Voorstel van wet Rehwinkel/De Graaf/Oedayraj Singh Varma tot kiesrecht provinciale staten niet-Nederlandse ingezetenen; Memorie van toelichting zoals gewijzigd naar aanleiding van het advies van de Raad van State
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24803, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

09-07-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

24803 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Voorgeschiedenis3. Stadsprovincie4. Vervaging bestuurlijke grenzen5. Nederlandse nationaliteit6. Integratie7. Kiesrecht aan ingezetenen van een andere nationaliteit
in andere landen8. Uitbreiding tot slechts provinciale staten9. Participatie niet-Nederlanders bij gemeenteraadsverkiezingen10. Verdere gang van zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24803Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 803Voorstel van wet van de leden Rehwinkel, De Graaf en Oedayraj Singh
Varma houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging
te nemen tot verandering van de Grondwet, strekkende tot opneming van de mogelijkheid
actief en passief kiesrecht voor provinciale staten te verlenen aan ingezetenen
die niet de Nederlandse nationaliteit bezittennr. 4MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR AANLEIDING VAN HET ADVIES
VAN DE RAAD VAN STATE 1. InleidingHet kiesrecht heeft zich in Nederland in de loop der tijd ontwikkeld van
een privilege voor weinigen – degenen die voldoende belasting betaalden,
het mannelijk deel van de bevolking – tot een recht dat in principe
iedere burger toekomt. Een steeds grotere groep volwassen en wilsbekwame inwoners
van ons land moet het echter zonder dit burgerschapsrecht stellen. Het gaat
om de groeiende groep van niet-Nederlanders die zich binnen onze grenzen hebben
gevestigd.Niet-Nederlanders die legaal en langdurig – minimaal vijf jaar ononderbroken –
in ons land verblijven, hebben sinds 1985 wel stemrecht op lokaal niveau,
maar niet op provinciaal (of landelijk) niveau. Dat is een te betreuren zaak.
Immers, in het Nederlandse vertegenwoordigende politieke stelsel is de democratisch
gekozen overheid gelegitimeerd aan alle burgers bepaalde plichten op te leggen,
juist vanwege het feit dat ze al deze burgers representeert. De aanwezigheid
van een aanzienlijke groep onvolwaardig behandelde ingezetenen ondermijnt
de democratische staat in haar wortels. Onze democratie is niet gebaat bij
een tweedeling tussen mensen die wel, en mensen die geen volledige burgerrechten
hebben. Ieder die betrokken is bij de maatschappij, werkt of een uitkering
ontvangt, belasting betaalt, pensioen krijgt of schoolgaande kinderen heeft,
moet de kans krijgen als volwaardige burger op te treden. Nederland is een
samenleving waarin meerdere nationaliteiten naast elkaar leven. Het is van
het grootste belang dat allen die hierin functioneren dezelfde rechten en
plichten krijgen.Ondertekenaars menen dat het logisch en gewenst is het kiesrecht voor
niet-Nederlanders uit te breiden. Dit wetsvoorstel strekt ertoe niet-Nederlandse
ingezetenen kiesrecht te geven voor de provinciale staten.De argumenten die indertijd werden aangevoerd om niet-Nederlanders stemrecht
te geven bij gemeenteraadsverkiezingen, waren helder. Voor de integratie van
de niet-Nederlanders die in ons land zijn gevestigd, is het van
belang dat ze kunnen meebeslissen over het beleid dat hun leven direct raakt,
zo werd gesteld. En voor de Nederlandse democratie in het algemeen zou het
goed zijn om gemeentebesturen te krijgen die een betere afspiegeling vormen
van de bevolking.Diezelfde argumenten kunnen worden aangevoerd om niet-Nederlanders kiesrecht
op provinciaal niveau te geven. Ook de provincies houden zich bezig met zaken
die alle inwoners, onder wie de niet-Nederlandse, rechtstreeks raken. Met
de bestuurlijke vernieuwing zijn bovendien de grenzen tussen de van oudsher
gemeentelijke en provinciale taken aan het verschuiven. Steeds meer verantwoordelijkheden
worden doorgeschoven naar het regionale niveau. Vele issues – op het
gebied van milieu, ruimtelijke ordening, huisvesting, werkgelegenheid, verkeer,
bejaardenzorg etc. – worden behandeld op provinciaal (regionaal) niveau.
De belangen van niet-Nederlanders bij de besluitvorming op deze terreinen
zijn even groot als die van Nederlanders: het is dan ook goed hun door middel
van actief of passief kiesrecht de mogelijkheid te bieden invloed uit te oefenen
op deze besluitvorming.Het is volgens ondertekenaars niet meer van deze tijd om het bezit van
de «juiste» nationaliteit als voorwaarde te stellen voor volwaardig
burgerschap. Het nationaliteitsbeginsel staat door allerlei mondiale ontwikkelingen –
bijvoorbeeld de ontwikkeling richting multiculturele samenleving, de internationalisering
van de economie en de Europese eenwording – al geruime tijd op de tocht.
Als principe heeft Nederland het nationaliteitsbeginsel reeds laten varen
toen niet-Nederlanders het kiesrecht voor de gemeenteraden werd gegeven.Nationaliteit als criterium voor kiesrecht is ook zeker niet iets vanzelfsprekends
of iets wat «altijd al zo is geweest»: het begrip is pas halverwege
de negentiende eeuw ingevoerd. In ons lange Republikeinse verleden (1588–1806)
kende men het begrip «nationaliteit» überhaupt nog niet,
wat telde was ingezetenschap.Het wordt tijd om het negentiende-eeuwse nationaliteitsbeginsel ten principale
te relativeren en minstens een even zwaar gewicht toe te kennen aan het domiciliebeginsel.
De feitelijke situatie waarin iemand verkeert en de mate waarin iemand wordt
beïnvloed door besluitvorming, moet in belangrijke mate bepalend zijn
voor zijn democratische betrokkenheid, niet zijn nationaliteit of de plaats
waar hij geboren is. 2. VoorgeschiedenisIn 1975 kwam de regering met het voorstel een bepaling op te nemen in
de Grondwet die het mogelijk maakt om ingezetenen die niet de Nederlandse
nationaliteit bezitten, een stem te geven bij gemeenteraadsverkiezingen (kamerstukken
II, 1974/75, 13 991). De regering schaarde zich hiermee achter het meerderheidsstandpunt
van de Staatscommissie-Cals/Donner, die in haar Eindrapport het volgende had
geconcludeerd: «Wat in verkozen organen wordt behandeld, raakt veel
vaker alle ingezetenen dan uitsluitend alle Nederlanders. Het is dan niet
meer verantwoord de eis te stellen, dat alleen zij die zich, door naturalisatie,
voorgoed aan het land hebben gebonden, recht van meespreken hebben.»
(Eindrapport commissie-Cals/Donner, blz. 299–300.)De betrokkenheid van de niet-Nederlandse ingezetenen bij het bestuur van
de gemeente waar ze wonen en werken, rechtvaardigde dat zij actief en passief
kiesrecht kregen voor de gemeenteraden. Minister-president a.i. en minister
van Binnenlandse Zaken De Gaay Fortman (ARP) stelde namens de regering «...
dat naar in toenemende mate valt te constateren het bezitten van de Nederlandse
nationaliteit en het zich verbonden voelen met de Nederlandse, en vooral met
de lokale, samenleving niet altijd behoeven samen te gaan.» (kamerstukken
II 1975/76, 13 991, nr. 4)Het wetsvoorstel 13 991 werd aangenomen. Artikel 130, dat in 1983
in de Grondwet is opgenomen, luidt als volgt: «De wet kan
het recht de leden van de gemeenteraad te kiezen en het recht lid van de gemeenteraad
te zijn toekennen aan ingezetenen, die geen Nederlander zijn, mits zij tevens
voldoen aan de vereisten die gelden voor ingezetenen die tevens Nederlander
zijn.» Van de mogelijkheden om het kiesrecht voor de gemeenteraden toe
te kennen aan niet-Nederlanders werd gebruik gemaakt bij wet van 29 augustus
1985 tot wijziging van de Kieswet en de Gemeentewet (Stb. 478). De vereisten
voor niet-Nederlandse ingezetenen zijn hierbij nader omschreven. Artikel B3,
derde lid, Kieswet (actieve kiesrecht) en artikel 10, derde lid, Gemeentewet
(passieve kiesrecht) bepalen dat niet-Nederlanders op de dag van de kandidaatstelling
minstens vijf jaar onafgebroken ingezetene van ons land moeten zijn. Tevens
dienen zij over een geldige verblijfsvergunning te beschikken. Deze voorwaarden
komen binnenkort te vervallen ten aanzien van EU-onderdanen als gevolg van
de implementatie van richtlijn 94/80/EG van de Raad van de Europese Gemeenschappen
(19 december 1994).Verschillende fracties in de Tweede Kamer hadden bij de behandeling van
het wetsvoorstel 13 991 moeite hun standpunt te bepalen. De VVD bijvoorbeeld
hield aanvankelijk vast aan de gedachte dat kiesrecht uitsluitend mag worden
toegekend aan mensen met de Nederlandse nationaliteit. In het plenaire debat
veranderde de partij echter haar koers: het nationaliteitsprincipe werd losgelaten.
Woordvoerster Kappeyne van de Coppello verklaarde deze omslag als volgt: «De
reden waarom de VVD bezig is haar grote aarzelingen jegens toekennen van kiesrecht
aan buitenlanders te overwinnen, is gelegen in de situatie waarin vele buitenlanders
in Nederland verkeren en de problematiek die daarmee samenhangt. Het gaat
namelijk niet om enkele individuelen; het gaat om grote groepen. Bovendien
mag worden aangenomen dat zij lange tijd in Nederland zullen blijven. Deze
groepen geraken in een toenemend isolement, hangend tussen twee culturen»
(Handelingen II 1978/79, nr. 19, blz. 3691–3693). Kiesrecht voor niet-Nederlanders
zou een belangrijk instrument voor integratie zijn, zo erkende ook de VVD.Amper een jaar later zinspeelde VVD-woordvoerder Wiebenga overigens op
uitbreiding van het kiesrecht voor niet-Nederlanders naar provinciale staten.
Hij achtte «varianten denkbaar, die in de toekomst wel eens actueel
kunnen worden» (Handelingen II 1979/80, nr. 14, blz. 551–553).In het voorlopig verslag over wetsvoorstel 13 991 meldden de fracties
van ARP, CHU en KVP niet tot een positief oordeel te hebben kunnen komen (kamerstukken
II, 1976/77, 13 991, nr. 5). Meer dan twee jaar later, na een uitvoerige
gedachtenwisseling over het wetsvoorstel, meldde CDA-woordvoerder Van der
Sanden echter: «Wij zijn altijd bereid, te luisteren naar argumenten.»
Resultaat was «dat het beroep dat de Minister op onze fractie heeft
gedaan, niet aan dovemansoren gericht is geweest en dat wij met overtuiging
vóór het wetsontwerp onze stem zullen uitbrengen» (Handelingen
II, 1978/79, nr. 21, blz. 4123).Al tijdens de behandeling van het wetsvoorstel 13 991 is van verschillende
kanten geopperd om niet-Nederlanders ook kiesrecht voor provinciale staten
en zelfs voor de Tweede Kamer te verlenen. Dit werd bij de grondwetsherziening
van 1983 echter nog niet gerealiseerd. Het thans zittende kabinet heeft kort
na zijn aantreden aangegeven het kiesrecht voor niet-Nederlanders nader te
willen bezien. De Ministeriële Commissie Staatkundige Vernieuwing zou
onderzoeken of, en zo ja onder welke voorwaarden, het kiesrecht voor niet-Nederlanders
voor provinciale verkiezingen mogelijk moest worden gemaakt. Hoewel de regering
aangaf (o.a.: Handelingen II 1994/1995, 24 087, nr.12, blz. 3) dat «op
afzienbare termijn» een standpunt zou worden ingenomen over de uitbreiding
van het kiesrecht van niet-Nederlanders tot provinciale verkiezingen, bleven
concrete voorstellen uit. 3. StadsprovincieDoor de discussie over de stadsprovincies werd uitbreiding van het kiesrecht
voor niet-Nederlanders naar provinciaal niveau plotseling weer actueel. Niet-Nederlandse
ingezetenen hebben, zoals gezegd, sinds 1985 kiesrecht voor de gemeenteraden.
Ze mogen dus al een tiental jaren meestemmen over de gang van zaken in hun
stad. Bij invoering van de stadsprovincie zou echter deze eerder verworven
zeggenschap verloren gaan. Dat zou een onaanvaardbare aantasting van bestaande
rechten zijn. In oktober 1995 verzocht de Tweede Kamer de regering met een
uitspraak te komen over deze kwestie vóór (voortzetting van)
de behandeling van het wetsvoorstel over de stadsprovincie Rotterdam (motie-Rehwinkel
c.s., kamerstukken II, 1995/96, 24 400 – VII, nr. 12). In antwoord
hierop verklaarde de minister van Binnenlandse Zaken (in een brief van 1 november
1995) dat de Kamer «nog dit jaar» zou worden geïnformeerd
(kamerstukken II 1995/96, 24 400 VII, nr. 16). Ook in de beantwoording
van schriftelijke kamervragen op 10 november 1995 was nog sprake van een standpuntbepaling
in 1995 (kamerstukken II 1995/96, Aanhangsel, blz. 435). Maar tot deze standpuntbepaling
kwam het niet. Op 27 november 1995 liet de regering weten eerst de behandeling
van het wetsvoorstel tot verruiming van de dubbele nationaliteit in de Eerste
Kamer te willen afwachten (kamerstukken II 1995/96, 24 400 VII, nr. 22).
De minister van Binnenlandse Zaken gaf bovendien te kennen niet in staat te
zijn aan te geven welke consequenties het kabinet verbindt aan aanvaarding
danwel verwerping van het wetsvoorstel dubbele nationaliteit door de Eerste
Kamer (kamerstukken II 1995/96, 24 400 VII, nr. 34, blz. 4–5).Het achterwege blijven van een duidelijk regeringsstandpunt in de kiesrechtkwestie
is de directe aanleiding om dit initiatief-wetsvoorstel in te dienen. Ondergetekenden
menen dat toekenning van het kiesrecht voor provinciale staten aan niet-Nederlandse
ingezetenen wenselijk is en geen verder uitstel kan dulden. De minister van
Binnenlandse Zaken heeft in een debat over de voortgang van de staatkundige
vernieuwing (27 juni 1996) aangegeven «geen enkele aanleiding»
te zien «om een initiatief te nemen, mede omdat ik weet dat de Kamer
het genomen heeft». De Kamer gaf in hetzelfde debat nogmaals aan een
visie van het kabinet op het kiesrecht van niet-Nederlanders te verlangen
(kamerstukken II 1995/96, 21 427, nr. 154).In de samenleving wordt al geruime tijd aangedrongen op uitbreiding van
het kiesrecht voor niet-Nederlanders. De antiracisme-organisatie Nederland
Bekent Kleur vindt dat daar op korte termijn duidelijkheid over moet komen.
De Groningse hoogleraar Staatsrecht Elzinga meent dat de huidige halve toedeling
van het kiesrecht «Holland op z'n smalst toont» en spreekt over
een situatie «waarin een democratisch groot land klein kan zijn»:1 «Wie de mond vol heeft over inburgeringscontracten,
maatschappelijke plichten voor niet-Nederlanders, de noodzaak van integratie
en het stabiliseren van de multiculturele samenleving» kan aan het einde
van de twintigste eeuw niet meer volhouden dat dit principieel verdedigbaar
is, aldus Elzinga. Kiesrechtdeskundige Stam leek het al in 1988 wenselijk
dat aan buitenlanders in ieder geval het kiesrecht voor provinciale staten
wordt verleend. Hij schreef destijds: «De bezwaren die in het verleden
daartegen zijn ingebracht, acht ik niet valide».24. Vervaging bestuurlijke grenzenBij de grondwetsherziening van 1983 werd expliciet voor kiesrecht voor
niet-Nederlanders op gemeentelijk niveau gekozen. De regering stelde dat «de
contacten tussen burger en overheid primair op gemeentelijk niveau plaatshebben»
(kamerstukken II 1978/79, 13 991, nr. 8).De scheidslijn tussen provinciale en gemeentelijke taken is echter vervaagd.
Met het decentralisatiebeleid zijn steeds meer overheidstaken overgeheveld van het rijksniveau naar provincies en gemeenten. Daarbij
werd de keuze welk niveau werd belast met de behartiging van welke taken vooral
bepaald door overwegingen van doelmatigheid. Een principiële afweging
met betrekking tot het takenpakket van gemeenten en provincies was veelal
niet aan de orde.Ondergetekenden wijzen in dit verband ook op het lopende debat over de
wenselijke omvang van gemeenten (qua inwonertal en grondoppervlak). De uitkomst
hiervan zal in hoge mate bepalend zijn voor de vraag of voorzieningen voortaan
op gemeentelijk danwel op provinciaal niveau zullen worden behartigd.Dat de grenzen tussen provinciaal en gemeentelijk domein vervagen, blijkt
verder uit de voortgaande discussie over de bestuurlijke organisatie en de
toekomst van de gemeenschappelijke regelingen en uit de discussie over een
nieuwe inrichting van het politiebestel. Het recente voornemen van de regering
om bij wijze van experiment het beheer van en de controle over de regionale
politie in Friesland in provinciale handen te leggen is illustratief hiervoor:
in de rest van Nederland is juist sprake van gemeentelijke invloed en van
(indirecte) controle op de politie door gemeenteraden.Ondergetekenden menen dat er geen scherp onderscheid meer kan worden gemaakt
tussen het kiesrecht van niet-Nederlandse ingezetenen voor gemeenteraden en
voor provinciale staten. Ook bij de kaderwet Bestuur in verandering is vanuit
de Eerste Kamer aangedrongen op het mogelijk maken van bovenlokaal kiesrecht
voor niet-Nederlanders. De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Van
Thijn stond hier destijds positief tegenover. 5. Nederlandse nationaliteitTegenstanders van uitbreiding van het kiesrecht voor niet-Nederlanders
voeren aan dat van ingezetenen die willen deelnemen aan provinciale of landelijke
verkiezingen, verwacht mag worden dat ze zich zodanig betrokken voelen bij
de Nederlandse samenleving, dat ze de Nederlandse nationaliteit verwerven.Daarbij werd lange tijd verwezen naar het wetsvoorstel Wijziging Rijkswet
Nederlanderschap, dat strekte tot verruiming van de mogelijkheden om de eigen
nationaliteit te behouden bij naturalisatie tot Nederlander. Bij aanvaarding
van dit wetsvoorstel, zou de stap naar het Nederlanderschap aanmerkelijk kleiner
worden.Het wetsvoorstel Wijziging Rijkswet Nederlanderschap is echter gestrand
in de Eerste Kamer. Het zal niet eenvoudiger worden om de Nederlandse nationaliteit
te verkrijgen. De indieners hopen dat degenen die zich van dit argument hebben
bediend, uitbreiding van het kiesrecht voor niet-Nederlanders nu in welwillende
overweging willen nemen.Het kiesrecht dient, zoals ook reeds gezegd in de inleiding, niet gekoppeld
te worden aan iemands nationaliteit. Er zullen altijd mensen zijn die in Nederland
wonen en werken, maar die niet de mogelijkheid of de behoefte hebben om de
Nederlandse nationaliteit aan te nemen.1 Dat mag
geen reden zijn om hen buiten te sluiten van het kiesrecht. Om politieke burgerrechten
te verkrijgen is een nationaliteitscriterium namelijk noodzakelijk noch wenselijk.Het nationaliteitsbeginsel heeft Nederland met de invoering van het kiesrecht
voor niet-Nederlanders op gemeentelijk niveau principieel achter zich gelaten.
De gedachte dat volwaardige invulling van het burgerschap afhankelijk is van
iemands nationaliteit, is niet langer houdbaar. Loyaliteit aan het staatsverband
hangt naar het oordeel van ondergetekenden veel meer samen met de mate waarin
men geïntegreerd is in de samenleving, dan met iemands nationaliteit.Personen met een dubbele nationaliteit tonen ook verbondenheid met een ander land. Toch hebben ze in Nederland kiesrecht voor alle bestuurlijke
niveaus. Het loyaliteitsargument verliest daardoor aan kracht.Voor personen uit een zeer groot aantal herkomstlanden is het bovendien
niet mogelijk de dubbele nationaliteit aan te nemen. Deze herkomstlanden zijn:
Australië, Volksrepubliek China, Ethiopië, Filippijnen, Ghana, India,
Indonesië, Spanje (3 jaar nadat men Nederlander is geworden), Sri Lanka,
Suriname, Thailand, Zuidafrika, en de landen die partij zijn bij het Verdrag
van Staatsburg: België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Italië,
Luxemburg, Noorwegen, Oostenrijk en Zweden. Het gaat in deze gevallen om personen
die na naturalisatie automatisch hun oorspronkelijke nationaliteit verliezen.
Voor ingezetenen met de nationaliteit van deze landen is het dus niet mogelijk
om te opteren voor het hebben van een dubbele nationaliteit, waarmee men de
verbondenheid met zowel het land van herkomst als Nederland uitdrukt.16. IntegratieDe niet-Nederlandse ingezetene functioneert niet alleen binnen de grenzen
van zijn directe woonplaats, maar binnen de samenleving als geheel. Vaak verblijft
hij al lange tijd in Nederland, heeft hij dezelfde plichten als Nederlanders
en heeft hij – door te werken of belasting te betalen – bijgedragen
aan de bestaande welvaart en voorzieningen in ons land. Hij wordt, net als
ieder ander, in zijn belangen en omstandigheden geraakt door beslissingen
die op de verschillende overheidsniveaus worden genomen.Maatschappelijke integratie is echter pas volledig als ook een zo maximaal
mogelijke toedeling van politieke en burgerrechten plaatsvindt. De ondergetekenden
wijzen in dit verband op de doelstelling van het Nederlandse minderhedenbeleid,
namelijk om een samenleving te creëren waarin de in Nederland verblijvende
mensen uit minderheidsgroepen individueel en als groep een gelijkwaardige
plaats en volledige ontplooiingskansen hebben.Hiertoe dienen de verschillen in rechtspositie tussen autochtone en allochtone
inwoners zoveel mogelijk te worden weggenomen. Waar het minderhedenbeleid
tegenwoordig steeds meer verplichtingen oplegt aan niet-Nederlanders (te denken
valt aan de inburgeringsmaatregel), mag van de overheid ook meer aandacht
voor democratische rechten worden gevraagd.In de contourennota Integratie Etnische Minderheden die door minister
van Binnenlandse Zaken Van Thijn in april 1994 aan de Tweede Kamer werd gezonden,
wordt het standpunt ingenomen dat participatie en inspraak van minderheden
op regionaal niveau vorm moet krijgen (kamerstukken II, 1993/94, 23 684,
nrs. 1–2). 7. Kiesrecht aan ingezetenen van een andere nationaliteit
in andere landenMet toekenning van het kiesrecht aan ingezetenen met een andere nationaliteit
vormt Nederland geen uitzondering in Europa. Op basis van beschikbare gegevens
kan het volgende beeld worden geschetst.In de eerste plaats kennen enkele Europese landen het kiesrecht toe aan
ingezetenen met de nationaliteit van een land waarmee het land van verblijf
een bijzondere relatie heeft. Zo heeft Portugal het kiesrecht voor zowel het
lokale als het nationale niveau toegekend aan ingezetenen met een Braziliaanse
nationaliteit. Grondslag hiervoor vormt de regeling dat het kiesrecht op basis
van wederkerigheid kan worden toegekend aan onderdanen van landen waar Portugees
de voertaal. Al decennia lang is in Groot-Brittannië kiesrecht voor het
lokaal en nationaal niveau toegekend aan Britse ingezetenen met de nationaliteit
van de Gemenebestlanden en Ierland. Omgekeerd zijn in Ierland Britse onderdanen
kiesgerechtigd voor het lokaal, regionaal en landelijk niveau. Overigens kan in Ierland op
basis van wederkerigheid het kiesrecht voor deze bestuurlagen worden toegekend
aan ingezetenen met de nationaliteit van één van de andere lidstaten
van de Europese Unie. De leden van Noorse Unie (Denemarken, Zweden, Noorwegen,
Finland en IJsland) kennen reeds lang lokaal kiesrecht toe aan ingezetenen
afkomstig uit één van de andere landen van de Noorse Unie.In de tweede plaats is het kiesrecht in sommige landen ook zonder meer
toegekend aan ingezetenen van landen waarmee het land van verblijf niet een
bijzondere band heeft. Sinds 1975 hebben in beginsel alle niet-Zweedse inwoners
van Zweden kiesrecht voor zowel het lokaal als regionaal niveau. Eenzelfde
regeling kennen Noorwegen en Denemarken voor niet-Noorse respectievelijk niet-Deense
inwoners sinds 1981.In de derde plaats wordt er op gewezen dat per 1 januari 1986 in de lidstaten
van de Europese Unie richtlijn 94/80 van de Raad van de Europese Unie moet
zijn geïmplementeerd. Op basis van deze richtlijn dient het kiesrecht
voor gemeenteraadsverkiezingen te worden toegekend aan ingezetenen met de
nationaliteit van één van de andere lidstaten van de Europese
Unie onder dezelfde voorwaarden als voor de eigen onderdanen gelden.Op basis van deze gegevens kan worden geconcludeerd dat toekenning van
het kiesrecht aan ingezetenen met een andere nationaliteit dan die van het
land waarin men verblijft, een tamelijk algemeen verschijnsel in West-Europa
is. Volgens de beschikbare literatuur zijn ervaringen met toekenning van kiesrecht
ronduit positief.1 Ook toekenning van het kiesrecht
op bovenlokaal niveau komt in verschillende landen voor. Vaak is dit beperkt
tot onderdanen van een land waarmee een bijzondere relatie bestaat, maar Zweden,
Noorwegen en Denemarken kennen het kiesrecht voor het regionaal niveau in
beginsel aan alle ingezetenen met een andere dan de Zweedse, Noorse, respectievelijk
Deense nationaliteit toe. Nederland zal door toekenning van het kiesrecht
aan niet-Nederlands voor provinciale staten dan ook geen uitzonderingspositie
in Europa innemen. 8. Uitbreiding tot slechts provinciale statenDe vraag kan worden opgeworpen waarom niet tevens wordt gepleit voor uitbreiding
van het kiesrecht voor niet-Nederlanders tot de Tweede-Kamerverkiezingen.
De ondertekenaars hebben daar om de volgende redenen niet voor gekozen.In de eerste plaats is, zoals reeds aangegeven, de directe aanleiding
voor dit wetsvoorstel het dreigende verlies aan invloed van de groep niet-Nederlandse
kiezers indien aanzienlijke bevoegdheden van het lokale bestuur worden overgeheveld
naar bestuursorganen op regionaal niveau. Hoewel de toekomst van de stadsprovincies
onhelder blijft, is het beleid er duidelijk op gericht het regionale bestuursniveau
in vele delen van het land te versterken ten koste van het gemeentelijk bevoegdheden-arsenaal.
In de discussie over stadsprovincies, doe-provincies of provincies-nieuwe
stijl staat in ieder geval vast dat het noodzakelijk zal zijn bevoegdheden
op bovenlokaal niveau te brengen. Het verlies aan betekenis van het kiesrecht
voor gemeenteraden, dient voor niet-Nederlanders te worden gecompenseerd door
hun kiesrecht voor het provinciale niveau te verschaffen.In de tweede plaats achten de ondertekenaars het in politieke zin niet
haalbaar op dit moment met succes voorstellen te doen tot invoering van het
kiesrecht voor de Tweede Kamer. Bij velen is de aarzeling om tot invoering
van dit kiesrecht over te gaan – hoewel er alleszins redenen voor kunnen
worden aangedragen – aanmerkelijk groter en naar het zich laat aanzien
ook principiëler van aard dan bij het eventuele kiesrecht voor provinciale
staten. Het belangrijkste argument dat tegen kiesrecht op nationaal niveau
wordt aangevoerd, behelst de directe invloed die aldus kan worden uitgeoefend
op zaken betreffende buitenlands beleid en defensie. Op deze terreinen zijn aangelegenheden aan de orde die nauw
samenhangen met de souvereiniteit van de Nederlandse staat. Naar het oordeel
van de tegenstanders is het principieel onjuist indien niet-Nederlanders,
die naast hun verbondenheid met Nederland ook nog binding zullen voelen met
het land waarvan zij nog steeds onderdaan zijn, op deze terreinen directe
invloed zouden kunnen uitoefenen. Hier valt wel een en ander tegenin te brengen,
bijvoorbeeld dat – door de ontwikkelingen in Europees en mondiaal verband –
het buitenlandse en veiligheidsbeleid nu al geen puur nationale aangelegenheid
meer is. De ondergetekenden willen met dit wetsvoorstel echter niet in deze
discussie treden, al was het maar omdat zij de invoering van het kiesrecht
voor provinciale staten niet van deze discussie afhankelijk willen laten zijn.
Overigens zijn zij van oordeel dat de ontwikkeling van de multiculturele samenleving
en de verdere Europese eenwording krachtige argumenten in zich dragen om verder
te gaan met de politieke integratie van niet-Nederlanders.Tegenstanders zullen opwerpen dat kiezers van de provinciale staten ook
invloed hebben op de samenstelling van (een deel van) het nationale parlement.
De provinciale staten fungeren immers als kiescolleges voor de Eerste Kamer.
De ondertekenaars van het wetsvoorstel achten deze – indirecte! –
invloed van niet-Nederlandse ingezetenen op de samenstelling van de Eerste
Kamer echter geen relevant bezwaar.Er bestaat een fundamenteel onderscheid tussen het kiesrecht voor de Tweede
Kamer en dat voor provinciale staten. Hoe men ook oordeelt over de wenselijkheid
van toekenning van kiesrecht voor niet-Nederlanders voor de Tweede Kamer,
niemand zal ontkennen dat toekenning van kiesrecht voor provinciale staten
een veel beperktere betekenis heeft voor de beïnvloeding van de nationale
politiek. De posities die Tweede en Eerste Kamer in het constitutioneel bestel
innemen, zijn aanwijsbaar verschillend. Behalve dat de Tweede Kamer en haar
leden aanmerkelijk meer bevoegdheden hebben (initiatiefrecht, amendementsrecht),
voorziet het parlementair stelsel erin dat de kabinetsvorming uitsluitend
afhankelijk is van de steun en het vertrouwen in de Tweede Kamer. Met andere
woorden: de Eerste Kamer is niet betrokken bij de samenstelling van het kabinet
en de opstelling van het regeerakkoord. Het politieke primaat ligt dus bij
de Tweede Kamer, waar het actuele politieke debat zich dan ook ten volle afspeelt.De invloed die niet-Nederlanders als gevolg van onderhavig wetsvoorstel
zullen krijgen op de politieke oordeelsvorming op nationaal niveau –
door de betrokkenheid bij de samenstelling van de Eerste Kamer – is
dus betrekkelijk. Bovendien is de betrokkenheid bij de verkiezing van de Eerste
Kamer slechts zeer indirect. Indien het buitenlandse en defensiebeleid al
een reden zou kunnen vormen om niet-Nederlanders het kiesrecht voor het parlement
te onthouden, dan lijkt het kiesrecht voor provinciale staten toch wel ver
verwijderd te liggen van dit bezwaar. De kiezer is zich bij provinciale verkiezingen
in de regel nauwelijks bewust van de dubbele werking van zijn stem. In de
verkiezingsstrijd speelt de nationale politiek weliswaar een rol, maar eerder
bij wijze van politieke thermometer voor de aan het bewind zijnde coalitie,
zoals ook bij gemeenteraadsverkiezingen het geval is. In ieder geval lijkt
de stelling dat kiezers bij provinciale verkiezingen invloed uitoefenen op
souvereiniteitskwesties in de praktijk nauwelijks te verdedigen.Er kan overigens op worden gewezen dat de manier waarop de Eerste Kamer
wordt gekozen momenteel ter discussie staat. De regering heeft daarover een
notitie laten verschijnen. Het is goed mogelijk dat de wijze waarop de Eerste
Kamer wordt samengesteld zal veranderen en dat de leden van de provinciale
staten in de toekomst niet langer als kiescollege zullen fungeren.De ondergetekenden komen tot de slotsom dat de mogelijke bezwaren tegen kiesrecht voor niet-Nederlanders op nationaal niveau een positieve
beoordeling van dit wetsvoorstel niet in de weg hoeven te staan. 9. Participatie niet-Nederlanders bij gemeenteraadsverkiezingenOndergetekenden zijn van mening dat het voor het verbreden van het actief
en passief kiesrecht voor niet-Nederlanders naar provinciaal (en op langere
termijn landelijk) niveau, van belang is om na te gaan in hoeverre de niet-Nederlanders
bij gemeenteraadsverkiezingen naar de stembus zijn gegaan. Hoewel de mate
van electorale participatie een (beleidsmatige) toets vormt voor de emancipatie
van migranten en hoewel er beleid wordt gevoerd om de electorale participatie
van migranten te bevorderen, is tot op heden relatief weinig bekend over de
opkomst en het stemgedrag van migranten. De voornaamste oorzaak van deze onbekendheid
ligt in de kleinschaligheid van de onderzoeken die op dit terrein sinds 1986
zijn uitgevoerd.Er zijn zogenaamde schaduw-verkiezingsonderzoeken gedaan in Amsterdam,
Rotterdam, Den Haag en Utrecht (Bovenkerk, Ruland, Rath, 1982), Rotterdam
(Rath, 1984), Amsterdam (pennings, 1987), Rotterdam (buijs en Rath, 1986;
Rath 1990), Enschede (Boosten, 1990) en Den Haag (Luyten, 1990). In 1994 heeft
J. Tillie voor het eerst een grootschalig onderzoek verricht naar de opkomst
en het stemgedrag van niet-Nederlanders (J. Tillie, Kleurrijk kiezen. Opkomst
en stemgedrag van migranten tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2 maart
1996, NCB, 1994). Het rapport is gebaseerd op de uitkomsten van schaduwverkiezingen
georganiseerd in zeven gemeenten (Amsterdam, Tilburg, Enschede, Utrecht, Arnhem,
Rotterdam en Den Haag) onder ruim 7600 migranten. De opkomst van migranten
bleek sterk te variëren zowel per migrantengroepering als per onderzochte
gemeente. Voor Turken varieert de opkomst van 28 procent in Rotterdam tot
67 procent in Amsterdam, voor Marokkanen van 23 procent in Rotterdam tot 51
procent in Arnhem en voor Surinamers en Antillianen van 24 procent in Rotterdam
tot 47 procent in Tilburg. In het algemeen is de opkomst onder Turken het
grootst, dan volgen de Marokkanen en ten slotte de gecombineerde groep van
Surinamers en Antillianen. Opvallend is dat het opkomstpercentage bij Turken
in Amsterdam (67%) zelfs hoger was dan het landelijk gemiddelde (65,3%). Marokkanen
gingen in mindere mate dan autochtonen naar de stembus, maar wel meer dan
bij vorige onderzoeken werd geconcludeerd. Ook de Surinamers, wier opkomst
het geringst was, hadden een hoger opkomstpercentage dan voorheen.Uit het onderzoek is verder gebleken dat de politieke voorkeur van migranten
bij verkiezingen breed geschakeerd is. Zeker in 1994 was het stemgedrag van
migranten niet beperkt tot één of enkele partijen. Ruim een
derde van alle migranten heeft tussen 1990 en 1994 van partij gewisseld. Dit
impliceert een brede partijpolitieke oriëntatie op de Nederlandse samenleving.Determinanten van het stemgedrag van migranten zijn voor het grootste
deel vergelijkbaar met die van autochtonen. Ook voor migranten kunnen deze
voornamelijk worden afgeleid van de (sociaal-economische) positie die zij
innemen in de maatschappij. Andere determinanten van het stemgedrag zijn:
het al dan niet voorkomen van een kandidaat met dezelfde etnische herkomst
op de partijlijst, religie (met name bij Turken) en de grootte van een partij
(met name bij Surinamers).De ondergetekenden menen op grond van deze resultaten twee conclusies
te kunnen trekken die het wetsvoorstel ondersteunen. Ten eerste blijkt dat
het kiesrecht voor migranten op lokaal niveau op een groot draagvlak mag rekenen
onder migranten. De opkomstpercentages van migranten bij de gemeenteraadsverkiezingen
in 1994 bevestigen dit beeld. Ten tweede kan men concluderen dat er sinds
1986 veel is gebeurd. De steeds bredere partijpolitieke oriëntatie op
de Nederlandse samenleving en het feit dat factoren die het stemgedrag
verklaren voor een groot deel vergelijkbaar zijn met factoren die het autochtone
stemgedrag verklaren, duiden op een geëmancipeerd electoraat.Uit een onderzoek van Gernant en Herweijer blijkt dat er nog veel verbeterd
kan worden in het flankerend beleid met betrekking tot lokaal kiesrecht voor
migranten.1 Het formele recht voor niet-Nederlanders
om te gaan stemmen, betekent nog niet dat hiervan optimaal gebruik wordt gemaakt.
Uit het onderzoek komt naar voren dat mensen uit minderheidsgroeperingen minder
goed worden bereikt door gemeenten dan niet-Nederlanders uit OESO-landen.
Niet-Nederlanders uit minderheidsgroeperingen worden bijvoorbeeld minder gemakkelijk
in de bevolkingsadministratie ingeschreven en ook wat minder snel opgenomen
in het kiesregister. Wel blijkt dat gemeenten hun subsidies en voorlichting
wat sterker richten op niet-Nederlanders afkomstig uit de minderheidsgroeperingen,
al kan er ook wat betreft voorlichting het een en ander worden verbeterd.
Met deze wetenschap dient volgens de ondergetekenden rekening gehouden te
worden bij hun wetsvoorstel. 10. Verdere gang van zakenVoor het mogelijk maken van het kiesrecht van niet-Nederlandse ingezetenen
voor de provinciale staten is in het onderhavige wetsvoorstel aansluiting
gezocht bij de regeling van het kiesrecht van niet-Nederlanders voor de gemeenteraden
in artikel 130 van de Grondwet. Dit artikel biedt thans de mogelijkheid om
kiesrecht toe te kennen aan niet-Nederlandse ingezetenen voor de verkiezingen
van de gemeenteraden. Als minimumeis is hierbij opgenomen dat niet-Nederlandse
ingezetenen tenminste voldoen aan de vereisten die gelden voor ingezetenen
die tevens Nederlander zijn. Van de mogelijkheid om het kiesrecht toe te kennen
aan niet-Nederlanders voor de gemeenteraden is, zoals gezegd, gebruik gemaakt
bij wet van 29 augustus 1985 tot wijziging van de Kieswet en de Gemeentewet.
Voor het toekennen van het kiesrecht aan niet-Nederlanders voor de provinciale
staten zal eveneens een wijziging van de Kieswet en van de Provinciewet nodig
zijn. De voorstellen hiertoe zullen na eventuele grondwetswijziging worden
ingediend.Het Statuut staat het toekennen van kiesrecht aan niet-Nederlanders voor
de provinciale staten toe. Uit artikel 46 volgt dat aan niet-Nederlandse ingezetenen
het actief en passief kiesrecht kan worden toegekend voor de Nederlandse vertegenwoordigende
organen, mits daarbij tenminste de vereisten voor ingezetenen die Nederlander
zijn, in acht worden genomen.Ondergetekenden menen in bovenstaande genoegzaam de wenselijkheid en het
belang van het wetsvoorstel te hebben uiteengezet. Zij achten het van groot
belang dat thans met enige voortvarendheid grondwettelijke belemmeringen voor
de toekenning van het kiesrecht aan niet-Nederlanders voor provinciale staten
worden weggenomen, opdat ook een daadwerkelijke uitoefening van dat kiesrecht
niet te lang op zich zal laten wachten. Zij realiseren zich dat dit eerst
na grondwetsherziening en na wijziging van de Kieswet en de Provinciewet kan
plaatsvinden, dus op zijn vroegst bij de provinciale-statenverkiezingen in
het jaar 2003. Zij troosten zich echter met de gedachte dat ook het volwaardig
kiesrecht voor Nederlandse mannen en vrouwen een lange weg in de tijd heeft
afgelegd.RehwinkelDe GraafOedayraj Singh VarmaXNoot1Binnenlands Bestuur, 28/4/1995, p. 41. XNoot2Gegeven de Grondwet, CZW-bundel, Deventer 1988, p. 128.XNoot1Te denken valt bijvoorbeeld aan Molukkers die om principiële redenen
staatloos zijn en geen Nederlander willen worden.XNoot1Pakistan kent sinds 1993 een regeling dat bij naturalisatie tot Nederlander,
de oorspronkelijke nationaliteit niet automatisch verloren gaat. Wel is dit
op persoonlijk verzoek mogelijk. Italië en Frankrijk hebben te maken
met de beperkingen, voortvloeiend uit het Tweede Protocol op het Verdrag van
Straatsburg. Zuidafrika kent weliswaar automatisch verlies bij naturalisatie,
maar op eigen verzoek kan hier vrijstelling voor gekregen worden. Voor personen
uit Marokko, Griekenland, Iran, Algerije en Tunesië is het rechtens niet
mogelijk om afstand te doen van de oorspronkelijke nationaliteit. Deze personen
kunnen dus wel de dubbele nationaliteit verkrijgen, maar nooit een beroep
doen op alléén de Nederlandse nationaliteit. Verder is er een
groep personen die om principiële redenen staatloos zijn en geen Nederlander
willen worden. Te denken valt aan de Molukkers.XNoot1Verwezen zij onder meer naar J. Rath, «Voting rights» in:
Layton-Henry (red.), The political rights of migrant workers in Western
Europe (Londen 1990) en B. Björnsson, «Ausländer in
Schweden – Erfahrungen mit politischer Beteiligung durch wahlen auf
kommunaler und regionaler Ebene» in: Bammel en Sen (red.), Kommunales
Wahlrecht und politische Partizipation für Ausländer am Beispiel
ausgewählter europäischer Länder (Friedrich Ebert Stiftung)
1986.XNoot1J. I. M. Gernant en M. Herweijer, «De bevordering van gemeentelijk
kiesrecht van niet-Nederlanders: een eerste evaluatie», in Beleidswetenschap10 (1996) 1. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24803-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl