Rijkswet ongevallenraad Defensie; Nota n.a.v. het verslag met eveneens een reactie op de nadere vragen bij brief van 17 december 1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26110, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

22-01-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26110-(R1619) nr. 6

19-01-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingALGEMEENHoofdlijnen van de voorgestelde regeling Taak en opzet van de raadRedenen specifieke Defensie-ongevallenraadOnafhankelijkheidFasen in het onderzoekARTIKELEN Artikel 2Artikel 7Artikel 10Artikelen 13 tot en met 19Artikel 21Artikel 26Artikel 36Artikel 40Artikel 41Artikel 43Artikelen 45 tot en met 52REACTIE OP DE NADERE VRAGEN 1. Ongevallenonderzoek / incidentenonderzoek2. Onafhankelijkheid3. Openbaarheid4. Onderlinge afstemming Ongevallenraad Defensie / Raad
voor de Transportveiligheid5. Regeling bij rijkswetOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26110Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 110 (R1619)Instelling van een ongevallenraad Defensie (Rijkswet ongevallenraad
Defensie)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 19 januari 1999 InleidingIn de voorliggende nota naar aanleiding van het verslag ga ik gaarne in
op een tweetal stukken die met betrekking tot het voorstel van Rijkswet ongevallenraad
Defensie zijn verschenen. In de eerste plaats is dat uiteraard het verslag
over dit ontwerp, zoals dat door de vaste commissie voor Defensie is uitgebracht.
Voorts ga ik in op de door de vaste commissie ontvangen nadere vragen die
mij bij brief van 17 december 1998 door de vaste commissie zijn voorgelegd
met het verzoek deze te betrekken bij de beantwoording van de vragen over
het ontwerp. Ten behoeve van de inzichtelijkheid en om de heldere lijn van
het verslag niet te doorkruisen, ga ik eerst op de vragen uit het verslag
in, en reageer ik vervolgens, dat wil zeggen na de artikelsgewijze beantwoording,
op de nadere vragen. ALGEMEENHet verheugt mij dat de leden van de fracties van RPF en GPV met instemming
van het voorstel van rijkswet hebben kennisgenomen. Voorts doet het mij genoegen
dat de leden van de fractie van D66 het nut en de noodzaak van de herziening
van de huidige regelgeving onderschrijven en instemmen met het feit dat er
één raad van ongevallenonderzoek op dit terrein zal komen. De
leden van de fractie van de VVD laten weten dat zij menen dat het ongevallenonderzoek
ten behoeve van Defensie een afzonderlijke wettelijke regeling verdient, los
van het civiele ongevallenonderzoek. Ook de leden van de fractie van D66 menen
tot mijn genoegen dat er goede redenen zijn voor een specifieke Defensie-ongevallenraad.De leden van de PvdA zijn daarentegen in beginsel voorstander van het
onderbrengen van het Defensie-ongevallenonderzoek bij het civiele ongevallenonderzoek.
Gaarne ga ik daarop in het vervolg van deze nota, mede naar aanleiding van
een aantal expliciete vragen terzake, nader in.De leden van de fracties van RPF en GPV constateren dat er betrekkelijk
lange tijd is verstreken tussen de eerste aankondiging van een wettelijke
regeling in het kader van de begrotingsbehandeling 1996 en de aanbieding van
het voorstel aan de Tweede Kamer. Zij vragen naar de reden van
dit tijdsverloop en of kan worden aangegeven welke problemen moesten worden
overwonnen.Om met dit laatste aspect te beginnen, er deden zich geen zodanig wezenlijke
problemen bij de voorbereiding voor dat dit als een majeure oorzaak van tijdsverloop
kan worden aangemerkt. Het tijdsverloop is puur een gevolg van de gevolgde
aanpak. Gestart is met een interne beleidsnotitie waarin de hoofdlijnen van
het voor ogen staande nieuwe systeem van ongevallenonderzoek ten behoeve van
Defensie zijn uiteengezet. Deze beleidsnotitie is vervolgens met alle intern
betrokkenen besproken en afgerond. Na fiattering door mijn ambtsvoorganger
is op basis van de beleidsnotitie een voorstel van rijkswet opgesteld. Eind
februari 1997 is dit voorstel door de rijksministerraad geaccordeerd, waarna
het medio maart aan de Raad van State van het Koninkrijk voor advies is voorgelegd.
Het advies van de Raad was gedateerd 9 september 1997. Met het uitbrengen
van het nader rapport is door mijn ambtsvoorganger bewust gewacht totdat de
behandeling van het inmiddels bij het parlement aanhangige voorstel van Wet
Transportongevallenraad (leidend tot de Wet van 1 juli 1998, houdende
vaststelling van de Wet Raad voor de Transportveiligheid) was afgerond. Reden
hiervoor was een puur praktische, namelijk de mogelijkheid van afstemming:
zowel dat voorstel van wet als het onderhavige voorstel van rijkswet betreffen
ongevallenonderzoek. Afstemming van het voorstel van rijkswet op de Wet Raad
voor de Transportveiligheid heeft ook daadwerkelijk plaatsgevonden, uiteraard
daar waar de naam Raad voor de Transportveiligheid voorkwam (in het voorstel
van rijkswet en in de memorie van toelichting), maar ook o.a. voor wat betreft
de definitie van het begrip «schip», de kennisgeving aan de minister
inzake heropening van het onderzoek, en de inhoud van het eindrapport voor
zover het gaat om verklaringen van personen.Zo spoedig mogelijk na aanvaarding van het voorstel Wet Raad voor de Transportveiligheid
door de Eerste Kamer op 29 juni 1998 is het nader rapport over de voorgenomen
rijkswet ongevallenraad Defensie uitgebracht, waarna dit voorstel op 27 juli
1998 aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, aan de Staten van de Nederlandse
Antillen en aan de Staten van Aruba kon worden aangeboden. Hoofdlijnen van de voorgestelde regeling Taak en opzet van de raadDe leden van de fractie van D66 merken op dat het doen van veiligheidsaanbevelingen
door de raad aan de Minister van Defensie slechts een aan het concrete ongeval
gerelateerde bevoegdheid is. Zij stellen de vraag waarom op het punt van de
veiligheidsaanbevelingen voor deze terughoudendheid is gekozen.De hoofdtaak van de raad bestaat uit het onderzoeken van ongevallen en
incidenten met defensiematerieel en defensiepersoneel. Het doen van aanbevelingen
aan de Minister van Defensie is een afgeleide taak, die, zoals de leden van
de fractie van D66 terecht opmerkten, slechts kan worden uitgeoefend naar
aanleiding van verricht onderzoek. Deze taakomschrijving houdt verband met
het feit dat de raad geen adviesorgaan is in de zin van artikel 79 van de
Grondwet. Algemene advisering aan de Minister van Defensie die gericht is
op het door de minister te voeren beleid is voorbehouden aan de daartoe aangestelde
beleidsambtenaren en aan de Adviesraad Internationale Vraagstukken.De leden van de fractie van D66 constateren voorts dat de raad niet tot
taak heeft om de schuldvraag te beantwoorden. Zij verbinden hieraan de vraag
of de regering verwacht dat dit zijn doorwerking zal hebben in de opstelling
van getuigen en deskundigen die de raad wil horen tijdens zijn onderzoek. Inderdaad zal de raad niet tot taak hebben het beantwoorden van de schuldvraag.
Daarmee wordt aangesloten bij het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart
(Stb. 1947, H 165). Gedachte hierachter is dat het cruciaal is dat de oorzaak
van het ongeval of incident aan het licht komt. Immers, alleen dan kunnen
de resultaten van het onderzoek van nut zijn voor de toekomst. Voor het achterhalen
van de ware toedracht is het essentieel dat de «schuldige» en
getuigen vrijuit kunnen spreken. Zeker wanneer het aanwijzen van de schuldige
doel van het onderzoek zou zijn, zal dit een remmende, zo niet verlammende,
werking kunnen hebben op de bereidheid van de «schuldige» of van
eventuele getuigen om de ware toedracht te onthullen. Dit spreekt met name
indien het een ongeval of incident betreft waarbij een vliegtuig is betrokken
met slechts één persoon aan boord. Ik verwijs naar artikel 40,
aan welk artikel dit beginsel ten grondslag ligt.De gedachte achter het horen van deskundigen is uiteraard het ontvangen
van de mening van een objectieve derde, van wie wordt verwacht dat zijn kennis
van het betrokken onderwerp of de betrokken omstandigheden, kan bijdragen
aan het verkrijgen van inzicht in de situatie rond het (bijna-) ongeval.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen met betrekking tot de kamer
die zich zal bezig houden met de overige ongevallen welke deskundigen in deze
kamer zitting zullen nemen. Betreft het hier specifieke verkeersdeskundigen,
of munitiedeskundigen, zo vragen deze leden. Voorts vragen zij in hoeverre
ongelukken met transporten via ondergrondse transportleidingen onder deze
derde kamer zullen vallen, en welke deskundigen zich met die ongelukken zullen
bezig houden. Tenslotte informeren deze leden of de mogelijkheid bestaat om
ad hoc deskundigen in de raad te benoemen omdat zij beschikken over specifieke
kennis, dan wel of in dergelijk geval een beroep wordt gedaan op externe advisering.Tot het taakveld van de kamer die zich zal bezig houden met de «andere
ongevallen en andere incidenten» behoort een diversiteit aan ongevallen
en incidenten. Hierbij moet in ieder geval worden gedacht aan voorvallen op
het gebied van het wegverkeer, wapens en munitie, en het milieu. Ook ongevallen
en incidenten met betrekking tot transport via militaire pijpleidingen vallen
onder de competentie van deze kamer. Gelet op deze diversiteit is het de bedoeling
in de derde kamer personen te benoemen die werkzaam zijn geweest binnen de
verschillende onderdelen van de Defensie-organisatie, zodat in ieder geval
deskundigheid op het terrein waarop het voorval zich voordoet, voorhanden
is. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om ad hoc deskundigen in te schakelen.
Dit geschiedt evenwel niet door benoeming als lid van de raad, doch in de
vorm van bijstand tijdens het onderzoek door de raad. Zo zal de raad zich
bij het betreden van plaatsen kunnen doen vergezellen door personen die daartoe
door de raad worden aangewezen (artikel 15, derde lid), bijvoorbeeld een deskundige
op het gebied van gevaarlijke stoffen. Voorts kan de voorzitter van de raad
deskundigen oproepen om te worden gehoord (artikel 31). Het kan hierbij zowel
gaan om deskundigen vanuit de Defensie-organisatie als om externe deskundigen.Onder verwijzing naar de Raad voor de Transportveiligheid, die een viertal
kamers kent voor de onderscheiden takken van transport, vragen de leden van
de fracties van RPF en GPV om een nadere onderbouwing van de afwijzing van
het voorstel van de Raad van State om een aparte kamer in te stellen voor
voertuigongevallen.Aan de keuze van een viertal kamers voor de Raad voor de Transportveiligheid
ligt ten grondslag dat deze raad ziet op ongevallen in de transportsector,
waarvoor reeds afzonderlijke raden bestonden (met uitzondering van de sector
wegvervoer; voor deze sector is een kamer ingesteld bij gelegenheid
van het instellen van de overkoepelende raad). Waar er een viertal vormen
van transport is te onderscheiden, te weten lucht-, water-, spoor- en wegvervoer,
ligt het ook in de rede per tak van vervoer een kamer in te stellen. Bij Defensie
ligt dit anders. De invalshoek voor Defensie is immers niet beperkt tot de
transportsector, doch betreft de gehele Defensie-organisatie, hetgeen aanmerkelijk
ruimer is dan transport. Voor wat betreft het onderzoek van scheepvaartongevallen
en luchtvaartongevallen, bestonden er bij Defensie reeds instanties die met
het onderzoek worden belast. Dit verklaart de keuze voor het instellen van
een scheepvaartkamer en een luchtvaartkamer. Een kamer voor spoorwegongevallen
ligt voor Defensie bepaald niet in de rede, terwijl ook het wegvervoer niet
een afzonderlijke kamer rechtvaardigt. Bij Defensie is er immers niet sprake
van een vervoer over de weg in een mate die vergelijkbaar is met het vervoer
over de weg door de civiele transportwereld. Anderzijds heeft Defensie wel
behoefte aan een mogelijkheid tot onderzoek van ongevallen buiten de transportsector.
Te denken valt daarbij aan ongevallen met wapens en munitie, en bedrijfsongevallen
tijdens militaire oefeningen. Gelet hierop is ervoor gekozen de derde kamer
te belasten met die onderzoeksterreinen die niet onder luchtvaart en scheepvaart
vallen. Het instellen van meer dan drie kamers komt voor als een te zware
constructie die niet door de omstandigheden wordt gerechtvaardigd.De Raad van State heeft gesuggereerd om één van de kamers
van de ongevallenraad speciaal te belasten met voertuigongevallen en de zogenaamde
overige gevallen toe te delen aan die kamer die in het bijzonder werkzaam
is op het terrein van het krijgsmachtdeel waar het ongeval heeft plaatsgevonden.
Die suggestie is niet overgenomen omdat – zoals in het nader rapport
is uiteengezet – het verdelen van de overige ongevallen over een drietal
kamers leidt tot een versnippering van expertise op het betrokken gebied.
Daarbij laten de bedrijfsongevallen zich niet toedelen aan een specifiek krijgsmachtdeel
aangezien zij zich binnen alle vier de krijgsmachtdelen kunnen voordoen. Gedacht
kan wederom worden aan ongevallen met munitie en aan milieu-ongevallen bij
transport per pijpleiding.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen welke argumenten ertegen
pleiten om de drie kamers een aparte voorzitter te geven, zoals bij de Raad
voor de Transportveiligheid het geval is. Voorts vragen deze leden of het
niet in zijn algemeenheid de voorkeur verdient de structuur van de verschillende
ongevallen- dan wel veiligheidsraden meer op elkaar af te stemmen.In zijn algemeenheid is het goed dat indien instanties op een vergelijkbaar
terrein werkzaamheden verrichten, de structuur van deze instanties niet nodeloos
verschillend wordt opgezet. Voor de voorgenomen ongevallenraad Defensie is
dan ook voor wat betreft de opzet met kamers naar het voorbeeld van de Raad
voor de Transportveiligheid gekeken. Echter, een analoge opzet mag niet een
doel op zich worden. Verschillen qua reikwijdte en invalshoek van het onderzoek
brengen mee dat de organisatiestructuur voor de ene raad niet één
op één toepasbaar is op een andere raad. Hiervoor is uiteengezet
dat voor het Defensieterrein volstaan kan worden met drie kamers en dat een
andere verdeling van werkzaamheden over de kamers aangewezen is.De Raad voor de Transportveiligheid kent de constructie van een raad,
met eigen voorzitter, waaronder vier kamers ressorteren, ieder met een eigen
voorzitter. Zoals reeds eerder is aangegeven, is deze constructie mede ingegeven
door het verleden van deze raad. Voor Defensie bestaat niet de behoefte aan
een dergelijke overkoepelende raad en eigen voorzitters voor elk der kamers.
In de Defensiesituatie kan naar mijn mening zeer wel worden volstaan met de
aanzienlijk lichtere constructie van één centrale voorzitter
die met de deskundige leden van de kamer die voor het betrokken
terrein is ingesteld, een concreet ongeval of incident onderzoekt. Een zwaardere
constructie zal in de Defensiesituatie naar verwachting slechts leiden tot
inefficiëntie en tot nodeloze kostenverhoging.Ten slotte vragen de leden van de fracties van RPF en GPV aandacht voor
de afstemming qua terminologie. Zij wijzen erop dat tijdens de parlementaire
behandeling de naam Transportongevallenraad is gewijzigd in Raad voor de Transportveiligheid
en verbinden daaraan de vraag waarom voor de onderhavige raad niet is gekozen
voor bijvoorbeeld de term Raad voor de Transportveiligheid Defensie.Ik wil voorop stellen dat de naam van de voorgenomen raad voor mij zeker
niet heilig is en dat een andere naam denkbaar is. Het element «transport»
zou ik evenwel in de naam niet willen bezigen, omdat zoals reeds eerder opgemerkt
is, de reikwijdte van het voorstel van rijkswet aanzienlijk ruimer is dan
alleen transport. Het element «veiligheid» in relatie tot «Defensie»
kan al gauw de ongewenste associatie geven dat het zou gaan om externe veiligheid
(de veiligheid van de staat). Ik sta open voor suggesties die rekening houden
met deze aspecten. Redenen specifieke Defensie-ongevallenraadNaar de mening van de leden van de fractie van de PvdA is niet overtuigend
aangetoond dat de aangedragen redenen voor een specifieke Defensie-ongevallenraad
opwegen tegen het onderbrengen van het ongevallenonderzoek bij de Raad voor
de Transportveiligheid. Gaarne maak ik van de gelegenheid gebruik om te trachten –
mede aan de hand van de door de leden van de fractie van de PvdA geformuleerde
vragen – deze leden alsnog tot deze overtuiging te brengen.In de eerste plaats vragen deze leden of de voor het Defensie-ongevallenonderzoek
vereiste specifieke deskundigheid niet evengoed zou kunnen worden ondergebracht
bij een kamer van de Raad voor de Transportveiligheid, en vragen zij waarom
deze specifieke deskundigheid niet ten dienste kan worden gesteld van die
Raad. Voor deze leden staat overigens buiten kijf dat voor het Defensie-ongevallenonderzoek
specifieke deskundigheid noodzakelijk is.In beginsel wil ik stellen dat het niet onmogelijk is om de specifieke
Defensie-deskundigheid onder te brengen bij een kamer van de Raad voor de
Transportveiligheid. Het is evenwel de vraag of zulks wenselijk is. Afgezien
van de juridische argumenten, kan de vraag worden opgeworpen of het onderbrengen
bij de Raad voor de Transportveiligheid van specifieke deskundigheid een meerwaarde
heeft ten opzichte van onderbrenging bij een specifieke Defensie-ongevallenraad.
Naar mijn mening is er geen sprake van enige meerwaarde. Immers, de kennis
die de leden van de fractie van de PvdA samenvatten onder specifieke deskundigheid
in verband met specifieke militaire schepen en luchtvaartuigen – doch
die ik ruimer zie omdat daaronder niet alleen kennis omtrent nationale en
internationale militaire voorschriften en procedures en kennis omtrent de
uitrusting van specifieke militaire luchtvaartuigen en schepen vallen, maar
ook kennis omtrent specifieke militaire voertuigen alsmede kennis op het gebied
van miltaire oefeningen (waaronder het gebruik van bijvoorbeeld wapens) –
heeft geen toegevoegde waarde voor een civiele ongevallenraad. De betrokken
aspecten spelen bij civiele transportongevallen immers geen rol. Met andere
woorden, bij onderbrenging van het militaire ongevallenonderzoek bij de civiele
Raad voor de Transportveiligheid, blijft het Defensie-ongevallenonderzoek
toch de vreemde eend in de bijt.Uiteraard is het mogelijk de meer algemene deskundigheid van Defensiepersoneel
ten dienste te stellen van de Raad voor de Transportveiligheid indien
die raad terzake om bijstand verzoekt. Dit personeel zal desgewenst de civiele
vooronderzoeker kunnen assisteren bij het proces van verzamelen van feiten
en gegevens en het analyseren daarvan.Met het oog op de geclassificeerde Defensiebelangen die een rol kunnen
spelen in het onderzoek, vragen de leden van de fractie van de PvdA of het
mogelijk is binnen de kaders van de Raad voor de Transportveiligheid de nodige
geheimhouding te creëren, en of dit is onderzocht.Het scheppen van een mogelijkheid tot geheimhouding is niet onderzocht.
Een dergelijke aan de Raad voor de Transportveiligheid op te leggen plicht
verdraagt zich naar mijn mening ook niet met het karakter van deze Raad. Zoals
de leden van de fractie van de PvdA bekend is, heeft de Raad voor de Transportveiligheid
de vorm van een zelfstandig bestuursorgaan gekregen. Er is derhalve geen sprake
van een hiërarchisch ondergeschiktheid aan enige minister. Dit betekent
dat bij een eventueel verschil van opvatting omtrent het geclassificeerde
karakter van defensiebelangen, de Minister van Defensie (of enige andere minister)
niet de bevoegdheid heeft om in te grijpen teneinde geheimhouding te waarborgen.
En zoals gezegd, het creëren van een dergelijke mogelijkheid staat haaks
op de gekozen rechtsvorm van de Raad voor de Transportveiligheid. Voor de
goede orde vestig ik de aandacht erop dat bij onderbrengen van het Defensie-ongevallenonderzoek
bij genoemde raad het ontbreken van ministeriële verantwoordelijkheid
voorts tot gevolg heeft dat het parlement naderhand geen mogelijkheden heeft
om invloed uit te oefenen. Waar het onderzoeksgebied van de raad de overheidstaak
Defensie betreft en niet de particuliere transportwereld, komt naar mijn mening
het opdragen van het Defensie-ongevallenonderzoek aan een zelfstandig bestuursorgaan
op gespannen voet te staan met het primaat van de politiek.De leden van de fractie van de PvdA onderschrijven dat de resultaten van
het onderzoek van belang kunnen zijn voor zowel de bedrijfsvoering als de
beleidsontwikkeling van defensie. Dit kan voor deze leden evenwel geen reden
zijn om het onderzoek per sé in eigen beheer te doen. Deze leden stellen
dat als het onderzoek maar met voldoende nauwkeurigheid en deskundigheid wordt
uitgevoerd, het Ministerie van Defensie altijd de vruchten kan plukken van
het uitgevoerde onderzoek. Deze leden vragen of de regering bereid is deze
mogelijkheid te onderzoeken.Onderzoek op dit punt lijkt mij niet noodzakelijk. Uiteraard kan het Ministerie
van Defensie de vruchten plukken van ieder onderzoek op welk terrein dan ook
dat in de samenleving wordt uitgevoerd en dat raakvlakken heeft met Defensie.
Overigens wil ik de stelling van de hier aan het woord zijnde leden dat Defensie
het onderzoek per sé in eigen beheer wil doen, niet onderschrijven.
Waar het om gaat is dat er praktische en juridische redenen zijn die ertoe
nopen te kiezen voor een afzonderlijke Defensie-ongevallenraad, die overigens
door de in dit voorstel van rijkswet neergelegde waarborgen ten opzichte van
de Defensieorganisatie een onafhankelijke positie kan innemen. Een aantal
van die redenen is hiervoor reeds ter sprake gekomen. Gaarne zet ik –
na beantwoording van de specifieke vragen van de leden van de fractie van
de PvdA met betrekking tot dit aspect – bij wijze van samenvatting het
geheel aan argumenten voor de keuze van een aparte ongevallenraad hieronder
nog eens op een rij.De leden van de fractie van de PvdA onderschrijven dat er zich bij Defensie
ongevallen kunnen voordoen die geen enkele relatie hebben met transport. In
verband hiermee stellen deze leden de vraag waarom niet is overwogen alleen
voor die gevallen een apart orgaan in het leven te roepen. Het creëren van een aparte ongevallenraad voor alleen de niet-transportgerelateerde
ongevallen zou leiden tot onduidelijkheid omtrent de competentie van onderzoeksraden.
Zeker voor Defensie geldt dat niet ieder gebruik van vaartuigen, voertuigen
of luchtvaartuigen onder de noemer «transport» is te brengen.
Immers, bij militaire oefeningen staat het transportelement, als dat al aanwezig
is, zeker niet altijd voorop. Ik denk bijvoorbeeld aan een verkenningsvlucht
met een militair luchtvaartuig, of de bewegingen van tanks tijdens een oefening.
In die gevallen kan bezwaarlijk van transport worden gesproken. Het verdient
naar mijn stellige overtuiging de sterke voorkeur om het ongevallenonderzoek
dat betrekking heeft op Defensie, in één hand te houden en niet
te versnipperen over verschillende raden.In de hoop daarmee ook de leden van de fractie van de PvdA te kunnen overtuigen,
zet ik gaarne alle argumenten die pleiten voor een afzonderlijke Defensie-ongevallenraad
als voorgesteld in dit voorstel van rijkswet, nog eens op een rij.De argumenten voor een afzonderlijke Defensie-ongevallenraad zijn:a. De positie van de Minister van Defensie is een andere dan die van de
Minister van Verkeer en Waterstaat ten opzichte van de Raad voor de Transportveiligheid.
De Minister van Defensie is in die zin rechtstreeks bij het ongevallenonderzoek
betrokken dat het zijn personeel en zijn materieel betreft. Om die reden wordt
dan ook rapport over een ongeval uitgebracht aan de Minister van Defensie.
De resultaten van het ongevallenonderzoek kunnen van direct belang zijn voor
de beleidsontwikkeling bij het Ministerie van Defensie (zie ook de punten
c, d en e). De Minister van Verkeer en Waterstaat heeft niet een dergelijke
rechtstreekse relatie met het ongevallenonderzoek door de Raad voor de Transportveiligheid
in de private transportsector.b. De motie Van Vlijmen (mede aanleiding voor de instelling van de Raad
voor de Transportveiligheid) heeft geen betrekking op het militair onderzoek.
Voorts ziet de motie primair op de transportsector (met inbegrip van pijpleidingen).
Defensie behoort niet tot de transportsector en zal in die zin een vreemde
eend in de bijt zijn.c. Voor militaire schepen en luchtvaartuigen gelden specifieke militaire
voorschriften, waaronder internationale (NATO) voorschriften. d. Militaire schepen en luchtvaartuigen wijken met het oog op hun operationele
taakuitvoering qua uitrusting en inrichting af van civiele schepen en luchtvaartuigen.e. Bij militaire ongevallen kunnen er geclassificeerde defensiebelangen
(zoals gegevens omtrent de uitrusting en inrichting van materieel en gegevens
omtrent oefeningen) een rol spelen.f. Met het oog op hun specifieke deskundigheid ten aanzien van de bij
het (bijna-)ongeval betrokken militaire schepen of luchtvaartuigen recruteert
Defensie zijn vooronderzoekers primair uit eigen gelederen. Dit verdraagt
zich niet met een uitwisseling van (in de transportsector schaarse) vooronderzoekers.g. Het ongevallenonderzoek bij Defensie wordt, in het bijzonder met het
oog op de permanente aanwezigheid van de krijgsmacht in het caraïbisch
gebied alsmede ten behoeve van de kustwacht voor de Nederlandse Antillen en
Aruba, vormgegeven bij rijkswet. De Raad voor de Transportveiligheid is daarentegen
bij gewone wet ingesteld.Tenslotte wil ik gaarne de aandacht vestigen op een aantal nadelen dat
in mijn ogen is verbonden aan het onderbrengen van het defensie-ongevallenonderzoek
bij de Raad voor de Transportveiligheid. Deze nadelen zijn:a. Know-how met betrekking tot defensie-materieel is niet voor handen
in de civiele maatschappij.b. De Raad voor de Transportveiligheid, zijnde een zelfstandig bestuursorgaan, dat niet hiërarchisch ondergeschikt is aan een minister,
zal zich moeten buigen over geclassificeerde defensie-aangelegenheden. Dit
zou betekenen dat de Minister van Defensie (of enige andere minister) niet
de bevoegdheid heeft om in te grijpen wanneer naar het oordeel van deze minister
geclassificeerde defensiezaken in het geding zijn. Het ontbreken van ministeriële
verantwoordelijkheid heeft voorts tot gevolg dat het parlement geen mogelijkheden
heeft om invloed uit te oefenen. Waar het onderzoeksgebied van de raad de
overheidstaak Defensie zou gaan betreffen en niet de particuliere transportwereld,
is het opdragen van het Defensie-ongevallenonderzoek aan een zelfstandig bestuursorgaan
niet te rijmen met het politieke primaat.c. De Wet Raad voor de Transportveiligheid heeft een te beperkte reikwijdte
voor het Defensie voor ogen staande onderzoek dat zich ook zal uitstrekken
tot niet transportgerelateerde onderwerpen, zoals ongevallen bij militaire
oefeningen (bijv. schietongeval).d. De reikwijdte van de voorgestelde rijkswet strekt zich ook uit tot
onderzoek binnen het Koninkrijk van ongevallen en incidenten waarbij een buitenlandse
krijgsmacht is betrokken. In de ons omringende landen is veelal sprake van
gescheiden militair en civiel onderzoek. Het onderbrengen van het militair
onderzoek bij het civiele onderzoek zal in die landen bevreemding wekken en
mogelijk op weerstand stuiten voor wat betreft een samenwerking met deze civiele
ongevallenraad.e. De Wet Raad voor de Transportveiligheid is geen rijkswet. Dit betekent
dat de in het Caraïbisch gebied aanwezige krijgsmacht alsmede de kustwacht
voor de Nederlandse Antillen en Aruba niet onder de reikwijdte van deze ongevallenwet
vallen. OnafhankelijkheidDe leden van de fractie van de VVD merken terecht op dat de onafhankelijke
positie van de plaatsvervangend voorzitter van de ongevallenraad in de memorie
van toelichting onderbelicht is gebleven. Uiteraard is de tekst van de rijkswet
doorslaggevend, doch dit neemt niet weg dat in de toelichting op dit artikel
ook de plaatsvervangend voorzitter vermeld had moeten worden. Nu de memorie
van toelichting op dit punt niet meer voor wijziging vatbaar is, maak ik gaarne
van de gelegenheid gebruik om in deze nota naar aanleiding van het verslag
meer recht te doen aan de onafhankelijkheid van de plaatsvervangend voorzitter. Fasen in het onderzoekDe leden van de fractie van D66 willen graag vernemen hoe de procedure
rond de rekrutering van materiedeskundige vooronderzoekers uit de defensiegelederen
er uit zal zien.De procedure voor benoeming van een vooronderzoeker uit de Defensiegelederen
zal als volgt verlopen. Ingevolge artikel 21 benoemt de minister een vooronderzoeker.
Daartoe zal vanuit het betrokken krijgsmachtdeel een persoon worden voorgedragen.
Bij deze voordracht zal uiteraard rekening worden gehouden met deskundigheid
en feitelijke beschikbaarheid van betrokkene.De leden van de fractie van D66 vragen of de raad in het geval dat eigener
beweging een onderzoek wordt gestart, gebruik kan maken van een uit de defensie-organisatie
afkomstige materie-deskundige, en of de raad daartoe zelfs verplicht is.Het verloop van het onderzoek in het geval de raad uit eigen beweging
een onderzoek start, is identiek aan het verloop indien de minister de raad
tot een onderzoek verzoekt. Het onderzoek begint zoals gebruikelijk met een
vooronderzoek (artikel 20). Door de minister wordt een vooronderzoeker benoemd,
hetgeen in deze situatie geschiedt op verzoek van de raad (artikel
21, tweede lid). Dit artikel legt de minister een plicht tot benoeming op,
op de naleving waarvan het parlement controle kan uitoefenen door de minister
zonodig ter verantwoording te roepen. In het voorstel zoals ingediend is niet
voorzien in de mogelijkheid om een vooronderzoeker van buiten aan te trekken.
In zoverre kan derhalve worden gesproken van een plicht voor de raad om gebruik
te maken van een vooronderzoeker uit het Ministerie van Defensie. Hiertegen
staat naar mijn mening geen bezwaar. Zoals gezegd is de minister verplicht
een vooronderzoeker te benoemen. Deze vooronderzoeker beschikt over een aantal
onderzoeksbevoegdheden en is voor zijn werkzaamheden verantwoording schuldig
aan de raad (artikel 22, tweede en derde lid). Taak van de vooronderzoeker
is het verzamelen van de feiten (artikel 22, eerste lid). Het vellen van een
oordeel is de exclusieve bevoegdheid van de raad.Niettemin heb ik mij naar aanleiding van deze vragen van de fractie van
D66 en vragen van de leden van de fractie van GroenLinks met betrekking tot
artikel 21, beraden over de vraag of het mogelijk zou moeten zijn om in voorkomend
geval een vooronderzoeker van buiten de Defensieorganisatie te benoemen. Ik
ben tot de conclusie gekomen dat er niets op tegen is om in die mogelijkheid
te voorzien. In de eerder genoemde nota van wijziging wordt in wijziging van
artikel 21 met dat oogmerk voorzien. ARTIKELEN Artikel 2De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom niet is gekozen voor
een (aanvullend) civiel onderzoek als er sprake is van een dodelijk ongeval,
zoals in sommige landen gebruikelijk is.In de eerste plaats merk ik op dat in gevallen als hier bedoeld vrijwel
zeker ook een strafrechtelijk onderzoek zal worden ingesteld.De redenen waarom niet wordt voorzien in een (aanvullend) onderzoek door
een civiele onderzoeksraad in geval van een dodelijk ongeval, zijn de volgende.
In de eerste plaats zijn de redenen om te kiezen voor een specifieke ongevallenraad
Defensie onverkort van kracht indien zich bij het ongeval dodelijk letsel
voordoet. Om een enkel voorbeeld te noemen: ook (of misschien wel juist) bij
een dergelijk ongeval speelt de verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie
voor «zijn personeel», en ook bij deze ongevallen is kennis omtrent
militair materieel en militaire procedures een onmisbaar element bij een onderzoek
naar de toedracht van het ongeval. Voorts leidt (aanvullend) civiel onderzoek
tot versnippering van know how in geval van plaatsvervangend civiel onderzoek,
en tot doublures in geval van aanvullend onderzoek. Bovendien meen ik dat
de voorgenomen ongevallenraad Defensie ook in staat zal zijn een ongeval met
dodelijke afloop op verantwoorde wijze te onderzoeken. Samenvattend meen ik
dat er geen aanleiding bestaat om bij ongevallen met dodelijke afloop, naast
strafrechtelijk onderzoek, ook (aanvullend) civiel onderzoek mogelijk te maken. Artikel 7De leden van de fractie van D66 vragen wat de reden is dat ten minste
de rang van kapitein-luitenant ter zee dan wel luitenant-kolonel moet zijn
bekleed om als (plaatsvervangend) lid van de ongevallenraad benoembaar te
zijn.Met bedoelde eis wordt beoogd zeker te stellen dat betrokkene beschikt
over een voldoende mate van deskundigheid, zowel voor wat betreft het specifieke
terrein waarvoor betrokkene wordt benoemd, als voor wat betreft algemene kennis
omtrent de Defensieorganisatie. Hiertoe is vereist dat betrokkene
over de nodige ervaring beschikt, die wordt opgedaan door in de loop der tijd
verschillende functies, waarin onder meer aan het analytisch vermogen van
betrokkene wordt geappelleerd, binnen de krijgsmacht te vervullen.De leden van de fractie van Groen Links menen dat begrijpelijk is dat
in de ongevallenraad materiedeskundigheid aanwezig moet zijn door mensen uit
de desbetreffende defensieonderdelen te benoemen. Zij vragen evenwel of het
nodig is aan alle leden en plaatsvervangende leden de eis te stellen dat zij
uit de krijgsmacht afkomstig zijn, en of andere deskundigen (bijvoorbeeld
afkomstig uit de industrie, de luchtvaart, de zeevaart en dergelijke) niet
net zo nuttig zijn. Aanvullend vragen deze leden of niet het gevaar bestaat
dat door naast juristen louter deskundigen uit het defensieapparaat in de
raad op te nemen, een zekere bedrijfsblindheid of ongewenste loyaliteit jegens
ex-collega's optreedt die afbreuk doet aan de onafhankelijheid van de raad.Materiedeskundigheid op de diverse gebieden die Defensie bestrijkt, is
mijns inziens zonder meer noodzakelijk om een ongeval of incident verantwoord
te kunnen onderzoeken. Het gaat daarbij om een aantal gebieden waarvoor de
deskundigheid in de civiele maatschappij niet zonder meer voorhanden is. Ik
denk dan aan deskundigheid op het gebied van onderzeeboten, luchtvaartuigen
zoals de F16, de gevechtshelikopters, en de binnenkort in gebruik te nemen
onbemande luchtvaartuigen voor waarnemingsdoeleinden, mijnen, wapens en munitie,
tanks en dergelijke. Kennis omtrent deze zaken ligt in de civiele maatschappij
nu eenmaal niet voor het oprapen. En is deze kennis al voorhanden, dan ontberen
deze deskundigheid weer de kennis omtrent de Defensieorganisatie als zodanig.
Deskundigen die werkzaam zijn geweest binnen de Defensieorganisatie, verenigen
beide kwaliteiten in één persoon. Door zowel de leden als de
plaatsvervangende leden van de voorgenomen ongevallenraad uit de Defensieorganisatie
afkomstig te laten zijn, kan worden voorzien in een zo breed mogelijk scala
aan deskundigheid, en kan daarmee een zeer breed scala aan potentiële
ongevallen met passende deskundigheid tegemoet worden getreden. De raad is
daarmee breed inzetbaar. Mocht er daarnaast behoefte bestaan aan deskundigheid
«van buiten», dan kan de raad ad hoc deskundigen van buiten de
Defensieorganisatie inschakelen om de raad bij zijn onderzoek bij te staan.Bedrijfblindheid en ongewenste loyaliteit zijn risico's die overal op
de loer liggen. Ook de deskundige van buiten kan op «zijn» specialisme
een zekere bedrijfsblindheid vertonen, naast de mogelijkheid van een ongewenste
belangenverstrengeling met delen van de Defensieorganisatie. Dat is nooit
geheel uit te sluiten. Voor wat betreft deze aspecten meen ik dat de eis dat
het om oud-officieren van de krijgsmacht gaat, voldoende waarborgt dat betrokkene
een afstandelijke houding ten opzichte van de Defensieorganisatie en de daar
werkzame personen kan innemen. Los daarvan is er uiteraard de persoon van
de volstrekt van de Defensieorganisatie onafhankelijke voorzitter of plaatsvervangend
voorzitter van de ongevallenraad, die het bij uitstek tot zijn taak mag rekenen
om de raad een onafhankelijk onderzoek uit te doen voeren. Daarnaast ben ik
van mening dat indien er wegen zijn om aan het door de leden van de fractie
van GroenLinks gesignaleerde aspect tegemoet te komen, dit niet moet worden
nagelaten. In de tegelijk met deze nota uitgebrachte nota van wijziging wordt
dan ook in de artikelen 8 en 25 erin voorzien dat een lid van de raad dan
wel de vooronderzoeker de gelegenheid krijgt zich te onthouden van een onderzoek
indien er een zodanige mate van persoonlijke betrokkenheid is dat dit aan
een objectieve behandeling van het onderzoek in de weg staat. Ik denk daarbij
bijvoorbeeld aan het geval dat het onderzoek een zeer goede (ex-)collega betreft. Artikel 10De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom niet de ruimte wordt
gelaten deskundige secretarissen van buiten het defensieapparaat aan te trekken.
Volgens deze leden zal door deskundigheidseisen duidelijk te omschrijven,
in de praktijk blijken dat secretarissen veelal uit het defensieapparaat komen.
Zij vragen of het geen overregulering is deze verwachte uitkomst al bij de
wet te verplichten. De secretarissen zullen een drijvende rol spelen bij de voortgang van
het onderzoek en bij het opstellen van het eindrapport. Voor deze werkzaamheden
is bekendheid met het defensieapparaat en meer in het bijzonder van het terrein
waarop de betrokken kamer van de raad werkzaam zal zijn, onontbeerlijk. Om
die reden wordt dit door de eis van het zijn van (oud) officier reeds met
zoveel woorden in het voorstel van rijkswet vastgelegd. Het niet wettelijk
vastleggen van deze eis zou het ongewenste gevolg hebben dat ook andere personen
dan (oud) officieren van de krijgsmacht zouden menen in aanmerking te kunnen
komen voor deze functie, terwijl zulks materieel-inhoudelijk niet gewenst
wordt. Door de thans voorgestelde formulering is van meet af aan duidelijk
wat wordt beoogd.De hier aan het woord zijnde leden vragen voorts of (oud) officieren van
de Koninklijke marechaussee ook in aanmerking kunnen komen voor de functie
van secretaris.Ik ben de leden van de fractie van GroenLinks erkentelijk voor dit door
hen gesignaleerde punt. Bij het opstellen van het voorstel van rijkswet zijn
de gedachten in eerste instantie uitgegaan naar ongevallen en incidenten tijdens
militaire oefeningen en is in het verlengde daarvan voor de secretaris van
de kamer voor de andere ongevallen dan luchtvaart- en scheepvaartongevallen
gedacht aan een (oud) officier van de landmacht. Niet valt in te zien waarom
oud-officieren van de Koninklijke marechaussee niet in aanmerking zouden kunnen
komen voor deze functie van secretaris. In de tegelijk met deze nota naar
aanleiding van het verslag uitgebrachte nota van wijziging wordt in deze leemte
voorzien. Voor in actieve dienst zijnde officieren van de Koninklijke marechaussee
ligt dit evenwel anders. De reden hiervoor is dat deze officieren opsporingsambtenaar
zijn, waardoor ten onrechte de indruk gewekt zou kunnen worden dat het ongevallenonderzoek
toch mede tot doel heeft de schuldige van een ongeval te achterhalen. Artikelen 13 tot en met 19De leden van de fractie van de VVD vragen of de onderzoeksbevoegdheden
van de ongevallenraad in alle gevallen wel afdoende zullen blijken. In dat
verband vragen deze leden waarom niet ervoor wordt gekozen de raad de bevoegdheid
van inbeslagneming te geven, dan wel waarom de raad zich in dat geval niet
zou kunnen bedienen van de Koninklijke marechaussee als sterke arm. Voorts
stellen deze leden de vraag of de regering het niet van belang acht dat ook
wordt voorzien in een regeling om woningen óók zonder toestemming
van de bewoner te kunnen betreden.Bij de door de leden van de fractie van de VVD genoemde bevoegdheden tot
inbeslagneming (al dan niet met behulp van de sterke arm) en het betreden
van woningen zonder toestemming van de bewoner, gaat het om zeer ingrijpende
bevoegdheden. Vanwege dit ingrijpende karakter zijn deze bevoegdheden in ons
rechtssysteem in beginsel voorbehouden aan functionarissen die zijn belast
met het opsporen van strafbare feiten. Zoals bekend, is het ongevallenonderzoek
geen strafrechtelijk onderzoek. De raad en de vooronderzoeker hebben geen
opsporingsbevoegdheid en beschikken dientengevolge niet over bevoegdheden
als hier bedoeld. Deze situatie is niet anders dan bij de Raad voor de Transportveiligheid. Uiteraard is het achterhalen van de toedracht van een ongeval of incident
van groot belang, doch het toekennen van bedoelde zeer ingrijpende bevoegdheden
die in het algemeen zijn beperkt tot de strafrechtelijke sfeer, acht ik te
rigoureus. Overigens merk ik op dat in de praktijk van de afgelopen twintig
jaar van de Nederlandsche Marineraad geen behoefte heeft bestaan aan vergaande
bevoegdheden als hier bedoeld. Artikel 21De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het niet denkbaar is
dat in bepaalde gevallen het wenselijk is juist een vooronderzoeker te benoemen
die niet uit de krijgsmacht komt. Voorts vragen zij of deze vooronderzoeker
niet, conform artikel 22, vierde en vijfde lid, is toe te rusten met militaire
deskundigheid via medewerkers of medeonderzoekers.De taak van de vooronderzoeker is in de eerste plaats het verzamelen en
ordenen van feiten en gegevens ten behoeve van de ongevallenraad. De vooronderzoeker
velt geen oordeel omtrent de (vermoedelijke) oorzaak. Voor het verzamelen
van de feiten en gegevens is een grondige kennis van het terrein waarop het
ongeval zich heeft voltrokken, onontbeerlijk. Om die reden is – in navolging
van de procedure in de huidige Marinescheepsongevallenwet – voorgesteld
om als vooronderzoeker een actief binnen de krijgsmacht werkzame officier
te benoemen. Op deze manier is het mogelijk de meest actuele kennis ter beschikking
te stellen ten behoeve van het onderzoek. Een tweede reden om een binnen Defensie
werkzame persoon tot vooronderzoeker te benoemen is dat deze per direct met
zijn onderzoekstaak kan worden belast, hetgeen een groot voordeel is omdat
de tijd tussen ongeval en vooronderzoek zo kort mogelijk dient te zijn. Een
vooronderzoeker van buiten Defensie – zoals de leden van de fractie
van GroenLinks bedoelen – is niet ondenkbaar. Het toerusten van deze
niet militaire vooronderzoeker met militaire deskundigheid kost evenwel extra
mankracht en werkt dientengevolge kostenverhogend. Voorts kan de termijn waarop
een dergelijke externe vooronderzoeker voor deze taak beschikbaar is, een
belemmering vormen voor de snelheid die met name in de aanvang van het onderzoek
geboden is. Ik ben evenwel gevoelig voor het argument van de leden van de
fractie van GroenLinks dat het in voorkomend geval wenselijk kan zijn een
vooronderzoeker van buiten de krijgsmacht te benoemen. In de nota van wijziging
wordt deze suggestie dan ook in het voorstel van rijkswet overgenomen. Artikel 26De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de beslissing over het
niet openbaar behandelen van een zaak met redenen omkleed publiekelijk bekend
wordt gemaakt en/of ter kennis wordt gebracht van de Tweede Kamer.De zitting waarmee een onderzoek wordt afgesloten is ingevolge artikel
30 in beginsel openbaar. Twee situaties kunnen aanleiding geven tot een besluit
tot niet-openbare behandeling van de zitting. In de eerste plaats betreft
dat de situatie waarin de Minister van Defensie op een van de gronden genoemd
in artikel 26, tweede lid, tot niet openbare behandeling heeft besloten. In
de tweede plaats beoordeelt de raad op grond van de in artikel 30, eerste
lid, genoemde gronden of gehele of gedeeltelijke niet-openbare behandeling
noodzakelijk is.De bekendmaking van deze besluiten is niet als verplichting
in de artikelen 26 en 30 van het voorstel van rijkswet opgenomen. Bij nader
inzien komt het gewenst voor de bekendmaking alsnog als verplichting in het
voorstel van rijkswet op te nemen. In meergenoemde nota van wijziging wordt
daarin voorzien. In beide gevallen wordt dit besluit bekendgemaakt in een
van overheidswege uitgegeven blad of dagblad of op een andere
geschikte wijze. Gelet op deze wijze van bekendmaking lijkt er geen reden
om bedoelde besluiten afzonderlijk ter kennis te brengen van de Tweede Kamer.Een vermelding daarbij van de exacte gronden waarop dit besluit berust
acht ik ongewenst, omdat daarmee mogelijkerwijs een belang dat wordt beoogd
met de niet openbare behandeling te beschermen, wordt geschaad. Het is voor
de rechtsbescherming ook niet nodig, omdat tegen het besluit van de minister
of de raad de bezwaar- en beroepsprocedures van de Algemene wet bestuursrecht
openstaan. Daarmee is ook de tweede vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks, of er voor betrokkenen die openbare behandeling wensen, een mogelijkheid
bestaat tot beroep tegen een besluit van de minister, beantwoord. Tenslotte
merk ik op dat het natuurlijk voor de leden van de Tweede Kamer mogelijk is
de minister te vragen – al dan niet vertrouwelijk – op de hoogte
te worden gesteld omtrent zijn besluit tot niet openbare behandeling. Artikel 36De leden van de fractie van GroenLinks vragen of er een mogelijkheid bestaat
voor betrokkenen om het eindrapport, de conclusies en de aanbevelingen aan
te vechten en/of heropening te vragen.Het eindrapport (met de daarin vervatte conclusies en aanbevelingen) betreft
de uitspraak omtrent de (vermoedelijke) oorzaak op basis van verzamelde feiten
en gegevens omtrent een plaatsgevonden hebbend ongeval of incident. Een dergelijke
uitspraak is geen besluit waartegen beroep openstaat. Wel is mogelijk dat
het onderzoek wordt heropend, hetgeen zowel op initiatief van de raad als
op initiatief van de minister kan geschieden. Zouden – in het voorbeeld
van de leden van de fractie van GroenLinks – de bij het ongeval betrokkenen
het onderzoek willen laten heropenen, dan zullen zij de raad of de minister
ervan moeten overtuigen dat er sprake is van nieuwe feiten, die van wezenlijk
belang zijn voor de in het eindrapport getrokken conclusies of de gedane aanbevelingen.
In dat geval wordt het onderzoek heropend en worden de nieuwe feiten in de
beschouwingen betrokken.Voorts vragen de leden van de fractie van GroenLinks of een afschrift
van het eindrapport standaard ter beschikking wordt gesteld van de Tweede
Kamer, en zo dit niet het geval is, wat hiervan de reden is.In het voorstel van rijkswet wordt niet voorzien in het standaard terbeschikkingstellen
van een afschrift van het eindrapport aan de Tweede Kamer. De reden hiervoor
is dat voor een dergelijk standaard terbeschikkingstellen geen aanleiding
bestaat. Standaard toezending geschiedt alleen aan diegenen die rechtstreeks
bij het ongeval of incident betrokken zijn. Dit zijn de personen die in artikel
36, derde lid, worden genoemd. Voor overige belangstellenden wordt voorzien
in publicatie in de Staatscourant van de conclusies, vaststelling van de (vermoedelijke)
oorzaak en eventuele aanbevelingen. Op basis hiervan kunnen deze belangstellenden
inzage vragen in het overigens openbare eindrapport. Vanzelfsprekend wordt
de Tweede Kamer indien zij de wens hiertoe kenbaar maakt, een exemplaar ter
beschikking gesteld. Artikel 40De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom gegevens, ontleend
aan een vluchtrecorder, een cockpit-voice-recorder en de transcripten daarvan
zijn uitgesloten als bewijs in een rechtsgeding . Dat zijn toch geen gegevens
die specifiek zijn verkregen voor een onderzoek van de ongevallenraad Defensie,
maar beschikbare gegevens die zowel in een onderzoek als in een
rechtsgeding van belang kunnen zijn, zo stellen deze leden.Met de betrokken bepaling wordt aansluiting gezocht bij hetgeen bij het
ongevallenonderzoek in de civiele luchtvaart gebruikelijk is. De bepaling
is ontleend aan Annex 13 van het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart.
Voor het achterhalen van de oorzaak van een ongeval of incident is vereist
dat de bij het ongeval betrokkenen vrijuit kunnen spreken. Dit beginsel geldt
ook reeds vóórdat een ongeval of incident heeft plaatsgevonden.
Immers, tijdens hun werkzaamheden moeten betrokkenen kunnen spreken zonder
dat op de achtergrond de dreiging hangt dat hetgeen zij zeggen in een later
stadium in een geding tegen hen kan worden gebruikt. Duidelijk zal zijn dat
ook het vrijuit kunnen spreken in het stadium van vóór het ongeval
of incident, van wezenlijk belang is voor de mogelijkheden tot het achterhalen
van de oorzaak van het ongeval of incident. Artikel 41De leden van de fractie van de VVD wijzen op de mogelijkheid van een cumulatie
van instanties die onderzoek doen naar een ongeval. Zij stellen voor om ter
vermijding van onderlinge competentiekwesties, te komen tot een soort rangorderegeling
in het doen van onderzoek. Naar het oordeel van deze leden voorziet artikel
41 hierin niet afdoende, en is de redactie van dit artikel te vrijblijvend.Een cumulatie van onderzoeken kan zich – zij het in beperkte mate –
voordoen. Daarbij is onderscheid te maken naar het doel van het onderzoek.
Het ongevallenonderzoek heeft tot doel de oorzaak van het ongeval te achterhalen
waarbij de schuldvraag niet van belang is, terwijl het doel van het strafrechtelijk
onderzoek juist is om vast te stellen of er een schuldige is aan te wijzen.
Deze onderzoeken staan los van elkaar, worden uitgevoerd door verschillende
instanties, en kunnen noodzakelijkerwijs (in verband met hun verschillend
doel) niet van elkaar afhankelijk worden gemaakt. Deze onderzoeken zullen
dan ook tegelijkertijd moeten kunnen worden uitgevoerd. Het aangeven van een
rangorde is als gevolg daarvan niet wel voorstelbaar.Voor het achterhalen van de oorzaak van het ongeval – het ongevallenonderzoek –
kunnen er diverse instanties in beeld komen. Uitgaande van een militair ongeval
binnen Nederland is dat in de eerste plaats de voorgenomen ongevallenraad
Defensie. In het geval dat er tevens een civiel transportmiddel bij het ongeval
betrokken is, is er tevens betrokkenheid van de Raad voor de Transportveiligheid
(die overigens de door de hier aan het woord zijnde leden in het verslag genoemde
Raad voor de Luchtvaart opvolgt). En indien er een buitenlandse krijgsmacht
bij het ongeval betrokken is, kan ook een buitenlandse ongevallenraad in beeld
komen. Deze buitenlandse raad beschikt uiteraard niet over bevoegdheden om
binnen het Koninkrijk onderzoek te verrichten. Dit betekent dat een buitenlandse
raad alleen in nauwe samenwerking met de ongevallenraad Defensie onderzoek
kan uitvoeren. Artikel 43 van het voorstel van rijkswet bevat daartoe voorzieningen.
In het geval van een militair-civiel ongeval, is een tweetal raden bevoegd.
Aangetekend hierbij zij dat de ongevallenraad Defensie primair op verzoek
van de Minister van Defensie werkt. Dit betekent dat in een geval van geringe
militaire betrokkenheid deze minister kan besluiten de ongevallenraad niet
om onderzoek te verzoeken, en het onderzoek over te laten aan de civiele ongevallenraad.
In geval er wel sprake is van een militair belang, berust ingevolge artikel
67 van de Wet Raad voor de Transportveiligheid en artikel 41 van het onderhavige
voorstel van rijkswet op de beide onderzoeksraden de wettelijke plicht tot
afstemming van werkzaamheden. Naar het voorkomt is dit een voldoende basis
voor een vruchtbare samenwerking tussen beide raden. Gelet op het vorenstaande zie ik voor een rangorderegeling geen aanleiding.De leden van de fractie van de VVD wijzen voorts op de wenselijkheid om
een regeling van relatieve onbevoegdheden in te voeren, analoog aan artikel
16 van de Wet Nationale ombudsman. Als voorbeeld noemen deze leden het geval
waarin de ongevallenraad een onderzoek instelt en tevens de Koninklijke marechaussee
onderzoek doet naar strafbare feiten. Moet, zo vragen deze leden, in een dergelijk
geval de ongevallenraad zich, hangende het justitiële onderzoek, niet
onbevoegd verklaren. Ondanks dat zowel de raad als de marechaussee onder dezelfde
ministeriële verantwoordelijkheid vallen, hebben zij niet altijd dezelfde,
en mogelijk in enige situatie zelfs conflicterende belangen.De leden van de fractie van de VVD constateren terecht dat bij het justitieel
onderzoek en het ongevallenonderzoek verschillende belangen spelen. Zoals
in het antwoord op een voorgaande vraag van deze leden reeds is opgemerkt,
gaat het in het eerste geval om het achterhalen van de schuldige, en in het
tweede geval om het achterhalen van de oorzaak van het ongeval, los van de
schuldvraag. Dit brengt naar mijn mening mee dat de twee onderzoeken los van
elkaar kunnen en moeten worden uitgevoerd, in afzonderlijke trajecten. Er
is geen aanleiding om het ene onderzoek te laten wachten op afronding van
het andere onderzoek. Dit is zelfs ongewenst, aangezien beide onderzoeken
gebaat zijn bij goede voortgang in verband met de beschikbaarheid van sporen
van het ongeval. Voor de goede orde merk ik op dat indien de Koninklijke marechaussee
onderzoek doet naar strafbare feiten, dit onderzoek geschiedt onder verantwoordelijkheid
van de Minister van Justitie, en niet onder de verantwoordelijkheid van de
Minister van Defensie.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe wordt omgegaan met ongevallen
waarbij zowel militaire als niet-militaire voertuigen, vaartuigen en/of personen
betrokken zijn. Kan er dan sprake zijn van een gezamenlijk onderzoek, of gaat
het altijd om twee gescheiden onderzoeken, waarbij slechts sprake is van afstemming,
zo vragen deze leden.In die gevallen waarin er sprake is van een zogenaamd gemengd ongeval,
waarbij derhalve enerzijds militaire belangen betrokken zijn, en anderzijds
een civiel transportmiddel betrokken is, is er in principe sprake van twee
gescheiden onderzoeken. Op de civiele ongevallenraad rust veelal een wettelijke
onderzoeksplicht, terwijl de ongevallenraad Defensie primair op verzoek van
de minister onderzoek instelt. Dit betekent dat in geval van gering belang
voor Defensie, de minister kan besluiten de militaire ongevallenraad niet
om onderzoek te vragen en het onderzoek over te laten aan de civiele ongevallenraad.
In een geval waarin civiel en militair belang ongeveer gelijk aanwezig zijn,
alsmede indien er sprake is van een overwegend Defensiebelang, zullen er twee
onderzoeken plaatsvinden. De artikelen 67 van de Wet Raad voor de Transportveiligheid
en 41 van het voorstel van rijkswet verplichten de beide raden in dat geval
de werkzaamheden af te stemmen. Dit brengt mee dat delen van het onderzoek
gezamenlijk kunnen geschieden, zodat de raden elkaar niet voor de voeten lopen,
en dat de onderzoeksresultaten worden afgestemd.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen in hoeverre er samenwerking
of afstemming zal plaatsvinden tussen de kamers van de Raad voor de Transportveiligheid
en die van de ongevallenraad Defensie, bijvoorbeeld als er sprake is van een
ongeval van een militair vliegtuig op een burgervliegveld. Zij vragen tevens
wie er dan verantwoordelijk is voor de coördinatie.Hiervoor werd reeds in algemene zin ingegaan op de samenwerking en afstemming
in geval van zogenaamde gemengde ongevallen. In het specifieke geval dat zich
een ongeval voordoet met een militair vliegtuig op een burgervliegveld
is die situatie niet anders mits er bij het ongeval tevens een civiel transportmiddel,
waarbij in dit geval primair valt te denken aan een burgerluchtvaartuig, betrokken
is. Beide raden zijn bevoegd, en beide raden zijn wettelijk verplicht om samen
te werken. De coördinatie zal in goed overleg tussen beide raden kunnen
worden geregeld. Het komt niet noodzakelijk voor hier op voorhand regulerend
op te treden. In het geval dat bij het ongeval op het burgervliegveld alleen
een militair vliegtuig betrokken is, zal ingevolge artikel 1, tweede lid,
van de Wet Raad voor de Transportveiligheid die wet geen toepassing vinden.
In dat geval zal er uitsluitend onderzoek door de ongevallenraad Defensie
plaatsvinden, en is de vraag naar afstemming van werkzaamheden derhalve niet
aan de orde. Artikel 43Met betrekking tot de internationale samenwerking vragen de leden van
de fractie van GroenLinks of er sprake is van een gelijkwaardige positie van
buitenlandse onderzoekers als zij lid zijn van een gelijkwaardige raad in
een andere staat. Voorts vragen zij of er zo een mogelijkheid is voor een
gezamenlijk onderzoek, en zo dat niet het geval is, of het wenselijk is die
mogelijkheid te creëren.In zijn algemeenheid is er niet zonder meer sprake van een gelijkwaardige
positie van leden van buitenlandse onderzoeksraad vergeleken met de ongevallenraad
Defensie. In de eerste plaats zijn de hierbedoelde personen geen lid van de
ongevallenraad en hebben zij als zodanig geen stem bij de besluitvorming.
Voorts beschikken deze personen omdat zij geen lid zijn van de raad, niet
zonder meer over wettelijke onderzoeksbevoegdheden binnen het Koninkrijk.
Niettemin is het uiteraard van belang dat deze personen aan het onderzoek
kunnen deelnemen, en dat hun specifieke know how ter beschikking van het onderzoek
komt. Daartoe zijn diverse voorzieningen in het voorstel van rijkswet opgenomen.
Artikel 15, derde lid, maakt het mogelijk dat de raad zich doet vergezellen
door personen die door hem zijn aangewezen, waaronder uiteraard ook buitenlandse
onderzoekers worden begrepen. Van groot belang voor de positie van buitenlandse
onderzoekers is voorts dat ingevolge artikel 22 personen kunnen worden benoemd
die de vooronderzoeker bij zijn onderzoek bijstaan. Daarmee krijgen de buitenlandse
onderzoekers tevens de beschikking over een aantal onderzoeksbevoegdheden.
Artikel 28 bepaalt dat het rapport van vooronderzoek in afschrift aan de vertegenwoordigers
van de betrokken buitenlandse staat wordt gezonden. Het tweede lid van dat
artikel maakt het mogelijk dat deze personen de raad om een zitting verzoeken.
Artikel 43 tenslotte maakt het mogelijk dat de vertegenwoordigers van het
buitenland de zitting van de raad bijwonen en hun visie geven. Zij kunnen
eigen deskundigen meebrengen en hebben voorts toegang tot de tijdens het onderzoek
verzamelde informatie.In de situatie dat de betrokken buitenlandse staat een NAVO-staat is,
brengen internationale afspraken mee dat bij luchtvaartongevallen de staat
die eigenaar is van het verongelukte vliegtuig, het onderzoek leidt. In een
dergelijke situatie kan de rol van de ongevallenraad Defensie zich ingevolge
artikel 43 beperken tot ondersteunende werkzaamheden, waarbij kan worden gedacht
aan deelonderzoek en het uitoefenen van onderzoeksbevoegdheden in het bijzijn
van en ten behoeve van de buitenlandse onderzoekers.Het vorenstaande overziende meen ik dat er weliswaar geen sprake is van
een volstrekt gelijkwaardige positie van buitenlandse onderzoekers, maar dat
wordt voorzien in ruime mogelijkheden voor deze personen om bij het onderzoek
betrokken te worden. Artikelen 45 tot en met 52Onder verwijzing naar artikel 54 pleiten de leden van de fractie van de
VVD ervoor om de plaatsvervangend voorzitter apart op te nemen in artikel
45.Inderdaad doet zich hier een leemte voor. Bij de tegelijkertijd met deze
nota naar aanleiding van het verslag uitgebrachte nota van wijziging zal dit
worden gecorrigeerd.De leden van de fractie van GroenLinks vragen tenslotte of het mogelijk
is mensen die niet meewerken aan een onderzoek, te gijzelen om hen zo tot
medewerking te forceren.Het mogelijk maken van gijzeling acht ik een te ingrijpende bevoegdheid.
Het gaat immers om een vrijheidsbenemende maatregel en daarmee om een inbreuk
op een grondrecht. Op het niet meewerken aan een onderzoek is in artikel 45
de straf van geldboete of gevangenisstraf gesteld. Naar het voorkomt moet
dit een voldoende stimulans voor betrokkenen zijn om aan het onderzoek mee
te werken. REACTIE OP DE NADERE VRAGEN 1. Ongevallenonderzoek / incidentenonderzoekAls eerste punt wordt in de nadere vragen gesteld dat bij de Defensieongevallenraad
het accent zeer duidelijk wordt gelegd op het ongevallenonderzoek. Onder verwijzing
naar het belang van het incidentenonderzoek voor de veiligheid en onder verwijzing
naar de naamswijziging van «Transportongevallenraad» in «Raad
voor de Transportveiligheid» wordt voorgesteld om zowel de naam van
de Defensieongevallenraad als de wettekst aan te passen aan het belang van
het incidentenonderzoek, dat overigens wel in de toelichting bij de Ongevallenraad
Defensie wordt vermeld.De naam van de voorgenomen raad – Ongevallenraad Defensie –
vestigt inderdaad primair de aandacht op ongevallen. Dit is in die zin verklaarbaar
dat voorvallen waarbij daadwerkelijk letsel of schade is veroorzaakt, meer
tot de verbeelding spreken dan bijna-ongevallen waarbij zulks niet het geval
is. Niettemin is het wel degelijk de bedoeling dat de ongevallenraad ook bijna-ongevallen
of incidenten onderzoekt. Dit volgt niet alleen uit de memorie van toelichting,
doch is tevens op diverse plaatsen in de tekst van de ontwerp-rijkswet verankerd.
Ik verwijs naar de artikelen 4 en 11, waar met zoveel woorden staat dat de
raad onderzoek doet naar de oorzaak of vermoedelijke oorzaak van «ongevallen
en incidenten», en naar artikel 1, onderdeel g, dat een definitie van
het begrip «incident» bevat. Ook artikel 6 maakt bij de beschrijving
van het taakgebied van de kamers van de raad, telkens melding van de incidenten.
De wettekst behoeft derhalve naar mijn mening geen aanpassing. Zoals ik reeds
in reactie op een vraag van de leden van de fracties van RPF en GPV heb opgemerkt,
sta ik open voor suggesties met betrekking tot de naam van de raad mits deze
zich niet beperken tot het element transport en niet tot ongewenste associaties
op het gebied van veiligheid leiden.Met betrekking tot het verkrijgen van informatie over incidenten wordt
gesteld dat de raad in de huidige wettekst nauwelijks enige informatie terzake
krijgt, of het zou bij wijze van spreken een bericht uit de media moeten betreffen.De wijze waarop de voorgenomen ongevallenraad kennis krijgt van incidenten
is niet anders dan voor wat betreft ongevallen. De raad werkt in eerste instantie
op verzoek van de minister, die immers de politieke verantwoordelijkheid draagt
voor voorvallen die binnen «zijn» organisatie plaatsvinden
en die om die reden al op de hoogte moet zijn van voorvallen waarbij die organisatie
betrokken is. Daarmee verschilt deze situatie wezenlijk van die bij de Raad
voor de Transportveiligheid. Deze raad onderzoekt immers geen voorvallen in
een hiërarchisch opgebouwde overheidsorganisatie waarvoor een minister
verantwoordelijk is, doch voorvallen in de «vrije» civiele transportwereld.
Om die reden is voor de Raad voor de Transportveiligheid voorzien in een plicht
om voorvallen te melden aan de raad. 2. OnafhankelijkheidVoor wat betreft het aspect van de onafhankelijheid wordt gesteld dat
bestaande onafhankelijke onderzoekscolleges bestaan uit permanente colleges
die zodanig zijn samengesteld dat er geen bepaalde belangen zijn die de uitkomsten
van het onderzoek kunnen beïnvloeden. Tevens kunnen deze colleges zonder
last of ruggespraak in het openbaar rapporteren. Met betrekking tot het onderzoek
door de Ongevallenraad Defensie wordt vervolgens geponeerd dat het belang
van de Defensie-organisatie een zo'n doorslaggevende rol speelt dat niet kan
worden gesproken over «onafhankelijk» onderzoek. Daarbij wordt
gewezen op de volgende aspecten:– de (plaatsvervangend) leden zijn oud-officieren van de krijgsmacht;
slechts de (plaatsvervangend) voorzitter is niet afkomstig daaruit, doch dit
is onvoldoende garantie voor onafhankelijk onderzoek; – het in het vorige punt gestelde geldt ook voor de secretarissen
van de raad;– voor onafhankelijk onderzoek is vereist dat de raad beschikt over
eigen, vaste vooronderzoekers;– omdat er geen meldingsplicht is, is de raad voor zijn onderzoeken
afhankelijk van de Defensie-organisatie.Met de stelling dat het Defensiebelang een zo doorslaggevende rol speelt
dat geen sprake kan zijn van een onafhankelijk onderzoek (en de daarvoor gegeven
redenen) ben ik het volstrekt oneens. Een voldoende mate van onafhankelijkheid
van de ongevallenraad Defensie wordt naar mijn mening langs de volgende wegen
bereikt:1. de benoeming en ontslag van voorzitter, leden en plaatsvervangers geschiedt
bij koninklijk besluit (art. 7, eerste lid), dus los van de defensie-organisatie;2. de (plaatsvervangend) voorzitter is afkomstig uit de rechterlijke macht
(art. 7, vijfde lid), dus deze is bij uitstek een persoon die gewend is zich
onafhankelijk op te stellen;3. de leden zijn vanwege hun kennis afkomstig uit de defensie-organisatie,
maar met het oog op hun onafhankelijkheid van die organisatie wordt vereist
dat zij niet meer actief zijn daarbinnen (art 7, zesde lid);4. de leden en hun plaatsvervangers hebben zitting zonder last (art. 8,
eerste lid);5. de raad regelt zelf zijn werkwijze (art 5);6. de raad heeft de mogelijkheid om eigener beweging een onderzoek te
starten (art. 4, tweede lid) of te heropenen (art 37);7. de raad maakt de conclusies van het onderzoek tijdens een openbare
zitting van de raad bekend (art. 35, derde lid).Voor de onafhankelijkheid van de raad acht ik zeker geen beletsel dat
de secretaris mogelijk werkzaam is bij de krijgsmacht. Het zijn van (oud)officier
is vereist omdat affiniteit met de materie en de organisatie een groot voordeel
is voor de werkzaamheden van de secretaris. Dit staat los van de onafhankelijkheid
van de raad. Ik wijs erop dat de secretaris geen lid is van de onderzoekskamer
(art. 10, vierde lid).Het beschikken over vaste vooronderzoekers is met het oog op de onafhankelijkheid
van het onderzoek geen vereiste. Bij het vooronderzoek gaat het om het vaststellen
van feiten en gegevens, zonder dat daar een oordeel over wordt geveld. Bij
deze werkzaamheid staat de meest actuele kennis van organisatie en materieel
voorop. Met het oog op de onafhankelijkheid van de vooronderzoeker ten opzichte
van de defensieorganisatie is voorzien in de bepaling (art. 22, tweede lid)
dat de vooronderzoeker bij zijn werkzaamheden de aanwijzingen van de raad
in acht neemt.Op de reden waarom in het voorstel van rijkswet niet is voorzien in een
meldingsplicht, is hiervoor onder punt 1 van de nadere vragen reeds ingegaan.Het voorgaande overziende meen ik dat de onafhankelijkheid meer dan voldoende
is verzekerd. Tot slot voeg ik daar nog aan toe dat indien het functioneren
van de ongevallenraad in het geding is, de controlerende functie van het parlement
meebrengt dat de voor deze raad verantwoordelijke minister door het parlement
te allen tijde ter verantwoording kan worden geroepen. 3. OpenbaarheidMet betrekking tot de openbaarheid wordt gesteld dat het Defensiebelang
prevaleert boven het belang van openbaarheid. In dat verband wordt –
onder verwijzing naar de artikelen 26, 30 en 35 – gewezen op het feit
dat het rapport van vooronderzoek aan de minister wordt voorgelegd opdat deze
kan nagaan of behandeling in het openbaar kan geschieden, op het feit dat
de minister beslist welke informatie in het eindrapport openbaar wordt gemaakt,
en op het feit dat de minister de rapporten van de raad publiceert.In de eerste plaats wil ik gaarne erop wijzen dat de voorstelling van
zaken als zou uitsluitend de minister over de openbaarheid oordelen, niet
juist is. De artikelen 26 en 30 maken een duidelijk onderscheid tussen door
de minister te beoordelen gronden voor niet-openbaarheid, en door de raad
te beoordelen gronden. Dit onderscheid werkt tevens door in artikel 35, tweede
lid.Voor de onderzoeken van de Ongevallenraad Defensie geldt hetzelfde openbaarheidsregime
als in de Wet openbaarheid van bestuur. De in artikel 10 van die wet opgesomde
gronden om tot niet-openbaarheid te besluiten, zijn in het voorstel van rijkswet
neergelegd in de artikelen 26 en 30. De tussenkomst van de minister heeft
uitsluitend tot doel dat deze beoordeelt of bijvoorbeeld geclassificeerde
gegevens in het geding zijn die niet in de openbaarheid mogen geraken. Als
ander mogelijk belang dat bij uitstek ter beoordeling aan de minister staat
kan de staatsveiligheid worden genoemd. Waar dergelijke zeer zwaarwegende
belangen in het geding kunnen zijn, dient de verantwoordelijkheid voor al
dan niet openbaarmaking van gegevens te berusten bij een persoon die politiek
verantwoording schuldig is aan het parlement, en dient deze verantwoordelijkheid
niet te worden gelegd bij een op afstand van in dit geval de Minister van
Defensie staande raad.De raad verricht onderzoek ten behoeve van de Minister van Defensie en
brengt daarom rapport uit aan die minister. De publicatie van de conclusies
en dergelijke geschiedt in het verlengde daarvan door deze minister. De openbaarheid
(en onafhankelijkheid) wordt gewaarborgd door het door de raad tijdens een
openbare zitting bekendmaken van de conclusies, de vaststelling van de (vermoedelijke)
oorzaak en eventuele veiligheidsaanbevelingen. 4. Onderlinge afstemming Ongevallenraad Defensie / Raad
voor de TransportveiligheidOpgemerkt wordt dat de reikwijdte van het voorstel van rijkswet zeer ruim
is. De enkele aanwezigheid van een militair in een bij een ongeval betrokken
transportmiddel als een trein of vliegtuig zou reeds voldoende zijn om een
onderzoek door de Ongevallenraad Defensie mogelijk te maken.De reikwijdte van het wetsvoorstel is noodzakelijkerwijs ruim. Dit vloeit
voort uit de verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie voor zijn personeel
en zijn organisatie. Echter, hierin ligt tegelijkertijd een wezenlijke beperking
besloten. In het geschetste geval waarin een enkele militair zich bevindt
in een bij een ongeval betrokken passagierstrein, is niet de beleidsverantwoordelijkheid
van de Minister van Defensie voor het eigen personeel in het geding. En aangezien
de Ongevallenraad Defensie primair onderzoek verricht op verzoek van de minister,
zal in een geval als het geschetste geen zodanig verzoek worden gedaan. Overigens
zal deze minister door het parlement ter verantwoording kunnen worden geroepen,
zowel indien hij – in de ogen van het parlement – ten onrechte
niet dan wel ten onrechte wel tot een onderzoek opdracht geeft. De hier geschetste
samenloop met onderzoeken door de Raad voor de Transportveiligheid is dan
ook een puur theoretische.Vervolgens wordt in de nadere vragen stilgestaan bij het voorbeeld waarin
sprake is van een militair ongeval waarbij ook burgerslachtoffers vallen,
bijvoorbeeld in het geval een militair vliegtuig neerstort op een woonwijk.
Gesteld wordt dat het merkwaardig is indien in een dergelijk geval alleen
de Ongevallenraad Defensie bevoegd is tot onderzoek.Niet geheel duidelijk is wat wordt beoogd hiermee te zeggen. Het feit
dat de Raad voor de Transportveiligheid niet bevoegd is, vloeit voort uit
de Wet voor de Transportveiligheid. Bepalend voor de toepasselijkheid van
die wet is dat het om civiele transportmiddelen gaat, niet dat er burgerslachtoffers
zijn. Dit komt met name naar voren indien het ongeval niet een transportmiddel
betreft, bijvoorbeeld in geval van een schietongeval met burgerslachtoffer(s).
Het feit dat bij een ongeval niet-militairen betrokken zijn, vormt nog geen
reden om de Raad voor de Transportveiligheid in te schakelen. Overigens heeft
de hier bij wijze van voorbeeld geschetste situatie zich in 1992 voorgedaan
toen een F16 in de Hengelose woonwijk de Hasseler Es is neergestort. Het ongevallenonderzoek
is toen uitsluitend door de Defensieorganisatie uitgevoerd zonder dat dit
in de maatschappij enige bevreemding wekte.Aan het slot van onderdeel 4 van de nadere vragen wordt stilgestaan bij
de optie om te komen tot een «Defensie-kamer» binnen de Raad voor
de Transportveiligheid, mede gelet op de vermoedelijk frequent aanwezig zijnde
noodzaak tot samenwerking als gevolg van de ruime reikwijdte van de Defensiewetgeving.
Merkwaardigerwijs wordt in dat kader gesteld dat de wenselijkheid van samenwerking
tussen ongevallenraden ernstig te betwijfelen zou zijn. De verschillen in
openbaarheid en onafhankelijkheid liggen aan deze twijfel ten grondslag.Zoals ik hiervoor reeds heb uiteengezet, is de reikwijdte van de voorgenomen
Rijkswet ongevallenraad Defensie noodzakelijkerwijs ruim, doch zullen andere
mechanismen ervoor zorgen dat alleen wanneer de verantwoordelijkheid van de
Minister van Defensie in het geding is, wordt besloten tot onderzoek door
de Ongevallenraad Defensie. Het parlement vervult hierbij zijn controlerende
functie. Veelvuldige samenwerking ligt naar het zich laat aanzien niet in
de rede. Voor die gevallen waarin samenwerking geboden is, is een afstemmingsregeling
voorzien in artikel 41 van de voorgenomen rijkswet. De Wet Raad voor de Transportveiligheid
bevat een gelijke voorziening. Deze voorzieningen zijn tijdens de
interdepartementale voorbereiding van de beide wetten in goed overleg overeengekomen,
en voor wat betreft de Raad voor de Transportveiligheid door het parlement
gefiatteerd. Niet valt in te zien waarom deze regeling niet bevredigend zal
kunnen functioneren. Bij mogelijke fricties zal voor wat betreft de Ongevallenraad
Defensie door het parlement kunnen worden ingegrepen, welke mogelijkheid bij
de Raad voor de Transportveiligheid, zijnde een zelfstandig bestuursorgaan,
ontbreekt.Dat de openbaarheidsregeling een beletsel zal vormen voor samenwerking
tussen ongevallenraden, komt niet waarschijnlijk voor. De gronden voor niet-openbaarheid
zijn in beide gevallen de gronden van de Wet openbaarheid van bestuur. In
het geval dat beide ongevallenraden een rapport zouden uitbrengen, brengt
de samenwerkingsregeling mee dat de publicatie van gegevens in overleg geschiedt.
Uiteraard zal het daarbij niet zo mogen zijn dat Defensiegegevens ten aanzien
waarvan de politiek verantwoordelijke Minister van Defensie heeft besloten
dat zij niet in de openbaarheid mogen komen, via de Raad voor de Transportveiligheid,
waarvoor geen bewindspersoon politieke verantwoordelijkheid draagt, toch in
de openbaarheid worden gebracht. In die zin zal de Rijkswet ongevallenraad
Defensie voor dit aspect moeten worden beschouwd als een lex specialis die
derhalve voor het betrokken aspect vóór de Wet Raad voor de
Transportveiligheid gaat. 5. Regeling bij rijkswetTenslotte wordt in de nadere vragen aangeroerd dat één van
de redenen om te kiezen voor een afzonderlijke Ongevallenraad Defensie is
gelegen in het feit dat voor Defensie regeling bij rijkswet geboden is. Voor
de Raad voor de Transportveiligheid is – zo wordt gesteld – om
vertraging in het wetgevingstraject te voorkomen, gekozen voor een gewone
wet. Geconcludeerd wordt dat indien de Wet Raad voor de Transportveiligheid
alsnog een rijkswet zou worden, deze reden voor een afzonderlijke Ongevallenraad
Defensie zou wegvallen.Deze stelling is inderdaad juist. Doch dit doet niets af aan het feit
dat – zoals reeds eerder is opgemerkt – de reikwijdte van de Wet
Raad voor de Transportveiligheid, die zich beperkt tot transport, te beperkt
is om alle Defensie-ongevallen en incidenten te bestrijken.De Minister van Defensie,F. H. G. de Grave 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26110-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl