Voorzienings- en leveringszekerheid energie; Brief minister over gaswinning
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29023, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-10-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29023 nr. 6

12-10-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamSamenvatting1. Inleiding2. Het belang van gaswinning2.1 De rol van gas in onze energievoorziening2.2 VoorzieningszekerheidFiguur 1: Import van aardgas in de EU-15 naar herkomst
(in miljard m3)2.3 De Nederlandse economie2.4 DuurzaamheidFiguur 2: vergelijking CO2-uitstoot2.5 Conclusie3. Het Nederlandse gasbeleid3.1 Voorraden3.2 Het kleine veldenbeleidFiguur 3: Jaarlijkse gasproductie in Nederland (bron:
TNO-NITG)3.3 Begrenzing van de Groningenproductie3.4 Import en export3.5 Gas op de lange termijn4. Gaswinning, milieu en natuur4.1 Algemeen4.2 Specifieke gevolgen van gaswinning4.3 Gaswinning in gevoelige gebiedenFiguur 4: gasreserves in het Waddengebied in miljard m3 exclusief Groningen (bron: TNO-NITG)5. Het Nederlandse mijnbouwklimaat5.1 Omvang mijnbouwactiviteitenFiguur 5: productie uit kleine velden (bron: TNO-NITG)5.2 Zorgen over het mijnbouwklimaat5.3 Actie nu noodzakelijkFiguur 6: aantal offshore-platforms: veel velden in laatste
productiefase (bron: EBN)6. Beleidsvoornemens6.1 Algemeen6.2 Beleidsvoornemens6.2.1 Goede regelgeving en efficiënte vergunningverleningprocedures6.2.2 Voortzetting kleine veldenbeleid6.2.3 Aanpak slapende vergunningen6.2.4 Actief benaderen van nieuwe bedrijven6.2.5 Betere informatievoorziening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29023Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 157 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 023Voorzienings- en leveringszekerheid energienr. 6BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 oktober 2004Bijgaand zend ik u een brief over gaswinning. Deze brief heeft tot doel
gaswinning in haar brede context te plaatsen, nut en noodzaak van gaswinning
te onderbouwen en maatregelen voor verbetering van het mijnbouwklimaat aan
te kondigen. De brief is onder andere aangekondigd in de brief aan de Tweede
Kamer van 3 september 2003 over voorzieningszekerheid en leveringszekerheid
(29 023, nr. 1), de brief van 28 juni 2004 over het Waddenzeebeleid
(29 684, nr. 1) en de Industriebrief van 6 oktober 2004 (29 826,
nr. 1).De Minister van Economische Zaken,L. J. BrinkhorstSamenvattingElk jaar is er meer vraag naar energie: wereldwijd stijgt de vraag met
circa één procent per jaar. Om aan deze vraag te voldoen, staan
ons verschillende energiebronnen ter beschikking. Fossiele bronnen zullen
de komende decennia jaar dominant blijven. Binnen de fossiele bronnen zal
aardgas een steeds belangrijker plaats gaan innemen, omdat het de schoonste
fossiele brandstof is en past in de overgangsfase naar een duurzame energievoorziening.
De EU-landen zullen steeds afhankelijker worden van import: de import van
aardgas in de EU stijgt volgens de IEA tot 63 procent van het verbruik in
2030.Nederland heeft het voorrecht over grote gasvoorraden te beschikken, waarvan
ook andere Europese landen profiteren. Het belang van dit gas mag niet worden
onderschat: gaswinning heeft een grote bijdrage geleverd aan de Nederlandse
welvaart en zorgt nog steeds jaarlijks voor circa 5 miljard euro aan baten.
Daarnaast heeft het Nederlandse aardgas een grote rol gespeeld in de voorzieningszekerheid
in de EU en Nederland en kan dit ook in de komende decennia blijven doen.Gaswinning is in Nederland onderworpen aan strenge milieunormen. Voor
gebieden die zich kenmerken door belangrijke ecologische waarden, de zogenaamde
gevoelige gebieden, gelden de strenge afwegingskaders van de Vogel- en Habitatrichtlijn.
Vooral in deze gebieden is het van groot belang te zoeken naar mogelijkheden
die voor alle partijen een win-win situatie opleveren. De afgelopen decennia
is veel kennis opgedaan over de gevolgen van gaswinning in gevoelige gebieden
zoals de Waddenzee. Recent onderzoek heeft aangetoond dat de ecologische veranderingen
die het gevolg zijn van bodemdaling door gaswinning verwaarloosbaar zijn ten
opzichte van de natuurlijke variaties die optreden in de Waddenzee. Op basis
hiervan heeft het kabinet besloten dat de onzekerheden over de effecten van
gaswinning in voldoende mate zijn weggenomen en dat gaswinning en exploratie
onder de Waddenzee binnen strikte randvoorwaarden wordt toegestaan.Het gasbeleid, met als hoeksteen het kleine veldenbeleid, is de afgelopen
dertig jaar bijzonder succesvol geweest. Kern hiervan is dat de productie
uit kleine velden voorrang krijgt boven die uit het Groningenveld. De balansrol
van het Groningenveld, dat wil zeggen de unieke eigenschappen die dit veld
bezit om verschillen in vraag en aanbod flexibel te kunnen opvangen, heeft
daarbij een onmisbare rol gespeeld. Veel kleine velden zijn hierdoor in productie
gebracht. Tot voor kort werd er jaarlijks steeds meer gas bij gevonden dan
er werd geproduceerd. Ondertussen kon het Groningenveld zoveel mogelijk worden
gespaard zodat ook toekomstige vondsten van de balansrol kunnen profiteren.Sinds een aantal jaren neemt de gasvoorraad in kleine velden echter af
doordat het aantal nieuwe vondsten afneemt èn door neerwaartse bijstelling
van prognoses van bestaande voorraden. Daarbij komt dat uit onderzoek blijkt
dat het Nederlandse mijnbouwklimaat relatief is verslechterd ten opzichte
van de andere gasproducerende landen rond de Noordzee. Zonder additionele
maatregelen dreigt uiteindelijk circa 200 miljard m3 economisch
winbaar gas in de grond achterblijven. Actie is op korte termijn noodzakelijk,
gezien de afname van de infrastructuur op het Continentaal Plat in de komende
jaren en de eindigheid van de mogelijkheid om het Groningenveld flexibel in
te zetten voor het kleine veldenbeleid.Het beleidsdoel is het mijnbouwactiviteitenniveau nog zeker vijftien jaar
stabiel te houden, zodat in zijn totaliteit zoveel mogelijk aardgas gewonnen
wordt. Maatregelen om het mijnbouwklimaat te verbeteren dragen
bij aan de opsporing en winning van het aardgas. Deze maatregelen zijn het
wegnemen van knelpunten in wet- en regelgeving, efficiëntere procedures
voor vergunningverlening, voortzetting van het kleine veldenbeleid, verbetering
van de informatievoorziening, aanpak van slapende vergunningen en het actief
benaderen van nieuwe bedrijven. De effecten van deze maatregelen zullen nauwlettend
gevolgd worden. Indien blijkt dat zij onvoldoende effect hebben, dan zal gekeken
worden wat andere efficiënte maatregelen zijn om het doel te bereiken.1. InleidingGaswinning en de effecten daarvan staan in Nederland regelmatig in de
belangstelling. Soms heeft dit te maken met meevallers voor de staatskas doordat
gasbaten hoger uitvallen dan was ingeschat. Andere momenten wordt de aandacht
getrokken door aardbevingen die het gevolg zijn van gaswinning. Op lokaal
niveau zijn burgers nauw betrokken bij gaswinning als er boringen in hun omgeving
plaatsvinden. In de afgelopen maanden heeft gaswinning vaak de pers gehaald
vanwege discussies over het advies van de Adviesgroep Waddenzeebeleid en de
kabinetsreactie daarop. Opvallend is dat het daarbij steeds gaat om deelaspecten
van gaswinning, terwijl de bredere vragen over nut en noodzaak van gaswinning
in mindere mate aan de orde komen.In de brief aan de Tweede Kamer van 3 september 20031 over voorzieningszekerheid en leveringszekerheid, de brief van 28 juni
20042 over het Waddenzeebeleid en de Industriebrief
van 6 oktober 2004 is aangekondigd dat het gaswinningsbeleid nadere uitwerking
zal krijgen. Deze brief heeft tot doel:– gaswinning in haar brede context te plaatsen;– nut en noodzaak van gaswinning te onderbouwen;– maatregelen voor verbetering van het mijnbouwklimaat aan te kondigen.De brief gaat nadrukkelijk alléén over gaswinning. De gasmarkt,
met aspecten als opslag, transport, flexibiliteit en handel, komt niet aan
bod. Ook andere elementen van het energiebeleid zoals energiebesparing en
duurzame energie worden hier niet uitgebreid behandeld. In het Energierapport
2005 zal een integrale visie op de toekomstige energievoorziening worden neergelegd.De opbouw van deze brief is als volgt. Hoofdstuk 2 gaat over het belang
van gaswinning voor Nederland. In hoofdstuk 3 komt het Nederlandse gasbeleid
aan de orde. Hoofdstuk 4 behandelt de relatie tussen gaswinning, milieu en
natuur. Hoofdstuk 5 gaat in op het mijnbouwklimaat. Hoofdstuk 6 tenslotte
schetst de beleidsvoornemens.2. Het belang van gaswinning2.1 De rol van gas in onze energievoorzieningEnergie speelt een cruciale rol in onze samenleving. Energie is echter
ook een schaars goed en het gebruik ervan leidt tot negatieve milieueffecten
(waaronder CO2-uitstoot). Daarom is het van belang om onze energievraag
waar mogelijk te beperken door energie te besparen. Energiebesparing wordt
over de gehele breedte – van onderzoek, marktintroductie, prestatieverbetering
tot exploitatie – door overheidsbeleid ondersteund. Niettemin geeft
het IEA aan dat het primaire energieverbruik binnen de Europese Unie (EU)
in 2030 naar verwachting circa 25 procent hoger ligt dan in 20003. Aan deze vraag kan door verschillende energiebronnen worden voldaan.
Op dit moment spelen fossiele brandstoffen, waaronder kolen, olie en gas,
nog een hoofdrol, met een kleine rol voor duurzame energie en
kernenergie. Op de middellange termijn (2020) zal aardgas in Europa als schoonste
fossiele brandstof een veel groter aandeel krijgen ten koste van vooral kolen.
Op de langere termijn (tweede helft van deze eeuw) wordt ook een substantiële
bijdrage verwacht van duurzame energie, kernenergie en «schoon fossiel»1.Door de grote hoeveelheid winbaar gas in de bodem zijn we in Nederland
voor de elektriciteitsproductie en huishoudelijk gebruik sterk afhankelijk
geworden van gas. Gas maakt inmiddels de helft uit van het totale energieverbruik
in Nederland. Dit gas hoeft niet in Nederland te worden gewonnen, maar kan
ook worden geïmporteerd. Waarom is het dan toch van belang om te blijven
investeren in gaswinning in Nederland? Daarvoor zijn drie argumenten: voorzieningszekerheid,
de Nederlandse economie en duurzaamheid.2.2 VoorzieningszekerheidHet Internationale Energie Agentschap (IEA) verwacht dat de vraag naar
gas in de wereld in de periode 2001–2030 ongeveer zal verdubbelen2. Dat komt vooral door de groeiende vraag vanuit de elektriciteitssector.
De belangrijkste groeimarkten Europa, Noord-Amerika en het Verre Oosten (vooral
India en China) zullen in toenemende mate afhankelijk zijn van importen.Figuur 1: Import van aardgas in de EU-15 naar herkomst
(in miljard m3)Bron: IEA, World Energy Outlook 2002, pag. 189.Meer dan de helft van de huidige gasvoorraden bevindt zich slechts in
twee landen: Rusland en Iran. Maar ook in de EU zijn nog de nodige voorraden
aanwezig. Ruim de helft van de aardgasreserves in de EU-15 (de landen die
tot 1 mei 2004 de EU vormden) ligt in Nederland en in het Nederlandse
deel van de Noordzee. Ons land speelt een belangrijke rol in de voorzieningszekerheid
van de EU: 15 á 20 procent van de 450 miljard m3 gas die
jaarlijks in de EU wordt gebruikt, wordt in Nederland geproduceerd. Hoe lang
de EU nog voor een belangrijk deel aan de eigen vraag zal kunnen voldoen,
is moeilijk te zeggen. Als het verbruik sterk groeit, neemt de
voorraad sneller af. Aan de andere kant blijkt dat door continue verbetering
van opsporings- en winningtechnieken en nieuwe geologische inzichten ook méér
gas kan worden ontdekt èn gewonnen. Het is te verwachten dat de mondiale
gasvoorraden uiteindelijk dus groter zijn dan we nu denken.Hoe dan ook, voorzieningszekerheid op de lange termijn staat wereldwijd
hoog op de politieke agenda. In Europa heeft de Europese Commissie het initiatief
genomen tot een uitgebreide discussie aan de hand van het Groenboek «Towards
a European strategy for the security of energy supply» (2001). Het Groenboek
wijst op de voortdurend toenemende Europese afhankelijkheid van import van
energie. Zo zal de afhankelijkheid van gasimport toenemen van 36 procent in
2000 tot ruim 60 procent in 2030 (zie figuur 1). Inmiddels is de voorzieningszekerheidrichtlijn
in werking getreden met maatregelen voor de veiligstelling van de aardgasvoorziening1.2.3 De Nederlandse economieDoor de jaren heen heeft Nederland een substantiële en hoogwaardige
olie- en gasindustrie opgebouwd. De toegevoegde waarde van deze sector voor
de Nederlandse economie is afhankelijk van de geproduceerde hoeveelheden olie
en aardgas, de olie- en aardgasprijzen voor afzet in binnen- en buitenland
en de winstverdeling tussen de mijnbouwmaatschappijen en de Staat. De totale
toegevoegde waarde van de sector bedroeg in 2000 ruim 8 miljard euro. Dit
is 2,1 procent van het BNP. De gaswinning en alles wat ermee samenhangt levert
werk op voor ongeveer elfduizend mensen, voor een belangrijk deel in het noorden
van Nederland2. Ook geeft gaswinning een forse
impuls aan de kennisinfrastructuur in het Noorden (Energy Valley3 ).De gasbaten hebben de afgelopen 35 jaar een grote bijdrage geleverd aan
de Nederlandse welvaart. In totaal heeft het gas ons tot nu toe circa 150
miljard euro aan inkomsten opgeleverd (nominaal). De Nederlandse gasproductie
levert thans per jaar ongeveer 5 miljard euro aan baten op. Hiervan gaat circa
30 procent naar het Fonds voor Economische Structuurversterking (FES)4. Daaruit worden investeringen in de «harde»
en de kennisinfrastructuur bekostigd. De rest vloeit naar de algemene middelen.2.4 DuurzaamheidDoel van het energiebeleid op de lange termijn is het bereiken van een
duurzame energiehuishouding, dat wil zeggen een energiehuishouding die schoon,
betrouwbaar en efficiënt is. Het traject hiernaartoe wordt transitie
genoemd.5 Echter, ook als we in staat zijn om
veel energie te besparen en het aandeel duurzame energie in onze energievoorziening
flink te laten groeien, zijn we de komende decennia nog sterk afhankelijk
van fossiele brandstoffen zoals kolen, olie en aardgas. Het behalen van de
doelstelling van 10 procent duurzame energie in 2020 betekent dat we dan nog
steeds voor 90 procent gebruikmaken van fossiele bronnen. Daar komt nog bij
dat de vraag naar energie naar verwachting structureel blijft groeien. Gegeven
die langdurig grote afhankelijkheid van fossiele energie is het zaak de toepassing
van fossiele brandstoffen zo milieuvriendelijk mogelijk te maken. Aardgas
heeft daarbij grote voordelen vergeleken met andere fossiele brandstoffen.
Zo is de uitstoot van kooldioxide (CO2) bij de inzet van aardgas
voor elektriciteitsopwekking bijna de helft lager dan bij het gebruik van
steenkool (figuur 2). Figuur 2: vergelijking CO2-uitstootOok is er minder uitstoot van verzurende emissies en fijn stof dan bij
kolen en olie. De Europese Commissie verwacht dan ook dat het aandeel van
aardgas in de elektriciteitsopwekking binnen Europa geleidelijk zal stijgen
van minder dan 20 procent in 2000 naar 37 procent in 2020. Ook het invoeren
van een Europees emissiehandelssysteem, dat is voorzien in 2005, stimuleert
schonere vormen van fossiele energie zoals aardgas, naast energiebesparing
en het gebruik van duurzame energie.Aardgas speelt ook een belangrijke rol bij schoon fossiel. Dit kan bijvoorbeeld
door de CO2 die vrijkomt bij verbranding van fossiele brandstoffen
af te vangen en op te slaan in lege gasvelden of voor andere doeleinden te
gebruiken. Een andere vorm van schoon fossiel is de productie van waterstof
uit fossiele energiedragers zoals aardgas of andere koolwaterstoffen, waarbij
de CO2 wordt afgevangen en opgeslagen. De verwachting is dat waterstof
op termijn een rol van betekenis zal kunnen spelen in een duurzame energiehuishouding1. De bestaande gasinfrastructuur in Nederland kan een
positieve factor zijn bij de introductie van waterstof als energiedrager.
Het kabinet heeft de Tweede Kamer in 2003 geïnformeerd over de perspectieven
voor schoon fossiel en een eerste Nederlands CO2-opslagproject
aangekondigd, dat inmiddels wordt uitgevoerd2.Aardgas is niet alleen de schoonste fossiele brandstof, maar de productie
van gas in Nederland vindt ook op een uiterst schone wijze plaats, onder strikte
milieueisen en met inachtneming van zorgvuldige procedures. In plaats van
gas te winnen in Nederland kan ook worden overgegaan tot het importeren van
gas. Import van gas vindt ook nu al plaats, de markt is immers geliberaliseerd.
Gaswinning in Nederland heeft echter ook milieuvoordelen boven import. In
landen als Rusland worden voor de gaswinning vooralsnog aanzienlijk minder
strenge milieueisen gehanteerd. Bovendien gaat tijdens het transport over
grote afstanden een deel van het gas verloren door lekkages. Het IEA schat
bijvoorbeeld dat ongeveer twee tot vijf procent van het gasvolume (methaan)
van het Russische gas weglekt bij het transport naar Europa3. Ook de aandrijving van compressoren voor gastransport kost veel energie.2.5 ConclusieGas zal de komende decennia een steeds belangrijker rol gaan spelen in
onze energievoorziening en in de transitie naar een duurzame energiehuishouding.
De Nederlandse voorraden kunnen hierbij een belangrijke factor zijn. De Nederlandse
gaswinning is van groot belang: ze draagt bij aan de Europese voorzieningszekerheid
en levert een aanzienlijke bijdrage aan de Nederlandse economie en de welvaart.
De winning vindt bovendien plaats onder strikte milieueisen en voorkomt vooralsnog
grootschalige, minder efficiënte en/of minder schone import van gas.
Het Nederlandse gas raakt ooit een keer op, maar de inzet van
het kabinet is om, zolang we nog gas hebben, de samenleving daarvan optimaal
te laten profiteren.3. Het Nederlandse gasbeleid3.1 VoorradenNederland is een belangrijk gasland. De jaarlijkse productie bedraagt
circa 70 miljard m3 en het binnenlandse gasverbruik circa 35 miljard
m3. De reserves bedragen nog circa 1600 miljard m3.
Het gasveld in Groningen neemt daarvan ongeveer 1200 miljard m3
voor zijn rekening. In de verschillende kleine velden onder het zeeoppervlak
en op het land bedragen de aangetoonde reserves ongeveer 400 miljard m3. Verder zijn er nog futures (op basis van seismiek verwachte, maar
nog door boringen aan te tonen reserves), waarvan men verwacht 200–570
miljard m3 te kunnen winnen. Hiervan bevindt zich éénderde
onder het land en tweederde onder het zeeoppervlak. De totale hoeveelheid
gas, dus wat inmiddels is geproduceerd, aangetoonde reserves èn futures,
bedraagt naar verwachting ongeveer 4500 miljard m3, waarvan 2600
miljard m3 is geproduceerd1. Of het
resterende gas ook daadwerkelijk gewonnen wordt, hangt in belangrijke mate
af van het mijnbouwklimaat.3.2 Het kleine veldenbeleidNa de ontdekking van het Groningenveld in 1959 concentreerde de Nederlandse
gaswinning zich vrijwel geheel op dit enorme gasveld. Mede naar aanleiding
van de oliecrises in de jaren zeventig ontstond echter het besef dat het zaak
was zuinig te zijn op dit veld en ook de kleine velden (dat wil zeggen: alle
velden kleiner dan het Groningenveld) op te sporen. Hiervoor is het kleine
veldenbeleid ontwikkeld. Kern hiervan is dat de gasproductie uit kleine velden
wordt bevorderd door een flexibele inzet van het Groningenveld. De Gaswet
verplicht Gasunie namelijk het gas uit kleine velden in te nemen2. Daardoor hebben mijnbouwmaatschappijen – lang voordat ze gaan
winnen – de zekerheid dat ze hun gas tegen redelijke voorwaarden en
een marktconforme prijs kunnen afzetten. Zodra er gas wordt geproduceerd,
kan de mijnbouwmaatschappij overigens kiezen of zij het gas aan Gasunie of
aan een ander verkoopt. Gasunie kan deze innamegarantie alleen geven doordat
het Groningenveld de verschillen tussen vraag en aanbod kan opvangen die zich
van jaar tot jaar en tussen zomer en winter voordoen. We noemen dit de balansfunctie
van het Groningenveld. Het kleine veldenbeleid moet er zo toe leiden dat zo
veel mogelijk velden in productie komen. Overigens is de capaciteit van het
Groningenveld inmiddels zover afgenomen, dat we voor piekvraag in de winter
ook ondergrondse bergingen nodig hebben. Hiervan zijn er drie: in Norg, Grijpskerk
en Alkmaar.Figuur 3: Jaarlijkse gasproductie in Nederland (bron:
TNO-NITG)Hoe belangrijk de kleine velden voor de Nederlandse gasproductie zijn,
laat figuur 3 zien: ongeveer tweederde van onze huidige totale gasproductie
is afkomstig uit kleine velden. Het kleine veldenbeleid heeft sterk bijgedragen
aan de Nederlandse en Europese voorzieningzekerheid. Op voorwaarde dat mijnbouwmaatschappijen
in de komende jaren op land en op zee voldoende winningsactiviteiten blijven
ontplooien, kunnen we nog tot circa 2030 rekenen op de combinatie van gaswinning
uit kleine velden en de balansfunctie van het Groningenveld. 3.3 Begrenzing van de GroningenproductieHet Groningenveld is vanwege de balansfunctie dus van groot belang voor
een goede uitvoering van het kleine veldenbeleid. Een behoedzaam gebruik van
het Groningenveld was de reden om in 1995 voor de totale gasproductie in Nederland
een jaarlijks productieplafond van 80 miljard m3 vast te leggen
(derde Energienota). De productie uit het Groningenveld was de resultante
van het nationaal productieplafond en de verwachte productie uit kleine velden.
Het productieplafond vormde zo een indirecte begrenzing van de productie uit
het Groningenveld. In 2000 werd dit nationaal productieplafond wettelijk verankerd
in de Gaswet.De laatste paar jaar blijkt uit de jaarlijkse rapportages van Gasunie
dat bij een productieplafond van 80 miljard m3 het Groningenveld
eerder uitgeput zou zijn dan wenselijk wordt geacht (2020 in plaats van 2030).
Dit heeft voor een groot deel te maken met het feit dat in de prognoses voor
de middellange termijn het aanbod uit kleine velden significant afneemt. Het
mechanisme van een nationaal plafond leidt dan tot compensatie via meer productie
uit Groningen. Daarom is begin dit jaar het productieniveau waar Gasunie vanuit
mag gaan bij de uitoefening van het kleine veldenbeleid verlaagd1.Omdat de verwachting is dat het aanbod van kleine veldengas ook in de
komende tijd nog zal dalen en gecompenseerd zal worden door extra productie
uit Groningen is een indirecte sturing van het Groningenveld voor
de toekomst geen geschikt instrument. Om die reden is bij de implementatie
van de Tweede Gasrichtlijn1 het huidige nationale
productieplafond in de Gaswet vervangen door een maximum hoeveelheid te winnen
gas uit het Groningenveld in de vorm van een jaarlijks gemiddelde over vijf
jaren. In samenwerking met de betrokken partijen zal worden gekeken naar de
precieze uitwerking van het vijfjaarlijkse niveau. Het impliciete Groningenniveau
is daarmee omgezet in een expliciete sturing van de Groningenproductie. Hierdoor
kan de balansfunctie van het Groningenveld ingezet worden zolang als er redelijkerwijs
nog kleine veldengas te verwachten is.3.4 Import en exportAangezien er sprake is van een vrije Europese gasmarkt, wordt er ook gas
geïmporteerd en geëxporteerd, zowel door Gasunie als door andere
marktpartijen. Momenteel bedraagt de import circa 10 miljard m3
en de export circa 45 miljard m3 per jaar. Deze export gaat naar
andere EU-landen. De verklaring voor de Nederlandse export is, naast het beginsel
van de vrije markt en de Europese voorzieningszekerheid, ook te vinden in
het kleine veldenbeleid. Dit beleid staat of valt met de zekerheid voor mijnbouwmaatschappijen
dat Gasunie het gas afneemt als dat wordt aangeboden. De binnenlandse vraag
bedraagt thans circa 35 miljard m3 per jaar. Zoals uit figuur 3
blijkt is het aanbod uit kleine velden momenteel hoger dan de binnenlandse
vraag. Daarnaast moet er ook een zekere minimum hoeveelheid gas uit het Groningenveld
worden geproduceerd. Dat is nodig om fluctuaties in vraag en aanbod op te
vangen, om technische redenen en vanwege het belang van de vergunninghouder
bij een redelijk productieniveau. Het gas dat Gasunie niet in het binnenland
afzet, wordt geëxporteerd. Omgekeerd is in het verleden door Gasunie
besloten tot import, omdat de aangegane verplichtingen voor export en binnenlandse
gebruik structureel boven het gemiddelde productieplafond van 80 miljard m3 uitkwamen. Zo is ook de basis gelegd voor een toekomstige rol van
Nederland als spil in de internationale gashandel, gebaseerd op de combinatie
van bestaande infrastructuur, geologische condities en nabijheid van de markt.3.5 Gas op de lange termijnHet is niet zo dat we over 25 jaar in Nederland geen gas meer hebben.
De verwachting is wel dat dan het meeste gas uit de kleine velden zal zijn
geproduceerd. Het Groningenveld zal tegen die tijd ook niet leeg zijn, maar
er zal niet meer genoeg druk zijn in het veld om als balansveld te kunnen
dienen. Om ook op de lange termijn voldoende gas te hebben, bereiden we ons
voor op de tijd dat Nederland en de EU voor de gasvoorziening steeds meer
afhankelijk zullen zijn van importen van buiten de EU, zoals Rusland, Algerije
en Iran en van vloeibaar gas (LNG). De voorbereiding op grotere importen vanuit
Rusland gebeurt deels bilateraal, bijvoorbeeld doordat Gasunie contracten
afsluit met het Russische Gazprom, deels in de energiedialoog tussen de EU
en Rusland. Deze energiedialoog moet de voorwaarden creëren voor groei
van de export van gas vanuit Rusland naar de Europese Unie in de komende decennia.
Een belangrijk onderwerp zijn de waarborgen voor langetermijncontracten, die
nodig zijn als zekerheid voor de financiering van de enorme investeringen
in gaswinning in Rusland en het transport van dat gas naar Europa. Daarnaast
wordt gesproken over energiebesparingprojecten in Rusland. Door een bijdrage
te leveren aan energiebesparing draagt de energiedialoog – behalve aan
de continuïteit van de energievoorziening in de toekomst – ook
bij aan een zo schoon mogelijke energievoorziening.4. Gaswinning, milieu en natuur4.1 AlgemeenGaswinning heeft net als andere industriële activiteiten gevolgen
voor de omgeving.Voordat aardgas gewonnen kan worden, moet het eerst worden gevonden. In
eerste instantie worden met behulp van seismisch onderzoek mogelijke nieuwe
voorkomens nader gedefinieerd. Daarna wordt een proefboring uitgevoerd om
na te gaan of er echt aardgas in winbare hoeveelheden aanwezig is. Hiervoor
wordt gebruik gemaakt van een boortoren van ongeveer 50 meter hoog die twee
tot drie maanden blijft staan. Als er daadwerkelijk gewonnen gaat worden,
moet er op land een winningslocatie worden aangelegd. Als de productieputten
zijn geboord, verdwijnt de boortoren en wordt er een putafsluiter geplaatst
van circa 2 meter hoog. Op zee moet over het algemeen een productieplatform
worden geplaatst. Vooral tijdens de boring kan sprake zijn van overlast, zoals
bijvoorbeeld de verlichting van de boorlocatie, geluidsoverlast of het affakkelen
van gas tijdens testen.Door middel van wet- en regelgeving, vergunningsvoorschriften en convenanten
wordt gewaarborgd dat de gevolgen van opsporing en winning van gas binnen
aanvaardbare grenzen blijven. In deze regelgeving, die in sterke mate wordt
bepaald door internationale regelgeving, is de laatste jaren steeds meer aandacht
voor natuur- en milieuaspecten. Dit geldt zowel voor gaswinning in gevoelige
als niet gevoelige gebieden. De aandacht voor milieu en natuur is vooral terug
te vinden in de milieueffectrapportage, de mijnbouwmilieuvergunning en de
natuurbeschermingswetvergunning. In deze vergunningen worden voorschriften
opgenomen die betrekking hebben op geluidscontouren, zichthinder, verlichting,
verkeer, brandpreventie, afvalbeheer, energiebeheer etcetera.4.2 Specifieke gevolgen van gaswinningBodemdaling en aardbevingen zijn specifieke gevolgen van gaswinning met
totaal verschillende effecten:• Bodemdaling is een zeer geleidelijk proces waardoor geen directe
schade aan gebouwen ontstaat. Echter, de invloed van bodemdaling op de waterhuishouding
en daarmee op natuur en milieu, gebouwen en infrastructuur kan groot zijn;• Aardbevingen daarentegen kunnen bij voldoende sterkte direct schade
aan bouwwerken teweegbrengen, terwijl de effecten op de natuur gering zijn.Grote delen van Nederland worden gekenmerkt door een langzame, natuurlijke
daling van de bodem. Dit heeft onder andere te maken met inklinking. Ook aardgaswinning
draagt bij aan bodemdaling. Aardgas bevindt zich in poreuze zandsteenlagen
op circa 3 kilometer diepte, die worden afgedekt door ondoorlatend gesteente.
Wanneer aardgas wordt gewonnen, neemt de druk in het gasreservoir geleidelijk
af en wordt de zandsteenlaag iets in elkaar gedrukt. De bodemdaling is het
grootst boven het centrum van het gasveld. Boven het hart van het Groningenveld
is de bodem sinds de start van de productie in 1963 ruim 25 centimeter gedaald.
Omdat de bodemdaling zeer geleidelijk gaat en zich over een groot gebied uitstrekt,
is de maximale helling van de kom die ontstaat zeer beperkt: deze bedraagt
circa 2 millimeter per 100 meter (vergelijkbaar met de dikte van een euro
op een voetbalveld). Boven kleine velden varieert de daling van niet waarneembaar
tot enkele centimeters.Sinds 1900 zijn in Nederland bijna vijftig aardbevingen met een sterkte
van 3 of meer op de Schaal van Richter geregistreerd. De meeste (43) hebben
zich voorgedaan in Zuid-Nederland en hebben een natuurlijke oorsprong. Aardbevingen
in Noord-Nederland zijn vrijwel altijd het gevolg van gaswinning. Dit heeft
te maken met de verandering van de druk in de gesteentelaag waaruit het aardgas
wordt gewonnen. Hierdoor kunnen kleine verschuivingen optreden langs breukvlakken
in de diepe ondergrond. Meestal gebeurt dit heel geleidelijk, maar soms ook
plotseling. In het laatste geval is sprake van een aardbeving. De krachtigste
beving als gevolg van gaswinning tot nu toe had een kracht van 3,5 op de Schaal
van Richter en leidde nabij het epicentrum tot lichte schade en omvallende
voorwerpen1.Om schade door bodemdaling zoveel mogelijk te voorkomen, worden maatregelen
genomen, zoals aanpassing van het grondwaterpeil, het bouwen van aanvullende
waterwerken (sluizen, gemalen) en verhoging van dijken. De NAM heeft om deze
preventieve maatregelen te bekostigen voor het Groningenveld een fonds opgericht
waarin een bedrag van 295 miljoen euro is gestort (prijspeil 1980). Daarnaast
is er een overeenkomst gesloten tussen de NAM en de provincie Friesland inzake
de concessie Tietjerksteradeel, eveneens om de effecten van bodemdaling te
neutraliseren.Het verhalen van schade door bodembewegingen (zowel aardbevingen als bodemdaling)
is in eerste instantie een zaak tussen de benadeelde en de mijnbouwmaatschappij.
Sinds de invoering van de mijnbouwwet rust er een zorgplicht op de mijnbouwmaatschappijen
en is voorzien in een wettelijke regeling. De Technische Commissie Bodembeweging
(Tcbb), die op grond van de Mijnbouwwet is ingesteld, geeft op verzoek advies
aan burgers over oorzaak en omvang van materiële schade door bodembeweging
die redelijkerwijs het gevolg kan zijn van delfstofwinning. De Mijnbouwwet
kent tevens een Waarborgfonds Mijnbouwschade voor die schadegevallen waarin
de betreffende mijnonderneming failliet is gegaan, in surséance verkeert
of niet meer bestaat. Zo'n situatie heeft zich in Nederland nog nooit voorgedaan.4.3 Gaswinning in gevoelige gebiedenGevoelige gebieden zijn gebieden die zijn aangewezen op grond van de Habitatrichtlijn,
Vogelrichtlijn en/of de Natuurbeschermingswet, die een wetland zijn op basis
van de Ramsar Conventie of die de status hebben van een begrensd gebied binnen
de ecologische hoofdstructuur of een Nationaal Park. Ze kenmerken zich door
belangrijke ecologische waarden en genieten daarom bescherming. Circa eenderde
van de futures in Nederland ligt onder een gevoelig gebied. Voor het verrichten
van nieuwe mijnbouwactiviteiten of wijziging van bestaande activiteiten in
of nabij een gevoelig gebied gelden op basis van de Nota Ruimte en de Habitatrichtlijn
afwegingskaders. Deze afwegingskaders werken door in de beoordeling van de
verschillende vergunningen. Het afwegingskader bevat criteria op grond waarvan
wordt beoordeeld of een activiteit kan worden toegestaan. Hierbij is van belang
dat een integrale afweging plaatsvindt. Voor gebieden die zijn aangewezen
op grond van de Vogelrichtlijn of de Habitatrichtlijn geldt dat, als op basis
van wetenschappelijke gegevens redelijkerwijs geen twijfel bestaat dat geen
sprake is van schadelijke gevolgen, gaswinning kan worden toegestaan. Het
is bij de uitvoering van groot belang te zoeken naar mogelijkheden die voor
alle partijen een win-win situatie opleveren, zoals ook de partijen in de
Overlegraad Olie en Gas (OOG) hebben afgesproken2. Een belangrijk gevoelig gebied is de Waddenzee. Op dit moment wordt er
gas gewonnen uit vijf velden die zich geheel of gedeeltelijk onder de Waddenzee
uitstrekken. Het betreft de velden Zuidwal, Anjum, Ameland, Blija en Groningen.
De totale gasreserves onder Waddenzee en het Waddengebied1 bestaan uit de huidige productielocaties, de aangetoonde reserves
in Paesens (Nes), Moddergat, Lauwersoog, Ternaard en Vierhuizen, en de futures.Figuur 4: gasreserves in het Waddengebied in miljard m3 exclusief Groningen (bron: TNO-NITG)Veld/gebiedAangetoonde reservesNog aan te tonen
reserves (futures) Huidige productielocaties (excl. Groningen)20–25– Paesens (Nes), Moddergat, Lauwersoog, Ternaard, Vierhuizen (reeds
aangetoond en in geïnvesteerd, niet in productie)25–35– Overig Waddengebied–30–70Totaal45–6030–70De totale reserves onder het Waddengebied bedragen 75–130 m3 Dit is circa 20 procent van de totale aangetoonde reserves (nog niet
producerend) en futures op land en op zee.Er is veel kennis beschikbaar over de effecten van gaswinning onder de
Waddenzee, meer dan ten tijde van het gasbesluit uit 1999. In de brief van
december 1999 heeft het toenmalige kabinet op basis van adviezen van externe
deskundigen een aantal kernpunten geformuleerd over resterende onzekerheden.
Deze hebben betrekking op de voorspelbaarheid van het waddenecosysteem, vertragingsfactor
effecten, nulmeting, kwaliteit en kwantiteit van extra zandsuppletie, monitoring
en injectie van water ter voorkoming van bodemdaling. Deze vragen heeft het
kabinet met het oog op het kabinetsstandpunt naar aanleiding van het advies
van de Adviesgroep Waddenzeebeleid laten onderzoeken. Op basis van deze geactualiseerde
kennis kan worden geconcludeerd dat de ecologische effecten die het gevolg
zijn van bodemdaling door gaswinning zeer gering zijn ten opzichte van de
natuurlijke variaties die optreden in de Waddenzee. Ook de onzekerheden over
de effecten van bodemdaling door gaswinning worden als gering gekwalificeerd.Het kabinet is dan ook van oordeel dat op basis van de thans beschikbare
wetenschappelijke informatie de onzekerheden en twijfel over de gevolgen van
gaswinning in voldoende mate zijn weggenomen. De gegevens en adviezen wijzen
alle in dezelfde richting, namelijk dat er redelijkerwijze geen twijfel over
bestaat dat gaswinning binnen strikte randvoorwaarden mogelijk is zonder schadelijke
gevolgen voor de natuurlijke kenmerken van het gebied. Daarbij moet worden
aangetekend dat de natuur zich weliswaar niet voor honderd procent laat voorspellen
maar dat bij eventueel afwijkende gedragingen van de natuur via het «hand
aan de kraan» principe kan worden ingegrepen. Het kabinet wil dan ook
winning en exploitatie van de kleine velden onder de Waddenzee toestaan vanaf
locaties buiten de Waddenzee2. Voor het oprichten
van nieuwe installaties voor proefboren en winnen in de Waddenzee wordt het
vigerende beleid voortgezet, dit blijft niet toegestaan.Uiteraard zal boren en winnen alleen kunnen gebeuren op uiterst zorgvuldige
wijze binnen strikte randvoorwaarden. Het in de nieuwe Mijnbouwwet voorgeschreven
winningsplan en monitoringsplan zijn een goed middel om de winning
te sturen en grenzen te stellen aan de bodemdaling.5. Het Nederlandse mijnbouwklimaat5.1 Omvang mijnbouwactiviteitenDe Nederlandse overheid beslist niet zelf over zaken als exploratie, winning
en export van gas. Dit doet de gasindustrie op basis van economische afwegingen
en uiteraard binnen het geldende wettelijke kader. Deze industrie bestaat
overwegend uit bedrijven die wereldwijd in verschillende landen en continenten
opereren. Zij maken de afweging in welke projecten en gebieden ze investeren
dan ook veelal op wereldwijde schaal. Willen we zorgen dat deze bedrijven
gas blijven opsporen en winnen in Nederland dan is het belangrijk dat het
mijnbouwklimaat hier aantrekkelijk is. Dat wil zeggen dat de voorwaarden en
omstandigheden waaronder zij hier opereren concurrerend zijn en blijven met
de voorwaarden in andere gasproducerende landen. Bij het vormgeven van die
voorwaarden heeft de overheid een grote rol.De laatste jaren geven grote mijnbouwondernemingen de indruk niet meer
bereid te zijn veel te investeren in opsporings- en winningsactiviteiten in
Nederland. Zij lijken hun aandacht te verleggen naar gebieden elders in de
wereld. In totaal waren er in 2003 offshore zeven exploratieboringen, tegen
gemiddeld dertien in de periode 1998–2002. NAM verrichtte in 2003 slechts
één exploratieboring op zee, en Total geen enkele. Enkele middelgrote
en kleine mijnbouwmaatschappijen lijken meer belangstelling te krijgen voor
Nederland. Kleinere mijnbouwondernemingen zijn over het algemeen echter minder
geïnteresseerd in exploratie vanwege de relatief hoge kosten en risico's.De laatste jaren zien we een afnemende gasvoorraad: in 2002 bedroeg deze
afname 48 miljard m3, in 2003 100 miljard m3. Inmiddels
is duidelijk dat deze trend zich ook in 2004 zal voortzetten. Deze afname
kan niet alleen verklaard worden doordat er ieder jaar gas geproduceerd wordt.
Zij wordt ook veroorzaakt doordat er nauwelijks nieuwe gasvoorraden worden
gevonden èn door neerwaartse bijstelling van prognoses van bestaande
voorraden. In het verleden werd de gasproductie veelal meer dan gecompenseerd
door nieuwe voorraden. Figuur 5: productie uit kleine velden (bron: TNO-NITG)Figuur 5 laat de gerealiseerde en verwachte gasproductie uit kleine velden
zien. Hieruit blijkt dat Nederland het hoogtepunt gepasseerd is. Als er helemaal
geen nieuwe velden in productie worden gebracht, is het gasaanbod uit kleine
velden in 2010 gehalveerd. Zoals ook uit deze figuur blijkt, is er echter
nog een voldoende hoeveelheid aangetoonde reserves en futures om nog ongeveer
dertig jaar een aanzienlijk volume gas te produceren. Op basis van de huidige
informatie uit de winningsplannen van de mijnbouwmaatschappijen en informatie
van Gasunie dreigt circa 200 miljard m3 economisch winbaar gas
in de grond achter te blijven, tenzij het mijnbouwklimaat aanzienlijk verbetert.
Deze hoeveelheid vertegenwoordigt circa 6–10 miljard euro aan aardgasbaten
voor de staat (nominaal).5.2 Zorgen over het mijnbouwklimaatEr zijn diverse positieve en negatieve factoren van invloed op het mijnbouwklimaat
en daarmee op het besluitvormingsproces bij olie- en gasmaatschappijen om
al dan niet te investeren in Nederland (op het land of op het Continentaal
Plat). Sommige van die factoren zijn te beïnvloeden, bijvoorbeeld door
maatregelen van de overheid, andere zijn een gegeven. Positieve factoren voor
Nederland zijn onder andere:• de goede geologische omstandigheden. Bij exploratie is de kans
op succes groot en door het ondiepe water zijn de kosten relatief laag;• het kleine veldenbeleid;• de staatsparticipatie door Energie Beheer Nederland (EBN) met als
gevolg spreiding van risico's. Zowel bij exploratie als productie neemt EBN
voor 40 of 50 procent deel;• de uitgebreide infrastructuur;• de nabijheid van de afzetmarkt.Er zijn ook negatieve factoren voor Nederland, zoals:• het feit dat het resterende gaspotentieel in Nederland afneemt
en het moeilijker wordt om nieuwe omvangrijke gasvelden te vinden;• het hoge niveau van afdrachten in vergelijking met andere landen.
In Nederland geldt een percentage van circa 70 procent; • de afschaffing van de fiscale maatregel «willekeurige afschrijving»1 in 2003;• de onzekerheid over de gevolgen van de liberalisering van de gasmarkt
en de herstructurering van het Gasgebouw voor de afzet van het gas uit kleine
velden en voor de afzetprijs;• bestuurlijke knelpunten, zoals de complexe wet- en regelgeving,
de lange duur van procedures die wordt veroorzaakt door een toenemende spanning
bij het afwegen van de relevante maatschappelijke belangen, het gebrek aan
integrale afweging en het ontbreken van voldoende afstemming binnen de rijksoverheid;• gebrek aan transparantie door een versnipperde en niet goed toegankelijke
geologische en procedurele informatievoorziening.Ook internationale ontwikkelingen hebben invloed op de situatie in Nederland.
Vroeger hadden maatschappijen een budget per land. De afweging ging dan tussen
meer of minder kansrijke locaties binnen Nederland. Tegenwoordig vindt wereldwijde
afweging plaats; velden van 2 tot 5 miljard m3 moeten concurreren
met vele malen grotere velden elders ter wereld. Bovendien is het in de loop
van de jaren door technische ontwikkelingen mogelijk geworden om op locaties
te winnen waar dat eerder niet kon. In andere gevallen is het mogelijk om
goedkoper te winnen waardoor een tot dan toe onrendabel veld wel rendabel
wordt.Het beeld dat Nederland minder aantrekkelijk is geworden voor gaswinning
wordt bevestigd door onderzoeken naar het mijnbouwklimaat in 2000 en in 2003
door Gaffney, Cline and Associates (GCA)2. Beide
onderzoeken vergelijken het mijnbouwklimaat in de verschillende gasproducerende
landen rond de Noordzee, te weten Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen,
Duitsland en Denemarken. De positie van Nederland in 2003 is in absolute en
relatieve termen verslechterd ten opzichte van 2000. De schrijvers van het
rapport zien de afschaffing van de willekeurige afschrijving als een oorzaak
voor de verslechtering, maar ook de andere, eerder genoemde negatieve factoren
spelen een rol.5.3 Actie nu noodzakelijkEr wordt wel beweerd dat Nederlands gas dat nu in de grond blijft zitten,
omdat mijnbouwmaatschappijen de exploratie en productie te duur vinden, later
bij een toenemende krapte en een structureel hogere olieprijs wel gewonnen
zal worden. Om de volgende redenen verschilt Nederland hierin van de meeste
andere locaties op de wereld:• Om gebruik te maken van de balansfunctie van het Groningenveld
moeten kleine velden gas produceren binnen de periode dat het Groningenveld
deze functie nog kan uitoefenen. Anders is de kans groot dat investeringen
in deze velden niet meer rendabel zijn en het gas in de grond blijft. Ter
illustratie: het opsporen, ontwikkelen en produceren van gasvoorkomens duurt
in Nederland 15 tot 20 jaar.• De huidige infrastructuur voor offshore-gaswinning heeft een beperkte
levensduur. Zodra de productie beneden de economische limiet komt, zal een
productieplatform of pijpleiding worden verlaten. Figuur 6 laat zien dat het
aantal platforms dat in productie is de komende 10 jaar aanzienlijk afneemt.
De infrastructuur van platforms en pijpleidingen raakt daarmee in onbruik.
Met name offshore velden kleiner dan 3 miljard m3 zijn sterk afhankelijk
van bestaande infrastructuur om rendabel geëxploiteerd te kunnen worden;• De kans is groot dat bedrijven die uit Nederland vertrekken omdat
het mijnbouwklimaat elders gunstiger is en de velden vele malen groter, niet
gauw weer terugkeren. Uitstel van productie leidt in dat geval tot afstel. Figuur 6: aantal offshore-platforms: veel velden in laatste
productiefase (bron: EBN)6. Beleidsvoornemens6.1 AlgemeenGezien het grote belang van gaswinning voor Nederland wil ik voorkomen
dat de huidige ontwikkelingen leiden tot nog verder teruglopende activiteiten
en acht ik maatregelen op korte termijn noodzakelijk. Ik stel mij daarbij
tot doel het mijnbouwactiviteitenniveau (investeringen, exploratie, ontwikkeling,
productie) nog zeker vijftien jaar stabiel te houden, zodat in zijn totaliteit
zoveel mogelijk aardgas gewonnen wordt. Bij het formuleren van de maatregelen
hebben EBN, TNO-NITG, het CPB en het eerder genoemde onderzoek van GCA belangrijke
bijdragen geleverd. Daarnaast zijn er bilaterale contacten geweest met Noorwegen
en het Verenigd Koninkrijk over de verbeteringen in het mijnbouwklimaat die
daar in gang zijn gezet.In de volgende paragraaf worden verschillende niet-financiële maatregelen
genoemd die bijdragen aan meer exploratie en winning van het kleine veldengas.
Sommige zijn al in gang gezet, andere zullen op korte termijn opgepakt worden.
De herinvoering van de willekeurige afschrijving behoort niet tot dit pakket.
Een eventuele invoering hing af van de evaluatie van de effecten van de afschaffing
van de willekeurige afschrijving per 1 januari 2003. Deze zomer heeft
het CPB deze evaluatie uitgevoerd. Hieruit blijkt dat de willekeurige afschrijving
zeker effectief is geweest. Echter, vooral vanwege de olieprijsontwikkeling
wordt herinvoering door het CPB nu niet zinvol geacht. Teveel velden zouden
profiteren die zonder willekeurige afschrijving ook al rendabel zijn.Doel van mijn beleid blijft het op peil houden van het activiteitenniveau.
Ik zal dit beleid dan ook nauw blijven monitoren. Mochten de activiteiten
toch niet het gewenste niveau krijgen, dan zal gekeken worden wat andere efficiënte
maatregelen zijn om dit doel te bereiken. Het stimuleren van nieuwe exploratie
en het voorkomen van veel «free-riders» zullen hierbij belangrijke
criteria zijn.6.2 Beleidsvoornemens6.2.1 Goede regelgeving en efficiënte vergunningverleningproceduresBestuurlijke knelpunten doen zich niet alleen voor bij het realiseren
van projecten op land maar in toenemende mate ook op zee. Vaak duurt het jaren voordat een project kan worden gerealiseerd. In veel gevallen
is dat onnodig. Dit draagt bij aan een onzeker investeringsklimaat. Het kabinet
is een project gestart in het kader van de operatie B4, «Beter Bestuur
voor Burger en Bedrijf», om de geconstateerde knelpunten aan te pakken.
In juni 2004 heeft de B4-werkgroep haar analyse afgerond. Hierin wordt bevestigd
dat voor gaswinning relevante wetgeving veelomvattend en (te) complex is en
dat veel meer onderlinge afstemming noodzakelijk is om meer samenhang en voorspelbaarheid
te creëren. De werkgroep vindt een deel van de oplossing in de algemene
tendens op wetgevingsvlak die is gericht op versnelling en stroomlijning van
de besluitvorming, zoals de fundamentele herziening van de Wet ruimtelijke
ordening, de VROM-vergunning en de ontwikkelingen op het gebied van de Algemene
wet bestuursrecht. Op dit moment wordt gekeken in hoeverre een organisatorische
slag (onder meer door middel van het versterken van de coördinatie) verder
kan bijdragen aan het terugbrengen van de doorlooptijd van procedures. Het
kabinet is van plan eind 2004 een kabinetsstandpunt over dit onderwerp te
presenteren.6.2.2 Voortzetting kleine veldenbeleidHet kleine veldenbeleid is van groot belang voor een optimale exploitatie
van de Nederlandse gasvoorraad en de daarmee samenhangende belangen voor de
voorzieningszekerheid, de economie en duurzaamheid. Dit beleid zal ook na
herstructurering van het gasgebouw worden voortgezet. Er wordt wel beweerd
dat de afnamegarantie van Gasunie niet meer nodig is in een geliberaliseerde
markt1. De markt is op dit moment echter nog
onvoldoende flexibel om een volwaardig alternatief te bieden. In een geliberaliseerde
markt zal naar verwachting een groot deel van het volume rechtstreeks op de
markt worden verkocht. Maar ook dan is de afnamegarantie nog steeds van groot
van belang, vooral voor de kleine, marginale velden.6.2.3 Aanpak slapende vergunningenEen bedrijf kan een exploratie- en/of winningsvergunning jaren op de plank
laten liggen en dat gebeurt soms ook: de kosten blijken uiteindelijk toch
te hoog, de benodigde technieken zijn nog niet voorhanden of het project valt
af ten gunste van andere projecten binnen of buiten Nederland. Soms zijn er
andere bedrijven die dezelfde vergunning wel aantrekkelijk vinden en sneller
actie willen en kunnen ondernemen.Tot voor kort kon hier niet veel aan gedaan worden. Sinds de invoering
van de Mijnbouwwet in 2003 kan de Minister van Economische Zaken op grond
van artikel 21 van de Mijnbouwwet zo'n slapende vergunning intrekken. Sinds
kort wordt actief van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Er staan in dat geval
voor het desbetreffende bedrijf vier mogelijkheden open:– de vergunning teruggeven;– op korte termijn toch zelf actie ondernemen;– de vergunning verkopen aan een ander bedrijf; geen actie ondernemen;– de vergunning wordt dan ingetrokken. Er zijn sinds 2003 9 opsporingsvergunningen
en 5 winningsvergunningen geheel of gedeeltelijk verkocht aan een andere mijnbouwmaatschappij.Daarnaast zal bezien worden of de mogelijkheden in de Mijnbouwwet voor
een activiteitenverplichting voor bestaande exploratievergunningen moet worden
vergroot. 6.2.4 Actief benaderen van nieuwe bedrijvenNu de exploratie van gas in Nederland steeds minder interessant lijkt
te worden voor de grote mijnbouwbedrijven omdat het Nederlands grondgebied
grotendeels ontgonnen is, wordt het aantrekkelijker voor middelgrote en kleinere
ondernemingen om in Nederland te investeren. Middelgrote bedrijven hebben
meestal een beperkte portefeuille met projecten en in een beperkt aantal landen.
Door gebieden en velden van andere ondernemingen over te nemen in landen waar
zij al actief zijn, kunnen zij hun exploratie- en productieportfolio vergroten.
Kleinere mijnbouwondernemingen richten zich vooral op gasvelden die al ontdekt
zijn, maar die grote ondernemingen laten liggen omdat ze voor hen onvoldoende
rendabel zijn. Ook zijn ze geïnteresseerd in het overnemen van de productie
in velden die in de eindfase van de productie zitten.De ervaringen in het Verenigd Koninkrijk bewijzen dat actief benaderen
van nieuwe, kleinere bedrijven zijn vruchten afwerpt. De laatste maanden heeft
een aantal bedrijven interesse getoond in mijnbouwactiviteiten in Nederland.
Inmiddels is één nieuw bedrijf actief. Vanaf 2005 zullen
bedrijven gericht benaderd worden over de mogelijkheden die in Nederland voor
hen openliggen.6.2.5 Betere informatievoorzieningEen aantal ontwikkelingen maken het noodzakelijk om de toegankelijkheid
van de informatie voor de mijnbouwindustrie en andere betrokkenen kritisch
te bezien.• De nieuwe Mijnbouwwet heeft gezorgd voor een grote hoeveelheid
nieuwe (publieke) informatie. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de winningsplannen
van alle producerende voorkomens en de uniforme regeling voor de vrijgave
van gegevens op land en zee.• De geologische en technische informatie over de (diepe) ondergrond
en installaties blijkt verspreid en vaak dubbel aanwezig te zijn bij EZ, TNO-NITG,
het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en EBN. Dit leidt tot duplicatie van
gegevens en onnodige administratieve lasten voor de mijnbouwindustrie.• Nieuwkomers geven aan dat het in Nederland moeilijk is om zowel
de geologische als de procedurele informatie te verwerven. Op dit vlak moet
Nederland concurreren met de ons omringende landen, waarbij vooral Engeland
en Noorwegen een zeer actief beleid voeren ten aanzien van informatieverstrekking.Door EZ, TNO-NITG, SodM en EBN is een project gestart dat gericht is op
stroomlijning van de informatievoorziening. Het eindresultaat van dit project
zal een digitaal loket zijn dat op een zeer laagdrempelige manier informatie
beschikbaar stelt aan alle (potentiële) betrokkenen bij de delfstofwinning
in Nederland, in het bijzonder nieuwe toetreders.XNoot1TK 2002–2003, 29 023.XNoot2TK 2003–2004, 29 684, nr. 1.XNoot3IEA, World Energy Outlook 2003.XNoot1Onder schoon fossiel wordt verstaan de winning, het transport en het omzetten
van koolstofhoudende stoffen in energie en/of andere stoffen, zodanig dat
daarbij zo weinig mogelijk uitstoot van CO2 naar de atmosfeer plaatsvindt.XNoot2IEA, World Energy Outlook 2003.XNoot1Richtlijn 2004/67/EG, 26 april 2004.XNoot2Visie op aardgasproductie in Nederland in de 21e eeuw, Policy Research
Corporation (SDU, 2002).XNoot3Bij dit initiatief van de drie noordelijke provincies wordt energiekennis
en bedrijvigheid (met name op aardgasgebied) gekoppeld aan de kansen van infrastructuur
en toekomstige bouwprojecten.XNoot4De aardgasbaten bestaan uit vennootschapsbelasting en niet-belasting middelen,
zoals winstaandeel, cijns en oppervlakterechten. Van de niet-belasting middelen
gaat 41,5 procent naar het FES.XNoot5Zie ook rapport Innovatie in het Energiebeleid (TK 2003–2004, 29 575,
nr. 1).XNoot1Zie ook TK 2000–2001, 26 603, nr. 35.XNoot2TK, 2003–2004, 28 241, nr. 6.XNoot3Dit komt overeen met een emissie in CO2-equivalenten die gelijk
is aan de jaarlijkse Nederlandse CO2-uitstoot van ongeveer 185
miljoen ton.XNoot1De genoemde cijfers in 3.1 zijn te vinden in het EZ Jaarboek Olie en Gas
in Nederland 2003 (juni 2004): www.nitg.tno.nl/oil&gasXNoot2Art. 54, 54a en 56 Gaswet.XNoot1Tot 2007 is de bandbreedte 75 tot 77 miljard m3per jaar, voor de periode 2008–2012 69 – 71 miljard m3 per jaar. Het nationale productieplafond is gehandhaafd op 80 miljard
m3 per jaar. Hierin zit ook het gas dat niet via Gasunie op de
markt wordt gebracht.XNoot1TK 2003–2004, 29 372.XNoot1Zie ook www.geofoon.nl.XNoot2In de OOG zitten o.a. deelnemers uit de mijnbouwindustrie, milieuorganisaties,
departementen en een aantal onafhankelijken. De OOG is in 2001 opgericht om
een inhoudelijke dialoog te versterken tussen deze groepen. De OOG heeft geen
formele status; personen in de OOG nemen deel op persoonlijke titel.XNoot1Onder het Waddengebied wordt in de PKB Derde Nota Waddenzee verstaan de
Waddenzee, de waddeneilanden, de zeegaten tussen de eilanden, de Noordzeekustzone
tot 3 zeemijl uit de kust, en het grondgebied van de aan de Waddenzee grenzende
vastelandsgemeenten.XNoot2TK 2003–2004, 29 684, nr. 1.XNoot1Fiscaal middel om investeringen in exploratie en exploitatie van aardgasvoorkomens
in kleine en marginale velden op het continentaal plat te stimuleren ter ondersteuning
van het kleine veldenbeleid. De maatregel leidt voor de overheid tot een verschuiving
van inkomsten naar achter in de tijd.XNoot2Comparitive study of the exploration and production climate offshore Netherlands,
U.K., Norway, Denmark, Germany and onshore Netherlands – Executive Summary,
Gaffney, Cline & Associates (feburari 2004).XNoot1Zie bijvoorbeeld OECD Economic Surveys – Netherlands, july 2004. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29023-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl