Wijziging Rijksoctrooiwet, Rijksoctrooiwet 1995 en Zaaizaad- en Plantgoedwet tbv rechtsbescherming biotechn. uitvindingen; Nota naar aanleiding van het nader verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26568, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

27-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26568-(R1638) nr. 7

22-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Implementatie van de richtlijn en het verzoek tot nietigverklaring2. Noodzaak om de richtlijn te implementeren3. Octrooiering van biotechnologische uitvindingen in
internationaal verband4. Uitsluiting van octrooiering in geval van strijd met
de openbare orde5. Planten- en dierenrassen en landbouwersvoorrechtOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26568Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 97 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 568 (R1638)Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad-
en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische
uitvindingennr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAGOntvangen 22 maart 2000Na ontvangst van de nota naar aanleiding van het verslag heeft de vaste
commissie voor Economische Zaken bij nader verslag een aantal vragen gesteld
over richtlijn nr. 98/44/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese
Unie van 6 juli 1998 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische
uitvindingen (PbEG L 213; hierna: de richtlijn) en het wetsvoorstel dat deze
richtlijn implementeert in de Rijksoctrooiwet (hierna: ROW), de Rijksoctrooiwet
1995 (hierna: ROW95) en de Zaaizaad- en Plantgoedwet. Wij hopen dat eventuele
overblijvende vragen beantwoord kunnen worden tijdens de mondelinge behandeling
van het wetsvoorstel.1. Implementatie van de richtlijn en het verzoek tot nietigverklaringDe leden van de PvdA-fractie vroegen naar het antwoord van het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen op de vraag wanneer de uitspraak over
het verzoek tot nietigverklaring van de richtlijn te verwachten valt. Zij
meenden dat het niet geloofwaardig was om niet te verzoeken om opschortende
werking. Zij drongen er daarom op aan alsnog een verzoek om opschortende werking
in te dienen bij afzonderlijke akte. De leden van de CDA-fractie stelden op
dezelfde punten vragen. Zij vroegen daarbij ook of het feit dat pas bij de
mondelinge behandeling van het verzoekschrift de argumenten in het openbaar
worden gewisseld niet zou moeten leiden tot het alsnog vragen van schorsende
werking. De leden van de fracties van RPF en GPV stelden eveneens vragen op
deze punten.Op het moment van indiening van het verzoek tot nietigverklaring van de
richtlijn was er nog voldoende tijd was voor een tijdige uitspraak van het
Hof van Justitie. Gezien de complexiteit van de zaak heeft de schriftelijke
behandeling echter langer geduurd dan wij verwachtten. Het Hof van Justitie
heeft ook nog niet aangegeven wanneer de uitspraak te ontvangen kan worden,
maar wij hopen dat de uitspraak voor het einde van dit jaar ontvangen kan
worden. In de procedure moeten nog een aantal stappen worden doorlopen. Allereerst
de mondelinge behandeling die, naar wij aannemen, binnen een paar maanden
zal kunnen plaatsvinden. Daarna stelt de Advocaat-Generaal bij het Hof zijn
advies over het verzoek vast, waarna het Hof van Justitie uitspraak
doet. Het is niet goed mogelijk aan te geven hoe lang dat advies en die uitspraak
op zich zullen laten wachten na de mondelinge behandeling.Wij delen niet het optimisme van de leden van de PvdA-fractie met betrekking
tot de kansen van slagen van een verzoek om opschortende werking. Met name
hebben wij geen indicatie dat het Hof van Justitie het verzoek tot vernietiging
van de richtlijn op het eerste gezicht gerechtvaardigd zou achten. Ook is
het moeilijk om aan te geven waaruit de ernstige en onherstelbare schade zou
bestaan die optreedt als de voorliggende tekst van het wetsvoorstel tot wet
verheven wordt. Aangezien het derhalve naar onze mening zeer onwaarschijnlijk
is dat het verzoek tot opschorting wordt ingewilligd, hebben wij een dergelijk
verzoek niet ingediend. Wij hechten meer aan een voortvarende behandeling
van het verzoek tot vernietiging van de richtlijn.De leden van de PvdA-fractie waren het oneens met de praktijk van de geheimhouding
van processtukken, zeker voor zover het informatie aan de nationale parlementen
betreft. Zij meenden dat het parlement beschouwd kan worden als onderdeel
of verlengstuk van een van de procesvoerende partijen. Zij wilden ook weten
waarom geen onderscheid wordt gemaakt tussen openbaarmaking en vertrouwelijke
toezending van stukken aan de Tweede Kamer.Het Hof van Justitie bepaalt de procesvoering van de zaken die daar aanhangig
gemaakt worden op basis van het EG-Verdrag, het Protocol betreffende het Statuut
voor het Hof van Justitie en het Reglement voor de procesvoering van het Hof
van Justitie. Lidstaten hebben niet het recht om daarvan af te wijken, ook
niet ten aanzien van de geheimhouding van de processtukken.Wij zijn het oneens met de gedachte dat de Tweede Kamer onderdeel of verlengstuk
zou zijn van de Nederlandse regering die als vertegenwoordiger van de Nederlandse
staat de verzoekende partij is in deze procedure. Het Nederlandse staatsrecht
gaat uit van een dualistische verhouding tussen regering en Staten-Generaal.
Dat komt ook tot uitdrukking in artikel 68 van de Grondwet, dat bepaalt dat
de ministers en de staatssecretarissen de kamers elk afzonderlijk en in verenigde
vergadering mondeling of schriftelijk de door een of meer leden verlangde
inlichtingen geven waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang
van de staat. Hieruit blijkt dat de kamers en de regering verschillende verantwoordelijkheden
en bevoegdheden hebben: kamerleden kunnen om informatie vragen, de leden van
de regering verstrekken die informatie, tenzij zij van oordeel zijn dat dat
in strijd is met het belang van de staat. Omdat het verstrekken van stukken
waarvan de geheimhouding verzekerd is op grond van het EG-recht als strijdig
met het belang van de staat kan worden aangemerkt, zal in deze ons antwoord
op het verzoek tot informatie beperkt moeten blijven tot informatie die wij
op dit moment van de procedure openbaar mogen maken overeenkomstig de door
het Hof bepaalde procesvoering.Verder kan een politiek debat worden gehouden over de Nederlandse opstelling
in de verzoekschriftprocedure, maar zo'n debat kan slechts goed gevoerd worden
als de processtukken openbaar gemaakt mogen worden. Dat zal na de uitspraak
van het Hof van Justitie het geval zijn. Dan kan desgewenst verder worden
gesproken over dit onderwerp.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de opmerking dat octrooien niet
verleend worden op grond van een richtlijn, maar op grond van Nederlandse
wetgeving, zich verhoudt tot het gegeven dat EG-richtlijnen hoger staan in
de hiërarchie dan nationale wetgeving.Het EG-recht heeft inderdaad voorrang op nationaal recht. Echter, dat
heeft voor de verschillende soorten EG-regelgeving verschillende consequenties.
Het EG-Verdrag en EG-verordeningen zijn rechtstreeks toepasselijk
in de lidstaten. EG-richtlijnen zijn dat in beginsel niet: het zijn besluiten
van EG-instellingen die gericht zijn tot de lidstaten. Door middel van richtlijnen
worden de lidstaten opgedragen de nodige maatregelen te treffen voor de uitvoering
van de richtlijn, zo nodig door hun nationale wetgeving aan te passen. In
het onderhavige geval vereist de richtlijn de aanpassing van de nationale
wetgeving. Immers, de richtlijn stelt niet de aanpassing van het octrooirecht
als zodanig vast, maar bepaalt dat de nationale octrooiwetgeving in overeenstemming
moet zijn met de richtlijnbepalingen. Als dat gebeurd is, wordt de nationale
wetgeving toegepast in overeenstemming met de inhoud van de richtlijn. Nederlandse
octrooien worden dan ook verleend op grond van de Nederlandse Rijksoctrooiwet
1995 en niet rechtstreeks op grond van de richtlijn.De leden van de VVD-fractie vroegen om een overzicht van de sancties die
de Commissie van de Europese Gemeenschappen kan opleggen in het geval dat
Nederland een EG-richtlijn niet tijdig implementeert.Voor een algemeen overzicht van de gevolgen van niet-tijdige implementatie
van een richtlijn verwijzen wij de leden van de VVD-fractie allereerst graag
naar de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 1999/2000, 26 568
(R 1638), nr. 5, blz. 5–7). De Commissie kan op grond van artikel 226
van het EG-Verdrag Nederland aanmanen haar verplichting tot implementatie
van de richtlijn na te komen. Als de Commissie het antwoord van de Nederlandse
regering onbevredigend vindt, zal de aanmaning worden gevolgd door een met
redenen omkleed advies. Wordt ook dat advies niet tijdig opgevolgd, dan zal
de Commissie een inbreukprocedure aanhangig maken bij het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen. Als het Hof Nederland veroordeelt vanwege
niet-nakoming van een richtlijn, moet de Nederlandse wetgever alle nodige
maatregelen nemen om het arrest van het Hof uit te voeren. Weigert Nederland
dat te doen, dan kan de Commissie op grond van artikel 228 EG de zaak opnieuw
aanhangig maken bij het Hof van Justitie en daarbij ook een hoge boete of
dwangsom opleggen wegens niet-nakoming van het arrest. De Commissie heeft
geen andere middelen om Nederland te dwingen de richtlijn na te komen.De leden van de fractie van D66 gaven aan dat zij het eens zijn met het
voorstel van de regering om de richtlijn te implementeren, hoewel het Hof
van Justitie nog geen uitspraak heeft gedaan over het Nederlandse verzoek
tot nietigverklaring van de richtlijn.Met de leden van de fractie van D66 zijn wij van mening dat dit de juiste
gang van zaken is. Zoals hierboven al is aangegeven hebben wij ernstige twijfels
of een verzoek tot schorsing van de plicht tot implementatie van de richtlijn
kans van slagen heeft voor het Hof van Justitie. Daarom is een dergelijk verzoek
niet gedaan en mag niet gewacht worden met implementatie van de richtlijn.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen of de regering voorstander
was van een wijziging van het EG-Verdrag waarbij aan lidstaten de mogelijkheid
wordt gegeven de implementatie van een richtlijn op te schorten tot het moment
waarop het Hof van Justitie uitspraak heeft gedaan over een verzoek tot vernietiging
van die richtlijn.Wij zijn in het algemeen geen voorstander van een verdragswijziging zoals
die de leden van de fracties van RPF en GPV voor ogen staat. Enerzijds is
er een mogelijkheid om te vragen om opschorting van de implementatieverplichting
voor daarvoor in aanmerking komende gevallen. Anderzijds zou een bepaling
in het EG-Verdrag waarbij de implementatieverplichting desgevraagd altijd
wordt opgeschort, de mogelijkheid openen tot vertraging van harmonisatie van
nationale wetgeving. Lidstaten zouden een langere implementatietermijn kunnen
bewerkstelligen door, al dan niet pro forma, een verzoek tot nietigverklaring
van een richtlijn indienen, wetend dat de uitspraak daarop enige
tijd op zich kan laten wachten.De leden van de fracties van RPF en GPV wilden weten of andere landen
die behoren tot de Europese Economische Ruimte sympathiek staan ten aanzien
van de opstelling van de Nederlandse regering met betrekking tot het verzoek
tot nietigverklaring van de richtlijn. Ook vroegen zij waarom de Belgische
en Italiaanse regering zich onthielden van stemming en niet, zoals de Nederlandse
regering, tegenstemden in de Raad van de Europese Unie.Van de lidstaten van de Europese Economische Ruimte hebben alleen Italië
en Noorwegen het Nederlandse verzoek tot nietigverklaring ondersteund. De
meeste andere landen hebben zich er verder niet over uitgelaten, op Frankrijk
na, dat in een memorie van interventie de zijde van de Raad van de Europese
Unie, het Europees Parlement en de Europese Commissie heeft gekozen, en zich
dus heeft uitgesproken tegen het Nederlandse verzoek.Wij kunnen slechts gissen naar de precieze redenen voor de opstelling
van Italië en België bij de stemming over de richtlijn in de Raad
van de Europese Unie. Weliswaar leefden bij deze lidstaten twijfels over of
bedenkingen tegen de richtlijn, maar op grond van een door henzelf gemaakte
politieke afweging hebben zij niet tegen de richtlijn gestemd, doch zich van
stemming onthouden.2. Noodzaak om de richtlijn te implementerenDe leden van de PvdA-fractie vroegen waarom de Nederlandse staat aansprakelijk
is voor schade die ontstaat als de richtlijn wordt vernietigd door het Hof
van Justitie. Zij wensten juridische uitleg over de schadeprocedures en de
partijen die daarbij betrokken zouden kunnen zijn. Ook wilden zij dat de Nederlandse
regering eventuele claims zou doorgeleiden naar de instellingen van de Europese
Unie, althans om dit punt aan de orde te stellen in Europees verband en daarover
de kamer te rapporteren. Zij meenden bovendien dat het het beste zou zijn
als procedures op Europees niveau zodanig zouden worden geregeld dat de indiening
van schadeclaims in het geheel niet aan de orde zou komen, doordat bijvoorbeeld
de inwerkingtreding van een wet waarmee een richtlijn wordt geïmplementeerd
plaatsvindt nadat een eventuele uitspraak van het Hof van Justitie is ontvangen.Anders dan de leden van de PvdA-fractie lijken te menen is de Nederlandse
staat niet aansprakelijk voor schade die ontstaat
als de richtlijn wordt vernietigd door het Hof van Justitie. In de nota naar
aanleiding van het verslag hebben wij op een eerdere vraag van deze leden
uiteengezet dat dan de instellingen van de Europese Unie die de richtlijn
hebben vastgesteld, aansprakelijk zijn (Kamerstukken II 1999/2000, 26 568
(R 1638), nr. 5, blz. 4–5). Doorgeleiden van claims naar de Europese
Unie is dan ook niet aan de orde: die claims zullen direct moeten worden ingediend
bij de instellingen van de Europese Unie en niet bij de Nederlandse staat.De Nederlandse staat is alleen aansprakelijk voor fouten die haar kunnen
worden toegerekend. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn doordat in de Nederlandse
wetgeving fouten zijn gemaakt waardoor derden schade hebben geleden, of doordat
de Nederlandse overheid uit eigen beweging reeds verleende octrooien intrekt.
Op dit laatste onderwerp gaan wij hieronder nog uitgebreid in.Er worden thans geen schadeprocedures gevoerd in verband met de eventuele
nietigverklaring van de richtlijn. Het is ook niet te voorzien in welke gevallen
zo'n schadeprocedure zou kunnen worden gestart of wie daarbij betrokken zou
kunnen zijn.De oplossing van de leden van de PvdA-fractie om schadeclaims te voorkomen
door de inwerkingtreding van een implementatiewet te laten plaatsvinden
nadat een uitspraak van het Hof van Justitie heeft plaatsgehad, kunnen wij
niet overnemen. Zolang geen opschortende werking is toegekend aan het verzoek
tot nietigverklaring van de richtlijn, zijn lidstaten verplicht de richtlijn
te implementeren binnen de daarvoor gestelde termijn, 30 juli 2000. Dat betekent
ook dat de implementatiewet uiterlijk 30 juli 2000 in werking zal moeten treden.De leden van de PvdA-fractie meenden dat het, gelet op de gebrekkige procedures
op Europees niveau, redelijk is als de Commissie van de Europese Gemeenschappen
clementie betracht bij te late implementatie van de richtlijn.De Nederlandse regering kan geen antwoord geven op de vraag of de Commissie
het redelijk vindt om terughoudendheid te betrachten hangende het verzoek
tot nietigverklaring van de richtlijn. Dat oordeel ligt geheel bij de Commissie,
die daarover geen enkele uitspraak heeft gedaan. Voor de Nederlandse regering
geldt alleen de verplichting om de richtlijn tijdig te implementeren, ongeacht
wat andere lidstaten doen.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom geen regeling is opgenomen
voor het geval de richtlijn vernietigd zou worden.Wij wijzen erop dat het mogelijk is dat het Hof van Justitie van de EG
uitspraak doet voordat de wetswijziging in werking treedt. Dan doet zich de
situatie waarop de leden van de PvdA-fractie doelen niet voor. Evenwel kan
niet worden uitgesloten dat deze situatie zich niet voordoet en dat het Hof
pas uitspraak doet nadat de octrooiwetgeving is gewijzigd. Als de uitspraak
inhoudt dat de richtlijn niet vernietigd wordt, is de zaak verder afgedaan.
Als het Hof de richtlijn wel vernietigt, hangt het ervan af wat het Hof bepaalt
ten aanzien van de gevolgen van de richtlijn tot het moment van vernietiging.
Het Hof kan namelijk op verzoek van een van de partijen bepalen dat de gevolgen
van de richtlijn in stand blijven tot het moment van vernietiging of tot het
moment van het nemen van een nieuw besluit.Als het Hof overeenkomstig een dergelijk verzoek uitspraak doet, betekent
dit dat octrooien die verleend zijn op grond van nationale wetgeving die in
overeenstemming gebracht is met de richtlijn, op grond van het EG-recht niet
vernietigd kunnen worden. Wel is het mogelijk dat door de instandhouding van
die octrooien derden schade lijden die zij niet geleden zouden hebben als
de octrooien nooit verleend waren omdat de wetgeving niet was aangepast aan
de richtlijn. Dergelijke schade moet vergoed worden door de instellingen van
de Europese Unie, die immers de vernietigde richtlijn hebben vastgesteld.Als de nationale wetgever, niettegenstaande een uitspraak van het Hof
van Justitie dat de gevolgen van de richtlijn in stand blijven tot het moment
van vernietiging of tot het moment van het nemen van een nieuw besluit, toch
zou bepalen dat de reeds verleende octrooien vernietigd worden, moet ernstig
rekening gehouden worden met het indienen van schadeclaims bij de Nederlandse
staat. De nationale wetgever kan zich dan niet verschuilen achter het EG-recht,
omdat dat recht niet in de weg stond aan het verlenen van de octrooien en
niet eist dat de reeds verleende octrooien vernietigd worden. Bovendien zou
ook vanuit een oogpunt van behoorlijk bestuur en goede rechtspleging buitengewoon
bedenkelijk worden gehandeld als reeds verleende octrooien van rechtswege
vervallen. Het gaat dan om het zonder compensatie of rechterlijke toetsing
ontnemen van op reguliere wijze verkregen meerjarige rechten. De houder van
zo'n octrooirecht heeft, om zo'n recht te krijgen, zijn uitvinding openbaar
gemaakt in het vertrouwen dat het anderen niet mogelijk zou zijn de uitvinding
te exploiteren. Wordt hem zijn recht ontnomen, dan kunnen anderen zonder meer
gebruik maken van zijn uitvinding zonder dat zij de houder daarvoor de gebruikelijke
vergoeding verschuldigd zijn. Hij derft daarmee inkomsten die bijvoorbeeld
bij geneesmiddelen aanzienlijk kunnen zijn. Omdat dit verlies aan inkomsten
te wijten is aan een handeling van de Nederlandse staat, moet
ermee rekening gehouden worden dat de staat daarvoor een forse schadevergoeding
verschuldigd kan worden.Nu veronderstellen de leden van de PvdA-fractie dat, door het bij voorbaat
treffen van een regeling op basis waarvan de eventueel verleende octrooien
komen te vervallen zodra de richtlijn vernietigd zou zijn, de schade beperkt
zou worden. Het verval van de octrooien zou dan immers te voorzien zijn. Wij
kunnen deze gedachtegang niet volgen. Daarin wordt voorbijgegaan aan de situatie
waarin Nederland verkeert. Nederland is immers gehouden de richtlijn, zolang
deze niet vernietigd is, loyaal te implementeren. Wat deze leden beogen, komt
neer op een ontmoedigingsbeleid. Immers, door reeds nu te dreigen met de mogelijkheid
van het van rechtswege laten vervallen van eventueel verleende octrooien,
zou Nederland het aanvragen van octrooien die in het kader van de richtlijn
passen, ontmoedigen. Daarmee zou Nederland, voordat het Hof van Justitie van
de EG gesproken heeft, de richtlijn ondermijnen. Een dergelijke handelwijze
is strijdig met de zogenaamde Gemeenschapstrouw die voortvloeit uit artikel
10 EG-Verdrag (ex artikel 5). Verder kunnen reeds op grond van de huidige
tekst van de Rijksoctrooiwet (hierna: ROW) en de Rijksoctrooiwet 1995 (hierna:
ROW95) octrooien voor biotechnologische uitvindingen verleend worden. Het
zal niet de bedoeling zijn om thans opeens ook die mogelijkheid te ondermijnen
door de rechtsgeldigheid van dergelijke octrooien onzeker te maken.Bovendien is het onduidelijk welke octrooien de leden van de PvdA-fractie
willen laten vervallen. De Nederlandse wet kan niet voorschrijven dat Europese
octrooien, verleend door het Europees Octrooibureau, vervallen, omdat dan
in strijd met het Europees Octrooiverdrag zou worden gehandeld. Verder zou
het evident onjuist zijn álle octrooien voor biotechnologische uitvindingen
te laten vervallen, ook die octrooien die reeds zijn verleend voor de vaststelling
van de richtlijn en de implementatie daarvan in de Nederlandse wetgeving.
Uiteindelijk zou de regeling zich hooguit kunnen uitstrekken over octrooien
verleend op grond van de ROW of de ROW95 zoals gewijzigd door dit tot wet
verheven wetsvoorstel, die niet verleend zouden zijn als deze wetten niet
gewijzigd waren. Het van rechtswege laten vervallen van deze octrooien is
juridisch gezien echter niet doenlijk, omdat niet bekend is welke octrooien
precies aan deze criteria voldoen, al kan verwacht worden dat het er niet
veel zullen zijn. Zodoende zou het meer voor de hand liggen de mogelijkheid
te bieden deze octrooien in een juridische procedure te vernietigen, met alle
kosten en moeite die daaraan verbonden zijn. Een dergelijke vernietiging door
de rechter doet evenwel niet af aan het principiële punt dat de Nederlandse
staat schadeplichtig zal zijn voor de vernietiging van de octrooien, conform
hetgeen daarover hierboven gezegd is. Gelet op al deze overwegingen zijn wij
in het geheel geen voorstander van het opnemen van een regeling als gesuggereerd
door de leden van de PvdA-fractie.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de wijze waarop een richtlijn
geïmplementeerd is, wordt getoetst. Zij wilden weten of de Europese Commissie
daarbij nog een rol heeft, gelet op het feit dat alleen het Hof van Justitie
bevoegd is richtlijnen te interpreteren.Artikel 15, tweede lid, van de richtlijn geeft de gebruikelijke slotbepaling
waarmee de lidstaten worden verplicht de Commissie van de Europese Gemeenschappen
de tekst van de bepalingen van intern recht mee te delen die zij op het onder
de richtlijn vallende gebied vaststellen. Na vaststelling van de implementatiewet
moet deze dus aan de Commissie worden meegedeeld. De Commissie controleert
dan altijd nauwgezet of de lidstaat de richtlijn goed heeft geïmplementeerd.
Aangezien het in dit geval gaat om een richtlijn waarbij totale harmonisatie
wordt voorgeschreven, is dat hier redelijk eenvoudig: de Commissie zal in
wezen bezien of de richtlijnbepalingen nagenoeg woordelijk zijn overgenomen
in de (Nederlandse) wetgeving. Mocht de Commissie tot het oordeel
komen dat de implementatiewet de richtlijn onjuist implementeert, dan zal
de Commissie een inbreukprocedure beginnen. Na een wisseling van brieven tussen
de Commissie en de desbetreffende lidstaat (eerst een aanmaning om alsnog
aan de richtlijn te voldoen, daarna een met redenen omkleed advies) zal de
Commissie bij het Hof van Justitie een verzoek aanhangig te maken om de lidstaat
te veroordelen wegens niet-nakoming van de richtlijn. Houdt dus de Commissie
toezicht op de correcte naleving van het EG-recht en de EG-richtlijnen, het
Hof van Justitie bepaalt uiteindelijk of een lidstaat inderdaad in gebreke
is gebleven.De leden van de PvdA-fractie meenden dat het overweging verdient om andere
onderwerpen mee te nemen in een implementatiewetsvoorstel, enerzijds omdat
het om fundamentele zaken gaat, anderzijds omdat het onduidelijk is wat onder
«andere onderwerpen» moet worden verstaan.Het is ons niet duidelijk waar de leden van de PvdA-fractie precies op
doelen. Op de door hen aangehaalde plaats in de nota naar aanleiding van het
verslag wordt immers uiteengezet dat het meenemen van andere onderwerpen in
strijd is met het Nederlandse wetgevingsbeleid en dus niet zou moeten plaatsvinden.
Voor zover er fundamentele vragen zijn over octrooiering van biotechnologische
uitvindingen, zijn deze behandeld in de richtlijn en, door implementatie,
in het wetsvoorstel. Er hoeft wat dat betreft niets te worden toegevoegd aan
het wetsvoorstel. Dat laat onverlet dat men van mening kan verschillen over
de antwoorden die de richtlijn geeft op de fundamentele vragen die rijzen
bij octrooiering van biotechnologische uitvindingen. Vanwege dat verschil
van mening met de instellingen van de Europese Unie heeft de Nederlandse regering
op verzoek van de Tweede Kamer een verzoek tot nietigverklaring van de richtlijn
ingediend bij het Hof van Justitie.De leden van de PvdA-fractie vroegen of op bladzijde 6 van de nota naar
aanleiding van het verslag wordt gedoeld op de nationale rechter of het Hof
van Justitie.Op de aangehaalde plaats wordt gesproken over de nationale rechter. Deze
kan zelfstandig bepalen of een richtlijn rechtstreekse werking heeft als voldaan
is aan de voorwaarden daarvoor, die zijn vastgesteld door het Hof van Justitie.Voorts vroegen de leden van de PvdA-fractie in wezen of de beschrijving
van het recht op schadevergoeding voor particulieren ook geldt voor bedrijven.Het antwoord daarop is bevestigend. Het maakt voor de desbetreffende regels
voor schadevergoeding niet uit of de desbetreffende «particulier»
een natuurlijke persoon of rechtspersoon is en of hij als consument of bedrijfsmatig
schade heeft geleden.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de tijd die benodigd was voor
het vaststellen van de nota naar aanleiding van het verslag.Het heeft vier maanden geduurd om de nota naar aanleiding van het verslag
vast te stellen, omdat wij zorgvuldig wilden ingaan op alle vragen die door
de vaste commissie werden gesteld en omdat een correcte beantwoording afstemming
tussen een aantal ministeries noodzakelijk maakte.De leden van de PvdA-fractie wilden weten waaruit blijkt dat de Nederlandse
regering getracht heeft de Nederlandse wetgeving in stand te houden. Zij pleitten
voor inpassing van de instandhouding van de Nederlandse wetgeving bij de implementatie
van de richtlijn, mede gelet op het feit dat de uitgangspunten van het TRIPs-Verdrag
in de wetgeving moeten worden opgenomen en gehandhaafd. Wij verwijzen de leden van de PvdA-fractie allereerst naar de nota naar
aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 1999/2000, 26 568 (R 1638),
nr. 5, blz. 7–8). Klaarblijkelijk vinden deze leden dat antwoord onvoldoende.
Zij maken ons evenwel niet duidelijk welke delen van de ROW95 ten onrechte
zijn gewijzigd. Enerzijds wordt het overgrote deel van deze zeer uitgebreide
wet niet gewijzigd door het wetsvoorstel. Anderzijds is de Nederlandse staat
verplicht de richtlijn te implementeren zonder deze aan te vullen of daarvan
af te wijken. De gelding van het TRIPs-Verdrag maakt dat niet anders: dat
verdrag is al in 1995 verwerkt in de ROW95 en dit wetsvoorstel maakt dat niet
ongedaan.Wat dat verdrag betreft wijzen wij er ook met nadruk op dat in het verzoek
tot vernietiging van de richtlijn ten aanzien van de strijd met het TRIPs-Verdrag
alleen is opgemerkt dat de richtlijn de Nederlandse regering de bevoegdheid
onthoudt om te kiezen voor het niet-octrooieren van planten en dieren. Het
TRIPs-Verdrag schrijft in het geheel niet voor dat planten en dieren niet
geoctrooieerd kunnen worden, maar alleen dat partijen bij het verdrag kunnen
besluiten planten en dieren niet te octrooieren. Op dit punt heeft de richtlijn
een keuze gemaakt die anders is dan in de huidige ROW95. Op grond van die
wet kan thans alleen de werkwijze en niet het voortbrengsel van de biotechnologische
uitvinding – en dat kan ook een plant of een dier zijn – worden
geoctrooieerd. De Nederlandse regering heeft in het verzoek tot vernietiging
van de richtlijn aangevoerd dat de richtlijn, door een andere keuze te maken
dan die thans in de ROW95 is neergelegd, de Nederlandse wetgever een keuzemogelijkheid
ontneemt. Dat laat onverlet dat er noch in de huidige ROW95, noch in de ROW95
zoals aangepast door dit wetsvoorstel, sprake is van strijd met de uitgangspunten
van het TRIPs-Verdrag.De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts hoe de toetsing van een uitspraak
van het Hof van Justitie aan het TRIPs-Verdrag gestalte krijgt. Hebben de
nationale rechter, het Internationaal Gerechtshof of Europese Hof voor de
Rechten van de Mens hier nog bevoegdheden, zo vroegen zij.Aangezien het TRIPs-Verdrag verbindend is voor de Europese Unie, moet
het Hof van Justitie van de EG dat verdrag ook toepassen. Bij het verzoek
tot nietigverklaring van de richtlijn zal dat uitdrukkelijk het geval zijn,
aangezien in het verzoek is gesteld dat de richtlijn in strijd is met dat
verdrag. Er is geen beroep mogelijk tegen een uitspraak van het Hof van Justitie.
Als partijen bij het TRIPs-Verdrag het oneens zijn met de uitspraak van het
Hof van Justitie kunnen zij dus niet bij een nationale of internationale rechter
hun gelijk proberen te halen.3. Octrooiering van biotechnologische uitvindingen in
internationaal verbandDe leden van de PvdA-fractie vroegen naar de laatste stand van zaken ten
aanzien van de implementatie van de richtlijn in de andere lidstaten.In de nota naar aanleiding van het verslag is beknopte informatie gegeven
over de stand van zaken ten aanzien van de implementatie van de richtlijn
in andere lidstaten. Het is niet mogelijk precieze en gedetailleerde informatie
naar boven te halen zonder uitgebreid onderzoek te doen in de overige veertien
lidstaten. Duidelijk is thans wel dat de overige lidstaten nog niet zo ver
zijn als Nederland. Alleen in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Scandinavische
landen wordt voortgang geboekt met het opstellen van regelingen.In Frankrijk vindt thans overleg met belangengroepen plaats over een regeling,
waarbij de verwachting bestaat dat die regeling nog voor de zomer zal worden
vastgesteld. Hetzelfde kan gezegd worden over de implementatievoorstellen
waar de Scandinavische landen thans gezamenlijk aan werken.In het Verenigd Koninkrijk is men eveneens bezig met overleg over voorstellen voor de implementatie. Daar wordt op grond van Section 2, paragraph
2, van de European Communities Act 1972 lagere regelgeving voorbereid, namelijk
twee bijlagen bij de Patents Act 1977, alsmede een afzonderlijk wetsvoorstel
ten behoeve van de implementatie van artikel 12 van de richtlijn. Wat dat
laatste betreft speelt in het Verenigd Koninkrijk een probleem in de wetgeving
over de samenloop van octrooirecht en kwekersrecht dat bij ons niet aan de
orde is. De implementatievoorstellen zullen na consultatie worden voorgelegd
aan het Parlement, waarbij ervan uitgegaan wordt dat deze regelingen voor
de zomer kunnen worden vastgesteld.Daarentegen wordt in Duitsland geen voortgang geboekt met de implementatie,
aangezien er verschil van mening bestaat tussen de regeringspartijen over
de wenselijkheid van de octrooiering van biotechnologische uitvindingen. De
Duitse regering heeft evenwel nooit het Nederlandse verzoek tot nietigverklaring
van de richtlijn ondersteund. Ook in Italië, waarin hard wordt gewerkt
aan de implementatie van de richtlijn, verloopt het proces moeizaam vanwege
politieke problemen omtrent de octrooiering van biotechnologische uitvindingen.
De voorbereiding van de implementatiewetgeving in de overige lidstaten boekt,
zover ons bekend, eveneens weinig voortgang.In aanvulling op deze opmerkingen wijzen wij de leden van de PvdA-fractie
er wel op dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen en het Hof van Justitie
nimmer accepteren dat een bepaalde lidstaat zijn verplichtingen niet nakomt,
omdat andere lidstaten dat ook niet doen. De verplichting tot implementatie
geldt voor elke lidstaat en elke lidstaat is individueel verantwoordelijk
voor tijdige en juiste implementatie. Het is dus in beginsel ook minder interessant
om te weten hoe andere landen zich kwijten van hun verplichtingen op grond
van het EG-recht, dan of Nederland op een juiste manier de richtlijn implementeert.
In dit geval kan bovendien weinig geleerd worden van de wetgevende inspanningen
van de andere EU-lidstaten op dit punt, omdat alle lidstaten verplicht zijn
de richtlijn, die totale harmonisatie voorschrijft, zonder afwijkingen om
te zetten in hun nationale wetgeving.De leden van de PvdA-fractie beklemtoonden dat zij grote waarde hechten
aan het kunnen octrooieren van biotechnologische uitvindingen. Ook meenden
zij dat het misplaatst was om te verwijzen naar de Amerikaanse hegemonie op
dit gebied.Het was geenszins de strekking van de nota naar aanleiding van het verslag
dit in twijfel te trekken. Wij wijzen deze leden in dit verband erop dat het
woord «meer» in de tekst van de bewuste passage gekoppeld was
aan «octrooien». Wij hadden de kritische opmerkingen van de leden
van de fractie van de PvdA in het verslag en de verwijzing naar het verschil
in normen- en waardenpatronen tussen de VS en Europa zo verstaan, dat deze
leden weliswaar behoefte hadden aan het kunnen octrooieren van biotechnologische
werkwijzen, maar het daarbij wilden laten en aldus bereid waren zich neer
te leggen bij wat door de Europese Commissie als een feitelijke achterstandssituatie
werd aangemerkt.De Amerikaanse hegemonie is een gegeven. De vraag is of er iets aan dat
gegeven gedaan moet worden. Vanuit de primaire economische achtergrond van
de thans te implementeren richtlijn is het antwoord daarop bevestigend. Dat
komt ook uitdrukkelijk in de overwegingen bij de richtlijn naar voren. Dat
neemt niet weg dat niet tot elke economische prijs nagevolgd behoeft te worden
wat andere landen, zoals de Verenigde Staten, octrooieerbaar achten. Ook de
richtlijn doet dat zeker niet. Wel moet goed onderkend worden dat er in de
Verenigde Staten meer octrooien voor biotechnologische uitvindingen verleend
zullen blijven worden. Ook moeten de economische consequenties daarvan onder
ogen worden gezien. Dat betekent niet dat dus alle ethische en ecologische
vragen rond biotechnologie zouden moeten wijken voor de economische realiteit, maar wel dat die realiteit mee mag spelen bij de beoordeling van de
wenselijkheid van octrooiering van biotechnologische uitvindingen.De leden van de VVD-fractie vroegen wat ervan de oorzaak is dat Nederland
de enige lidstaat is waarin een octrooi voor een biotechnologische uitvinding
zich wel kan uitstrekken tot de biotechnologische werkwijze, maar niet tot
het voortbrengsel van de uitvinding.Deze regel hangt samen met het amendement van de leden Witteveen-Hevinga
en Van der Hoeven waarbij artikel 3, onderdeel b, van de ontwerp-Rijksoctrooiwet
1995 zijn huidige formulering kreeg (Kamerstukken II 1993/94, 22 604
(R 1435), nr. 38). In de toelichting op dit amendement wordt gesteld dat het
amendement beoogt duidelijk te maken dat planten en dieren als zodanig niet
vatbaar zijn voor octrooi. In een debat met de vaste Commissie voor Economische
Zaken is later tot uitdrukking gebracht dat artikel 3, onderdeel b, ROW95
inhoudt dat bepaald is dat dieren en planten in het geheel niet octrooieerbaar
zijn, maar wel de biotechnologische werkwijzen met betrekking tot planten
en dieren. Dat is neergelegd in de moties van het lid Witteveen-Hevinga c.s.
die op 27 juni 1996 zijn aanvaard (Kamerstukken II 1995/96, 19 744, nr.
17 en 18, en Handelingen II, 1995/96, blz. 6699).Verder vroegen deze leden of de regering ook van mening is dat de wetgeving
aangaande octrooiering in Nederland en in Europa veel positiever zal moeten
worden ingezet, om de biotechnologie een eerlijke kans te geven en om de Verenigde
Staten in deze beter bij te kunnen houden.Nederland kan zelfstandig op dit terrein geen eigen weg bewandelen, nu
de richtlijn tot stand is gekomen. Het gaat dus om de verhouding tussen Europa
en andere handelsblokken en landen, zoals de Verenigde Staten. Het is inderdaad
gewenst dat voor de belangrijke nieuwe technologie die de biotechnologie belooft
te worden en ten dele reeds is, ruimte wordt geschapen voor octrooiering,
liefst vergelijkbaar met die welke in de Verenigde Staten daarvoor wordt geboden.
Daardoor kan een belangrijke stimulans worden gegeven aan investeringen in
research, leidend tot innovatie. Ook kan gelijk op worden gegaan in de concurrentie
met de Verenigde Staten. Tegelijkertijd dient, zoals hierboven is aangegeven,
echter duidelijk te zijn dat wij ons in Europa niet tot elke prijs terwille
van de concurrentiepositie de norm kunnen laten stellen door andere landen.
Zo is het ook op het onderhavige terrein nodig de eigen normen overeind te
houden en zelf te bezien wat wel en wat niet vatbaar voor octrooiering dient
te zijn, gelet op de belangrijke ethische vragen die de biotechnologie oproept.
Wat dat betreft is duidelijk dat in Europa een aanmerkelijk terughoudender
opstelling ten opzichte van de biotechnologie heerst dan in de Verenigde Staten.
De richtlijn is daarvan een weerslag, doordat diverse soorten uitvindingen
niet octrooieerbaar worden geacht.De leden van de VVD-fractie vroegen of naar het oordeel van de regering
het Hof van Justitie het oneens kan zijn met de Nederlandse regeling dat een
octrooi voor een biotechnologische uitvinding zich wel kan uitstrekken over
de biotechnologische werkwijze, maar niet over het voortbrengsel van die uitvinding.Het antwoord op deze vraag hangt af van het oordeel van het Hof over het
Nederlandse verzoek tot nietigverklaring van de richtlijn. Immers, in die
richtlijn is uitdrukkelijk bepaald dat een octrooi zich uitstrekt over de
biotechnologische werkwijze én over het voortbrengsel van de uitvinding.
Als het Hof het verzoek tot nietigverklaring van de richtlijn zou verwerpen,
geldt de richtlijnbepaling en mag de huidige Nederlandse bepaling niet in
stand blijven vanwege strijdigheid daarmee. Daarom is in het wetsvoorstel
ook uitdrukkelijk bepaald dat het octrooi zich mede uitstrekt over de voortbrengselen
(zie het voorgestelde artikel 53a ROW95). Vernietigt het Hof de richtlijn,
dan vervalt ook deze richtlijnbepaling. In de Nederlandse octrooiwetgeving
kan de huidige bepaling dan gehandhaafd blijven, omdat er geen
andere EG-regeling of verdragsbepaling is die zich verzet tegen de Nederlandse
regeling, ook al staat Nederland daarmee internationaal gezien alleen.De leden van de VVD-fractie vroegen wat precies verstaan wordt onder werkwijzen
van wezenlijk biologische aard die niet octrooieerbaar zijn.Bij werkwijzen van wezenlijk biologische aard moet gedacht worden aan
het kruisen, selecteren, vermeerderen, kweken of veredelen van planten, dan
wel het fokken of veredelen van dieren. Omdat deze werkwijzen niet op uitvinderswerkzaamheid
berusten en niet toegepast kunnen worden op het gebied van de nijverheid,
worden zij niet gezien als uitvindingen die geoctrooieerd kunnen worden (vergelijk
artikel 2, eerste lid, ROW95).De leden van de fractie van het CDA zien een spanning tussen octrooiering
en de toepassing van de geoctrooieerde uitvinding. Zij wijzen erop dat, in
het geval men zich niet zal houden aan de verplichting tot het aanvragen van
een vergunning, dat enkele feit op zich niet voldoende zal zijn voor het uitsluiten
van de uitvinding van octrooiering.Het door deze leden gestelde is juist. Bij het beoordelen van de octrooiaanvraag
zal in een dergelijke situatie echter wel streng gekeken worden of zich niet
één van de gronden voor het uitsluiten van octrooiering heeft
voorgedaan. Immers, het niet aanvragen van een vergunning voor onderzoek naar
het genetisch modificeren van planten of dieren kan een indicatie zijn dat
de uitvinding in strijd is met de openbare orde of de goede zeden, waardoor
de octrooiverlenende instanties extra alert zullen zijn op de vraag of de
uitvinding ethisch aanvaardbaar is. Verder zal in het door deze leden genoemde
geval het enkele feit dat men een octrooi heeft, zeker niet leiden tot het
mogen exploiteren van de uitvinding. Daarvoor is immers de vergunning vereist
voor het op de markt brengen van het genetisch gemodificeerde product. Degene
die verzuimt een vergunning aan te vragen kan aldus geen voordeel uit zijn
verzuim trekken, omdat hij door na te laten een vergunning aan te vragen,
twijfels heeft opgeroepen over de octrooieerbaarheid van zijn uitvinding en
de mogelijkheid om de uitvinding toe te laten tot de markt.Bij het beoordelen of sprake is van een uitvinding waarvan de commerciële
exploitatie in strijd is met de openbare orde of goede zeden, zal inderdaad,
zoals deze leden veronderstellen, een oordeel moeten worden gegeven over die
eventuele strijdigheid. Een dergelijke strijdigheid vormt vervolgens een weigeringsgrond
voor het verlenen van een octrooi. Het gaat te ver om dat een «spanning»
tussen octrooiering en toepassing te noemen. Eerder zou gezegd kunnen worden
dat op dit punt samenloop bestaat tussen de gronden voor octrooiering en –
al dan niet daarna – toelating tot de markt.De leden van de fractie van D66 wensten een meer concrete uitwerking ten
aanzien van de octrooieerbaarheid van het klonen van (delen van) het menselijk
lichaam en van uitvindingen met betrekking tot een (partiële) sequentie
van een gen, waar een concrete industriële toepassing is bijgevoegd.Bij het kloneren van een mens gaat het om het voortbrengen van een menselijk
wezen dat in alles overeenkomt met een bestaande mens waarvan een cel is gebruikt.
Volgens de richtlijn is een werkwijze voor het kloneren van mensen niet octrooieerbaar.
Daarmee wordt in het midden gelaten of een werkwijze voor het kloneren van
delen van het menselijk lichaam, dus van cellen of weefsels van menselijke
oorsprong, wel octrooieerbaar is. Over het algemeen wordt thans uitgegaan
van de ethische toelaatbaarheid van het kloneren van menselijke cellen in
de zin van het vermeerderen daarvan voor (wetenschappelijk onderzoek gericht
op) therapeutische doeleinden. Het gaat daarbij om cellijnen of weefselkweek.
Op deze wijze vermeerderde (gekloneerde) menselijke cellen kunnen
dan geplaatst worden op of in het lichaam van een ontvanger; gedacht kan worden
aan het vermeerderen van de huidcellen ten behoeve van personen met ernstige
brandwonden. Een dergelijke kloneringstechniek is in het algemeen wel octrooieerbaar.
Ook het voortbrengsel van die techniek, de menselijke cellen zolang deze geen
deel uitmaken van een menselijk lichaam, is octrooieerbaar.Bij uitvindingen met betrekking tot een (partiële) sequentie van
een gen gaat het om een industriële toepassing van een gen. Het is dan
uitdrukkelijk niet de bedoeling een mens voort te brengen, maar om met behulp
van een gen een industrieel product te ontwikkelen. Nu moet «industrieel
product» hier goed begrepen worden, aangezien het feitelijk gaat om
het gebruik van menselijke cellen voor medische doeleinden. Een dergelijke
uitvinding is in principe wel octrooieerbaar. Waar de grens precies ligt tussen
de ene en de andere soort uitvinding kan thans niet exact worden aangegeven.
Voor zover daarover vragen zijn, zullen die in de praktijk van de octrooiering
en door rechterlijke interpretatie beantwoord moeten worden.De leden van de D66-fractie wezen er verder op dat biotechnologie perspectieven
voor toepassing biedt die niet gemist mogen worden, mits de gestelde voorwaarden
nauwkeurig zijn gevolgd.Wij delen de mening van de leden van D66-fractie dat de biotechnologie
zeer nuttige toepassingen kan hebben, met name in de geneeskunde, met inbegrip
de diergeneeskunde. Ook voor de productie van verbeterde gewassen kan biotechnologie
veel betekenen.Daarbij is wel vereist dat alle voorwaarden voor het onderzoek, de octrooiering
van uitvindingen en de toelating van de gemodificeerde producten worden nageleefd.
Levende organismen zijn te belangrijk om daarmee grote risico's te lopen.
Deze voorschriften dienen ter bescherming van mensen, dieren en planten en
van het milieu als zodanig. Wij zijn van mening dat biotechnologisch onderzoek
gestimuleerd moet worden en wij wensen ook de mogelijkheid te bieden voor
het octrooieren van biotechnologische uitvindingen. Uiteraard dienen daartoe
de wettelijk vastgestelde voorschriften voor onderzoek, octrooiering en de
toelating tot de markt te gelden.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen of duidelijk is dat Italië,
Portugal, Spanje en Griekenland de richtlijn niet voor 31 juli 2000 zullen
hebben geïmplementeerd en of dan niet enige clementie van de Europese
Commissie verwacht kan worden. Ook wilden zij weten hoe de Scandinavische
landen samenwerken bij het opstellen van de implementatievoorstellen.Wij vrezen met de leden van de fracties van RPF en GPV dat diverse landen
de richtlijn niet tijdig zullen implementeren. Naar het zich laat aanzien
zijn de Zuid-Europese landen niet de enige lidstaten die achter liggen met
de implementatie, aangezien bijvoorbeeld in Duitsland weinig voortgang wordt
geboekt met het opstellen van een wetsvoorstel. Het is nog niet duidelijk
of al deze landen te laat zullen zijn met implementatie, maar de tijd begint
wel te dringen. Op zichzelf is het feit dat andere lidstaten nalatig zijn
is geen reden voor de Nederlandse regering om te wachten met de implementatie.
Noch door de Europese Commissie, noch door het Hof van Justitie wordt het
geaccepteerd als excuus voor te late implementatie dat andere lidstaten ook
te laat zijn. Wij kunnen geen uitspraak doen op de vraag of de Europese Commissie
clementie zal betrachten als verschillende lidstaten te laat zijn met implementatie,
onder meer omdat zij wachten op de uitspraak van het Hof van Justitie. Die
afweging is voorbehouden aan de Commissie.De samenwerking tussen de Scandinavische EU-landen vindt plaats in de
Noordse Raad, die onder meer onderwerpen op het terrein van het privaatrecht –
waar octrooirecht onder valt – behandelt. Als de vertegenwoordigers
van de landen gezamenlijk en in overleg met belangengroepen en parlementariërs
wetsteksten hebben opgesteld, zullen deze volgens de gebruikelijke procedure
aanhangig gemaakt worden bij de verschillende parlementen.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen naar de resultaten van
de discussie binnen internationale fora over de octrooiering van biotechnologische
uitvindingen.In het verband van de World International Property Organisation is de
discussie nog maar net op gang gekomen. Daar wordt gewerkt aan het instellen
van werkgroepen om de verhouding tussen intellectuele eigendomsrechten op
biotechnologische uitvindingen en biodiversiteit in kaart te brengen. In het
kader van de Europese Octrooi-Organisatie is gesproken over de aanpassing
van het Uitvoeringsreglement bij het Europees Octrooiverdrag (hierna: EOV),
om mogelijke tegenstrijdigheden tussen de richtlijn en het EOV weg te nemen.
Dit heeft uiteindelijk tot aanpassing van het Uitvoeringsreglement geleid.
Wij verwijzen in deze ook naar de hierna volgende reactie op vragen van de
leden van de fractie van de PvdA, waarin op die wijziging uitvoerig wordt
ingegaan. Bij de FAO wordt regelmatig in algemene zin gesproken over de toepassing
van biotechnologische uitvindingen in de landbouw en de toegang tot genetische
bronnen.4. Uitsluiting van octrooiering in geval van strijd met
de openbare ordeDe leden van de PvdA-fractie wilden thans niet overgaan tot het uitbreiden
van de vier uitsluitingsgronden. Wel betreurden zij het dat de Nederlandse
regering geen verdere invulling heeft gegeven van het begrip «strijd
met de openbare orde of goede zeden». Zij vonden dan ook niet dat de
rechter dit criterium moet toepassen, omdat dat zou leiden tot verdere juridisering
van het openbaar bestuur. Zij wensten integendeel dat de regering een indicatieve
lijst maakt van uitvindingen die van octrooiering zijn uitgesloten als handvat
voor rechters en het octrooibureau.Wij waarderen het dat de leden van de PvdA-fractie zich uitspreken tegen
het aanvullen van de uitsluitingsgronden. Aanvulling van de uitsluitingsgronden
leidt immers tot afwijking van de richtlijn, wat op grond van het EG-recht
verboden is.Wat het criterium «strijd met de openbare orde of de goede zeden»
betreft wijzen wij de leden van de PvdA-fractie op de vier gevallen waarin
volgens de richtlijn sprake is van strijd met de openbare orde of goede zeden.
Deze zijn opgenomen in het voorgestelde artikel 3, tweede lid, ROW95. Er zijn
naar ons oordeel daarnaast geen sprekende gevallen van uitvindingen die strijdig
geacht moeten worden met de openbare orde of de goede zeden en die in de lijst
opgenomen zouden moeten worden.De leden van de PvdA-fractie vroegen om een uiteenzetting over de vraag
of deze richtlijn de economische ontwikkeling van ontwikkelingslanden belemmert
en of zij biopiraterij in de hand werkt.De positie van de ontwikkelingslanden wordt door de richtlijn niet belemmerd.
Biotechnologie is een technologie die voor iedereen open staat. Iedereen,
in de geïndustrialiseerde en in de niet-geïndustrialiseerde wereld,
kan in beginsel meedoen aan de ontwikkeling van deze nieuwe technologie en
kan besluiten om de resultaten daarvan te benutten. Aangezien met de ontwikkeling
van deze technologie veel know how en geld gemoeid is, is het aannemelijk
dat de ontwikkeling van deze technologie vooral in de reeds geïndustrialiseerde
landen zal plaats vinden. Dat betekent niet dat geïnteresseerden in biotechnologische
uitvindingen in de andere landen niet daarvan kunnen profiteren.
Zij kunnen de producten afnemen, dan wel licenties verwerven.Doordat biotechnologische uitvindingen vooral worden ontwikkeld in de
Verenigde Staten, Europa en Japan, is het wel van groot belang dat met de
daarvoor in die landen verleende octrooien geen misbruik wordt gemaakt van
economische machtsposities. Wat dat betreft is biotechnologie gelijk aan ieder
andere technologie: voorkomen moet worden dat een of enkele bedrijven door
middel van mededingingsbeperkende maatregelen anderen afhankelijk maken van
hun product. Het is zodoende van belang dat er onder meer een adequaat systeem
van economische mededinging is dat misbruik van machtsposities voorkomt en
tegengaat. Het zou evenwel onjuist zijn om een technische ontwikkeling die
zeer nuttige effecten kan hebben voor de gezondheid en het welzijn van mensen,
dieren en planten, tegen te gaan omdat de mogelijkheid bestaat dat sommige
bedrijven misbruik maken van door hen verworven rechten.Overigens kan niet genoeg benadrukt worden dat een octrooi een «negatief»
recht is. Een octrooi geeft een bedrijf niet het recht om de uitvinding te
exploiteren, en nog veel minder het recht om derden te dwingen zijn uitvinding
te gebruiken. Een octrooi betekent alleen dat anderen de geoctrooieerde uitvinding
niet mogen gebruiken zonder toestemming van de octrooihouder. Er is wat dat
betreft dus ook geen enkele verplichting voor wie dan ook om gebruik te maken
van genetisch gemodificeerde planten of dieren of om genetisch gemodificeerde
producten te kopen. Het op traditionele wijze telen en fokken van planten
en dieren wordt dan ook geenszins geraakt door de richtlijn. Wel zou de situatie
kunnen ontstaan dat de biotechnologisch verbeterde planten en dieren de traditionele
planten en dieren van de markt verdringen. Dat zou kunnen leiden tot vergroting
van de technische kloof tussen rijke en arme landen. Ook hier geldt echter
dat dit risico niet eigen is aan de biotechnologie of de octrooiering daarvan,
maar inherent is aan de technologische ontwikkelingen en de economische verhoudingen
tussen de geïndustrialiseerde en de niet-geïndustrialiseerde wereld.De richtlijn houdt geen verband met biopiraterij, omdat dat een onderwerp
is dat geen relatie heeft met octrooiering als zodanig. Het gaat hier om het
wegnemen van genetische eigendommen uit bepaalde landen zonder dat daarvoor
enige vergoeding betaald wordt. Een dergelijke diefstal is in strijd met het
Verdrag inzake biologische diversiteit en zal in het kader van de uitwerking
van dat verdrag moeten worden tegengegaan. Het voorliggende wetsvoorstel,
dat alleen de richtlijn implementeert, bepaalt op dit punt niets.De leden van de PvdA-fractie verzochten ten slotte om aandacht aan de
problematiek van het industriële eigendom in zowel nationaal als internationaal
verband, als in de toekomstige nota van het coördinerend Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over biotechnologie.Wij hebben goede nota genomen van dit verzoek. Industriële eigendomsrechten
staan, zoals bekend, op de agenda van diverse internationale fora. In de genoemde
nota kan, voor zover dat relevant is voor het aldaar gestelde, op dit onderwerp
worden ingegaan.De leden van de VVD-fractie vroegen of een prejudiciële beslissing
van het Hof van Justitie niet veel te lang zal duren, zodat degenen die een
octrooi aanvragen jarenlang zouden moeten wachten op een uitspraak voordat
zij duidelijkheid hebben over hun octrooi. Zij vroegen ook of de nationale
rechter niet zelf in staat is te beoordelen wat moet worden verstaan onder
strijd met de openbare orde of de goede zeden.Wij geven aan de leden van de VVD-fractie toe dat een uitspraak van het
Hof van Justitie over een prejudiciële vraag kan leiden tot een oponthoud
van een à twee jaar in een rechterlijke procedure. Uiteraard is het
voor betrokken octrooihouders of derden vervelend als zij langere
tijd in onzekerheid leven over de geldigheid van het verleende octrooi of
de kans van slagen van hun beroep tegen de niet-verlening, maar daar kan weinig
aan worden gedaan, omdat dat een probleem is dat kan spelen in alle rechtszaken
waarbij het EG-recht betrokken is. De nationale rechter is op zichzelf wel
in staat zelfstandig te beoordelen wat verstaan moet worden onder strijd met
de openbare orde of de goede zeden. Nu het gaat om een criterium dat afkomstig
is uit de richtlijn valt echter niet uit te sluiten dat hij genoodzaakt is
prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie te stellen.De leden van de CDA-fractie vroegen waarop de regering haar mening baseert
dat het criterium «strijd met de openbare orde of goede zeden»
binnen de Europese Unie een helder begrip is dat niet voor tweeërlei
uitleg vatbaar is. Daarnaast wilden zij weten waarom een nationaal wettelijk
voorschrift waarin ethische en morele beginselen zijn neergelegd, niet kan
worden erkend als uitsluitingsgrond.Het is ons niet geheel duidelijk waarop de leden van de CDA-fractie doelen
als zij beweren dat de regering van mening is dat het criterium «strijd
met de openbare orde of goede zeden» binnen de Europese Unie een helder
begrip is dat niet voor tweeërlei uitleg vatbaar is. Noch in de memorie
van toelichting, noch in de nota naar aanleiding van het verslag wordt dat
gesteld. Daar wordt wél gesteld dat er uiteindelijk geen scherp criterium
is om te bepalen in welke gevallen er sprake is van strijd met de openbare
orde of de goede zeden (Kamerstukken II 1999/2000, 26 568 (R1638), nr.
5, blz. 13–14). Het wordt ook een open criterium genoemd dat, ondanks
de voorbeelden die in artikel 6, tweede lid, van de richtlijn worden gegeven
om dat criterium in te vullen, interpretatieruimte geeft voor octrooiverlenende
instanties en voor de rechter. Naar het oordeel van de regering is het criterium
dus zeker níet eenduidig.Wel meenden wij dat het een objectiever, niet strikt nationaal bepaald
criterium is dan «strijd met een nationaal wettelijk voorschrift».
Voor de invulling van het criterium stelt de preambule van de richtlijn dat
de openbare orde of goede zeden met name moet overeenstemmen «met ethische
en morele beginselen die in een lidstaat worden erkend» (overweging
39), waarbij gewezen wordt op overeenstemming in de EU ten aanzien van germinale
geninterventie en het klonen van mensen (overweging 40) en op de gelding van
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden als algemene beginselen van het Gemeenschapsrecht (overweging 43).
Het gaat zodoende om een afweging die meer gericht is op een in de landen
van Europa gedeelde moraal dan op een puur nationaal stelsel van wettelijke
normen en waarden. Nationale wettelijke voorschriften die ethische en morele
beginselen vastleggen zijn dan wel een belangrijke indicatie dat dergelijke
beginselen een rol spelen, maar een octrooi kan niet worden geweigerd door
een loutere verwijzing naar de nationale wettelijke voorschriften waarmee
het in strijd zou zijn, maar alleen door een verwijzing naar de binnen de
Europese Unie gedeelde beginselen.De leden van de CDA-fractie vroegen of in andere lidstaten de lijst van
voorbeelden in artikel 6, tweede lid, van de richtlijn wordt aangevuld. Zij
wilden ook weten welke principiële overwegingen de regering heeft om
aanvulling na te laten.Wij hebben geen informatie over mogelijke aanvullingen, mede omdat de
andere lidstaten hun implementatiewetsvoorstellen nog niet bij de nationale
parlementen hebben ingediend. Wat de principiële overwegingen van de
Nederlandse regering betreft om de lijst niet aan te vullen, verwijzen wij
allereerst naar de nota naar aanleiding van het verslag, waarin uitgebreid
ingegaan is op de mogelijkheden tot aanvulling van de lijst (Kamerstukken
II 1999/2000, 26 568 (R1638), nr. 5, blz. 12–14). De leden van de fractie van het CDA vroegen of planten en dieren de facto
wel octrooieerbaar zijn, hoewel planten- en dierenrassen dat niet zijn. De
leden van de fractie van de PvdA vroegen naar de praktische betekenis van
de bepaling in de richtlijn dat plantenen dierenrassen niet voor octrooi vatbaar
zijn.De bepalingen over de onmogelijkheid planten- en dierenrassen te octrooieren,
opgenomen in de voorgestelde artikelen 5 van de Rijksoctrooiwet en 3 van de
Rijksoctrooiwet 1995, zijn gebaseerd op artikel 4, eerste lid, van de richtlijn.
Deze bepalingen zijn gelijk aan de bepalingen die hieromtrent thans zijn opgenomen
in artikel 3 van de Rijksoctrooiwet en artikel 3, onderdeel b, van de Rijksoctrooiwet
1995. Artikel 4, eerste lid, van de richtlijn betekent derhalve in de praktijk
geen verandering van de huidige situatie. Die situatie is dat planten- en
dierenrassen niet voor octrooi in aanmerking komen. Wel kan, voor het gebruik
van planten of dieren die zijn verkregen met behulp van een geoctrooieerde
biotechnologische uitvinding, toestemming van de octrooihouder van deze biotechnologische
uitvinding nodig zijn. Ook dit is een bestendiging van de huidige situatie.Voor plantenrassen bestaat een eigen vorm van intellectueel eigendomsrecht,
het kwekersrecht. Op grond van de Zaaizaad- en Plantgoedwet is het mogelijk
een Nederlands kwekersrecht te verkrijgen. Daarnaast bestaat op Europees niveau
de verordening (EG) nr. 2100/94 van de Raad van de Europese Unie van 27 juli
1994 inzake het communautaire kwekersrecht (PbEG L 227). Deze verordening
biedt de mogelijkheid een kwekersrecht te verkrijgen voor het hele grondgebied
van de Europese Unie. Ingevolge artikel 15, onderdeel c, van deze verordening
strekt het communautaire kwekersrecht zich niet uit tot handelingen met als
doel het kweken of ontdekken en ontwikkelen van nieuwe rassen. Voor deze handelingen
is derhalve geen toestemming van de kwekersrechthouder nodig. Dit laat onverlet
de mogelijkheid dat de kweker van nieuwe rassen wel toestemming nodig heeft
van een octrooihouder als hij gebruik maakt van een geoctrooieerde biotechnologische
uitvinding.Zoals de leden van de CDA-fractie echter reeds vermoeden zijn weliswaar
planten- en dierenrassen niet octrooieerbaar, maar zijn volgens de richtlijn
planten en dieren dat wel. In die zin is er dus een verandering, aangezien
thans op grond van artikel 3, onderdeel b, van de Rijksoctrooiwet 1995 wordt
uitgegaan van de niet-octrooieerbaarheid van planten en dieren, omdat wel
de werkwijze, maar niet het voortbrengsel van een uitvinding geoctrooieerd
kan worden. Deze wijziging is niet autonoom door de Nederlandse regering voorgesteld –
zij heeft zich integendeel daartegen verzet – maar is afkomstig uit
de richtlijn.De leden van de fractie van D66 vroegen naar de ervaringen van de ethische
toetsingscommissie met betrekking tot de beoordeling van experimenten die
mogelijk in strijd zijn met de openbare orde of de goede zeden.De dierexperimentencommissies, de Commissie biotechnologie bij dieren
en de Centrale Commissie mensgebonden onderzoek hebben (mede) tot taak een
ethische beoordeling te geven van de toepassing van biotechnologie bij dieren
respectievelijk bij mensen, met inbegrip van embryo's. De criteria die daarbij
worden gehanteerd, voorkomen dat er iets gebeurt dat in strijd is met de openbare
orde of de goede zeden. Er geldt een moratorium voor genetisch modificatie
van embryo's. Betrokkenen hebben afgesproken de komende jaren niet aan kiembaangentherapie
te beginnen (kamerstukken II 1998/99, 25 973, nr. 2). Wetenschappelijk onderzoek op het terrein van gentherapie dient
ingevolge het Besluit centrale beoordeling medisch-wetenschappelijk onderzoek
met mensen (Stb. 1999, 150) door de Centrale Commissie mensgebonden onderzoek
te worden getoetst. De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen naar de mening van de
regering over de vergaande juridisering die naar hun mening verbonden is aan
de toepassing van de gronden voor de uitsluiting van octrooiering. Ook wilden
zij weten hoe geoordeeld wordt over het feit dat ook octrooiverlenende instanties
interpretatieruimte hebben.Anders dan deze leden menen wij niet dat sprake is van een vergaande juridisering
op dit gebied. Het is al vele jaren gebruikelijk dat de rechter, daartoe verzocht,
uitspraak doet over het al dan niet rechtmatig verlenen van een octrooi en
daarbij de centrale begrippen van het octrooirecht uitlegt. De richtlijn brengt
op dit punt zeker geen sterkere juridisering, eerder een vermindering, doordat
een aantal octrooirechtelijke vragen met betrekking tot biotechnologie worden
geregeld. Wij denken bijvoorbeeld aan de principiële keuzen die de richtlijn
maakt ten aanzien van de octrooieerbaarheid van biotechnologische uitvindingen
als zodanig, de niet-octrooieerbaarheid van bepaalde, nader aangeduide onethische
uitvindingen, en de beschermingsomvang van een octrooi. Ook de interpretatieruimte
die octrooiverlenende instanties hebben zien wij niet als bezwaarlijk. Deze
interpretatieruimte hebben die instanties al vele jaren en juist omdat zij
bij uitstek deskundig zijn om octrooiaanvragen te beoordelen, achten wij het
eerder wenselijk dat zij als eerste de begrippen van het octrooirecht interpreteren
dan dat de wetgever of de rechter dat doet.5. Planten- en dierenrassen en landbouwersvoorrechtDe vraag van de leden van de PvdA-fractie met betrekking tot de praktische
betekenis van het uitsluiten van octrooi van een planten- of dierenras en
tot het Europese kwekersrecht is reeds behandeld bij een vergelijkbare vraag
van de leden van de CDA-fractie in de vorige paragraaf.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de gang van zaken rond de wijziging
van het Uitvoeringsreglement van het Europees Octrooiverdrag (EOV).In artikel 33, eerste lid, onder b, van het EOV is bepaald dat de Raad
van Bestuur bevoegd is de bepalingen van het Uitvoeringsreglement te wijzigen.
Ingevolge artikel 35, tweede lid, EOV is voor een dergelijke wijziging een
meerderheid van drievierden van de uitgebrachte stemmen vereist, waarbij onthoudingen
niet als stem gelden. Van de achttien aanwezige lidstaten stemden twaalf vóór
de aanpassing van het Uitvoeringsreglement, onthielden zich vijf lidstaten
van stemming, namelijk België, Denemarken, Monaco, Nederland en Spanje,
en stemde één, Frankrijk, tegen.Een beroepsmogelijkheid staat niet open tegen een dergelijk besluit. Als
men het Uitvoeringsreglement opnieuw wil wijzigen, dan moet men daarvoor weer
een meerderheid van drievierden van de stemmen zien te verkrijgen. Ook is
het mogelijk dat het EOV zelf gewijzigd wordt, maar ook voor verdragswijziging
is een meerderheid van drievierden van de uitgebrachte stemmen vereist.Bij de wijziging van het Uitvoeringsreglement van het EOV speelde dat
de grote meerderheid van de lidstaten elke twijfel wilde voorkomen dat het
EOV en het Uitvoeringsreglement wellicht anders zouden worden geïnterpreteerd
dan de richtlijn. Met name was hier de vraag aan de orde of een biotechnologische
wijziging van een plant of een dier automatisch ook een nieuw plantenras of
dierenras oplevert. De richtlijn gaat ervan uit dat dat niet het geval is.
De jurisprudentie van de «Board of Appeal» van het Europees Octrooibureau
was op dit punt niet eenduidig. Door ook op dit punt aan te sluiten bij de
richtlijn heeft de Raad van Bestuur van de Europese Octrooi Organisatie een
mogelijk verschil tussen de nationale systemen van octrooiering en het Europees
octrooisysteem weggehaald. Inmiddels heeft op 20 december 1999 de «Enlarged
Board of Appeal» (de hoogste instantie binnen het EOB wat
betreft de uitleg van het EOV) uitspraak gedaan inzake de toelaatbaarheid
van conclusies in een octrooi die wel plantenrassen omvatten, maar deze niet
identificeren (G0001/98, Transgenic plants/Novartis). Het betrof hier een
octrooiaanvrage voor een biotechnologische werkwijze met een breed toepassingsgebied
op planten, waarbij ook de volgens de werkwijze gemodificeerde planten werden
geclaimd. De Enlarged Board heeft uitgesproken dat conclusies in een octrooi
waarin specifieke plantenrassen niet individueel worden geclaimd toelaatbaar
zijn, ook al omvatten zij mogelijk meerdere plantenrassen. Deze uitspraak
is in lijn met de tekst van de richtlijn.Zoals hierboven aangegeven is de Raad van Bestuur bevoegd om zelfstandig
het EOV uit te werken in het Uitvoeringsreglement. Het gaat hier ook niet
om bepalingen waarbij van het EOV wordt afgeweken, maar om een nadere uitwerking
van verdragsbepalingen omtrent octrooieerbaarheid van bepaalde uitvindingen.
Wij delen dan ook niet de visie van de leden van de PvdA-fractie dat in dit
geval sprake is van een interpretatie die een fundamenteel ander licht werpt
op het EOV. Een wijziging van het Uitvoeringsreglement bij het Europees Octrooiverdrag
wordt niet voorgelegd aan de nationale parlementen van de landen die aangesloten
zijn bij het verdrag, omdat dat reglement een nadere interpretatie en uitwerking
betreft binnen het kader van de door de parlementen goedgekeurde verdragsbepalingen.
Er was wat ons betreft geen reden om in dit geval van de normale gang van
zaken af te wijken. Uiteraard worden wijzigingen van het EOV zelf wel aan
de parlementen van de lidstaten voorgelegd, omdat dergelijke verdragswijzigingen
moeten worden geratificeerd.De Raad van Bestuur van de Europese Octrooi Organisatie bestaat uit vertegenwoordigers
van de lidstaten en hun plaatsvervangers, waarbij elke lidstaat het recht
heeft een vertegenwoordiger en een plaatsvervanger te benoemen. Dezen zijn
gehouden binnen de, politiek vastgelegde, grenzen van het verdrag te blijven.
Wanneer een verdrag strijdig zou zijn met een ander internationaal verdrag,
kan dat alleen op politiek niveau worden opgelost door aanpassingen van één
der verdragen zelf. In het onderhavige geval was daarvan geen sprake; daar
is slechts de uitleg van het EOV zodanig uitgewerkt dat de toe te passen regels
eenduidig zijn geworden.Overleg met Noorwegen en Italië over de wijziging van het Uitvoeringsreglement
is niet zinvol, aangezien, zoals hierboven al is opgemerkt, meer dan drievierden
van de lidstaten die een stem hebben uitgebracht juist prijs stelden op de
voorliggende aanpassing, terwijl verder Noorwegen geen verdragspartij is bij
het EOV en Italië vóór de aanpassing van het Uitvoeringsreglement
heeft gestemd. Bij het TRIPs-Verdrag is een aanpassing niet aan de orde, omdat
in dat verdrag minimumvereisten zijn neergelegd inzake de bescherming van
intellectuele eigendomsrechten, zonder het materiële octrooirecht nader
uit te werken. Het TRIPs-Verdrag kan verder alleen door een wijzigingsverdrag
worden aangepast. Er is geen orgaan dat, net als de Raad van Bestuur van de
Europese Octrooi Organisatie, een Uitvoeringsreglement kan vaststellen om
een interpretatie te geven van het TRIPs-Verdrag.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe het feit dat Nederland de enige
lidstaat is waarin een octrooi voor een biotechnologische uitvinding zich
niet kan uitstrekken over het voortbrengsel van de uitvinding zich verhoudt
tot het feit dat de Franse wet een regeling kent ten aanzien van de niet-octrooieerbaarheid
van bepaalde biotechnologische uitvindingen.Het gaat om twee verschillende zaken. De Franse wet regelt dat bepaalde
biotechnologische uitvindingen niet geoctrooieerd kunnen worden, maar als
een octrooi verleend is voor de overige biotechnologische uitvindingen, kan
het octrooi zich uitstrekken over de werkwijze, het voortbrengsel of een combinatie
daarvan. Dit is geheel in overeenstemming met de richtlijn. Op
het laatste punt, de reikwijdte van het octrooi, is er een verschil tussen
de richtlijn en de Nederlandse wet, omdat deze wet octrooiering van biotechnologische
uitvindingen beperkt tot octrooiering van de werkwijze.Voorts vroegen de leden van de PvdA-fractie naar de betekenis van octrooien
ten aanzien van «het gebruik van» menselijke embryo's.Zoals duidelijk uit de voorgestelde artikelen 5, eerste lid, onder b,
ROW en 3, eerste lid, onder b, ROW95 blijkt, is het onmogelijk het menselijk
lichaam te octrooieren. Die uitsluiting strekt zich uit tot het menselijk
lichaam «in de verschillende stadia van zijn vorming en zijn ontwikkeling»,
zodat embryo's ook niet octrooieerbaar zijn. Wel zijn in beginsel innovatieve
werkwijzen octrooieerbaar waarbij embryo's worden gebruikt, zoals deze leden
reeds veronderstelden. In beginsel, want de voorgestelde artikelen 5, tweede
lid, onder c, ROW en 3, tweede lid, onder c, ROW95 bepalen uitdrukkelijk dat
uitvindingen waarbij menselijke embryo's voor industriële of commerciële
doeleinden worden gebruikt, niet octrooieerbaar zijn vanwege strijd met de
openbare orde of de goede zeden. Bovendien moet voor de octrooieerbaarheid
van uitvindingen waarbij gebruik wordt gemaakt van menselijke embryo's voor
andere doeleinden, bezien worden of voldaan is aan de overige vereisten voor
octrooieerbaarheid. Dan geldt echter artikel 7, tweede lid, ROW95 dat bepaalt
dat therapeutische en diagnostische methoden niet kunnen worden aangemerkt
als uitvindingen en uit dien hoofde niet octrooieerbaar zijn. Met andere woorden,
ook uitvindingen waar embryo's worden gebruikt voor therapeutische of diagnostische
doeleinden zijn niet octrooieerbaar. Gelet op dit samenstel van bepalingen
waarbij embryo's als zodanig niet octrooieerbaar zijn, werkwijzen waarbij
embryo's commercieel of industrieel worden toegepast niet octrooieerbaar zijn
vanwege strijd met de goede zeden, en werkwijzen waarbij embryo's voor een
therapeutisch of diagnostisch doel worden toegepast niet octrooieerbaar zijn
omdat het daar niet om uitvindingen gaat, is er feitelijk geen enkele mogelijkheid
van octrooiering van embryo's of octrooiering van het gebruik van embryo's.De leden van de PvdA-fractie vroegen verder of het tweede deel van overweging
42 van de preambule van de richtlijn aangeeft dat slechts de uitvinding of
werkwijze octrooieerbaar is en niet het embryo en gameet waarin de werkwijze
is toegepast.Met het tweede deel van overweging 42 is niet bedoeld dat slechts de werkwijze
en niet het voortbrengsel octrooieerbaar is. Het gaat daar alleen om de mogelijkheid
(niet de plicht!) om desgewenst te bepalen dat uitvindingen met een therapeutisch
of diagnostisch doel octrooieerbaar zijn. Zoals hierboven is uiteengezet bepaalt
artikel 7, tweede lid, echter dat dergelijke werkwijzen niet kunnen worden
aangemerkt als uitvindingen en dus niet octrooieerbaar zijn. Het tweede deel
van overweging 42 heeft wat dat betreft niets te maken met de vraag of alleen
de werkwijze of ook het voortbrengsel geoctrooieerd kan worden. Daarvoor gelden
de artikelen 8 en volgende van de richtlijn.De leden van de PvdA-fractie wilden weten welke criteria zullen worden
aangelegd bij een evaluatie van de richtlijn, alsmede hoe en wanneer de lidstaten
worden betrokken bij een dergelijke evaluatie.Overeenkomstig artikel 16 van de richtlijn worden verschillende verslagen
gemaakt over de uitvoering van de richtlijn, namelijk jaarlijks over de ontwikkeling
en de implicaties van het octrooirecht op het gebied van de bio- en gentechnologie
en vijfjaarlijks over de moeilijkheden die zijn ontstaan als gevolg van de
relatie tussen de uitvoering van de richtlijn en de internationale mensenrechtenverdragen.
Ook wordt nog een verslag gemaakt twee jaar na inwerkingtreding van de richtlijn
over de gevolgen van het niet of met vertraging verschijnen van publicaties
met een voor octrooiering in aanmerking komende inhoud op het
gebied van het fundamenteel gentechnisch onderzoek. Deze evaluaties betreffen
dus niet de gehele richtlijn, maar slechts aspecten daarvan.Er zijn geen criteria vastgesteld die bij de evaluaties worden gehanteerd.
Het is een eigen afweging door de Commissie of de inhoud van de evaluatieverslagen
haar aanleiding geeft de richtlijn aan te passen. Gezien de korte tijd dat
de richtlijn bestaat, heeft dat geval zich nog niet voorgedaan. De evaluaties
worden opgesteld door de Commissie, die rapporteert aan het Europees Parlement
en de Raad van de Europese Unie. Via de Raad worden de lidstaten bij de evaluaties
betrokken.De leden van de fractie van D66 vroegen op welke wijze wordt omgegaan
met het kwekersrecht in relatie tot het landbouwersvoorrecht.De Zaaizaad- en Plantgoedwet en de eerder genoemde verordening (EG) nr.
2100/94 kennen bepalingen over het landbouwersvoorrecht. Deze bepalingen zijn
gebaseerd op het Internationaal Verdrag tot Bescherming van Kweekprodukten
(Trb. 1992, 152), zoals laatstelijk gewijzigd in 1991. Uitgangspunt van het
landbouwersvoorrecht is dat, binnen de ruimte die de wet hiervoor biedt, de
kwekers en de gebruikers van zaaizaad en pootgoed van een aantal gewassen
onderling tot overeenstemming komen over de mogelijkheid om een deel van de
oogst op het eigen bedrijf te gebruiken als uitgangsmateriaal voor het volgende
seizoen. Bij de overeenkomst kan een vergoeding voor de kwekers voor dit gebruik
worden afgesproken. In verschillende landen wordt op verschillende wijze met
deze mogelijkheid omgegaan door de kwekers en de telers. Ons hebben geen signalen
bereikt dat deze overeenkomst in Nederland leidt tot een onevenredig groot
voordeel voor de kwekers.De Staatssecretaris van Economische Zaken,G. YbemaDe Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,G. H. Faber 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26568-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl