Jaarverslagen over het jaar 2002; Rapport bij het jaarverslag 2002 van de Nationale Schuld (IXA)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28880, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-05-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28880 nr. 19

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSAMENVATTINGInleidingNationale SchuldBedragen x € 1000 StelselwijzigingJaarverslag en saldibalansBedrijfsvoeringBeleidsinformatieReactie van de minister1 INLEIDING1.1 Waarom dit rapport?1.2 Hoe is het onderzoek uitgevoerd?1.3 Hoe oordeelt de Algemene Rekenkamer?1.3.1 Wettelijke criteria1.3.2 Waarover oordeelt de Algemene Rekenkamer?Jaarverslag en saldibalansBeleidsinformatieBedrijfsvoering1.4 Leeswijzer2 OORDEEL JAARVERSLAG EN SALDIBALANS2.1 Inleiding2.2 Het jaarverslag en VBTB2.3 Financiële informatie2.3.1 Inleiding2.3.2 Oordeel2.3.3 Rapportering per (niet) beleidsartikelVerantwoordingsstaatOverzicht 1 Bedragen van de verantwoordingsstaat 2002,
Nationale Schuld (x € 1 miljoen) Financiële toelichting bij de verantwoordingsstaat2.4 Beleidsinformatie2.4.1 Inleiding2.4.2 Oordeel2.5 Mededeling over de bedrijfsvoering2.5.1 Inleiding2.5.2 Oordeel2.6 Saldibalans met toelichting2.6.1 Inleiding2.6.2 OordeelOverzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
2002, Nationale Schuld (bedragen x € 1 miljoen) 3 BEDRIJFSVOERING3.1 Inleiding3.2 Ontwikkelingen in de mededeling bedrijfsvoering3.3 Departementale accountantscontrole3.3.1 Inleiding3.3.2 Financiële informatie en bedrijfsvoering3.3.3 Niet-financiële informatie3.3.3.1 Totstandkoming van informatie3.3.3.2 Kwaliteit informatie3.4 Financieel beheer, materieelbeheer en administraties3.4.1 Inleiding3.4.2 Conclusie4 BELEIDSINFORMATIE4.1 Inleiding4.2 Gehanteerde normenBeoordelingskader Beleidsinformatie 4.3 Kwaliteit van de beleidsinformatie4.4 Totstandkoming beleidsinformatie4.5 Conclusies en aanbevelingen5 REACTIE MINISTER
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28880Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 880Jaarverslagen over het jaar 2002nr. 19RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2002 VAN DE NATIONALE SCHULD (IXA)Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 21 mei 2003Hierbij bieden wij u aan het op 7 mei 2003 door ons vastgestelde «Rapport
bij het Jaarverslag 2002 van de Nationale Schuld (IXA)».Algemene Rekenkamerdrs. Saskia J. Stuiveling,presidentJhr. mr. W.M. de Brauw,secretaris INHOUD SAMENVATTING5   1INLEIDING81.1Waarom dit rapport?8 1.2Hoe is het onderzoek uitgevoerd?8 1.3Hoe oordeelt de Algemene Rekenkamer?81.3.1Wettelijke criteria8 1.3.2Waarover oordeelt de Algemene
Rekenkamer?9 1.4Leeswijzer10   2OORDEEL JAARVERSLAG EN SALDIBALANS112.1Inleiding11 2.2Het jaarverslag en VBTB112.3Financiële informatie11 2.3.1Inleiding112.3.2Oordeel11 2.3.3Rapportering per (niet) beleidsartikel12 2.4Beleidsinformatie122.4.1Inleiding12 2.4.2Oordeel122.5Mededeling over de bedrijfsvoering122.5.1Inleiding12 2.5.2Oordeel132.6Saldibalans met toelichting132.6.1Inleiding13 2.6.2Oordeel13   3BEDRIJFSVOERING143.1Inleiding14 3.2Ontwikkelingen in de mededeling
bedrijfsvoering14 3.3Departementale accountantscontrole14 3.3.1Inleiding143.3.2Financiële informatie en
bedrijfsvoering153.3.3Niet-financiële informatie15 3.4Financieel beheer, materieelbeheer
en administraties163.4.1Inleiding16 3.4.2Conclusie16   4BELEIDSINFORMATIE174.1Inleiding17 4.2Gehanteerde normen184.3Kwaliteit van de beleidsinformatie184.4Totstandkoming beleidsinformatie19 4.5Conclusies en aanbevelingen19   5REACTIE MINISTER20SAMENVATTINGInleidingIn dit rapport vindt u de resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
over het begrotingsjaar 2002 van de Algemene Rekenkamer. Het rapport bevat
onder meer het oordeel van de Algemene Rekenkamer over het jaarverslag en
de saldibalans van de Nationale Schuld.De Staten-Generaal kunnen dit rapport gebruiken bij de beoordeling van
het jaarverslag van de minister.Dit jaar hebben alle ministeries een verantwoording nieuwe stijl opgesteld:
het jaarverslag. In het jaarverslag wordt beoogd de relatie tussen beleidsdoelstellingen,
prestaties en middelen in samenhang te presenteren. Behalve voor financiële
informatie is er in het jaarverslag aandacht voor beleidsinformatie en bedrijfsvoeringsinformatie –
de zogeheten niet-financiële informatie.Nationale SchuldDe minister van Financiën is verantwoordelijk voor het schuld- en
finan- cieringsbeleid van de Staat, het beheer en de administratie van staatsleningen
en het centrale kasbeheer. Voorts is de minister van Financiën belast
met het opstellen van de begroting en het jaarverslag en de bedrijfsvoering
van de Nationale Schuld. Deze taken worden uitgevoerd door het Agentschap
van het Ministerie van Financiën. Het centrale kasbeheer is in handen
van de directie Financiële Markten.Met betrekking tot de Nationale Schuld hebben wij onderzoek gedaan naar:• de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten zoals deze zijn opgenomen in de verantwoordingsstaat
2002;• de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van de posten in de
saldibalans 2002;• het financieel en materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
en• de totstandkoming en de kwaliteit van de bedrijfsvoerings- en de
beleidsinformatie die is opgenomen in het Jaarverslag 2002.Bedragen x € 1000 VerplichtingenUitgavenOntvangsten€ 42 660 243€ 42 660 243€ 46 979 955De belangrijkste geldstromen zijn:• de uitgaven voor de aflossing van de vaste schuld ad € 25,4
miljard en• de ontvangsten in verband met de uitgifte van vaste schuld ad € 23
miljard.StelselwijzigingMet ingang van de het begrotingsjaar 2002 worden, op grond van artikel
7 van de Comptabiliteitswet 2001 (CW2001), de rente-uitgaven en -ontvangsten
van de Nationale Schuld begroot en verantwoord op transactiebasis in plaats
van op kasbasis. Daarnaast worden met ingang van 2002 alle uitgiftes
en aflossingen van leningen met een oorspronkelijke looptijd langer dan één
jaar verantwoord als uitgaven en aflossingen op de begroting van de Nationale
Schuld. Verder worden als uitgaven of ontvangst verantwoord de netto-toename
of -afname van het totaalbedrag aan uitstaande kortlopende financieringsinstrumenten
(vlottende schuld).Tenslotte worden, op grond van CW2001, met ingang van 2002 de geldstromen
die samenhangen met het geïntegreerd middelenbeheer verantwoord op het
beleidsartikel «Kasbeheer».De effecten van deze stelselwijziging zijn verwerkt in de begroting en
de jaarrekening over het begrotingsjaar 2002.Voor het beleidsartikel «Financiering staatsschuld» betekent
dit dat het netto-effect ad € 1,9 miljard als ontvangst is verantwoord
op een hiervoor speciaal gecreëerd artikelonderdeel «stelselwijziging».
Het gaat hierbij louter om een boekhoudkundige mutatie en niet om werkelijke
ontvangsten in 2002. Voor het beleidsartikel «Kasbeheer» is in
verband met het geïntegreerd middelenbeheer per saldo een bedrag van € 8,4
miljard overgenomen uit de administratie van het Rijksbegrotingsinformatiecentrum.
Ook deze (louter boekhoudkundige) mutatie is als ontvangst verantwoord op
een speciaal daarvoor in het leven geroepen artikelonderdeel «stelselwijziging».Jaarverslag en saldibalansDe Algemene Rekenkamer is positief over de financiële informatie
in het Jaarverslag over 2002 en de saldibalans per 31 december 2002 van de
Nationale Schuld. Het oordeel is gepreciseerd in hoofdstuk 2 van dit rapport.
Dit oordeel geeft zij onder het formele voorbehoud dat de Staten-Generaal
de bijbehorende slotwetten vaststellen.De Algemene Rekenkamer concludeert, mede op basis van de werkzaamheden
van de Auditdienst Financiën en het door haar uitgevoerde verdiepingsonderzoek
naar twee prestatiegegevens, dat het jaarverslag voldoet aan de verslaggevingseisen
en dat de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie (mededeling bedrijfsvoering)
op deugdelijke wijze tot stand zijn gekomen.Voorts is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat de financiële infor-
matie in het Jaarverslag over 2002 van de Nationale Schuld voldoet aan de
gestelde eisen en dat ook de saldibalans en de toelichting bij de saldibalans
voldoen aan de eisen.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
in 2002 voldeden aan de daaraan gestelde eisen.BeleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer heeft een positief beeld van het jaarverslag. Zo
is de toegankelijkheid en begrijpelijk van het jaarverslag goed, hetgeen wordt
ondersteund door een leeswijzer en een begrippenlijst. Ook geeft het hoofdstuk
beleidsprioriteiten een duidelijk beeld op hoofdlijnen van hetgeen er is bereikt
en van de verrichte activiteiten en prestaties, waar- mee invulling gegeven
wordt aan de zogenoemde HHH-vragen (Hebben ministeries bereikt wat ze zich
hadden voorgenomen? Hebben ze gedaan wat ze wilden doen? en Heeft het het
gekost wat het volgens de begroting mocht kosten?). In het jaarverslag
wordt overigens geen melding gemaakt van de mate van betrouwbaarheid van de
prestatiegegevens in het jaarverslag. Uit het door de Algemene Rekenkamer
uitgevoerde verdiepingsonderzoek naar de prestatiegegevens bij het artikel«Kasbeheer»
bleek dat de prestatiegegevens voldoen aan de eisen en op een deugdelijke
wijze tot stand zijn gekomen.Reactie van de ministerDe minister zag in het rapport geen aanleiding om te reageren. 1 INLEIDING1.1 Waarom dit rapport?Dit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
over het begrotingsjaar 2002 dat de Algemene Rekenkamer heeft uitgevoerd bij
de Nationale Schuld. Dit rapport kunnen de Staten-Generaal gebruiken bij hun
beoordeling van het jaarverslag van de minister.De Algemene Rekenkamer onderzoekt jaarlijks bij ieder departement de volgende
onderdelen (CW 2001, art. 58 en 82):• het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;• de voor dat beheer bijgehouden administraties;• de financiële informatie in het jaarverslag;• de departementale saldibalans;• de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en
de bedrijfsvoering;• de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.1.2 Hoe is het onderzoek uitgevoerd?De Algemene Rekenkamer richt haar onderzoek zo in, dat zij per begrotingsartikel
en per balanspost de belangrijke fouten en onzekerheden kan ontdekken. Dit
doet zij omdat de Staten-Generaal ook per begrotingsartikel goedkeuring verlenen
aan de minister.De Algemene Rekenkamer geeft een oordeel «met redelijke zekerheid»
omdat ze niet elke geldstroom tot in detail onderzoekt. Zij hanteert een werkwijze
die is gebaseerd op risicoanalyse. Dit betekent dat de Algemene Rekenkamer
gericht onderzoek doet naar die onderdelen, processen of geldstromen waar
zij voorafgaand aan het onderzoek, essentiële risico's identificeert.
Daarbij maakt zij uit doelmatigheidsoverwegingen zoveel mogelijk gebruik van
de werkzaamheden van de departementale audit- dienst. Deze legt de resultaten
van de controle jaarlijks vast in een rapport aan de minister. Dit rapport
bevat daarnaast een accountantsverklaring over de financiële informatie
in het jaarverslag en de saldibalans. Biedt de controle van de accountantsdienst
voldoende zekerheid, dan neemt de Algemene Rekenkamer de bevindingen over
voor haar eigen oordeelsvorming. Om te onderzoeken of de controle van de departementale
auditdienst voldoende zekerheid biedt, voert de Algemene Rekenkamer reviews
uit. Dat wil zeggen dat zij de kwaliteit van de departementale accountantscontrole
toetst aan de hand van een uitgebreid normenkader. Dit normenkader is mede
gebaseerd op de internationaal aanvaarde richtlijnen voor accountantscontrole.1.3 Hoe oordeelt de Algemene Rekenkamer?1.3.1 Wettelijke criteriaVolgens de Comptabiliteitswet (CW) 2001 (artikel 82) moet de Algemene
Rekenkamer onderzoeken of het jaarverslag voldoet
aan de volgende eisen:• Het is opgesteld volgens de verslaggevingsvoorschriften inzake
de financiële informatie;• De verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, en (voor zover van
toepassing) de baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten en balansposten zijn rechtmatig, dat wil zeggen: ze zijn tot stand gekomen
in overeenstemming met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen;• De financiële informatie is deugdelijk weergegeven;• De informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (ook
wel niet-financiële informatie) is op een deugdelijke wijze tot stand
gekomen;• De informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (ook
wel niet-financiële informatie) voldoet aan de daaraan te stellen kwaliteitsnormen.Voorts moet de Algemene Rekenkamer onderzoeken of de saldibalans voldoet aan de volgende eisen:• De erin opgenomen informatie is deugdelijk weergegeven;• De balansposten zijn rechtmatig tot stand gekomen.Daarnaast moet de Algemene Rekenkamer onderzoeken of het financieel beheer, het materieelbeheer en de voor dat beheer bijgehouden administraties voldoen aan de eisen van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid
(CW 2001, art. 82).Er is een verschil tussen de controletaak van de Algemene Rekenkamer en
die van de departementale auditdienst. De Algemene Rekenkamer heeft tot taak
te beoordelen of de in het jaarverslag opgenomen informatie over beleid en
de bedrijfsvoering voldoet aan de daaraan te stellen kwaliteitsnormen. De
auditdienst hoeft dit niet te doen.1.3.2 Waarover oordeelt de Algemene Rekenkamer?Jaarverslag en saldibalansIn 2002 is er voor het eerst sprake van een volledig VBTB-jaarverslag.
De informatie in het jaarverslag wordt door de Algemene Rekenkamer gecontroleerd
op grond van de Comptabiliteitswet 2001. Dit kan als volgt worden weergegeven. Jaarverslag ControleOordeelFinanciële informatie   Verantwoordingsstaat VolledigJaSaldibalans VolledigJa Niet financiële informatie   Mededeling over de bedrijfsvoeringFinancieel beheerVolledigJa  MaterieelbeheerVolledigJa Overige elementen bedrijfsvoeringBeperktNeeBeleidsinformatieVerslaggevingseisenVolledigJa KwaliteitsnormenBeperktNeeDe normen voor de kwaliteit van de financiële informatie zijn volledig
uitgekristalliseerd. Deze normen zijn onder andere afkomstig uit de Comptabiliteitswet
2001, de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003 en de Regeling departementale begrotingsadministratie.
De Algemene Rekenkamer onderzoekt deze informatie reeds jaren en verbindt
daaraan een oordeel.Het oordeel van de Algemene Rekenkamer over de mededeling over de bedrijfsvoering
is beperkt tot de kwaliteit van de informatie over het financieel beheer en
het materieelbeheer. De kwaliteit van de mededeling is getoetst aan de huidige
eisen die hiervoor zijn geformuleerd. In 2005 zal een volledig normenkader
voor deze informatie gereed zijn. BeleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer kan dit jaar nog niet tot een volledig oordeel
komen over de totstandkoming van de beleidsinformatie in het jaarverslag en
over de kwaliteit van die informatie. Wel heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht
of de beleidsinformatie in het jaarverslag is opgesteld volgens de verslaggevingseisen.
Ze heeft echter geen onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de beleidsinformatie. Slechts het deeloordeel van de Algemene
Rekenkamer over de «conformiteit aan de wettelijke regels» maakt
deel uit van haar oordeel over het jaarverslag.BedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer geeft een oordeel over het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties van het ministerie.Voor deze onderdelen stelt de Algemene Rekenkamer tevens vast hoe de informatie
hierover tot stand is gekomen. Ook beoordeelt de Algemene Rekenkamer of het
ministerie voldoende rekening heeft gehouden met deze uitkomsten voor de mededeling
over de bedrijfsvoering. De gehan- teerde normen zijn gebaseerd op de normen
die zijn uitgewerkt in de Baseline financieel en materieelbeheer en het Referentiekader Mededeling Bedrijfsvoering.Eind 2004 moet volledig aan de normen in het referentiekader zijn voldaan.1.4 LeeswijzerDit rapport bij het jaarverslag van de Nationale Schuld omvat, behalve
de samenvatting en inleiding, vier hoofdstukken: Oordeel jaarverslag en saldibalans
(hoofdstuk 2), Bedrijfsvoering (hoofdstuk 3) en Beleidsinformatie (hoofdstuk
4).Hoofdstuk 2 «Oordeel jaarverslag en saldibalans» beschrijft
het oordeel van de Algemene Rekenkamer over het jaarverslag en de saldibalans
van de Nationale Schuld. Behalve het totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer,
worden alle fouten en onzekerheden in de verplichtingen, uitgaven, ontvangsten
en de saldibalansposten die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden
weergegeven.In hoofdstuk 3 «Bedrijfsvoering» ligt de nadruk op de uitkomsten
van het onderzoek naar de accountantscontrole, het financieel beheer en mate-
rieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties. Daarnaast wordt een
beschrijving gegeven van de ontwikkelingen ten aanzien van de totstandkoming
van de informatie over de bedrijfsvoering en de mededeling over de bedrijfsvoering
in het jaarverslag van de Nationale Schuld.Hoofdstuk 4 «Beleidsinformatie» beschrijft het onderzoek van
de Algemene Rekenkamer naar de totstandkoming van de informatie over het gevoerde
beleid in het jaarverslag van de Nationale Schuld over begrotingsartikel 2
«Kasbeheer». De Algemene Rekenkamer heeft verkennend onderzoek
gedaan om een stimulerende rol te vervullen bij de ontwikkeling en toepassing
van normen voor beleidsinformatie. 2 OORDEEL JAARVERSLAG EN SALDIBALANS2.1 InleidingIn dit hoofdstuk doet de Algemene Rekenkamer verslag van haar bevin- dingen
en geeft zij haar oordeel over het jaarverslag en de saldibalans van de Nationale
Schuld.Dit jaar hebben ministeries voor het eerst een jaarverslag opgesteld volgens
de nieuwe wijze van verantwoorden die in 1999 is ingezet met de regeringsnota Van beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB).
Naast financiële informatie, is er nu ook beleidsinformatie en bedrijfsvoeringsinformatie
in het jaarverslag opgenomen.2.2 Het jaarverslag en VBTBDe Algemene Rekenkamer heeft een positief beeld van het jaarverslag van
de Nationale Schuld. De leesbaarheid van de toelichting is over het alge-
meen goed en wordt ondersteund door een leeswijzer en een begrippenlijst.
Het hoofdstuk over de beleidsprioriteiten geeft een duidelijk beeld (in VBTB-termen)
van de bereikte resultaten op hoofdlijnen en de verschillen tussen raming
en realisatie. Ook zijn voor alle beleidsprioriteiten beleidsconclusies geformuleerd.Met ingang van het begrotingsjaar 2002 stellen ministeries een jaarverslag
op. Het is het eerste jaar waarin ze hun verantwoording geheel conform VBTB
moeten opstellen. De Algemene Rekenkamer is verheugd over deze mijlpaal, maar
plaatst nog wel een belangrijke kanttekening. Zij is van mening dat de gekozen
splitsing van de financiële en niet-financiële informatie zoals
uitgewerkt en vastgelegd in de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003, niet bijdraagt
aan een goed beeld van de samenhang tussen beleid, prestaties en middelen.
Het afbakenen van de financiële informatie voor de accountantscontrole
lijkt hiermee voorrang te hebben gekregen boven de belangrijkste VBTB-doelstelling.2.3 Financiële informatie2.3.1 InleidingTot de financiële informatie worden gerekend alle verplichtingen,
uitga- ven, ontvangsten, baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten,
balansposten en de toelichting daarbij (artikel 58 CW 2001). De Algemene Rekenkamer
heeft onderzocht of deze financiële informatie is opgesteld volgens de
verslaggevingsvoorschriften, en of de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
rechtmatig tot stand zijn gekomen en deugdelijk zijn weergegeven.Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer is zodanig ingericht dat belangrijke
fouten en onzekerheden per begrotingsartikel met redelijke zekerheid worden
ontdekt en gerapporteerd. De Algemene Rekenkamer onderzoekt dus niet elke
verplichting, uitgave en ontvangst. Zij doet eigen onderzoek en maakt gebruik
van de uitkomsten van de departementale accountantscontrole (zie ook hoofdstuk
3.3).2.3.2 OordeelOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat de financiële informatie in het Jaarverslag over 2002 van
de Nationale Schuld voldoet aan de gestelde eisen.2.3.3 Rapportering per (niet) beleidsartikelVerantwoordingsstaatOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de verantwoordingsstaat
2002 van de Nationale Schuld is samengesteld.Overzicht 1 Bedragen van de verantwoordingsstaat 2002,
Nationale Schuld (x € 1 miljoen)  Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal42 660,242 660,246 980,0Belangrijke fouten/onzekerheden000Onvolledigheden0001 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal € 2443,6
miljoen respectievelijk € 2443,6 miljoen aan overschrijdingen. Indien
de Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties,
zal de Algemene Rekenkamer haar oordeel op dit punt moeten herzien.Financiële toelichting bij de verantwoordingsstaatDe Algemene Rekenkamer heeft geen onvolkomenheden geconstateerd met betrekking
tot de deugdelijke weergave en/of het voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften
van de financiële informatie die in de toelich- ting bij de verantwoordingsstaat
is opgenomen.2.4 Beleidsinformatie2.4.1 InleidingHet Ministerie van Financiën definieert beleidsinformatie in het
jaarverslag als: «de gestructureerde en nader toegelichte gegevens over
de doelstellingen van beleid, de beoogde of gerealiseerde effecten van beleid
en de daartoe te leveren en/of geleverde prestaties.» De Algemene Rekenkamer
heeft onderzocht of de beleidsinformatie in het departementale jaarverslag
voldoet aan de verslaggevingseisen, zoals vastgelegd in de Rijksbegrotingsvoorschriften
2003. Deze eis valt onder wat de Algemene Rekenkamer beschouwt als één
van de hoofdnormen voor beleidsinformatie, te weten: conformiteit aan wettelijke
regels.2.4.2 OordeelDe Algemene Rekenkamer constateert dat de (niet-financiële) beleidsinformatie
in het jaarverslag van de Nationale Schuld voldoet aan de verslaggevingseisen.2.5 Mededeling over de bedrijfsvoering2.5.1 InleidingHet Ministerie van Financiën heeft in het jaarverslag van de Nationale
Schuld een zogeheten «mededeling over de bedrijfsvoering» opgenomen.
De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de mededeling voldoet aan de eisen
en of deze op deugdelijke wijze tot stand is gekomen. 2.5.2 OordeelOp grond van haar bevindingen komt de Algemene Rekenkamer tot het oordeel
dat de bedrijfsvoeringsinformatie (mededeling bedrijfsvoering) voldoet aan
de daaraan te stellen eisen en op deugdelijke wijze tot stand is gekomen.2.6 Saldibalans met toelichting2.6.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de saldibalans 2002 met bijbehorende
toelichting voldoet aan de volgende eisen:• Het is opgesteld volgens de verslaggevingsvoorschriften;• De erin opgenomen informatie geeft de op het jaareinde openstaande
posten, zoals deze uit de administratie blijken, deugdelijk weer;• De erin opgenomen balansposten zijn rechtmatig tot stand gekomen.2.6.2 OordeelDe saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoen aan de eisen.Overzicht 2 laat de totaalbedragen zien waaruit de saldibalans 2002 van
de Nationale Schuld is opgebouwd.Jaarlijks beoordeelt de Algemene Rekenkamer de bedragen op de saldibalans,
met uitzondering van:• Uitgaven en ontvangsten: de Algemene Rekenkamer heeft deze al beoordeeld
bij het onderzoek van de rekeningen. De Algemene Rekenkamer heeft alleen de
aansluiting tussen de totalen van de rekening met de saldibalans vastgesteld;• De bedragen die op tegenrekeningen staan; deze hebben geen inhoudelijke
waarde.Daarnaast zijn de totalen opgenomen van bedragen die onrechtmatig zijn,
niet deugdelijk zijn weergegeven, of waarover onzekerheid over de rechtmatigheid
of de deugdelijke weergave bestaat.Overzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
2002, Nationale Schuld (bedragen x € 1 miljoen)  DebetCreditTotaal269 084,6269 084,6 –/– uitgaven respectievelijk ontvangsten en tegenrekeningen247 807,053 552,4Beoordeeld21 277,6215 532,2 Belangrijke fouten/onzekerheden00 Onvolledigheden003 BEDRIJFSVOERING3.1 InleidingDe bedrijfsvoering van een ministerie is de sturing en beheersing van
bedrijfsprocessen binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen
realiseren. Het betreft sturing en beheersing van zowel primaire processen
als van de processen die hiervoor faciliterend zijn.In dit hoofdstuk maakt de Algemene Rekenkamer binnen de bedrijfsvoering
onderscheid naar de volgende onderwerpen:• de ontwikkelingen met betrekking tot de mededeling over de bedrijfsvoering;• de controle van de departementale auditdienst;• het financieel beheer en materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties (inclusief de betekenis van bevindingen voor de mededeling
bedrijfsvoering).3.2 Ontwikkelingen in de mededeling bedrijfsvoeringDe mededeling over de bedrijfsvoering dient in 2002 minimaal betrekking
te hebben op het financieel beheer, het materieelbeheer en de voor dat beheer
bijgehouden administraties. De bedrijfsvoering van een ministerie omvat meer
dan alleen het financieel beheer, het materieelbeheer en de voor dat beheer
bijgehouden administraties, namelijk de sturing en beheersing van zowel primaire
processen als van de processen die hiervoor faciliterend zijn. De normen waar
de mededeling over de bedrijfsvoering uiteindelijk aan moet voldoen, zijn
neergelegd in het referentiekader voor de bedrijfsvoering. Over het verslagjaar
2004 dient het ministerie te voldoen aan deze normen.De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht aan welke onderdelen van de bedrijfsvoering
het ministerie aandacht moet besteden, wil het de gewenste eindsituatie in
2004 kunnen bereiken. Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer
van mening dat het Ministerie van Financiën in staat moet zijn om in
2005 een bedrijfsvoeringsmededeling af te geven die voldoet aan de normen
uit het referentiekader bedrijfsvoering. Via een daartoe ingestelde bedrijfsvoeringsmonitor
die is ingebed in de planning- en controlcyclus, besteedt het ministerie voldoende
aandacht aan alle onderdelen van de bedrijfsvoering. Het Ministerie van Financiën
geeft aan dat de mededeling over de bedrijfsvoering bij de Nationale Schuld
in 2002 reeds betrekking heeft op alle aspecten van de bedrijfsvoering. 3.3 Departementale accountantscontrole3.3.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer maakt bij haar onderzoek naar de bedrijfsvoering
van het ministerie zoveel mogelijk gebruik van de controle van de departementale
auditdienst. Deze brengt immers een intern accountantsrapport met een accountantsverklaring
uit over de financiële informatie in het jaarverslag van het ministerie.
Biedt die controle voldoende zekerheid, dan neemt de Algemene Rekenkamer de
bevindingen over.Om vast te stellen of zij gebruik kan maken van de werkzaamheden van de
departementale auditdienst, heeft de Algemene Rekenkamer een review uitgevoerd
op de accountantscontrole. Dat wil zeggen dat zij de kwaliteit van
de departementale accountantscontrole toetst aan de hand van een uitgebreid
normenkader. Dit normenkader is mede gebaseerd op de internationaal aanvaarde
richtlijnen voor accountantscontrole. De review was gericht op de volgende
onderdelen:• financiële informatie in Jaarverslag 2002;• de saldibalans en toelichting;• het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties;• de totstandkoming van de beleidsinformatie;• de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie.3.3.2 Financiële informatie en bedrijfsvoeringDe Auditdienst Financiën (AdF) heeft een goedkeurende accountantsverklaring
afgegeven bij het jaarverslag van de Nationale Schuld over het begrotingsjaar
2002. De AdF heeft de volgende onderdelen in haar controle betrokken: de financiële
informatie in het Jaarverslag 2002, de saldibalans en de toelichting daarop.De Algemene Rekenkamer heeft in deze controle geen onvolkomenheden aangetroffen.De auditdienst heeft daarnaast het financieel beheer, materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties onderzocht. De Algemene Rekenkamer
heeft in deze controle eveneens geen onvolkomenheden aangetroffen.Op basis van haar review stelt de Algemene Rekenkamer vast dat de accountantscontrole
voldoende basis vormt voor haar oordeelsvorming over:• de financiële informatie in het Jaarverslag 2002;• de saldibalans 2002 en toelichting;• het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties in 2002.De oordelen van de Algemene Rekenkamer hierover zijn dan ook mede tot
stand gekomen op basis van de uitkomsten van de controle door de Auditdienst
Financiën.3.3.3 Niet-financiële informatie3.3.3.1 Totstandkoming van informatieDit jaar moeten de departementale auditdienst en de Algemene Rekenkamer
de totstandkoming van beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in het jaarverslag
controleren. Aan welke eisen of normen deze niet-financiële informatie
in het jaarverslag precies moet voldoen, is echter nog niet duidelijk (zie
inleiding).De auditdienst geeft geen oordeel over de totstandkoming van de beleids-
en bedrijfsvoeringsinformatie in het jaarverslag. De Algemene Rekenkamer gaat
er echter vanuit dat de auditdienst hier wel al enige uitspraken over doet –
ter voorbereiding op de situatie in 2005, wanneer het normenkader en de controlestructuur
ontwikkeld dienen te zijn. De Algemene Rekenkamer heeft dan ook onderzocht
in hoeverre de auditdienst daar dit jaar al in is geslaagd. Tevens heeft zij
onderzocht in hoeverre zij kan steunen op de uitkomsten van de werkzaamheden
van de auditdienst op dit terrein. De Algemene Rekenkamer stelde vast dat de Auditdienst Financiën (AdF)
bij zijn controle naar de totstandkoming van de niet-financiële informatie
de volgende werkzaamheden uitvoert. De AdF stelt de juistheid en de volledigheid
vast van de kwantitatieve gegevens die direct samenhangen met de gecontroleerde
verplichtingen, uitgaven, ontvangsten en saldibalansposten. Voorts stelt de
AdF vast dat de informatie over het gevoerde beleid in het jaarverslag verenigbaar
is met het beeld dat uit de gecontroleerde financiële informatie blijkt
en overeenkomt met het beeld dat blijkt uit brondocumenten van prestatiegegevens
en uit de uitkomsten van beleidsevaluaties. Daarbij wordt nagegaan of de prestatiegegevens
en de uitkomsten van beleidsevaluatieonderzoeken afkomstig zijn van de directies
die van het beleidsterrein op de hoogte zijn. Ook wordt vastgesteld dat alle
in de begroting genoemde prestatiegegevens in het jaarverslag opgenomen zijn
en dat de berekeningswijze consistent is. Tenslotte wordt, als het ministerie
bij het vastleggen, verwerken, bewaren en verstrekken van prestatiegegevens
(geautomatiseerde) informatiesystemen gebruikt, nagegaan of de eigenaar van
deze systemen maatregelen heeft getroffen om de betrouwbaarheid van deze systemen
te waarborgen.Op basis van haar onderzoek naar de accountantscontrole gericht op de
totstandkoming van de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie concludeert de
Algemene Rekenkamer dat deze een voldoende basis vormde voor haar oordeelsvorming
hierover.3.3.3.2 Kwaliteit informatieDe departementale auditdienst hoeft geen onderzoek te doen naar de kwaliteit
van de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in het jaarverslag. De Algemene
Rekenkamer stelt vast dat de Auditdienst Financiën (AdF) in zijn controle
nog geen aandacht besteedt aan de kwaliteit van de beleidsinformatie.3.4 Financieel beheer, materieelbeheer en administraties3.4.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of het financieel beheer, het
materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties met betrekking tot
de Nationale Schuld in 2002 voldeden aan de baseline financieel beheer en
materieelbeheer met inbegrip van de nadere uitwerking hiervan.Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer bestond uit een review van de
departementale accountantscontrole. De Algemene Rekenkamer deed in het rechtmatigheidsonderzoek
2002 geen eigen onderzoek dat specifiek gericht was op de bedrijfsvoering
van de Nationale Schuld.3.4.2 ConclusieOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
in 2002 voldeden aan de daaraan gestelde eisen. 4 BELEIDSINFORMATIE4.1 InleidingDe Tweede Kamer heeft bij aanvang van het ontwikkelingstraject VBTB steeds
benadrukt de betrouwbaarheid van gegevens in de begroting en het jaarverslag
van belang te vinden. Dit geldt ook voor de beleidsinformatie. Deze informatie
over beleid is in toenemende mate van belang bij de begroting en verantwoording.
De beleidsinformatie moet direct of indirect iets zeggen over prestaties,
effecten, kosten, doelmatigheid en doeltreffendheid.In artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 is vastgelegd dat de Algemene
Rekenkamer een oordeel geeft over:• de totstandkoming (proces) van de niet financiële informatie;• de kwaliteit (product) van niet-financiële informatie in het
jaarverslag.Bij het uitvoeren van deze wet stuit de Algemene Rekenkamer op een complicerende
factor, namelijk dat er nog geen normen bestaan voor niet-financiële
(beleids)informatie. Evenmin is er een bijbehorende controlestructuur opgezet.
Bovendien doet de departementale auditdienst volgens artikel 66 van de CW
2001 slechts onderzoek naar de «deugdelijke» totstandkoming van
niet-financiële informatie. Hierdoor kan de Algemene Rekenkamer niet,
zoals gewoonlijk bij andere onderzoeksobjecten, gebruik maken van de departementale
voorcontrole.Met de motie-Van Walsem1 heeft de regering
de opdracht gekregen om te zorgen voor een uitwerking van normen en controlestructuur.
Deze moeten worden toegepast met ingang van de begrotingscyclus 2005 (zie
ook hoofdstuk 1). Dit betekent dat de Algemene Rekenkamer voor het verslagjaar
2002 nog geen volledig oordeel kan geven over de (totstandkoming van) beleidsinformatie.Wel heeft de Algemene Rekenkamer getoetst of de beleidsinformatie in het
jaarverslag minimaal voldoet aan de verslaggevingseisen (§ 3.2.1).
Op basis van deze bevindingen is het oordeel in
hoofdstuk 2 totstandgekomen.Om nadere invulling te geven aan haar taken heeft de Algemene Rekenkamer
een verdiepingsonderzoek uitgevoerd naar een beperkt aantal prestatiegegevens
voor één beleidsartikel. Zij heeft zo een eerste indruk gekregen
van de kwaliteit van de beleidsinformatie en de totstandkoming daarvan. Met
het verdiepingsonderzoek wil zij tevens de ontwikkeling en toepassing van
normen bevorderen. Het volgende beleidsartikel en prestatiegegevens zijn in
het verdiepingsonderzoek betrokken: BeleidsartikelBijbehorende prestatiegegevenWijze totstandkomen prestatiegegeven2 Kasbeheer1 Percentage
overeenkomst tussen geraamde en gerealiseerde uitgavenRegulier prestatiegegeven 2 Percentage overeenkomst
tussen geraamde en gerealiseerde ontvangstenRegulier
prestatiegegevenDeze prestatiegegevens zijn geselecteerd omdat het, buiten de (nog uit
te voeren) evaluatieonderzoeken, de enige reguliere prestatiegegevens zijn
bij dit beleidsartikel. Hierbij moet echter worden aangetekend dat de beleidsdirectie inmiddels
heeft besloten dat deze prestatiegegevens in het vervolg niet meer in de begroting
en het jaarverslag worden opgenomen omdat ze met name betrekking hebben op
hoofdzakelijk interne processen en derhalve alleen voor de interne sturing
van belang zijn.4.2 Gehanteerde normenOnderstaande tabel geeft aan welke criteria zijn gehanteerd voor de beoordeling
van respectievelijk de kwaliteit van de beleidsinformatie in het jaarverslag
en de totstandkoming van de beleidsinformatie. De Algemene Rekenkamer verbindt
hier nog geen oordeel aan.Beoordelingskader Beleidsinformatie Beleidsartikelen en overige elementen Kwaliteit
beleidsinformatie (product)Totstandkoming beleidsinformatie (proces) VerslaggevingseisenBegrijpelijkheidVergelijkbaarheidRelevantieBetrouwbaarheidVormvereisten voor vastlegging over: Normen voor informatieverzamelingNormen voor informatieverwerkingArt 1 Financiering Staatsschuld+       Art 2 Kasbeheer+*******Legenda* : gehanteerd in verdiepingsonderzoek.+ : gehanteerd in oordelend onderzoek.4.3 Kwaliteit van de beleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de beleidsinformatie in het
jaarverslag voldoet aan de wettelijke voorschriften (verslaggevingseisen).
Zij heeft zich daarbij gericht op de leeswijzer, de beleidsprioriteiten en
de (niet)beleidsartikelen. De bevindingen van dit deel van het onderzoek zijn
meegewogen in het oordeel zoals dat in hoofdstuk 2 is gegeven.Voor de inhoud, vorm en presentatie van de beleidsinformatie in het jaarverslag
hanteert de Algemene Rekenkamer een aantal algemene kwaliteitsnormen. Van
belang zijn relevantie, betrouwbaarheid, begrijpelijkheid en vergelijkbaarheid.
Deze normen zijn toegepast in het verdiepende onderzoek. De bevindingen voor
het verdiepende deel van het onderzoek zijn niet meegewogen in het oordeel.De Algemene Rekenkamer constateerde dat het jaarverslag voldoet aan de
eisen uit de Rijksbegrotingsvoorschriften. Ook op andere onderdelen heeft
de Algemene Rekenkamer een positief beeld van het jaarverslag. Zo is de toegankelijkheid
en begrijpelijk van het jaarverslag goed, hetgeen wordt ondersteund door een
leeswijzer en een begrippenlijst. Ook geeft het hoofdstuk beleidsprioriteiten
een duidelijk beeld op hoofdlijnen van hetgeen er is bereikt en van de verrichte
activiteiten en prestaties, waarmee invulling gegeven wordt aan de zogenoemde
HHH-vragen (Hebben ministeries bereikt wat ze zich hadden voorgenomen? Hebben
ze gedaan wat ze wilden doen? en Heeft het het gekost wat het volgens de begroting
mocht kosten?). Positief in dit verband zijn de beleidsmatige conclusies
die voor de beleidsprioriteiten zijn geformuleerd. Tenslotte is ook de toelichting
bij de beleidsartikelen toegankelijk en begrijpelijk.Inzake de relevantie van de doelstellingen voor de kasraming en de daarbij
behorende prestatiegegevens concludeerde de beleidsdirectie zelf reeds dat
deze voornamelijk een interne werking hebben en daarom niet meer zullen worden
opgenomen in de volgende begrotingen en jaarverslagen.In het jaarverslag wordt geen melding gemaakt van de mate van betrouwbaarheid
van de prestatiegegevens in het jaarverslag.4.4 Totstandkoming beleidsinformatieDe beleidsinformatie die het ministerie in het jaarverslag opneemt, dient
op een betrouwbare, valide, ordelijke en controleerbare wijze tot stand te
zijn gekomen. In deze paragraaf worden de belangrijkste bevindingen vermeld
van het onderzoek naar de totstandkoming van de beleidsinformatie. Het onderzoek
richt zich op de informatieverzameling en -verwerking zelf en op de vastlegging
daarvan.In de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek
Rijksoverheid (RPE) worden normen genoemd voor de totstandkoming
van beleidsinformatie. De Algemene Rekenkamer heeft deze normen als uitgangspunt
genomen om zicht te krijgen op de kwaliteit van dit totstandkomingsproces.
Van belang zijn de normen relevantie, bruikbaarheid, betrouwbaarheid, validiteit,
reproduceerbaarheid, ordelijkheid en controleerbaarheid.Op grond van het door de Algemene Rekenkamer uitgevoerde onderzoek naar
de prestatiegegevens bij het beleidsartikel 2 «Kasbeheer», concludeert
zij dat de totstandkoming van deze prestatiegegevens voldoet aan de normen.De Auditdienst Financiën (AdF) heeft daarnaast vastgesteld dat de
informatie in het jaarverslag over de uitkomsten van het beleid verenigbaar
is met het beeld dat uit de gecontroleerde financiële informatie blijkt
en overeenkomt met het beeld dat blijkt uit brondocumenten van prestatiegegevens
en de uitkomsten van beleidsevaluaties. Daartoe heeft de AdF onder meer vastgesteld
dat de informatie in het jaarverslag onderbouwd wordt door brondocumenten
en spreadsheets.4.5 Conclusies en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer concludeert, mede op basis van de werkzaamheden
van de Auditdienst Financiën en het door haar uitgevoerde verdiepingsonderzoek
naar twee prestatiegegevens, dat het jaarverslag voldoet aan de verslaggevingseisen,
de totstandkoming van de beleidsinformatie eveneens voldoet aan de eisen en
het jaarverslag toegankelijk en begrijpelijk is.5 REACTIE MINISTERDe minister van Financiën zag in het rapport geen aanleiding om te
reageren.XNoot1Motie-Van Walsem, Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 27 849
en 28 035, nr. 24. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28880-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl