Verslag Ecofin-begrotingsraad en akkoord EU-jaarbegroting 2023
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2023-03-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2022-2023
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 21 501-03
 Begrotingsraad
 
 
 Nr. 172
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 6 december 2022
 Op 14 november jl. bereikten de Raad van de Europese Unie (de Raad) en het Europees Parlement (EP) een politiek akkoord over de Europese jaarbegroting voor 2023, tijdens het zogeheten conciliatiecomité. Nederland heeft ingestemd met het akkoord. In deze brief informeer ik uw Kamer over de inhoud van de overeengekomen Europese begroting voor 2023.
 Akkoord Europese begroting 2023
 In het akkoord heeft de Europese begroting 2023 een omvang van 186,6 miljard euro in vastleggingen1De wettelijke of contractuele verplichtingen die kunnen worden aangegaan. en 168,6 miljard euro in betalingen2De kasuitgaven, volgend uit vastleggingen. inclusief speciale thematische instrumenten. De omvang van deze Europese begroting ligt boven de omvang uit de Raadspositie en blijft dicht bij de omvang uit het aangepaste Commissievoorstel (Amending Letter 1; AL1) voor de Europese begroting 2023.3Kamerstuk 21 501-03, nr. 170. De vastleggingenmarge4De ruimte tussen het MFK-vastleggingenplafond en het in de jaarbegroting vastgestelde vastleggingenniveau. bedraagt in het akkoord circa 0,4 miljard euro en de betalingenmarge5De ruimte tussen het MFK-betalingenplafond en het in de jaarbegroting vastgestelde betalingenniveau. circa 3,6 miljard euro. In tabel 1 in de Annex is een overzicht opgenomen van het bereikte akkoord over de Europese begroting 2023 ten opzichte van de AL1 en de posities van de Raad en van het EP.
 Tabel 2 in de Annex laat de wijzigingen zien ten opzichte van het voorstel van de Europese Commissie inclusief AL1. In totaal is in het akkoord voor 667 miljoen euro aan extra uitgaven voorzien ten opzichte van het Commissievoorstel (incl. AL1). Een deel van deze extra uitgaven wordt gedekt door besparingen van in totaal 400 miljoen euro op het programma voor Internationale thermonucleaire experimentele reactor (ITER) vanwege een hoger dan verwachte bijdrage van derden, de rentekosten voor de financiering van het leningendeel van het EU-herstelinstrument (NGEU) vanwege een overschatting van de kosten en het Europese grens- en kustwachtagentschap Frontex vanwege lager dan verwachte uitgaven. De overige extra uitgaven worden gedekt door inzet van het Flexibiliteitsinstrument. Dit instrument kan worden ingezet voor de financiering van onvoorziene omstandigheden, zowel voor vastleggingen als betalingen, indien er onvoldoende ruimte is onder een deelplafond voor een bepaalde begrotingscategorie uit het Meerjarig Financieel Kader (MFK, 2021–2027).
 De grootste wijziging betreft de extra middelen die zijn vrijgemaakt voor het Instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) onder begrotingscategorie 6 «Extern beleid». Er is in totaal 210 miljoen euro gereserveerd voor steunmaatregelen voor Oekraïne en Moldavië als gevolg van de Russische agressie in Oekraïne. Verder is 70 miljoen euro vastgelegd voor acties op het gebied van migratie in de zuidelijke buurlanden van de Unie.
 In begrotingscategorie 1 «Interne markt, innovatie en digitaal» is 103,5 miljoen euro gereserveerd voor de Financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF). Deze middelen zijn bedoeld voor investeringen in transport- en energienetwerken in de EU. Onder begrotingscategorie 3 «Landbouw en milieu» is 30 miljoen euro gereserveerd voor het programma voor milieu en klimaatactie LIFE, dat onderdeel uitmaakt van de Europese Green Deal. Onder begrotingscategorie 5 «Veiligheid en defensie» is 58,5 miljoen euro gereserveerd voor het programma Militaire mobiliteit (MM) dat een bijdrage levert aan het standaardiseren van grensoverschrijdend militair transport en procedures. In totaal is, verdeeld over verschillende begrotingscategorieën, circa 80 miljoen euro gereserveerd voor proefprojecten en voorbereidende acties. Dit zijn nieuwe initiatieven die, indien succesvol, in de toekomst tot nieuwe beleidsprogramma’s kunnen leiden.
 Vijfde aanvullende Europese begroting 2022
 Uw Kamer is eerder geïnformeerd over de vijfde aanvullende Europese begroting 2022 (Draft Amending Budget; DAB5) en de Nederlandse inzet hierbij.6Kamerstuk 21 501-03, nr. 170. Op verzoek van het EP werd deze DAB betrokken bij de onderhandelingen over de Europese begroting 2023. In DAB5 wordt de Europese begroting 2022 opgehoogd ten behoeve van de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, noodmaatregelen tegen de vogelgriep en varkenspest, het leasen en aankopen van vliegtuigen en helikopters voor het bestrijden van bosbranden in de EU en het dekken van hoger dan verwachtte salaris- en pensioenkosten. Het Commissievoorstel voor DAB5 is (ongewijzigd) akkoord bevonden tijdens het conciliatiecomité van 14 november jl. De Raad en het EP hebben inmiddels formeel ingestemd met het akkoord.
 Nederlandse appreciatie
 Zoals voorafgaand aan de onderhandelingen aan uw Kamer gecommuniceerd7Kamerstuk 21 501-03, nr. 163. heeft Nederland zich samen met gelijkgestemde lidstaten ingezet voor een prudente, realistische en moderne begroting met voldoende marges om te kunnen reageren op onvoorziene omstandigheden, waarbij er voldoende middelen beschikbaar moesten blijven voor de prioriteiten onderzoek en innovatie, klimaat en migratie en veiligheid.
 De marges in het akkoord zijn kleiner dan in de Raadspositie. Alles afwegend geef het kabinet ingestemd met deze uitkomst. De marges liggen dicht bij het Commissievoorstel (inclusief AL1), waarin reeds rekening werd gehouden met extra middelen voor humanitaire hulp, migratie en defensie als gevolg van de situatie in Oekraïne. Het kabinet heeft hier gezien de internationale ontwikkelingen begrip voor, evenals de extra middelen voor humanitaire hulp, CEF, migratie en militaire mobiliteit in het akkoord. Verder weerspiegelt het akkoord voldoende de inhoudelijke prioriteiten van het kabinet gericht op onderzoek en innovatie, klimaat en migratie en veiligheid.
 In het akkoord is de inzet van het Flexibiliteitsinstrument groter dan in de Raadspositie en AL1. Ook de inzet van het Enkelvoudige marge-instrument (SMI)8Via het SMI kunnen ongebruikte marges onder het MFK-plafond uit eerdere jaren worden meegenomen naar latere Jaren. is hoger dan in de Raadspositie. Het kabinet had liever gezien dat deze middelen beschikbaar waren gebleven voor onvoorziene omstandigheden gedurende het jaar in plaats van deze al aan het begin van het jaar toe te wijzen. Het kabinet accepteert dit als onderdeel van het totaalpakket. In totaal resteert er voor 2023 nog circa 1,4 miljard euro in het Flexibiliteitsinstrument, het SMI en de reguliere marges.
 Tijdens het conciliatiecomité heeft de Raad het EP opgeroepen tot het nakomen van afspraken die gemaakt zijn in de ER-conclusies over het MFK van juli 20209Kamerstuk 21 501-20, nr. 1575. over administratieve uitgaven van de Europese instellingen (begrotingscategorie 7) betreffende onder andere salarissen, personeel, en gebouwen. Het EP heeft onder andere om 52 extra FTE verzocht voor eigen personeel voor het versterken van cybersecurity. Hoewel de Raad het belang van voldoende middelen voor cybersecurity onderkent, hebben de lidstaten gepleit voor het uitvoeren van een needs assessment bij alle instituties alvorens akkoord te gaan met het toekennen van deze posten aan alleen het EP. Het kabinet is teleurgesteld dat de posten toch direct zijn toegekend. Wel zal de Raad bij de Ecofinraad van 6 december een kritische verklaring aannemen waarin zij haar teleurstelling uit en stelt dat dit niet de toekomstige balans tussen en gelijke behandeling van de instellingen in gevaar mag brengen.
 Daarnaast heeft de Raad zorgen geuit over de houdbaarheid van automatische salarisindexatie bij de Europese instellingen in tijden van hoge inflatie en de hoge druk die dit met zich meebrengt op de administratieve uitgaven in 2023 en verder. Daarom zal de Raad, mede op initiatief van Nederland, een verklaring aannemen waarin de Commissie wordt opgeroepen om uiterlijk 1 juni 2023 (voorafgaand aan conceptbegroting 2024) met maatregelen te komen om de druk op de administratieve uitgaven te verminderen zodat het deelplafond uit het MFK voor begrotingscategorie 7 niet overschreden wordt en de inzet van speciale instrumenten niet nodig is. Deze oproep raakt aan het verzoek van de Raad aan de Commissie n.a.v. artikel 241 VWEU. Daarin wordt de Commissie verzocht met een reactie te komen m.b.t. de duurzaamheid van de methode voor salarisstijgingen ten tijde van hoge inflatie. Hiermee komt het kabinet tegemoet aan de motie van VVD-lid Van Wijngaarden over het versoberen van de methode voor salarisstijgingen van EU-ambtenaren.10Handelingen II 2022/23, nr. 24, Tweeminutendebat Raad Algemene Zaken. Dit statement zal waarschijnlijk bij de Ecofin van 6 december en anders op een willekeurige andere Raad worden aangenomen.
 Gevolgen Nederlandse afdrachten
 Het uitgangspunt voor de vaststelling van de raming van de Nederlandse afdrachten (begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken artikel 3.1) is de omvang van het jaarlijkse uitgavenplafond uit het MFK plus de speciale instrumenten die boven dit plafond worden gefinancierd.
 Het bereikte akkoord over de Europese begroting 2023 en DAB5 2022 blijven binnen deze plafonds en hebben derhalve geen gevolgen voor de raming van de Nederlandse afdrachten aan de Europese begroting.
 Proces
 Met uitzondering van Zweden en Hongarije (onthouden) hebben alle lidstaten ingestemd met het akkoord. Aangezien over de Europese jaarbegroting met gekwalificeerde meerderheid gestemd wordt, is de Europese begroting voor 2023 aangenomen. Het akkoord is op 22 november formeel aangenomen door de Raad en het EP.
 
 
 
 
 De Minister van Financiën,
 
 S.A.M
 Kaag
 
 
 
 
 
 
 ANNEX I
 
 
 
 
 Tabel 1: Vergelijking akkoord met posities en AL1 (mln. euro, lopende prijzen, vastleggingen en betalingen) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Commissie incl. AL1
 
 
 
 
 Raad
 
 
 
 
 EP
 
 
 
 
 Akkoord
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie
 
 
 vastl.
 
 
 bet.
 
 
 vastl.
 
 
 bet.
 
 
 vastl.
 
 
 bet.
 
 
 vastl.
 
 
 bet.
 
 
 
 
 
 
 
 1 Interne markt, innovatie & digitaal
 
 
 21.568
 
 
 20.901
 
 
 20.333
 
 
 20.523
 
 
 22.269
 
 
 21.590
 
 
 21.548
 
 
 20.901
 
 
 
 
 
 2 Cohesie, veerkracht en waarden
 
 
 70.678
 
 
 58.184
 
 
 69.849
 
 
 55.809
 
 
 70.395
 
 
 56.047
 
 
 70.587
 
 
 58.059
 
 
 
 
 
 3 Landbouw en milieu
 
 
 57.223
 
 
 57.445
 
 
 57.178
 
 
 57.439
 
 
 57.291
 
 
 57.480
 
 
 57.259
 
 
 57.456
 
 
 
 
 
 4 Migratie en grensmanagement
 
 
 3.727
 
 
 3.067
 
 
 3.677
 
 
 3.017
 
 
 3.808
 
 
 3.085
 
 
 3.727
 
 
 3.038
 
 
 
 
 
 5 Veiligheid en defensie
 
 
 2.058
 
 
 1.183
 
 
 1.889
 
 
 1.110
 
 
 1.982
 
 
 1.152
 
 
 2.117
 
 
 1.208
 
 
 
 
 
 6 Extern beleid
 
 
 16.932
 
 
 13.894
 
 
 16.782
 
 
 13.774
 
 
 17.247
 
 
 14.131
 
 
 17.212
 
 
 13.995
 
 
 
 
 
 7 Administratieve uitgaven
 
 
 11.309
 
 
 11.309
 
 
 11.386
 
 
 11.386
 
 
 11.447
 
 
 11.447
 
 
 11.311
 
 
 11.311
 
 
 
 
 A
 
 
 
 Totaal MFK headings
 
 
 
 
 183.494
 
 
 
 
 165.983
 
 
 
 
 181.095
 
 
 
 
 163.059
 
 
 
 
 184.438
 
 
 
 
 164.933
 
 
 
 
 183.762
 
 
 
 
 165.969
 
 
 
 
 
 B
 
 
 Totaal MFK-plafond
 
 
 182.667
 
 
 168.575
 
 
 182.667
 
 
 168.575
 
 
 182.667
 
 
 168.575
 
 
 182.667
 
 
 168.575
 
 
 
 
 C
 
 
 Inzet Flexibiliteitsinstrument
 
 
 822
 
 
 693
 
 
 453
 
 
 465
 
 
 1.010
 
 
 770
 
 
 1.236
 
 
 948
 
 
 
 
 D
 
 
 Inzet Single Margin Instrument
 
 
 450
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 761
 
 
 0
 
 
 280
 
 
 0
 
 
 
 
 E
 
 
 
 Marge (B + C + D – A)
 
 
 
 
 445
 
 
 
 
 3.284
 
 
 
 
 2.025
 
 
 
 
 5.981
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.412
 
 
 
 
 421
 
 
 
 
 3.554
 
 
 
 
 
 F
 
 
 Speciale thematische instrumenten
 
 
 2.855
 
 
 2.680
 
 
 2.855
 
 
 2.680
 
 
 2.855
 
 
 2.680
 
 
 2.855
 
 
 2.680
 
 
 
 
 G
 
 
 
 Totaal incl. speciale instrumenten [A+F]
 
 
 
 186.349
 
 
 
 
 168.663
 
 
 
 
 183.950
 
 
 
 
 165.738
 
 
 
 
 187.293
 
 
 
 
 167.613
 
 
 
 
 186.617
 
 
 
 
 168.649
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2: Grootste wijzigingen in het akkoord t.o.v. de Amending Letter (afgerond op miljoenen euro, vastleggingen)
 
 
 
 
 
 
 
 Naam Programma/agentschap
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 1
 
 
 
 
 –19
 
 
 
 
 
 Horizon
 
 
 10
 
 
 
 
 ITER
 
 
 –180
 
 
 
 
 CEF transport
 
 
 60
 
 
 
 
 CEF energie
 
 
 44
 
 
 
 
 Programma voor de interne markt
 
 
 10
 
 
 
 
 Proefprojecten
 
 
 37
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 2
 
 
 
 
 –91
 
 
 
 
 
 Rentebetalingen NGEU
 
 
 –170
 
 
 
 
 EU4health
 
 
 8
 
 
 
 
 Erasmus+
 
 
 20
 
 
 
 
 European solidariteitskorps
 
 
 3
 
 
 
 
 Creative Europe
 
 
 8
 
 
 
 
 Rights and Values
 
 
 3
 
 
 
 
 Agentschappen
 
 
 3
 
 
 
 
 Proefprojecten
 
 
 35
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 3
 
 
 
 
 36,7
 
 
 
 
 
 LIFE
 
 
 30
 
 
 
 
 Proefprojecten
 
 
 6,7
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 4
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF)
 
 
 36,5
 
 
 
 
 Frontex
 
 
 –50
 
 
 
 
 Agentschappen EUAA/EULISA
 
 
 3,5
 
 
 
 
 Fonds voor geïntegreerd grensbeheer (IBMF/BMVI)
 
 
 10
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 5
 
 
 
 
 58,5
 
 
 
 
 
 Militaire mobiliteit
 
 
 58,5
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 6
 
 
 
 
 280
 
 
 
 
 
 NDICI zuidelijk nabuurschap
 
 
 70
 
 
 
 
 NDICI oostelijk nabuurschap
 
 
 210
 
 
 
 
 
 Begrotingscategorie 7
 
 
 
 
 2,7
 
 
 
 
 
 Diverse instellingen
 
 
 2,7
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 267