Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zelfbinding); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28283, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

05-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28283 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHOOFDSTUK 1. ALGEMEEN.1.1 Inleiding.1.2 De ontwikkeling van het idee van zelfbinding.1.3 Voor wie kan de zelfbindingsregeling van belang zijn?1.4 Grondslag voor de behandeling tegen de wil van de
patiënt in het kader van de zelfbindingsregeling.1.5 Enige grondrechtelijke aspecten.HOOFDSTUK 2 DE WET IN HOOFDLIJNEN2.1 De verklaringen.2.2 De verklaring tot opneming, verblijf en behandeling.2.2.1 Algemeen.2.2.2 De zelfbindingsmachtiging.2.2.3 De rechtspositie van de opgenomen patiënt.2.2.4 Verlof en ontslag.2.3 De verklaring tot behandeling in geval van onvrijwillige
opneming.HOOFDSTUK 3 ARTIKELSGEWIJS.Artikel IOnderdeel AArtikel 34aArtikel 34bArtikel 34cArtikel 34dArtikel 34eArtikel 34fArtikel 34gArtikel 34hArtikel 34i en 34jArtikelen 34k tot en 34mArtikel 34nArtikel 34oArtikel 34pOnderdeel B (artikel 38a)Onderdeel C (artikel 53, tweede lid)Onderdeel D (artikel 56, eerste lid)Onderdeel E (artikel 56a)Onderdeel F (artikel 58, eerste lid)Onderdelen G (artikel 66, eerste lid), H (artikel 69,
derde lid), I (artikel 72)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28283Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 283Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(zelfbinding)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGHOOFDSTUK 1. ALGEMEEN.1.1 Inleiding.De Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz)
stelt regels ten aanzien van gedwongen opneming en (gedwongen) behandeling
in de psychiatrie, de zorg voor verstandelijk gehandicapten en de psychogeriatrie.Zowel de procedures die gevolgd moeten worden bij een gedwongen opneming,
als de rechten van de patiënt gedurende het gedwongen verblijf in de
instelling, zijn in de Wet Bopz geregeld.Bij een gedwongen opneming of gedwongen behandeling zijn vrijheidsrechten
die iedere burger toekomen in het geding, zoals het recht op integriteit van
het lichaam en het recht op bewegingsvrijheid.Deze rechten zijn terug te vinden in de Grondwet en in internationale
verdragen. Voor inbreuken op rechten van personen met een geestesstoornis
door een gedwongen opneming of -behandeling, biedt de Wet Bopz de legitimatie.
Uitgangspunt van de Wet Bopz is dat een gedwongen opneming alleen mogelijk
is als sprake is van een geestesstoornis die gevaar doet veroorzaken, welk
gevaar uitsluitend door middel van een opneming kan worden afgewend.Dit uitgangspunt brengt mee dat patiënten eerst zonder die bereidheid
daartoe kunnen worden opgenomen als er sprake is van een gevaarssituatie.
Ook voor de behandeling van deze patiënten geldt het uitgangspunt dat
behandeling alleen kan plaatsvinden met toestemming van de patiënt. Indien
de patiënt geen toestemming geeft voor een door de behandelaar voorgestelde
behandeling, of als een patiënt zijn eerder gegeven toestemming intrekt,
kan alleen die behandeling plaatsvinden die voldoet aan de criteria voor dwangbehandeling.
De voorwaarden voor dwangbehandeling zijn strikter dan de voorwaarden voor
een gedwongen opneming: er moet sprake zijn van «ernstig gevaar»
voor de patiënt zelf of voor anderen dat voortkomt uit de geestesstoornis
van de patiënt. Voor patiënten die lijden aan een ziekte die verloopt
volgens een geleidelijk proces, waarbij in de loop van dat proces het ziekte-inzicht
en het inzicht in de noodzaak van behandeling komt te vervallen, betekent
dit dat opneming en behandeling pas mogelijk zijn als de situatie
dusdanig is verslechterd dat de geestesstoornis gevaar doet veroorzaken.Als eerder ingegrepen had kunnen worden, had een gedwongen opneming of
gedwongen behandeling waarschijnlijk korter hoeven duren of minder ingrijpend
hoeven zijn en misschien zelfs wel achterwege kunnen blijven. Veel patiënten
met een dergelijk ziektebeeld ervaren de late gedwongen opneming en de behandeling
onder dwang als een gemiste kans. Voor deze patiënten biedt zelfbinding
een mogelijkheid om eerder in te grijpen in een periode waarin zij dreigen
te decompenseren.De laatste twee decennia zijn patiënten zich steeds meer bewust van
hun eigen (rechts)positie, mogelijkheden en hun eigen verantwoordelijkheid
in hun ziekte- en behandelingsproces. Deze ontwikkeling in de gehele gezondheidszorg
heeft bijgedragen aan een meer gelijkwaardige behandelrelatie tussen patiënten
en behandelaars. In toenemende mate willen patiënten invloed kunnen uitoefenen
op hun behandeling. Het eenzijdig behandelaanbod van de behandelaar heeft
plaatsgemaakt voor onderhandelingen van de patiënt met diens behandelaar
over de verschillende behandelingsmogelijkheden. Het uitgangspunt dat alleen
de behandelaar bepaalt welke behandeling voor de patiënt noodzakelijk
is inmiddels al weer enige tijd verlaten. De mogelijkheid van zelfbinding
kan worden aangemerkt als rechtstreeks gevolg van deze ontwikkeling in de
gezondheidszorg.Als uitvloeisel van deze ontwikkeling wordt thans reeds op verschillende
plaatsen gewerkt met een zogenaamde crisiskaart al dan niet voorzien van een
daarbij behorend crisisplan. Op de crisiskaart geeft de patiënt aan hoe
een crisis er bij hem uit ziet en welke hulp hij tijdens een crisis wel en
welke hulp hij niet wil ontvangen. Verder geeft hij op de kaart aan met welke
mensen – zowel personen die hem na staan, als hulpverleners –
hij welke afspraken heeft gemaakt over opvang tijdens de crisis. Alle bij
de crisiskaart betrokken personen ondertekenen de kaart. Een dergelijke kaart
is gebaseerd op de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO),
hetgeen meebrengt dat de patiënt zich daaraan op ieder moment weer kan
onttrekken. Zolang de patiënt blijft bij zijn op de crisiskaart voorziene
afspraken, is deze kaart een belangrijk hulpmiddel in de geestelijke gezondheidszorg.
De kaart biedt echter geen juridische grond voor het doorbreken van verzet
van de patiënt. In verband hiermee wordt de in het onderhavige wetsvoorstel
neergelegde regeling van zelfbinding voorgesteld.Zelfbinding zal voornamelijk van belang kunnen zijn voor patiënten
die lijden aan chronische psychiatrische stoornissen, waarbij periodes waarin
deze patiënten nagenoeg vrij zijn van symptomen zich afwisselen met periodes
van ziekte. Het merendeel van deze patiënten is aangewezen op langdurige
en soms zelfs levenslange medicamenteuze behandeling. Essentieel voor deze
patiënten is dat voorzien wordt in een adequaat behandelingsplan dat
moet voorkomen dat de gezondheidssituatie van de patiënt steeds verder
verslechtert en afglijdt naar een situatie waarin de patiënt niet langer
de noodzaak van de behandeling inziet. Op basis van de huidige wettelijke
regeling in de Wet Bopz is het immers pas mogelijk om in te grijpen met dwangbehandeling
als sprake is van een ernstig gevaar. De mogelijkheid van zelfbinding biedt
een oplossing voor deze ongewenste situatie. De patiënt en de behandelaar
maken afspraken over behandeling voor de verschillende fasen van het ziekte-proces
om te voorkomen dat de patiënt niet langer de noodzaak inziet van de
afgesproken behandeling. Naar verwachting zal de zelfbinding dan ook niet
beperkt zijn tot één bepaalde behandeling, maar zal het een
samenstelling zijn van verschillende maatregelen gericht op het stabiliseren
van de gezondheidstoestand van de patiënt. Op deze wijze is de continuïteit
van de behandeling van de patiënt beter gewaarborgd dan thans
het geval is en kan veel leed worden voorkomen. In feite voorziet de zelfbinding
in het vacuüm dat thans bestaat tussen de situatie waarop de patiënt
niet langer instemt met de behandeling en de situatie waarin dwangbehandeling
kan worden toegepast.Zoals hiervoor is vermeld, leeft in patiëntenkringen de wens om eerder
ingrijpen mogelijk te maken, maar niet zonder meer. Essentieel bij deze patiëntenwens
is dat het eerder ingrijpen wel gebeurt op het moment dat zij zelf wensen
en dat alsdan een door de patiënt zelf wenselijk geachte behandeling
wordt uitgevoerd. Patiënten willen zich met andere woorden in een heldere
periode kunnen verbinden tot een opneming en een vooraf afgesproken behandeling,
de zogenaamde zelfbinding. Dit is in de evaluatie van de wet (Wet Bopz evaluatierapport,
Rijswijk, november 1996) uitdrukkelijk naar voren gekomen.Bij het introduceren van een dergelijke mogelijkheid moeten wel enige
kanttekeningen worden geplaatst. Zo wezen de rechters, psychiaters en patiëntenorganisaties
bij de evaluatie op de mogelijkheid van misbruik. Gewaarborgd moet worden
dat bij zelfbinding de vrije wil van de patiënt leidraad is. Verder zal
de beschrijving van datgene waar de patiënt zich toe verbindt nauwkeurig
moeten zijn, om interpretatieverschillen te voorkomen.De voorgestelde regeling voorziet in de mogelijkheid van zelfbinding en
is omgeven met eisen die waarborgen dat wat uiteindelijk tegen de wil van
de patiënt geschiedt, datgene is wat de patiënt uit vrije wil zelf
heeft gewenst.De grondgedachte bij de regeling is dat hetgeen de patiënt uit vrije
wil als bewuste keuze heeft gemaakt, moet prevaleren boven een weigering die
het gevolg is van een door zijn ziekte aangetaste wil.Bij de discussie over zelfbinding gaat het altijd over de combinatie van
opneming en behandeling. De grondgedachte dat iemand gehouden kan worden aan
een uit vrije wil gemaakte keuze, kan ook toegepast worden op de situatie
dat een patiënt zich eenmaal opgenomen, kan binden tot het ondergaan
van een behandeling. Ingevolge de wet kan dan alleen behandeling tegen de
wil van de patiënt worden uitgevoerd op de voet van artikel 38, vijfde
lid, derde volzin, van de Wet Bopz dat wil zeggen als het volstrekt noodzakelijk
is om ernstig gevaar af te wenden. Ook in deze situatie kan ervaring een patiënt
leren dat hij beter af is als eerder kan worden behandeld. Daartoe zou hij
zich dan ook in een heldere periode moeten kunnen verbinden met als rechtsgevolg
dat zijn verzet op dat moment geen effect heeft. Het wetsvoorstel voorziet
in deze mogelijkheid. Cruciaal in de zelfbindingsregeling is de zelfbindingsverklaring
van de patiënt.Een zelfbindingsverklaring is een schriftelijke verklaring van een patiënt,
waarin deze zich verbindt tot opneming en het ondergaan van de in de verklaring
omschreven behandeling, of tot het ondergaan van de in de verklaring omschreven
behandeling na gedwongen opneming, ook al verzet de patiënt zich daar
op dat moment tegen. Daarmee wordt een inbreuk gemaakt op het thans in de
Wet Bopz neergelegde uitgangspunt dat de patiënt te allen tijde zijn
eenmaal gegeven toestemming voor behandeling of opneming kan intrekken. Het
opstellen van een zelfbindingsverklaring betekent voor de patiënt dat
hij zijn eerder gegeven toestemming niet meer kan intrekken.De gedachte van zelfbinding kan – het is hiervoor al opgemerkt –
worden gezien als een rechtstreekse uitwerking van het uitgangspunt van autonomie
van de patiënt. De patiënt kan immers, naar eigen believen behandel-
en opnamewensen opnemen in een zelfbindingsverklaring. Bij de effectuering
van de zelfbindingsverklaring is weliswaar dwang aan de orde,
maar deze dwang is terug te voeren op wensen van de patiënt zelf omtrent
zijn behandeling en opname, afgelegd in een periode dat hij de consequenties
daarvan kon overzien. Zelfbinding biedt patiënten derhalve de mogelijkheid
voor «zorg op maat».De zelfbindingsregeling is, net als de voorwaardelijke machtiging, beperkt
tot de psychiatrie. De achtergrond daarvan is dat wij vinden dat zelfbindingsverklaringen
alleen rechtsgeldig kunnen worden opgesteld, indien de patiënt in staat
is om zelfstandig beslissingen te nemen. Met andere woorden; de patiënt
moet (wils)bekwaam zijn. Het gevolg daarvan is dat wij ervoor gekozen hebben
dat patiënten jonger dan 16 jaar geen rechtsgeldige zelfbindingsverklaring
kunnen opstellen. De mogelijkheid tot het vastleggen van een zelfbindingsverklaring
staat niet open voor verstandelijk gehandicapten en psycho-geriatrische patiënten.
Het gaat bij deze patiënten immers niet om personen met een ziekte waarbij
het ziekteverloop zich kenmerkt door afwisselende periodes waarin zij nagenoeg
vrij zijn van symptomen en periodes van crises.Het huidige instrumentarium van de Wet Bopz bestaat uit de inbewaringstelling,
voorlopige machtiging, de machtiging tot voortgezet verblijf, de machtiging
op eigen verzoek en in de toekomst wellicht de voorwaardelijke machtiging.
Deze machtigingen zijn gericht op een onvrijwillige opneming of bij de voorwaardelijke
machtiging het voorkomen daarvan. De begrippen «gevaar», «geestesstoornis»
en «de benodigde bereidheid tot opname» zijn daarbij de criteria.Het belangrijkste verschil tussen de voorgestelde zelfbindingsmachtiging
en de thans bestaande machtigingen is dat bij een zelfbindingsmachtiging niet
het gevaarselement, maar de wensen van de betrokkene omtrent opneming en behandeling
de grond tot opneming is. Dit betekent dat een gedwongen opneming op basis
van een zelfbindingsverklaring kan plaatsvinden. De omstandigheden waaronder
men opgenomen wil worden komen voort uit de aard van het instrument voor het
moment van gevaar. Een tweede belangrijk verschil is, dat de rechter bij een
zelfbindingsmachtiging niet alleen machtigt tot opneming en verblijf, maar
ook tot de behandeling waarvoor de patiënt zelf heeft gekozen.De zelfbindingsregeling, zoals deze door ons is uitgewerkt, bestaat uit
twee verschillende varianten van zelfbinding. De eerste variant heeft betrekking
op de opneming, het verblijf van een patiënt in een psychiatrisch ziekenhuis
en de behandeling die alsdan kan plaatsvinden, zonder dat sprake is van ernstig
gevaar binnen de inrichting. Deze patiënt kan behandeld worden overeenkomstig
de behandeling die is vastgelegd in de zelfbindingsverklaring, ook al verzet
de patiënt zich daartegen op dat moment. De tweede variant is een zelfbindingsverklaring
die gericht is op de behandeling van een patiënt die met een gewone rechterlijke
machtiging of een inbewaringstelling is opgenomen. Ook hierbij geldt dat de
patiënt behandeld kan worden ondanks zijn verzet.De zelfbindingsregeling staat los van de voorgestelde regeling met betrekking
tot de voorwaardelijke machtiging. De voorwaardelijke machtiging is een preventieve
maatregel, die gedwongen opneming moet voorkomen. Als een voorwaardelijke
machtiging leidt tot een gedwongen opneming is de regeling van de dwangbehandeling
en de toepassing van middelen of maatregelen onverkort van toepassing. De
zelfbindingsregeling heeft ook betrekking op de behandeling tijdens een gedwongen
opneming. De dwang waarmee de patiënt, na zelfbinding, geconfronteerd
kan worden als de zelfbindingsverklaring heeft geleid tot een opneming, of
wel op basis van een zelfbindingsmachtiging ofwel op basis van een inbewaringstelling
of een andere machtiging, bestaat uitsluitend uit de behandeling waarvoor
de patiënt eerder heeft gekozen. Voor het toepassen van andere behandelingen
onder dwang of het toepassen van middelen of maatregelen is een gewone rechterlijke
machtiging vereist.De behandeling op basis van een zelfbindingsverklaring zal altijd in een
intramurale setting worden uitgevoerd. Dit betekent dat dit wetsvoorstel geen
mogelijkheid biedt voor zelfbinding in ambulante situaties. Dwangbehandeling
buiten een inrichting achten wij praktisch niet uitvoerbaar.1.2 De ontwikkeling van het idee van zelfbinding.De discussie over de toelaatbaarheid van zelfbindingsverklaringen deed
opgeld in de jaren tachtig en negentig. Een belangrijke voorvechter voor het
introduceren van zelfbinding in de psychiatrie is de ethicus Berghmans. In
zijn pleidooi ging Berghmans toen al zo ver dat er in zijn optiek geen zwaarwegende
argumenten zijn die het invoeren van zelfbindingsverklaringen in de psychiatrie
in de weg staan. Verschillende varianten van zelfbinding werden gelanceerd
en werden gezien als een nieuw instrument in de gezondheidszorg, niet alleen
in de ggz, maar ook in de somatische gezondheidszorg.Het «startsein» voor de discussie of zelfbindingsverklaringen
een wettelijke basis in de Wet Bopz moeten krijgen werd bij de eerste evaluatie
van de wet gegeven. De Evaluatiecommissie was van oordeel dat de toepassing
van zelfbinding nader onderzocht moest worden. Het kabinet heeft deze aanbeveling
van de Evaluatiecommissie ter harte genomen en nam het standpunt in dat «een
zelfbindingsregeling een zinvolle aanvulling kan zijn op de interventiemogelijkheden
die het huidige wettelijke kader biedt».Het kabinet voelde zich zodanig aangesproken door signalen uit de praktijk
dat zij in het standpunt op de evaluatie van de Wet Bopz reeds een juridische
regeling op hoofdlijnen neerlegde.De Stichting Pandora heeft zich al vlak na de inwerkingtreding van de
Wet Bopz sterk gemaakt voor een zelfbindingsregeling. Dit mondde uit een interimrapport
«Zelfbinding in de psychiatrie» (1996) gevolgd door een eindrapportage.
Vooruitlopend op de onderhavige wetswijziging is het Trimbos-instituut van
start gegaan met het toepassen van zelfbindingsverklaringen in de praktijk.
Het Trimbos-instituut heeft een brochure uitgegeven (Trimbos-instituut, Een
haalbare kaart,1998) over de mogelijkheden van het werken met verklaringen
in de psychiatrie, niet gehinderd door de omstandigheid dat de Wet Bopz daar
nu nog geen rechtsgevolgen aan verbindt. Ook heeft de Stichting GGZ-Nederland
het voornemen geuit om samen met het Landelijk Bureau Ethiek in de zorg om
een aantal experimenten met zelfbinding te starten. Momenteel zijn deze experimenten
nog in voorbereiding.Voor experimenteren met zelfbinding in die zin dat de patiënt ook
als deze zich verzet kan worden opgenomen en behandeld, zonder dat daarvoor
een machtiging is verleend, bestaat echter naar onze mening geen ruimte. Het
doorbreken van verzet, vereist in verband met de Grondwet en het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) een wettelijke regeling. Anders dan sommigen menen, biedt een eenvoudige
experimenteerbepaling in de Wet Bopz, onvoldoende grondslag, omdat de wet
zal moeten voorzien in een zorgvuldige procedure.Het kabinet heeft in zijn standpunt op de evaluatie een juridische regeling
op hoofdlijnen voor zelfbindingsverklaringen opgenomen en was van mening dat
voor het ontwerpen van een wetsvoorstel nader onderzoek naar de ethische en
juridische aspecten van zelfbindingsverklaringen noodzakelijk was. Via de
Nederlandse Organisatie van Wetenschappelijk onderzoek (NWO) is gevraagd onderzoek
te laten verrichten naar de juridische en ethische implicaties
van zelfbindingsverklaringen. De Universiteit van Utrecht en de Universiteit
van Amsterdam verrichten onderzoek naar deze aspecten. Het betreft meerjaren
onderzoeken waarvan de onderzoeksresultaten begin 2002 worden verwacht. In
de looptijd van deze onderzoeken heeft met de onderzoekers overleg plaatsgevonden
over de voorlopige onderzoeksresultaten mede in relatie tot het onderhavige
wetsvoorstel.Bij de behandeling van het wetsvoorstel betreffende de wijziging van de
Wet Bopz op technische punten onder meer naar aanleiding van de evaluatie,
dat inmiddels kracht van wet heeft, hebben de Eerste en Tweede Kamer aangedrongen
op voortvarendheid bij het ontwerpen van een wetsvoorstel inzake zelfbinding.
Gelet op deze dringende politieke wens komen wij thans met het onderhavige
voorstel van wet.1.3 Voor wie kan de zelfbindingsregeling van belang zijn?In het voorgaande is reeds opgemerkt dat de regeling beperkt is tot de
psychiatrie en dat zelfbindingsverklaringen zijn bedoeld voor personen met
psychiatrische stoornissen bij wie periodes van bekwaamheid afgewisseld met
periodes van onbekwaamheid zich voordoen.De regeling is niet beperkt tot bepaalde geestesstoornissen. De groep
patiënten voor wie de zelfbindingsverklaringen een oplossing kan bieden,
zal betreffen alle patiënten die afwisselend periodes van ziekte en gezondheid
doormaken. Voorwaarde is dat de patiënt in zijn goede periode inzicht
heeft in zijn ziekte en in mogelijke behandelingen. Voor patiënten die
geen goed ziekte-inzicht hebben zal de zelfbindingsverklaring geen optie zijn.
Wij denken in de eerste plaats aan patiënten die lijden aan psychiatrische
stoornissen als psychoses, bipolaire stoornissen of stoornissen met impulsregulatie
en dus aan stoornissen waarvoor op dit moment veelal adequate medicamenteuze
behandelmethoden bestaan. Patiënten die gebruik willen maken van een
zelfbindingsverklaring zullen moeten beschikken over genoegzame ervaring met
hetgeen opneming in een psychiatrisch ziekenhuis betekent en wat de behandeling
van hun ziekte inhoudt. Over de omvang van de potentiële patiëntengroep
kunnen wij op dit moment nog geen uitspraak doen.1.4 Grondslag voor de behandeling tegen de wil van de
patiënt in het kader van de zelfbindingsregeling.Behandeling tegen de wil van de patiënt vindt niet rechtstreeks zijn
grondslag in de door de patiënt vastgelegde zelfbindingsverklaring. Voor
de behandeling na opneming met een zelfbindingsmachtiging biedt deze machtiging
de legitimatie voor de dwang, zij het dat de dwang beperkt is tot de in de
verklaring voorziene behandeling. Voor de behandeling na een opneming op basis
van een inbewaringstelling of andere machtiging biedt de Wet Bopz in het voorgestelde
artikel 38a, tweede lid, rechtstreeks de grondslag. De grondslag is dan ook
niet, zoals nog wel eens wordt verondersteld, een overeenkomst tot behandeling,
die de patiënt sluit, maar de wet. De regeling is wel gebaseerd op het
belangrijkste uitgangspunt van de WGBO «informed consent».1.5 Enige grondrechtelijke aspecten.Bij zelfbinding zijn, net als bij andere machtigingen op grond van de
Wet Bopz, door de Grondwet (Gw) en EVRM gewaarborgde grondrechten in het geding.
Het gaat om het recht op waarborging van de lichamelijke integriteit en het
privéleven (artikelen 11 en 10 GW en artikel 8 EVRM) en de waarborgen
tegen ongerechtvaardigde vrijheidsbeneming (artikel 15 Gw en artikel 5 EVRM).
De aantasting van deze fundamentele rechten kan gerechtvaardigd zijn als het
gaat om personen die lijden aan een psychiatrische stoornis. Deze
stoornis moet aan de hand van een verklaring, berustend op recent onderzoek
door een medische deskundige zijn aangetoond (Winterwerp-arrest/ Varbanov).
In verband met deze eis is in artikel 34h, eerste lid, voorzien in de verplichting
om bij het verzoek gericht op het verkrijgen van een zelfbindingsmachtiging
een verklaring over te leggen, die berust op recent onderzoek van een onafhankelijke
psychiater.Aan de grondwettelijke eis van een wettelijke grondslag wordt met de voorgestelde
wettelijke regeling voldaan. Een extra waarborg is gelegen in de omstandigheid
dat een rechterlijke machtiging is vereist voor de zelfbinding die tot opneming
en behandeling strekt.HOOFDSTUK 2 DE WET IN HOOFDLIJNEN2.1 De verklaringen.Het onderhavige wetsvoorstel, zoals al eerder is gesteld, introduceert
een tweetal verklaringen met ingrijpende rechtsgevolgen. Het betreft in de
eerste plaats een verklaring tot opneming, verblijf en behandeling in een
psychiatrisch ziekenhuis van een patiënt die bij opneming geen gevaar
zal veroorzaken, maar op basis van die verklaring opgenomen en behandeld kan
worden als de in de verklaring voorziene omstandigheden zich voordoen, ook
al is hij daartoe op dat moment niet bereid.De tweede verklaring is gericht op de behandeling van een patiënt
die met een inbewaringstelling of voorlopige machtiging gedwongen is opgenomen,
ook al verzet de patiënt zich na opneming tegen behandeling.2.2 De verklaring tot opneming, verblijf en behandeling.2.2.1 Algemeen.Centraal in de regeling van de zelfbinding staat de verklaring van de
patiënt dat hij in de in die verklaring omschreven omstandigheden opgenomen
en behandeld wil worden, ook al is hij op het moment dat opneming en behandeling
nodig is, daartoe niet bereid. Daarmee is het belangrijkste verschil met de
voorlopige en voortgezette machtiging gegeven, namelijk het ontbreken van
de eis voor opneming dat de stoornis van de geestvermogens betrokkene gevaar
doet veroorzaken.Niet het gevaar dat uit de stoornis van de geestvermogens voortvloeit
is aanleiding voor de gedwongen opneming, maar de door de patiënt uit
vrije wil afgelegde verklaring dat in nadrukkelijk omschreven omstandigheden
opneming mag plaats vinden, ook al is hij op dat moment daartoe niet bereid.
Overigens is als grondslag voor de opneming alsdan wel een rechterlijke machtiging,
de zelfbindingsmachtiging een wettelijk vereiste.Omdat de verklaring het ingrijpende rechtsgevolg kan hebben van gedwongen
opneming, moet deze aan een aantal eisen voldoen, die waarborgen dat de vrije
wil van de patiënt de basis is voor de opneming. De eerste eis is dat
het moet gaan om een patiënt die genoegzaam ervaring heeft met vrijwillige
of gedwongen opneming en verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis.De achtergrond hiervan is dat een patiënt moet weten wat een opneming
inhoudt, alvorens hij zich daartoe kan verbinden. De verklaring kan slechts
worden opgemaakt door een patiënt die weet wat hij doet. In wettelijke
termen: hij moet in staat zijn, zijn wil met betrekking tot de opneming, het
verblijf en de behandeling te bepalen. Hieruit vloeit ook de tweede eis voort,
namelijk dat gaat om personen van 16 jaar of ouder. Er is voor gekozen de
regeling te doen gelden voor personen van 16 jaar of ouder, hoewel deze leeftijdsgrens
nog niet in de wet voorkomt. De leeftijdsgrens is ontleend aan de WGBO. Ook
in de WGBO is een persoon van 16 jaar en ouder in beginsel bekwaam
te beslissen over een geneeskundige behandeling. Wij zijn van oordeel dat
de regeling voor jongere kinderen niet moet openstaan. De rechtsgevolgen van
de zelfbindingsregeling zijn zo ingrijpend – men kan immers tegen zijn
zin aan de verklaring gehouden worden als de in de verklaring omschreven omstandigheden
zich voordoen – dat sprake moet zijn van een zeer bewuste keuze van
betrokkene. Bij jongere kinderen achten wij de mogelijkheid van beïnvloeding
door een volwassen behandelaar of een andere volwassene te groot. Weliswaar
is bij de opneming de grens gelegd bij twaalf jaar. Doch daar gaat het er
niet om dat de patiënt zich vastlegt ten aanzien van een opneming en
behandeling, maar om verzet, waartoe men minder weloverwogen kan besluiten.Patiënten die onder curatele zijn gesteld of voor wie een mentor
is benoemd zijn evenmin in staat om zelfstandig weloverwogen keuzes te maken
omtrent opneming en behandeling, zodat de mogelijkheid van zelfbinding niet
voor hen openstaat. Dit blijkt uit de terminologie «de betrokkene zelf»
in de aanhef van artikel 34b.De voorgestelde regeling bevat een aantal procedurele eisen, die waarborgen
dat aan de inhoudelijke eisen wordt voldaan.Het gaat om een nadere aanduiding van de inhoud van de verklaring (artikel
34b) en een onafhankelijke toets door een niet bij de behandeling betrokken
psychiater (artikel 34c). Verder wordt met dat doel een aantal administratieve
eisen gesteld, zoals schriftelijke vastlegging, ondertekening en dergelijke
(artikel 34d).Als laatste waarborg schrijft de wet voor dat de verklaring een bepaalde
geldigheidsduur heeft, namelijk van maximaal een jaar en dat de patiënt,
uiteraard alleen als hij daartoe willens en wetens in staat is, de verklaring
kan verlengen, wijzigen of intrekken (artikel 34e).2.2.2 De zelfbindingsmachtiging.Zoals onder 2.2.1 al is vermeld, biedt de verklaring op zich geen grond
tot gedwongen opneming. Doen de in de verklaring omschreven omstandigheden
zich voor en de patiënt is niet bereid tot opneming en verblijf of behandeling
dan is voor de opneming en het verblijf een rechterlijke machtiging nodig,
de zelfbindingsmachtiging, voorgesteld in artikel 34a, tweede lid. Ook als
de patiënt wel opgenomen wil worden, maar in het ziekenhuis niet de afgesproken
behandeling wil ondergaan, is een zelfbindingsmachtiging nodig, die dan strekt
tot opneming, verblijf en behandeling. Zoals ook al hiervoor is opgemerkt,
is niet het gevaar dat voortvloeit uit de stoornis van de geestvermogens het
criterium waaraan de rechter moet toetsen. De rechter zal alvorens hij een
zelfbindingsmachtiging kan verlenen, moeten beoordelen of de in de verklaring
omschreven situatie zich voordoet en de betrokkene op dat moment niet bereid
is tot opneming of behandeling in het ziekenhuis. Het zal daarbij gaan om
symptomen die zich voordoen bij bepaalde ziektebeelden waaruit kan worden
afgeleid, dat de patiënt de controle over zichzelf begint te verliezen
en dreigt af te glijden naar een ernstige situatie, die gekenmerkt wordt door
het ontbreken van ziekte inzicht. Dat laatste leidt er vaak toe dat de patiënt
niet (meer) bereid is tot een vrijwillige opneming, verblijf of behandeling.
De rechter toetst niet de noodzaak tot opneming en verblijf of behandeling
maar slechts of de omstandigheden die in de verklaring zijn omschreven zich
voordoen.De procedure voor het verkrijgen van een zelfbindingsmachtiging is op
hoofdlijnen dezelfde als die voor het verkrijgen van een voorlopige machtiging.Anders dan bij een voorlopige machtiging is bij de zelfbindingsmachtiging
ook de behandelaar bevoegd tot het indienen van een verzoek tot het verkrijgen
van de machtiging. De behandelaar zal immers in vele gevallen degene zijn,
die door zijn regelmatige contacten met de patiënt goed kan beoordelen
of de in de verklaring omschreven situatie zich voordoet. Ook de vertrouwenspersoon
of -personen van de patiënt kunnen een verzoek indienen.Uiteraard dienen in de procedure als stukken te worden overgelegd de ondertekende
verklaring en een verklaring van de onafhankelijk psychiater, die de verklaring
heeft medegetekend, alsmede een verklaring van een psychiater die betrokkene
kort tevoren heeft onderzocht, maar die niet bij de behandeling van de patient
betrokken was en waaruit blijkt dat de in de verklaring omschreven situatie
zich voor doet.De machtiging heeft een geldigheidsduur van ten hoogste de in de verklaring
vastgelegde termijn. Daarbij is niet van belang of de geldigheidsduur van
de verklaring, na het tijdstip waarop de machtiging is verkend, verstrijkt.
Omdat de zelfbindingsverklaring slechts mag voorzien in een behandeling van
maximaal zes weken, is dit tevens de maximale geldigheidsduur van de machtiging.2.2.3 De rechtspositie van de opgenomen patiënt.De zelfbindingsmachtiging strekt, anders dan de andere machtigingen, niet
alleen tot opneming en verblijf, maar ook tot behandeling van de patiënt.Het gaat dan uitsluitend om de in de verklaring opgenomen behandeling.
Deze kan derhalve, ook zonder uitdrukkelijke toestemming en zelfs bij verzet
van de patiënt op dat moment, worden toegepast. De achtergrond van deze
regeling is ook weer, dat de gestoorde wil van de patiënt, een in volle
vrijheid gemaakte keuze niet opzij kan zetten.De rechterlijke zelfbindingsmachtiging, die aan deze behandeling ten grondslag
ligt vormt de rechtvaardiging voor de inbreuk op de «zelfbeschikking»
van de patiënt.Omdat de machtiging strekt tot de afgesproken behandeling en ook alleen
tot die behandeling, is Hoofdstuk III op deze patiënten niet van toepassing.Zo kunnen op deze patiënten geen middelen of maatregelen, noch dwangbehandeling
worden toegepast. Anders gezegd, voor wat betreft de mogelijkheid de patiënt
buiten de verklaring om te behandelen, geldt dat hij moet worden beschouwd
als vrijwillige patiënt. Dit brengt mee dat voor een aanvullende of andere
behandeling ingevolge de WGBO toestemming van de patiënt is vereist.
Als zich ondanks de toepassing van de afgesproken behandeling gevaar binnen
de inrichting gaat voordoen en in verband hiermee (dwang)behandeling nodig
is, zal voor deze patiënt, net als voor vrijwillige patiënten een
inbewaringstelling of voorlopige machtiging moeten worden aangevraagd. De
zelfbindingsmachtiging vervalt als een inbewaringstelling of voorlopige machtiging
is verleend (artikel 34l, vierde lid). Aangenomen mag worden dat het zal gaan
om uitzonderingsgevallen.2.2.4 Verlof en ontslag.Omdat het gaat om patiënten met wie vooraf afspraken zijn gemaakt
is de regeling van het verlof en ontslag minder ver uitgewerkt als ten aanzien
van de andere machtigingen.De voorgestelde verlofregeling is ontleend aan die voor de psychogeriatrie
en de zorg voor verstandelijk gehandicapten.De geneesheer-directeur is verplicht de patiënt uit het ziekenhuis
te ontslaan als deze zo ver is opgeknapt dat hij weer tot een redelijk functioneren
buiten het ziekenhuis in staat is. Dit volgt uit het doel van de machtiging:
het bereiken van een situatie waarin de patiënt zich weer in de samenleving
kan handhaven.Uiteraard moet ontslag ook worden verleend als de geldigheidsduur van de machtiging is verstreken. De patiënt kan dan natuurlijk wel
zijn verblijf in het ziekenhuis op vrijwillige basis voortzetten. In het uitzonderlijke
geval dat de toestand van de patiënt niet is verbeterd, maar zelfs zodanig
is verslechterd dat hij gevaar veroorzaakt, is een inbewaringstelling of een
rechterlijke machtiging vereist om de patiënt in het ziekenhuis vast
te houden.De voorgestelde regeling voorziet niet in de mogelijkheid van voorwaardelijk
ontslag, omdat dat niet past bij een systeem van een vooraf afgesproken opneming
en behandeling die zowel door de patiënt als door de behandelend psychiater
wenselijk wordt geacht.Ook de mogelijkheid om ontslag te verzoeken aan de geneesheer-directeur,
waarvoor de wet een zeer uitgewerkte regeling kent bij opnemingen op basis
van een machtiging, ontbreekt. Gezien de korte geldigheidsduur van de zelfbindingsmachtiging
van maximaal zes weken heeft een dergelijke ontslagprocedure weinig zin. Een
dergelijke procedure past bovendien naar onze mening niet in een systeem waarin
vooraf gemaakte afspraken de leidraad zijn voor de behandeling. Procederen
werkt verstorend op de behandeling.2.3 De verklaring tot behandeling in geval van onvrijwillige
opneming.Naast de verklaring die strekt tot opneming, verblijf en behandeling in
een fase voordat sprake is van gevaar wordt in dit wetsvoorstel een verklaring
geïntroduceerd, die strekt tot behandeling van een patiënt die met
een inbewaringstelling of voorlopige machtiging gedwongen is opgenomen. Bij
gedwongen opneming kan alleen behandeling tegen de wil van de patiënt
plaatsvinden voorzover dit volstrekt noodzakelijk is om ernstig gevaar voor
de patiënt of anderen, voortvloeiend uit de stoornis van de geestvermogens,
af te wenden. Er kunnen zich situaties voordoen waarin een patiënt die
ervaring heeft met opneming in een psychiatrisch ziekenhuis zich in een heldere
periode realiseert dat behandeling nuttig en nodig is als hij het zover heeft
laten komen dat hij in verband met gevaar gedwongen moet worden opgenomen.
Het wetsvoorstel biedt de mogelijkheid dat een dergelijke patiënt zich
met een verklaring verbindt tot behandeling na een gedwongen opneming. Het
is zeker denkbaar dat een patiënt die heeft aangegeven in bepaalde omstandigheden
opgenomen en behandeld te willen worden, ook de verklaring, bedoeld in artikel
34p vastlegt, die waarschijnlijk tenminste dezelfde behandeling zal inhouden
als die opgenomen in de verklaring, bedoeld in artikel 34b. Deze verklaring
brengt mee, dat als de verklaring, bedoeld in artikel 34b niet tot opneming
heeft geleid, maar er in verband met gevaar overgegaan is tot gedwongen opneming,
er behandeld kan worden, zonder dat er sprake is van ernstig gevaar binnen
de inrichting. Ook patiënten die zich niet willen binden tot opneming
zonder dat al van gevaar sprake is, kunnen er behoefte aan hebben ook voor
de situatie van gedwongen opneming hun behandeling te regelen. De verklaring
tot behandeling voorziet in deze behoefte. De regeling houdt in dat iemand
die lijdt aan een stoornis van de geestvermogens in een heldere periode een
verklaring kan afleggen die inhoudt dat hij eenmaal gedwongen opgenomen zijnde
de in die verklaring voorziene behandeling wil ondergaan, ook al verzet hij
zich op dat moment daartegen. De verklaring die dan kan worden aangemerkt
als een onderdeel van het behandelingsplan, doorbreekt het gewone criterium
voor dwangbehandeling: ernstig gevaar binnen de inrichting. In deze gevallen
zal de in de verklaring neergelegde behandeling in het behandelingsplan moeten
worden opgenomen. Zonder toestemming van de patiënt kan, behoudens de
situatie bedoeld in artikel 38, vijfde lid, derde volzin, van de Wet Bopz
alleen die behandeling die in de verklaring is opgenomen worden toegepast.Omdat ook deze verklaring verstrekkende gevolgen heeft zijn op de totstandkoming dezelfde inhoudelijke en procedurele waarborgen van
toepassing als bij de totstandkoming van de verklaring die strekt tot opneming,
verblijf en behandeling. Te verwachten valt dat een deel van de patiënten
in hun verklaring beide situaties, de mogelijkheid om op basis van een zelfbindingsverklaring
te worden opgenomen en behandeld te worden en de mogelijkheid om de behandeling
vast te leggen voor die situaties dat er wel op grond van een inbewaringstelling
of voorlopige machtiging wordt genomen, te regelen. Om dezelfde redenen als
bij de zelfbinding tot strekt tot opneming, verblijf en behandeling, staat
ook deze mogelijkheid van zelfbinding alleen open voor personen van 16 jaar
en ouder.HOOFDSTUK 3 ARTIKELSGEWIJS.Artikel IOnderdeel ADe regeling van de zelfbinding is ondergebracht in een afzonderlijke paragraaf:
4a van hoofdstuk II.Artikel 34aHet eerste lid omschrijft het doel van de zelfbindingsverklaring. Hierop
is in het voorafgaande gedeelte van de toelichting al uitvoering op ingegaan.In het tweede lid wordt de relatie tussen de zelfbindingsverklaring en
de door de rechter te verlenen zelfbindingsmachtiging geregeld.Artikel 34bDit artikel regelt de inhoud van de zelfbindingsverklaring. Bij de vaststelling
van de zelfbindingsverklaring zal altijd een aan het psychiatrisch ziekenhuis
waarin de patiënt zo nodig, wil worden opgenomen verbonden psychiater,
betrokken zijn. Immers alleen als de degene die de behandeling moet uitvoeren
en de patiënt elkaar goed kennen en er sprake is van een vertrouwensrelatie
zal een zelfbindingsverklaring tot stand kunnen komen. Juist in verband met
deze vertrouwensrelatie ligt inschakeling van een advocaat in deze fase niet
voor de hand. Denkbaar is dat deze aan het psychiatrisch ziekenhuis verbonden
psychiater de patiënt niet behandelt buiten het ziekenhuis. Met de mogelijkheid
dat de patiënt dan een andere behandelaar heeft is rekening gehouden.
Omdat van essentieel belang is dat de verklaring in volle vrijheid wordt opgesteld,
eist de wet dat betrokkene wilsbekwaam is.Bij de beschrijving van de omstandigheden waarin betrokkene opgenomen
en behandeld wil worden, gaat het om de bij het ziektebeeld van de patiënt
behorende symptomen waaruit kan worden afgeleid dat behandeling nodig is om
te voorkomen dat de situatie van de patiënt verslechtert. Het is aan
de patiënt om de omstandigheden aan te geven.De aard en de inhoud van de behandeling die de patiënt alsdan wil
ondergaan, zal nauwkeurig omschreven moeten worden. Immers, zowel de patiënt,
de behandelaar als de rechter moeten goed weten wat er, zonder dat de patiënt
daartoe op dat moment bereid is, als behandeling mag worden uitgevoerd. Als
de formulering te vaag of te ruim is, is een adequate toets niet mogelijk.
Een al te gedetailleerde omschrijving kan echter meebrengen dat het gedrag
van de patiënt niet met de beschreven omstandigheden overeenkomt, zodat
geen machtiging kan worden verleend, terwijl opneming en behandeling wel was
beoogd. Ook de maximale duur van de behandeling moet worden vastgelegd. Omdat
al ingegrepen kan worden voor de patiënt gevaar veroorzaakt
is er voor gekozen de maximale duur kort te laten zijn, namelijk zes weken.
Een tweede argument voor deze korte periode is dat het moet gaan om een behandeling
met een duur die voor de patiënt goed te overzien is. Van patiënten
vragen zich te verbinden tot een langere behandeling zou het instrument wel
eens illusoir kunnen maken. De periode is gesteld op zes weken omdat binnen
deze periode in de regel voldoende effecten van therapeutisch ingrijpen zijn
te verwachten.Artikel 34cDit artikel biedt de patiënt de waarborgen dat hij zich bindt tot
iets wat hij werkelijk wil en waarvan hij dus de reikwijdte kan overzien,
waarbij ook aan de orde is de vraag of hij wel genoegzaam ervaring heeft met
opneming en verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis. Het gaat immers om een
uit vrije wil af te leggen verklaring en eigen keus van de patiënt.Een niet bij de behandeling betrokken psychiater zal daartoe op basis
van onderzoek van de patiënt moeten verklaren dat de patiënt wist
wat hij deed toen hij zich verbond (onderdeel a), dat de afgesproken behandeling
adequaat is (onderdeel b). Dit laatste is een waarborg voor de patiënt,
dat hij zich bindt tot een behandeling die een gerede kans biedt op herstel.Artikel 34dDit artikel bevat enige administratieve waarborgen. Omdat kenbaar moet
zijn of iemand een zelfbindingsverklaring heeft vastgesteld, eist de wet dat
de verklaring schriftelijk wordt vastgelegd en door alle betrokkenen wordt
ondertekend.De patiënt krijgt het origineel van de verklaring, terwijl er een
afschrift gaat naar de behandelaar, naar een of meer door de patiënt
aan te wijzen vertrouwenspersonen en naar de inspecteur.De verklaring wordt derhalve maar onder een beperkt aantal personen verspreid.
Wie van de naaste betrekkingen van de patiënt een afschrift krijgt wordt,
als gezegd, door de patiënt zelf bepaald. Dit sluit aan bij de in de
tot op heden gevoerde discussies over zelfbinding duidelijk in patiëntenkringen
geformuleerde behoefte te worden ondersteund door een vertrouwenspersoon die
met de patiënt en de behandelaar de situatie van de patiënt in de
gaten houdt.Omwille van de vereiste kenbaarheid en duidelijkheid eist de wet dat de
zelfbindingsverklaring wordt opgenomen in een register dat door de hoofdinspectie
zal worden bijgehouden. De inspecteur wordt hiermee bovendien in staat gesteld
er op toe te zien dat alleen de voorziene behandeling wordt uitgevoerd. Het
doel van de registratie is derhalve de bescherming van de patiënt.Artikel 34eOmdat aan de zelfbindingsverklaring voor de patiënt ingrijpende rechtsgevolgen
zijn verbonden, achten wij het van belang dat deze zich tezamen met zijn behandelaar
daarover met enige regelmaat bezint. In verband hiermee wordt in het onderhavige
artikel voorgesteld dat de verklaring een geldigheidsduur heeft van maximaal
een jaar. De zelfbindingsverklaring kan derhalve alleen de basis bieden voor
een zelfbindingsmachtiging als deze binnen de geldigheidsduur van de verklaring
wordt verleend. Dit betekent dat een zelfbindingsmachtiging kan worden verleend
tot de laatste dag waarop de verklaring geldig is. De machtiging kan ook in
dat geval voor de duur van zes weken worden verleend.Wijziging en intrekking moet mogelijk zijn, doch uitsluitend als de patiënt
daartoe bekwaam is.Als de patiënt niet tot een redelijke waardering van zijn belangen
terzake in staat is, kan hij niet op een eerder afgelegde verklaring
terugkomen. Zou dat wel het geval zijn, dan zou het instrument zijn waarde
verliezen.Op de verlenging en de wijziging van de verklaring zijn in verband hiermee
de regels die gelden voor het opstellen van de verklaring van overeenkomstige
toepassing verklaard. Voor de intrekking van de verklaring is alleen een verklaring
van een externe psychiater nodig (zie artikel 34c) als de patiënt naar
het oordeel van de behandelend psychiater niet bekwaam is tot intrekking.Artikel 34fDit artikel ziet op de zelfbindingsmachtiging die is vereist, alvorens
de patiënt in de in de verklaring omschreven omstandigheden tegen zijn
zin in een psychiatrisch ziekenhuis kan worden opgenomen en behandeld. De
rechter toetst slechts of de omstandigheden van de verklaring zich voordoen
en niet de noodzaak van opneming en verblijf of behandeling.Het voorgestelde tweede lid bevat de criteria voor een dergelijke opneming
en behandeling.Artikel 34gDit artikel regelt de beperkte kring van personen die een verzoek gericht
op het verkrijgen van een zelfbindingsmachtiging kunnen doen.Artikel 34hDit artikel regelt de bescheiden die bij een verzoek moeten worden overgelegd.
De verklaring bedoeld in artikel 34d zal moeten worden overgelegd, omdat de
rechter zal moeten beoordelen of de in die verklaring omschreven omstandigheden
zich voordoen. Ook de verklaring van de niet-behandelend psychiater, die waarborgt
dat de verklaring bewust en onafhankelijk is afgelegd, dient te worden bijgevoegd.
Tenslotte dient ook de verklaring te worden overgelegd van een onafhankelijke
psychiater die betrokkene kort tevoren heeft onderzocht. Voor deze verklaring
wordt ook verwezen naar paragraaf 1.5 (Enige grondrechtelijke aspecten).
Als de verzoeker niet de behandelaar is, zal de rechter hem ter zitting zeker
vragen, waarom hij geen verzoek heeft gedaan.Artikel 34i en 34jDe procedure voor het verzoeken van een zelfbindingsmachtiging is op een
uitzondering na gelijk aan de procedure voor het verkrijgen van een voorlopige
machtiging. De uitzondering betreft de afwezigheid van de mogelijkheid dat
de officier van justitie ambtshalve een verzoek indient. Wij menen dat een
ambtshalve verzoeken niet past in een systeem waarin de patiënt en de
behandelaar op basis van een vertrouwensrelatie afspraken hebben gemaakt.Door de van overeenkomstige toepassing verklaring van artikel 8 wordt
bereikt dat de juridische bijstand door een advocaat is gewaarborgd en dat
de rechter betrokkene moet horen.Artikelen 34k tot en 34mDeze artikelen betreffen voornamelijk de behandeling ter terechtzitting.
Ook hier wordt in grote lijnen de procedure voor het verkrijgen van een voorlopige
machtiging gevolgd. Ingevolge artikel 34l, derde lid, heeft de machtiging
een geldigheidsduur die overeenkomt met de duur van de in de verklaring opgenomen
behandeling, die ten hoogste zes weken kan bedragen. Uiteraard kan een patiënt
zijn verblijf, na afloop van deze behandeling, op vrijwillige basis voortzetten. Artikel 34nIn het eerste lid van dit artikel wordt hoofdstuk III, de regeling van
de interne rechtspositie van de onvrijwillig opgenomen patiënt, uitgesloten.
Door het eerste en tweede lid van dit artikel wordt dwang binnen de inrichting
die niet zijn basis vindt in de zelfbindingsverklaring onmogelijk gemaakt.
In dat opzicht is de patiënt die ingevolge een zelfbindingsmachtiging
is opgenomen dus te vergelijken met een vrijwillig opgenomen patiënt.
Buiten de verklaring om kan alleen op basis van toestemming van de patiënt
zelf worden behandeld.De terminologie «behoudens diens (de patiënt) toestemming»
brengt mee dat van een eventuele plaatsvervangende toestemming, waarin de
WGBO voorziet, geen sprake kan zijn.Indien de situatie bedoeld in artikel 38, vijfde lid, tweede volzin, van
de Wet Bopz zich voordoet zal net als bij een vrijwillig opgenomen patiënt
dienen te worden gehandeld. In hoofdstuk 2, onder 2.2.3 is dit al nader toegelicht.In verband hiermee is het klachtrecht van artikel 41 uitsluitend van toepassing
op het niet toepassen van de afgesproken behandeling.De inspectie heeft omdat het net als bij dwangbehandeling gaat om behandeling
tegen de wil van de patiënt de taak om na afloop van de behandeling te
onderzoeken of de voorziene behandeling juist is toegepast.Artikel 34oDit artikel geeft afwijkende regels voor verlof en ontslag van patiënten
die ingevolge een zelfbindingsmachtiging in een instelling verblijven, waarop
in hoofdstuk 2, onder 2.2.4 al uitvoerig is ingegaan.Artikel 34pIn dit artikel wordt de zelfbindingsverklaring gericht op de behandeling
nadat de persoon niet met een zelfbindingsmachtiging, maar met een voorlopige
machtiging of een (voortgezette) inbewaringstelling gedwongen is opgenomen.
Omdat een dergelijke verklaring voor de toegepaste behandeling ingrijpende
gevolgen kan hebben, worden hier de artikelen 34b tot en met 34e van overeenkomstige
toepassing verklaard. Dit houdt in dat in de verklaring de behandeling die
de patiënt alsdan wenst te ondergaan zo nauwkeurig mogelijk omschreven
moet worden en dat de duur van de behandeling wordt vastgelegd, Ook zal een
onafhankelijk psychiater moeten verklaren dat de patiënt in staat was
de inhoud en gevolgen van de verklaring te overzien en dat de in de verklaring
voorziene behandeling de situatie van de patiënt zodanig kan verbeteren
dat hij tot een redelijk functioneren buiten de inrichting in staat is. Niet
voorzien is in een rechterlijke machtiging alvorens de zelfgekozen behandeling
ondanks verzet van de patiënt kan worden toegepast. Dit past in het systeem
omdat de rechter bij de zelfbindingsmachtiging slechts toetst of de omstandigheden
zich voordoen en niet de inhoud en de noodzaak van de behandeling. Ook de
procedurele waarborgen van artikel 34d en 34e zijn van overeenkomstige toepassing.Onderdeel B (artikel 38a)In het voorgestelde artikel 38a worden de rechtsgevolgen van de zelfbindingsverklaring
van artikel 34p geregeld. Grondslag voor de behandeling is de in de verklaring
vastgelegde behandeling. Zoals gezegd, kan ten aanzien van een gedwongen opgenomen
patiënt, die een dergelijke verklaring heeft, ook wanneer hij zich daartegen
verzet, de in de verklaring voorziene worden toegepast, maar ook alleen deze
behandeling. Dit geldt overigens slechts zolang de patiënt binnen de inrichting
geen ernstig gevaar veroorzaakt. Het gaat immers om patiënten die op
grond van gevaar met in een bewaringstelling, of een voorlopige machtiging
zijn opgenomen. In dit opzicht is er derhalve een verschil met personen met
een zelfbindingsverklaring, bedoeld in artikel 34b, die strekt tot opneming,
verblijf en behandeling. Op deze personen is hoofdstuk III – waarin
onder meer de bepalingen betreffende de toepassing van dwangbehandeling, middelen
of maatregelen en vrijheidsbeperking zijn opgenomen – niet van toepassing.Voor personen met een zelfbindingsverklaring bedoeld in artikel 34p blijft
daarentegen de regeling voor dwangbehandeling gelden. De zinsnede: «Onverminderd
artikel 38, vijfde lid, derde volzin» aan het begin van het eerste lid,
geeft dit aan. Op de regeling van middelen of maatregelen wordt geen uitzondering
gemaakt zodat deze in voorkomende gevallen kunnen worden toegepast.Omdat de behandeling in de zelfbindingsverklaring is voorzien, wordt in
het behandelingsplan voor de periode dat de zelfbindingsverklaring de grondslag
voor de behandeling is, de in de verklaring voorziene behandeling opgenomen.
Indien de patiënt na ommekeer van de tijdsduur die in de verklaring is
vastgelegd nog op basis van een voorlopige machtiging in het ziekenhuis verblijft
zal het behandelingsplan opnieuw met de patiënt moeten worden opgesteld.
Hetgeen er overigens toe kan leiden dat de totdan op basis van de verklaring
toegepaste behandeling wordt voortgezet, indien de patiënt daarmee instemt.Onderdeel C (artikel 53, tweede lid)Aan de bescheiden voor opneming wordt de zelfbindingsmachtiging toegevoegd.Onderdeel D (artikel 56, eerste lid)De voorgestelde toevoeging regelt dat het eerste lid van dit artikel niet
geldt voor patiënten die ingevolge een zelfbindingsmachtiging zijn opgenomen.
Het behandelingsplan bij deze patiënten bestaat immers uit de behandeling,
die al is vastgelegd in de zelfbindingsverklaring.Onderdeel E (artikel 56a)In het voorgestelde artikel 56a worden de bescheiden genoemd die moeten
worden opgenomen in het patiëntendossier van een patiënt die met
een zelfbindingsmachtiging of met een zelfbindingsverklaring tot behandeling
bij een gedwongen opneming, is opgenomen.Onderdeel F (artikel 58, eerste lid)Ook de regeling met betrekking tot de opgaven die aan de inspectie en
aan de officier van justitie dienen te worden gedaan wordt aangepast aan de
voorgestelde regeling.Onderdelen G (artikel 66, eerste lid), H (artikel 69,
derde lid), I (artikel 72)Deze voorgestelde wijzigingen hebben betrekking op technische aanpassingen
in verband met de voorgestelde regeling.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-EilersDe Minister van Justitie,A. H. Kalsbeek 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28283-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl