Beleidsnota Verkeersemissies; Verslag algemeen overleg over de luchtkwaliteit
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29667, nr. 18

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

13-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29667 nr. 18

06-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29667Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 28663Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 667Beleidsnota Verkeersemissies28 663Milieubeleid 2002–2006nr. 18VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 6 juni 2005De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat2 en de vaste commissie voor Financiën3 hebben op 26 april 2005 overleg gevoerd met staatssecretaris
Van Geel van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en minister
Peijs van Verkeer en Waterstaat over:– de brief van de staatssecretaris van VROM,
d.d. 18 februari 2005, met Nationaal Luchtkwaliteitsplan (28 663,
nr. 32);– de brief van de staatssecretaris van VROM,
d.d. 11 maart 2005, met stand van zaken Nota Verkeersemissies en ministeriële
regeling luchtkwaliteit (29 667, 28 663, nr. 9);– de brief van de staatssecretaris van VROM,
d.d. 5 april 2005, met voorlichting Raad van State inzake ministeriële
regeling luchtkwaliteit (29 667, 28 663, nr. 10);– de brief van de staatssecretaris van VROM,
d.d. 7 april 2005, inzake intrekken brief aan provincies en gemeenten
over de interpretatie van het Besluit luchtkwaliteit (28 663, nr. 33);– de brief van de staatssecretaris van VROM,
d.d. 20 april 2005, met brief aan provincies en gemeenten betreffende
intrekking brief over interpretatie Besluit luchtkwaliteit (29 667, 28 663,
nr. 11);– de brief van de staatssecretaris van VROM,
d.d. 20 april 2005, over de aanpak luchtkwaliteit (29 667, 28 663,
nr. 12).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Samsom (PvdA) stelt vast dat het debat
over de luchtvervuiling in Nederland wordt gedomineerd door onwaarheden, misverstanden
en onnavolgbare logica. In het Radio 1 Journaal van gisteravond zei staatssecretaris
Van Geel: «Ik doe het maximale om de gezondheid van mensen te borgen».
Diezelfde dag publiceerde het RIVM een rapport waaruit geconcludeerd kon worden
dat het kabinet allesbehalve het maximale doet. Er zijn nog tientallen extra
maatregelen mogelijk om de lucht in Nederland schoner te krijgen. De staatssecretaris
geeft toe dat met zijn maatregelen de normen niet gehaald worden, maar stelt
dat als hij méér zou doen, hij die normen evenmin haalt. Hij
lijkt op grond van deze redenering de noodzaak van verdergaande maatregelen
van de hand te wijzen, hoewel er jaarlijks 5000 extra sterfgevallen zijn als
gevolg van luchtvervuiling. De heer Samsom verwacht dat de staatssecretaris
ter verdediging straks alle maatregelen zal noemen die de regering al heeft
genomen om de luchtvervuiling aan te pakken en daarbij zal concluderen dat
Nederland per hoofd van de bevolking veel meer doet dan andere landen. Daarbij
wordt dan echter over het hoofd gezien dat Nederland méér mensen,
varkens en auto's per vierkante kilometer heeft dan welk ander land ook. De
vraag aan de staatssecretaris blijft derhalve of hij alles doet wat redelijkerwijs
mogelijk is.De heer Samsom wil af van de fixatie op het al of niet halen van de Europese
luchtkwaliteitsnormen. Hij wil de aandacht richten op de mensen en hun woon-
en werkomgeving, zoals de bewoners aan de Stille Veerkade en de Amsterdamse
Veerkade in Den Haag. Blijkens onderzoek zijn dit de twee straten waar de
lucht in Nederland het ergst vervuild is. Kamer en kabinet moeten de gezondheid
van deze en tienduizenden andere mensen die in door uitlaatgassen vervuilde
lucht wonen, leidend laten zijn bij hun handelen en op grond daarvan alles
op alles zetten om de luchtvervuiling aan te pakken. Vanuit een dergelijke
opstelling zou de staatssecretaris geen kostbare tijd verloren hebben laten
gaan met de poging om zich via een ministeriële regeling onder de normstelling
uit te foezelen. Als mensen centraal hadden gestaan in het beleid en niet
alleen de normen, dan was het kabinet met een pakket maatregelen gekomen met
daarin alles wat redelijkerwijs mogelijk is om op korte én lange termijn
het probleem van de luchtvervuiling aan te pakken, los van de vraag of normen
wel gehaald worden.Het RIVM heeft de maatregelen van het kabinet doorgerekend en de conclusie
is dat deze maatregelen het probleem niet oplossen en relatief duur zijn.
De staatssecretaris concludeert van zijn kant dat blijkens het RIVM de pakketten
van PvdA, SP en GroenLinks ook niet helpen. De heer Samsom wijst erop dat
de PvdA-fractie geen pakket ter doorrekening heeft voorgelegd, maar slechts
heeft geïnformeerd naar de haalbaarheid van een aantal maatregelen en
naar de overlap van maatregelen. Op basis van de antwoorden hierop kan nu
van PvdA-zijde een pakket worden voorgesteld. Daarin wordt de grootste slag
geslagen op het vlak van de binnenvaart, maar daartoe dienen eerst verdragsrechtelijke
bepalingen te worden gewijzigd. Wat al wel kan worden gedaan, is het stimuleren
van roetfilters: niet bij 25% van de nieuwe auto's maar op alle nieuwe auto's
en óók op de oude auto's. Voorts helpt een vorm van kilometerheffing
zoals deze in Duitsland voor vrachtwagens wordt toegepast, de LKW-Maut, die
zich bovendien laat differentiëren, waardoor oude vrachtwagens zwaarder
kunnen worden belast dan nieuwe. Ook de bevordering van biobrandstoffen helpt
enigszins tegen luchtvervuiling. Hoe staat het met de uitvoering
van de desbetreffende motie? Daarnaast kan er op lokaal niveau nog veel worden
gedaan zoals het niet meer toelaten van oude vrachtwagens op de ring rond
Rotterdam en Amsterdam. Voorwaarde voor wonen en bouwen is het schoner maken
van de lucht en niet het proberen onder Brusselse normen uit te komen. Een
dit pakket afrondende maatregel die én effect heeft én voor
de financiering ervan zorgt, is de verhoging van de dieselaccijns. Graag verneemt
de heer Samsom het oordeel van de bewindslieden over dit tussenpakket van
zijn fractie.Desgevraagd gaat de heer Samsom in op een brief van 14 december 2000
van oud-minister Pronk, waarin deze wees op een voor Nederland onevenwichtige
kosten-batenverhouding van de EU-richtlijn luchtkwaliteit. Sindsdien heeft
de techniek echter niet heeft stilgestaan en zijn er thans meer kosteneffectieve
maatregelen mogelijk zoals het installeren van roetfilters op oude auto's
en van denox-installaties op dieselwagens. Minister Pronk had het in dat opzicht
niet bij het goede eind. Het komt er nu op aan snel een plan te maken dat
naar Brussel kan worden gestuurd en waarin Nederland laat zien hoe aan de
luchtkwaliteitsnormen wordt voldaan, want dan kunnen de bouwprojecten weer
van het slot.De heer Duyvendak (GroenLinks) wijst op de
problemen die luchtvervuiling veroorzaakt voor mensen met astma, voor kinderen,
voor ouderen, voor mensen met een zwakke gezondheid. Als vooraf bekend was
welke 5000 mensen het komende jaar extra zullen overlijden als gevolg van
luchtvervuiling, zou het land nu op zijn achterste benen staan. Het kabinet
weet geen raad met de grote problemen op het terrein van de luchtkwaliteit.
De grenzen die het milieu stelt, dwingen echter tot ingrijpende maatregelen
in grote delen van het land en in vele sectoren.In 1999 kon iedereen zien aankomen wat de consequenties zouden zijn van
de EU-richtlijn luchtkwaliteit. Een jaar geleden was het al duidelijk dat
de Raad van State de regelgeving in dezen zou handhaven. Bouwplan na bouwplan
sneuvelde, maar het kabinet ontkende de ernst van de situatie. Minister Peijs
deed alsof de wegverbredingen gewoon door zouden kunnen gaan: de plannen moesten
alleen beter onderbouwd worden. In plaats van maatregelen te nemen, stuurde
staatssecretaris Van Geel een circulaire met een misleidende strekking naar
provincies en gemeenten.De heer Duyvendak vraagt van het kabinet een ruiterlijke erkenning van
het feit dat het een doodlopende weg heeft ingeslagen, een weg waarop staatssecretaris
Van Geel, als klusjesman van de ministers Peijs, Dekker en Brinkhorst, het
milieubelang heeft veronachtzaamd. Een duur jaar ging verloren en er dreigt
opnieuw een jaar verloren te gaan. Het heeft bij dit alles niet ontbroken
aan smoezen om de ernst van het probleem te maskeren, zoals de bewering dat
de vervuiling uit het buitenland afkomstig is. Nederland «exporteert»
echter meer vuile lucht dan het «importeert». De bewering dat
het na 2010 allemaal beter wordt, is gisteren nog eens door het RIVM tegengesproken.
De verwachting van een versoepeling van de EU-regels is niet reëel. Het
kabinet is verlamd en komt met een prutspakket aan maatregelen. Dit kabinet
blijkt een «autokabinet», maar het taboe moet van de heilige koe!De fractie van GroenLinks stelde op 4 november 2004 vijftien maatregelen
voor, maar het kabinet wees deze lichtvaardig van de hand. Volgens de berekeningen
van het RIVM blijken de plannen van GroenLinks echter het beste te scoren
van alle pakketten. Maar ook deze GroenLinks-voorstellen zijn niet voldoende
om alle normen te halen en daarom stelt de fractie nog een paar extra maatregelen
voor. De financiële ruimte daarvoor is er, want de komende twee jaar
zullen vrijwel alle projecten in het kader van de Spoedwet wegverbreding stilvallen,
waardoor er € 900 mln. op de plank blijft liggen. Wat ligt er meer
voor de hand dan dit geld in te zetten voor een extra, effectief programma
ter bestrijding van de luchtvervuiling? Gecombineerd met een verhoging van
de dieselaccijns met 8 cent maakt dit een pakket mogelijk waarmee binnen de
normen kan worden gebleven, de bewoners van Nederland schone lucht
kan worden gegeven en het land van het slot kan worden gehaald. Er kan daarmee
geïnvesteerd worden in een gratis roetfilter voor alle bestaande dieselauto's,
alsmede in schoon openbaar vervoer. Er kan bijvoorbeeld financiële steun
worden gegeven voor het laten rijden van bussen op aardgas. Een effectieve
maatregel is voorts het verstrekken van walstroom aan afgemeerde zeeschepen,
waardoor deze niet langer hun motoren stationair hoeven te laten draaien voor
elektriciteitsopwekking.Een verhoging van het ISV-budget acht de heer Duyvendak gewenst voor de
aanpak van stedelijke knelpunten betreffende luchtverontreiniging. Een kosteneffectieve
maatregel met groot rendement is het verlagen van de maximumsnelheid op snelwegen
in stedelijk gebied tot 80 km/u. Voor overig Nederland dient dan op snelwegen
een verlaging tot 100 km/u plaats te vinden, juist om de zogenoemde achtergrondconcentratie
van luchtvervuiling omlaag te krijgen. Voorts dient rond steden tolheffing
mogelijk te zijn. Een differentiatie van de motorrijtuigenbelasting naar milieuvervuiling
is eveneens gewenst.De heer Duyvendak bepleit dat de regering in de komende periode het goede
voorbeeld geeft bij de aanschaf van tienduizenden rijksauto's door 25% hiervan
te laten bestaan uit milieuvriendelijke auto's. Voorts dienen alle dienstauto's
die het Rijk aanschaft, tot de A-, B- of C-klasse te behoren, waarbij de uitzondering
dat hoge ambtenaren en ministers in sterk vervuilende D-auto's mogen rijden,
ongedaan wordt gemaakt.De heer Van der Ham (D66) vindt dat in de
brief van de staatssecretaris van 20 april (29 667, 28 663,
nr. 12) een aantal goede maatregelen wordt aangekondigd, maatregelen die dan
ook zo snel mogelijk genomen dienen te worden. Het ontbreekt echter nog aan
financiering. De staatssecretaris lijkt deze financiering nu via de Kamer
aan de minister van Financiën te willen vragen, maar had zelf, met steun
van het kabinet, voor een financiële onderbouwing dienen te zorgen.Europa dwingt Nederland tot maatregelen; er moet nog veel gebeuren en
in dat licht is een aantal zaken in de brief van de staatssecretaris wat slapjes.
Waarom wordt bij de stimulering van roetfilters voor nieuwe dieselauto's niet
gekozen voor een verplichting? Waarom wordt niet onderzocht of een dergelijke
verplichting kan worden ingevoerd samen met een aantal omringende landen in
Noordwest-Europa die op een vergelijkbaar ernstige wijze te kampen hebben
met luchtvervuiling? Voelt de staatssecretaris ervoor om aldus Europees regionaal
beleid te initiëren? Ziet hij een mogelijkheid om vervroegde introductie
van Euro-4- en Euro-5-vrachtwagens en -bussen niet alleen te stimuleren maar
ook verplicht te stellen in West-Europa?De kilometerheffing is een prima instrument om auto's niet alleen naar
tijd en plaats te belasten, maar ook naar milieuvervuiling. Minister Peijs
heeft zich laten ontvallen dat een kilometerheffing pas in 2014 kan, maar
de heer Van der Ham bepleit een eerdere invoering, opdat recht wordt gedaan
aan de desbetreffende motie-Dijksma/Hofstra inzake het nemen van een besluit
hierover gedurende deze kabinetsperiode. Het aspect milieuvervuiling kan betrokken
worden bij een differentiatie van de BPM. Aan een verhoging van de dieselaccijns
zitten nadelen, maar de fractie van D66 is bereid om, in een afweging met
de andere voorstellen, te bezien wat het effect ervan is uit een oogpunt van
luchtkwaliteit. Indien dit inderdaad een effectieve maatregel is, in de zin
ook van een aansporing om in schonere auto's te rijden, dan is de heer Van
der Ham bereid steun te verlenen aan het zwaarder belasten van diesel.Ook al zouden minister en kabinet niet aan een kilometerheffing willen,
veel gemeenten en regio's voelen er wel voor, zo constateert de heer Van der
Ham. Hij wijst erop dat zijn collega Duyvendak een initiatiefwetsvoorstel
op dit punt voorbereidt. Waarom nemen de bewindslieden dit niet
over? Waarom bijvoorbeeld een regio Rijnmond of Amsterdam niet de gelegenheid
gegeven daarmee te starten?De heer Van der Ham acht het niet verstandig te vertrouwen op een versoepeling
van de EU-luchtkwaliteitsnormen en daar het Nederlandse pakket op af te stemmen.
Als mocht blijken dat Nederland, ook nadat alles is gedaan wat nu van de zijde
van de Kamer wordt voorgesteld, nog één of twee jaar tekort
komt om de normen te halen, dan is hij bereid een verzoek om uitstel te steunen.
Welke consequenties heeft het standpunt van de Raad van State voor respectievelijk
de Klagenfurter-variant en de plateauvariant betreffende de aanleg van de
A74 bij Venlo?Desgevraagd onderkent de heer Van der Ham dat een aantal plekken in Nederland
zich leent voor een verlaging van de maximumsnelheid naar 100 km/u of 80
km/u. De D66-fractie heeft enkele maanden geleden al een motie gesteund waarin
gevraagd werd het aantal plekken uit te breiden waar maximaal 80 km/u mag
worden gereden. Het moet dan om plekken gaan waar een dergelijke maatregel
effectief is, bijvoorbeeld in verstedelijkt gebied. Met een generieke verlaging
van 120 naar 100 km/u is hij het vooralsnog niet eens.Mevrouw Spies (CDA) wijst op het goede nieuws
als het gaat om het belang van goede luchtkwaliteit voor de gezondheid van
heel veel mensen in Nederland: hadden in 1990 nog 4,5 miljoen mensen in Nederland
last van luchtverontreiniging (NO2), in 2002 was dit aantal teruggebracht
tot 300 000 en het zal de komende jaren verder afnemen tot enkele tienduizenden.
Inmiddels ligt er vanuit het kabinet een pakket maatregelen dat een van de
meest ambitieuze in Europa is. Niettemin dreigt in Nederland de komende vijf
of misschien tien jaar een stilstand van tal van bouw- en infrastructuurprojecten
en daarmee van ontwikkelingskansen.De CDA-fractie steunt een ambitieus pakket van maatregelen: roetfilters,
sloopregeling, opschroeven van eisen aan voertuigen enz. Aan de per 1 juni
ingaande stimuleringsregeling roetfilters voor nieuwe dieselauto's zou direct
een stimuleringsregeling roetfilters voor nieuwe bestelauto's en bestaande
bussen toegevoegd moeten worden. Mevrouw Spies heeft in de stukken geen stand
van zaken aangetroffen betreffende de uitvoering van maatregelen op het gebied
van de biobrandstoffen. Hierover verkrijgt zij graag helderheid, want het
betreft de uitvoering van een breed door de Kamer gesteunde motie.Het kabinet stelt dat alle nu voorgestelde maatregelen worden doorgerekend
op kosteneffectiviteit. Daar hoort echter ook het criterium innovatie bij.
Het kan betekenen dat voor maatregelen wordt gekozen die niet alleen het hoogst
scoren qua kosteneffectiviteit, maar ook bijdragen aan innovatie.Het is niet alleen aan het Rijk om alle noodzakelijke inspanningen te
plegen; ook provincies, gemeenten, TLN, Bovag en industrie hebben hierin een
verantwoordelijkheid. Het is mevrouw Spies uit tal van reacties gebleken dat
betrokkenen die verantwoordelijkheid zien en willen oppakken. Het komt er
vervolgens op aan dat de daad bij het woord wordt gevoegd. Wat is er precies
afgesproken met IPO en VNG? Het dient bijvoorbeeld vanzelfsprekend te zijn
dat bij concessieverlening voor stads- en streekvervoer eisen gesteld worden
aan de uitstoot van bussen. Waarom is daarvoor, aanvullend op de subsidiëring
van roetfilters, nog een financiële stimulans nodig? Wordt er gedacht
aan het afsluiten van convenanten met brancheverenigingen? Kan bijvoorbeeld
in het kader van het taxikeurmerk een criterium worden opgenomen aangaande
de milieuprestaties van de betreffende auto's? Geeft de overheid in voldoende
mate het goede voorbeeld, gegeven dat minimaal 50% van alle overheidsaanbestedingen
duurzaam dient te zijn? Zullen wat dat betreft in een binnenkort door de overheid
af te sluiten nieuw leasecontract voor meer dan 20 000 auto's ook eisen
ten aanzien van emissie zijn opgenomen?Het gepresenteerde pakket maatregelen is afhankelijk van een goede financiële
dekking, maar mevrouw Spies vindt deze nog aan de vage kant en zij vraagt
de harde toezegging dat hier met Prinsjesdag in zal zijn voorzien. Zij herinnert
er desgevraagd aan dat haar fractie geen voorstander is van een verhoging
van de dieselaccijns. Van belang is dat de maatregelen die van verschillende
zijden worden voorgesteld, met de hulp van RIVM en CPB op hun kosteneffectiviteit
en maatschappelijke effecten onderzocht en beoordeeld worden en dat het tot
een totaalafweging komt. Zij had daar al veel eerder de gelegenheid toe willen
hebben, maar verwacht nu met Prinsjesdag een totaalpakket te kunnen beoordelen,
waarbij ook zaken als verhoging van dieselaccijns of invoering van een 80
km/u-grens betrokken kunnen worden.De inzet op een EU-bronbeleid voor schonere voer- en vaartuigen is cruciaal
voor de verbetering van de luchtkwaliteit. Wat zijn hier de vorderingen? Bij
het meten van het aandeel van fijn stof in de luchtvervuiling dienen niet
meegerekend te worden de stoffen die een natuurlijke oorsprong hebben en geen
schade toebrengen aan de gezondheid. Hoe gaat het kabinet de ruimte benutten
die de Raad van State op dit punt lijkt te bieden?De normen op het gebied van de stikstofdioxiden vormen het echte probleem,
althans voor een overgangsperiode tot 2010 of hooguit tot 2015. Gedurende
deze periode wordt het huidige wagenpark voor zowel het personen- als het
goederenvervoer uitgefaseerd. De CDA-fractie pleit niet voor het versoepelen
van de normen, maar steunt het kabinet in een verzoek aan «Brussel»
om op dit onderdeel meer tijd te krijgen. Overigens dient langs een aantal
sporen tegelijkertijd gewerkt te worden aan verbetering van de luchtkwaliteit,
ook op lokaal niveau. Het zal dan mogelijk zijn om in 2010 of 2015 aan
een flink aantal normen te voldoen.Mevrouw Spies kan geen genoegen nemen met een te lang durende onzekerheid
voor gemeenten over het wel of niet door kunnen gaan van infrastructuur- en
bouwprojecten. Zij wil zo snel mogelijk de resultaten van de door het kabinet
in de brief van 20 april (29 667, 28 663, nr. 12) aangekondigde
inventarisatie op dit punt weten. Daarbij moet worden bezien of de aangekondigde
maatregelen voldoende effectief zijn om Nederland van het slot te halen. Zo
niet, dan zullen opnieuw maatregelen genomen moeten worden, misschien ingrijpender
en onconventionele maatregelen.De heer De Krom (VVD) memoreert dat de VVD-fractie
er al in 2000 voor heeft gewaarschuwd dat uitvoering van de EU-richtlijn luchtkwaliteit
een groot probleem zou opleveren. De fractie gaf er dan ook de voorkeur aan
de betreffende normen niet in een uitvoeringsbesluit vast te leggen, maar
in een wet. Dit waarborgt een gedegen parlementaire behandeling, inclusief
een advies van de Raad van State. Indien destijds besloten was tot invoering
bij wet, had ook een pakket uitvoeringsmaatregelen besproken kunnen worden.
Zo is het echter niet gegaan en sindsdien is een aantal jaren verstreken en
is er veel onduidelijkheid. Er is vandaag een brief van het Presidium van
de Tweede Kamer aan het kabinet uitgegaan, waarin erop wordt aangedrongen
dat het kabinet zijn verplichting tot regeling bij wet nakomt.Constaterende dat het het kabinet is geweest dat op het punt van wetgeving
voor vertraging heeft gezorgd, wijst de heer De Krom een uitspraak van minister
Peijs, gisteren op een bijeenkomst, van de hand dat het de VVD is die in dezen
voor vertraging zou zorgen. Indien de minister haar uitspraak staande houdt,
daagt hij haar uit om aan te geven op welke punten de VVD voor vertraging
zorgt; zelf is hij geen tegenstander van tussentijdse regeling bij AMvB. Kwalijk
vindt hij het dat de minister bij die gelegenheid zou hebben gesproken in
termen van: mensen moeten maar een roetfiltertje kopen voor moederdag! De
luchtkwaliteit is niet een zaak van staatssecretaris Van Geel alleen, maar
een die het hele kabinet aangaat; de gevolgen van luchtvervuiling
laten zich voelen op de beleidsterreinen van vele ministers. De heer De Krom
verwacht dan ook dat het kabinet de staatssecretaris steunt in zijn zoektocht
naar maatregelen, ook in financiële zin. Snelle actie is hier nodig en
de VVD-fractie dringt aan op een samenhangend en onderbouwd pakket van maatregelen.
De fractie is evenwel niet voor een verhoging van de dieselaccijns.De heer De Krom is vóór bronbeleid. Dit kan het beste gebeuren
door het in Europees verband, op verplichtende wijze, aanscherpen van emissie-eisen,
maar dat is tot op heden niet gebeurd. Hij zou het op prijs stellen, indien
de minister-president dit op Europees niveau aan de orde stelt. Het kan wat
de heer De Krom betreft ook op basis van vrijwilligheid geschieden, bijvoorbeeld
in de vorm van een convenant met de sectoren in Nederland of wellicht zelfs
over de landsgrenzen heen, waarin wordt afgesproken vooruit te lopen op een
verscherping van normen. De staatssecretaris kan onderzoeken hoever hij in
dezen langs vrijwillige weg kan komen. Dat kan de basis zijn voor een Europese
regeling, waartoe de minister-president nu een eerste aanzet in Brussel dient
te geven.Hiernaast is de VVD-fractie voorstander van tal van andere maatregelen
in het belang van de luchtkwaliteit zoals BPM-differentiatie, infraheffing,
het verwachte pakket van de commissie-Nouwen, schoner maken van het wagenpark,
onderzoek van de mogelijkheden om meer op LPG en aardgas te rijden. Welke
maatregelen denkt het kabinet nog met provincies en gemeenten te kunnen afspreken?
Is er gedacht aan verlaging van de BPM op motorfietsen? In hoeverre wordt
nu bij de infrastructuurplannen van minister Peijs rekening gehouden met luchtkwaliteit?
Tot de te nemen maatregelen rekent de heer De Krom ook het zachter rijden
waar dit effectief is, zoals de zone van 80-km/u bij Rotterdam. Er dient wat
dat betreft serieus gekeken te worden naar de hotspots waarop het kabinet
wijst, maar bepalend blijft de vraag of verlaging van de maximumsnelheid effectief
is.Hoe kan het zijn dat alleen Nederland het probleem van «het op slot
zijn» ervaart als gevolg van toetsing van ruimtelijkeordeningsplannen
en -projecten aan de luchtkwaliteitsnormen, waar dit in andere EU-lidstaten
niet het geval is? Wordt er verschillend gemeten? Het is de heer De Krom bekend
dat de normen verschillend worden geïnterpreteerd in de lidstaten. Waarom
heeft Nederland, als enige in Europa, niet het onderscheid overgenomen tussen
grenswaarden en overschrijdingsmarges ten behoeve van de menselijke gezondheid
en ten behoeve van vegetatie? Voorziet de staatssecretaris een reparatie op
deze punten en, zo ja, welke? Voorkomen moet worden dat zich een rampscenario
ontwikkelt, in die zin dat Nederland zijn best doet de normen te halen terwijl
de rest van Europa achterover leunt en uiteindelijk kiest voor vertraging
en uitstel. Het kabinet dient dit in Brussel aan te kaarten en om uitleg te
vragen over de interpretatie van de normen.Een groot probleem vindt de heer De Krom het dat de gestelde luchtkwaliteitsnormen
voor Nederland onhaalbaar zijn, welk pakket maatregelen ook wordt aangedragen.
Voor zover er Europees de verplichting is om zo dicht mogelijk bij de normen
te komen, laat zich de vraag stellen wanneer Nederland in dat opzicht genoeg
heeft gedaan. Het antwoord op deze vraag hangt van vele factoren af, bijvoorbeeld
van wat andere landen hebben gedaan. In dat opzicht doet Nederland het meest.
Nederland dient om zich heen te kijken en te letten op de aanpak van zaken
in andere lidstaten. Voorkomen moet bijvoorbeeld worden dat in Nederland,
in tegenstelling tot omringende landen, geen bedrijfsterreinen meer zouden
kunnen worden aangelegd.Kritiek heeft de heer De Krom op de tekortschietende aanpak van de Europese
Commissie bij de verdere uitvoering van de richtlijnen luchtkwaliteit, waartoe
hij onder meer wijst op kritiek van oud-minister Pronk op de normstelling.
Daarbij werd geconcludeerd dat de normen slechts benaderd konden worden als
Europa óók maatregelen neemt, maar dat is niet gebeurd.
De richtlijn zou in 2003 worden geëvalueerd en dat is evenmin gebeurd.De heer De Krom signaleert een misverstand over de uitspraken van de afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State. De betreffende bouw- en infrastructuurprojecten
zijn niet afgewezen op grond van strijd met de normen, maar op grond van onvoldoende
onderzoek naar, respectievelijk niet voldoende aannemelijk maken van de consequenties
voor de luchtkwaliteit. Als de overheid wat dat betreft haar huiswerk beter
doet, een gedegen plan op tafel legt voor de aanpak van de luchtkwaliteit
en er per saldo daarin geen verslechtering optreedt, is er veel meer mogelijk
dan nu gedacht wordt. Deelt het kabinet deze opvatting?Nederland moet alles doen wat redelijkerwijs mogelijk is om de normen
te halen. Het gaat niet aan, de kop in het zand te steken en erop te vertrouwen
dat het wel goed komt. Europese Commissie, rijksoverheid, provincies en gemeenten –
allen moeten aan het werk om te voorkomen dat de zaak verder vastloopt. De
heer De Krom doet een beroep op de minister-president zich hiervoor in te
zetten.De heer Van der Staaij (SGP) oordeelt dat
de in de afgelopen jaren behaalde tijdwinst bij de realisering van infrastructurele
projecten en bouwprojecten nu in één klap tenietgedaan lijkt
te worden. Het getuigt van een verkeerde inschatting van de betekenis van
de EU-richtlijn luchtkwaliteit. Het heeft geen zin hierover een tirade af
te steken. Dat de laatste poging van het kabinet om de huid te redden, de
ministeriële regeling luchtkwaliteit, recent is afgestraft door de Raad
van State, vormt al genoeg schrobbering. Het gaat er nu om wat kan worden
gedaan om de normen alsnog te halen.De vraag hoe het kan dat Nederland méér dan andere landen
hier nu tegenaan loopt, doet de heer Van der Staaij erop wijzen dat in Nederland
ruimtelijke ordening en milieu in de besluitvorming zijn geïntegreerd.
Dat is op zich een goede zaak, die ook breed zo is gewild ter vermijding van
een verkokerde situatie. Het is op zichzelf pijnlijk als zaken planologisch
gezien doorgang kunnen vinden, maar vervolgens vastlopen op de milieunormen.
Daarmee wordt echter wel helder dat er niet gebouwd kan worden als het qua
milieu niet in orde is.De heer Van der Staaij neemt in zijn beschouwingen de gezondheid van de
burgers als vertrekpunt. Zijn eerste reflex is derhalve niet om te komen tot
versoepeling of uitstel van de normen, gelet ook op de rapporten die het verband
aantonen tussen luchtvervuiling en vervroegde sterfte. Er is, wat zijn fractie
betreft, draagvlak voor een stevig en ingrijpend pakket van maatregelen, waarop
nu dient te worden ingezet en waarvoor een stevig budget beschikbaar zal moeten
zijn.Op het punt van de minder conventionele maatregelen denkt de heer Van
der Staaij aan het op grotere schaal overgaan op een maximumsnelheid van 80
km/u op de rijkswegen, in het bijzonder in de Randstad. Een maatregel die
ziet op roetfilters voor dieselauto's, sorteert veel effect en hij steunt
de subsidieregeling daarvoor. Zijn fractie heeft zich voorstander betoond
van invoering van een integrale kilometerheffing waarbij tevens de milieuschade
verrekend wordt. Ook een maatregel als de autoloze zondag kan een nuttige
bijdrage leveren. In het buitenland worden regelmatige in grote steden autoloze
dagen als maatregel tegen vervuilde lucht ingezet. Er kan in Nederland ook
met andere autoloze dagen dan de zondag worden geëxperimenteerd. Wil
de staatssecretaris aan een dergelijke maatregel, al of niet op vrijwillige
basis, eens aandacht besteden?De heer Van der Staaij steunt de door de staatssecretaris voorgestelde
generieke maatregelen en verneemt graag een reactie van de bewindslieden op
de suggesties die in dit algemeen overleg naar voren worden gebracht. Hij
denkt hierbij in het bijzonder aan het aandringen bij de EU op een steviger,
gericht bronbeleid dat op de lange termijn van groot belang is voor de luchtkwaliteit.
Voor Nederland geldt dat de belangrijkste achtergrondconcentraties
van fijn stof uit het buitenland afkomstig zijn. De zeescheepvaart en het
vliegverkeer mogen niet buiten schot blijven in deze discussie. Voor de zeescheepvaart
zijn de normen betreffende het zwavelgehalte in stookolie onnodig soepel en
daar is veel milieuwinst te halen. Hoe zit het met de al veel eerder aangekondigde
subsidieregeling voor schonere motoren in de binnenvaart?De heer Hermans (LPF) memoreert dat twee weken
geleden, tijdens een hoorzitting over de kaderrichtlijn Water, er door het
RIVM op werd gewezen dat de Kamer daarbij beter op haar zaak diende te letten
dan was gebeurd bij de Vogel- en Habitatrichtlijnen en de richtlijn Luchtkwaliteit.
Nederland ervaart nu dat als gevolg van de EU-richtlijnen inzake luchtkwaliteit
tal van bouwprojecten niet meer kunnen worden uitgevoerd. Hij wijst in dit
verband op de uitspraken van prof. Koeman in het Financieele Dagblad van heden
over de wijze waarop Nederland als enige land de richtlijn luchtkwaliteit
in nationale, bindende regels heeft vastgelegd met de genoemde gevolgen. De
heer Hermans stelt in dit verband voor om, bijvoorbeeld via een noodwet, de
koppeling tussen milieuregels en bouwvergunningen te schrappen, zodat er weer
woningen gebouwd kunnen worden.Maatregelen, zoals een dieselaccijnsverhoging, dienen bekeken te worden
op hun negatieve effecten voor de welvaart. Zij moeten haalbaar en realistisch
zijn, en hand in hand gaan met oog voor de economische ontwikkeling. In dit
opzicht zijn de gevolgen van de EU-richtlijn luchtkwaliteit voor Nederland
onacceptabel. De LPF-fractie is voorstander van het nastreven van een Europees
bronbeleid, alsmede van aanpassing van de norm voor fijn stof; zij pleit voor
uitstel van de norm voor stikstofdioxide tot ten minste 2015. Voorts dienen
uitzonderingen te worden bedongen voor een aantal specifieke locaties en dient
de saldobenadering toepassing te vinden. De LPF-fractie voelt zich hierin
gesteund door het IPO. Nederland kan niet tot het onmogelijke worden gehouden.Het stimuleren van de toepassing van roetfilters is een goede zaak. Het
verdient aanbeveling de BPM zodanig te differentiëren dat mensen ook
uit dien hoofde ervoor kiezen een dieselauto met roetfilter te nemen. Een
sloopregeling acht de heer Hermans eveneens een goede zaak, alsmede het bevorderen
dat vrachtwagens en bussen van Euro-4- of Euro-5-motoren worden voorzien.
Aan het stimuleren van biobrandstoffen moet meer gebeuren. Prima is een subsidie
voor schone scheepsmotoren in de binnenvaart, waarbij dan voor nieuwe schepen
dergelijke motoren verplicht gesteld zouden kunnen worden. Van de binnenvaart,
die relatief laag wordt belast, mag een grotere inspanning gevergd worden
op het punt van het terugdringen van emissies.Hoewel de heer Hermans de aanpak van het kabinet steunt, vindt hij het
onbegrijpelijk dat Nederland destijds met de richtlijn Luchtkwaliteit akkoord
is gegaan en er op deze wijze uitvoering aan heeft gegeven. Terwijl in Nederland
de infrastructuurprojecten stokken, kan in België de gehele ring van
Antwerpen op de schop genomen worden. Hoe laat zich dit in Europees verband
rijmen? Zullen ook de projecten betreffende de A4 Midden-Delfland en de A74
Venlo sneuvelen bij de Raad van State?Opdat Nederland in het vervolg goed op zijn zaak kan letten, bepleit de
heer Hermans dat een voorbeeld wordt genomen aan de manier waarop andere lidstaten
ervoor zorgen hun ogen en oren aan de voorkant van het Europese besluitvormingsproces
te hebben. Het betekent dat Nederland een sterkere vertegenwoordiging, met
een groot apparaat, in Brussel dient te hebben. Verwerping van het Europees
grondwettelijk verdrag zal een kans bieden om in nieuwe Europese onderhandelingen
het onderwerp luchtkwaliteit te betrekken en te pleiten voor een soepeler
norm.Mevrouw Gerkens (SP) constateert dat het angstbeeld
van een land waar niet meer gebouwd mag worden, de discussie over een afdoende
aanpak van de luchtverontreiniging in de weg staat. Door dit
beeld op te roepen doet het kabinet alsof het allemaal de schuld van Europa
is en alsof bescherming van de volksgezondheid en het opheffen van blokkades
voor grote infrastructurele projecten van gelijke waarde zijn. De Europese
richtlijn voor verbetering van de luchtkwaliteit is al sinds 2001 van kracht,
maar de politiek zat te slapen en vond ook dit jaar één miljard
voor nieuw asfalt belangrijker dan maatregelen tegen de verkeersemissies.
De voor fijn stof vastgestelde luchtkwaliteitseisen dienden op 1 januari
2005 te zijn bereikt, maar in grote delen van Nederland nadert het hoge achtergrondniveau
van fijn stof de maximale waarde of overschrijdt deze.Het is opmerkelijk dat de staatssecretaris de opstelling van de Raad van
State niet had voorzien. Hij kan nu echter aan de slag met allerlei maatregelen
die zowel goed zijn voor het milieu, alsook voor de volksgezondheid: er ligt
het commentaar van het RIVM, en GroenLinks, PvdA en SP hebben maatregelen
gepresenteerd waarvan een deel zo in te voeren is en een ander deel wat meer
inzet van het kabinet vraagt. Overigens zijn de huidige voorstellen van de
bewindslieden een lege huls, indien niet voorzien van data en een financiële
dekking voor de langere termijn. Pleiten voor verruiming van de normen is
niet op zijn plaats, gegeven de vele nog te nemen extra maatregelen.In Duitsland worden straten waar de luchtvervuiling het ergst is,'s morgens
schoon gespoten en politieagenten houden er in de gaten of vrachtwagens die
zwaarder zijn dan 2,8 ton, zich aan het straatverbod houden. Ook kent Duitsland
een «dieseldubbeltje» en een kilometerheffing voor het vrachtverkeer.
Het getuigt, vergeleken met Nederland, van doortastend optreden in het belang
van de volksgezondheid. Het Nederlandse kabinet geeft op het punt van biobrandstoffen
geen gehoor aan de motie-Crone c.s. en is alleen bereid bij het Belastingplan
2006 over het onderwerp te praten. Producenten staan te popelen om bio-ethanol
te produceren, zodra er een accijnsvrijstelling wordt ingevoerd.Volgens de SP is er, in tegenstelling tot de bewering dat Nederland op
slot zit, veel meer mogelijk. De bewindslieden geven er blijk van deze ruimte
te zien, als zij wijzen op de gemeentelijke verantwoordelijkheden. Daartoe
moet het kabinet de gemeenten echter wel helpen: bij het maken van goede luchtkwaliteitsplannen
en door het verstrekken van de bijbehorende financiële middelen. Daar
waar de gemeente geen zeggenschap heeft, bijvoorbeeld op de doorgaande wegen
of de snelwegen, moet het kabinet zich samen met de lokale besturen inzetten
voor de verbetering van de luchtkwaliteit.Mevrouw Gerkens heeft eerder voorgesteld om in een straal van 150 meter
van een snelweg of doorgaande weg geen gebouwen voor kwetsbare groepen neer
te zetten. Het kabinet acht een dergelijke bepaling sympathiek maar niet haalbaar,
omdat de verantwoordelijkheid daarvoor bij de gemeenten ligt en er al zoveel
gebouwen op een dergelijke locatie zijn gelegen. Dit zou echter reden te meer
moeten zijn om daaraan nu een halt toe te roepen. Uit onderzoek naar kinderen
die in de buurt van drukke wegen verblijven, blijkt dat 40% van hen last heeft
van benauwdheid en/of allergische reacties, terwijl er ook effecten op de
leerprestatie zijn. Zij dringt andermaal aan op een verbod op het bouwen van
kinderdagverblijven, scholen, ziekenhuizen en bejaardencentra binnen een straal
van 150 meter van drukke verkeerswegen.Desgevraagd onderkent mevrouw Gerkens dat emissies als gevolg van files
niet bevorderlijk zijn voor de luchtkwaliteit en dat het uittrekken van minder
geld voor «asfalt» op zich het fileprobleem niet oplost. De files
zullen echter niet verdwijnen met het aanbieden van meer wegcapaciteit. Zij
kiest voor geheel andere oplossingen zoals het geven van een impuls aan het
openbaar vervoer. Om iets te doen aan het milieu én de files moet het
wegverkeer worden verminderd. Daartoe zijn door de SP en door anderen vele
maatregelen voorgesteld, onder meer invoering van een kilometerheffing.De heer Slob (ChristenUnie) heeft de indruk
dat de staatssecretaris met het dossier luchtkwaliteit, zeker na het harde
rapport dat het RIVM gisteren uitbracht, als het ware met de rug tegen de
muur staat: zijn luchtkwaliteitsplan is onvoldoende om de Europese normen
voor fijn stof en stikstofdioxide te halen. De risico's van de luchtverontreiniging
voor de volksgezondheid zullen slechts beperkt afnemen en de knelpunten voor
nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen blijven vooralsnog bestaan.Voor de fractie van de ChristenUnie gaat het dossier luchtkwaliteit niet
alleen over een ecologisch probleem met ruimtelijke en economische gevolgen,
maar ook over een sociaal probleem, namelijk de aantasting van de gezondheid
van mensen. Dat betekent een grote verantwoordelijkheid voor het nemen van
goede maatregelen, waartoe de heer Slob niet direct rekent het vragen om versoepeling
van normen. Onder goede maatregelen verstaat hij zowel conventionele als onconventionele
maatregelen. De fractie van de ChristenUnie heeft zich in de jaren negentig
al nadrukkelijk uitgesproken voor het beprijzen van automobiliteit, een maatregel
waar nu steeds meer draagvlak voor komt. Ook heeft de fractie aangedrongen
op versterkte aandacht voor de binnenvaart en op meer investeren in openbaar
vervoer in plaats van in asfalt. Voorts heeft zij zich uitgesproken voor het
verlagen van maximumsnelheden, vooral in stedelijke gebieden. Voor zover deze
en andere maatregelen nog niet zijn opgepakt, dient dit alsnog te gebeuren
en waar er al wel aan zulke maatregelen wordt gewerkt, dient zo mogelijk het
tempo te worden versneld.In een vorig algemeen overleg heeft de ChristenUnie-fractie er al op aangedrongen
roetfilters niet alleen via de BPM te stimuleren, maar ervoor te zorgen dat
deze op korte termijn ook in bestaande vrachtwagens, bussen en bestelauto's
geplaatst worden. Het aldus aanpakken van het bestaande wagenpark acht de
fractie de meest effectieve maatregel. Zij is daarbij bereid te spreken over
een accijnsverhoging voor diesel, mede met het oog op het verkrijgen van de
voor deze aanpak benodigde financiële middelen. Tevens vraagt de heer
Slob aandacht voor tien aanvullende maatregelen op het nationale luchtkwaliteitsplan
die heden ontvangen werden van de provincie Zuid-Holland en waarvan de beprijzing
van automobiliteit onderdeel uitmaakt.Tot de onconventionele maatregelen rekent de heer Slob het autoluw maken
van binnensteden. Sommige steden in Nederland zijn daar al mee bezig, maar
dit kan gestimuleerd worden. Een onconventionele maatregel is voorts de autoloze
zondag, maar daarvan zijn ook vormen denkbaar als het mogen rijden van auto's
met even nummerborden op even dagen en van auto's met oneven nummerborden
op oneven dagen. Zo kan op verschillende overheidsniveaus worden bezien of
er goede maatregelen te nemen zijn die samen een bijdrage leveren aan het
verbeteren van de luchtkwaliteit in Nederland. Om resultaat te bereiken, is
het is zaak er gezamenlijk de schouders onder te zetten en af te zien van
het elkaar bestrijden. Daar hoort vervolgens ook geld bij en in dat opzicht
is de heer Slob verheugd over wat mevrouw Spies van de CDA-fractie hierover
heeft gezegd. Naar hem blijkt, is mevrouw Spies bereid om, mocht de staatssecretaris
op het punt van de financiële middelen wat afstand houden, de Kamer daarover
een uitspraak voor te leggen.Het antwoord van de bewindsliedenDe staatssecretaris benadrukt dat het gaat
om het zoeken van een oplossing voor een buitengewoon weerbarstig probleem
en dat goedkope retoriek, zoals hij deze waarnam in de inbreng van de zijde
van de fracties van PvdA en GroenLinks, daaraan geen bijdrage levert.De problemen op het gebied van de luchtkwaliteit zijn groot, in de eerste
plaats vanwege de sterk negatieve effecten op de gezondheid van mensen. Er
is al veel bereikt: van 4,5 miljoen mensen naar minder dan 300 000 mensen
die worden blootgesteld aan normoverschrijding bij NO2. Er
is de afgelopen jaren getracht, met veel aanvullend beleid, in het belang
van de volksgezondheid dichter bij de normen te komen voor een aantal stoffen.
Daar zijn diverse nota's en besprekingen aan gewijd. Tijdens zijn voorzitterschap
van de Europese Milieuraad vormde het klimaat- en het luchtkwaliteitsbeleid
de eerste prioriteit voor de staatssecretaris in een streven om op Europees
niveau tot aanscherpingen en verbeteringen te komen. Voor Nederland is een
pakket maatregelen opgesteld waaraan dit jaar uitvoering wordt gegeven: de
stimuleringsregeling voor de binnenvaart, stimulering van roetfilters, subsidieregelingen
voor schone vrachtauto's, differentiatie van de dieselaccijns naar SO2 en een besluit om per 1 januari 2006 voor zuinige auto's minder
BPM te laten betalen en voor minder zuinige auto's méér. Er
is geen enkele reden een beeld op te roepen dat het kabinet niet doet wat
is afgesproken.Het blijkt echter dat dit alles nog onvoldoende is, want er wordt in Nederland
niet voldaan aan de Europese luchtkwaliteitsrichtlijnen en mede daardoor komt
een aantal besluiten inzake ruimtelijke inrichting ter discussie. Het kabinet
heeft daarop besloten extra maatregelen te nemen in de zin van wat redelijkerwijs
maximaal mogelijk is, concrete maatregelen die maatschappelijk draagvlak hebben
en financieel uitvoerbaar zijn. Tevens wordt ernaar gestreefd om in Europees
verband de niet-bedoelde effecten van deze Europese regelgeving te bespreken.
In dat kader heeft de staatssecretaris voorlichting gevraagd aan de Raad van
State over de beoogde ministeriële regeling luchtkwaliteit, een procedure
waarop hij termen als «foezelen» niet van toepassing acht. Hij
heeft vorig jaar al in een circulaire de interpretatieproblematiek rond de
normstelling aangegeven. Nu de Raad van State in zijn voorlichting tot een
negatieve conclusie komt over de regeling luchtkwaliteit, legt de staatssecretaris
zich daarbij neer.Ten aanzien van de Europese normen die in 1999 zijn vastgesteld op het
gebied van luchtkwaliteit, heeft Nederland aangegeven dat deze alleen haalbaar
zouden zijn met een aanzienlijk scherper Europees pakket voor de emissies
van auto's. Ook diende te worden voorzien in een evaluatieprocedure, omdat
de wetenschappelijke onderbouwing van het beleid inzake bijvoorbeeld fijn
stof nog onvoldoende bleek. De normstelling in Europa op het gebied van verkeersemissies
is echter, door de invloed van grote autoproducerende landen, onvoldoende
aangescherpt. De vraag is dan relevant of Nederland, met de nu voorliggende
pakketten maatregelen, in redelijkheid aan de Europese normen voor luchtkwaliteit
kan voldoen. Voor zover een drietal fracties de suggestie wekt dat dit kan,
is de staatssecretaris van mening dat zij de burgers van Nederland knollen
voor citroenen verkopen, want het kan niet. Met de maatregelen en de aanvullende
maatregelen die zij voorstellen, kunnen de normen evenmin gehaald worden.
Slechts met draconische maatregelen is dit bereikbaar, zoals halvering van
het wagenpark en zorgen dat er in 2010 alleen nog nieuwe auto's rijden die
voldoen aan de normstelling.Als nu geconstateerd wordt dat de Europese normen niet worden gehaald,
moet bezien worden wat Nederland maximaal kan doen om én de doelstellingen
in termen van volksgezondheid te halen én in Europees verband recht
van spreken te hebben. Hoe zou het pakket maatregelen moeten luiden om Europa
te tonen dat Nederland aldus het maximale doet? De staatssecretaris benadrukt
dat hierbij maximaal op de volksgezondheid moet worden ingezet, zoals dit
ook in zijn brieven aan de Kamer vooropstaat. Het is unfair hem te verwijten
dat hij onder de normen uit probeert te komen. Het is eerder aan de heer Samsom,
de heer Duyvendak en mevrouw Gerkens om op een zakelijke en heldere wijze
aan te geven hoe zij denken de normen te kunnen halen.De heer Samsom (PvdA) onderkent dat het niet
zeker is of met de voorstellen van zijn en andere fracties de normen gehaald
zullen worden. Hij meent echter dat de staatssecretaris niet het maximaal
redelijke doet, omdat deze bijvoorbeeld een eerder voornemen
tot dieselaccijnsverhoging nu niet in zijn pakket heeft opgenomen.De heer Duyvendak (GroenLinks) durft de stelling
te verdedigen dat grosso modo de normen in 2010 kunnen worden gehaald, afgezien
van een enkele locatie waar het dan voor fijn stof of NOx nog niet
zal zijn gelukt. Voor NOx is een reductie nodig van ongeveer 35 mln. kg. Met
wat de staatssecretaris voorstelt, wordt een reductie bereikt tussen 3 en
9, terwijl volgens het RIVM met het pakket van GroenLinks een uitkomst van
27 wordt bereikt. De fractie van GroenLinks bepleit aanvullend om meer roetfilters
te installeren, waardoor het resultaat navenant beter wordt. Waarom stelt
de staatssecretaris niet voor om de maximumsnelheid generiek te verlagen naar
80 of 100 km/u? Waarom stelt hij niet voor om een tolheffing rond steden
in te voeren en de dieselaccijns met 8 cent te verhogen? Met dergelijke voorstellen
kan de staatssecretaris aantonen dat hij werkelijk doet wat mogelijk is.De staatssecretaris zal nog nader ingaan op
de afzonderlijke maatregelen. Hij heeft hiermee echter geen duidelijk antwoord
gekregen op zijn vraag of Nederland met welk pakket dan ook de Europese normen
kan halen. De suggestie dat dit mogelijk is, is namelijk steeds gewekt, bijvoorbeeld
in persberichten van GroenLinks. Zijnerzijds geeft hij in alle helderheid
aan, daarin gesteund door het RIVM-rapport, dat, wat Nederland binnen het
maximaal redelijke ook doet, de normen niet gehaald worden. Op het punt van
de inspanningen die het zich op dit gebied getroost, loopt Nederland zelfs
voorop in Europa.De pakketten aan maatregelen zoals deze nu van verschillende zijden voorliggen,
inclusief het pakket van kabinetszijde, zullen elkaar qua effecten grosso
modo niet veel ontlopen. Het resultaat van de pakketten van PvdA en GroenLinks
wordt echter voor een groot deel bepaald door wat daarbij beoogd wordt ten
aanzien van de binnenvaart. In het RIVM-rapport wordt er al op gewezen dat
hierbij niet naar de juridische haalbaarheid is gekeken. De subsidieregeling
voor Euro-5-motoren uit het pakket van GroenLinks is ook voorzien in het pakket
van het kabinet.Het is de lijn van de staatssecretaris dat kabinet en Kamer, om tot resultaten
te komen, elke maatregel die mogelijk is en binnen het redelijke valt, met
elkaar dienen te bespreken. Zelf heeft hij voor zijn beleid een maximaal pakket
nodig en dit geldt ook voor minister Peijs. Voor 2005 is voorzien in financiële
dekking: alles wat afgesproken was in het kader van de Nota Verkeersemissies,
wordt uitgevoerd; ook in de subsidieregeling voor schonere vrachtauto's is
voorzien. Dat de geagendeerde brieven van de staatssecretaris niet ingaan
op de projecten op het gebied van biobrandstoffen, is omdat deze brieven over
de problematiek van de luchtkwaliteit gaan en biobrandstoffen daarvoor geen
oplossing bieden; deze veroorzaken ook roetuitstoot en evenveel NOx.
Zij behoren, samen met de CO2-differentiatie bij de BPM, tot een
apart traject dat te maken heeft met zuinig gebruik van brandstof en het verminderen
van CO2-uitstoot. Daaraan wordt uitvoering gegeven.Met het oog op 2006 vindt een ordelijke beleidsvoorbereiding plaats met
inachtneming van de volgorde waarin de besluitvorming in het kabinet plaatsvindt.
Twee relevante momenten daarin doen zich in de komende weken voor, wanneer
respectievelijk het Belastingplan 2006 en de FES-budgetten aan de orde zijn.
Dit zijn als het ware piketpalen waarbinnen het kabinet beoordeelt, aan de
hand van kosteneffectiviteit en haalbaarheid, welke maatregelen op het terrein
van de luchtkwaliteit de beste keuze vormen. Dit geldt ook voor de maatregelen
die het kabinet extra zal willen doen. Deze zaken worden thans uitgewerkt,
waarbij bekeken wordt hoe met de beschikbare middelen de meeste milieuwinst
kan worden bereikt. Het kabinet zal daarbij goed luisteren naar suggesties
die van de zijde van de Kamer worden gedaan; over een aantal daarvan denken de bewindslieden zelf al na. De staatssecretaris let er tevens
op of zich voor suggesties politieke meerderheden aftekenen.Door verscheidene woordvoerders is gevraagd, onder verwijzing naar de
betreffende subsidieregeling, of het aanbrengen van roetfilters niet verplicht
gesteld zou kunnen worden. De staatssecretaris stelt vast dat op communautair
niveau het antwoord luidt dat dit niet kan. De Europese regelgeving biedt
lidstaten echter de mogelijkheid om op grond van gezondheidscriteria iets
extra's te doen. Hij zal nagaan in hoeverre het betreffende artikel hier soelaas
biedt. Het helpt overigens al dat veel automerken de roetfilter standaard
gaan aanbrengen in nieuwe auto's.Een andere suggestie is het achteraf aanbrengen van roetfilters op bestaande
dieselauto's (retrofit). Dat is geen eenvoudig karwei en uit het oogpunt van
rendement niet zo effectief. De kosten belopen € 500 à € 1500
per te installeren filter en de vraag is of deze kosten lonen voor een gemiddelde
dieselauto van vijf jaar en of de overheid deze kosten moet dragen. Deze punten
worden uitgezocht en bezien wordt of de suggestie valt binnen het maximaal
redelijke.Een al genoemde suggestie betreft de binnenvaart die schoner moet worden,
bijvoorbeeld op het punt van NOx-uitstoot. Dit heeft de aandacht
van de staatssecretaris. Nederland is echter gebonden aan het Rijnvaartverdrag
(Akte van Mannheim) en kan daarom niet zonder meer verplichtingen te dien
aanzien aan de binnenvaart opleggen zoals de installatie van roetfilters.
De verdragsbepalingen beperken tevens de mogelijkheid van het opleggen van
gebruiksvergoedingen aan de binnenvaart. Bezien wordt thans of bepalingen
van het verdrag geschrapt of aangepast kunnen worden. Het betekent evenwel
dat het probleem van de binnenvaart de eerste jaren niet wordt opgelost, waardoor
uit deze hoek vooralsnog geen bijdrage aan een verbeterde luchtkwaliteit in
2010 is te verwachten. De staatssecretaris wijst er aan de hand van deze drie
voorbeelden van suggesties op hoe de harde bestuurlijke en politieke werkelijkheid
in Europa in de weg kan staan aan wensen van fracties. Het is niettemin zijn
streven om in overleg met de Kamer dit gat tussen droom en daad zo goed mogelijk
te dichten.In zijn brief van 20 april (29 667, 28 663, nr. 12) geeft
de staatssecretaris aan dat wordt gekeken naar verschillende opties en naar
de effectiviteit van maatregelen, zonder daarvan een limitatieve opsomming
te geven. Bekeken wordt wat het meest rendabel is. Zo wordt als maatregel
genoemd het stimuleren van een schoner openbaar vervoer door het daartoe verstrekken
van extra middelen aan lagere overheden. Zij wenden op hun beurt deze middelen
aan om in het kader van hun OV-concessieverlening te bevorderen dat bussen
bijvoorbeeld op aardgas rijden.Lokaal is heel veel mogelijk op het gebied van luchtkwaliteitsbeleid;
daar neemt ook het bewustzijn rondom dit onderwerp sterk toe. Vele lagere
overheden, provincies en grote steden, nemen hun verantwoordelijkheid en zijn
bezig extra maatregelen te treffen. Zo kan het Rijk oude vrachtwagens het
rijden niet verbieden, maar gemeenten kunnen dit wel doen door wegen en gebieden
aan te wijze waar deze niet mogen rijden. In goed overleg met IPO en VNG roept
de staatssecretaris de lagere overheden ertoe op samen een pakket maatregelen
te ontwikkelen dat landelijk dekkend kan zijn, om tot vermindering te komen
van de deken van fijn stof en NO2 die over het land ligt. Blijkens het RIVM-rapport
is fijn stof in een straat voor ongeveer 25% gerelateerd aan het autoverkeer
en daarvan kan slechts een deel van 5 à 6% met roetfilters worden bestreden.
Dit is geen reden om dan maar niets te doen, want ten behoeve van de gezondheid
van de mensen die er wonen is het van grote betekenis dat zoveel mogelijk
wordt gedaan, ook door de lokale overheden. Zij kunnen daarin ondersteund
worden via een verhoging van het ISV-budget. Daarnaast wordt door het ministerie
van VROM een loket geopend waar lokale bestuurders hulp kunnen krijgen bij
het opstellen van eigen luchtkwaliteitsplannen. De staatssecretaris
heeft met VNG en IPO afgesproken dat het in wording zijnde nationale luchtkwaliteitsplan
van het kabinet eind van dit jaar gereed zal zijn, met daarin verwerkt de
bijdragen van gemeenten en provincies. Daarmee zal op een integrale manier
ook aan «Brussel» kunnen worden getoond wat de gezamenlijke inzet
in Nederland is voor een maximale aanpak van het luchtkwaliteitsprobleem.Bij de aanschaf van dienstauto's gaat de voorkeur van de rijksoverheid
uit naar benzineauto's; voor zover dieselauto's worden aangeschaft, dienen
deze te zijn voorzien van een roetfilter. Er is ruimte voor innovatie bij
de aanschaf van dienstauto's zoals de mogelijkheid hybride auto's aan te schaffen.
Voor de mate van schoon zijn, qua emissie, van de wat grotere dienstauto's
is het niet relevant of zij behoren tot de A-, B-, C- of D-categorie, want
dit geeft alleen een indicatie van het brandstofverbruik. Het is overgelaten
aan de verschillende departementen om aan een en ander op een zinvolle wijze
inhoud te geven. De staatssecretaris vermeldde al de per 1 januari 2006
in te voeren BPM-differentiatie naar de mate van zuinigheid van auto's. Deze
Nederlandse lijn is ongehoord in Europa; het ministerie van Financiën
bereidt thans de uitvoeringsmaatregelen voor. Bekeken wordt of een soortgelijke
aanpak mogelijk is naar de mate van schoon zijn van auto's.Het RIVM-rapport geeft aan dat het instrument van de dieselaccijns een
bijdrage kan leveren in een pakket van maatregelen gericht op verbetering
van de luchtkwaliteit. De staatssecretaris staat hierbij voor een dilemma.
Dieselrijders wijzen hem erop dat een aantal jaren geleden het gebruik van
dieselauto's is gepropageerd omdat deze zuiniger rijden (minder CO2-uitstoot),
maar nu krijgen deze zelfde dieselrijders te horen dat hun auto's schadelijker
zijn voor de luchtkwaliteit dan benzineauto's. Uitgangspunt van de staatssecretaris
is dat hij niets tegen dieselauto's heeft, maar dat zij schoon moeten zijn.
Dit kan bereikt worden met denox-katalysatoren en roetfilters. Hij heeft vorig
jaar met de gedachte gespeeld dat de dieselaccijns een financieringsbron zou
kunnen zijn voor een aantal maatregelen; daar dient echter draagvlak voor
te zijn in de Kamer. Het kabinet besteedt nu aandacht aan dit onderwerp en
hij adviseert de Kamer de uitkomst van de kabinetsoverwegingen af te wachten.
Dit zal zijn neerslag vinden in het Belastingplan 2006 en de FES-budgetten.
Daarbij zal een rol spelen hoe de Kamer denkt over verschillende opties. Het
definitieve Nationale Luchtkwaliteitsplan ontvangt de Kamer aan het eind van
dit jaar, terwijl het pakket maatregelen dat het kabinet zich voorstelt, met
de Miljoenennota op Prinsjesdag wordt aangeboden.De staatssecretaris vraagt zich af of de autoloze zondag een effectieve
maatregel is; hij erkent dat daar nog niet over is nagedacht. Er dient dan
gekeken te worden hoe het op zondagen is gesteld met de overschrijding van
luchtkwaliteitsnormen in de vorm van daggemiddelden. Indien een dergelijke
overschrijding zich op zondagen niet voordoet, maar wel op doordeweekse dagen,
dan lost de autoloze zondag op zichzelf niets op. Het komt hem voor dat meer
in het algemeen de discussie over de invoering van autoloze dagen ook met
de gemeenten gevoerd moet worden en dat zo'n maatregel effectief moet blijken
te zijn. Wat dat betreft is er het gegeven dat indien de meting van fijn stof
herzien wordt op punten als zeezout, het jaargemiddelde van fijn stof geen
overschrijding laat zien.Het voorschrijven van aparte Euronormen voor vrachtwagenmotoren in een
beperkt aantal landen in West-Europa acht de staatssecretaris kansloos. Een
dergelijke maatregel, waar fabrikanten zich dan naar richten, zal heel Europa
dienen te betreffen. Wel ziet hij een mogelijkheid om in een kleiner verband
van landen overeenstemming over de invoering van roetfilters te bereiken.
Hij zal deze mogelijkheid onderzoeken, ook in de zin van een verplichtstelling
die wellicht gebaseerd kan worden op het eerder genoemde gezondheidscriterium.Ingaande op de vraag waarom in het bijzonder voor Nederland de Europese
normen voor luchtkwaliteit zulke ingrijpende gevolgen hebben, wijst de
staatssecretaris op de in Nederland toegepaste integrale benadering van zaken.
In landen met een andere aanpak is er de neiging om de problemen voor zich
uit te schuiven en af te wachten of in 2010 al of niet aan de norm wordt voldaan.
Zij lopen daarbij het risico van in gebrekestelling door de Europese Commissie
en vervolgens een boete. De staatssecretaris wijst erop dat tegenover de opvattingen
van prof. Koeman hieromtrent de opvattingen van een andere hoogleraar staan.
Hij verklaart zich bereid uit te zoeken hoe de vork aan de steel zit en wie
er in deze juridische discussie gelijk heeft. Het is zijn vermoeden dat veel
landen nu dingen doen die niet met de richtlijnen luchtkwaliteit in overeenstemming
zijn. Hij zal er zorg voor dragen dat de Kamer binnen drie maanden de informatie
hierover heeft.Het roetvraagstuk beperkt zich niet tot Nederland. Doordat de norm voor
roet al in 2005 is ingegaan, ontstaan nu overal problemen in Europa met het
halen van deze normen. Nederland verricht zijn metingen volgens de daarvoor
geldende voorschriften en protocollen. Met het ministerie van Verkeer en Waterstaat
is overeengekomen dat de wijze van meten en rekenen wordt gevalideerd om zeker
te zijn dat een en ander op de juiste manier gebeurt.De staatssecretaris bevestigt dat er nog steeds wordt gewerkt aan het
wetsvoorstel inzake luchtkwaliteit. Hij erkent dat de communicatie hierover
met de Kamer gedurende de afgelopen jaren niet vlekkeloos is verlopen. In
2003 is afgesproken een wettelijke regeling te maken. Deze was medio vorig
jaar in concept gereed, maar toen kwamen de uitspraken van de Raad van State
in het kader van de richtlijnen luchtkwaliteit en ontstond er onzekerheid
over de consequenties daarvan voor het wetsvoorstel. De uitkomst van een debat
hierover met de Kamer, in november 2004, was dat de staatssecretaris mocht
werken aan een ministeriële regeling, mits deze uiteindelijk zou worden
vervat in een wet. Met instemming van de Kamer wil de staatssecretaris nu
werken aan een algemene maatregel van bestuur, waarin recht wordt gedaan aan
de uitspraken van de Raad van State. Deze AMvB heeft prioriteit; het wetsvoorstel
zelf zal in de eerste bijeenkomst van het kabinet na het zomerreces aan de
orde komen en dan meteen naar de Raad van State gaan.Naar de mening van de staatssecretaris heeft deze discussie over wet en
AMvB niets te maken met de thans door Nederland ondervonden problemen. Hij
onderschrijft niet de suggestie dat het anders zou zijn gelopen, indien Nederland
een wet zou hebben gehad; ook naar de opstelling van een AMvB wordt in brede
kring gekeken en er wordt over geadviseerd door de Raad van State. Nederland
is gewoonweg overvallen door wat er vorig jaar gebeurde. Het is nu zaak gezamenlijk
en op een constructieve manier verder te werken. De staatssecretaris belooft
dat als de Kamer kan instemmen met de AMvB – deze ligt aanstaande vrijdag
al in het kabinet voor – hij ervoor zorgt dat direct na de zomer het
wetsvoorstel bij de Raad van State ligt.De heer De Krom (VVD) wil ervan uitgaan dat
als het pakket uitvoeringsmaatregelen op Prinsjesdag wordt aangeboden, het
wetsvoorstel er dan ook ligt, zodat de Kamer beide zaken in het najaar tegelijkertijd
kan behandelen. Hij spreekt tegen dat het niet zou hebben uitgemaakt als er
een wet zou zijn geweest. Immers, het advies van de Raad van State bij AMvB's
is niet openbaar en bij wetten wel. Voorts maakt de behandeling van wetsvoorstellen
in de Kamer onderdeel uit van de wetshistorie waar de rechter in zijn uitspraken
rekening mee houdt.De staatssecretaris kan slechts toezeggen
te zullen bevorderen dat de Raad van State snel naar het wetsvoorstel kijkt,
want hij heeft niet in de hand hoe lang de Raad van State voor het advies
nodig heeft. Hij neemt in dezen een inspanningsverplichting op zich en geen
resultaatsverplichting. Wel neemt hij een tijdige verzending
vanuit de ministerraad van het wetsvoorstel naar de Raad van State als resultaatsverplichting
op zich.De minister constateert dat verschillende
woordvoerders haar de vraag stellen, waarom niet wordt overgegaan tot het
instellen van een maximumsnelheid van 80 km/u op de stedelijke ruit. Vorig
jaar is met de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat gesproken over een
dergelijke snelheidsverlaging voor de negen hotspots, die allemaal in stedelijke
ruiten liggen. Daarbij is naar voren gekomen dat het effect ervan beperkt
is. Inmiddels is nog van vier locaties van de negen hotspots, naast Overschie,
na onderzoek gebleken dat het wél wat uitmaakt en ook verantwoord is
uit het oogpunt van verkeersveiligheid en bereikbaarheid. Aan het eind van
het jaar wordt ook daar deze snelheidsmaximering ingevoerd. Daarnaast staat
de minister open voor allerlei opties die effect kunnen hebben. Zij is dan
ook graag bereid de komende tijd te onderzoeken wat het effect is van een
maximering op stadsruiten tot 80 km/u op respectievelijk luchtkwaliteit, veiligheid
én bereikbaarheid. Deze drie zaken dienen steeds in samenhang te worden
bezien, in die zin dat maatregelen bijvoorbeeld niet de verkeersveiligheid
mogen schaden. Denkbaar is een verbijzondering van maatregelen met het oog
op de spits. Van belang is voorts een goed handhavingsbeleid.Het voornoemde onderzoek wil de minister combineren met een onderzoek
naar compact rijden. Dit betreft rijstrookversmalling waardoor op eenzelfde
weg in méér rijstroken kan worden gereden, gepaard gaande met
een verlaging van de snelheid. Compact rijden zou de doorstroming kunnen bevorderen,
zodat minder stilgestaan behoeft te worden in grote files op de ruiten, wat
ten goede komt aan de luchtkwaliteit. Het onderzoek naar 80 km/u op de stedelijke
ruiten in combinatie met compact rijden zal begin 2006 zijn afgerond.Een generieke snelheidsverlaging van 120 naar 100 km/u heeft op zichzelf
een positief effect op verkeersemissies, maar een dergelijke maatregel is
vooral buiten de spits effectief, omdat in de spits zelfs 100 km/u niet wordt
gehaald. In de Randstad, waar de problematiek rond luchtkwaliteit het grootst
is, wordt al grotendeels maximaal 100 km/u gereden. Een onderzoek naar mogelijkheden
tot verhoging van de snelheid van 100 naar 120 km/u op een aantal trajecten
wordt stilgelegd.De minister kan, in afwachting van het over twee weken te verschijnen
advies van de commissie-Nouwen, geen bijzonderheden melden rond prijsbeleid
en mobiliteit. Dit platform is gevraagd te kijken naar de effecten van anders
betalen voor mobiliteit en betrekt daarbij alle varianten zoals die ook in
dit algemeen overleg zijn genoemd. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de uitkomsten
van wetenschappelijk onderzoek naar de werking van diverse maatregelen. Over
deze onderliggende onderzoeken is geen verschil van mening binnen het breed
samengestelde platform. De minister stelt voor om nu het, naar zij hoopt eensgezinde,
advies af te wachten. Het kabinet zal dit advies verwerken in deel 3 van de
Nota Mobiliteit.Met betrekking tot de A74 zijn de gevolgen van de wegvarianten voor de
luchtkwaliteit opnieuw doorgerekend op basis van recente inzichten en rekening
houdende met de uitspraken en zienswijze van de Raad van State. De nieuwe
berekeningen hebben niet geleid tot een andere bevinding omtrent de verhouding
tussen de Klagenfurt-variant en de plateauvariant. De plateauvariant komt
nog steeds als beste naar voren. Uitgangspunt voor de minister is dat aanleg
van de A74 niet zal plaatsvinden, indien niet kan worden voldaan aan de luchtkwaliteitsnormen.Het is belangrijk dat taxi's, die voortdurend door steden heen en weer
rijden, schoon zijn, zoals het ook van belang is dat het openbaar vervoer
schoon is. Met betrekking tot het openbaar vervoer is er met de decentrale
overheden over gesproken om bijvoorbeeld in concessies op te nemen dat bussen
schoon moeten zijn. Bezien wordt hoe zo effectief mogelijk bevorderd
kan worden dat taxi's schoon zijn. Een roetfilter kan daaraan bijdragen; te
dien aanzien wordt gewerkt aan een stimuleringsregeling.De aansporing van de minister om voor moederdag een roetfilter cadeau
te doen, is in lijn met wat zij eerder heeft gezegd toen zij begin februari
de Personenauto-RAI 2005 opende. Zij heeft er toen op gewezen dat het kabinet,
als kabinet van de eigen verantwoordelijkheid, vindt dat automobilisten een
verantwoordelijkheid hebben voor hun leefomgeving en zich bewust moeten zijn
van de uitstoot van hun dieselauto. Het is onmogelijk dat het kabinet voor
miljoenen personenauto's roetfilters bekostigt à € 600 gemiddeld
per auto. Kort na haar oproep bij de opening van de Personenauto-RAI kreeg
zij al een telefoontje van één van de grootste dealers in Nederland
dat zijn fabriek per 1 juni standaard in alle nieuwe auto's roetfilters
inbouwt.De minister wijst op het belang om in Nederland snel tot de beoogde wet-
en regelgeving ten aanzien van luchtkwaliteit te komen. Mocht zij in dat verband
met zoveel woorden hebben gezegd dat de VVD dit proces vertraagt, dan spijt
haar dat. Zij is ervan overtuigd dat de AMvB er eerder zal kunnen zijn dan
een wet, waar meer tijd mee is gemoeid. Het vasthouden aan uitsluitend een
wet – het was de heer Hofstra van de VVD-fractie die pleitte voor een
wet – betekent dat bouwprojecten verder moeten worden uitgesteld en
dat ook later aan de aanleg van spitsstroken kan worden begonnen, terwijl
juist de VVD er voorstander van is dat met al deze zaken snel van start kan
worden gegaan. Er wordt zorg gedragen voor uiteindelijk een regeling bij wet,
maar op de korte termijn kan een AMvB uitkomst bieden.De Raad van State heeft besluiten over bouw- en infrastructuurprojecten
vernietigd, omdat het eraan ten grondslag liggende luchtkwaliteitsonderzoek
niet voldeed aan de nieuwste inzichten te dien aanzien. Voorts is gebleken
dat de Raad van State besluiten vernietigt, als niet aan grenswaarden wordt
voldaan, zoals bij het wegaanpassingsbesluit A2. De minister onderkent dat
deze zaken om verbetering vragen.Rijkswaterstaat neemt deel aan alle overleggen over de vormgeving van
gemeentelijke plannen van aanpak op het gebied van luchtkwaliteit en levert
daar naar vermogen een bijdrage aan. De mogelijkheden om kosteneffectieve
maatregelen bij rijkswegen te treffen, zijn zeer beperkt. In het kader van
het Innovatieprogramma Luchtkwaliteit wordt gezocht naar kosteneffectieve
maatregelen die zo mogelijk al vóór 2010 kunnen worden ingezet.
Daarbij zal intensief met gemeenten worden samengewerkt, zoals dit ook op
andere terrein gebeurt (taxi's, openbaar vervoer).De minister sluit niet uit dat er beprijzingsmaatregelen komen voor de
binnenvaart en de zeescheepvaart. Op korte termijn is een heffing op de binnenvaart
moeilijk realiseerbaar. Wel kan de binnenvaart ertoe opgeroepen te worden
iets aan de emissies te doen, bijvoorbeeld in de vorm van retrofit-filters.
Dit is dan mede in het belang van de toekomst van het wegtransport, waarvan
ook de binnenvaart afhankelijk is. Er komen momenteel allerlei technische
vindingen op de markt die ook op huishoudens van toepassing kunnen zijn, bijvoorbeeld
op luchtvervuilende verwarmingsinstallaties. Onderzocht zal worden wat daarvan
in het kader van het luchtkwaliteitsbeleid bruikbaar is, ook in relatie tot
de binnenvaart. Gegeven dat 80% van de binnenvaart in Europa Nederlands is,
heeft het zin na te gaan welke maatregelen er mogelijk zijn zonder in strijd
te komen met het Rijnvaartverdrag (Akte van Mannheim). De binnenvaart vormt
thans onderdeel van het interdepartementale beleidsonderzoek gebruiksheffing
goederenvervoer, waarvan de uitkomsten binnenkort zullen verschijnen. Het
kabinet pleit in de Centrale commissie voor de Rijnvaart en ook binnen de
Europese Unie voor maatregelen ten aanzien van de binnenvaart. Er wordt voorts
aandacht gevraagd voor de zeescheepvaart, die mede verantwoordelijk is voor
de hoge mate van achtergrondvervuiling in Rotterdam. Het kabinet zet zich
verder in voor prijsmaatregelen binnen de IMO en de EU.De minister constateert dat de Euro-4-vrachtwagen al heel wat schoner
is dan de Euro-3-vrachtwagen, maar niet kan tippen aan de Euro-5-vrachtwagen.
Reeds als Europarlementariër heeft zij fabrikanten van vrachtwagens gevraagd
of de productie van het type Euro 5 wat naar voren kon worden geschoven, gegeven
ook dat bij de Maut in Duitsland een korting wordt gegeven aan schone auto's.
Het is haar gebleken dat een aantal fabrikanten weliswaar eerder kan komen
met het milieugedeelte van de Euro-5-motor, maar niet met het daarbij horende
controlegedeelte, het via een boordcomputer monitoren of de auto nog voldoet
aan alle eisen die bij de Euro-5-norm horen. Daar zouden zij pas in 2008 mee
gereed zijn. Nagegaan dient te worden of hierin een vervroeging mogelijk is.
Er wordt op Europees niveau voorts gesproken over het zetten van vaart achter
de productie van de Euro-6-motor, die oorspronkelijk in 2010 zou komen. Een
eerdere introductie kan bijdragen aan het halen van de luchtkwaliteitsnormen
in dat jaar.De minister spreekt tegen dat er geld op de plank blijft liggen vanwege
het thans niet doorgaan van wegverbredingsprojecten. De geplande spitsstroken
zullen alsnog worden aangelegd: daarvoor zal er de mogelijkheid zijn, als
het kabinet zijn pakket maatregelen heeft gepresenteerd. De middelen zitten
in het Infrafonds en kunnen worden meegenomen naar het volgende jaar.Nadere gedachtewisselingDe heer Samsom verwacht dat dit algemeen overleg
tot resultaat zal hebben dat aan de brief van de staatssecretaris, met diens
vijf aanvullende maatregelen, straks ten minste zeven punten extra kunnen
worden toegevoegd. De politieke vraag blijft vooralsnog: wat is voor de staatssecretaris
de maximale inzet in de aanloop naar de totstandkoming van het nationale luchtkwaliteitsplan?
Zitten daar de dieselaccijnsverhoging en de andere in dit overleg genoemde
maatregelen bij? Of zal het een herhaling van zetten zijn in de vorm van maatregelen
die uiteindelijk niet hard genoeg blijken en vervolgens weer aanvulling behoeven?De heer Duyvendak ziet tot zijn vreugde dat
er beweging komt bij het kabinet en dat bijna alle maatregelen waar GroenLinks
al lang voor pleit, terug zijn op de agenda. De staatssecretaris spreekt van
een verbreed pakket waarvoor hij naar meerderheden zoekt. Of hij daarin zal
slagen, zal vooral afhangen van zijn eigen partij, het CDA, waarvan de fractie
in dit debat nog geen kleur heeft bekend.Op twee punten is de heer Duyvendak teleurgesteld: de snelheidsverlaging
naar 100 km/u en de verplichtstelling van schone dienstauto's. Hij vindt het
niet aanvaardbaar dat bewindslieden in sterk luchtvervuilende dienstauto's
rijden op het moment dat eenieder wordt opgeroepen in schone auto's te rijden.De heer Van der Ham stelt vast dat staatssecretaris
en minister zich in de goede richting bewegen: er blijkt méér
te kunnen dan in de laatste brief werd geschreven. Zelf acht hij een accijnsverhoging
voor diesel bespreekbaar. Als een dergelijke maatregel effectief is voor het
milieu, zou daartoe dienen te worden overgegaan.Op het punt van de maximumsnelheden in de Randstad is het belangrijk dat
initiatieven van lokale overheden te dien aanzien worden gesteund door het
kabinet. Zo wordt in Utrecht, met steun van D66, een actie gehouden om bij
de wijk Lunetten tot een maximumsnelheid van 80 km/u te komen.De staatssecretaris liet blijken niet zoveel te zien in een voorstel om
in West-Europa tot een kopgroep van landen te komen bij het doorvoeren van
maatregelen ter bevordering van de luchtkwaliteit. De heer Van der Ham bepleit
een steviger opstelling in dezen, juist omdat het in dit deel van
Europa sneller tot wetgeving op dit terrein zal kunnen komen. Hij verwijst
naar het voorbeeld van Californië, dat met zijn regelgeving de gehele
Amerikaanse auto-industrie heeft beïnvloed.Mevrouw Spies is het nog onduidelijk welk
maximaal pakket maatregelen de Kamer bij de Rijksbegroting 2006 zal aantreffen.
Graag verkrijgt zij een heldere toezegging dat dit pakket ook van een deugdelijk
financieringsvoorstel zal zijn voorzien. De fase van de ambities is afgesloten;
nu gaat het om resultaten. Zij merkt op dat in dit algemeen overleg nauwelijks
is stilgestaan bij de vraag met welke boodschap het kabinet, en meer in het
bijzonder minister-president, voornemens is zich tot de Europese Commissie
te richten. Er hoeft geen zorg over te bestaan dat de CDA-fractie haar verantwoordelijkheid
op dit dossier niet zou nemen.Wanneer kan de Kamer een overzicht verwachten van de nog resterende lokale
knelpunten op het gebied van bouw- en infrastructuurprojecten? Gemeenten dient
er zo snel mogelijk helderheid over te worden geboden wanneer welke zaken
kunnen worden uitgevoerd.De heer De Krom vond het betoog van de staatssecretaris
overtuigend in tegenstelling tot de inbreng van de fractie van GroenLinks.
Het is niet voldoende om te zeggen dat de mens centraal moet staat: mensen
willen ook wonen, zich verplaatsen en werken.Graag verkrijgt de heer De Krom een beter inzicht in de verschillen die
er in Europa blijken te bestaan op het punt van de interpretatie en de implementatie
van de normen voor luchtkwaliteit. Kan de staatssecretaris de Kamer hier een
analyse van verschaffen en, zo ja, wanneer kan de Kamer deze analyse tegemoet
zien?De heer Van der Staaij is verheugd over het
constructieve verloop van dit algemeen overleg. Wat zijn fractie betreft is
er draagvlak voor pijnlijke maatregelen. Maatregelen als een dieselaccijnsverhoging
acht hij bespreekbaar, indien dergelijke maatregelen er inderdaad toe doen.
Hij acht het positief dat allerlei maatregelen door de bewindslieden verkend
worden, bijvoorbeeld de snelheidsmaximering tot 80 km/u. De heer Van der Staaij
bepleit dat wordt nagegaan of ingrijpende verkeersmaatregelen een bijdrage
kunnen leveren. Hij denkt daarbij aan invoering van de autoloze zondag, respectievelijk
van autoloze dagen door de week wanneer dit méér effect heeft.
Ook rekent hij hiertoe het autoluw maken van gebieden. Het buitenland laat
wat dat betreft allerlei modaliteiten zien die aandacht verdienen.De heer Hermans memoreert de uitspraak van
de staatssecretaris dat Nederland de Europese luchtkwaliteitsnormen met de
beoogde pakketten maatregelen niet kan halen. Het betekent dat óf de
norm niet deugt, óf het tijdspad. Zelf denkt hij dat de norm wel te
realiseren valt, maar dat het tijdspad niet deugt. Hij verwacht dat de staatssecretaris
dit in Europees verband naar voren brengt.De staatssecretaris heeft een realistische en eerlijke uiteenzetting gegeven,
waarin hij de Kamer om ruimte vraagt voor het doen van onderzoek en het maken
van afwegingen. Deze ruimte wil de heer Hermans hem geven, waarbij hij van
zijn kant de kosteneffectiviteit van maatregelen benadrukt. De LPF-fractie
is echter tegen een verhoging van de dieselaccijns.Mevrouw Gerkens heeft niet gesteld dat Nederland
de Europese normen wél kan halen. Zij heeft gezegd dat ingezet moet
worden op wat er nog méér mogelijk is dan het kabinet nu aan
maatregelen presenteert. In 2010 kan de balans worden opgemaakt van wat er
is bereikt en kan worden bezien wat er verder nog mogelijk is.Mevrouw Gerkens verzoekt de staatssecretaris, alsnog te reageren op haar
voorstel een 150-meter-norm in acht te nemen, gerekend vanaf de snelweg, voor
gebouwen die bestemd zijn voor kwetsbare groepen.Het gaat mevrouw Gerkens niet om de richtlijnnormen op zich maar om het
verbeteren van de luchtkwaliteit, vooral met het oog op mensen die kampen
met aandoeningen aan de luchtwegen. Voor hen geldt dat hoe minder fijn stof
zich in de lucht bevindt, hoe minder last van benauwdheid zij hebben. In dat
opzicht is iedere effectieve maatregel die niet wordt genomen, een gemiste
kans en een tekortkoming van de overheid in het bieden van een gezonde leefomgeving
aan haar burgers.De heer Slob steunt de inspanningen van zowel
Kamer als kabinet om te komen tot het maximale pakket maatregelen. De fase
van inventarisatie is voorbij en er dienen nu reële keuzen te worden
gemaakt. Hij gaat ervan uit dat de staatssecretaris daadwerkelijk probeert
een maximaal pakket tot stand te brengen en dat de Kamer, op het moment dat
dit de staatssecretaris niet lukt, duidelijk te horen krijgt waarom het niet
lukt. Dat stelt de Kamer in staat op haar beurt te bezien of zij daar iets
aan kan doen.De heer Slob hoopt dat er een termijn wordt verbonden aan dit pakket maatregelen
en dat er sprake is van samenhang, waarbij er tevens plaats is voor onconventionele
maatregelen. Het antwoord van de staatssecretaris op de suggestie inzake autoloze
dagen of autoluwe binnensteden vond hij wat mager en, door de verwijzing naar
dag- en jaargemiddelden, technocratisch van aard. Gesteld kan worden dat iedere
auto die minder rijdt, een bijdrage levert aan de luchtkwaliteit.De staatssecretaris zegt dank voor de ruimte
die hem geboden wordt om een adequaat pakket maatregelen te ontwikkelen. De
harde voorlichting van de Raad van State heeft hem ertoe gebracht om in zijn
laatste brief al aanvullende maatregelen voor te stellen. Het antwoord op
de vraag wat een maximaal pakket is, is politiek bepaald. Niettemin noemt
hij nu enkele ingrediënten die er zijns inziens in thuishoren en aan
de hand waarvan de Kamer straks kan beoordelen of hij in zijn pogingen is
geslaagd.Als vertrekpunt kiest de staatssecretaris het pakket maatregelen dat is
opgenomen in de Nota Verkeersemissies. Dit pakket is wat betreft 2005 uitgevoerd,
maar moet voor de periode na 2005 op onderdelen, vooral inzake de normen Euro
4 en 5, nog een structurele dekking krijgen. De nu door hem gegeven aanzetten
tot een aanvullend pakket, ziet hij als behorende tot wat een maximale inzet
is. Daartoe behoort ook alles waar in de Kamer draagvlak voor bestaat; daarbij
moet erop gelet worden dat maatregelen kostenefficiënt en uitvoerbaar
zijn. Een maatregel als het aanbrengen van retrofit-filters in personenauto's
acht hij uitvoerbaar. Een algehele financiële afweging van het pakket
vindt uiteindelijk in het kabinet plaats, in het kader van de begroting. Het
pakket zal in hoge mate een weging van belangen weerspiegelen, waardoor de
staatssecretaris thans geen nadere specificering kan geven. Duidelijk is dat
hij alleen een pakket maatregelen zal presenteren als dit financieel gedekt
is.De staatssecretaris heeft er begrip voor dat van de rijksoverheid een
voorbeeldfunctie wordt verwacht op het punt van de dienstauto's, zeker in
het kader van duurzaam inkopen. Te dien aanzien zijn voorschriften gegeven,
waarbij het aan de verschillende departementen is om daar invulling aan te
geven binnen de randvoorwaarden van het centraal inkoopbureau. Het kabinet
heeft de Kamer de richtlijnen voor duurzaam inkopen, inclusief de positie
van auto's binnen de rijksdienst, toegestuurd. De staatssecretaris zal de
staatssecretaris van Economische Zaken erover raadplegen of er ten aanzien
van de dienstauto's nog verdere mogelijkheden zijn. Hij zal de Kamer daar
deze week, vóór de regeling van werkzaamheden op donderdag,
verslag van doen.Gemeenten kunnen rekenen op ondersteuning van het ministerie bij acties
die zij binnen hun domein ondernemen op het punt van luchtkwaliteit. Het centrale
aanspreekpunt bij het ministerie van VROM beoogt gemeenten erin bij te staan
deze ingewikkelde problematiek het hoofd te bieden.Versnelde invoering in een afzonderlijke regio van Europa van verdergaande
Euronormen, bijvoorbeeld voor vrachtwagens, verdraagt zich niet met de wijze
waarop automotoren ontwikkeld worden. Overigens is hij ervan overtuigd dat
Europese overeenstemming over verdergaande Euronormen voor vrachtauto's en
personenauto's, voor het bedrijfsleven aanleiding zal zijn om daar snel gevolg
aan te geven. Wat dat betreft heeft Europa het de afgelopen tijd laten afweten
en zou een krachtiger opstelling tot een eerdere ontwikkeling en productie
van de schonere motoren hebben geleid, waardoor een groot gedeelte van de
huidige luchtkwaliteitsproblemen voorkomen had kunnen worden.De boodschap van het kabinet aan Europa zal omvatten dat Nederland een
serieuze norm voor fijn stof wenst, die aangrijpt op de gevaren van fijn stof
voor de gezondheid van mensen. Dat vraagt om een betere onderbouwing, waartoe
meer en beter onderzoek gedaan moet worden dan in de afgelopen jaren heeft
plaatsgevonden. Nederland zal voorts aandringen op uitstel, omdat het niet
op alle plekken tijdig aan de normen zal kunnen voldoen, wat het ook doet.Het is de bedoeling van de staatssecretaris binnen drie maanden de lokale
knelpunten op het gebied van bouw- en infrastructuurprojecten op een rij te
hebben. Er dient dan tevens inzicht te zijn in wat eraan kan worden gedaan.Een analyse van de verschillen in Europa op het punt van interpretatie
en implementatie van de normen voor luchtkwaliteit wil de staatssecretaris
de Kamer doen toekomen op het moment dat het wetsvoorstel bij de Kamer kan
voorliggen. Het is voor de behandeling daarvan relevant om inzicht te hebben
in de interpretatie en implementatie in Europees verband. Voor het maken van
deze analyse zal een beroep worden gedaan op deskundigen.Onderzoek naar de invoering van verkeersluwe gebieden vormt onderdeel
van het Innovatieprogramma Luchtkwaliteit, waarvoor € 20 mln. is
uitgetrokken en dat erop is gericht op innovatieve manier te zorgen voor verbetering
van de luchtkwaliteit.De staatssecretaris heeft geen aparte 150-meter-norm voor gevoelige bestemmingen
nodig, zoals bepleit door mevrouw Gerkens. Nu al geldt dat geen nieuwe bestemming
voor wonen of anderszins mogelijk is, indien niet aan alle normen wordt voldaan.
Er komt daarmee geen nieuwe bebouwing op plekken die niet voldoen aan de gezondheidsnorm.De voorzitter heeft de volgende toezeggingen
van de bewindslieden genoteerd:– eind 2005 zal het Nationale Luchtkwaliteitsplan gereed zijn, inclusief
de bijdragen van provincies en gemeenten;– binnen drie maanden komt het resultaat van een nader onderzoek
naar de ontkoppeling van milieu en ruimtelijke ordening, in verband met de
uitspraken van verschillende hoogleraren;– het wetsvoorstel Luchtkwaliteit ligt voor in de eerste ministerraad
na het zomerreces;– over veertien dagen is naar verwachting het advies van de commissie-Nouwen
gereed over mogelijkheden om andere betalingsvormen voor mobiliteit te creëren;– de komende periode wordt nader onderzocht wat het effect is van
het invoeren van een maximumsnelheid van 80 km/u rond steden voor de luchtkwaliteit,
de veiligheid en de bereikbaarheid; dit in combinatie met compact rijden.
Dit onderzoek is begin 2006 gereed;– meer duidelijkheid over een eventuele dieselaccijnsverhoging komt
bij de discussie over Belastingplan 2006 en FES-gelden; het totale
pakket van maatregelen inzake luchtkwaliteit ligt voor bij de Miljoenennota;– ten aanzien van de zee- en binnenvaart wordt onderzocht of het
Rijnvaartverdrag (Akte van Mannheim) zo aangepast kan worden dat strengere
emissie-eisen gesteld kunnen worden;– nagegaan wordt of de Europese regelgeving, onder de noemer gezondheidsproblemen,
het verplicht stellen van roetfilters door lidstaten toelaat;– over de dienstauto's zal navraag gedaan worden bij de staatssecretaris
van Economische Zaken en vóór de regeling van werkzaamheden
op donderdag zal het resultaat hiervan bekend zijn;– binnen drie maanden ligt een overzicht op tafel van alle knelpunten
met betrekking tot projecten op lokaal niveau.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,BuijsDe voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,AtsmaDe voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,TichelaarDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,Van Halen XNoot1Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Hofstra (VVD), Buijs (CDA), voorzitter, Schreijer-Pierik
(CDA), Van Gent (GroenLinks), Geluk (VVD), Snijder-Hazelhoff (VVD), Depla
(PvdA), Van Oerle-van der Horst (CDA), Van As (LPF), Van Bochove (CDA), De
Ruiter (SP), Duyvendak (GroenLinks), Huizinga-Heringa (ChristenUnie), Koopmans
(CDA), Spies (CDA), Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Fierens
(ondervoorzitter), Timmer (PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Kruijsen
(PvdA), Samsom (PvdA), Hermans (LPF) en Veenendaal (VVD).Plv. leden: Crone (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Mastwijk (CDA),
Ormel (CDA), Halsema (GroenLinks), Luchtenveld (VVD), Örgü (VVD),
Dubbelboer (PvdA), Hessels (CDA), Kraneveldt (LPF), Varela (LPF), Ten Hoopen
(CDA), Vergeer (SP), Vos (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Vietsch (CDA),
Sterk (CDA), Haverkamp (CDA), Koser-Kaya (D66), Gerkens (SP), Boelhouwer (PvdA),
Verbeet (PvdA), Balemans (VVD), Waalkens (PvdA), Van Heteren (PvdA), Dijsselbloem
(PvdA) en Oplaat (VVD).XNoot2Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Dijksma (PvdA), Hofstra (VVD), ondervoorzitter,
Atsma (CDA), voorzitter, Van Gent (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel
(SP), Van der Staaij (SGP), Oplaat (VVD), Geluk (VVD) Dijsselbloem (PvdA),
Depla (PvdA), Van As (LPF), Mastwijk (CDA), Duyvendak (GroenLinks), Koopmans
(CDA), Gerkens (SP), Bruls (CDA), Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Haverkamp
(CDA), Boelhouwer (PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Hermans (LPF), Dezentjé
Hamming (VVD) en Van Hijum (CDA).Plv. leden: Heemskerk (PvdA), Samsom (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Hessels (CDA), Vos (GroenLinks), Smeets (PvdA), De Ruiter (SP), Slob (ChristenUnie),
Aptroot (VVD), Szabó (VVD), Van Dijken (PvdA), Waalkens (PvdA), Herben
(LPF), Van Winsen (CDA), Halsema (GroenLinks), Jager (CDA), Vergeer (SP),
Ten Hoopen (CDA), Van Haersma Buma (CDA), Bakker (D66), De Pater-van der Meer
(CDA), Van Dam (PvdA), Van Beek (VVD), Dubbelboer (PvdA), Van den Brink (LPF),
Luchtenveld (VVD) en Buijs (CDA).XNoot3Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Bakker (D66), Crone (PvdA), Van Egerschot
(VVD), Hofstra (VVD), De Haan (CDA), Bussemaker (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Koopmans (CDA), Blok (VVD), Ten Hoopen (CDA),
ondervoorzitter, Smits (PvdA), De Pater-van der Meer (CDA), Van As (LPF),
Tichelaar (PvdA), voorzitter, Gerkens (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Varela
(LPF), De Nerée tot Babberich (CDA), Koomen (CDA), Fierens (PvdA),
Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Heemskerk (PvdA) en Dezentjé Hamming
(VVD).Plv. leden: Rouvoet (ChristenUnie), Dittrich (D66), Koenders (PvdA), Van
Beek (VVD), Balemans (VVD), Kortenhorst (CDA), Van Nieuwenhoven (PvdA), Duyvendak
(GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), De Ruiter (SP), Mosterd (CDA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Atsma (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Omtzigt (CDA), Eerdmans (LPF), Noorman-den
Uyl (PvdA), Van Bommel (SP), Jan de Vries (CDA), Hermans (LPF), Mastwijk (CDA),
Rambocus (CDA), Stuurman (PvdA), Luchtenveld (VVD), Blom (PvdA), Douma (PvdA)
en Bibi de Vries (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29667-18.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl