Aanpassing fiscale procesrecht aan Algemene wet bestuursrecht en wijz. van een aantal fiscale e.a. wetten; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25175, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

13-01-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25175 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN I.1. Achtergronden en doelstelling van het wetsvoorstelI.2. Voorbereiding van het wetsvoorstelI.3. Beoogde inwerkingtredingI.4. Opzet en hoofdlijnen van het wetsvoorstelI.5. Invoering van de mogelijkheid van een voorlopige
voorziening in het fiscale procesrechtI.6. Gevolgen van het wetsvoorstel voor de rechterlijke
macht en de BelastingdienstII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING Artikel I – wijziging van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen Onderdeel AOnderdelen B, C, F en HOnderdeel DOnderdeel EOnderdeel GAfdeling 2 Algemene bepalingen inzake beroep Artikel 26Artikel 26aArtikel 26bArtikel 26cArtikel 27DE TOEPASSELIJKHEID VAN HOOFDSTUK 8 VAN DE ALGEMENE WET
BESTUURSRECHT OP HET FISCALE PROCESRECHTTitel 8.1 (Algemene bepalingen) Afdeling 8.1.1 (Bevoegdheid)Afdeling 8.1.2 (Behandeling door een enkelvoudige en een
meervoudige kamer)Afdeling 8.1.3Afdeling 8.1.4Afdeling 8.1.5Afdeling 8.1.6Afdeling 8.1.7Titel 8.2 Afdeling 8.2.1Afdeling 8.2.2 (vooronderzoek)Afdeling 8.2.3 (Versnelde behandeling)Afdeling 8.2.4 (Vereenvoudigde behandeling)Afdeling 8.2.5 (Onderzoek ter zitting)Afdeling 8.2.6 (Uitspraak)Titel 8.3 (Voorlopige voorziening en onmiddellijke uitspraak
in de hoofdzaak)Titel 8.4 (Herziening)Artikel 27aArtikel 27bArtikel 27cArtikel 27dArtikel 27eArtikel 27fArtikel 27gArtikel 27hArtikel 28Artikel 28aArtikel 28bArtikel 29Artikel 29aArtikel 29bArtikel 29cArtikel 29dArtikel 29eArtikel 29fArtikel 29gArtikel 29hArtikel 29iArtikel 30Vervallen bepalingOnderdelen I en MOnderdeel JOnderdeel KOnderdeel LOnderdeel NOnderdeel OArtikel II – wijziging van de TariefcommissiewetArtikel III – wijziging van andere wetten Onderdeel AOnderdelen B, F, J, K, N en OOnderdelen C, D en EOnderdelen G, H, I, L en MOnderdeel PArtikelen IV, V en VIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25175Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 175Aanpassing van het fiscale procesrecht aan de Algemene wet bestuursrecht
en wijziging van een aantal fiscale en andere wetten (herziening van het fiscale
procesrecht)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING I. ALGEMEEN I.1. Achtergronden en doelstelling van het wetsvoorstelDit wetsvoorstel strekt ertoe, het fiscale procesrecht in overeenstemming
te brengen met het bestuursprocesrecht zoals neergelegd in hoofdstuk 8 van
de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb). Dit project werd reeds aangekondigd
in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel inzake de voltooiing van
de eerste fase van de herziening van de rechterlijke organisatie (Kamerstukken
II 1991/92, 22 495, nr. 3, blz. 30). Sindsdien is van verschillende zijden
aangedrongen op een aanpassing van het fiscale procesrecht aan de Awb. Van
de vele pleidooien worden hier genoemd het rapport «De invloed van de
Awb op het fiscale procesrecht» van de Commissie ter bestudering van
de betekenis van de Algemene wet bestuursrecht voor het fiscale procesrecht
(nrs. 193 en 194, Deventer 1993) en het advies van de Werkgroep voor aspecten
van rechtsbescherming in het belastingrecht (advies van 19 mei 1995 aan de
Staatssecretaris van Financiën; Kamerstukken II 1994/95, 23 470,
nrs. 7 en 8).Het fiscale procesrecht, nu nog grotendeels geregeld in de Wet administratieve
rechtspraak belastingzaken (hierna: WARB) respectievelijk de Tariefcommissiewet,
geldend voor de belastingkamers van de gerechtshoven en de Hoge Raad respectievelijk
voor de Tariefcommissie, is nog het enige belangrijke bestuursrechtelijke
procesrecht waarop hoofdstuk 8 van de Awb niet van toepassing is. Voor de
harmonisatie van het fiscale procesrecht bestaan minstens twee samenhangende
redenen.Ten eerste ontwikkelt het bestuursprocesrecht zich thans verschillend,
hetgeen nadelig is zowel voor bestuur en belanghebbenden als voor de rechterlijke
macht. In praktijk en litteratuur wordt dan ook sterk aangedrongen op harmonisatie.
Daarbij moet bedacht worden dat de bepalingen van hoofdstuk 6 van de Awb door
de algemene werking daarvan inmiddels al wèl van toepassing zijn op
het fiscale procesrecht.Ten tweede moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat te zijner
tijd wijziging wordt gebracht in de rechtsgang in fiscale zaken, die thans
nog bestaat uit één feitelijke instantie bij de gerechtshoven
en daarna beroep in cassatie bij de Hoge Raad. Het is van belang dat vooruitlopend op een eventuele wijziging van die rechtsgang het procesrecht
reeds geharmoniseerd is.Met het van overeenkomstige toepassing verklaren van hoofdstuk 8 van de
Awb wordt tevens bereikt dat ook in het fiscale procesrecht de mogelijkheid
tot het treffen van een voorlopige voorziening wordt geïntroduceerd.Deel I van deze memorie van toelichting (het algemene deel) heeft de volgende
opbouw. In de paragrafen I.2 en I.3 worden de voorbereiding van het wetsvoorstel
en de beoogde inwerkingtreding besproken. In paragraaf I.4 zijn de opzet en
de hoofdlijnen van het wetsvoorstel weergegeven. Paragraaf I.5 gaat in op
een van de gevolgen van het wetsvoorstel, te weten de introductie van de voorlopige
voorziening in het fiscale procesrecht. In paragraaf I.6 tenslotte worden
de gevolgen voor de rechterlijke macht en de belastingdienst besproken.Deel II van de memorie van toelichting betreft het artikelsgewijze deel.
Eerst wordt de wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (hierna:
AWR) (artikel I van het wetsvoorstel) besproken, waaronder het nieuwe artikel
27 waarin hoofdstuk 8 van de Awb van overeenkomstige toepassing wordt verklaard.
Bij die gelegenheid wordt tevens ingegaan op de betekenis van hoofdstuk 8
voor het fiscale procesrecht, aan de hand van een bespreking van de afdelingen
van dat hoofdstuk. Nadat vervolgens de artikelsgewijze toelichting op de wijzigingen
van de AWR wordt afgerond volgt de toelichting op de wijziging van de Tariefcommissiewet
(artikel II) en andere wetten (artikel III). Tenslotte worden de artikelen
IV, V en VI voor zover nodig nog toegelicht (intrekking van de WARB, overgangsrecht
en inwerkingtreding). I.2. Voorbereiding van het wetsvoorstelHet wetsvoorstel is voorbereid in overleg tussen de ministeries van Justitie
en Financiën. Van het begin af aan is overleg gevoerd met deskundigen
uit de fiscale rechtspraak, de belastingwetenschap en -praktijk. Het wetsvoorstel
is ook voorgelegd aan de diverse overheden die met belastingheffing te maken
hebben en die rechtstreeks of indirect de gevolgen van de wetswijziging zullen
ondervinden. Tenslotte heeft ook intensief contact plaatsgevonden met de voorzitter
van de Commissie Wetgeving algemene regels van bestuursrecht, prof. Scheltema,
en met de Werkgroep voor aspecten van rechtsbescherming in het belastingrecht,
bestaande uit de hoogleraren Geppaart en Flinterman en ingesteld door de Staatssecretaris
van Financiën. Commentaar op het wetsvoorstel is ontvangen van de zijde
van de Hoge Raad, de belastingkamers van de gerechtshoven, de Tariefcommissie,
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, de Nederlandse Orde van Advocaten,
de Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs, de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Unie van Waterschappen.1 Blijkens het commentaar wordt de harmonisatie van het
fiscale procesrecht met het procesrecht van hoofdstuk 8 van de Awb onderschreven;
wel heeft het commentaar op onderdelen aanleiding gegeven tot wijzigingen.
Waar nodig wordt in deze memorie van toelichting nader ingegaan op het gegeven
commentaar. I.3. Beoogde inwerkingtredingDe intensieve samenwerking bij de voorbereiding van het wetsvoorstel en
de inschakeling van diverse deskundigen en adviseurs hebben ertoe bijgedragen
dat thans een wetsvoorstel voorligt dat breed wordt gedragen, zodat gestreefd
kan worden naar een spoedige inwerkingtreding, bij voorkeur nog in 1997. Daarvan
wordt ook uitgegaan bij het treffen van voorbereidende maatregelen van feitelijke
aard die nodig zijn om de inwerkingtreding ook daadwerkelijk te kunnen effectueren.
Daarbij kan worden gedacht aan voorbereidingscursussen ter zake
van het – voor de hoven nieuwe – bestuursprocesrecht en aan voorzieningen
in de administratieve sfeer (bij voorbeeld automatisering). I.4. Opzet en hoofdlijnen van het wetsvoorstelBij de huidige stand van zaken dienen – afgezien van de Tariefcommissiewet –
ten minste drie wetten te worden geraadpleegd om het toepasselijke procesrecht
in fiscale zaken te kennen: hoofdstuk 6 van de Awb voor de algemene bepalingen
over bezwaar en beroep, de WARB voor de specifieke bepalingen inzake beroep
bij het gerechtshof en beroep in cassatie bij de Hoge Raad en hoofdstuk V
van de AWR in verband met het feit dat daarin de toegang tot de rechter en
het beperkte belanghebbendebegrip voor fiscale zaken zijn geregeld. Daarbij
is dan nog geen rekening gehouden met de heffingswetten (bijv. de Wet op de
inkomstenbelasting 1964), waarin het materiële recht is geregeld.Bij deze wetgevingsoperatie hebben wij ons mede ten doel gesteld het aantal
van ten minste drie te raadplegen wetten inzake fiscaal procesrecht te verminderen
tot twee. De eerste mogelijkheid daartoe was, uit de AWR alle elementen weg
te halen die betrekking hebben op het beroep op de rechter en deze toe te
voegen aan de herziene WARB, waarin overigens voornamelijk hoofdstuk 8 van
de Awb van overeenkomstige toepassing zou worden verklaard. In deze oplossing
zou de AWR weliswaar niet meer hoeven te worden geraadpleegd voor het echte
bestuursprocesrecht, maar aangezien de fiscale rechtsbescherming ook onder
het nieuwe bestuursprocesrecht een gesloten stelsel zal blijven en een beperkt
belanghebbendebegrip blijft kennen, zou er toch een belangrijk verband met
de AWR blijven bestaan aangezien daarin de specifieke bezwaarschriftprocedure
is geregeld.De tweede en derde oplossing zijn rigoureuzer en gaan gepaard met intrekking
van de WARB. In het ene geval zou de Awb kunnen worden uitgebreid met een
afdeling die specifieke regels stelt inzake fiscaal bestuursprocesrecht; de
andere oplossing zou zijn deze specifieke regels op te nemen in de AWR.In het onderhavige wetsvoorstel is gekozen voor opneming van specifieke
regels van fiscaal procesrecht in de AWR, omdat de Awb algemeen geldende regels
stelt, niet beperkt tot het ene of andere deelgebied van het bestuursrecht.
Een zelfde oplossing is gekozen in onder meer de Wet op de Raad van State
en de Beroepswet, zij het dat in die wetten ook de institutionele bepalingen
van de desbetreffende rechterlijke colleges zijn opgenomen, waar wat betreft
de gerechtshoven en de Tariefcommissie de institutionele bepalingen zijn opgenomen
in de Wet op de rechterlijke organisatie onderscheidenlijk de Tariefcommissiewet. Het wetsvoorstel is mede door de gemaakte keuze eenvoudig van opbouw.
De WARB wordt in zijn geheel ingetrokken en in de Tariefcommissiewet worden
de procesrechtelijke bepalingen geschrapt. Het procesrecht wordt opgenomen
in hoofdstuk V van de AWR, dat uit vier afdelingen gaat bestaan: Afdeling
1 betreft algemene bepalingen inzake bezwaar, afdeling 2 betreft algemene
bepalingen inzake beroep bij het gerechtshof en de Tariefcommissie, afdeling
3 betreft beroep in cassatie bij de Hoge Raad en afdeling 4 tenslotte betreft
bijzondere bepalingen inzake bezwaar en beroep (douane). Voor het beroep bij
het gerechtshof en de Tariefcommissie wordt in beginsel hoofdstuk 8 van de
Awb van overeenkomstige toepassing verklaard; voor het beroep in cassatie
bij de Hoge Raad wordt waar mogelijk ook aangesloten bij hoofdstuk 8 van de
Awb. Ook de andere fiscale wetten worden aangepast aan de uitgangspunten van
het wetsvoorstel. Waar nodig worden specifieke voorzieningen gehandhaafd of
geïntroduceerd in verband met de aard van de geschillen. I.5. Invoering van de mogelijkheid van een voorlopige
voorziening in het fiscale procesrechtEen van de instrumenten die door de toepasselijkheid van hoofdstuk 8 van
de Awb ook in het fiscale procesrecht worden ingevoerd, is de voorlopige voorziening.
Dat betekent dat, indien tegen een besluit beroep bij de rechter is ingesteld
of daaraan voorafgaand bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld,
aan de president van het desbetreffende gerecht kan worden gevraagd een voorlopige
voorziening te treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen,
dat vereist. De werkgroep voor aspecten van rechtsbescherming in het belastingrecht
heeft, in haar eerder genoemde aanbeveling aan de Staatssecretaris van Financiën,
geadviseerd deze mogelijkheid ook in het fiscale recht te introduceren. In
de meeste commentaren op het voorontwerp wordt deze introductie in het fiscale
recht als zodanig ondersteund, zij het dat blijkens de commentaren wel verschillend
wordt gedacht over de gevolgen daarvan.De gerechtshoven achten de voorlopige voorziening een nuttige aanvulling
op het bestaande arsenaal van rechtsmiddelen maar zijn van oordeel dat daarvan
in fiscale procedures betrekkelijk weinig gebruik zal kunnen worden gemaakt.
De Tariefcommissie meent dat de voorlopige voorziening een aanwinst kan zijn
voor haar werkterrein. De Unie van Waterschappen merkt op dat verzoeken om
voorlopige voorziening vaak niet voor inwilliging in aanmerking zullen komen
omdat de spoedeisendheid vrijwel uitsluitend haar grond kan vinden in de betalingsverplichting
en er veelal – bijvoorbeeld in de bezwaarschriftprocedure – uitstel
van betaling wordt verleend. De Nederlandse Orde van Advocaten verwacht dat
de invoering van de voorlopige voorziening niet zal leiden tot ingrijpende
wijzigingen voor de fiscale praktijk en ook niet tot een aanzienlijke belasting
van de rechterlijke organen.De Hoge Raad is van mening dat aan de figuur van de voorlopige voorziening
weinig behoefte zal bestaan naast de mogelijkheden van versnelde behandeling
en vereenvoudigde afdoening (artikelen 8:52 en 8:54 Awb). Ook de VNG staat
gereserveerd tegen de introductie van de voorlopige voorziening maar om een
andere reden. Zij verwacht dat belastingplichtigen snel van het middel gebruik
zullen maken en zij vreest dat de rechter het werk gaat doen van het college
van burgemeester en wethouders of de voor hem in de plaats getreden ambtenaar.
Ook de Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs vermoedt dat veel gebruik
zal worden gemaakt van de mogelijkheid tot het vragen van een voorlopige voorziening
maar ziet dat juist als een goede zaak.Het is van belang te benadrukken dat een voorlopige voorziening niet zomaar
gevraagd kan worden. Ten eerste is er de connexiteitseis, neergelegd in de
aanhef van artikel 8:81, eerste lid. Dat wil zeggen dat een verzoek om een
voorlopige voorziening tegen een besluit slechts mogelijk is indien tegen
het besluit bij de rechter al beroep is ingesteld of tegen het besluit bezwaar
is gemaakt of administratief beroep is ingesteld. Ten tweede is er de belangrijke
voorwaarde dat een voorlopige voorziening slechts getroffen kan worden «indien
onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist». Met
de VNG zijn wij uiteraard van mening dat alleen een financieel belang op zichzelf
niet kan leiden tot een voorlopige voorziening. Inmiddels biedt een ruime
jurisprudentie, ook op het terrein van de sociale zekerheid, het beeld dat
slechts in uitzonderlijke gevallen, gelet op de betrokken belangen, onverwijlde
spoed een voorlopige voorziening vereist. Bovendien moet worden bedacht dat
de fiscus (i.c. de ontvanger) in veel gevallen uitstel van betaling verleent.
Naar verwachting zal de voorlopige voorziening structureel een nuttig instrument
kunnen zijn in gevallen waarin door de inspecteur onredelijk hoge belastingaanslagen
zijn opgelegd, die de belastingplichtige belemmeren in zijn bedrijfsuitoefening,
bij voorbeeld doordat de bank – ondanks door de ontvanger
verleend uitstel van betaling – de kredietkraan dichtdraait vanwege
het risico van oninbaarheid van haar vordering als de aanslagen uiteindelijk
moeten worden betaald. Dit voorbeeld is ook genoemd in het commentaar van
de gerechtshoven. De Tariefcommissie geeft als voorbeeld van toepassing op
haar rechtsgebied de mogelijkheid van het voorlopig vrijgeven van goederen
of de ongedaanmaking van de sluiting van een douane-inrichting.De VNG heeft in haar advies de vrees uitgesproken dat als tijdens een
bezwaarschriftprocedure een verzoek om voorlopige voorziening wordt gedaan,
de kortsluitingsregeling van artikel 8:86 (de bevoegdheid om bij de beslissing
op de voorlopige voorziening onmiddellijk uitspraak te doen in de hoofdzaak)
ertoe kan leiden dat de rechter het werk van het college van burgemeester
en wethouders gaat doen. De kortsluitingsregeling van de Awb is echter uitdrukkelijk
alleen van toepassing als het geschil in de hoofdzaak reeds bij de rechter
aanhangig is, dus nadat een besluit op bezwaar is genomen en beroep is ingesteld.
Bovendien bestaat de bevoegdheid tot het doen van onmiddellijke uitspraak
slechts indien de president van oordeel is dat na de openbare zitting inzake
het verzoek om voorlopige voorziening een nader onderzoek redelijkerwijs niet
kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak. Dat betekent dat de president
niet bevoegd is tot kortsluiting indien hij dat oordeel niet heeft. Tenslotte
is, naar analogie van artikel 36 van de Wet op de Raad van State en artikel
17 van de Beroepswet, in artikel 27h van de AWR toegevoegd dat artikel 8:86,
eerste lid, slechts kan worden toegepast indien partijen daarvoor toestemming
hebben gegeven. Hiermee is, naar wij aannemen, de vrees van de VNG weggenomen.In hun commentaar hebben de gerechtshoven aangegeven dat de introductie
van de mogelijkheid van een voorlopige voorziening een extra werklast voor
de rechterlijke organen met zich meebrengt. De Nederlandse Orde van Advocaten
is van mening dat deze extra werklast niet aanzienlijk zal zijn. Hoewel wij,
mede op basis van de uitgebrachte adviezen, van oordeel zijn dat, gelet op
het specifieke karakter van het belastingrecht, op dit moment niet exact valt
in te schatten hoe groot de structurele gevolgen voor de werklast van de rechterlijke
macht zullen zijn, zijn wij van mening dat deze gevolgen er wel zullen zijn.
Wij verwachten dat in ieder geval in de begintijd een extra beroep op de rechterlijke
organen gedaan zal worden. Zo was ook bij de sociale- zekerheidswetgeving
aanvankelijk sprake van een aanzienlijk aantal verzoeken om voorlopige voorzieningen.
Daarom is het naar ons oordeel onontbeerlijk om in ieder geval voorlopig de
formatieve bezetting van de gerechtshoven uit te breiden. Verwezen zij naar
de volgende paragraaf, waarin de gevolgen voor de rechterlijke macht worden
besproken. I.6. Gevolgen van het wetsvoorstel voor de rechterlijke
macht en de BelastingdienstHet belangrijkste gevolg van het wetsvoorstel is dat een aanzienlijke
uniformering wordt bereikt tussen het fiscale en het overige bestuursprocesrecht.
De voordelen daarvan zijn evident. Eenheid van procesrecht bevordert eenheid
van de jurisprudentie daarover en draagt daarmee bij aan een vereenvoudiging
van het recht, ook ten bate van de rechterlijke macht. Dat bevordert op den
duur tevens de efficiency van de rechtspraak. Aan de andere kant introduceert
het wetsvoorstel een aantal instrumenten die het fiscale procesrecht thans
nog niet kent. De belangrijkste daarvan zijn de voorlopige voorziening, de
mogelijkheid van veroordeling tot schadevergoeding en de herziening van onherroepelijk
geworden uitspraken. Van deze instrumenten zal de introductie van de mogelijkheid
van een voorlopige voorziening in kwantitatief opzicht naar verwachting de
belangrijkste gevolgen kunnen hebben. In hun commentaar op het voorontwerp
van wet hebben de gerechtshoven aangegeven dat weliswaar niet
exact valt te voorzien wat de gevolgen zullen zijn maar dat van een werklasttoeneming
zeker sprake zal zijn. Wij zijn van mening dat er bij de huidige stand van
zaken – te weten het gesloten stelsel van de voor beroep vatbare besluiten
en het soepele beleid inzake verlening van uitstel van betaling – reden
is te veronderstellen dat de mogelijkheden voor het geven van voorlopige voorzieningen
in het fiscale procesrecht beperkt zullen zijn. Niettemin verwachten wij dat
in de aanvangsfase van de toepassing van het nieuwe procesrecht een aanzienlijk
aantal verzoeken voor een voorlopige voorziening zal worden gedaan, al was
het maar om duidelijkheid te verkrijgen over de opstelling van de belastingrechter
in dezen. Dat betekent dat in ieder geval voor die aanvangsfase voorzien moet
worden in een – beperkte – uitbreiding van de formatie van de
gerechtshoven. Uitgaande van het in werklast gemeten percentage dat in het
bestuursprocesrecht van de rechtbanken besteed wordt aan voorlopige voorzieningen
in relatie tot de gehele werklast – waarbij in die zin een correctie
is aangebracht dat daarbij niet betrokken zijn de voorlopige voorzieningen
in vreemdelingenzaken – betekent dit ruwweg dat een tijdelijke uitbreiding
van de formatie van de gerechtshoven nodig is van zes raadsheren en een daarmee
corresponderend aantal ondersteunende personeelsleden. De hiervoor bestemde
begrotingsgelden zullen worden verrekend tussen de ministeries van Financiën
en Justitie. Een jaar na de inwerkingtreding van het nieuwe fiscale procesrecht
zal worden bezien of deze schatting reëel is geweest of moet worden bijgesteld.Wat betreft de te verwachten additionele werklast voor de Belastingdienst
is van dezelfde veronderstellingen uitgegaan als voor die met betrekking tot
de gerechtshoven. Dat betekent dat de toeneming van de werklast vooral zal
zijn gelegen in de introductie van de voorlopige voorziening. Voor de korte
termijn wordt daarbij uitgegaan van een aanzienlijk aantal verzoeken om een
voorlopige voorziening dat later naar verwachting zal afnemen. Voor 1996 wordt
voor informatievoorziening, brochures e.d., een bedrag van 0,5 mln aan kosten
verwacht. In 1997 wordt voor de afhandeling rekening gehouden met 2,1 mln
kosten voor de Belastingdienst. Net als ten aanzien van de werklast van de
gerechtshoven wordt één jaar na de inwerkingtreding van het
nieuwe procesrecht bezien of deze schatting reëel is geweest of moet
worden bijgesteld.II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING Artikel I – wijziging van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen Onderdeel ADe in de AWR tot nog toe gehanteerde term «rechter» wordt
vervangen door de term «gerechtshof», «Tariefcommissie»
of «Hoge Raad». Voor de achtergrond hiervan zij verwezen naar
paragraaf I.4 in het algemeen gedeelte van deze memorie. De begripsbepaling
in artikel 2, eerste lid, onderdeel b, kan daarom vervallen. De wijziging
heeft mede gevolgen voor de artikelen 34 en 60; zie de onderdelen K en O. Onderdelen B, C, F en HHoofdstuk V, dat thans bestaat uit twee afdelingen, wordt onderverdeeld
in vier afdelingen:– afdeling 1 «Algemene bepalingen inzake bezwaar»,– afdeling 2 «Algemene bepalingen inzake beroep»,– afdeling 3 «Beroep in cassatie bij de Hoge Raad» en– afdeling 4 «Bijzondere bepalingen inzake bezwaar en beroep
(douane)».Afdeling 2 is grotendeels ontleend aan de WARB en de Tariefcommissiewet,
afdeling 3 is praktisch geheel ontleend aan de WARB. Afdeling 4 is ontleend
aan de huidige afdeling 2 van de AWR, behoudens een enkele aanpassing.Artikel 22j – thans geldend voor bezwaar en voor beroep bij het
gerechtshof onderscheidenlijk de Tariefcommissie – wordt beperkt tot
de bezwaarschriftprocedure; de daarmee overeenkomende bepaling voor beroep
bij het gerechtshof of bij de Tariefcommissie wordt opgenomen in afdeling
2 (zie artikel 26c). De bepaling over teruggaaf van ingehouden belasting,
opgenomen in het huidige artikel 30 – geldend voor bezwaar, voor beroep
bij het gerechtshof èn voor cassatie bij de Hoge Raad – wordt
telkens afzonderlijk opgenomen in de nieuwe afdeling over bezwaar (artikel
25a) als ook in die over beroep bij het hof (artikel 27f) en die over cassatie
bij de Hoge Raad (artikel 29i). Onderdeel DArtikel 24a wordt gewijzigd. De belanghebbende is voortaan niet alleen
bevoegd zijn bezwaarschrift tegen twee of meer besluiten te richten indien
de besluiten op hetzelfde aanslagbiljet zijn aangeduid maar ook als dat niet
het geval is. Wel zal hij uiteraard in alle gevallen de desbetreffende bezwaartermijn
in acht moeten nemen. De inspecteur kan zijn uitspraken vervatten in verschillende
geschriften of deze samennemen in één geschrift; zie het gewijzigde
artikel 25, zevende lid (onderdeel E hierna). Onderdeel EDe wijziging van het zesde lid van artikel 25 vloeit niet voort uit de
harmonisatie van het bestuursprocesrecht maar betreft het herstel van een
omissie; de zogenaamde omkering van de bewijslast in de bezwaarfase dient
niet alleen te gelden ten aanzien van aanslagen maar ook, in aansluiting op
de omkering van de bewijslast in beroepszaken, ten aanzien van andere voor
bezwaar vatbare beschikkingen. Inhoudelijke wijzigingen zijn hiermee niet
beoogd.Het zevende lid wordt aangepast aan het nieuwe artikel 24a. Indien de
belanghebbende een bezwaarschrift heeft ingediend tegen meer dan één
besluit, kan de inspecteur de uitspraken vatten in één geschrift.
Hij is uiteraard vrij om per uitspraak één geschrift te doen
uitgaan. Onderdeel GDe artikelen 26 tot en met 30 worden geschrapt. Daarvoor in de plaats
komen twee nieuwe afdelingen, één over algemene bepalingen inzake
beroep bij het gerechtshof en de Tariefcommissie en één over
beroep in cassatie bij de Hoge Raad. Afdeling 2 Algemene bepalingen inzake beroep Artikel 26Het eerste lid van dit artikel betreft de mogelijkheid van beroep bij
het gerechtshof en komt inhoudelijk, ook wat betreft de regeling van de relatieve
competentie, overeen met artikel 26 (oud), eerste lid. De regeling van de
relatieve competentie wijkt overigens af van die van de Awb. Van oudsher wordt
de relatieve competentie in belastingzaken bepaald door de standplaats van
de inspecteur die de uitspraak heeft gedaan; zie het huidige artikel 26 van
de AWR. Deze competentieregeling wordt gehandhaafd. De argumenten voor handhaving
van deze competentieregeling wegen zwaarder dan die voor aansluiting bij het
systeem van de Awb. Voor de particulier, dat is de natuurlijke persoon/niet-ondernemer,
maakt het doorgaans niet uit of voor de relatieve competentie van de rechter wordt aangeknoopt bij de standplaats van de inspecteur of bij zijn
eigen woonplaats, omdat voor de relatieve competentie van de inspecteur wordt
aangeknoopt bij de woonplaats van de particulier. Langs beide wegen komt de
particulier gewoonlijk bij hetzelfde gerechtshof uit. Voor de natuurlijke
of rechtspersoon die tot een zgn. entiteit behoort (hierna: de ondernemer),
is de vestigingsplaats van de entiteit bepalend voor het antwoord op de vraag
welke inspecteur bevoegd is. Alle tot de entiteit behorende natuurlijke en
rechtspersonen worden door één inspecteur behandeld. Hierdoor
worden de versnippering van en de ongelijkheid in de uitvoering van de belastingwet
voorkomen, die onvermijdelijk zouden zijn indien voor de relatieve competentie
van de inspecteur zou worden aangeknoopt bij de diverse domicilies van alle
tot de entiteit behorende natuurlijke en rechtspersonen. Met betrekking tot
sommige categorieën van entiteiten, zoals banken, is de eenheid van beleid
en uitvoering zelfs reden geweest om de belastingheffing bij één
inspecteur te concentreren. Aan deze opzet zou in de beroepsfase afbreuk worden
gedaan, indien voor de relatieve competentie van de gerechtshoven zou worden
teruggegrepen op de domicilies van de van de entiteit deel uit makende natuurlijke
en rechtspersonen. Daarbij komt nog dat ondernemers doorgaans niet zelf procederen,
maar daarvoor een adviseur in de arm nemen. Voor de adviseur is een woonplaatsaanknoping
bezwaarlijk, omdat hij dan voor één entiteit met maximaal vijf
gerechtshoven te maken kan krijgen. Aan een woonplaatsaanknoping zijn voor
ondernemers dus vooral nadelen en nauwelijks voordelen verbonden, terwijl
de keuze voor de woonplaatsaanknoping voor particulieren doorgaans geen praktische
betekenis heeft. Alles afwegende verdient handhaving van de huidige relatieve
competentieregeling de voorkeur boven introductie van die van het algemene
bestuursprocesrecht.Het tweede lid betreft de mogelijkheid van beroep bij de Tariefcommissie
en is inhoudelijk ontleend aan het huidige artikel 30c van de AWR.Het derde lid van artikel 26 (nieuw) komt overeen met het derde lid van
artikel 26 (oud). Artikel 26aOvereenkomstig artikel 24a voor de bezwaarfase wordt in artikel 26a vastgelegd
dat tegen verschillende uitspraken van de inspecteur beroep kan worden ingesteld
bij één beroepschrift. Dat zal voor de hand liggen indien ook
de inspecteur zijn uitspraken heeft vervat in één geschrift,
maar ook in andere gevallen kan de belanghebbende zijn beroepen bundelen in
één beroepschrift. Indien de uitspraken zijn vervat in meer
geschriften die niet dezelfde dagtekening hebben, moet hij er in dat geval
wel op letten dat voor alle afzonderlijke beroepen de daarvoor geldende beroepstermijnen
in acht worden genomen.In dat laatste geval kan zich de situatie voordoen dat in één
beroepschrift beroep wordt ingesteld tegen geheel los van elkaar staande uitspraken
van de inspecteur. In zo'n geval zal het gerechtshof of de Tariefcommissie
kunnen oordelen dat geen sprake is van samenhangende zaken in de zin van artikel
8:41 van de Awb, zodat niet volstaan kan worden met het slechts éénmaal
heffen van griffierecht.De belanghebbende kan zijn bezwaren vervatten in één bezwaarschrift,
ongeacht of sprake is van samenhangende zaken, mits de bezwaren worden ingebracht
binnen de daarvoor geldende termijnen. Een bezwaarschrift kan niet door meer
belanghebbenden gezamenlijk worden ingediend. Dit volgt uit de formulering
van artikel 23 AWR. De inspecteur is bij de uitspraken op bezwaar bevoegd
deze in één geschrift te vervatten, maar kan deze ook, indien
hij van oordeel is dat te weinig samenhang tussen de bezwaren bestaat, vervatten
in verschillende geschriften. Bij beroep geldt weer dat de belanghebbende
de verschillende beroepen in één beroepschrift kan
vervatten. Indien de rechter van oordeel is dat te weinig verwantschap tussen
de zaken bestaat, dan kan deze de behandeling van de beroepen splitsen op
grond van artikel 8:14, eerste lid, Awb. In dat geval – waarvan in het
bestuursprocesrecht een enkel voorbeeld bekend is – dient de belanghebbende
voor elke gesplitste zaak griffierecht te betalen. Artikel 26bIn artikel 26 (oud) is – afgezien van het tweede lid – niet
uitdrukkelijk geregeld wie tot het instellen van beroep gerechtigd is, wèl
dat het beroep slechts openstaat tegen een uitspraak van de inspecteur op
een bezwaarschrift. Door de onderlinge verhouding tussen de artikelen 23,
24 en 26 is echter duidelijk dat het beroep primair kan worden ingesteld door
degene die het bezwaarschrift heeft ingediend waarop de uitspraak betrekking
heeft. Op grond van het thans geldende artikel 26, tweede lid, is tot het
instellen van beroep mede bevoegd degene van wie inkomens- of vermogensbestanddelen
zijn begrepen in het voorwerp van de belasting waarop de aanslag of de voor
bezwaar vatbare beschikking betrekking heeft, tenzij deze reeds zelf –
gebruikmakend van artikel 23, eerste lid, tweede volzin – bezwaar gemaakt
heeft (in dat geval heeft deze persoon nl. een recht van beroep, gekoppeld
aan de uitspraak op zijn eigen bezwaarschrift) of de primair belanghebbende
beroep heeft ingesteld. Deze regeling leidt ertoe dat tegen één
en dezelfde uitspraak slechts door één belanghebbende beroep
kan worden ingesteld. De regeling wordt thans vereenvoudigd in die zin dat
beroep kan worden ingesteld door de belanghebbenden die op grond van artikel
23 of 24 bezwaar hadden kunnen maken, zij het dat artikel 6:13 van de Awb
onverminderd van toepassing blijft. Dit laatste betekent dat geen beroep kan
worden ingesteld door de belanghebbende aan wie redelijkerwijs kan worden
verweten geen bezwaar te hebben gemaakt tegen het oorspronkelijke besluit.
Indien iemand bij voorbeeld geen bezwaar heeft gemaakt tegen de oorspronkelijke
aanslag maar zijn positie wordt verslechterd door de beslissing op het bezwaarschrift
van de aangeslagene, kan hij derhalve wèl in beroep komen; indien zijn
positie door de beslissing op het bezwaarschrift geen verandering inhoudt
ten opzichte van de oorspronkelijke aanslag, heeft de eerstgenoemde persoon
geen beroepsrecht. Een en ander is in overeenstemming met het stelsel van
de Awb.De bijzondere regeling van artikel 26 (oud), tweede lid, onderdeel b,
tweede volzin, is niet meer nodig nu de regeling van de toegang tot de rechter
vereenvoudigd is. Wel is de derde volzin van dat artikellid, waarin artikel
23, tweede lid, van overeenkomstige toepassing wordt verklaard, nog nodig
om te garanderen dat ook de andere tot beroep bevoegde belanghebbende over
de relevante gegevens kan beschikken. Deze regeling is voor alle duidelijkheid
uitgeschreven in artikel 26b, tweede lid. Artikel 26cDit artikel is voor het beroep op het gerechtshof en voor het beroep bij
de Tariefcommissie de pendant van artikel 22j, dat nog slechts geldt voor
de bezwaarschriftprocedure. Artikel 27Deze nieuwe bepaling is het hart van het onderhavige wetsvoorstel; hierin
wordt namelijk hoofdstuk 8 van de Awb – met uitzondering van afdeling
8.1.1 – van overeenkomstige toepassing verklaard, voor zover niet anders
is bepaald. Hierna wordt ingegaan op de betekenis van deze toepasselijkheid
op het fiscale procesrecht.Een opmerking vooraf is hierbij nog op haar plaats. Indien in de AWR een afwijking van de Awb wordt opgenomen, heeft deze afwijking vanzelfsprekend
mede betekenis indien naar de bepaling waarvan wordt afgeweken, wordt verwezen
in een andere toepasselijke bepaling van hoofdstuk 8 van de Awb. Een voorbeeld
kan dit verhelderen. In het nieuwe artikel 27c AWR worden afwijkingen opgenomen
van het openbaarheidsregime van artikel 8:62 van de Awb. Artikel 8:62 wordt
voor voorlopige voorzieningsprocedures van overeenkomstige toepassing verklaard
in artikel 8:83, dat ook geldt voor het fiscale procesrecht. Voor het fiscale
procesrecht betekent dit dat ook in voorlopige-voorzieningsprocedures de afwijking
van artikel 8:62 geldt, zoals opgenomen in de AWR. DE TOEPASSELIJKHEID VAN HOOFDSTUK 8 VAN DE ALGEMENE WET
BESTUURSRECHT OP HET FISCALE PROCESRECHTZoals gezegd is de belangrijkste bepaling van het wetsvoorstel opgenomen
in artikel 27, waarin wordt vastgesteld dat op het beroep in fiscale zaken
hoofdstuk 8 van de Awb – met een enkele uitzondering – van overeenkomstige
toepassing is, voor zover niet anders is bepaald. Voor een goed begrip wordt
hierna per afdeling van hoofdstuk 8 van de Awb besproken waarom toepasselijkheid
op het fiscale procesrecht al of niet in aanmerking komt en wordt zo nodig
besproken welke wijziging een en ander ten opzichte van de WARB met zich meebrengt
(terwille van de overzichtelijkheid is ervan afgezien om daarnaast ook gedetailleerd
op de verschillen met de Tariefcommissiewet in te gaan). Daarbij wordt betrokken
het in paragraaf 1 van het algemene deel van deze toelichting vermelde rapport
van de Commissie ter bestudering van de betekenis van de Algemene wet bestuursrecht
voor het fiscale procesrecht, «De invloed van de Awb op het fiscale
procesrecht» (geschrift nr. 193 van de Vereniging voor Belastingwetenschap,
1994; hierna aangeduid als «het rapport»), alsmede de bespreking
van dat rapport, zoals neergelegd in geschrift nr. 194 van genoemde vereniging.
Deze commissie wordt hierna aangeduid met «de Commissie».Op enkele plaatsen wordt van het bestuursprocesrecht van hoofdstuk 8 van
de Awb of van het voor de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
en de Centrale Raad van Beroep geldende appelprocesrecht afgeweken omdat bijzondere
omstandigheden daartoe aanleiding geven. Zo is beroep in cassatie bij de Hoge
Raad mogelijk tegen beslissingen van de gerechtshoven op verzet, terwijl bij
de Afdeling bestuursrechtspraak en de Centrale Raad van Beroep geen hoger
beroep kan worden ingesteld tegen beslissingen van de sectoren bestuursrecht
van de rechtbanken op verzet. De reden daarvoor is dat de mogelijkheid van
cassatie tegen uitspraken op verzet thans ook al bestaat en de onderhavige
wetgevingsoperatie op zichzelf niet mag leiden tot een verslechtering van
de rechtsbescherming. Bij de evaluatie van het bestuursrecht zal mede betrokken
worden de vraag of de (enkele) aldus bestaande verschillen tussen het gewone
bestuursprocesrecht en het fiscale bestuursprocesrecht moeten worden weggenomen
door aanpassing van hoofdstuk 8 van de Awb dan wel door aanpassing van de
AWR.Naar aanleiding van het advies van de Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs
wordt hier voor de volledigheid nog opgemerkt dat de reden waarom hoofdstuk
8 van de Awb niet van «toepassing» maar van «overeenkomstige
toepassing» wordt verklaard geen andere achtergrond heeft dan het eenvoudige
feit dat in hoofdstuk 8 steeds sprake is van de rechtbank, terwijl het beroep
in fiscale zaken wordt behandeld door een gerechtshof of de Tariefcommissie.
Verwezen zij naar Aanwijzing 83 voor de regelgeving. De conclusie mag dan
ook zeker niet worden getrokken als zou de «overeenkomstige» toepassing
op zichzelf ruimte geven voor ontwikkelingen binnen het fiscale procesrecht
die afwijken van het overige bestuursprocesrecht volgens hoofdstuk 8 Awb. Titel 8.1 (Algemene bepalingen) Afdeling 8.1.1 (Bevoegdheid)Artikel 8:1, eerste lid, van de Awb, dat in algemene zin regelt dat belanghebbenden
tegen besluiten beroep kunnen instellen bij de rechtbank, dient uiteraard
buiten toepassing te blijven voor het fiscale procesrecht, niet alleen wegens
de vermelding van de rechtbank als bevoegde rechter maar ook wegens de regeling
van de rechtsingang die is gekoppeld aan een besluit in de zin van de Awb.
Het fiscale beroep staat open bij het gerechtshof of de Tariefcommissie, en
slechts voor zover de belastingwet uitdrukkelijk beroep openstelt. In dit
verband is van belang artikel 8:4, onderdeel g, van de Awb, waarin besluiten,
genomen op grond van een wettelijk voorschrift inzake belastingen of de heffing
van een premie, zijn uitgezonderd van het beroep op de rechtbank. Om dezelfde
reden komen ook het tweede en derde lid van artikel 8:1 niet voor overeenkomstige
toepassing in aanmerking, evenmin als de artikelen 8:2 tot en met 8:6. Ook
de regeling van de relatieve competentie, neergelegd in de artikelen 8:7 tot
en met 8:8, komt niet voor overeenkomstige toepassing in aanmerking, aangezien
het naar het oordeel van alle betrokken instanties verre de voorkeur verdient
de eigen regeling van de relatieve competentie in fiscale procedures te handhaven;
deze is neergelegd in artikel 26, eerste lid, van de AWR. Artikel 8:9 inzake
jurisdictiegeschillen behoeft voor de gerechtshoven niet van overeenkomstige
toepassing verklaard te worden aangezien daarin reeds wordt voorzien door
artikel 88, eerste lid, van de Wet op de rechterlijke organisatie. Afdeling 8.1.2 (Behandeling door een enkelvoudige en een
meervoudige kamer)Afgezien van de bijzondere regeling van artikel 25 van de WARB inzake
(terug)verwijzing door de Hoge Raad naar een hof met de opdracht om de zaak
in meervoudige kamer af te doen, is het systeem van de WARB in de artikelen
3 en 4 vergelijkbaar met artikel 8:10 van de Awb. Ook de Commissie ziet –
blijkens paragraaf V.3 (blzz. 38 en 39) van haar rapport – geen problemen
in vervanging van het systeem van de artikelen 3 en 4 van de WARB door artikel
8:10 van de Awb. Artikel 8:11 betreft een juridisch-technische bepaling die
onlosmakelijk verbonden is met artikel 8:10.Wat betreft de hierboven vermelde bijzondere regeling van artikel 25 van
de WARB wordt in het onderhavige wetsvoorstel overigens voorgesteld deze te
schrappen (zie artikel 29e); het kan heel wel aan de prudentie van het desbetreffende
hof worden overgelaten om te bepalen of een door de Hoge Raad (terug)verwezen
zaak door een enkelvoudige of een meervoudige kamer dient te worden afgedaan.De regeling van de rechter-commissaris in artikel 8:12 van de Awb wijkt
weliswaar af van de regeling van de raadsheer-commissaris in artikel 16a WARB
maar heeft dezelfde strekking. Afgezien van een aantal ondergeschikte punten
(artikel 16a is overigens veel gedetailleerder dan artikel 8:12) zijn er de
volgende verschillen. Artikel 16a handelt slechts over de aanwijzing van een
raadsheer-commissaris door en uit het midden van een meervoudige kamer, en
is toegespitst op een bepaalde zaak, terwijl artikel 8:12 tevens mogelijk
maakt de aanwijzing in algemene zin, en ook voor enkelvoudige zaken. De Commissie
heeft zich niet uitgesproken tegen de regeling van artikel 8:12 (zie blz.
39 van het rapport). Afdeling 8.1.3De WARB kent niet een analoge regeling van de mogelijkheid van verwijzing
naar een ander hof, zoals voor verwijzing tussen rechtbanken is geregeld in
artikel 8:13 van de Awb. De Commissie acht de regeling van artikel 8:13 echter
een welkome aanvulling voor het belastingprocesrecht (paragraaf V.4, blz.
39, van het rapport), maar wijst erop dat blijkens de wetsgeschiedenis de
mogelijkheid bestaat dat een belanghebbende zich tegen verwijzing verzet.
Vanzelfsprekend zal bij een verwijzing rekening worden gehouden met de belangen
van partijen, wat er onder omstandigheden toe kan leiden dat partijen vooraf
geraadpleegd worden. Uit de memorie van toelichting bij wetsvoorstel 22 495,
nr. 3, blz. 111, blijkt dat het uitdrukkelijk de bedoeling van de wetgever
is geweest dat bij de verwijzing rekening wordt gehouden met de belangen van
partijen; indien een partij niet instemt met de verwijzing kan in die omstandigheid
aanleiding worden gevonden van verwijzing af te zien.De WARB kent niet de mogelijkheid van voeging van zaken, geregeld in artikel
8:14 van de Awb. De Commissie lijkt geen bezwaren te hebben tegen artikel
8:14 (zie rapport, blzz. 39 en 40). Ook bij de voeging van zaken kan het onder
omstandigheden van belang zijn aan partijen toestemming te vragen, namelijk
indien redelijkerwijs te verwachten is dat voeging op bezwaren stuit. Afdeling 8.1.4De artikelen 8:15 tot en met 8:20 van de Awb betreffen de wraking en verschoning
van rechters en komen overeen met de artikelen 5b tot en met 5g van de WARB,
die mede in het licht van artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens en artikel 14 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten
en politieke rechten door middel van Aanpassingswet Awb III zijn ingevoegd
in de WARB. Afdeling 8.1.5Wat betreft de onderlinge verhouding tussen de vertegenwoordigingsregels
van de artikelen 8:21 tot en met 8:25 van de Awb en die van afdeling 1 van
hoofdstuk VIII van de AWR zij primair verwezen naar de toelichting op onderdeel
L hierna.Artikel 8:21 Awb komt qua strekking overeen met artikel 2, derde lid,
en (gedeeltelijk) artikel 13, eerste lid, WARB. Wat betreft artikel 8:21,
derde lid, Awb heeft de Commissie bepleit de bepaling zodanig te interpreteren
dat zij ook toegepast kan worden indien een bekwaam persoon tijdelijk zijn
eigen zaak niet in rechte kan verdedigen en evenmin tijdig een vertegenwoordiger
kan aanwijzen. De Commissie noemt het voorbeeld van een overigens bekwame
belanghebbende die zwaar ziek is of wordt vermist. Een dergelijke interpretatie
is evenwel niet mogelijk. De systematiek van artikel 8:21 brengt immers mee
dat het derde lid moet worden gelezen in directe samenhang met het eerste
lid. De bevoegdheid van de rechter heeft derhalve slechts betrekking op de
situatie waarin er geen wettelijk vertegenwoordiger van een natuurlijk persoon,
onbekwaam om in rechte te staan, aanwezig is of deze niet beschikbaar is.
In een situatie als door de Commissie geschetst zou de zaak door het gerecht
kunnen worden aangehouden. Hoewel het daarbij om een andere casus ging (verzoek
om uitstel na ontvangst van de oproeping) zij verwezen naar HR 20 december
1989, BNB 1990/57. Daarin werd onder meer overwogen dat de eisen van een goede
rechtspleging meebrengen dat in geval de belanghebbende tijdig en onder aanvoering
van gewichtige redenen verzoekt de behandeling op een nader te bepalen dag
te doen plaatsvinden, het gerechtshof dit verzoek moet inwilligen, tenzij
zwaarder wegende belangen aan zodanig uitstel in de weg staan; dit geldt te
meer voor gevallen waarin in de betrokken aanslag een verhoging is begrepen.
In het kader van de evaluatie van het bestuursprocesrecht kan worden bezien
of er reden is een algemene regeling toe te voegen. Een regeling als die van artikel 8:22 Awb ontbreekt in de WARB; er is
geen bezwaar tegen toepassing in het fiscale procesrecht.Ook artikel 8:23 Awb kent geen equivalent in de WARB, maar ook hier is
er geen bezwaar tegen toepassing in het fiscale procesrecht (zie ook rapport
par. III.2, blz. 19).Artikel 8:24 Awb komt wat betreft het eerste en tweede lid inhoudelijk
grotendeels overeen met artikel 13, eerste lid, eerste volzin, en tweede lid,
van de WARB. Het derde lid komt in de WARB niet voor, maar blijkens de jurisprudentie
(HR 16 oktober 1968, BNB 1969/57) kan ook in het belastingprocesrecht een
advocaat optreden zonder schriftelijke volmacht.Het eerste lid van artikel 8:25 Awb komt overeen met artikel 13, eerste
lid, tweede volzin (vertegenwoordiging) en derde lid (bijstand) van de WARB.
Wat betreft het derde lid zij vermeld dat de onmogelijkheid van weigering
van advocaten in de WARB wel geregeld is voor zover het de verlening van bijstand
betreft (tweede lid; weigering geschiedt bij «beschikking») maar
niet voor zover het de vertegenwoordiging betreft (eerste lid). Artikel 8:25
voorziet in beide.Wat betreft de vorm waarin de weigering wordt gegoten kan het volgende
worden opgemerkt. Anders dan in artikel 13, tweede lid, tweede volzin, van
de WARB (voor zover het althans de weigering van bijstandsverlening betreft)
schrijft artikel 8:25, tweede lid, van de Awb niet uitdrukkelijk voor dat
de weigering schriftelijk moet geschieden. Ook in het tweede lid, inzake de
kennisgeving van de weigering, is niet voorgeschreven (zoals wel in art. 2:2,
tweede lid, Awb is gedaan) dat deze schriftelijk geschiedt. Toch ligt het,
gelet op het systeem van de Awb, wel voor de hand dat de weigering schriftelijk
wordt vastgelegd. Alleen indien pas tijdens de openbare zitting wordt geweigerd,
is denkbaar dat zulks mondeling gebeurt, maar ook dan lijkt een schriftelijke
vastlegging voor de hand te liggen, bij voorbeeld in het proces-verbaal van
de zitting.De Commissie heeft nog opgemerkt dat het aanbevelenswaardig is dat ook
de wederpartij op de hoogte wordt gesteld van de weigering (rapport, blz.
21). In dat licht is artikel 8:39 Awb van belang, waarin is vastgelegd dat
de griffier «de op de zaak betrekking hebbende stukken» aan «partijen»
zendt. Een schriftelijke beslissing van het gerecht inhoudende weigering van
een bepaalde vertegenwoordiger of bijstandverlener moet geacht worden een
op de zaak betrekking hebbend stuk te zijn.In artikel 8:25 Awb ontbreekt een regeling als die in artikel 13, derde
lid, van de WARB (schorsing/verdaging in verband met vervanging). Zoals de
Commissie ook heeft opgemerkt, is de wetgever er wel van uitgegaan dat ook
in het systeem van artikel 8:25 de betrokken partij in de gelegenheid wordt
gesteld desgewenst een geweigerde persoon te vervangen.De WARB kent niet een regeling als die in artikel 8:26 van de Awb, waardoor
het gerecht belanghebbenden in de gelegenheid kan stellen als partij aan het
geding deel te nemen, maar deze bepaling kan ook in het fiscale procesrecht
zonder probleem worden toegepast. Artikel 26 van de AWR biedt echter niet
aan iedere belanghebbende in de zin van de Awb een rechtsingang bij de belastingrechter,
maar slechts aan die belanghebbenden die op grond van artikel 26b (nieuw)
van de AWR bevoegd waren om een bezwaarschrift in te dienen. Deze beperking
werkt ook door bij de toepassing van artikel 8:26 Awb in het fiscale procesrecht.
Dat betekent dat slechts die belanghebbenden alsnog tot het geding kunnen
worden toegelaten, die ook zelf beroep hadden kunnen instellen.Wat betreft artikel 8:27, bezien in samenhang met de artikelen 8:44 en
8:59, van de Awb kan het volgende worden opgemerkt. Ook de WARB kent, zij
het minder gespecificeerd, een regeling inzake het oproepen van partijen om
in persoon of bij gemachtigde aanwezig te zijn. Het gaat om artikel 13, eerste
lid, laatste volzin, van de WARB, dat het gerechtshof het recht geeft «te
vorderen, dat de belanghebbende zijn gemachtigde vergezelt». Een aanvullende
regeling is te vinden in artikel 16a, eerste en tweede lid, van de WARB, waarin
ook aan de raadsheer-commissaris de bevoegdheid is verleend tot
het oproepen van partijen, namelijk tot het verstrekken van inlichtingen,
om een getuigenverhoor te houden of om deskundigen te instrueren omtrent de
door hen te verlenen diensten. De artikelen 8:27, 8:44 en 8:59 Awb kunnen
dan ook zonder bezwaar worden toegepast op het fiscale procesrecht.Een verplichting van partijen tot het verstrekken van informatie aan de
rechtbank, zoals neergelegd in artikel 8:28 Awb, kent de WARB niet. De Commissie
acht de bepaling van de Awb echter kennelijk wel nuttig (rapport, blz. 21).De Commissie was verdeeld over de vraag of artikel 8:29 van de Awb in
aanmerking zou moeten komen voor toepasselijkheid op fiscale procedures. Voorop
staat dat de WARB een dergelijke regeling inzake geheimhouding van inlichtingen
niet kent. De meerderheid van de Commissie (zie blz. 22 van het rapport) meende
dat een partij in het fiscale procesrecht nimmer zonder nadelige gevolgen
voor zichzelf informatie mag weigeren. Men betwijfelde welke argumenten voor
de acceptatie van de weigering zouden kunnen gelden. De meerderheid van de
Commissie vreesde dat aanvaarding van een beroep op beperkte geheimhouding
door de rechter (op verzoek van een bestuursorgaan) zou kunnen leiden tot
vervreemding van de belanghebbende burger. Deze meerderheid wilde de betekenis
van de bepaling voor andere delen van het bestuursrecht niet ontkennen, maar
meende dat daarvoor in het huidige en toekomstige fiscale procesrecht geen
plaats zou moeten zijn. Ook de Hoge Raad meent, met een verwijzing naar het
oordeel van de Commissie, dat in de belastingprocedure gegevens die voor een
van de partijen verborgen blijven, nimmer gebruikt mogen worden.Voorop zij gesteld dat er naar onze mening voor de beoordeling van de
aanvaardbaarheid van artikel 8:29 Awb geen essentieel verschil bestaat tussen
fiscale en andere bestuursrechtelijke procedures. Wel menen wij dat in alle
gevallen de uitdrukkelijke toestemming van partijen nodig is voordat het rechterlijk
college kan beslissen dat mede op de grondslag van de litigieuze inlichtingen
uitspraak wordt gedaan. Indien de wederpartij daarmee niet instemt is er geen
bevoegdheid de uitspraak mede daarop te baseren. Dat is vastgelegd in het
vijfde lid van artikel 8:29. Daarin is bepaald dat de rechtbank, na eerst
te hebben beslist dat beperking van de kennisneming van bepaalde inlichtingen
of stukken gerechtvaardigd is, slechts met toestemming van de andere partij(en)
mede op de grondslag van die inlichtingen of stukken uitspraak kan doen. De
Commissie vermoedde dat het «de leek» zal zijn die akkoord zal
gaan, «al was het maar uit vrees anders de rechter tegen zich in te
nemen». Hieruit spreekt de vrees dat de rechter druk zou uitoefenen
op «de leek». Een dergelijke druk achten wij echter niet alleen
onaanvaardbaar maar ook niet denkbaar, gelet op de rol van de rechter. Om
deze reden èn met inachtneming van de waarborgen die artikel 8:29 biedt,
zijn wij van oordeel dat ook dit artikel voor toepassing in het fiscale procesrecht
in aanmerking komt. Voor ons standpunt met betrekking tot de toepassing van
de bepaling op verzoek van de inspecteur zij verwezen naar de toelichting
bij artikel 8:42, eerste lid, Awb hierna.Een medewerkingsplicht als die van artikel 8:30 van de Awb ontbreekt in
de WARB. Er is echter geen enkele reden om deze niet ook van toepassing te
verklaren in het fiscale procesrecht.Artikel 8:31 van de Awb, waarin is geregeld wat de gevolgen zijn van het
niet voldoen aan bepaalde plichten, komt qua strekking overeen met artikel
14, derde lid, van de WARB en kan zonder bezwaar daarvoor in de plaats treden.Een regeling als die in artikel 8:32 van de Awb ontbreekt in de WARB en
zal, zoals ook de Commissie in haar rapport opmerkte (blzz. 22 en 23), vermoedelijk
niet vaak voor toepassing door de rechter in aanmerking komen. Maar in bijzondere
omstandigheden kan de regeling ook in fiscale procedures uitkomst bieden. Afdeling 8.1.6De regeling van getuigen (artikel 8:33), deskundigen (artikel 8:34) en
tolken (artikel 8:35) is in de WARB opgenomen in de artikelen 15 (wat betreft
getuigen en deskundigen) en 15a (wat betreft tolken). De regelingen komen
inhoudelijk grotendeels overeen. Ook de regeling van de vergoeding aan getuigen,
deskundigen en tolken (artikel 8:36) komt overeen met die in de WARB. Afdeling 8.1.7De regeling van verzending van stukken, opgenomen in artikel 8:37 van
de Awb, is in die zin afwijkend van de WARB (artikel 2, zevende lid) dat niet
altijd aangetekende verzending is voorgeschreven. De Commissie stemde met
de toepassing van artikel 8:37 in, zij het dat zij ervan uitging dat dat geen
verslechtering van de positie van procespartijen zou mogen inhouden (rapport,
blz. 40). Opgemerkt zij dat de rechter weliswaar niet verplicht is, maar dat
het hem wel vrijstaat toch ook andere dan de in artikel 8:37 bedoelde stukken
aangetekend of op andere bijzondere wijze te verzenden.De artikelen 8:38 tot en met 8:40 van de Awb betreffen een verdere uitwerking
van de verzending van stukken en komen in de WARB niet voor. Titel 8.2 Afdeling 8.2.1Voor een toelichting op de regeling van het griffierecht zij verwezen
naar de hierna opgenomen toelichting op artikel 27b van de AWR. Afdeling 8.2.2 (vooronderzoek)Het vooronderzoek is in de WARB, anders dan in de Awb, niet systematisch
geregeld. De Commissie constateert in haar rapport (blz. 28) dat een vooronderzoek
in het belastingrecht weinig gebruikelijk is; de huidige regeling van de raadsheer-commissaris
wordt niet frequent toegepast en het vragen om inlichtingen of het horen van
getuigen of deskundigen geschiedt dan ook meestal pas op of na een eerste
mondelinge behandeling van de zaak. De Commissie ziet evenwel kennelijk geen
bezwaren in het van overeenkomstige toepassing verklaren van afdeling 8.2.2
voor het fiscale procesrecht.De bepalingen wijken op onderdelen af van die in de WARB – zoals
de artikelen 8:42 en 8:43 Awb over de indiening van een verweerschrift, inzending
van stukken, repliek en dupliek, in vergelijking met de artikelen 8 en 9 van
de WARB – maar zij komen zonder bezwaar voor overeenkomstige toepassing
in aanmerking. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Unie van Waterschappen
hebben geconstateerd dat de termijn voor indiening van een verweerschrift,
die thans op grond van artikel 8, derde lid, van de WARB nog acht weken is,
door de toepasselijkheid van artikel 8:42 wordt verkort tot vier weken; zij
achtten deze termijn te kort en bepleitten handhaving van de bestaande termijn.
Naar onze mening zijn er geen doorslaggevende argumenten waarom in het onderhavige
geval van het systeem van de Awb zou moeten worden afgeweken. Wel wijzen wij
erop dat op grond van artikel 8:42, tweede lid, de termijn verlengd kan worden
en dat de praktijk bij de sectoren bestuursrecht van de rechtbanken ook uitwijst
dat uitstel doorgaans wordt verleend indien daarom wordt gevraagd.Wat betreft de toepasselijkheid van artikel 8:42, eerste lid, van de Awb
op het fiscale procesrecht zij nog wel opgemerkt dat de formulering
afwijkt van die van artikel 8, derde lid, van de WARB inzake de aan het gerecht
toe te zenden stukken. De uitspraak van de inspecteur moet worden gedragen
door gegevens die ook voor de belastingplichtige beschikbaar zijn. Datzelfde
geldt voor de procedure bij de rechter. In de belastingrechtspraak geldt al
tientallen jaren dat de belastingrechter het recht toepast op feiten waarvan
beide partijen hebben kunnen kennisnemen; feiten waarvan slechts één
partij kennisdraagt, laat hij buiten beschouwing. Gegevens die relevant zijn
bij de desbetreffende beslissing moeten daardoor aan de rechter en aan de
wederpartij ter kennisneming beschikbaar worden gesteld. Niet-openbare gedeelten
van rapporten van de rijksaccountantsdienst kunnen dus bij voorbeeld geen
rol spelen bij de onderbouwing van een ter discussie staande belastingaanslag
en zullen om die reden niet beschouwd kunnen worden als «op de zaak
betrekking hebbende stukken». Het is in het licht van deze uitgangspunten
overigens niet wenselijk dat inspecteurs de belastingrechter om toepassing
van artikel 8:29 verzoeken. De instructie beroepschriften zal op dit punt
door de tweede ondertekenaar worden aangepast.De mogelijkheid van comparitie, opgenomen in artikel 8:44 van de Awb,
is weliswaar ook in de WARB opgenomen (artikel 14, eerste lid), maar is daar
beperkt tot het geven van inlichtingen; de Awb-comparitie staat open «al
dan niet voor het geven van inlichtingen». Ook een schikkingsvoorstel
van de rechter kan daar bijvoorbeeld worden behandeld. De mogelijkheid van
de Awb is derhalve ruimer. Overneming voor het fiscale procesrecht lijkt niet
bezwaarlijk, hoewel deze daar wellicht slechts sporadisch zal worden gebruikt.De algemene regeling inzake het geven van inlichtingen en het inzenden
van stukken, opgenomen in artikel 8:45 van de Awb, komt voor een deel overeen
met artikel 14, eerste lid, onder 2, van de WARB, maar heeft een ruimere strekking.De artikelen 8:46 tot en met 8:49 van de Awb betreffen de bevoegdheid
om tijdens het vooronderzoek getuigen, deskundigen en tolken op te roepen
onderscheidenlijk te benoemen; een gelijksoortige regeling is in de WARB opgenomen
in de artikelen 15 en 15a. Verwezen zij naar wat is opgemerkt bij de artikelen
8:33 en verder.De artikelen 8:50 en 8:51 van de Awb, inzake het doen van een onderzoek
ter plaatse en de mogelijkheid om aan een gerechtsauditeur of griffier op
te dragen een onderzoek ter plaatse in te stellen, kennen geen equivalent
in de WARB (een enigszins vergelijkbare voorziening bestaat wel reeds onder
de Tariefcommissiewet). Niettemin wordt ook in belastingzaken wel eens een
onderzoek ter plaatse verricht (zie bijv. BNB 1983/62). Wat betreft de mogelijkheid
van een onderzoek door een gerechtsauditeur of griffier wijst de Commissie
er in haar rapport op dat moet worden afgewacht of deze ook in de belastingprocedure
zal worden toegepast. Afdeling 8.2.3 (Versnelde behandeling)Deze regeling, opgenomen in de artikelen 8:52 en 8:53 Awb, komt inhoudelijk
grotendeels overeen met hoofdstuk IIB van de WARB, artikelen 18c en 18d, zij
het dat de bevoegdheid van de voorzitter overgaat op het college als zodanig.
Bij de Tariefcommissie bestond de mogelijkheid van een versnelde behandeling
tot nu toe niet. Afdeling 8.2.4 (Vereenvoudigde behandeling)De regeling van vereenvoudigde behandeling, opgenomen in de artikelen
8:54 en 8:55 van de Awb, komt inhoudelijk grotendeels overeen met hoofdstuk
IIA van de WARB, artikelen 18a en 18b, zij het dat de kring van personen die
verzet kunnen doen overeenkomstig artikel 8:55 groter is dan
in artikel 18b: niet alleen partijen maar ook andere belanghebbenden kunnen
verzet doen, voor zover zijzelf een rechtsingang hadden.De Commissie kan blijkens haar rapport instemmen met de toepassing van
artikel 8:55 van de Awb, dat strikter is dan de regeling van artikel 18b WARB,
in die zin dat op grond van artikel 8:55 de kamer die uitspraak doet op het
verzet niet (mede) mag bestaan uit degene die zitting heeft gehad in de kamer
die de uitspraak heeft gedaan waartegen verzet is gedaan. Afdeling 8.2.5 (Onderzoek ter zitting)In deze afdeling zijn systematisch alle aspecten geregeld die aan de orde
kunnen komen bij het onderzoek ter zitting; in de WARB zijn deze onderwerpen
verspreid en minder volledig geregeld. Zo komen de artikelen 8:56 en 8:57
van de Awb min of meer overeen met de artikelen 11 en 11b van de WARB, artikel
8:59 van de Awb met artikel 13, eerste lid, derde volzin, van de WARB en artikel
8:60 van de Awb met de artikelen 15 en 15a van de WARB. De artikelen 8:58,
8:61 en 8:63 tot en met 8:65 Awb kennen geen equivalent in de WARB. De van
overeenkomstige toepassing van artikel 8:61, derde lid, van de Awb brengt
met zich mee dat waar daar sprake is van een situatie waarin hoger beroep
wordt ingesteld, daarvoor gelezen moet worden een situatie waarin beroep in
cassatie wordt ingesteld. Artikel 8:62 van de Awb inzake de openbaarheid van
de zitting wijkt af van artikel 11a van de WARB. Voor de redenen waarom het
WARB-regime op dit punt is gehandhaafd, zij verwezen naar de toelichting op
artikel 27c van de AWR. Afdeling 8.2.6 (Uitspraak)In de WARB handelen de artikelen 17 tot en met 17b over de uitspraak.
De artikelen wijken weliswaar af van afdeling 8.2.6 van de Awb, maar die afdeling
kan, op een enkel hierna te bespreken punt na, zonder bezwaar van toepassing
worden verklaard.Nieuw is dat thans ook voor schriftelijke belastinguitspraken een termijn
gaat gelden van zes weken (artikel 8:66 Awb), met de mogelijkheid van verlenging
met nog eens maximaal zes weken. Voor mondelinge uitspraken geldt op grond
van artikel 8:67 Awb een termijn van maximaal een week, waar in het belastingproces
op grond van artikel 17a van de WARB een termijn van maximaal twee weken geldt.
Deze afwijkende regeling is gehandhaafd in het nieuwe artikel 27d van de AWR;
zie de toelichting aldaar.De Hoge Raad heeft er in zijn commentaar op gewezen dat artikel 8:69,
derde lid, niet strookt met de jurisprudentie van de gerechtshoven en de Hoge
Raad en heeft geadviseerd het artikellid van overeenkomstige toepassing uit
te sluiten. Wij wijzen er echter op dat artikel 8:69, derde lid, een bevoegdheid
betreft en geen verplichting. Naar ons oordeel zou de harmonisatie van het
bestuursprocesrecht niet compleet zijn indien zelfs de bevoegdheid niet zou
bestaan om ambtshalve de feiten aan te vullen. Of en in hoeverre van die bevoegdheid
gebruik gemaakt zal worden is aan de jurisprudentie overgelaten.De WARB kent niet een regeling van de uitspraakbevoegdheden, zoals opgenomen
in artikel 8:72 van de Awb. In hoofdlijnen komt de regeling erop neer dat
indien het beroep gegrond wordt verklaard, de uitspraak geheel of gedeeltelijk
wordt vernietigd, waarbij de rechter hetzij zelf in de zaak kan voorzien hetzij
de zaak terugverwijzen naar de inspecteur met de opdracht een nieuw besluit
te nemen met inachtneming van de rechterlijke uitspraak. In dat laatste geval
kan de rechter een termijn stellen.Wat betreft artikel 8:73 (inzake schadevergoeding) hebben de VNG en de
Unie van Waterschappen gevraagd of deze zou kunnen leiden tot een hogere proceskostenveroordeling
dan op grond van artikel 8:75 mogelijk is. Wij merken op dat
met artikel 8:75 een in beginsel sluitend systeem van vergoeding van proceskosten
is beoogd. De jurisprudentie sluit daarbij ook aan. Wat betreft de vraag of
proceskosten, gemaakt in de fase van bezwaar of administratief beroep, in
aanmerking kunnen komen voor vergoeding op de voet van artikel 8:73 zij verwezen
naar de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 24 januari 1995 (AB
1995, 233), waarin deze vraag in beginsel ontkennend is beantwoord. Dergelijke
kosten zouden naar het oordeel van de Raad slechts bij wijze van uitzondering
voor vergoeding in aanmerking kunnen komen. Daarvan kan naar het oordeel van
de Raad sprake zijn indien de primaire besluitvorming dermate ernstige gebreken
vertoont dat gezegd moet worden dat het bestuursorgaan tegen beter weten in
een onrechtmatig besluit ten aanzien van de appellant heeft genomen. Wij gaan
er vanuit dat de vrees van de VNG en de Unie van Waterschappen hiermee is
weggenomen.Wat betreft artikel 8:76 van de Awb zij erop gewezen dat dat artikel,
betreffende de tenuitvoerlegging van uitspraken die strekken tot betaling
van een bepaald geldbedrag, niet ziet op rechterlijke uitspraken strekkende
tot betaling van een geldbedrag voortvloeiend uit de vastgestelde belastingschuld.
Daarop zijn vanzelfsprekend de specifieke regels van de Invorderingswet 1990
van toepassing en niet artikel 8:76 Awb.Artikel 8:79, tweede lid, van de Awb, inzake het verstrekken van afschriften
of uittreksels van uitspraken aan anderen dan partijen, kan in verband met
de vereiste geheimhouding van belastinggegevens niet onverkort van toepassing
zijn. Daarom wordt in de artikelen 27g en 30 van de AWR materieel aangesloten
bij artikel 5, negende lid, van de WARB in die zin dat voor het verstrekken
van afschriften en uittreksels een machtiging vereist is.Artikel 8:80 van de Awb schrijft voor dat indien de rechter bepaalt dat
zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit, de uitspraak –
onverminderd de toezending van de uitspraak overeenkomstig artikel 8:79, eerste
lid – bovendien overeenkomstig de voor dat besluit voorgeschreven wijze
moet worden bekendgemaakt door het bevoegde bestuursorgaan. In combinatie
met artikel 8 van de Invorderingswet 1990 leidt dit ertoe dat niet de inspecteur
die het vernietigde besluit heeft genomen maar de ontvanger het bevoegde orgaan
is dat de uitspraak van de rechter op de voorgeschreven wijze moet bekendmaken. Titel 8.3 (Voorlopige voorziening en onmiddellijke uitspraak
in de hoofdzaak)Verwezen zij naar paragraaf 5 van het algemene deel van deze memorie van
toelichting. Titel 8.4 (Herziening)Ook de mogelijkheid van herziening van een uitspraak op grond van nieuwe
feiten en omstandigheden is voor het belastingrecht nieuw. De Unie van Waterschappen
heeft er in haar commentaar voor gepleit dit instrument voor de waterschapsbelasting
buiten toepassing te laten dan wel de herziening aan een bepaalde termijn
te verbinden, omdat de waterschappen hun inkomsten vrijwel volledig verkrijgen
uit de opbrengst van eigen belastingen en er op enig moment zekerheid moet
bestaan over die belastingopbrengst. Ons uitgangspunt is dat er, afgezien
van de hoogte van het griffierecht, geen procesrechtelijke verschillen moeten
bestaan die hun grondslag vinden in de belastingsoort. Dat betekent dat de
mogelijkheid van herziening algemeen moet worden ingevoerd óf dat daarvan
over de gehele linie moet worden afgezien. Wij zijn van oordeel dat
de mogelijkheid van herziening in een modern bestuursprocesrecht niet kan
worden gemist. Partijen dienen in de gelegenheid te zijn herziening van een
onherroepelijke uitspraak te vragen indien deze uitspraak in het licht van
nieuw gebleken feiten van vóór deze uitspraak geen stand meer
kan houden. Nieuwe feiten die na de uitspraak opkomen en een ander licht op
de zaak werpen kunnen niet tot herziening van de uitspraak leiden. Het rechtsmiddel
kan evenmin worden gebruikt voor het herstellen van processuele misslagen.
Dit betekent, zoals ook gemeld in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
betreffende de Voltooiing eerste fase van de herziening van de rechterlijke
organisatie (Kamerstukken II 1991/92, 22 495, nr. 3, blz. 160), dat de
mogelijkheden voor een succesvol gebruik van het middel van de herziening
beperkt zijn.Hiermee wordt de toelichting op artikel 27, eerste lid, van de AWR, betrekking
hebbend op de overeenkomstige toepassing van hoofdstuk 8 van de Awb op het
fiscale procesrecht, besloten.De in artikel 27, tweede lid, AWR voor de Tariefcommissie opgenomen regeling
sluit aan bij die van artikel 7 (oud) van de Tariefcommissiewet. Artikel 27aDit artikel behelst een sterke vereenvoudiging van de regeling van artikel
8a van de WARB. De ratio van de regeling blijft dezelfde, namelijk dat de
inspecteur de bevoegdheden die hij heeft op grond van afdeling 2 van hoofdstuk
VIII van de AWR niet meer kan hanteren zodra beroep is ingesteld tegen een
fictieve weigering om te beslissen op een bezwaarschrift, tenzij het gerechtshof
uitdrukkelijk heeft bepaald dat die afdeling nog wel van toepassing blijft.
Deze situatie kan zich voordoen indien het gerechtshof van oordeel is dat,
hoewel een geschil reeds onder de rechter is, toch nog een uitdrukkelijke
beslissing op het bezwaarschrift moet worden genomen èn dat de inspecteur
daartoe over de bijzondere bevoegdheden van hoofdstuk VIII moet beschikken.
Anders dan onder de werking van artikel 8a van de WARB is de inspecteur evenwel
niet meer verplicht een verzoek aan het hof te doen hetzij om uitstel van
de behandeling van het beroep te verkrijgen voor een bepaalde termijn, hetzij
om ontslagen te worden van de verplichting uitspraak te doen. Hij behoeft
het hof, afgezien van de gewone procesrechtelijke communicatie, alleen nog
maar te benaderen indien hij naar zijn oordeel de bevoegdheden van hoofdstuk
VIII dient te hanteren. De regeling geldt in de nieuwe opzet van het fiscale procesrecht, mutatis
mutandis, ook voor het beroep bij de Tariefcommissie. Artikel 27bDe regeling van het griffierecht, opgenomen in artikel 8:41 van de Awb,
wijkt af van die voor fiscale procedures, zoals opgenomen in artikel 5 van
de WARB (en artikel 11a van de Tariefcommissiewet). Overeenkomstig artikel
8:41 van de Awb bedraagt het algemene griffierecht 200 gulden voor natuurlijke
personen en 400 gulden voor rechtspersonen, tenzij het een door een natuurlijke
persoon ingediend beroepschrift betreft waarop het bijzondere tarief van 50
gulden van toepassing is, geldend voor sociale zekerheids- en aanverwante
zaken (artikel 8:41, derde lid, onderdeel a). Op grond van artikel 5 van de
WARB geldt in fiscale zaken (zowel voor natuurlijke als voor rechtspersonen)
een tarief van 75 gulden, dat echter tot 40 gulden verlaagd kan worden hetzij
omdat het belang geringer is dan 150 gulden, hetzij omdat de betrokkene on-
of minvermogend is.Afgezien van het verschil in hoogte van het griffierecht wijken ook de
procedureregels inzake de heffing van het griffierecht onderling af, evenals
de rechtsgevolgen van het niet voldoen van het griffierecht. Wij zijn van mening dat er geen goede redenen zijn om het bijzondere stelsel
van griffierecht in fiscale zaken te handhaven, noch wat betreft de systematiek
van de heffing (dat hoeft geen betoog), noch wat betreft de hoogte van het
recht. Bij de totstandkoming van de Awb is uitdrukkelijk gekozen voor een
algemeen geldende regeling van het griffierecht, waarbij geen verfijningen
zijn aangebracht in verband met de draagkracht van betrokkene of in verband
met het belang van een specifiek geschil. Het algemeen geldende tarief is
vastgesteld op 200 gulden voor natuurlijke personen en 400 gulden in andere
gevallen. Alleen voor beroepen, door natuurlijke personen ingesteld tegen
besluiten op grond van een aantal uitdrukkelijk vermelde wetten op het terrein
van het sociale-zekerheidsrecht, is het lagere tarief van 50 gulden vastgesteld.
Bij deze systematiek wordt nu voor het fiscale procesrecht aangesloten. Naar
analogie van artikel 8:41, derde lid, van de Awb wordt in artikel 27b een
tweedeling opgenomen. Alleen in technisch opzicht is de regeling in die zin
afwijkend dat in artikel 27b de wetten worden genoemd ten aanzien waarvan
juist het tarief van 200 gulden geldt, aangezien deze lijst korter is. In
algemene zin komt het erop neer dat voor beroepen tegen besluiten in de sfeer
van de belastingen waarmee vooral ondernemingen te maken krijgen, zoals de
omzetbelasting, de rechten bij in- en uitvoer en de accijnzen, voor natuurlijke
personen het hoge tarief van 200 gulden geldt. Voor alle andere besluiten
geldt voor natuurlijke personen het tarief van 50 gulden. Te denken valt daarbij
aan de inkomstenbelasting en de gemeentelijke belastingen. Hiermee wordt bereikt
dat particulieren niet of nauwelijks met het hoge tarief worden geconfronteerd.
In alle gevallen geldt voor rechtspersonen het tarief van 400 gulden.Het gekozen systeem komt neer op een objectieve benadering van de draagkracht.
Inherent aan een dergelijke objectieve benadering is dat de individuele draagkracht
geen rol meer speelt bij de bepaling van het toepasselijke griffierecht. Ook
een ondernemer kan minder draagkrachtig zijn, terwijl anderzijds natuurlijke
personen zeer wel in staat kunnen zijn het hoge griffierecht te voldoen. Dit
is bij het in de Awb gekozen stelsel niet anders. Artikel 27cArtikel 11a van de WARB kent twee stelsels van openbaarheid van de mondelinge
behandeling:– In gevallen waarin geen boete in het geding is, vindt de mondelinge
behandeling in beginsel plaats met gesloten deuren, maar kan het hof, voor
zover de belangen van partijen daardoor niet worden geschaad, beslissen dat
de behandeling openbaar is.– Voor zover een beroep is gericht tegen een uitspraak waarbij een
opgelegde boete geheel of gedeeltelijk wordt gehandhaafd, geldt een omgekeerd
systeem: in dat geval is de mondelinge behandeling in beginsel openbaar, maar
het hof kan beslissen tot sluiting van de deuren (a) in het belang van de
openbare orde of de goede zeden, (b) in het belang van de veiligheid van de
Staat, (c) indien de belangen van minderjarigen of de eerbiediging van de
persoonlijke levenssfeer van partijen dit eisen of (d) indien openbaarheid
het belang van een goede rechtspleging ernstig zou schaden.Artikel 8:62 van de Awb kent alleen dit laatste systeem van openbaarheid:
in beginsel openbaar, tenzij op de hier bedoelde gronden wordt besloten tot
sluiting van de deuren. Dit algemene stelsel van openbaarheid kan, in verband
met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de bescherming van bedrijfsgegevens,
niet gelden voor fiscale zaken. Het gedifferentieerde stelsel wordt derhalve
materieel gehandhaafd, maar in technisch opzicht wordt wel aangesloten bij
de systematiek van artikel 8:62 Awb. Voorop wordt gesteld dat dat artikel
slechts van toepassing is voor zover een boete in het geding is; in andere gevallen geldt in beginsel niet-openbaarheid, tenzij het hof anders
beslist. (Aangezien de Tariefcommissie, in tegenstelling tot het gerechtshof,
niet oordeelt over bestuurlijke boeten, kan voor dat college met laatstbedoeld
stelsel worden volstaan; zie artikel 27, tweede lid, AWR.) De thans nog in
artikel 11a, vierde lid, laatste volzin, van de WARB geregelde meldingsplicht
inzake het sluiten van de deuren kan als aparte verplichting vervallen, aangezien
artikel 8:61, vijfde lid, van de Awb daarin voorziet: het proces-verbaal houdt
een vermelding in van hetgeen op de zitting met betrekking tot de zaak is
voorgevallen; het sluiten of openen van de deuren hoort daar onmiskenbaar
toe. Artikel 27dDe regeling van artikel 17a van de WARB, inzake de mogelijkheid van het
doen van een mondelinge uitspraak, komt materieel overeen met artikel 8:67
van de Awb en kan derhalve vervallen. In beide stelsels is uitgangspunt dat
een mondelinge uitspraak in beginsel direct aan het eind van de zitting wordt
gedaan. Er is alleen verschil in de termijn waarmee een mondelinge uitspraak
kan worden verdaagd: de Awb kent een verdagingstermijn van maximaal één
week, de WARB van maximaal twee weken. Vooralsnog hebben de gerechtshoven
behoefte aan handhaving van de termijn van twee weken. Deze afwijking van
artikel 8:67 Awb is neergelegd in dit artikel.De gerechtshoven hebben in hun commentaar aangegeven dat de termijn van
zes weken voor het doen van schriftelijke uitspraken, zoals neergelegd in
artikel 8:66, eerste lid, van de Awb, in de overgrote meerderheid van de gevallen
geen problemen zal opleveren maar dat er ook gevallen zullen zijn waarin ook
een verlenging van deze termijn overeenkomstig artikel 8:66, tweede lid (nog
eens maximaal zes weken) onvoldoende zal blijken te zijn. Daarom hebben zij
een regeling bepleit waarin de termijn driemaal kan worden verlengd met zes
weken. Wij achten een dergelijke afwijking van de Awb evenwel onwenselijk.
Zoals indertijd ook vermeld in de nota naar aanleiding van het verslag bij
het wetsvoorstel Voltooiing eerste fase herziening rechterlijke organisatie
(Kamerstukken II 1992/93, 22 495, nr. 10, blz. 43) kan ervan worden uitgegaan
dat de termijn van zes weken in het algemeen voor alle soorten geschillen
toereikend zal zijn om de uitspraak gereed te maken. Dit oordeel komt overeen
met hetgeen de hoven hebben gesteld. Er kunnen zich echter omstandigheden
voordoen die verlenging van de termijn noodzakelijk maken; gedacht kan worden
aan gecompliceerde of principiële zaken. Verlenging van de termijn met
zes weken leidt er in zo'n geval toe dat bijna drie maanden beschikbaar zijn
voor het gereedmaken van de uitspraak. Zo'n termijn moet naar ons oordeel
ook in fiscale zaken haalbaar zijn. Het betreft overigens termijnen van orde,
op de overschrijding waarvan zoals bekend geen sanctie staat. Artikel 27eDeze bepaling komt overeen met artikel 29 (oud) van de AWR, zij het dat
in het voorgestelde artikel nog slechts sprake is van een onjuiste uitspraak
en niet meer van een onjuiste beschikking of belastingaanslag. Voordat een
geschil aan het gerechtshof of de Tariefcommissie wordt voorgelegd, dient
immers de bezwaarschriftprocedure bij de inspecteur gevolgd te worden, die
uitmondt in een uitspraak. Bovendien is de in artikel 29 (oud) gehanteerde
terminologie inzake «afwijzing van het beroep» aangepast aan de
terminologie die hoofdstuk 8 van de Awb kent voor de dicta van een uitspraak:
in het hier bedoelde geval zal het beroep ongegrond worden verklaard. Artikel 27fVoor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting
op het nieuwe artikel 25a, opgenomen onder de onderdelen B, C, F en H hiervoor. Artikel 27gDeze bepaling komt materieel overeen met artikel 5, negende lid, van de
WARB, respectievelijk artikel 11a, achtste lid, van de Tariefcommissiewet,
en regelt het verstrekken van afschriften e.d. van uitspraken en processen-verbaal
door het gerechtshof dan wel de Tariefcommissie. Gelet op het belang van geheimhouding
van belastinggegevens geschiedt het verstrekken van afschriften en uittreksels
van uitspraken met machtiging van het gerechtshof (in de praktijk de voorzitter
van de betrokken kamer) onderscheidenlijk de Tariefcommissie (in de praktijk
de voorzitter van de Tariefcommissie). De bepaling moet mede worden gezien
tegen de achtergrond van artikel 67 van de AWR, dat een strakke geheimhoudingsplicht
oplegt behalve voor zover bekendmaking «nodig is voor de uitvoering
van de belastingwet». Een analoge bepaling is voor de Hoge Raad opgenomen
in artikel 30 (nieuw). Artikel 27hVerwezen zij naar paragraaf I.5 van deze toelichting. Artikel 28De hoofdbepaling inzake beroep in cassatie bij de Hoge Raad is thans nog
opgenomen in artikel 19 van de WARB; deze wordt nu opgenomen in artikel 28
(nieuw) en deels in artikel 28a (nieuw) van de AWR.Voor de omschrijving van de categorie uitspraken waartegen beroep in cassatie
openstaat (artikel 28) is aansluiting gezocht bij artikel 37 van de Wet op
de Raad van State en artikel 18 van de Beroepswet, waarin is voorzien in de
mogelijkheid van hoger beroep tegen beslissingen van de rechtbanken. Ten opzichte
van artikel 19 van de WARB, dat in algemene zin beroep in cassatie openstelt
tegen «schriftelijke uitspraken van het gerechtshof», is in de
voorgestelde bepaling enerzijds een beperking en anderzijds een uitbreiding
aangebracht.De beperking heeft betrekking op de aard van de uitspraken: alleen tegen
uitspraken van het gerechtshof die overeenkomstig afdeling 8.2.6 van de Awb
zijn gedaan en uitspraken van de president overeenkomstig artikel 8:86 van
de Awb staat beroep in cassatie open. In het tweede lid is aangegeven tegen
welke bijzondere typen uitspraken geen cassatie openstaat. Het betreft dezelfde
typen uitspraken die ook in de Wet op de Raad van State en de Beroepswet van
hoger beroep zijn uitgesloten. De onderdelen a, b en c van artikel 28, tweede
lid, van het wetsvoorstel komen overeen met de onderdelen a, c en d van de
artikelen 37, tweede lid, van de Wet op de Raad van State en 18, tweede lid,
van de Beroepswet. De uitzondering van onderdeel b in beide wetten, betreffende
uitspraken op verzet, is hier niet overgenomen. In veel commentaren is erop
gewezen dat thans de mogelijkheid van cassatie tegen uitspraken op verzet
wel bestaat en dat bij dergelijke uitspraken belangrijke, met name processuele
rechtsvragen aan de orde kunnen komen waarvan de beantwoording zich niet aan
de controle van de Hoge Raad zou moeten onttrekken, ook in het belang van
de rechtseenheid. Gewezen is ook op het feit dat in de jurisprudentie talrijke
belangrijke arresten van de Hoge Raad zijn aan te wijzen die zijn gewezen
op het beroep in cassatie na een uitspraak op verzet. De commentaren hebben
ons ervan overtuigd dat de mogelijkheid van cassatie tegen uitspraken
op verzet in het belastingrecht gehandhaafd moet blijven.De mogelijkheden van beroep in cassatie zijn zoals gezegd ook uitgebreid.
De uitbreiding ziet erop dat ook tegen een zogenaamde mondelinge uitspraak
beroep in cassatie openstaat. Onder de werking van de WARB gold het systeem
dat slechts tegen schriftelijke uitspraken van het gerechtshof beroep in cassatie
kon worden ingesteld (artikel 19 WARB). Indien een belanghebbende cassatie
wilde instellen tegen een mondelinge uitspraak moest hij op de voet van artikel
17b van de WARB eerst aan het hof verzoeken de mondelinge uitspraak te vervangen
door een schriftelijke. Deze regeling wordt thans vereenvoudigd in die zin
dat een belanghebbende ook tegen een mondelinge uitspraak beroep in cassatie
kan instellen. Wel is er met name van de zijde van de Hoge Raad op gewezen
dat het wenselijk is dat de Hoge Raad kan beschikken over een aanvulling van
de mondelinge uitspraak met een weergave van het procesverloop, de vaststelling
van de feiten, de omschrijving van het geschil, de standpunten van partijen
en het verhandelde ter zitting. Deze vereisten worden toegevoegd aan artikel
28b, tweede lid, van de AWR. Artikel 28aWat betreft de categorie belanghebbenden die beroep in cassatie kunnen
instellen is dezelfde wijziging aangebracht als ten aanzien van de mogelijkheid
van beroep bij het gerechtshof; verwezen zij naar de toelichting op artikel
26b. Hoofdregel blijft uiteraard dat beroep in cassatie – als het niet
wordt ingesteld door de Minister van Financiën – doorgaans zal
worden ingesteld door degene te wiens aanzien de uitspraak van het gerechtshof
is gegeven; deze categorie belanghebbenden valt vanzelfsprekend onder de algemene
formulering van artikel 28a. Artikel 28bIn artikel 6:24, tweede lid, van de Awb is bepaald dat het instellen van
beroep in cassatie geschiedt door het indienen van een beroepschrift bij de
rechter tegen wiens uitspraak het cassatieberoep is gericht; in casu derhalve
bij het gerechtshof of bij de president van het gerechtshof. Artikel 28b regelt,
in aansluiting daarop, dat de griffier van het desbetreffende gerechtshof
het beroepschrift en andere stukken toezendt aan de griffier van de Hoge Raad.
Deze bepaling komt overeen met artikel 21 WARB, zij het dat op suggestie van
de Hoge Raad het voorschrift dat eerst moet worden gewacht tot de beroepstermijn
is verstreken is geschrapt.Zoals reeds is vermeld in de toelichting op artikel 28 wordt het voortaan
mogelijk ook beroep in cassatie in te stellen tegen mondelinge uitspraken,
zij het dat in zo'n geval het gerechtshof de aanvullende gegevens toezendt
die de Hoge Raad voor zijn cassatietaak nodig heeft. Deze aanvullende gegevens
komen in feite deels neer op een nadere invulling en deels op een aanvulling
van hetgeen op grond van artikel 8:67, tweede lid, en artikel 8:61, derde
tot en met achtste lid, van de Awb zou gelden. Op deze wijze wordt naar ons
oordeel een goede middenweg gevonden tussen enerzijds de wenselijkheid om
beroep in cassatie open te stellen tegen mondelinge uitspraken als zodanig
en anderzijds de noodzaak om aan de Hoge Raad de relevante gegevens te verstrekken
die deze nodig heeft voor de toetsing in cassatie. Artikel 29Evenals bij het beroep op het gerechtshof wordt ook voor het beroep in
cassatie zoveel mogelijk het procesrecht van hoofdstuk 8 van de Awb gevolgd,
zij het dat in verband met de eigen aard van de cassatieprocedure
niet alle artikelen voor overeenkomstige toepassing in aanmerking komen. Artikel 29aVoor de regeling van het griffierecht voor beroep in cassatie is aangesloten
bij die van het griffierecht voor hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State en bij de Centrale Raad van Beroep.Voor de volledigheid zij opgemerkt dat het derde lid een afwijking betekent
van het eerste en tweede lid. Indien het bestuursorgaan beroep in cassatie
heeft ingesteld wordt het griffierecht pas geheven na de uitspraak van de
Hoge Raad waarbij de uitspraak van het gerechtshof in stand is gebleven. De
formulering is ontleend aan artikel 40 van de Wet op de Raad van State respectievelijk
artikel 22 van de Beroepswet. Artikel 29bDit artikel is thans nog opgenomen in artikel 22 van de WARB. Vier technische
wijzigingen zijn aangebracht. In het eerste lid is de toezending van het beroepschrift
aan «degene die mede tot het instellen van beroep in cassatie gerechtigd
was» vervangen door toezending aan «de andere partij». Onder
de werking van de WARB had de gebruikte formulering een beperkte betekenis,
namelijk dat indien een belastingplichtige cassatieberoep had ingesteld, het
beroepschrift werd toegezonden aan het desbetreffende bestuursorgaan en omgekeerd.
Door de formulering van het nieuwe artikel 28a zijn evenwel meer personen
bevoegd tot het instellen van beroep in cassatie, terwijl ook thans de toezending
beperkt moet blijven tot de wederpartij van degene die cassatieberoep heeft
ingesteld. In het eerste lid is ook vervallen dat de toezending van een afschrift
van het beroepschrift aan de andere partij «onverwijld» plaatsvindt.
Ook thans is praktijk dat eerst wordt gewacht tot de betaling van het griffierecht
is voldaan en eventuele vormverzuimen zijn hersteld.In het tweede en derde lid is de term «vertoogschrift» vervangen
door het modernere begrip «verweerschrift», dat door het van toepassing
verklaren van delen van hoofdstuk 8 van de Awb toch al geïntroduceerd
wordt in de cassatieprocedure.Tenslotte is in het tweede lid niet meer uitdrukkelijk vermeld dat naast
de belanghebbende ook zijn gemachtigde een verweerschrift kan indienen. Dit
volgt reeds in algemene zin uit de toepasselijkheid van artikel 8:24 van de
Awb. Artikel 29cDit artikel komt inhoudelijk overeen met artikel 23 van de WARB, zij het
met twee kanttekeningen.In het tweede lid wordt ten opzichte van artikel 23, eerste lid, van de
WARB uitdrukkelijk de mogelijkheid geopend dat de advocaten in plaats van
een mondeling pleidooi te houden, volstaan met het overleggen of toezenden
van een schriftelijk pleidooi. Hiermee kan worden bereikt dat het pleidooi
feitelijk wordt opgesteld door een ander dan de advocaat, bij voorbeeld door
een belastingadviseur die ten aanzien van het desbetreffende onderwerp een
specifieke deskundigheid bezit.Het derde lid van artikel 23, waarin o.m. artikel 11a van de WARB inzake
de openbaarheid van zittingen van overeenkomstige toepassing werd verklaard,
wordt vervangen door een nieuw derde en vierde lid, waarin de regeling van
de openbaarheid voor alle duidelijkheid is uitgeschreven. De regeling komt
materieel overeen met artikel 27c (nieuw), maar wijkt daarvan in de formulering
af omdat het bij beroep in cassatie ook kan gaan om de situatie waarin de
boete juist niet is gehandhaafd. Ook in zo'n geval dient sprake
te zijn van openbaarheid van de mondelinge behandeling, tenzij zich een van
de situaties voordoet als vastgelegd in artikel 8:62 Awb.Het van toepassing verklaren van artikel 15a van de WARB is niet meer
nodig, aangezien in de Awb is voorzien in het desbetreffende onderwerp (benoeming
van tolken). Artikel 29dDeze bepaling is overgenomen van artikel 24 van de WARB, eerste en tweede
lid. De Hoge Raad heeft er in zijn commentaar op gewezen dat sinds de zgn.
Borgers-zaak (EHRM 20/10/91, CEDH Serie A vol. 214, NJ 1992/73) in zaken waarin
een boete in het geding is, de conclusie van de procureur-generaal naar de
partijen wordt gezonden. Belanghebbenden worden daarbij in de gelegenheid
gesteld op die conclusie te reageren. De Hoge Raad heeft in overweging gegeven
deze procedure in de wet vast te leggen. De eerste ondertekenaar acht dit
op zichzelf een goede suggestie, maar is van mening dat deze procedure in
een bredere context geplaatst moet worden. De toezending van de conclusie
van de procureur-generaal aan partijen speelt immers niet alleen een rol in
fiscale boete-zaken maar, gelet op de reikwijdte van artikel 6 van het EVRM,
ook in straf- en civiele zaken. De onderhavige herziening van het fiscale
procesrecht is niet het juiste kader om dit algemeen te regelen; de bij de
Hoge Raad gebruikelijke praktijk kan zonder enig bezwaar zonder uitdrukkelijke
wettelijke bepaling worden voortgezet. Artikel 29eIn dit artikel zijn de specifieke bepalingen overgenomen die betrekking
hebben op de uitspraak van de Hoge Raad.Het eerste lid komt in de plaats van artikel 24, derde en vierde lid,
van de WARB, zij het in afgeslankte vorm. Het derde lid van artikel 24, waarin
artikel 17, eerste en derde lid, van de WARB van toepassing wordt verklaard,
kan worden vereenvoudigd omdat de meeste onderwerpen worden geregeld in de
artikelen 8:77 en 8:78 van de Awb. Alleen dient hier nog vastgelegd te worden
dat de uitspraak van de Hoge Raad schriftelijk wordt gedaan. Wat de schriftelijke
uitspraak inhoudt wordt vervolgens voornamelijk geregeld in artikel 8:77 Awb.
Het vierde lid van artikel 24 WARB, dat handelt over toezending van de uitspraak
aan partijen, behoeft niet overgenomen te worden aangezien artikel 8:79 van
de Awb op dit punt reeds een regeling bevat.Het tweede lid van artikel 29e is ontleend aan artikel 25 van de WARB
en regelt specifiek wat de Hoge Raad dient te doen indien een uitspraak van
het hof wordt vernietigd. De bepaling is uitgebreid en beperkt. De uitbreiding
betreft de vermelding van uitspraken van de president van het gerechtshof.
De beperking houdt in dat is geschrapt het voorschrift dat het hof waarheen
de zaak wordt (terug)verwezen, de zaak in meervoudige kamer dient te beslissen.
Het kan aan de prudentie van het desbetreffende hof worden overgelaten om
te bepalen of de zaak enkel- of meervoudig wordt beslist. Artikel 29fDit artikel komt overeen met artikel 25a van de WARB, zoals ingevoegd
bij de Leemtewet Awb. Artikel 29gDeze bepaling inzake terugbetaling van het griffierecht aan de indiener
van het beroepschrift in cassatie indien de uitspraak van het gerechtshof wordt vernietigd, is ontleend aan artikel 43 van de Wet op de Raad
van State en de daarmee overeenkomende bepaling van de Beroepswet. Vanzelfsprekend
is deze bepaling alleen van toepassing indien niet het bestuursorgaan maar
de belastingplichtige of anderszins belanghebbende het beroep in cassatie
heeft ingesteld. Op grond van artikel 29a, derde lid, wordt indien een bestuursorgaan
beroep in cassatie instelt het griffierecht pas geheven indien de uitspraak
van het gerechtshof in stand blijft. Artikel 29hDeze bepaling inzake toezending van de stukken door de griffier van de
Hoge Raad aan het gerechtshof waarheen een zaak is verwezen en inzake terugzending
van de stukken aan partijen, komt overeen met artikel 26 van de WARB. Wel
is in het eerste lid de «onverwijlde» toezending aan het gerechtshof
vervangen door een toezending «binnen een week». Artikel 29iVerwezen zij naar de toelichting op artikel 25a, opgenomen in de toelichting
op de onderdelen B, C, F en H hiervoor. Artikel 30Deze bepaling komt materieel overeen met artikel 5, negende lid, van de
WARB inzake het verstrekken van afschriften e.d. van uitspraken en processen-verbaal
door de Hoge Raad, maar is in technische zin aangepast aan artikel 8:79 van
de Awb, dat door middel van artikel 29 (nieuw) van de AWR op de cassatieprocedure
van toepassing wordt verklaard; zie ook de analoge bepaling voor o.m. het
gerechtshof, opgenomen in artikel 27g. De bepaling moet mede worden gezien
tegen de achtergrond van artikel 67 van de AWR, dat een strakke geheimhoudingsplicht
oplegt behalve voor zover bekendmaking «nodig is voor de uitvoering
van de belastingwet». Vervallen bepalingEen enkele bepaling van de AWR kan vervallen, en wel het huidige artikel
28, tweede lid (het eerste lid is gewijzigd en opgenomen in artikel 26a-nieuw).
In artikel 28, tweede lid, is thans nog geregeld dat het beroepschrift zodanig
moet zijn ingericht dat daaruit een conclusie kan worden getrokken aangaande
het belastingbedrag of – bij gebreke van zodanig bedrag – aangaande
het belang waarover het geschil loopt. Deze bepaling is overbodig naast artikel
6:5 van de Awb, zeker nu het voor het bepalen van het griffierecht in een
individueel geval niet meer nodig is vooraf een indicatie te hebben van het
belastingbedrag of van het belang waarover het geschil loopt. Weliswaar kan
een duidelijke conclusie aangaande het belastingbedrag of aangaande het belang
waarover het geschil loopt de rechter veel zoek- en rekenwerk besparen, maar
daaraan kan ook tegemoet worden gekomen doordat de rechter daaromtrent vragen
stelt aan partijen. Door het vervallen van artikel 28, tweede lid, is dit
echter niet meer een vormvereiste waaraan het beroepschrift als zodanig moet
voldoen. Onderdelen I en MDe verwijzingen in de artikelen 30b en 54 worden met deze wijzigingen
aangepast aan de nieuwe nummering. Onderdeel JArtikel 30c, betreffende de mogelijkheid om van in die bepaling nader
omschreven uitspraken van de inspecteur op douanegebied in beroep te komen
bij de Tariefcommissie, kan vervallen omdat de toegang tot de Tariefcommissie
thans wordt opgenomen in artikel 26, tweede lid.Artikel 30e kan vervallen omdat in de artikelen 24a en 25, zevende lid,
van de AWR (ingevolge de wijzigingen in artikel I, onderdelen D en E van dit
wetsvoorstel) niet langer de voorwaarde wordt gesteld dat een bezwaarschrift
tegen meer dan één beschikking slechts mogelijk is indien die
beschikkingen op hetzelfde aanslagbiljet zijn vermeld. Onderdeel KVoor de vervanging van de term «rechter» door «gerechtshof»
wordt verwezen naar de toelichting op onderdeel A hiervoor. Onderdeel LHoofdstuk VIII, afdeling 1, van de AWR geeft specifieke regels over vertegenwoordiging.
Deze regels zijn gesteld in het belang van een juiste en doelmatige belastingheffing.
De regeling ziet primair op het verkeer tussen belastingplichtige en belastingdienst,
dat wil zeggen buiten rechte. In artikel 13 van de WARB is een regeling inzake
vertegenwoordiging en bijstand in beroepsprocedures neergelegd.Nu de aanpassing van het fiscale procesrecht aan hoofdstuk 8 Awb in de
AWR plaatsvindt, is de vraag gerezen of afdeling 8.1.5 Awb zonder meer van
overeenkomstige toepassing moet worden verklaard onder handhaving van de bestaande
regeling van vertegenwoordiging in de AWR, dan wel in de AWR specifieke regels
moeten worden neergelegd die ook gelden voor de procedure bij de belastingrechter.De overwegingen die hebben geleid tot een uitgebreide en specifieke regeling
inzake vertegenwoordiging buiten rechte in de AWR, gelden niet, althans niet
in dezelfde mate voor rechterlijke procedures; zie immers de huidige –
summiere – regeling in de WARB. In dat licht weegt het belang van een
zo algemeen mogelijk geldend uniform bestuursprocesrecht zwaarder dan het
belang dat binnen de AWR één systematisch fraaie regeling wordt
getroffen voor vertegenwoordiging en bijstand in en buiten rechte.Dit heeft ertoe geleid dat de artikelen 41 tot en met 46 AWR intact worden
gelaten en de artikelen 8:21 tot en met 8:25 Awb ingevolge artikel 27 (nieuw)
AWR in de beroepsfase toepassing zullen vinden. Voor alle duidelijkheid wordt
in de titel van afdeling 1 van hoofdstuk VIII van de AWR nu wel tot uitdrukking
gebracht dat de hier gestelde regels betrekking hebben op de vertegenwoordiging
buiten rechte en derhalve niet van toepassing zijn in het bestuursprocesrecht. Onderdeel NIn artikel 2, zesde lid, van de WARB is geregeld dat degene die niet binnen
het Rijk een vaste woonplaats of plaats van vestiging heeft, in «beroep-,
vertoog- en verzetschriften» in belastingzaken domicilie moet kiezen
binnen het Rijk. Een vergelijkbare regeling voor «bezwaar-, verzoek-,
beroep- en verzetschriften» is opgenomen in artikel 57 van de AWR. Doordat
de bepalingen van de WARB voor zover nodig worden ingevoegd in de AWR kunnen
beide bepalingen nu in elkaar worden geschoven door aan artikel 57 AWR het
vertoogschrift toe te voegen. Zoals uiteengezet in de toelichting op artikel
29b, wordt de term vertoogschrift evenwel vervangen door de modernere term
verweerschrift. Met de term het «Rijk» wordt, door
de definitiebepaling van artikel 2, derde lid, onderdeel d, ten 1°, van
de AWR bedoeld: Nederland. Onderdeel OIn artikel 60, eerste en derde lid, handelend over termijnverlenging wegens
bijzondere omstandigheden, kan de vermelding van een verzetschrift worden
geschrapt, aangezien artikel 8:55 juncto artikel 6:11 van de Awb daarvoor
een adequate voorziening biedt.Voor de vervanging van de term «rechter» door «gerechtshof»
onderscheidenlijk «Tariefcommissie» wordt verwezen naar de toelichting
op onderdeel A hiervoor. Artikel II – wijziging van de TariefcommissiewetHet procesrecht voor de Tariefcommissie is op dit moment, op hoofdlijnen,
gelijk aan dat voor de gerechtshoven ingevolge de WARB. Uiteraard dient ook
het procesrecht voor de Tariefcommissie in overeenstemming te worden gebracht
met hoofdstuk 8 Awb. Verwezen zij naar de wijziging van de AWR, met name betreffende
hoofdstuk V, waarin thans ook het procesrecht voor de Tariefcommissie is geregeld,
alsmede naar paragraaf I.4 van deze memorie.Daarnaast is er aanleiding de Tariefcommissiewet in overeenstemming te
brengen met het voorstel van wet, houdende wijziging van de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren en enige andere wetten (aanvulling van de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren met onder meer de onderwerpen omvang van de taak,
arbeidstijd, vakantie en verlof) (Kamerstukken II 1994/95, 24 220). Bij
de wijziging van de Tariefcommissiewet wordt er tevens van uitgegaan dat ook
wetsvoorstel 24 231 eerder in werking is getreden.Doordat de regeling van het procesrecht voor de Tariefcommissie thans
is opgenomen in de AWR betreft de Tariefcommissiewet nog slechts de institutionele
bepalingen. Artikel 5 komt overeen met artikel 16, tweede lid, zoals dat zal
luiden na inwerkingtreding van wetsvoorstel 24 220. Artikel 12 komt deels
overeen met het huidige artikel 9 van de Tariefcommissiewet en is overigens
ontleend aan artikel 16 van de Beroepswet.Het advies van de Tariefcommissie tot aanpassing van de bestaande titulatuur
aan die van de gerechtshoven is niet overgenomen. De redenen waarom indertijd
niet bij die terminologie is aangesloten gelden nog steeds. Het gaat daarbij
om verschillen in functieniveaus en structuur tussen de Tariefcommissie en
de gerechtshoven. Hetzelfde geldt overigens ook voor het College van beroep
studiefinanciering. Ten aanzien van de adviezen van de Tariefcommissie over
(het oorspronkelijk voorgestelde) artikel 13 merk ik op dat dat artikel thans
is geïncorporeerd in de bepalingen van de AWR. Tenslotte heb ik het advies
van de Tariefcommissie over artikel 11 niet overgenomen. De bevoegdheid om
advies te vragen aan een rechterlijk college acht ik op zichzelf niet in strijd
met enige jurisprudentie van het Europese Hof voor de rechten van de mens. Artikel III – wijziging van andere wetten Onderdeel ADe wijziging van artikel 1:4, tweede lid, van de Awb houdt verband met
het intrekken van de WARB en met het van overeenkomstige toepassing verklaren
van hoofdstuk 8 van de Awb op het fiscale procesrecht. Onderdelen B, F, J, K, N en ODe verwijzingen naar de WARB in de verschillende in deze onderdelen opgenomen
bepalingen kunnen vervallen nu verwijzing naar de AWR voldoende is voor het
overeenkomstig van toepassing verklaren van de bepalingen inzake bezwaar en
beroep. Voorts vloeien de wijzigingen voort uit vernummeringen in de AWR en
vervallen overbodige verwijzingen naar Staatsbladen. Onderdelen C, D en EDe wijzigingen in de verschillende in deze onderdelen opgenomen bepalingen
brengen tot uiting dat voor het maken van bezwaar, het instellen van beroep
of het instellen van beroep in cassatie dezelfde regels gelden als die welke
gelden voor bezwaar, beroep of beroep in cassatie als bedoeld in hoofdstuk
V AWR. Dat dezelfde regels gelden houdt in de eerste plaats in dat de bepalingen
inzake bezwaar en beroep van de Awb gelden en dat – met uitzondering
van afdeling 8.1.1 – het in hoofdstuk 8 van de Awb geregelde procesrecht
van overeenkomstige toepassing is. In de tweede plaats dat de in aanvulling
daarop en ten dele in afwijking van de Awb in Hoofdstuk V AWR gestelde regels
van toepassing zijn. Onderdelen G, H, I, L en MDe wijzigingen in de Gemeentewet, Provinciewet en Waterschapswet houden
verband met het vervallen van de WARB. Voorts worden de bepalingen aangepast
waarin is geregeld dat de desbetreffende bestuursorganen voor het instellen
van beroep in cassatie in de plaats treden van de Minister van Financiën.
Inhoudelijke wijzigingen zijn niet aan de orde. Enkele wijzigingen vloeien
voort uit vernummeringen in de AWR. Ingevolge onderdeel L vervalt voorts artikel
43 van de Wet WOZ. Met die bepaling – die voeging van bezwaren tegen
een aanslag in de onroerende-zaakbelastingen en de aan die aanslag ten grondslag
liggende WOZ-waardebeschikking mogelijk maakte, alsmede gevoegde afdoening
van die bezwaren – werd in feite een voorschot genomen op de ruimere
voegingsmogelijkheden die ingevolge de in dit wetsvoorstel voorgestelde artikelen
24a en 25, zevende lid, van de AWR zullen ontstaan. Met de inwerkingtreding
van de laatstgenoemde artikelen vervalt dan ook de bestaansreden van artikel
43 Wet WOZ. Onderdeel PDit betreft een technische aanpassing van artikel 34 van de Douanewet. Artikelen IV, V en VIDe WARB wordt ingetrokken. Het overgangsrecht van artikel V voorziet er
echter in dat vóór de datum van inwerkingtreding van deze wet
gemaakte bezwaren en ingestelde beroepen verder worden behandeld overeenkomstig
het oude recht. Op de behandeling van alle na die datum ingediende bezwaar-
en beroepschriften is het nieuwe recht evenwel van toepassing. De Minister van Justitie,W. SorgdragerDe Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. Vermeend XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25175-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl