Wijziging Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot meervoudige nationaliteit
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141959
 2009-2010
 
 31 813 
 (
 R1873
 )
 Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot
meervoudige nationaliteit en andere nationaliteitsrechtelijke kwesties
 
 
 
 
 B
 VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR JUSTITIE
 Vastgesteld 23 maart 2010
 Het voorbereidend onderzoek heeft de commissie aanleiding gegeven de volgende
vragen en opmerkingen aan de regering voor te leggen.
 1. Inleiding
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling
kennis genomen van het voorstel tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap
met betrekking tot meervoudige nationaliteit en andere nationaliteitsrechtelijke
kwesties. Zij hebben waardering voor de praktische en juridische benadering
van meervoudige nationaliteit die het wetsvoorstel kiest.
 
 De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming
kennis genomen van de voorgestelde wijzigingen van de Rijkswet op het Nederlanderschap
(RWN). Naar het oordeel van de leden vormen deze wijzigingen een verbetering
ten opzichte van de huidige wet. De leden hebben nog enkele vragen.
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met zeer
bijzondere belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel. Zij plaatsen
onder andere vraagtekens bij de effectiviteit van het wetsvoorstel. Graag
zouden zij een aantal vragen door de regering beantwoord zien.
 
 De leden van de GroenLinks-fractie hebben
met instemming kennis genomen van het voorstel om het Nederlanderschap te
regelen voor mensen die vóór 1 januari 1985 zijn geboren
als kind van een Nederlandse moeder en een niet-Nederlandse vader. Het heeft
veel te lang geduurd, maar eindelijk wordt hun situatie gelijk getrokken met
die van kinderen van Nederlandse vaders. Deze leden zijn minder te spreken
over de andere wijzigingen van het wetsvoorstel, die de rechtspositie van
andere mensen verzwakken.
 
 De leden van de SP-fractie hebben met gemengde
gevoelens kennis genomen van het wetsvoorstel. Er zitten elementen in die
hun volledige instemming hebben maar ook elementen waarmee zij minder gelukkig
zijn.
 2. Algemeen
 De leden van de VVD-fractie hebben de volgende
vragen voor de regering. Hoeveel Nederlanders die in Nederland wonen en werken
hebben een dubbele nationaliteit? Hoeveel waren dat er in 1996? Hoeveel zijn
dat er nu? Indien er sprake is van een toename, waardoor wordt deze veroorzaakt?
Hoeveel Nederlanders die nu een dubbele nationaliteit hebben, moeten of zullen
afstand doen van hun oorspronkelijke nationaliteit als dit wetsvoorstel van
kracht wordt?
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen zich af
of de aard van de wet zoals deze nu voorligt, niet vooral zal leiden tot meer
juridische procedures en tot een extra belasting van het justitieel apparaat.
Kan de regering daar een inschatting van geven?
 
 De leden van de SP-fractie zijn vooralsnog
geen voorstander van de (uitbreiding van de) afstandseis. Deze leden hebben,
zoals ook in de Tweede Kamer is gesteld, grote twijfels omtrent de effectiviteit
van het wetsvoorstel. In plaats van te bewerkstelligen dat meer vreemdelingen
uitsluitend de Nederlandse nationaliteit hebben, zou het gevolg van de afstandseis
wel eens kunnen zijn dat mensen met een buitenlandse paspoort juist afzien
van het aanvragen van de Nederlandse nationaliteit. Is hier enig onderzoek
naar gedaan?
 
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen
zich af wat het verband is tussen de verschillende wijzigingen, en of de regering
zich realiseert dat dergelijke samenraapsels van wetswijzigingen het parlement
voor een dilemma stellen bij het stemmen. Het eerste onderdeel komt duidelijk
voort uit een omissie in de regelgeving en een behoefte vanuit de praktijk,
maar welke aanleiding geeft de praktijk voor de voorgestelde verruiming van
de afstandseis en de intrekkingsgronden? Welke problemen zijn er bijvoorbeeld
gerezen bij de gebruikmaking van het optierecht door tweedegeneratie optanten,
die te relateren zijn aan de afstandseis? En wat is de opportuniteit van deze
wijziging, gelet op hun fors teruglopende aantal?
 Deze leden vragen tevens aan de regering wat zij vindt van een stelsel
waarin kinderen die geboren worden uit ouders die langdurig in Nederland verblijven,
bij geboorte de Nederlandse nationaliteit krijgen? Aan deze kinderen, van
wie de toekomst in Nederland ligt, wordt zo van begin af aan een sterke rechtspositie
met optimale integratiemogelijkheden geboden. De regering wijst dit idee af
in verband met het risico van misbruik. Is dat reëel als hiervoor een
vergunning voor onbepaalde tijd wordt verlangd? Migranten verwerven deze pas
na vijf jaar legaal verblijf en als ze aan verschillende voorwaarden voldoen,
zoals integratie en middelen van bestaan.
 2.1 Effectieve nationaliteit
 De leden van de PvdA-fractie zouden een nadere
toelichting willen hebben op het begrip «effectieve nationaliteit».
De minister van Justitie heeft hier meermalen op gewezen. Wat is de juridische
betekenis en wat is de werking van dit begrip? Is het denkbaar dat effectieve
nationaliteit als uitgangspunt de plaats inneemt van de afstandseis in de
wet? Wat zijn de overwegingen geweest om deze weg niet op te gaan? Deze vraag
klemt des te meer omdat in de memorie van toelichting met nadruk wordt gesteld
dat deze wijzigingen niet gericht zijn op het verminderen van het aantal personen
met meer dan één nationaliteit, maar op het verhelderen van
de regeling. In een internationaliserende wereld zal dubbele nationaliteit
steeds vaker aan de orde zijn, waarom dan toch vasthouden aan de afstandseis
als hoofdregel? 
 
 De regering is van mening dat van optanten gevergd mag worden dat ze hun
oorspronkelijke nationaliteit mogen opgeven, omdat ze met Nederland de effectieve
band onderhouden en de andere nationaliteit weinig praktische betekenis zou
hebben. De regering kiest dus nadrukkelijk voor de effectieve band of nationaliteit.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering
hoe dit uitgangspunt zich verhoudt met het voorstel om op bepaalde gronden
juist de effectieve nationaliteit in te trekken van een persoon met de dubbele
nationaliteit? Het gaat immers om de nationaliteit van het land waar deze
persoon geboren en getogen is.
 3. Advisering
 Dit wetsvoorstel klemt volgens de leden van de SP-fractie
te meer nu zowel de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR),
als de Adviescommissie Vreemdelingenzaken (ACVZ), als de Raad voor het Openbaar
Bestuur (Rob), hebben geadviseerd om meervoudige nationaliteit positief te
benaderen. Volgens de WRR ontkent het pleidooi voor één paspoort «de
emotionele waarde van afkomst, geschiedenis en eigen wortels terwijl in het
pleidooi voor het exclusieve Nederlanderschap juist de emotionele waarde centraal
staat». De ACVZ adviseert aansluiting te zoeken bij de overgrote meerderheid
van Europese landen die bij de verwerving van de nationaliteit het niet meer
van belang achten of daardoor meervoudige nationaliteit ontstaat. De afstandseis
wordt door deze commissie niet zinvol gevonden. De Rob bepleit om het behoud
van de oorspronkelijke nationaliteit bij het verkrijgen van het Nederlanderschap
weer mogelijk te maken voor iedereen die dat wenst. Kan de regering verklaren
waarom zij afwijkt van drie eensluidende adviezen van toch zeer gezaghebbende
advieslichamen? De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft berekend
dat de voorgestelde maatregel nog geen 100 mensen per jaar zal betreffen.
Vindt de regering het uit een oogpunt van efficiëntie van wetgeving verantwoord
om te investeren in instructies aan ambtenaren van de burgerlijke stand en
aan voorlichting aan de burger voor 100 mensen die dan geen dubbele nationaliteit
meer zullen hebben?
 
 De leden van de GroenLinks-fractie merken
op dat de Nederlandse regering op geen enkele wijze verdragsrechtelijk verplicht
is om de afstandseis te stellen bij naturalisatie en dat de regering er dus
vrijwillig voor kiest om een in Europees opzicht tegenovergestelde koers in
te zetten. Is de regering niet bezig met een achterhoedegevecht? De ACVZ adviseerde
anderhalf jaar geleden om aansluiting te zoeken bij de «overgrote meerderheid
van de Europese landen die bij de verwerving van nationaliteit het niet meer
van belang achten of daardoor meervoudige nationaliteit ontstaat». Wat
heeft de regering met dit advies gedaan? Acht zij het niet onwenselijk om
uit de Europese pas te lopen? Deze leden menen dat met Europese afstemming
meer overzicht, rechtszekerheid en een helderder rechtsorde te creëren
is dan met de uitbreiding van de afstandseis in Nederland. Wat is de reactie
van de regering daarop?
 Deze leden vragen de regering ook waarom ze ervoor kiest om de afstandseis
in te voeren bij het optierecht. Het mag algemeen bekend worden verondersteld
bij de regering dat veel tweedegeneratie migranten een band met twee landen
hebben, waarbij het pijn doet om een band te moeten doorsnijden. Waarom zou
dit van hen gevraagd moeten worden? Is de regering van mening dat deze twee
banden ook een dubbele loyaliteit zou opleveren? Zo ja waarop baseert zij
dat, en welke risico’s ziet zij daarbij? Het advies van de ACVZ geeft
aan dat loyaliteitsproblemen van mensen met een dubbele nationaliteit niet
aangetoond zijn. De WRR vreest juist dat de negatieve connotatie bij twee
loyaliteiten eerder een uitsluitend dan een insluitend effect zal hebben.
Is het risico niet aanwezig dat een deel van deze groep vanwege deze druk
zal kiezen om geen afstand te doen, en dus niet het Nederlanderschap verkrijgt?
Ziet zij het risico dat de afstandseis de integratie juist kan
tegenwerken in plaats van bevorderen? Kortom, heeft de regering de mogelijke
neveneffecten of onwenselijke effecten van de afstandseis onderzocht? De ACVZ
en de WRR zijn beide van mening dat de afstandseis niet de emotionele binding
met Nederland bevordert, omdat de voorwaarde de optant voor een onwenselijk
dilemma plaatst. Op basis van hun onderzoek wijzen zij op het risico dat de
afstandeis ertoe zal leiden dat een serieus deel van de betrokkenen zal afzien
van het Nederlanderschap.
 De ACVZ acht het, op grond van de bevindingen in de rapporten en het eigen
onderzoek aannemelijk dat aanvaarding van meervoudige nationaliteit, en daarmee
ook de aanvaarding van het hebben van emotionele bindingen met meerdere landen,
de verbondenheid met Nederland kan versterken en daarmee het integratieproces
van migrantengroepen gunstig beïnvloedt. De WRR concludeerde in 2007
enkele jaren geleden dat het voor de emotionele identificatie met Nederland
van belang is dat de «hybride identificaties» van mensen met meer
nationaliteiten worden erkend, en niet onmiddellijk als negatief ter discussie
worden gesteld. Het hybride karakter maakt het afdwingen van een keuze volgens
de WRR ook niet reëel. De Raad wijst erop dat de erkenning van de complementariteit
van verschillende emotionele bindingen de verbondenheid met Nederland juist
kan versterken, omdat het dit gemakkelijker maakt nieuwe emotionele bindingen
aan te gaan en zich Nederlander te voelen. Het verbaast deze leden dat de
conclusies van twee gerenommeerde adviesorganen (WRR en ACVZ) over het effect
en de (on)wenselijkheid van meervoudige nationaliteit bij de regering geen
voet aan de grond lijken te krijgen, terwijl de regeringen in ons omringende
landen wel hun beleid baseren op met de twee adviesorganen overeenkomstige
bevindingen, die uiteraard niet gebonden zijn aan de Nederlandse situatie.
Dit vergt volgens deze leden een onderbouwing van de regering waarom zij meent
te moeten afwijken van deze inzichten, die zijn voortgekomen uit degelijk
onderzoek, die de regering in 1997 blijkbaar wel onderschreef.
 4. Verkrijging van het Nederlanderschap
 De leden van de CDA-fractie leggen de regering
graag één kwestie voor. Met de voorgestelde wijziging van artikel
6 wordt beoogd de nationaliteitsrechtelijke positie te regelen van degenen
die vóór 1 januari 1985 afstammen van een Nederlandse moeder. Er is een heel specifieke groep die wèl tot de «doelgroep»
van de voorgestelde regeling behoort, maar die daar desalniettemin buiten
valt. Prof. dr. Gerard René de Groot heeft gewezen op de categorie
van voor 1 maart 1964 geboren kinderen van Nederlandse moeders die juist
door hun huwelijk de Nederlandse nationaliteit verloren. Omdat zulke gevallen
lastig in een regeling te vatten zijn, ligt het voor de hand deze gevallen
positief tegemoet te treden in het kader van de «uitzonderingsnaturalisatie»
van artikel 10 van de wet. Graag vernemen deze leden of de regering hiertoe
bereid is.
 5. Afstand doen van nationaliteit
 5.1 Algemeen
 Het wetsvoorstel houdt een aanpassing in van de regels met betrekking
tot het afstand doen van de nationaliteit van het land van herkomst. Volgens
de leden van de PvdA-fractie heeft de minister
van Justitie in de memorie van toelichting en ook in de beantwoording van
de vragen van de leden van de Tweede Kamer zo goed mogelijk aangegeven op
welke redenering de aanpassingen zijn gebaseerd. Daarbij is vast komen te
staan dat het niet om een «zwart-wit» redenering gaat maar om
een afweging en dat de afbakening tot op zekere hoogte betrekkelijk is. Dit
betekent dat er altijd discussie mogelijk is (moet zijn) over
de vraag of een bepaalde categorie optanten of naturalisandi wel of niet onder
het afstandsbeginsel kunnen vallen. Deze leden onderschrijven het gegeven
dat die afweging altijd aan de orde zal zijn zolang de afstandseis als hoofdregel
van de wet geldt. In dit verband – en mede in het licht van het feit
dat er steeds minder landen zijn die het afstandsbeginsel nog overeind houden –
zouden deze leden de regering willen vragen nader in te gaan op de overwegingen
die doorslaggevend zijn geweest bij het vasthouden aan de afstandseis.
 
 De bepaling dat het verzoek van een vreemdeling om het Nederlanderschap
die niet het mogelijke heeft gedaan om zijn andere nationaliteit te verliezen
dan wel niet bereid is het mogelijke te doen om die nationaliteit te verliezen,
niet kan worden afgewezen indien die vreemdeling in Nederland, de Nederlandse
Antillen of Aruba is geboren en daar ten tijde van het verzoek zijn hoofdverblijf
heeft, blijft in onderhavig wetsvoorstel gehandhaafd. In de voorganger van
onderhavig wetsvoorstel, wetsvoorstel 30 166, zou ook de vreemdeling
die in Nederland, de Nederlandse Antillen of op Aruba is geboren zijn nationaliteit
moeten opgeven om Nederlander te kunnen worden. De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom de regering deze uitzondering in
het nieuwe wetsvoorstel niet geschrapt heeft.
 
 De leden van de SP-fractie hebben een technische
vraag. Het is deze leden niet duidelijk waarom een meerderjarige die legaal
in Nederland is geboren en getogen geen afstand hoeft te doen, terwijl een
meerderjarige die vanaf zijn 4de levensjaar legaal in Nederland is getogen
wel afstand moet doen. Het omgekeerde is goed te verdedigen: voor een kind
dat nog herinneringen heeft aan het land van zijn (voor)ouders is de emotionele
waarde van de oorspronkelijke nationaliteit groter dan voor een kind dat het
land van zijn ouders slechts kent als vakantieland. Dat pleit ervoor om voor
hem geen afstandseis te introduceren. Of is de achterliggende redenatie: wie
geen effectieve band met het land van de eerste nationaliteit heeft is vanzelf
loyaal aan Nederland? Is dat de gedachtegang waarop de vooronderstelling gebaseerd
is dat iemand die tot zijn 4de jaar in een ander land heeft gewoond niet loyaal
zou zijn aan Nederland? En waarop is de leeftijd van 4 jaar gebaseerd? Heeft
dat iets te maken met artikel 8 IVRK? Zo ja, graag een nadere toelichting.
De toelichting van de minister in de Tweede Kamer is deze leden niet duidelijk.
 
 In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel tot wijziging van de
Rijkswet op het Nederlanderschap van 1997 noemde de regering de redenen waarom
het Tweede Protocol van het Verdrag van 1963 een uitzondering maakt op de
hoofdregel van de afstandseis voor onder andere tweede generatie migranten,
namelijk het belang van hun integratie in de verdragsstaat waar zij al zo
lang verblijven. Verkrijging van de nationaliteit is een belangrijke stap
in die integratie, en één van de belangrijkste drempels om die
stap te nemen vormt veelal het verlies van de oorspronkelijke nationaliteit,
zo lichtte de regering toe. In dezelfde memorie van toelichting legde de regering
ook uit waarom de optieregeling van zo’n groot belang is voor de integratie:
de staat heeft er belang bij dat «op zijn minst migranten van de tweede
generatie geen vreemdelingen meer blijven, maar volledig integreren in het
politieke en maatschappelijke leven van de Staat waarin zij van kinds af aan
wonen». Verder erkende de regering dat deze groep talrijke banden in
Nederland heeft opgebouwd, en dat het nadeel van de dubbele nationaliteit
ruimschoots opweegt tegen het voordeel van hun volledige integratie. De leden
van de GroenLinks-fractie hebben deze toelichting
met instemming gelezen en vragen daarom aan de regering om op deze redenering
in te gaan. Als zij deze niet meer onderschrijft, kan de regering dan uitleggen op welke wijze het belang van de staat ermee is gediend dat
deze groep vreemdeling blijft? En hoe dat is af te wegen tegen het belang
van een volledige integratie? De Nederlandse nationaliteit betekent immers
een cruciale factor voor de integratie, denk aan de politieke participatie
en het Europees burgerschap.
 5.2 Meervoudige nationaliteit
 De hoofdmoot van het voorstel is volgens de leden van de SP-fractie de beperking van de hoeveelheid mensen in ons land die
twee nationaliteiten bezitten. Loopt Nederland met deze trend niet erg achter
bij de ons omringende landen? Het Verdrag betreffende beperking van gevallen
van meervoudige nationaliteit is door het tweede protocol tot wijziging van
dat Verdrag ingehaald. Dit protocol aanvaardt immers bipatridie. Inmiddels
is hoofdstuk 1 van het Verdrag, dat over de nationaliteit gaat, nog slechts
van kracht in Nederland, Denemarken, Noorwegen en Oostenrijk. Hieruit valt
te concluderen dat bestrijding van meervoudige nationaliteit in de landen
van de Raad van Europa niet meer als dringend ervaren wordt. Rechtsvergelijkend
zet Nederland met dit wetsvoorstel dus een stap in tegengestelde richting.
Deze leden menen te weten dat de minister het op andere rechtsgebieden belangrijk
vindt om ten opzichte van Europa niet te veel uit de pas te lopen. Waarom
geldt dit niet voor het nationaliteitsrecht? Graag een toelichting van de
regering.
 
 De regering noemt als reden voor de uitbreiding van de afstandseis dat
meervoudige nationaliteit moet worden teruggedrongen. De leden van de GroenLinks-fractie missen een fundamentele onderbouwing
van dit standpunt, die zij wel nodig achten in het huidige tijdsgewricht.
Met dit streven lijkt de regering zich immers in internationaal opzicht in
een steeds geïsoleerder positie te manoeuvreren. Wat vindt de regering
van de tendens in de andere Europese landen dat meervoudige nationaliteit
in steeds mindere mate wordt beschouwd als een fenomeen dat bestreden moet
worden? Past het niet veel beter in deze tijd van grensoverschrijdend wonen,
werken en studeren om je met meer landen en culturen verbonden te (mogen)
voelen? Transnationale identiteiten en relaties komen meer en meer voor: zou
het recht zich niet meer moeten aanpassen aan deze ontwikkeling in plaats
van mensen met een dilemma of een straf op te zadelen?
 De regering meent met de beperking van de meervoudige nationaliteit de
rechtsordelijke betekenis te versterken van de verhouding tussen de staat
en het individu. Deze leden van vragen zich af in welke zin deze rechtsordelijke
betekenis is verzwakt door meer nationaliteiten. Heeft een Nederlander met
een tweede nationaliteit niet dezelfde rechten en plichten ten opzichte van
Nederland dan een Nederlander met één nationaliteit? Steeds
meer verdragsstaten zijn uitgetreden bij het Verdrag betreffende beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit. Overweegt Nederland dat ook te doen en zo nee, waarom niet? Is het
bekend hoeveel Nederlanders die geëmigreerd zijn, behoefte hebben om
hun Nederlandse nationaliteit te behouden bij naturalisatie in hun land van
verblijf?
 5.3 Uitzonderingen/gelijke behandeling
 In dit wetsvoorstel wordt de uitzondering op het afstandsvereiste voor
minderjarige vreemdelingen niet geschrapt. De regering motiveert dat met een
beroep op artikel 8 van het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het
Kind (IVRK). Dat Verdrag zou ertoe verplichten de nationaliteit die zij bij
de geboorte hebben verkregen, te respecteren. De Raad van State (RvS) betwijfelt
of een dergelijk ruime interpretatie noodzakelijk is. Het gaat er volgens
de RvS om dat het kind een nationaliteit heeft en dat staatloosheid
wordt voorkomen. Wanneer een in de wet voorziene afstandseis ertoe leidt dat
de oorspronkelijke nationaliteit verloren gaat doch de nationaliteit van het
land van verblijf behouden blijft, is er volgens de RvS geen sprake van strijdigheid
met artikel 8 van het IVRK, tenzij het verlies van de oorspronkelijke nationaliteit
in strijd is met het recht van het desbetreffende land en dit recht op grond
van internationaal privaatrecht moet worden gerespecteerd. Nederland heeft
volgens de RvS de vrijheid om te bepalen dat bij het verkrijgen van de Nederlandse
nationaliteit, de oorspronkelijke nationaliteit verloren gaat. Waarom heeft
de regering daar toch niet voor gekozen? De leden van de VVD-fractie nodigen de regering uit om haar motivering niet te beperken
tot de opmerking dat zij dit slechts een minimale bescherming vindt. Waarom
zou de bescherming van artikel 8 van het IVRK volgens de regering niet voldoende
zijn en ziet zij aanleiding om de identiteit van het kind verdergaand te beschermen?
 
 Wil iemand op de Antillen voor de Nederlandse nationaliteit in aanmerking
komen dan moet hij volgens het wetsvoorstel niet alleen de taal van het eiland
beheersen zoals tot nu toe, maar ook het Nederlands. Hoe begrijpelijk deze
eis ook is, de leden van de SP-fractie vragen
zich af of de regering er bij de invulling van de AMvB rekening mee zal houden
dat de kennis van het Nederlands, met name op de bovenwindse eilanden, van
de aldaar wonende Nederlanders die op de eilanden zijn geboren, vaak erg beperkt
is. Het lijkt niet rechtvaardig om aan genaturaliseerde bewoners een veel
hogere stadaard op te leggen dan aan de autochtone bevolking. Hoe denkt de
minister daar over?
 
 Ook het voorstel voor de invoering van de afstandseis voor naturalisandi
die als minderjarige vijf jaren in Nederland hebben gewoond, vinden de leden
van de GroenLinks-fractie bezwaarlijk. De regering
doet dit in het kader van gelijke behandeling, maar kiest ze daarmee niet
voor ongelijke behandeling met de groepen waarvoor geen afstandseis geldt?
Hetzelfde geldt voor de optanten, die de regering meent gelijk te moeten trekken
met andere naturalisandi. Kan de regering uitleggen waarom ze onderscheid
maakt tussen de tweedegeneratie optanten, die afstand moeten doen van hun
oorspronkelijke nationaliteit, en kinderen die met hun ouders mee naturaliseren,
die dat niet hoeven? En waarom maakt de regering met de afstandseis voor de
tweede generatie optanten ook onderscheid ten opzichte van andere optanten
die géén afstand hoeven te doen, zoals partners en migranten
van 65 jaar of ouder? En acht de regering het onderscheid dat zij met de afstandseis
tussen degenen die hier geboren zijn en degene die hier op zeer jonge leeftijd
gekomen zijn, te rechtvaardigen? Kortom, het komt deze leden voor dat de regering
het argument van de gelijke behandeling willekeurig gebruikt en louter toepast
om de rechtspositie te verzwakken.
 6. Ontneming Nederlanderschap wegens ernstige misdrijven
 6.1 Algemeen
 Een andere kwestie die de leden van de PvdA-fractie
aan de orde willen stellen, betreft het ontnemen van het Nederlanderschap
voor personen die zijn veroordeeld voor een ernstig misdrijf. Het is deze
leden niet duidelijk welke tijdsperiode hier in het geding is. Betreft het
misdrijven die zijn gepleegd tijdens verblijf in het Koninkrijk of ook daarvoor?
Met andere woorden gelden alleen die misdrijven die zijn gepleegd op het moment
dat betrokkene reeds de beschikking had over een dubbele nationaliteit, of
kunnen ook misdrijven van daarvoor gelden? In de Tweede Kamer is de vraag
aan de orde geweest wat de mogelijkheden zijn om een persoon die na zijn detentie
tot ongewenst vreemdeling wordt verklaard ook daadwerkelijk te
verwijderen. Begrijpen deze leden het goed dat hier dezelfde problemen aan
de orde zijn als bij mensen die geen misdrijf hebben begaan? Namelijk dat
medewerking van het land van herkomst is vereist en dat als deze niet verkregen
wordt, de uitzetting niet kan plaatsvinden? En als de uitzetting niet kan
plaatsvinden wat zijn dan de gevolgen voor de persoon in kwestie? En meer
in het algemeen wat is dan de waarde van de bepaling die in dit wijzigingsvoorstel
is opgenomen?
 Een vervolgvraag van deze leden betreft de positie van degenen die hier
hun leven lang al wonen – hier geboren en getogen zijn – maar
om welke reden dan ook nog beschikken over een tweede nationaliteit. Geldt
de bepaling van ontneming van het Nederlanderschap ook voor hen? Is het nog
te rechtvaardigen om het Nederlanderschap te ontnemen aan een persoon die
in alle andere opzichten effectief Nederlander is en geen of nauwelijks binding
heeft met het land van herkomst? Deze vraag doet uiteraard niets af aan de
ernst van het delict.
 
 Een discretionaire bevoegdheid van de minister van Justitie bij de ontneming
van het Nederlanderschap is naar het inzicht van de leden van de SP-fractie niet op zijn plaats. Ook verantwoording aan de Staten
Generaal stelt hen niet gerust (zie de motie Fritsma, die gelukkig is verworpen).
Een van de argumenten van de minister is dat de rechter niet kan beoordelen
hoe de vooruitzichten op verwijdering zijn. Er is echter ook een richtlijn
voor het Openbaar Ministerie om geen TBS te vorderen bij illegale, niet uitzetbare
vreemdelingen. Ook daarover zal de rechter moeten oordelen. Heeft de regering
enig idee welke criteria zij zou gaan aanleggen ter uitoefening van deze bevoegdheid?
 6.2 Verhouding tot het strafrecht
 De leden van de PvdA-fractie onderschrijven
de stellingname van de minister dat het ontnemen van het Nederlanderschap
niet kan worden gezien als een extra straf. Maar in zijn consequenties kan
het wel als een levenslange straf uitpakken, vooral in de situaties dat de
betrokken persoon de facto en de jure Nederlander is, geen binding heeft met
het land van herkomst (of het land van zijn ouders) en dat land hoogstwaarschijnlijk
opname van deze persoon zal weigeren.
 
 Op grond van misdrijven tegen, kort gezegd, de veiligheid van de staat
en andere essentiële belangen van het koninkrijk, kan de minister het
Nederlanderschap ontnemen. De leden van de SP-fractie
vinden dit een buitengewoon zware straf, bovenop de straf die de strafrechter
heeft opgelegd. Deze leden zijn van mening dat de strafzaak en de ontneming
van het Nederlanderschap in een hand behoren te zijn, namelijk die van de
rechter. Elementen als zwaarte van het misdrijf en gevaar voor recidive worden
door de rechter gewogen en beoordeeld. De ontneming van de nationaliteit dient
in samenhang daarmee te worden beoordeeld. Gelet op de mogelijk discriminatoire
werking van deze bepaling – ontneming is immers niet mogelijk bij het
bezit van slechts een nationaliteit – zal de rechterlijke macht jurisprudentie
ontwikkelen.
 
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen
zich af waarom de regering er niet voor kiest om deze Nederlanders op gelijke
wijze te behandelen als Nederlanders met één nationaliteit,
namelijk via het Nederlandse strafrecht. Deze leden achten dit onderscheid
tussen Nederlanders met een andere nationaliteit en Nederlanders zonder een
tweede nationaliteit onvoldoende gerechtvaardigd. Kan de regering uitleggen
waarom zij dit geen discriminatie vindt? Is het afnemen van de Nederlandse
nationaliteit niet een extra straf, waardoor er ook onderscheid wordt gemaakt
in de bestraffing tussen deze twee groepen? Hoe verhoudt het onderscheid zich
tot artikel 17 lid 1 van het Europees Verdrag inzake nationaliteit, dat houders van de dubbele nationaliteit in de verdragsstaat waar ze verblijven,
dezelfde rechten en plichten hebben als andere burgers van dat land?
 
 De leden van de vaste commissie voor Justitie zien de reactie van de regering
met belangstelling tegemoet.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
 Van de Beeten
 De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
 Kim van Dooren
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Holdijk (SGP), Dölle (CDA), Tan (PvdA), Van de Beeten (CDA), (voorzitter),
Broekers-Knol (VVD), De Graaf (VVD), Kneppers-Heynert (VVD), Kox (SP), Westerveld
(PvdA), (vice-voorzitter), Doek (CDA), Engels (D66), Franken (CDA), Peters
(SP), Quik-Schuijt (SP), Haubrich-Gooskens (PvdA), Ten Horn (SP), Janse de
Jonge (CDA), Koffeman (PvdD), Böhler (GL), Van Bijsterveld (CDA), Strik
(GL), Lagerwerf-Vergunst (CU), De Vries (PvdA), Duthler (VVD) en Yildirim
(Fractie-Yildirim).
 
 
 Zie de memorie van toelichting, Kamerstukken II, 2008/2009, 31 813,
3, p. 3.
 
 
 Verdrag betreffende beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit
en betreffende militaire verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit,
Straatsburg, Trb. 1994, nr. 265.