duurzame energie), controle op handhaving van internationale
kwaliteitsstandaarden, stimulering van landbouwontwikkeling etc. Nederland
draagt daarom substantieel bij aan het zgn. Hulp voor Handel-initiatief, dat
ontwikkelingslanden ondersteunt om genoemde aanbodsbeperkingen zo snel mogelijk
aan te pakken. Hulp voor Handel moet bijdragen aan de realisatie van de Millennium
Development Goals (MDG’s) 1, 7 en 8. Dit initiatief heeft niet alleen
het stimuleren van duurzame economische groei tot doel, maar ook het bevorderen
van inkomensherverdeling ten gunste van de armen. Vraagsturing en eigenaarschap
van de ontvangende landen staan hierbij voorop. Nederland is als zesde donor
wereldwijd een van de voorlopers op Hulp voor Handel-gebied en hoopt te bereiken
dat om te beginnen de Europese donoren niet alleen effectiever met elkaar
gaan samenwerken, maar ook een ambitieuze, concrete EU Hulp voor Handel-agenda
met elkaar afspreken.Als landen worden geholpen om gebruik te maken van groeikansen, ontstaat
meer ruimte voor verdeling van middelen. In overeenstemming met het AIV-advies «Private-sectorontwikkeling
en armoedebestrijding» blijft daarom aandacht nodig voor verbetering
van wet- en regelgeving (bv. bedrijfsregistratie, vergunningen, licentieverstrekkingen
en heffingenbeleid voor import en export van goederen) en kennis daarover,
administratieve rechtspraak en het tegengaan van corruptie. Of economische
groei ook daadwerkelijk leidt tot vermindering van armoede, hangt af van de
kansen die armen krijgen om deel te nemen aan de formele arbeidsmarkt en de
wijze waarop groei uiteindelijk voor alle lagen van de bevolking uitwerkt.
Juist door goede toegang tot productiemiddelen en kapitaal voor armen wordt
brede economische groei op lange termijn gegarandeerd. Gezien het feit dat
een relatief groot deel van de armen zich onder de landelijke bevolking bevindt,
is landbouw een belangrijke productieve sector voor het behalen van millennium
ontwikkelingsdoel 1.De ervaringen opgedaan in Afrika kunnen benut worden voor andere gebieden
waar eerlijke verdeling van groei ook een probleem is. Omgekeerd kunnen de
ervaringen elders ook gebruikt worden voor Afrika. Samen met DFID ondersteunt
Nederland een programma dat in een aantal partnerlanden en internationaal
bijdraagt aan de uitwisseling van ervaringen met de relaties tussen handel,
ontwikkeling en armoedebestrijding. Algemeen geldt echter dat generalistische
oplossingen die niet toegesneden zijn op de lokale politieke, economische
en sociale omstandigheden moeten worden vermeden.Ten aanzien van privatisering staat de regering een genuanceerde benadering
voor. Privatisering is geen doel op zich, maar marktwerking kan in veel landen
helpen om efficiënter en effectiever bepaalde diensten, variërend
van financiële diensten tot gezondheidszorgverzekeringen, te leveren.
In het beleid wordt daarom ingezet op het versterken van met name de regulerende
capaciteit van de publieke sector en, daar waar marktwerking relevant is,
bezien of de private sector bepaalde taken effectiever en efficiënter
kan uitvoeren. Tevens is de regering van mening dat zorgvuldig moet worden
omgesprongen met economische condities, waaronder voorwaarden op het gebied
van marktwerking en privatisering. Conditionaliteiten moeten aantoonbaar bijdragen
aan de versterking van nationale verantwoordingssystemen, om daarmee eigenaarschap
te bevorderen, en de economische productieve structuur van het ontvangende
land.Goed BestuurAntwoord op de vraag gesteld door CDA:Behoren de «Strategic Governance and Corruption
Assessments» tot de nieuwe initiatieven om tot een meer politieke benadering
van goed bestuur te komen? Waarin verschilt deze van eerdere analyse-instrumenten
op het gebied van goed bestuur? Kan er meer zicht gegeven worden op die nieuwe
initiatieven? (25)De Strategic Governance and Corruption Assessments (SGACA’s) vormen
inderdaad de eerste stap om tot een meer politieke benadering van goed bestuur
te komen. De SGACA onderscheidt zich van eerdere analyse-instrumenten doordat
nadrukkelijk ook de in een land bestaande informele
(machts)structuren, en gewoonten en de invloed die hiervan uitgaat op het
functioneren van het institutionele bestel, worden meegenomen. De SGACA geeft
inzicht in onderliggende oorzaken van complexe bestuursproblemen als corruptie
en een falende rechtsstaat, maar ook in lokale veranderingsprocessen die politiek
goed bestuur en met name substantiële democratisering positief of negatief
beïnvloeden. Eerdere instrumenten beperkten zich voornamelijk tot een
analyse van formele instituties en een inventarisatie van knelpunten. De SGACA’s
zullen de basis vormen voor de operationele uitwerking van politiek goed bestuur
op landenniveau.De eerste resultaten bevestigen de meerwaarde van de SGACA’s, niet
alleen als analyse-instrument maar vooral als middel om op een effectievere
manier politieke OS te bedrijven. Zo hebben sommige SGACA’s inzicht
gegeven in de mogelijkheden om indirect en via sectoren bij te dragen aan
beter bestuur en beter rekening te houden met informele «rules of the
game». Het goed bestuursbeleid wordt daarmee verbreed: niet alleen de
administratief-bestuurlijke aspecten, maar vooral ook de politiek-bestuurlijke
aspecten van goed bestuur worden onderzocht. Daarmee wordt het perspectief
op een beter functionerende substantiële
democratie vergroot. Er wordt immers direct gekeken naar de manier waarop
de overheid met zijn burgers omgaat (en vice versa) en niet alleen naar de
vorm waarin deze omgang geregeld is.Deskundigheid en OSAntwoord op de vragen gesteld door het CDA:In hoeverre blijft bij de uitvoering van de taakstelling
de deskundigheid van het BZ-personeel op peil? Worden religieuze actoren als
relevant gezien bij kennisverwerving op lokaal niveau? Wat houdt de samenwerking
met het Verenigd Koninkrijk precies in en waarom met hen?(36)De taakstelling betekent meer prioriteiten stellen en meer focussen, zodat
het werk met minder mensen kan worden gedaan. Dit betekent dat ook wat betreft
de benodigde kennis meer gefocust kan worden. Relatief gezien zullen de medewerkers
dus evenveel tijd kunnen blijven besteden aan het verwerven van nieuwe kennis
en daarmee aan het op peil houden van de noodzakelijke deskundigheid.De veranderingen in het afgelopen decennium leiden er voorts toe dat steeds
meer kennis nodig is voor analyse en monitoring. De uitvoering zelf ligt vaak
bij onze partnerlanden of andere partners. Expertise blijft noodzakelijk maar
minder op detailniveau en meer gekoppeld aan uitvoering. Onderwijssectormanagement,
kennis van gezondheidssystemen, kennis van begrotingsbeleid en -beheer, statistiek
en decentralisatie zijn nu belangrijke velden van expertise.
De snelheid van aanpassing aan nieuwe expertisevelden laat zich moeilijk verenigen
met werving vanuit loopbaanperspectief. Dit vraagt derhalve extra inspanning,
zeker in periodes van schaarste als gevolg van de taakstelling. Wij zijn ons
dat bewust en binnen het BZ-personeelsbeleid wordt hieraan aandacht geschonken.Een belangrijk instrument voor behoud en verwerving van kennis is de IS-Academie,
waarbij partnerschappen worden afgesloten tussen het ministerie en academische
instellingen om de wisselwerking tussen wetenschap en beleid te bevorderen.
Ambassades beschikken daarnaast over verschillende instrumenten om hun kennis
over de lokale context te verdiepen, zoals het reeds genoemde Strategic Governance
and Corruption Assessment (SGACA). Ook religieuze actoren zijn relevant bij
de kennisverwerving op lokaal niveau. Eén van de gebruikte instrumenten
voor kennisverwerving bij ambassades is het onderzoeksprogramma «Versterking
van Kennis over en Dialoog met de Islamitisch/Arabische Wereld», waaraan
momenteel 10 ambassades deelnemen. In Afrika zijn dit de ambassades Rabat,
Ouagadougou, Abuja, Bamako en Dakar. Het programma stelt ambassades in staat
de religieuze actoren te leren kennen en hier eventueel in dialoog mee te
treden. Hiervoor wordt zowel Nederlandse als lokaal aanwezige deskundigheid
ingezet. Meer in het algemeen is het voornemen om kennisnetwerken binnen en
buiten Nederland, waaraan in veel gevallen al wordt deelgenomen, nauwer te
betrekken bij de voorbereiding en uitvoering van het ontwikkelingsbeleid.
Dat betekent dat BZ-medewerkers intensiever zullen participeren in die netwerken,
niet enkel om daar kennis te verwerven, maar ook om er zelf een bijdrage aan
te leveren. Uitkomst moet zijn dat deze kruisbestuiving leidt tot effectievere
vormen van ontwikkelingssamenwerking en opname van zuidelijke partners in
die netwerken. Op de langere termijn zal dit ertoe leiden dat het zuiden daarin
een autonome positie zal kiezen en zelf netwerken gaat oprichten.Voor het opdoen van kennis zijn betrouwbare statistische gegevens onmisbaar.
De kwaliteit en de tijdigheid van statistieken laten in veel partnerlanden
echter vaak te wensen over. De donoren verenigd in het zgn. PARIS21-initiatief
hebben eind 2007 afgesproken om stevig in te zetten op daadwerkelijke versterking
van statistische capaciteit in – en door – partnerlanden. Het
Verenigd Koninkrijk heeft als eerste ook boter bij de vis gedaan, met een
toezegging om USD 100 mln. bij te dragen aan de financiering. Ook Nederland
heeft aangegeven te willen delen in de financiële last (die vorig jaar
door de Wereldbank werd geschat op USD 1,4 miljard voor alle partnerlanden
tezamen). De Nederlandse bijdrage is echter nog niet vastgesteld.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), Voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp
(CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (CU), Pechtold
(D66), Ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA),
Thieme (PvdD) en Diks (GL).Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout
(CDA), Van Dijk (SP), ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Besselink (PvdA), Leerdam
(PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers (CDA),
Griffith (VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Koşer Kaya (D66),
Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD) en Vendrik
(GL).XNoot1Zie ook het IOB-rapport, bijlage 4 voor de geraadpleegde bronnen en bijlage
5 voor de lijst van ruim 500 geïnterviewde en geraadpleegde personen.XNoot2Triangulatie is een manier om informatie op geldigheid te toetsen. Dat
gebeurt door informatie en gegevens met minstens twee andere bronnen te vergelijken.
Op deze manier wordt de relatieve waarde van de informatie vergeleken met
andere informatiebronnen.XNoot1Collier, Paul, 2002: Primary Commodity Dependence and Africa’s Future,
Worldbank 2002. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29237-79.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl