Besluitvorming uitzendingen; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26454, nr. 13

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-10-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26454 nr. 13

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam123 en 45678 en 91011121314, 15, 16 en 92171819202122, 23 en 2425, 87 en 90262728293031323334353637383940 en 414243, 45, 46 en 484445464748495051525354 en 17255, 74 en 75565758596061626364, 65, 66, 94 en 1076768697071 en 727374 en 7576777879808182 en 838485868788, 125 en 1748990919293949596979899100101102 en 103104105, 106 en 167107108 en 109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133, 134, 135 en 136137, 138 en 139140141142143 en 144145146147148149 en 228150, 151 en 152153154155156, 157 en 158159160161162163164 en 165166167168, 217 en 218169170171172173174175 en 176177178180181182 en 223183184185186187188 en 189190191192193194195196197198199200201, 202 en 203204205206207208209210 en 211212213214215Bijlagen216217 en 218219Algemeen220221222223224225, 226 en 227228229230 en 232231232233234235
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26454Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 146 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 454Besluitvorming uitzendingennr. 13LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 9 oktober 2000De vaste commissie voor Defensie1 heeft over
het rapport van de tijdelijke commissie besluitvorming uitzendingen (26 454,
nrs. 7 en 8) de volgende vragen aan de regering voorgelegd.De regering heeft deze vragen beantwoord bij brief van 7 oktober 2000.De vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,ValkDe waarnemend griffier,Jonker 1Kan de regering gemotiveerd aangeven of zij van mening
is of de werkzaamheden van de commissie de werkzaamheden van het NIOD dan
wel de voortgang van het door de regering gevraagde NIOD-onderzoek al dan
niet hebben doorkruist? (blz. 20)De regering heeft op 29 november 1996, met instemming van de Tweede Kamer,
aan het toenmalige Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, thans Nederlands
Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), opdracht verleend tot het uitvoeren
van een historisch-wetenschappelijk onderzoek naar de gebeurtenissen voor,
tijdens en na de val van Srebrenica. Zoals mede blijkt uit de opdracht is
het NIOD bij het verrichten van dat wetenschappelijk onderzoek volstrekt onafhankelijk.Op 6 oktober 1999 heeft de Tijdelijke Commissie Besluitvorming Uitzendingen
een aantal afspraken gemaakt met de ministers van Buitenlandse Zaken en van
Defensie. Punt 11 van deze Afspraken luidt: «M.b.t. een mogelijke doorkruising
van het onderzoek van het NIOD door het onderzoek van de Commissie en omgekeerd
wordt vastgehouden aan de bestaande afspraken (dergelijke doorkruisingen bespreken
in periodiek informeel overleg tussen de Commissie en het NIOD).»Waar zowel het NIOD als de TCBU hun onderzoeken geheel onafhankelijk van
de regering verrichten resp. hebben verricht is het niet aan de regering een
oordeel uit te spreken over de vraag of de TCBU het onderzoek van het NIOD
al dan niet heeft doorkruist.2In hoeverre worden de door de ADA opgestelde criteria
nageleefd in de daarop volgende jaren. Spelen ze bijvoorbeeld bij de uitzending
naar Cambodja een rol? (blz. 24)Gedurende de Nederlandse deelname aan VN-operaties is het instrumentarium
om verantwoord te besluiten over deelname steeds verder ontwikkeld, culminerend
in het Toetsingskader van 1995. De criteria die door de Adviesraad Defensie
Aangelegenheden zijn ontworpen, waren ten tijde van de besluitvorming rond
de Nederlandse deelname aan UNAMIC/UNTAC reeds elf jaar oud, en niet alle
meer van toepassing op de besluitvorming rond VN-vredesoperaties, zoals die
na het einde van de Koude Oorlog gestalte kreeg. De meeste criteria van de
ADA hebben hun geldigheid overigens niet verloren. Deze werden in de jaren
negentig wel gehanteerd en zijn ook – al dan niet gewijzigd –
opgenomen in het Toetsingskader.3 en 4Wat is de reden dat de regering zolang gewacht heeft
met het uitvoeren van de motie Middelkoop? (blz. 30)Hoe plaatst de regering het verwijt dat uitvoering
van de motie Van Middelkoop zou zijn getraineerd? (blz. 30)De motie Van Middelkoop is aangenomen op 21 december 1994. Nadere besluitvorming
over de wijze van uitvoering daarvan is aangehouden tot het overleg met de
Tweede Kamer over het Toetsingskader op 23 november 1995. Vervolgens is de
uitvoering van de motie ter hand genomen door de vier ministers die verantwoordelijk
zijn voor het wetsvoorstel tot grondwetsherziening in eerste lezing, mede
in overleg met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Dit overleg heeft
geleid tot een voorstel van rijkswet tot grondwetsherziening in eerste lezing
dat op 26 juni 1996 om advies is voorgelegd aan de Raad van State van het
Koninkrijk. De Raad heeft zijn advies op 8 oktober 1996 uitgebracht. Het nader
rapport is op 14 mei 1997 vastgesteld. Vervolgens heeft de regering het voorstel
op 26 mei 1997 ingediend bij de Tweede Kamer. Gelet op het voorgaande en de vereiste zorgvuldigheid bij de voorbereiding van voorstellen
tot grondwetsherziening, ziet de regering geen aanleiding voor verwijten over
de uitvoering van de motie Van Middelkoop.5Wat is er gebeurd met de aanbeveling van de AVV dat
het overleg tussen regering en Kamer in een eerder stadium, dan nadat de regering
het besluit heeft genomen, dient plaats te vinden, bijvoorbeeld wanneer de
regering voornemens is positief op een informeel verzoek van de SGVN te reageren?
(blz. 30)De regering sluit zich aan bij het antwoord op dezelfde vraag (vraag 10)
door de commissie, die stelt dat de AVV een dergelijke aanbeveling niet heeft
gedaan. Het advies van de AVV had betrekking op het Toetsingskader. In een
opmerking constateerde de adviesraad dat het in de praktijk niet ongebruikelijk
was dat er overleg met de Kamer plaatsvond voordat een regeringsbesluit werd
genomen.6Hoe verhoudt de uitspraak dat er altijd een voorbehoud
wordt gemaakt wat betreft nationale politieke besluitvorming, zich met het
zelf actief aanbieden van Nederlandse troepen? Is er altijd wel een voorbehoud
gemaakt? Zo nee, bij welke missies is dit niet gebeurd en waarom niet? (blz. 33)Het is een feit dat Nederland in het verleden actief heeft onderzocht
of deelname aan bepaalde missies mogelijk zou zijn. Daarbij is voor zover
bekend steeds een voorbehoud gemaakt voor besluitvorming door de Nederlandse
regering.7Zijn er naar mening van de regering situaties denkbaar
waarbij ook achteraf geen informatie over speciale operaties aan de kamer
hoeft te worden verstrekt? (blz. 34)Verwezen zij naar de brief over de betrokkenheid van het parlement bij
speciale operaties die de minister van Defensie de Tweede Kamer op 23 augustus
2000 heeft gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 800
X, nr 46).8 en 9Speelt voor de regering in de diplomatieke verzoekfase
voor de bereidheid van het leveren van troepen het specifieke mandaat van
een missie een rol? (blz. 40)Was in de onderzochte missies ten tijde van het aanbod
van de Nederlandse regering om deel te nemen aan missies in alle gevallen
al duidelijkheid omtrent het mandaat? (blz. 40)Over het mandaat van o.a. UNPROFOR, UNFICYP en UNTAES bestond duidelijkheid
vóórdat het Nederlandse aanbod tot deelname werd gedaan. In
andere gevallen waren er voldoende indicaties over hoe het mandaat eruit zou
gaan zien voordat besluitvorming plaatsvond. Thans is het de praktijk dat
geen besluit door de regering wordt genomen voordat volledige duidelijkheid
bestaat over het mandaat.10Deelt de regering de constatering van de commissie
dat er een patroon is ontstaan waar een VN-peacekeeping missie op grond van
hoofdstuk VII de bevoegdheid krijgt geweld te gebruiken ter bescherming van
zichzelf en dat hierdoor volgens de commissie «de verwarring vermoedelijk
alleen maar zal toenemen»? Zo ja, welke conclusies verbindt
zij daaraan? Zo neen, waarom niet? (blz. 44)Er dient een duidelijk onderscheid te worden gemaakt tussen gebruik van
geweld in de uitvoering van het mandaat en gebruik van geweld in het kader
van zelfverdediging.Vredesmissies hebben altijd het recht geweld te gebruiken ter zelfverdediging.
Het recht om ter zelfverdediging gebruik te maken van geweld vormt vanaf het
begin van de ontplooiing van vredesmissies een van de kernelementen. Dit recht
is noch afhankelijk van het mandaat, noch van de juridische basis van het
mandaat.Op basis van Hoofdstuk VII van het VN-Handvest kan gebruik van geweld
ter uitvoering van het mandaat toegestaan worden. Hierin is het verschil met
Hoofdstuk VI gelegen. Hoofdstuk VI gaat uit van het bewaren van de vrede met
instemming van de partijen terwijl Hoofdstuk VII uitgaat van het afdwingen
van de vrede, desnoods met militaire middelen.11Op welke wijze denkt de regering dat de zgn. second
generation peacekeeping versterkt kan worden? (blz. 49)«Second generation peacekeeping» omvat een aantal elementen
zoals mensenrechten, verkiezingen, burgerpolitie, repatriëring en rehabilitatie.
Deze elementen dragen bij aan het normaliseren van de samenleving na beëindiging
van een conflict alsmede aan het overwinnen van het wederzijds wantrouwen,
beide van belang voor vredesopbouw. Een «second generation peacekeeping
force» houdt bijvoorbeeld toezicht op de organisatie van verkiezingen,
op terugkeer van vluchtelingen en op het functioneren van het lokale politieapparaat.
Voor succesvolle afronding van de overgangsfase is medewerking zowel van de
partijen die bij het conflict zijn betrokken als van de lokale bevolking essentieel.
Om dit te bereiken dient de coördinatie in het veld tussen VN-organisaties
onderling en van VN met lokale maatschappelijke organisaties te worden versterkt.
Hier wordt in verschillende fora (VN, beheersraden van betrokken organisaties,
etc.) bij voortduring aandacht aan besteed. Als voorbeeld van «second
generation peacekeeping» kan de UNTAC in Cambodja worden genoemd.12Waarin ligt het belang voor de regering om in een vroeg
stadium de Nederlandse belangstelling om deel te nemen aan een missie kenbaar
te maken? (blz. 53)In het begin van de jaren '90 was het niet ongebruikelijk in een vroeg
stadium de Nederlandse belangstelling om aan een VN-missie deel te nemen kenbaar
te maken. Op die manier werd een grotere betrokkenheid beoogd bij de vormgeving
van de desbetreffende vredesoperatie. Nu dienen contacten met het VN-secretariaat
en andere lidstaten om antwoord te krijgen op vragen die de regering zich
stelt met het oog op het nemen van een besluit inzake Nederlandse deelname
aan de betreffende operatie. Zie ook het antwoord op vraag 180 (aanbeveling
13).13Bij welke missies is er sprake geweest van het doen
van een aanbod zonder dat er een concrete, volledige inventarisatie van eenheden
door defensie heeft plaatsgevonden, zoals bij UNAMIC? (blz. 54)Bij geen enkele missie worden eenheden aangeboden voordat Defensie de
mogelijkheden daarvoor heeft geïnventariseerd. Afhankelijk van hetinformele verzoek kan deze inventarisatie soms beperkt blijven tot
een bepaald type eenheid. In de passage waaraan deze vraag refereert is overigens
sprake van een intern bericht.14, 15, 16 en 92Om welke reden zijn de ministerraad en Kamer niet geïnformeerd
over het feit dat Nederland niet bij de oorspronkelijke groep van landen zat
die werden gevraagd om een bijdrage aan UNAMIC en werd niet verteld dat het
initiatief tot deelname aan UNAMIC (en UNTAC) afkomstig was van de Nederlandse
regering? (blz. 56 en 57 en 400)Waarom wordt met betrekking tot de missie naar Cambodja
bepaalde informatie omtrent het initiatief tot de missie en de informele aanbieding
van eenheden aan de ministerraad en Kamer onthouden? Waarom is de Kamer niet
geïnformeerd over het tijdelijk opschorten van de inzet van de Nederlandse
eenheden in Cambodja? Is er door andere krijgsmachtdelen dan de KM ook een
evaluatie gemaakt van de missie naar Cambodja? Zo nee, waarom niet? (blz. 56–72)Waarom is de Kamer niet geïnformeerd over de opschorting
van de ontplooiing van het mariniersbataljon? (blz. 66)Waarom is door de regering in brieven aan de Kamer
niet duidelijk gemaakt dat het initiatief om deel te nemen aan UNAMIC/UNTAC
duidelijk van de kant van Nederland afkomstig is. (blz. 404)Nederland zat inderdaad niet bij de groep landen die het VN-secretariaat
oorspronkelijk benaderde voor deelname aan UNAMIC. Het in die tijd groeiende
belang van VN-operaties – en de positieve houding hier tegenover in
Nederland – is indertijd geregeld in algemene zin met de Kamer besproken.
Het werd daarom destijds logisch geacht de daad bij het woord te voegen door
militaire eenheden voor een missie aan te bieden.De Kamer is bij verschillende gelegenheden schriftelijk en mondeling over
de voorbereidingen op deelname aan UNAMIC geïnformeerd. Het initiatief
van de regering actief te onderzoeken of deelname aan de missie mogelijk zou
zijn, strookte met de opstelling van een brede Kamermeerderheid. Destijds
is slechts de tijdelijk opschorting van de ontplooiing van het bataljon Mariniers
aan de orde geweest, niet een algehele stopzetting van de inzet van de Mariniers.
Omdat een vergelijk met het VN-secretariaat snel een feit was, werd het blijkbaar
niet zinvol geacht de Kamer in te lichten. Onder de huidige omstandigheden,
acht jaar later en veel ervaringen rijker, zou de Kamer, wél zijn ingelicht.De missie in Cambodja werd uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de
BDZ. Daarom is de evaluatie opgesteld door de Koninklijke marine, het meest
betrokken krijgsmachtdeel. Op pagina 72 van het TCBU-rapport wordt gerefereerd
aan de commissie die deze evaluatie heeft uitgevoerd. In de inleiding van
het eindrapport van deze laatstgenoemde commissie wordt het volgende gesteld:
«De Commissie, waarvan de leden allen in meer of mindere mate in de
hiervoor genoemde beleidsterreinen bij de UNTAC-operatie betrokken zijn geweest,
heeft zowel binnen als buiten de KM-organisatie gesprekken gevoerd met functionarissen
van wie de inbreng voor de evaluatie van belang kon zijn. De resultaten van
deze gesprekken alsmede een groot aantal schriftelijke bijdragen vormden,
gekoppeld aan de eigen specifieke ervaringen van de commissieleden, de basis
waarop deze evaluatie tot stand is gekomen». Op deze manier zijn de
ervaringen van de andere krijgsmachtdelen in de evaluatie verwerkt. Separate
evaluaties van de andere krijgsmachtdelen zijn niet opgesteld. 17Hoeveel inspanningen, en welke precies, heeft Nederland
ondernomen om als tweede Europese troepenleverancier voor de militaire component van UNTAC, een invloedrijke plaats te krijgen in de «Core Group»
betreffende de Cambodja problematiek? Is ooit overwogen consequenties te verbinden
aan het uitblijven aan substantiële invloed?Zo neen, waarom niet? (blz. 66 en 67 en 437)Nederland heeft in New York getracht opgenomen te worden in de «core
group» betreffende Cambodja. Deze groep bestond echter alleen uit landen
die direct betrokken waren bij de Akkoorden van Parijs. Nederland behoorde
daar niet toe. Er is niet overwogen om deze reden af te zien van deelname
aan UNTAC.18Was de regering op de hoogte van de inhoud van het
rapport van de SG van de VN aan de Veiligheidsraad waarin hij spreekt over
de inherente tekortkomingen van het concept van de «safe areas»?
Zo ja, wat is er met deze wetenschap gedaan? (blz. 81)Ja. Tevens is hierover, mede op Nederlands initiatief, internationaal
overleg gevoerd. De conclusie zowel nationaal als internationaal was steeds
dat geen andere optie overbleef dan een versterking van de VN presentie in
het gebied. Uiteindelijk heeft dit geleid tot de instelling van de «Rapid
Reaction Force».19Is er een vast procedure voor het tijdstip binnen het
ambtelijke voortraject voor deelname aan een missie waarop een inventarisatie
binnen Defensie gemaakt moet worden over de beschikbare capaciteit? (blz. 90)Inventarisatie van de mogelijkheden vindt steeds in een vroeg stadium
plaats. Immers, zonder beschikbare capaciteit hoeft deelname niet te worden
overwogen.20Is de optie van aanvallen door de Serviërs om
de «safe areas» te veroveren en/of het scenario van gijzeling
van Nederlandse troepen in voldoende mate meegenomen in de risicoanalyse van
het ministerie van Defensie toen een risicoanalyse noodzakelijk was in het
kader van de te plannen uitzending van eenheden naar (uiteindelijk) Srebrenica?
Zo ja, hoe kon dan worden geconstateerd dat de risico's verbonden aan de uitzending
aanvaardbaar waren? (blz. 124 e.v.)De regering heeft er, mede op grond van analyses van de MID, herhaaldelijk
op gewezen dat het concept van «safe area» uitging van de medewerking
door alle partijen, dus ook de Bosnische Serviërs. De Bosnische Serviërs
waren steeds in een positie de VN-troepenmacht in Srebrenica en in de andere
enclaves Zepa en Gorazde van de buitenwereld af te sluiten; de enclaves waren
geheel omsloten door Bosnisch-Servisch gebied. Een mogelijkheid tot «gijzeling»
van de gehele eenheid was dus voortdurend aanwezig. De conclusie dat de risico's
aanvaardbaar waren, berustte op de veronderstelling dat de Bosnische Serviërs
steeds in voldoende mate zouden blijven meewerken aan het «safe area»-concept.21Welke politiek voerde de Nederlandse regering in de
periode september 1993 tot juli 1995 ten aanzien van Bosnië? Welke vredesregeling(en)
werd(en) nagestreefd? En welke rol speelde de uitzending van Nederlandse troepen
naar de «safe area» Srebrenica hierin? (blz. 141 e.v.)De regering verwijst in deze naar de brief van Minister Van Mierlo aan
de Kamer d.d. 4 maart 1996 (Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 22 181, nr. 149) met een analyse van de besluitvorming inzake de uitzending
van Nederlandse militairen naar Srebrenica, zulks tegen de achtergrond van
het Nederlands beleid inzake Bosnië en internationale ontwikkelingen
in die periode.22, 23 en 24Op welk moment wist de minister van defensie dat close
airsupport geen reële optie was. (blz. 181)Wat is met het memo van 29 mei 1995 van Generaal Smith
gebeurd, waarin hij stelt dat: »the execution of the mandat..»
. Zijn er conclusies getrokken c.q. analyses gemaakt over de mogelijkheid
en internationale wil tot het verlenen van airsupport? (blz. 181)Waarom is overste Karremans niet op de hoogte gesteld
dat CAS geen waarschijnlijke optie meer is? Waarom heeft Karremans geen richtlijnen
gekregen om daarop in te spelen en ging hij de bespreking met bijvoorbeeld
een Moslimdelegatie in, uitgaande van de komst van CAS?De gang van zaken rondom de inzet van het luchtwapen in het voorjaar van
1995 en de richtlijn van de commandant van UNPROFOR van 29 mei 1995 moeten
worden beoordeeld tegen de achtergrond van de gebleken kwetsbaarheid van UNPROFOR,
die was onderstreept door de gijzelneming door de Bosnische Serviërs
van ruim 300 blauwhelmen ter vergelding van de door de NAVO uitgevoerde luchtaanval
bij Pale in mei 1995. Verschillende UNPROFOR-eenheden bevonden zich bovendien
in gebieden die door de Bosnische Serviërs waren omsingeld. De VN-commandanten
waren door deze ontwikkelingen en het gegeven dat de VN-eenheden in Bosnië-Hercegovina
niet waren uitgerust om oorlog te voeren zeer terughoudend geworden met de
inzet van het luchtwapen. De richtlijn van de commandant van UNPROFOR weerspiegelde
dit. Tijdens de Bosnisch-Servische aanval op Srebrenica zijn massale luchtaanvallen
(«air strikes»), gebaseerd op Hoofdstuk VII («enforcement»
van het mandaat) niet overwogen. Luchtsteun («close air support»),
gebaseerd op Hoofdstuk VI (zelfverdediging) was echter wel aan de orde, maar
was naar zijn aard veel beperkter: voor de VN was een noodzakelijke voorwaarde
voor «close air support» dat VN-militairen direct werden aangevallen.
Op 11 juli is op verzoek van de commandant van Dutchbat luchtsteun verleend.
Deze steun kwam echter te laat en was te beperkt om de val van de enclave
te voorkomen. De gang van zaken rondom de inzet van het luchtwapen in het
voorjaar van 1995 is uitvoerig beschreven in brieven aan de Tweede Kamer (onder
meer Tweede Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 22 181, nr. 134, vraag
66 e.v.).25, 87 en 90Deelt de regering de opvatting van voormalig minister
van Defensie Voorhoeve dat geen tijdige, adequate waarschuwingen zijn ontvangen
over de aanval op Srebrenica en de enclave? (blz. 182)Op welke wijze is het «intelligence» probleem
met betrekking tot de motieven van het Bosnisch-Servische leger ten aanzien
van Srebrenica besproken in de Ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken
en Algemene Zaken gedurende Juni 1995? (blz. 401)Is het waar dat onduidelijkheden en niet eenduidige
ambtelijke adviezen over de bedoelingen van het Bosnisch-Servische leger als
het gaat om Srebrenica, een snelle adequate reactie van de regering op de
ontwikkelingen ter plaatse en een effectieve inbreng op internationaal niveau
zouden hebben belemmerd? (blz. 402)Ja. Tot een dag voor de val van de enclave, op 11 juli 1995, was immers
niet duidelijk dat de Bosnische Serviërs erop uit waren de gehele enclave
in te nemen. Tot dan ging UNPROFOR ervan uit dat het hen uitsluitend te doen
was om het zuidelijke deel van de enclave, waar een belangrijke doorgangsweg
en een mijn lagen. Een belangrijke verklaring hiervoor is dat UNPROFOR niet
beschikte over een militaire inlichtingencapaciteit en dat zich op Bosnisch-Servisch
grondgebied sinds de gijzelneming na de luchtaanvallen op Pale in mei 1995
geen VN-waarnemers meer bevonden. De regering beschikte niet over informatie
waaruit de conclusie kon worden getrokken dat een aanval op handen was: noch
de MID, noch de ministeries van Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken hadden
aanwijzingen daarvoor. Tijdens een gesprek op 6 oktober 1995 heeft de Amerikaanse
minister van Defensie zijn Nederlandse ambtgenoot verzekerd dat ook de VS
vóór de val van Srebrenica niet over informatie beschikte die
op een aanstaande overrompeling van de enclave wees. De onzekerheid ten aanzien
van de intenties van de Bosnische-Serviërs maakten het moeilijk snel
en adequaat te reageren, doch dit kan slechts achteraf worden geconstateerd.Overigens konden de Bosnische Serviërs de geïsoleerde enclave
zonder een langdurige, omvangrijke militaire voorbereiding overrompelen. Zij
konden gebruik maken van hun militaire overwicht, dat voortvloeide uit het
grote aantal zware wapens dat van meet af aan rondom de enclave was opgesteld.26Heeft de regering gesproken met fractiewoordvoerders
met betrekking tot een eventueel parlementair onderzoek c.q. enquête
naar de val van Srebrenica en wat waren daarbij de exacte overwegingen? Op
welke wijze is dit in de Ministerraad aan de orde geweest? (blz. 208)Na de val van Srebrenica is de instelling van een parlementaire enquête
of van een parlementair onderzoek in de Tweede Kamer herhaaldelijk aan de
orde geweest. Voor de in de Kamer terzake uitgewisselde exacte overwegingen
verwijzen wij naar de handelingen van de debatten van 5 september 1995 en
van 19 december 1995 en voorts naar het verslag van een Algemeen Overleg van
de vaste commissies voor Buitenlandse Zaken, voor Defensie en voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen met de ministers Van Mierlo, Voorhoeve en Ritzen
d.d. 31 oktober 1996 (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 069,
nr. 6). Mede in samenhang met de overweging van andere onderzoeksvarianten
(internationaal door middel van de VN, nationaal middels een historisch-wetenschappelijk
onderzoek door het NIOD) is deze kwestie ook in de ministerraad besproken.27Steunden andere landen destijds de Nederlandse «randvoorwaarden
voor IFOR» (blz. 215)?Na de ervaringen met UNPROFOR lag de nadruk destijds zowel nationaal als
internationaal op heldere bevelslijnen en een robuust mandaat. Dat is ook
zichtbaar in de uiteindelijke vormgeving van IFOR zoals binnen NAVO: 1) een
VN-mandaat, 2) Russische deelname, vastgelegd in een aparte regeling waarbij
Russische eenheden niet rechtstreeks door de NAVO werden aangestuurd maar
door SACEUR in diens Amerikaanse hoedanigheid en via een Russische generaal,
3) militaire bijdragen van gematigde moslimlanden zoals Marokko.28Geeft de gang van zaken rond de discussie in het kabinet
en met de Kamer over de Nederlandse IFOR-deelname niet aan dat er een dilemma
zit c.q. kan zitten in de vereisten van snelheid en zorgvuldigheid die voor
beide gremia zijn vereist (bijv de door minister-president Kok in oktober
'95 gevraagde «voldoende inleestijd» en de datum van een antwoord
aan SACEUR op 24 oktober 1995)? (blz. 216) Nee. Bij besluiten over de uitzending van Nederlandse militairen staat
zorgvuldigheid voor de regering voorop. Dit neemt niet weg dat het niet altijd
eenvoudig is de internationale en nationale besluitvorming goed op elkaar
af te stemmen. Internationale ontwikkelingen kunnen vragen om snelle nationale
besluitvorming. Ook het overleg met de Tweede Kamer moet dan binnen korte
tijd kunnen worden gevoerd. Dat was in het bijzonder het geval met betrekking
tot de voorbereiding van de door de NAVO geleide implementatiemacht IFOR,
die zo snel mogelijk na ondertekening van het vredesakkoord van Dayton moest
worden ontplooid om te voorkomen dat tegenstanders van dit akkoord het initiatief
in handen konden nemen.29Is het overigens ongebruikelijk een antwoordtermijn
naar SACEUR met een week op te rekken? (blz. 217)Indien de regering van een NAVO-lidstaat om dringende redenen meer tijd
nodig heeft voor besluitvorming kan, mits de omstandigheden dat toelaten,
de antwoordtermijn verlengd worden.30Had de regering niet beter eerst met de Kamer kunnen
spreken alvorens de Nederlandse voornemens over deelname aan IFOR aan de NAVO
door te geven? (blz. 217)Gezien de omvang van de IFOR-operatie en de daarbij behorende planning
was het noodzakelijk vóór 24 oktober 1995 aan SACEUR voor planningsdoeleinden
een indicatie te geven van de mogelijke Nederlandse bijdrage. Het kabinetsbesluit
dienaangaand was op 20 oktober 1995 genomen, in aansluiting op een «force
balancing conference» van 18 en 19 oktober 1995 te Brussel. Zoals reeds
gesteld door de minister van Defensie tijdens het vragenuurtje in de Tweede
Kamer op 24 oktober 1995, zijn hiermee geen verplichtingen door Nederland
aangegaan. Dit betrof een besluit tot gereedstelling van specifieke eenheden
voor mogelijke deelname aan IFOR. De Kamer zou nog ruimschoots de gelegenheid
krijgen hierover met de regering van gedachten te wisselen, voordat werkelijk
tot uitzending van eenheden zou worden overgegaan. Dit overleg had op 2 november
1995 plaats.31Was het besluit om op 23 november 1995 de kamerwoordvoerders
vertrouwelijk in te lichten, achteraf gezien verantwoord? (blz. 219)Destijds is door de regering geen enkele mogelijkheid onbenut gelaten
om informatie te verschaffen over omstandigheden en feiten die relevant waren
voor het op dat moment plaatsvindende afwegingsproces over Nederlandse deelname
aan IFOR.32Deelt de regering de appreciatie van de tijdelijke
commissie dat bij de besluitvorming over IFOR door de regering destijds zeer
gehecht is geweest aan het materiele instemmingsrecht? Hoe verhoudt dit zich
tot het formele instemmingsrecht zoals vastgelegd in het nieuwe grondwetsartikel
(motie Van Middelkoop)?De commissie stelt vast dat de regering zich bewust was van de rol van
de Tweede Kamer in de nationale besluitvorming over IFOR (blz. 433 van
het rapport). Dat ligt ook in de rede omdat het Toetsingskader toen in voorbereiding
was. Wat betreft de betekenis van de begrippen «materieel instemmingsrecht»
en «formeel instemmingsrecht» merkt de regering het volgende op.Artikel 100 Grondwet kent geen formeel instemmingsrecht toe aan het parlement.
Een amendement van deze strekking is door de Tweede Kamer verworpen tijdens
de eerste lezing van de grondwetsherziening. Een dergelijk instemmingsrecht
zou ook niet passen in onze constitutionele verhoudingen waarin regering en
Kamers onderscheiden taken en verantwoordelijkheden hebben. Wel bevat de procedure
van artikel 100 Grondwet een actieve inlichtingenplicht van de regering, in
de zin dat beide Kamers der Staten-Generaal (in beginsel vooraf) worden ingelicht
over de inzet of het ter beschikking stellen van de krijgsmacht ter handhaving
of bevordering van de internationale rechtsorde. In ons constitutionele bestel
spreekt het vanzelf dat de regering de opvattingen van de Kamers serieus in
haar overwegingen betrekt.33Duidt de zinsnede «enkele van de aandachtspunten
uit het Toetsingskader ... zijn voor Nederland cruciale voorwaarden voor deelname»
(aan IFOR) op een hiërarchie binnen het Toetsingskader of een zekere
toevalligheid dat juist deze aspecten bij IFOR naar voren springen? (blz. 220)De hier genoemde aandachtspunten duiden niet zozeer op een hiërarchie
binnen het Toetsingskader, als op de uitdrukkelijk wens van alle NAVO-bondgenoten
om bij IFOR herhaling te voorkomen van de tekortkomingen die bij UNPROFOR
waren geconstateerd.34Hoe beoordeelt de regering het door Buitenlandse Zaken,
Defensie/DAB en minister Van Mierlo eind december 1995 genoemde argument van
informatieoverkill?Met de uitdrukking «informatie overkill» is destijds bedoeld
dat het aanleveren van informatie tot in de kleinste technische details niet
noodzakelijkerwijs bijdraagt tot een heldere beeldvorming omtrent de operatie
als geheel.35Hoe verklaart de regering achteraf de late inlichting
van de Kamer over de rol van IFOR bij een evt. evacuatie van UNTAES (blz. 224)?
Heeft dit wellicht te maken het door de Winter (blz. 220) genoemde probleem
dat iets gemeld had moeten worden zonder dat alles duidelijk is? Is dit niet
een veelvoorkomend probleem?Het besluit van de NAVO-Raad om te helpen bij een eventuele gedwongen
terugtrekking van de VN-vredesmacht uit Oost-Slavonië (UNTAES) was een
logisch vervolg op de bijstand die eerder was toegezegd aan de voorganger
van UNTAES, de United Nations Confidence Restoration Organisation in Croatia
(UNCRO). Ook het Dayton-akkoord en VN-Veiligheidsraadsresolutie 1037 spraken
zich hierover uit. In de brieven aan de Tweede Kamer van 20 februari en 12
april 1995 is in algemene zin gewezen op de bijstandsbelofte van IFOR aan
UNTAES. De regering heeft destijds gemeend dat inzet van Nederlandse militairen
in Oost-Slavonië op dat moment niet aan de orde was, omdat in NAVO-kader
nog geen duidelijkheid bestond over de aard van de steun van IFOR in het geval
van een noodgedwongen evacuatie van UNTAES. Waarschijnlijk zou vooral een
beroep zijn gedaan op de vlakbij Oost-Slavonië gelegerde Amerikaanse
IFOR-eenheden. De kans dat Nederlandse IFOR-eenheden, die verder van Oost-Slavonië
waren gelegerd, hierbij betrokken zouden worden, was gering. 36Heeft over de uitbreiding van het Nederlands IFOR contingent
met drie helikopters en twintig personen in de ministerraad van 16 februari
1996 besluitvorming plaats gevonden onder voorbehoud van parlementaire goedkeuring?
(blz. 225)Nee. De Ministerraad heeft op 16 februari 1995 besloten tot uitbreiding
van het Nederlandse IFOR-contingent met drie helikopters en twintig personen
en heeft de Kamer in overeenstemming met het Toetsingskader voorafgaand aan
de ontplooiing hierover geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996,
22 181, nr. 146).37Vanwaar de «razende spoed» bij minister
Voorhoeve rond de brief van12 juni 1996? Deze brief had men toch kunnen zien
aankomen? (blz. 227)Snelle verzending van de brief over de aflossing van Nederlandse IFOR-eenheden
naar de Tweede Kamer werd wenselijk geacht omdat de aflossing van het gemechaniseerde
bataljon Limburgse Jagers enkele dagen later zou beginnen.38Is de juridische positie van de reeds uitgezonden Nederlandse
chauffeurs ooit bevredigend geregeld en zo ja in welke zin? (blz. 229)
Had de Kamer hier niet van op de hoogte moeten worden gesteld?De discussie over de juridische positie van de chauffeurs in het kader
van IFOR had betrekking op verschillen tussen de Nederlandse en de Amerikaanse
rechtsstelsels wat de aansprakelijkheid voor schade betreft. Deze kwestie
is in goed overleg met de Verenigde Staten opgelost door middel van een Memorandum
of Understanding. In dit MoU is afgesproken dat de afwikkeling van schade
conform het NAVO-statusverdrag zou plaatsvinden. Aangezien de juridische kwestie
niet van belang werd geacht voor de inzet van de chauffeurs, waarover de Kamer
reeds was geïnformeerd, is de Kamer hierover niet separaat ingelicht.39Had, terugkijkend, niet beter de complete evaluatie
van IFOR naar de Kamer kunnen worden gezonden in plaats van de zeer beknopte
samenvatting bij de MvT bij de Begroting 1998 ? Was Defensie – zie de
uitspraken van plv CDS, van Baal – voldoende toegerust voor deze evaluatie(s)?
(blz. 231)Defensie was indertijd onvoldoende toegerust voor het uitvoeren van evaluaties.
Om die reden is, conform de brief van de minister van Defensie aan de Kamer
van 30 maart 1999, binnen de Defensiestaf een afdeling evaluaties opgericht
en worden de Nederlandse bijdragen aan vredesoperaties multidisciplinair geëvalueerd.
Deze evaluaties worden, conform de toezegging van de minister van Defensie
van 30 juni jl., voortaan jaarlijks in het kader van de Financiële Verantwoording
aangeboden aan de Kamer. Conform de huidige systematiek zou de complete evaluatie
van IFOR de Kamer zijn toegegaan.40 en 41Duidt de constatering dat het Nederlandse verzoek met
betrekking tot de plaatsing van marechaussees bij UNIPTF niet en het Franse
wel is gehonoreerd op een verschil in machtspositie tussen Nederland en Frankrijk?
(blz. 233)Wat is de verklaring voor het feit dat in tegenstelling
tot een Nederlands verzoek betreffende locatie van Nederlandse eenheden voor
UNIPTF een identiek verzoek van Frankrijk wel wordt ingewilligd?
(blz. 233)Het verzoek van Frankrijk om de circa 100 Franse gendarmes te hergroeperen
en te concentreren in het Franse divisievak van IFOR was voornamelijk gedaan
om praktische redenen: de verspreiding van de Fransen over het gehele gebied
van Bosnië-Herzegovina deed afbreuk aan hun effectiviteit. Concentratie
van de Franse troepen zou wat betreft taal, logistiek en nationale aansturing
pragmatischer zijn. Hoewel, met uitzondering van het aspect van de taal, voor
Nederland vergelijkbare argumenten golden, heeft Nederland nooit met terugtrekking
willen dreigen. Frankrijk daarentegen plaatste DPKO onder grote politieke
druk door te dreigen zich uit UNIPTF terug te trekken indien aan het Franse
verzoek geen gevolg zou worden gegeven.42Is ooit overwogen, toen duidelijk(er) werd dat er bevredigende
veiligheidsarrangementen konden worden getroffen voor UNIPTF personeel, alsnog
een bijdrage vanuit Binnenlandse Zaken te leveren? (blz. 233–236)Nee.43, 45, 46 en 48Is de les uit de gebeurtenissen rond UNIPTF/veiligheidsarrangementen
dat insisteren op essentiële posities succes kan hebben (schriftelijk
vastleggen van veiligheidsafspraken)? Is de les ook dat het beter is goede,
maar informele regelingen te hebben boven tekortschietende formele regelingen?
(blz. 236)Hadden de «twee zorgwekkende tekortkomingen»
die generaal Fabius in zijn nota van 14 juni 1996 in de organisatie van UNIPTF
constateert niet eerder aan de Kamer ter kennis moeten worden gebracht dan
in de «verzamelbrief» van augustus 1996? (blz. 238)Had de dreiging van Nederland zich uit UNIPTF terug
te trekken niet eveneens aan de Kamer moeten worden gemeld? (blz. 239)Waarom worden de problemen met de veiligheidsvoorzieningen
voor UNIPTF en de toestand van het materieel niet aan de Kamer gemeld in de
herfst van 1997? (blz. 241)Het is juist dat toereikende, praktische veiligheidsafspraken tussen IFOR
en de UNIPTF begin 1996 mede op aandringen van Nederland tot stand zijn gekomen.
De regering hechtte hieraan destijds groot belang in het licht van de opdracht
en de ongewapende status van de VN-politiewaarnemers. Overigens hadden deze
afspraken een formele status, aangezien zij onder meer waren vastgelegd in
een brief van de chef staf van IFOR aan de commandant van de UNIPTF. De door
de commandant van de Koninklijke marechaussee in juni 1996 en september 1997
gesignaleerde tekortkomingen zijn destijds zeer serieus genomen. Naar aanleiding
van diens rapportages heeft Nederland er bij de VN en bij de NAVO op aangedrongen
deze tekortkomingen te verhelpen. Aangezien beide organisaties toezegden hierop
actie te ondernemen, is ervan afgezien de Tweede Kamer afzonderlijk op de
hoogte te stellen. Ook is nier overwogen de Nederlandse VN-politiewaarnemers
uit UNIPTF terug te trekken.44Verdient het aanbeveling ook politiewaarnemers en civiel
personeel onder de werking van het Toetsingskader te brengen? Kan dit ook
gezien de inhoud van het Toetsingskader? Zie ook aanbeveling 76 van de tijdelijke
commissie. (blz. 237)Zie antwoord op vraag 180 (aanbeveling 38). 45Hadden de «twee zorgwekkende tekortkomingen»
die generaal Fabius in zijn nota van 14 juni 1996 in de organisatie van UNIPTF
constateert niet eerder aan de Kamer ter kennis moeten worden gebracht dan
in de «verzamelbrief» van augustus 1996? (blz. 238)Zie het antwoord op vraag 43.46Had de dreiging van Nederland zich uit UNIPTF terug
te trekken niet eveneens aan de Kamer moeten worden gemeld? (blz. 239)Zie het antwoord op vraag 43.47Is ooit iets gedaan met de suggestie van Ambassadeur
Biegman om recent uitgetreden KMar-personeel te recruteren in verband met
het verzoek van de VN voor tien extra marechaussees? (blz. 240)Destijds is dit wel overwogen. Uit een eerste informatieve ronde onder
kort tevoren uitgetreden KMar-personeel bleek dat hiervoor onvoldoende belangstelling
was. Op grond hiervan is toen besloten van dit idee af te zien.48Waarom worden de problemen met de veiligheidsvoorzieningen
voor UNIPTF en de toestand van het materieel niet aan de Kamer gemeld in de
herfst van 1997? (blz. 241)Zie het antwoord op vraag 43.49Is inmiddels de capaciteit van de KMar tot het opstellen
van evaluaties verbeterd ? (blz. 241)Ja, de staf van de Koninklijke Marechaussee is hiervoor inmiddels uitgebreid.
Tevens is een officier van de Koninklijke Marechaussee bij de afdeling Evaluaties
van de Defensiestaf geplaatst.50Zijn er algemene conclusies te trekken over de termijn
waarop zogenaamde gereedstellingsopdrachten aan kabinet en Kamer moeten worden
gemeld (gezien het verloop van e.e.a. bij de discussie post-IFOR)? (blz. 253)Met een gereedstellingsopdracht worden eenheden gereedgesteld voor uitzending.
Een dergelijk besluit maakt deel uit van de praktische voorbereiding voor
deelname aan een operatie of voortzetting daarvan en verzekert tijdige inzet
van eenheden na een politiek besluit daartoe. Gereedstellingsopdrachten als
zodanig worden niet afzonderlijk aan kabinet en Kamer gemeld.51Waarom verwachtte Defensie/DAB dat een bijdrage aan
SFOR op het huidige IFOR niveau niet op een meerderheid in de Kamer kon rekenen?
(blz. 255)Aangezien volgens de plannen SFOR aanzienlijk kleiner dan IFOR zou worden,
zou bij gelijkblijvende omvang van de Nederlandse bijdrage in Bosnië-Herzegovina
het aandeel van Nederland in de SFOR-operatie aanzienlijk groter
worden. Nederland zou daardoor binnen het bondgenootschap een onevenredig
grote last op zich hebben genomen. De Directie Algemene Beleidszaken achtte
het destijds onwaarschijnlijk dat de Tweede Kamer hiermee zou hebben ingestemd.52Waarom, zeker in het licht van alle appreciaties van
de regering betreffende troepen in onder andere Albanië en Macedonië,
is de regering er niet toe over gegaan om de Tweede Kamer al in een eerder
stadium te consulteren en in te lichten? (blz. 294)Tijdens het Algemeen Overleg van 18 maart 1998 heeft Minister Van Mierlo
duidelijk gemaakt dat de regering in beginsel positief stond ten opzichte
van een eventuele preventieve ontplooiing van een stabilisatiemacht in Albanië.
Van concrete opties, laat staan een besluit omtrent Nederlandse deelname,
waarover de Kamer zou moeten zijn ingelicht, was evenwel geen sprake. Wat
betreft Macedonië is in de Ministerraad slechts melding gemaakt van de
mogelijkheid dat Nederland bij een eventuele verlenging van het mandaat mogelijk
zou worden gevraagd een militaire bijdrage aan deze operatie te leveren.53De informatie over mogelijke troepenzending naar Cyprus
is door een eerdere indiscretie van DGPZ gelekt. Hoe is op dit lekken van
vertrouwelijke informatie gereageerd, gelet op het regeringsbeleid om lekken
vanuit het ambtelijk apparaat krachtdadig aan te pakken? (blz. 281)Tijdens een achtergrondgesprek met journalisten zijn verschillende denkbare
mogelijkheden voor eventuele uitzending van Nederlandse eenheden aan de orde
gekomen; van het verstrekken van vertrouwelijke informatie is geen sprake
geweest.54 en 172Waarom besloot minister Voorhoeve alleen de defensiespecialisten
van de 4 grootste fracties te raadplegen? Gebeurt zulks in dit soort aangelegenheden
wel vaker? Worden de andere defensiewoordvoerders van zo'n overleg vooraf
of achteraf op de hoogte gebracht? Zo ja, gebeurt dat door de regering of
door de wel geraadpleegde woordvoerders? Zo nee, waarom gebeurt dat niet?
(blz. 284)Hoe beoordeelt de regering bevinding 33 (blz. 484)
van de tijdelijke commissie dat er sprake is van informele informatie-uitwisseling
tussen bewindspersonen en kamerleden en dat hiermee een transparante besluitvorming
wordt belemmerd?Het staat bewindslieden vrij informeel van gedachten te wisselen met leden
van de Tweede Kamer. Hiervoor bestaan geen vaste regels. Uiteraard heeft dergelijk
overleg geen formele betekenis of kan het als alternatief worden beschouwd
voor het reguliere overleg met de Tweede Kamer.55, 74 en 75De criteria waarop de besluitvorming over de Nederlandse
deelname aan UNIMIC en UNTAC is gebaseerd, staan niet expliciet vermeld in
de brieven van de regering aan de Kamer. Waarom is dit het geval? Kan worden
gesproken van «onvolledige» informatieverstrekking?Welke «zorgvuldige» afweging is door de
regering gemaakt ten aanzien van de UNAMIC/UNTAC-uitzending? (blz. 396)Om welke reden heeft de toename van de risico's en
het niet kunnen uitvoeren van een deel van het mandaat niet tot een hernieuwde
afweging van de uitzending geleid? (blz. 396) De overwegingen tot deelname aan UNAMIC en UNTAC te komen berustten op
de instemming van de betrokken partijen met de desbetreffende VN-operaties,
de haalbaarheid van de desbetreffende mandaten, de betrouwbaarheid van andere
deelnemende landen, de verenigbaarheid met NAVO-verplichtingen en de aanvaardbaarheid
van risico's. Verder zijn de vier criteria van de motie Van Traa tijdens het
debat over de Defensienota 1991 in aanmerking genomen. De Kamer achtte de
verstrekte informatie destijds voldoende om in te stemmen met de Nederlandse
deelname aan de Cambodjaanse VN-operaties. Er is geen reden de informatie-voorziening
naar de maatstaven van destijds als «onvolledig» te bestempelen.Er is naar het oordeel van de regering destijds geen sprake geweest van
risico's die terugtrekking van Nederlandse militairen uit UNTAC wettigden.
Ook heeft het niet kunnen uitvoeren van een deel van het mandaat, in het operatiegebied
van de Nederlandse troepen, geen substantiële invloed uitgeoefend op
de mogelijkheid het UNTAC-mandaat in brede zin
in de rest van Cambodja uit te voeren. Als de risico's voor de ingezette militairen
onaanvaardbaar hoog waren geworden, of het UNTAC-mandaat in het algemeen niet
meer uitvoerbaar zou zijn geweest, dan zou een politieke heroverweging van
de Nederlandse deelname in de rede hebben gelegen.56Waarom is de Kamer niet ingelicht over het feit dat
op 19 januari 1999 serieus is overwogen de OVKM terug te trekken? (blz. 341)Er is niet serieus overwogen de KVM terug te trekken. Op blz. 341
van het rapport van de TCBU wordt verwezen naar een intern memo aan Minister
Van Aartsen, waarin staat dat van Defensie was vernomen «dat de missieleiding
van de KVM in Pristina aan de Extraction Force in Skopje zou hebben verzocht
zich gereed te houden. Men zou overwegen de KVM naar Macedonië terug
te trekken.» Kort daarop werd evenwel duidelijk dat het hier een oefening
betrof in het kader van de voorbereiding van een eventuele evacuatie. Dat
het hier om een oefening ging, was eerder niet duidelijk. Om veiligheidsredenen
was hieraan geen ruchtbaarheid gegeven. De TCBU vervolgt haar rapport met
de (terechte) vaststelling dat er geen besluit tot terugtrekking is genomen.
De Kamer is in de brief van 20 januari 1999 geïnformeerd over het feit
dat de KVM doorging met haar werkzaamheden. Tijdens het AO met de Kamer op
21 januari heeft de minister van Buitenlandse Zaken er bovendien op gewezen
dat de gehele OVSE, inclusief de VS, vond dat de missie in Kosovo moest blijven.57Wat vindt de regering van de kritiek dat de vertrouwelijke
briefings weinig cruciale informatie opleverden voor de kamerleden? (blz. 359)De regering meende dat met de vertrouwelijke briefings werd tegemoetgekomen
aan de wens van de Kamer meer gedetailleerd te worden geïnformeerd over
de militaire aspecten van operatie Allied Force. Voor het gebruik van het
instrument van vertrouwelijke briefings in de toekomst verwijst de regering
naar haar reactie op de desbetreffende aanbeveling van de commissie (zie vraag
180, aanbeveling 16).58Is het niet vreemd dat de Minister-president niet direct
is ingelicht over het tijdstip van de bombardementen op Kosovo op 24 maart
1999? (blz. 354)De SG van de NAVO, de heer Solana, heeft op 18 maart 1999 de minister
van Buitenlandse Zaken geïnformeerd dat hij binnen afzienbare termijn zou gaan sonderen of de NAVO-leden nog steeds van mening waren dat
ACTORD zou kunnen worden toegepast. Dit is op 19 maart 1999 door de minister
van Buitenlandse Zaken in de ministerraad meegedeeld. Hierbij is door de minister
van Buitenlandse Zaken aangegeven dat 24 maart 1999 werd gezien als uiterste
datum voor het bereiken van een politiek akkoord. Op 20 maart deelde de SG
NAVO aan de minister van Buitenlandse Zaken mee dat op de 24e de luchtacties
zouden beginnen indien de laatste onderhandelingspogingen onvoldoende resultaat
zouden opleveren. De minister van Buitenlandse Zaken heeft na dit gesprek
meteen de minister-president en de minister van Defensie ingelicht.Op 23 maart 1999 lichtte de SG NAVO de minister van Buitenlandse Zaken
in dat de luchtacties onvermijdelijk waren en op 24 maart 1999 zouden beginnen.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft vervolgens de minister-president
hierover ingelicht. De minister van Buitenlandse Zaken is vervolgens in de
middag van 24 maart naar Nederland teruggekeerd om een debat in de Tweede
Kamer over de actuele situatie bij te wonen. In dit debat heeft de minister
van Buitenlandse Zaken aangegeven dat rond die tijd luchtacties begonnen.
De minister-president was op de hoogte van het feit dat de luchtacties op
24 maart 1999 zouden aanvangen, maar kon direct na afloop van de vergadering
van de Europese Raad te Berlijn op het moment dat hij de pers te woord stond
nog niet op de hoogte zijn van de exacte stand van zaken.59Ligt het niet meer voor de hand dat de Minister-president
in een tijd van oorlog, en de betrokkenheid van Nederland hierbij, het parlement
en het volk toespreekt over de gestarte acties?De minister-president heeft onder meer op 24 maart 1999 een aantal interviews
voor de radio en de televisie gegeven over het militaire optreden van de NAVO.
Ook tijdens de persconferentie na afloop van de wekelijkse ministerraad op
26 maart 1999 is de minister-president uitgebreid op de gebeurtenissen ingegaan.Voorts wordt verwezen naar het hierover door de minister-president naar
voren gebrachte tijdens het debat over de Kosovo-evaluatie.60In hoeverre is het mogelijk om afstemming en overleg
tussen de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken betreffende de uitzending
van militairen te verbeteren?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 10).61In de NAVO-raad van 3 april 1999 pleitte de PV NAVO,
ambassadeur Biegman, om «all out» te gaan bij de luchtacties,
verkondigde hij hiermee het standpunt van de Nederlandse regering? (blz. 363)Ja. Zoals de regering de Kamer bij verschillende gelegenheden (o.a. bij
brief d.d. 29 maart 1999 en tijdens de plenaire debatten van 30 maart 1999
en 7 april 1999) heeft laten weten, was Nederland voorstander van intensivering
van de luchtacties, zij het strikt binnen de kaders van de door de Raad geautoriseerde
fase, teneinde de beëindiging van etnische zuiveringen te bespoedigen.62Waarom is tijdens het plenaire debat van 7 april 1999
en tijdens het vertrouwelijke overleg van 13 april niet gemeld dat de militaire
autori-teiten van de NAVO een studie verrichtten naar mogelijke
grondopties? (blz. 365)In de brief van 6 april 1999 werd vermeld dat er in NAVO-verband planning
werd verricht voor de niet-offensieve inzet van grondtroepen (aanpassing van
plannen voor de implementatie van een eventuele vredesregeling, het latere
KFOR). Tijdens het debat op 7 april 1999 heeft Minister Van Aartsen aangegeven
dat er geen opdracht was gegeven aan de militaire autoriteiten van NAVO om
plannen op te stellen voor een offensieve inzet van grondtroepen. Op SHAPE
werden door militaire planners wel scenario's ontwikkeld voor offensieve inzet
van grondtroepen, maar dit was niet gebaseerd op enige formele opdracht van
de NAVO-Raad en deze scenario's hadden derhalve geen status.63Op welke wijze interpreteerde de regering kritische
opmerking van de regeringsfunctie met betrekking tot eventuele defensiebezuinigingen?
(blz. 390)De toenmalige regering heeft zich over deze uitspraken geen oordeel gevormd.64, 65, 66, 94 en 107Op welke wijze zou UNFICYP kunnen bijdragen aan de
Nederlandse kandidatuur voor de Veiligheidsraad? (blz. 390)Vond het ministerie van Buitenlandse Zaken inderdaad
dat Nederland een imagoprobleem had bij de VN? (blz. 390)Hoe beoordeelt de regering nu de motieven met betrekking
tot een uitzending naar UNFICYP? (blz. 390)Waarom nam de Ministerraad in februari het besluit
tot deelname aan UNFICYP, op basis van welke motieven, en waarom besloot zij
deze niet in een brief aan de Kamer te vermelden? (blz. 405)Door de minister van Defensie wordt aangegeven dat
door deel te nemen aan UNFICYP een bijdrage wordt geleverd aan de bondgenootschappelijke
lastenverdeling. De minister vertelt niet dat het een Nederlands initiatief
betreft en ook de onderliggende motieven komen de woordvoerders niet te weten.
Is de regering van mening dat er hier sprake is van onvolledige informatieverstrekking
door de betreffende minister aan de kamer. Zo nee, hoe beoordeelt de regering
deze situatie dan? (blz. 415)Nederland stond bekend als een betrouwbare partner gezien zijn bijdragen
aan en inspanningen bij internationale vredesoperaties. Na beëindiging
van UNPROFOR in december 1995 was de Nederlandse deelname aan vredesoperaties
onder VN-vlag afgenomen. Wel droeg Nederland substantieel bij aan de onder
NAVO-vlag vallende IFOR en SFOR operaties.De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken vond het «erg»
dat Nederland op VN-gebied praktisch niet meer zichtbaar was. Op ambtelijk
niveau meenden sommigen dat Nederland in verband met de kandidatuur voor de
Veiligheidsraad (VR) prominenter op de lijst van troepenleverende landen zou
moeten komen. Dat Nederland in de zomer van 1997 met «slechts»
70 man deelnam aan VN-vredesoperaties zou onze kansen voor het VR-lidmaatschap
wellicht verkleinen.Het TCBU-rapport stelt dat de Ministerraad in februari 1998 het besluit
tot uitzending nam op basis van een conceptbrief aan de Kamer, «waarin
het merendeel van de motieven om deel te nemen aan UNFICYP niet staat vermeld».
De hoofdreden voor deelname, nl. dat Nederland door uitzending van een compagnie
kon bijdragen aan de stabilisering op Cyprus, een Europees veiligheidsprobleem
dat de belangen van de EU en de NAVO rechtstreeks raakte, is echter wel vermeld
in genoemde brief (Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 954,
nr. 1). Overige motieven waren niet van doorslaggevende betekenis.67Op welke wijze wordt de (relatieve) bijdrage van Nederland
aan Allied Force vastgesteld en uitonderhandeld met de Bondgenoten? (blz. 391)In het kader van het NAVO «Force Generation Process» verspreidt
SHAPE, het Europese militaire hoofdkwartier van de NAVO, een lijst van benodigde
middelen onder de bondgenoten. Aan de hand van deze lijst kunnen de lidstaten
een indicatie geven van hun mogelijke bijdrage. Vervolgens roept SHAPE de
lidstaten bijeen om vraag en aanbod zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen.
De aard en omvang van de nationale bijdragen blijft ook in die fase de verantwoordelijkheid
van de lidstaten. Voornoemde procedure is ook gevolgd voor operatie Allied
Force.68In hoeverre speelde de geloofwaardigheid van de NAVO
een rol en wat betekende dit precies in dit verband? (blz. 391)De reden om in te grijpen was dat na het falen van de Rambouillet-onderhandelingen
alle politieke middelen waren uitgeput, terwijl de situatie in Kosovo zelf
verslechterde. Het bondgenootschap had zeer nadrukkelijk gesteld een bepaalde
situatie niet te zullen tolereren. Het niet uitvoeren van een dergelijk dreigement
heeft uiteraard gevolgen voor de geloofwaardigheid van het bondgenootschap.
Men zet de zaken echter op zijn kop met de stelling dat het dreigement is
uitgevoerd vanwege de geloofwaardigheid van de NAVO.69Deelt de regering de conclusies van de TCBU dat Nederland
op eigen initiatief deelname aan NKVM en de Extraction Force toezegt om een
zo klein mogelijke bijdrage aan de OVSE-Verificatie missie te kunnen verantwoorden.
Wat moest de regering dan verantwoorden? (blz. 392)In het TCBU-rapport (blz. 392) staat letterlijk: «Nederland
zegt kortom op eigen initiatief deelname aan de NKVM en de Extraction Force
toe (waarvoor circa 350 militairen ter beschikking worden gesteld), mede om een zo klein en zo veilig mogelijke bijdrage aan de OVSE-verificatiemissie
(30 verificateurs) te kunnen verantwoorden.» De Nederlandse
deelname aan de Extraction Force was inderdaad bedoeld om de veiligheid van
de OVSE-verificateurs te vergroten. De regering deelt evenwel niet de conclusie
in het bovengenoemde citaat dat deelname aan beide NAVO-missies bedoeld zou
zijn geweest om de deelname aan de OVSE-missie zo klein mogelijk te doen zijn.
Dat is ook niet gestoeld op de feiten. De Nederlandse deelname aan de OVSE-missie
was met 30 personen behoorlijk.70In hoeverre was de wens van de KL om zich nadrukkelijk
te presenteren een belangrijk motief bij de invulling van de Nederlandse bijdrage
aan Allied Force? (blz. 392)De Koninklijke landmacht heeft geen bijdrage geleverd aan de operatie
Allied Force. De Nederlandse bijdrage aan KFOR is vastgesteld op basis van
de door de NAVO gestelde behoefte en nationale overwegingen met betrekking
tot geschiktheid en beschikbaarheid van Nederlandse eenheden, alsmede de proportionaliteit
van de te leveren bijdrage. In dit geval berustte het aanbod van de afdeling
artillerie op de volgende overwegingen: er was behoefte aan een
dergelijke eenheid binnen de Duitse brigade en de Koninklijke landmacht was
in staat deze voor de periode van een jaar te leveren. Infanterie-eenheden
waren op dat moment niet beschikbaar.71 en 72Is de regering van mening dat de procedure rond verzoeken
aan Nederland voor deelname aan VN-vredesoperaties en de besluitvorming daarover
alsmede de procedures en besluitvorming met betrekking tot NAVO «out-of-area»
operaties kan worden verbeterd? Zo ja, waarom en op welke wijze; zo neen,
waarom niet? (blz. 393 t/m 395)Hoe beoordeelt de regering de huidige procedures met
betrekking tot formele en informele sonderingen van de PVVN met DPKO en welke
verbeteringen acht de regering daarbij noodzakelijk? Hoe serieus is een informeel
aanbod; wat betekent het eventueel terugkomen op een informeel aanbod voor
prestige? (blz. 394)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 13).73Is bij ACTREQ al op één of andere wijze
sprake van het ter beschikking stellen van troepen/materieel? (blz. 395)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 14).74 en 75Welke «zorgvuldige» afweging is door de
regering gemaakt ten aanzien van de UNAMIC/UNTAC-uitzending? (blz. 396)Om welke reden heeft de toename van de risico's en
het niet kunnen uitvoeren van een deel van het mandaat niet tot een hernieuwde
afweging van de uitzending geleid? (blz. 396)Zie het antwoord op vraag 55.76Waarom is in de brief aan de Kamer over de uitzending
van de verbindingseenheid naar Kroatië slechts zijdelings ingegaan op
de militaire haalbaarheid van de operatie? (blz. 396)Hoewel ten tijde van de uitzending van de verbindingseenheid het Toetsingskader
nog niet bestond, werden in die tijd de belangrijkste daarin genoemde aspecten
betrokken bij besluitvorming omtrent deelname aan vredesoperaties. Militaire
haalbaarheid was een van deze aspecten. De vooraf gestelde voorwaarde dat
alle bij het conflict betrokken partijen vooraf moesten instemmen had direct
te maken met de vereiste (militaire) haalbaarheid van de missie.77Waarom heeft na de wijziging van het mandaat van UNPROFOR
in juni 1992 en de gewijzigde locatie en omstandigheden in Bosnië in
vergelijking tot Kroatië geen nieuwe afweging plaatsgevonden over de
uitzending van de verbindingseenheid? Is de regering thans van mening dat
dit had moeten plaatsvinden? (blz. 396)Op 17 juni 1992 hebben de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie
de vaste commissies voor Buitenlandse Zaken en Defensie per brief geïnformeerd
over de uitbreiding van het mandaat van UNPROFOR en de nieuwe taken in Bosnië
(blz. 97 van het TCBU-rapport). De regering zag toen geen aanleiding
de uitzending van de verbindingseenheid te heroverwegen en de Kamer heeft
dat niet betwist. Op grond van het Toetsingskader zou een dergelijke
mandaatswijziging thans aanleiding vormen voor een expliciete hernieuwde afweging
van de uitzending.78Hoe verklaart de regering dat de politieke discussie
in de loop van 1993 over de uitzending van extra Nederlandse militairen meer
gaat over andere zaken dan het mandaat, taken, locatie en termijn? (blz. 397)In de eerste helft van 1993 werd vanuit de Kamer, onder meer in het debat
op 9 maart, een beroep op de regering gedaan extra troepen ter beschikking
van UNPROFOR te stellen voor een eventuele vredesregeling. Op19 mei volgde
hierop de motie Van Traa-Van Vlijmen, waarin gevraagd werd om inzet van de
Luchtmobiele brigade. Op het internationale politieke vlak was het in 1993
lange tijd onduidelijk of het tot een vredesregeling, en zo ja in welke vorm,
zou komen. Daardoor was een dergelijke discussie op dat moment niet goed mogelijk.
Dit maakte dat de discussie zich vooral toespitste op de vraag hoe de Nederlandse
betrokkenheid vergroot kon worden, hetzij voor de implementatie van een vredesregeling,
hetzij voor de versterking van de humanitaire rol van UNPROFOR in een voortdurende
oorlogssituatie. Deze vraag drong zich op in het licht van de beperkte Nederlandse
middelen (gelet op het politieke uitgangspunt dat dienstplichtigen alleen
op basis van vrijwilligheid konden worden uitgezonden) en gezien andere verplichtingen
van Nederland op dat moment in VN-verband (Cambodja). Voorts zij verwezen
naar de brief van Minister Van Mierlo van 4 maart 1996 (Tweede Kamer, vergaderjaar
1995–1996, 22 181, nr. 149).79Deelt de regering de mening van de commissie dat het
besluit tot voorzetting van de Nederlandse bijdrage aan UNPROFOR in juni 1995
niet aan eenduidige criteria is getoetst? Zo ja, waarom is dit niet gebeurd,
zo neen, waarom niet? (blz. 397)In juni 1995 was de aandacht van de Nederlandse regering met betrekking
tot UNPROFOR in eerste instantie gericht op verbetering van de moeilijke situatie
waarin Dutchbat in Srebrenica verkeerde, de aflossing van Dutchbat per 1 juli
1995 en de noodzaak om UNPROFOR robuuster te kunnen laten optreden. Het besluit
tot voortzetting van de Nederlandse bijdrage kwam tot stand onder druk van
de moeilijke omstandigheden van dat moment en de daarmee verband houdende
internationale politieke situatie.80Was de regering op de hoogte van de precieze redenen
waarom de Canadezen de locatie Srebrenica wensten te verlaten, zo ja welke
redenen waren dat, en welke rol heeft dit gespeeld in het Nederlandse besluitvormingsproces?
Welke lessen heeft de Nederlandse regering geleerd van de ervaringen van de
Canadezen?De Canadezen waren van mening, dat zij deze zware taak lang genoeg op
zich hadden genomen. De ervaringen van de Canadezen zijn geïnventariseerd
door middel van reisverslagen van VN-commandanten en interviews door de verkenningsteams
van de Koninklijke landmacht tijdens de voorbereidingen van de uitzendingen
van het Luchtmobiele bataljon. Zoals het rapport ook aangeeft, waren de ervaringen
van de Canadezen aanleiding voor Nederland om te bewerkstelligen dat het operatiegebied
niet beperkt zou blijven tot het bewoonde deel van de enclave, maar uitgebreid
werd met de periferie. Verder hebben de ervaringen een rol gespeeld in de
beslissing de grootte van de Nederlandse bijdrage niet te beperken tot een
compagnie (zoals in het Canadese geval). Uiteindelijk is een
eenheid ter grootte van een bataljon («minus») ontplooid. De aanbevelingen
van de verkenningen zijn gebruikt om de inkwartiering en ontplooiing van Dutchbat,
binnen de bevoegdheden en mogelijkheden, zo goed mogelijk te laten verlopen.81Welke conclusies trekt de regering uit het relatieve
succes van UNTAES, ondanks het feit dat het hier een moeilijke omgeving betrof
en geen grote landen meededen? (blz. 398)UNTAES kon gebruik maken van robuuste «Rules of Engagement»,
duidelijke commandolijnen, een helder mandaat, had tanks, artillerie en gevechtshelikopters
ter beschikking en kon rekenen op ondersteuning van IFOR/SFOR. Dit zijn criteria
die de regering nu gebruikt voor besluitvorming over Nederlandse deelname
aan VN-vredesoperaties.82 en 83Hoe beoordeelt de regering achteraf het gebrek aan
discussie – ook in de Ministerraad – over UNAMIC? (blz. 400)Waarom is er in de ministerraad geen discussie gevoerd
over de Nederlandse deelname aan UNAMIC en UNTAC? (blz. 400)De VN-operaties in Cambodja uit het begin van de jaren '90 waren de eerste
grote VN-missies met een breed mandaat na de Koude Oorlog. De Nederlandse
deelname aan UNAMIC en UNTAC werd algemeen ondersteund, zowel binnen de regering
als in het parlement en onder de Nederlandse bevolking. Over de deelname aan
beide operaties is tussen de betrokken ministers alsook tussen regering en
parlement langs de toen gebruikelijke lijnen overlegd om tot een beslissing
te komen. De ervaringen met beide operaties zijn verdisconteerd in het in
juni 1995 gefinaliseerde Toetsingskader. Zie verder het antwoord op vraag
14.84Hoe is de besluitvorming verlopen ten aanzien van het
aanbod gedaan door toenmalig Minister-president Lubbers naar het aanbod van
een logistieke eenheid ten behoeve van «safe-areas» zonder nadere
vermelding van het kader van een vredesregering? (blz. 400)In algemene zin wordt verwezen naar de in het antwoord op vraag 21 genoemde
brief van Minister Van Mierlo d.d. 4 maart 1996. De «safe-areas»,
ingesteld bij VN-resoluties 819 d.d. 16 april 1993 en 824 d.d. 6 mei 1993,
werden destijds gezien als een tijdelijke maatregel in afwachting van een
definitieve vredesregeling, waaraan nog werd gewerkt op basis van het Vance-Owen
Vredesplan of van het Gezamenlijk Actieplan voor Bosnië-Herzegovina van
22 mei 1993 van een aantal leden (Frankrijk, de Russische Federatie, Spanje,
het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten) van de Veiligheidsraad. Toen
in de eerste helft van 1993 gesproken werd over uitzending van een logistieke
eenheid, was dat dan ook in de veronderstelling dat zo'n definitieve vredesregeling
tegen die tijd gerealiseerd zou zijn.85Waarom dacht de Ministerraad van Januari 1994 dat schriftelijke
verzekeringen voor luchtsteun belangrijk waren? Hoe zijn deze zaken schriftelijk
vastgelegd? (blz. 400)Schriftelijke verzekeringen voor luchtsteun waren voor de ministerraad
belangrijk om garanties te krijgen vóórdat de NAVO-top in januari
1994 een expliciet aanbod aan de VN zou doen. Deze vorm beoogde ook verwarring
te voorkomen over de verschillende vormen van luchtsteun en,
in dat kader, over de delegatie van bevoegdheden. Het is uiteindelijk gebleven
bij een brief van de SGVN aan de Veiligheidsraad waarin de bevoegdheden van
de SGVN zijn vastgelegd.86Op welke wijze koppelen de Minister-president de Minister
van Defensie en de beide vice-premiers terug naar de Ministerraad bij discussie
over de moeilijke positie van het Nederlandse bataljon in Srebrenica en de
internationalisering van de VN-aanwezigheid ter plekke? (blz. 401)Dit geschiedde mondeling.87Op welke wijze is het «intelligence» probleem
met betrekking tot de motieven van het Bosnisch-Servische leger ten aanzien
van Srebrenica besproken in de Ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken
en Algemene Zaken gedurende Juni 1995? (blz. 401)Zie het antwoord op vraag 25.88, 125 en 174Wat waren de punten van discussie tussen respectievelijk
de Ministers van Defensie, Buitenlandse Zaken, Algemene Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
over aanwijzingen met betrekking tot massale executies en hoe zijn deze aan
de orde gesteld? (blz. 401)Welke contacten en invloedsmogelijkheden heeft de Nederlandse
regering gezocht bij Generaal Smith en zijn staf toen het ging om de terugkeker
van Dutchbat 3, de positie en bescherming van de vluchtelingen en de berichten
over genocide? Welke ministers waren daar op welk moment bij betrokken? (blz. 438)Heeft de Nederlandse regering in de weken na de val
van Srebrenica nog significante vervolgacties ondernomen naar aanleiding van
de signalen van mogelijke grootscheepse executies? (blz. 488)Toen berichten de regering bereikten dat de Bosnische Serviërs een
groot aantal moslimmannen buiten de enclave vasthielden, is gesproken over
de vraag hoe internationale waarnemers zo snel mogelijk toegang tot hen zouden
kunnen krijgen. Op grond van dit overleg nam de minister van Buitenlandse
Zaken op 15 juli 1995 telefonisch contact op met EU-onderhandelaar Carl Bildt
en gaf uiting aan de grote bezorgdheid van de regering over het lot van de
vluchtelingen uit Srebrenica. Tijdens dit telefoongesprek is tevens gesproken
over de toegang van vertegenwoordigers van het Internationale Comité
van het Rode Kruis (ICRC) tot de plaatsen waar vluchtelingen zouden worden
vastgehouden door de Bosnische Serviërs. Destijds was nog niet duidelijk
dat een groot aantal moslimmannen buiten de enclave werd geëxecuteerd.
Op 15 en 19 juli 1995 kwam de heer Bildt met de Bosnisch-Servische bevelhebber
Mladic overeen dat het ICRC toegang tot deze plaatsen zou krijgen. Deze toezegging
is nooit nagekomen. Duidelijk was dat Dutchbat terzake geen rol van betekenis
kon spelen, aangezien de plaatsen waar vluchtelingen werden vastgehouden buiten
de enclave lagen en zich aan de waarneming van de Nederlandse VN-militairen
onttrokken. De commandant van UNPROFOR gaf Dutchbat opdracht de enclave op
21 juli 1995 te verlaten.In de weken na de val van Srebrenica is de regering in EU- en VN-verband
aandacht blijven vragen voor het lot van de vermisten uit Srebrenica en is
zij blijven aandringen op toegang tot plaatsen waar massagraven werden vermoed.
Ook verleende zij rechtstreeks financiële steun aan de activiteiten in
het voormalige Joegoslavië van de speciale VN-rapporteur, mevrouw Rehn.
Tijdens de debriefing van Nederlandse VN-militairen in augustus
en september is bijzondere aandacht besteed aan waarnemingen die zouden kunnen
wijzen op oorlogsmisdaden. Deze informatie is het VN-Tribunaal ter beschikking
gesteld. Ook waren vertegenwoordigers van het VN-Tribunaal bij de debriefing
aanwezig. De resultaten van de debriefing zijn tevens bekendgesteld aan het
Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) en andere organisaties.89Acht de regering het wenselijk dat de besluiten tot
uitzending niet altijd in de Ministerraad worden genomen, maar worden gedelegeerd
aan de meest betrokken bewindspersonen? (blz. 401)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 19).90Is het waar dat onduidelijkheden en niet eenduidige
ambtelijke adviezen over de bedoelingen van het Bosnisch-Servische leger als
het gaat om Srebrenica, een snelle adequate reactie van de regering op de
ontwikkelingen ter plaatse en een effectieve inbreng op internationaal niveau
zouden hebben belemmerd? (blz. 402)Zie het antwoord op vraag 25.91Waarom is het besluit om te komen tot een Nederlandse
bijdrage aan het Mine Action Centre niet in de Ministerraad aan de orde gesteld?
(blz. 404).Op de Nederlandse bijdrage aan het Mine Action Centre (MAC) was het Toetsingskader
niet van toepassing; het betrof een uitzending van individuele militairen
in het kader van een civiele missie, die later werd ondergebracht bij UNDP.
Overigens is de Tweede Kamer over de uitzending van de mijnenruiminstructeurs
aan het MAC schriftelijk op de hoogte gesteld (Tweede Kamer, vergaderjaar
1996–1997, 22 181, nr. 162).92Waarom is door de regering in brieven aan de Kamer
niet duidelijk gemaakt dat het initiatief om deel te nemen aan UNAMIC/UNTAC
duidelijk van de kant van Nederland afkomstig is. (blz. 404)Zie het antwoord op vraag 14.93Waarom is de brief van december 1996 over de daadwerkelijke
uitzending van Nederlandse militairen in het kader van SFOR niet in de ministerraad
behandeld? (blz. 404)De Ministerraad had reeds eind november 1996 op basis van een concept-brief
aan de Kamer ingestemd met een principe-besluit tot deelname aan SFOR. Er
was geen aanleiding om de kwestie nogmaals te bespreken.94Waarom nam de Ministerraad in februari het besluit
tot deelname aan UNFICYP, op basis van welke motieven, en waarom besloot zij
deze niet in een brief aan de Kamer te vermelden? (blz. 405)Zie het antwoord op vraag 64.95Waarom wordt tussen oktober 1998 en januari 1999 in
de Ministerraad nauwelijks aandacht besteed aan Kosovo? (blz. 405) Deze veronderstelling mist grond. De ministerraad heeft tot aan het Kerstreces
vrijwel wekelijks aandacht besteed aan Kosovo, in het bijzonder in verband
met de ontplooiing van de KVM en (mogelijke) Nederlandse deelname daaraan.96Waarom neemt de Minister-president het initiatief tot
formalisering van het Interdepartementale Overleg voor Kosovo en hoe evalueert
de regering dit mede met het oog op de toekomst? (blz. 407)Er was reeds sprake van intensief overleg tussen vertegenwoordigers van
de ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken voorafgaand
aan de formele instelling van de Interdepartementale Werkgroep Kosovo (IWK).
Het betrof derhalve een formalisering van de reeds bestaande samenwerking.
In de IWK kwamen zowel de politieke, militaire als humanitaire aspecten van
de Kosovo-crisis aan de orde (brief van de minister van Buitenlandse Zaken
aan de minister-president en de minister van Defensie d.d. 14 april 1999).
Zie voorts het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 10).97Waarom is het besluit om deel te nemen aan Allied Harbour
in Albanië niet in de Ministerraad genomen? (blz. 407)De ministerraad heeft meermalen gesproken over de zorgwekkende humanitaire
situatie in en rondom Kosovo en over de mogelijkheden bij te dragen aan het
lenigen van de nood. Het besluit deel te nemen aan de NAVO-noodhulpoperatie
«Allied Harbour» is onder tijdsdruk in het weekeinde genomen door
de minister-president en de eerstverantwoordelijke bewindslieden. «Allied
Harbour» was een humanitaire operatie; besluitvorming in de ministerraad
was derhalve niet noodzakelijk.98Om welke reden voelde Algemene Zaken zich genoodzaakt
aan de bel te trekken over de informatievoorziening? En deelt de regering
het door de commissie gestelde dat de distributie van de codeberichten niet
vlekkeloos verliep? Zo ja, wat was de oorzaak daarvan, zo neen, waarom niet?
(blz. 407)De communicatie tussen de drie meest betrokken ministeries verliep tijdens
de Kosovo-crisis goed. De codeberichten waren slechts één van
de vele vormen van onderlinge informatie-uitwisseling. De directe contacten
waren intensief.Codeberichten worden door Nederlandse diplomatieke vertegenwoordigingen
in het buitenland rechtstreeks aan het ministerie van Buitenlandse Zaken gezonden,
met kopieverlening aan de meest betrokken departementen. Er bestaat met het
ministerie van Algemene Zaken, anders dan met het ministerie van Defensie,
geen elektronische verbinding voor de distributie van codeberichten, waardoor
distributie per koerier geschiedt. Een versnelling van de distributie van
de codeberichten werd in die periode wenselijk geacht en is ook gerealiseerd.99Waarom licht de minister van Defensie de Kamer in Juli
1993 niet in over het feit dat de KL geen logistieke eenheid bijeen kon brengen?
Hoe beoordeelt de regering deze informatie voorziening? (blz. 409)Na het aanbod van de logistieke eenheid deden zich knelpunten voor in
de afstemming van Nederlandse mogelijkheden en de wensen van UNPROFOR.
Eerst leek het accent te gaan liggen op het onderhoud van voormalig DDR-materieel
dat aan een door Pakistan toegezegde troepenmacht was toegezegd. Voor deze
«maintenance and repair» unit moesten dan echter wel tijdrovende
cursussen gepland worden om met het voor de KL onbekende materiaal te kunnen
omgaan. In de loop van augustus 1993 vroeg UNPROFOR om de beoogde samenstelling
van de Nederlandse logistieke eenheid opnieuw te bezien en een extra transportcapaciteit,
een bergingseenheid en verkeerscontrole-capaciteit te leveren. Deze afstemmingsproblemen
moesten eerst opgelost worden voordat de uitzending van de logistieke eenheid
geëffectueerd kon worden. Uiteindelijk is besloten tot de uitzending
van een luchtmobiel bataljon met een eigen logistieke component. Over de resultaten
van dit proces is de Kamer geïnformeerd.100Waarom is de Kamer pas geïnformeerd over de inzet
van F-27 transportvliegtuigen, een maand nadat deze vliegtuigen al vluchten
op Sarajevo uitvoerden? (blz. 409)Het F-27 transportvliegtuig is ingezet naar aanleiding van een verzoek
om een bijdrage te leveren aan humanitaire hulpverlening. De minister van
Defensie toonde op 29 juni 1992 «politieke principebereidheid»
aan de CDS, op 1 juli besloot de minister het vliegtuig beschikbaar te stellen
en op 2 juli is dit besluit ter kennisgeving aangenomen (zonder verdere discussie)
door de Ministerraad (rapport pagina 98). Op 3 juli heeft de eerste vlucht
met de F-27 plaatsgevonden. Thans is niet meer te achterhalen waarom de vaste
commissies voor Defensie en Buitenlandse zaken niet eerder geïnformeerd
zijn dan geschied is. Conform het Toetsingskader zou thans voorafgaand aan
de inzet de Kamer worden geïnformeerd.101Hoe verklaart de regering thans dat de minister van
Defensie een logistieke eenheid beschikbaar stelde ten behoeve van de uitvoering
van het Vance-Owen vredesplan en de Minister van Buitenlandse Zaken en de
Minister-president deze eenheid aanboden te behoeve van de «safe-areas»?
(blz. 409)Een en ander heeft te maken met de toenmalige relatie tussen het concept
van de «safe-areas» en het Vance-Owen Vredesplan. Hiervoor kan
worden verwezen naar het antwoord op vraag 84. In algemene zin kan worden
gesteld dat het aanbod van de minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken in de zomer van 1993 aansloot op de bij de VN levende wensen, terwijl
er nog uitzicht en hoop was op de totstandkoming van een vredesregeling, waarin
het concept van de «safe-areas» uiteindelijk diende op te gaan.102 en 103Wat is de reden voor het niet vermelden van de taak
in de «safe-areas» in de brief aan de Kamer van November 1993?
(blz. 410)Waarom wordt niet aan de Kamer gemeld dat het verzoek
van de SGVN aan Nederland een bijdrage ten behoeve van de «safe areas»
betrof? (blz. 410)De VN-resolutie (resolutie 836 d.d. 4 juni 1993 en resolutie 844 d.d.
18 juni 1993) werd algemeen bekend verondersteld. Daarin staan de te verrichten
taken in «safe areas». Op dat moment stond echter nog niet waar
en in welke vorm Nederland een bijdrage zou kunnen leveren. In die fase stonden
nog meerdere opties open: a. Centraal Bosnië (twee locaties w.o. Zenica waar later Turkbat
en Malbat ontplooid zijn).b. Sarajevo (waar de Franse bijdrage ondergebracht was).c. Srebrenica.Pas in een later stadium werd duidelijk dat alleen de laatste optie overbleef.
Toen werd ook duidelijk, dat de ontplooiing van het Nederlandse bataljon op
die locatie voor de VN de grootste toegevoegde waarde gaf. De Kamer is hierover
geïnformeerd bij brief van 3 december 1993.104Waarom heeft de Nederlandse regering het verzoek van
de VS van december 1995 afgewezen om Lead Nation van UNTAES te worden en waarom
werd dit niet aan de Tweede Kamer gemeld? (blz. 413)De Koninklijke landmacht had geen ingewerkte staf beschikbaar om een dergelijke
operatie te leiden. Door de vergevorderde planning met betrekking tot deelname
aan IFOR en de toezegging van vijftig marechaussees aan UNIPTF had Nederland
onvoldoende capaciteit om UNTAES te leiden. Melding aan de Kamer had in deze
situatie geen verandering kunnen brengen.105, 106 en 167Is de regering van mening dat de kamervragen van de
leden Hillen en Verhagen over een Nederlandse bijdrage aan UNFICYP destijds
verhullend zijn beantwoord door de desbetreffende minister? (blz. 415)Acht de regering de beantwoording van Kamervragen over
een mogelijke uitzending van Nederlandse militairen naar Cyprus verhullend,
onvolledig of onjuist? (blz. 415)Is er naar mening van de regering met betrekking tot
UNFICYP sprake van verwijtbare verhulling van informatie door de minister
aan de kamer? (blz. 483)Wij menen dat het oordeel over de door de TCBU gehanteerde kwalificatie(s)
aan de Kamer is. De feiten zijn bekend.107Door de minister van Defensie wordt aangegeven dat
door deel te nemen aan UNFICYP een bijdrage wordt geleverd aan de bondgenootschappelijke
lastenverdeling. De minister vertelt niet dat het een Nederlands initiatief
betreft en ook de onderliggende motieven komen de woordvoerders niet te weten.
Is de regering van mening dat er hier sprake is van onvolledige informatieverstrekking
door de betreffende minister aan de kamer. Zo nee, hoe beoordeelt de regering
deze situatie dan? (blz. 415)Zie het antwoord op vraag 64.108 en 109Was de Minister-president op de hoogte van het feit
dat de troepen waren toegezegd, zo ja, wat was zijn reactie daarop en wanneer
is deze zaak in de Ministerraad aan de orde geweest? (blz. 415)In hoeverre was de Minister-president op de hoogte
van de gang van zaken rond Cyprus.De voorzitter en leden van de ministerraad zijn in de vergaderingen van7
november 1997, 9 januari 1998 en 13 februari 1998 door de minister van Defensie
geïnformeerd over een eventuele deelname van Nederland aan de VN-missie
op Cyprus. 110Heeft er ooit een informele «polsing» plaatsgevonden
voor een Nederlandse bijdrage aan een eventuele grondoptie (offensief) in
het beginstadium van een discussie over een militair antwoord op de situatie
in Kosovo? (blz. 417)Nee.111Waarom heeft het Ministerie van Defensie bezwaren tegen
het uitzenden van een brief aan de regering over de te verwachten uitvaardiging
van ACTREQ? (blz. 417)Ambtelijk Defensie vond het nog te vroeg een brief inzake Allied Force
naar de Kamer te sturen: het uitvaardigen van een ACTREQ houdt geen besluit
in tot de uitzending en inzet van (Nederlandse) militaire eenheden.112Waarom is de Kamer in het vertrouwelijke AO van April
1999 niet op de hoogte gesteld van het feit dat de doelen uit de oorspronkelijke
fase 3 worden aangevallen met nationale middelen uit de VS en VK en dat NL
niet weet welke doelen dit betreft? (blz. 420)Tijdens het vertrouwelijke Algemeen Overleg werden twee aantekeningen
verspreid, waarin respectievelijk het regeringsstandpunt over de inzet van
grondtroepen en de betekenis van de fasering werden uiteengezet. De informatie
over de fasering concentreerde zich op de aard van de aan te vallen doelen
en niet op de wijze van uitvoering van de luchtacties. Wat betreft dat laatste:
het ging bij de luchtacties om één NAVO-operatie met één
doelenlijst. Dat naast NAVO-middelen Amerikaanse en Britse nationale middelen
werden ingezet, doet daaraan niet af. De Nederlandse kennis over concrete
doelen beperkte zich tot de gegevens die de NAVO-planners verstrekten over
de doelen van Nederlandse gevechtsvliegtuigen.113Gaat de Minister-president met de afspraak om de drie
Fractievoorzitters apart in te lichten niet lijnrecht in tegen de inhoud van
zijn eerdere brief? (blz. 420)Nee, zie de brief van 15 april 1999 van de minister-president aan de Tweede
Kamer.114Kan de regering kort met redenen omkleden waarom aan
87 verzoeken van de VN voor deelname aan vredesoperaties geen of slechts gedeeltelijk
gevolg is gegeven? (blz. 423)Van de 87 afwijzingen is er in ieder geval in 47 gevallen sprake van afwijzing
om redenen van niet beschikbaarheid. Zo werd Nederland bijvoorbeeld verzocht
om een bioloog te leveren (UNPROFOR, 14-10-1993), en een Psy ops off (UNMIH,
02-03-1995). Beide functies komen niet voor in de Nederlandse krijgsmacht.
Daarnaast werd Nederland in een aantal gevallen verzocht om eenheden of functionarissen
te leveren die door schaarste in het Nederlandse leger niet beschikbaar waren.
Voorbeelden zijn: verzoeken om medisch personeel (UNAVEM III, 23-04-1996,
UNOMSIL, 23-01-1997), politie-adviseurs (UNMOT, 06-12-1997) en civiele politie
(UNAMSIL, 28–02–2000 en UNIPTF, 19-11-1998). In andere gevallen
werd verzocht functionarissen te leveren die Nederland alleen uitzendt met
eigen eenheden, zoals mijnenruimers (UNAVEM III, 02-1999; mijnenruimingsinstructeurs
worden wel afzonderlijk uitgezonden). Dit geldt ook voor TACP (air controllers).In 12 van de 87 gevallen zijn verzoeken afgewezen omdat zij betrekking
hadden op terreinen die voor Nederland geen prioriteit hadden. Zo lag het
niet in de rede een beveiligingspeloton uit te zenden (UNPROFOR, 23-11-1993),
omdat tezelfdertijd een infanterie bataljon naar een ander gebied uitgezonden
was en Nederland geen versnippering wenste. In een aantal gevallen waren verzoeken
niet relevant omdat door Nederland reeds voldoende/wezenlijk bijgedragen werd
aan een operatie (UNPROFOR, 07-04-1995, UNSMIH, 05-06-1997). In een aantal
gevallen werd het verzoek als niet relevant gezien, wegens onbeduidendheid
ervan. Zo werd een verzoek om 2 loodgieters, 2 metselaars en 2 elektriciens
(UNFICYP, 23-12-1998) afgewezen. Overigens zouden de gevraagde genisten niet
beschikbaar zijn voor afzonderlijke uitzending.In 7 gevallen was er sprake van een combinatie van niet beschikbaarheid
en geen prioriteit. Te denken valt aan een verzoek om verbindingspersoneel
voor UNPF (21-07-1995); dit was niet beschikbaar en daarnaast had het geen
prioriteit, aangezien Nederland reeds voldoende/wezenlijk bijdroeg aan de
snelle reactiemacht. Hetzelfde geldt voor een verzoek om 3 medium lift helikopters
(UNMIH, 03-07-1996) en voor verzoeken om versterking van UNFICYP (03-06-1998,
31-03-1999).In 21 gevallen werd een verzoek afgewezen vanwege de situatie ter plaatse.
Zo was de situatie in Angola dusdanig dat afgezien werd van een uitzending
voor UNAVEM (11-01-1994). Hetzelfde geldt voor een verzoek om een TACP voor
Goradze (08-08-1995). (Overigens was er in dit geval ook geen capaciteit).
Een verzoek om waarnemers voor UNOMIL (16-12-1996) werd afgewezen vanwege
de slechte situatie ter plaatse. Uiteraard lopen de redenen per afwijzing
uiteen. Het ging immers om de feitelijke situatie. Daarnaast kunnen ook voorwaarden,
zoals gezagsverhouding, een rol gespeeld hebben (UNFICYP, 03-06-98) of onmogelijkheid
om het door de Veiligheidsraad verstrekte mandaat uit te voeren (UNIFIL, 09-08-1997).
In het geval van UNMIK (16-06-1999) was er onvoldoende duidelijkheid over
de planning, structuren en institutionele inbedding van een politiemissie
voor Kosovo, derhalve kon een besluit over Nederlandse deelname niet genomen
worden. (Overigens ging het verzoek om 160 civiele politie de Nederlandse
mogelijkheden te boven). Recente verzoeken om bijdragen voor onder andere
MONUC en UNAMSIL zijn afgewezen omdat vaststond dat niet voldaan kon worden
aan de criteria/aandachtspunten van het Toetsingskader.115Is de regering van mening dat de Kamer alleen behoeft
te worden geïnformeerd daar waar het gaat om majeure zaken en belangrijke
principiële beslissingen? Is de regering het ermee eens dat in het kader
van de totale belangenafweging die de Kamer maakt over handhaving van de internationale
rechtsorde het tevens een rol speelt als je niet deelneemt aan een bepaalde
actie en dit een reden moet zijn de kamer op de hoogte te stellen over het
afwijzen van verzoeken van de VN om troepen ter beschikking te stellen voor
vredesoperaties? (blz. 423)Zie het antwoord op vraag 114 en 180 (aanbeveling 15).116Hoe beoordeelt de regering de beschrijving van het
brokkelige proces van besluitvorming bij de uitzending van de Luchtmobiele
Brigade naar Bosnië? (blz. 427) De regering deelt de opvatting van de commissie dat het besluitvormingsproces
niet optimaal was. Zij is evenwel van mening dat zulks ook onvermijdelijk
was gezien de ondoorzichtige internationale situatie (wel of geen vredesregeling)
en de situatie op de grond (oplaaiende gevechten en bedreiging van de moslim-enclaves),
die zowel internationale organisaties als nationale regeringen noopten tot
voortdurende aanpassing van hun plannen met betrekking tot inzet van militaire
eenheden in Bosnië-Hercegovina. Een verbetering van de nationale besluitvormingsprocedures
zal dit ook in de toekomst nooit volledig kunnen ondervangen.117Hebben de ambtenaren van Buitenlandse Zaken werk gemaakt
van de instructie van de minister van Buitenlandse Zaken met betrekking tot
de ontplooiing van SFOR? (blz. 427)Ja. Zo heeft de Directeur-Generaal Politieke Zaken tijdens een informele
gedachtewisseling in Rome over «post-IFOR» dit met zijn EU-collegae
besproken. Overigens groeiden gedurende voorjaar en zomer van 1996 de kansen
op een «post-IFOR» met een mandaat dat nauw zou aansluiten bij
dat van IFOR. Bovendien namen de kansen op een voortzetting van de Amerikaanse
bijdrage toe.118Deelt de regering de mening dat ten aanzien van UNFICYP
in feite geleurd is met Nederlandse troepen? Waarom (niet)? (blz. 428)Nederland heeft mogelijkheden onderzocht voor samenwerking met het VK,
een NAVO-bondgenoot. Een dergelijke samenwerking kan worden geplaatst in het
kader van bondgenootschappelijke lastenverdeling. Zoals vermeld op blz. 428
van het TCBU-rapport betreft benadering van Argentinië en Oostenrijk
slechts een voorstel van Buitenlandse Zaken. 119Deelt de regering tevens de analyse dat de coördinatie
tussen Buitenlandse Zaken en Defensie hier te kort is geschoten? (blz. 428)De constateringen van de TCBU met betrekking tot de afstemming tussen
het ministerie van Defensie en het ministerie van Buitenlandse Zaken betekende
niet dat de coördinatie tussen Buitenlandse Zaken en Defensie in de gehele
Cyprus-kwestie tekort is geschoten. Ondanks fikse verschillen van mening over
het inzetten van Nederlandse militairen in UNFICYP is uiteindelijk wel een
eenduidig advies aan de ministerraad tot stand gekomen.120Welke ministers zijn betrokken geweest bij het besluit
van ACTREQ (blz. 429)De beide ondergetekenden hebben niets toe te voegen aan hetgeen zij terzake
tijdens de hoorzittingen van de commissie hebben gezegd.121Welke adviezen gaf de Juridische dienst ten aanzien
van Resolutie 1199 en waarom is daarvan afgeweken? (blz. 429)De Directies Juridische Zaken van de Ministeries van Buitenlandse Zaken
en van Defensie meenden dat Veiligheidsraadresolutie 1199 niet aangeeft dat
afdwinging daarvan door de lidstaten is toegestaan, noch welke middelen daartoe
geoorloofd zouden zijn. De regering heeft evenals de overige NAVO-partners
geoordeeld dat niettemin een voldoende basis bestond voor militair
ingrijpen. Verschillende overwegingen speelden daarbij een rol. De situatie
in Kosovo was aanzienlijk verslechterd en met de winter in aantocht dreigde
een catastrofe. De Veiligheidsraad had al sinds enkele maanden op basis van
hoofdstuk VII van het VN-Handvest de situatie gekwalificeerd als een bedreiging
van de vrede. Op basis van het rapport van de SG VN d.d. 3 oktober 1998 op
6 oktober, had de Veiligheidsraad bovendien geconcludeerd dat er nog steeds
geen sprake was van naleving door de FRJ van resolutie 1199. De regering heeft
ook verwezen naar de motie-Van Traa van 27 juni 1991, die stelt dat militair
optreden mogelijk is in internationaal verband «ter afwending van grootscheepse
en massale schending van de elementaire mensenrechten in het kader van een
humanitaire noodoperatie» (brief van de ministers van Buitenlandse Zaken
en Defensie d.d. 8 oktober 1998, Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999,
22 181, nr. 213). Overigens is de regering van mening dat meer in het
algemeen het leerstuk van humanitaire interventie in relatie tot soevereiniteit
nadere beschouwing behoeft (de Kamer is hierover een separate notitie toegezegd).122Wat waren de verschillen tussen de minister van Buitenlandse
Zaken en de Minister-president voor de bombardementspauze? (blz. 431)Van verschillen was, zoals de minister van Buitenlandse Zaken reeds heeft
toegelicht tijdens het Algemeen Overleg op 27 mei 1999, geen sprake.123Waarom heeft Nederland niet, net als de Noordse landen,
ervoor gekozen met de VN dat zij zelf bepalen waar hun eenheden worden geregeld?
(blz. 438)Nederland stond op het standpunt dat het aanbod zoveel mogelijk aan de
wens van de VN en de acute behoefte van UNPROFOR tegemoet diende te komen.
Desondanks was de beslissing het bataljon te stationeren in Srebrenica een
autonoom Nederlands besluit, onder andere gegrond op de door het ministerie
van Defensie in november 1995 uitgevoerde verkenningsmissies.124Welke pogingen heeft Nederland gedaan om lid te worden
van de Contactgroep en hoe «hard» is dat ingezet? (blz. 438)Vrijwel vanaf het moment dat – op 26 april 1994 – de Contactgroep
werd opgericht, heeft Nederland er bij de leden van deze groep op aangedrongen
daartoe te worden toegelaten. Dit geschiedde in bilaterale contacten op zowel
ambtelijk als ministerieel niveau, alsook waar van toepassing in multilateraal
verband. Hierbij werd in het bijzonder gewezen op het belangrijke aandeel
dat Nederland leverde aan de troepenmacht in Bosnië-Herzegovina. De Contactgroep
erkende weliswaar deze Nederlandse inzet, maar zag daarin geen aanleiding
Nederland tot de Contactgroep toe te laten. De belangrijkste reden daarvoor
was dat men vreesde de essentie van de Contactgroep, te weten het betrekken
van zowel de VS als Rusland bij de Europese inspanningen m.b.t. voormalig
Joegoslavië, te ondergraven door toelating van te veel andere, voornamelijk
Europese, partners. Behalve Nederland waren er immers nog andere landen (Spanje,
Italië, Canada) die op grond van dezelfde overwegingen lidmaatschap claimden.125Welke contacten en invloedsmogelijkheden heeft de Nederlandse
regering gezocht bij Generaal Smith en zijn staf toen het ging om de terugkeer
van Dutchbat 3, de positie en bescherming van de vluchtelingen
en de berichten over genocide? Welke ministers waren daar op welk moment bij
betrokken? (blz. 438)De regering heeft na de val van de enclave op 11 juli 1995 op verschillende
momenten haar invloed aangewend bij de VN-autoriteiten in Bosnië-Herzegovina
met het oog op het lot van de vluchtelingen uit Srebrenica en van de terugkeer
van Dutchbat.Onmiddellijk na de val van de enclave, op 11 juli omstreeks 16.30 uur,
heeft de minister van Defensie in een telefonisch gesprek met de chef-staf
van UNPROFOR, de Nederlandse generaal Nicolai, gewezen op de noodzaak dat
Dutchbat de vluchtelingen die zich hadden verzameld op het VN-kampement in
Potocari zo veel mogelijk moest proberen te helpen alvorens zelf uit de enclave
te vertrekken. Toen op 12 juli bleek dat generaal Mladic de vluchtelingen
in vier groepen wilde evacueren (Dutchbat was in zijn plan de vijfde groep),
heeft de minister van Defensie voorts opdracht gegeven UNPROFOR op de hoogte
te brengen van zijn opvatting dat er op geen enkele wijze mocht worden meegewerkt
om mannen van de overige vluchtelingen te scheiden.Toen de val van de enclave een voldongen feit was en de commandant van
Dutchbat, luitenant-kolonel Karremans, erop had aangedrongen dat hogere VN-commandanten
de onderhandelingen met generaal Mladic zouden voeren, is de chef-staf van
UNPROFOR aangewezen. In die hoedanigheid had hij regelmatig contact met de
Nederlandse autoriteiten. Omdat generaal Mladic weigerde hogere VN-commandanten
toegang tot de enclave te verlenen, waren zijn mogelijkheden de commandant
van Dutchbat ter plekke bij te staan echter zeer beperkt. Op de avond van
13 juli stuurde hij de commandant van Dutchbat richtlijnen inzake de voorwaarden
waaronder Dutchbat de enclave zou verlaten. Hij gaf onder meer aan dat de
plaatselijke VN-medewerkers samen met Dutchbat de enclave zouden moeten verlaten.Toen enkele dagen na de val van de enclave berichten de regering bereikten
dat de Bosnische Serviërs een groot aantal moslimmannen buiten de enclave
zouden vasthouden, heeft de minister van Buitenlandse Zaken op 15 juli telefonisch
contact opgenomen met EU-onderhandelaar Carl Bildt om aan te dringen op toegang
van vertegenwoordigers van het ICRC tot deze mannen (zie ook het antwoord
op vraag 88). De heer Bildt had die dag samen met de commandant van UNPROFOR,
luitenant-generaal Smith, een ontmoeting in Belgrado met president Milosevic
en generaal Mladic. Tijdens dit overleg is de basis gelegd voor de overeenkomst
tussen de commandant van UNPROFOR en generaal Mladic van19 juli over het vertrek
van Dutchbat. Daarin was als eerste punt bepaald dat het ICRC toegang zou
krijgen tot de plaatsen waar vluchtelingen uit Srebrenica werden vastgehouden.
Voorts werd afgesproken dat Dutchbat op 21 juli de enclave zou verlaten. De
commandant van UNPROFOR lichtte de regering hierover op 19 juli in. Omdat
Dutchbat niets meer kon doen voor de gedeporteerde vluchtelingen en de mogelijke
besluiten van de Conferentie in Londen op 21 juli inzake grote luchtacties
reden zouden kunnen zijn voor de Bosnische Serviërs om Dutchbat te gijzelen,
steunde de regering het besluit van de commandant van UNPROFOR. Een langer
verblijf van Dutchbat in de enclave zou geen levens hebben gered.Eén en ander is de Tweede Kamer eerder meegedeeld (zie onder meer
Tweede Kamer, 22 181, no. 122, 128 en 134). 126Wat is de reden dat de minister van Buitenlandse Zaken
de veiligheid van de OVSE-verificateurs in Kosovo niet heeft besproken met
zijn Amerikaanse collega, terwijl dit wel aan de Kamer was toegezegd? (blz. 441)De reden dat dit onderwerp niet met Minister Albright is besproken kan
niet meer worden achterhaald. In andere gesprekken met Amerikaanse autoriteiten
is het onderwerp echter afdoende aan de orde geweest. In de vertrouwelijke
briefings van 2 december 1998 is de uitkomst van die gesprekken ook met de
Kamer gedeeld.127Met welke leden van de Contactgroep wordt op welk moment
bilateraal gesproken over de politieke onderhandelingen na Raçak? (blz. 441)Via het Duitse voorzitterschap werden de EU-partners op de hoogte gehouden
van de besprekingen in de Contactgroep. Daarnaast heeft de minister van Buitenlandse
Zaken regelmatig contact gehad met afzonderlijke leden van de Contactgroep,
i.h.b. zijn collegae van de VS en het VK.128Vindt de regering dat bij risicovolle operaties altijd
Amerikaanse participatie is gewenst? Gold dit voor UNTAES ook? (blz. 447)Mandaat en omvang/uitrusting van de vredesmacht afgezet tegen de risico's
(opstelling partijen, terreingesteldheid e.d.) bepalen in hoeverre een operatie
haalbaar is. Deelname van één of meer grotere Westerse landen
is van belang als er rekening mee moet worden gehouden dat de situatie escaleert.
Dit hoeft niet altijd de VS te zijn (te denken valt hierbij aan de Extraction
Force waaraan de VS niet, maar een aantal belangrijke Europese bondgenoten
wél deelnam).129Waarom is er geen evaluatie gemaakt van de Nederlandse
bijdrage aan UNPROFOR? Is de Nederlandse regering bereid deze alsnog te maken?
(blz. 452)De interne evaluatie door de Koninklijke Landmacht van de Nederlandse
deelname aan UNPROFOR heeft zich in het bijzonder gericht op de uitzending
van de luchtmobiele brigade voor de «safe areas», de activiteiten
met betrekking tot Srebrenica en de dramatische gebeurtenissen rond de val
van die enclave. Voorts heeft de regering het NIOD een opdracht verstrekt
tot het uitvoeren van een historisch-wetenschappelijk onderzoek naar de gebeurtenissen
voor, tijdens en na de val Srebrenica. Die gebeurtenissen hebben begrijpelijkerwijs
het beeld van de Nederlandse deelname aan UNPROFOR in sterke mate bepaald.
Hierdoor zijn andere Nederlandse bijdragen aan UNPROFOR, zoals de uitzending
van de verbindingseenheid en het transportbataljon, enigszins in de schaduw
gesteld. Het verloop van die bijdragen gaf destijds geen aanleiding voor een
specifieke evaluatie. Overigens worden alle Nederlandse bijdragen aan vredesoperaties
sinds maart 1999 volgens een vaste procedure geëvalueerd.130Hoe evalueert de regering de nieuwe rol van de CDS
als leider van alle crisisbeheersings-, vredes- en humanitaire operaties?
(blz. 451)De rol van de CDS in de aansturing van alle crisisbeheersings-, vredes-
en humanitaire operaties wordt als zeer waardevol beschouwd. Door de centrale
leiding over zowel de planning als de uitvoering van crisisbeheersings-,
vredesen humanitaire operaties wordt een optimale coördinatie van de
werkzaamheden van de krijgsmachtdelen gegarandeerd en beschikt de CDS voortdurend
over de actuele stand van zaken om de politieke leiding te informeren.131Waarom heeft de Kamer nooit informatie gekregen over
de evaluatie van de Nederlandse bijdrage aan UNTAC? (blz. 452)De in 1994 opgestelde evaluatie bevatte voornamelijk militair-operationele
conclusies. Destijds was het niet gebruikelijk om dergelijke – sterk
intern gerichte – evaluaties naar de Kamer te sturen. Inmiddels worden
de Nederlandse bijdragen aan vredesoperaties standaard geëvalueerd, conform
de toezeggingen van de Minister van Defensie in zijn brief aan de Kamer van
30 maart 1999.132Welke ervaringen van UNIFIL en Provide Comfort zijn
betrokken bij de politieke besluitvorming over de uitzending naar Cambodja?
(blz. 452)Het karakter van de traditionele VN-operatie UNIFIL in Libanon en dat
van geallieerde afdwingingsoperatie «Provide Comfort» in Noord-Irak,
was dermate afwijkend van het VN-optreden in Cambodja dat van lessen voor
de politieke besluitvorming nauwelijks kon worden
gesproken. Uiteraard zijn de lessen van UNIFIL en operatie «Provide
Comfort» wel in operationele zin tot uiting
gekomen in de voorbereiding, uitrusting, ondersteuning en inzet van de Nederlandse
deelname aan UNTAC.133, 134, 135 en 136Het Toetsingskader blijkt door opeenvolgende ministers
en door de diverse ministeries op verschillende wijze te worden geïnterpreteerd
en uitgevoerd. Hoe denkt de regering dit beter te kunnen stroomlijnen? (blz. 461)Is de regering van mening dat het Toetsingskader gepreciseerd
dient te worden? (blz. 465)Is de regering van mening dat het Toetsingskader aan
een zekere herziening toe is? (blz. 466)Is de regering ten algemene van mening dat het Toetsingskader
aanpassing behoeft? Zo ja, op welke wijze en om welke reden; zo neen, waarom
niet? (blz. 466)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbevelingen 37–43)137, 138 en 139Wat is de reden dat het Toetsingskader in bijzonder
weinig gevallen integraal wordt toegepast in documenten respectievelijk brieven
aan de Kamer inzake een besluit over Nederlandse deelname? Is integrale toepassing
naar de mening van de regering gewenst? (blz. 467 en 471)Hoe verklaart de regering dat het Toetsingskader zo
beperkt wordt gebruikt bij de ministeries en hoe denkt zij dit te verbeteren?
(blz. 467)Uit dossieronderzoek blijkt dat het Toetsingskader
maar in beperkte mate integraal wordt gebruikt binnen de ministeries. Ook
interdepartementaal speelt het Toetsingskader een ondergeschikte rol. Kan
aangegeven worden welke oorzaken hieraan ten grondslag liggen? (blz. 467)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 37).140Is het waar dat ambtenaren van Buitenlandse Zaken en
Defensie hebben geadviseerd om de notitie inzake de toetsing van Nederlandse
deelname aan SFOR aan het Toetsingskader niet aan de Kamer te
sturen mede omdat dit een precedent zou scheppen en er wordt gevreesd dat
teveel gewicht aan het Toetsingskader wordt toegekend en dat dit advies om
die reden is opgevolgd? Is de regering van mening dat deze motivering een
juiste was en geldt deze houding nog steeds bij het ambtelijk apparaat? (blz. 468)Bedoelde notitie was bestemd voor en toegesneden op discussie in de ministerraad.
De Kamer is, zoals gebruikelijk, door middel van een brief op de hoogte gesteld
van het voornemen van de regering deel te nemen aan SFOR. Voor het overige
verwijst de regering naar haar reactie op de aanbevelingen, i.h.b. aanbeveling
37 (zie antwoord op vraag 180). 141Hoe beoordeelt de regering de analyse van de tijdelijke
commissie met betrekking tot verschillen tussen het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en dat van Defensie over «restrictieve interpretaties» van
het Toetsingskader? (blz. 468)De regering meent dat een restrictieve interpretatie van het Toetsingskader,
in het bijzonder wat het moment betreft waarop het moet worden toegepast,
in de toekomst kan worden voorkomen door uitvoering te geven aan aanbeveling
37, dat wil zeggen het systematisch behandelen van alle relevante aandachtspunten.142Het Toetsingskader heeft een belangrijke rol gespeeld
bij de beoordeling van voortzetting van deelname aan de vredesoperatie in
Angola. Kan aangegeven worden waarom hier zo duidelijk en vol overgave het
Toetsingskader gehanteerd is en in hoeverre dit niet toepasbaar was op de
andere uitgevoerde vredesoperaties? (blz. 472)De omvorming van UNAVEM III naar UNOMA berustte in de Nederlandse optiek
op een zeer slecht plan van de VN. Indachtig de lessen uit het verleden legde
Nederland een groter accent op de haalbaarheid van UNOMA, die – terecht
zoals later bleek – zeer laag werd ingeschat. Dat bij UNOMA niet voldaan
zou kunnen worden aan drie elementen uit het toetsingskader – te weten
de haalbaarheid van de missie, de veiligheid van het personeel, en de militair-operationele
haalbaarheid – was zo duidelijk dat Nederlandse uitzending naar Angola
werd beëindigd.143 en 144Kan de regering ingaan op de drie onduidelijkheden
die de tijdelijke commissie beschrijft als het gaat om de toepasbaarheid van
het Toetsingskader (hoofdstuk 5.6) en haar oordeel daarover geven? (blz. 474
t/m 476)Wanneer is volgens de regering het Toetsingskader van
belang gezien de analyse van de tijdelijke commissie? (blz. 475)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 38).145Deelt de regering de opvatting van de tijdelijke commissie
dat het Toetsingskader ook had moeten worden toegepast bij de uitzending in
het kader van UNTAES? (blz. 475)Nee, het betrof hier geen uitzending van eenheden maar van enkele staffunctionarissen
die bovendien niet het risico liepen bij gevechtshandelingen te worden betrokken. 146Is de regering van mening dat het Toetsingskader inderdaad
vooral wordt gezien als een middel om een initieel besluit over uitzending
aan de Tweede Kamer te verantwoorden? (blz. 476)Nee, de regering deelt de mening van de commissie dat het Toetsingskader
in de eerste plaats een hulpmiddel is in de besluitvorming in de fase van
voorbereiding, voortzetting en afronding van uitzending. Zie ook de reactie
van de regering op aanbeveling 37 (vraag 180).147Deelt de regering de visie van de tijdelijke commissie
over het gebruik van het Toetsingskader bij UNFICYP? (blz. 477)De regering deelt niet de conclusie dat op grond van de eerste interpretatie
een negatieve beoordeling van de haalbaarheid van politieke en militaire doelen
moet worden gegeven. UNFICYP vervult haar mandaat: voorkomen van gevechten,
bijdragen aan de handhaving en herstel van «law and order» en
een terugkeer naar normale omstandigheden alsmede toezicht houden op het staakt-het-vuren
en de bufferzone. Dat de kwestie-Cyprus nog niet is opgelost valt UNFICYP
niet tegen te werpen.148Wat is er met de aanbeveling van de AVV gebeurd in
1995 aangaande een suggestie voor een nadere rubricering van de aandachtspunten?
(blz. 477)De aanbevelingen van de AVV aangaande nadere rubricering van de aandachtspunten
zijn destijds niet integraal overgenomen. Wel is in het Toetsingskader onderscheid
gemaakt tussen politieke wenselijkheid en haalbaarheid. Op grond van de ervaringen
die sindsdien met het Toetsingskader zijn opgedaan, wil de regering de bestaande
indeling van aandachtspunten, mede in het licht van de TCBU-aanbevelingen,
nader bezien.149 en 228Wat houdt de coördinerende rol op afstand van
Algemene Zaken bij vredesoperaties precies in? Impliceert dat ook een zelfstandige
weging van de verschillende belangen die bij uitzendingen een rol spelen?
(blz. 479)Kan de regering als het gaat om het beleid ten aanzien
van uitzendingen precies de taakverdeling aangeven tussen Buitenlandse Zaken,
Defensie en Algemene Zaken? Bij wie hoort het initiatief respectievelijk wie
heeft de leiding over het besluitvormingsproces bij uitzending van Nederlandse
militairen? In welke verhouding staan Buitenlandse Zaken en Defensie in dat
opzicht precies?Wat is exact de rol van Algemene Zaken in beleidsinhoudelijke
en constitutionele zin?In het rapport van de TCBU wordt in hoofdstuk 6 (Bevindingen en aanbevelingen)
vastgesteld dat met betrekking tot vredesoperaties het ministerie van Algemene
Zaken een coördinerende rol op afstand vervult.In de Nederlandse staatsrechtelijke verhoudingen is de minister-president
de eerstverantwoordelijke bewindspersoon voor de coördinatie van het
algemeen regeringsbeleid en het bevorderen van de eenheid daarvan. Die verantwoordelijkheid
komt vooral tot uiting bij de voorbereiding en vorming van het regeringsbeleid
in de ministerraad en de onderraden.De uitvoering van het door de ministerraad vastgestelde beleid berust
primair bij de verantwoordelijke ministers, die daarvoor op basis van hun ministeriële verantwoordelijkheid verantwoording aan de volksvertegenwoordiging
afleggen.Ten aanzien van de coördinerende rol bij uitzendingen maakt de minister-president
een eigen afweging op basis van alle aangereikte informatie. Deze afweging
maakt samen met de afwegingen van andere bewindspersonen – en in het
bijzonder die van de meest betrokken bewindspersonen – deel uit van
de uiteindelijke besluitvorming.150, 151 en 152Waarom heeft de regering in vele gevallen zelf het
initiatief genomen tot deelname aan een vredesoperatie? (blz. 480)Stonden er belangrijke Nederlandse belangen op het
spel in die situaties waar de regering zelf militaire eenheden aanbood voor
een vredesmissie? Zo ja welke? Kan de regering dit per afzonderlijke missie
aangeven?In geval er geen belangrijke Nederlandse belangen op
het spel stonden welke overwegingen had de regering dan om toch troepen aan
te bieden?De regering heeft in een beperkt aantal gevallen (zie ook het antwoord
op vraag 114) zelf het initiatief genomen voor het aanbieden van militaire
eenheden voor vredesmissies. Hieraan heeft altijd het Nederland belang –
zoals omschreven in het Toetsingskader – ten grondslag gelegen.153Kan de regering aangeven, ook mede op basis van de
tot opgedane ervaring, welke elementen van het Toetsingskader een zwaarwegende
rol spelen bij de besluitvorming?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 5).154Waaruit bestaat het zelfstandige belang dat Defensie
in de jaren negentig heeft gekregen bij de deelname aan vredesoperaties? (blz. 480)Defensie heeft geen zelfstandig belang bij deelname aan vredesoperaties;
samen met BZ en AZ geeft zij vorm aan dit onderdeel van het regeringsbeleid.
Defensie heeft in dit verband wel specifieke taken, in het bijzonder omdat
zij het personeel en het materieel levert om aan operaties deel te nemen.
Defensie heeft er alle belang bij deze taken zo goed mogelijk uit te voeren.155Deelt de regering de bevinding van de commissie dat
de bezorgdheid over de situatie ter plekke niet het overheersende motief is
voor deelname aan vredesmissies? (p. 481)Nee. Voor het overige zij verwezen naar het antwoord op de vragen 150–152.156, 157 en 158Hoe ziet de regering de invulling van haar verantwoordelijkheid
nadat de militaire eenheden onder het operationeel bevel zijn gesteld van
derden (VN, NAVO)?Beschikt de regering over voldoende bevoegdheden om
haar verantwoordelijkheden na te komen nadat de militaire eenheden onder operationeel
bevel zijn gesteld? Zo ja, waar bestaan deze bevoegdheden uit?Kan de regering nader omschrijven in welke omstandigheden
zij gebruik zal maken van haar «full command»; de bevoegdheid
om voortijdig eenheden uit een militaire missie terug te trekken? Het onder bevel van derden stellen van Nederlandse militaire eenheden
geschiedt na zorgvuldige besluitvorming aan de hand van de elementen uit het
Toetsingskader. Het voor de operatie geformuleerde mandaat en operationeel
concept en de daaruit voortvloeiende «Rules of Engagement» moeten
door de regering zijn onderschreven. Tijdens de uitvoering van de missie blijft
de regering nauwlettend volgen of de inzet van de eenheden geschiedt volgens
dit mandaat en het operationeel concept. Daartoe is in het operatiegebied
een Contingentscommandant aanwezig, die fungeert als de «ogen en oren»
van de Chef Defensiestaf en die ten aanzien van deze aspecten een directe
ingang heeft bij de operationele commandant, waaronder de Nederlandse eenheden
zijn gesteld. Het «full command» blijft te allen tijde voorbehouden
aan Nederland, waardoor de mogelijkheid blijft bestaan om als ultieme maatregel
de eenheden uit de missie terug te trekken.159Wat waren de redenen van de ministerraad om de deelname
aan UNPROFOR te delegeren aan de meest betrokken ministers?Hieraan lagen, met het oog op de aard en omvang van de operatie, praktische
overwegingen ten grondslag.160De beslissing inzake deelname aan een operatie is primair
afhankelijk van de politieke wens al dan niet deel te nemen. Vervolgens is
de beheersbaarheid van de risico's een zwaarwegende factor, aldus de tijdelijke
commissie (blz. 481). Hoe verhouden deze uitspraken zich tot het belang
van het Toetsingskader bij de besluitvorming rond deelname aan een vredesmissie?Deze uitspraken zijn geheel conform het Toetsingskader.161Hoeveel waarde kent de regering toe aan de internationale
zichtbaarheid van de bijdragen die Nederland aan vredesoperaties levert? In
welke mate speelt dit aspect mee bij de besluitvorming over deelname aan vredesoperaties?
(blz. 481)De zichtbaarheid van een Nederlandse bijdrage aan een vredesoperatie draagt
bij aan het politieke draagvlak hiervan in Nederland. Internationaal kan de
zichtbaarheid van een bijdrage de Nederlandse invloed op een operatie ten
goede komen en illustreert zij de bereidheid een evenredige bijdrage te leveren.
Tegen deze achtergrond is de zichtbaarheid van een bijdrage een relevante,
maar geen doorslaggevende overweging in de besluitvorming over deelname aan
vredesoperaties.162Op welke wijze denkt de regering de informatievoorziening
tussen het VN secretariaat en Nederland te verbeteren? (blz. 482)Dankzij het Nederlandse lidmaatschap van de Veiligheidsraad is momenteel
sprake van een welhaast optimale informatievoorziening door het VN secretariaat.
Nederland poogt echter ook de informatievoorziening naar alle troepenleverende
landen te verbeteren en overweegt de zgn. «Group of 34»,
die in het midden van de jaren '90 zich een verbetering van de informatievoorziening
tot doel had gesteld, nieuw leven in te blazen. Ook de uitwerking van de aanbevelingen
van het Brahimi-rapport moet leiden tot een versterking van de invloed van
troepenleverende landen. 163Welke criteria worden gehanteerd bij de afweging om
verschillende argumenten op basis waarvan de regering haar afweging heeft
gemaakt wel of niet aan de Kamer door te geven? (blz. 483)Aannemende dat gerefereerd wordt aan bevinding 27, merkt de regering op
dat interne adviezen geen zelfstandige status hebben; de regering maakt haar
eigen afweging en geeft die – gemotiveerd – aan de Kamer weer.164 en 165De meeste leden van de ministerraad weten niet wanneer
zij hebben ingestemd met het aanbod van het luchtmobiele bataljon aan de VN
ten behoeve van UNPROFOR. (blz. 483) Heeft de regering hier een verklaring
voor?Op welke wijze denkt de regering de communicatie tussen
de ministers in de ministerraad te verbeteren (zie besluitvorming luchtmobiele
brigade UNPROFOR)? (blz. 483)Omdat de ministerraad gedurende een langere periode regelmatig aandacht
aan UNPROFOR en eventuele Nederlandse bijdragen daaraan heeft besteed, is
het achteraf blijkbaar niet voor iedereen duidelijk meer wanneer precies besluiten
zijn genomen. De commissie heeft dit, zie bijvoorbeeld pagina 401 in het rapport,
wel weten te reconstrueren. Blijkens de reconstructie van de commissie ligt
het probleem niet bij de besluitvorming zelf.166Meent de regering dat de bevindingen van de tijdelijke
commissie tot de conclusie leiden dat de procedure voor uitzending langer
zal worden? Is de regering van mening dat een langere procedure noodzakelijk
is voor het zorgvuldig uitvoeren ervan? Is de regering van mening dat het
vastleggen van een minimum-periode voor het doorlopen van de hele procedure
noodzakelijk of zinvol zou zijn?De regering acht het niet uitgesloten dat zorgvuldige uitvoering van de
aanbevelingen van de tijdelijke commissie meer tijd zou gaan vergen voor het
doorlopen van het nationale besluitvormingsproces. Overigens zal de duur van
dit besluitvormingsproces per vredesoperatie blijven verschillen, zodat het
weinig zinvol lijkt om de duur van het proces te binden aan een minimum-periode.167Is er naar mening van de regering met betrekking tot
UNFICYP sprake van verwijtbare verhulling van informatie door de minister
aan de kamer? (blz. 483)Zie het antwoord op vraag 105.168, 217 en 218Hoe beoordeelt de regering de verwarring omtrent de
fasering van de luchtacties in het kader van operatie Allied Force? (blz. 483)In zijn brief aan de Tijdelijke commissie besluitvorming
uitzendingen d.d. 23 juni jl. stelt de minister van Defensie dat hij op basis
van «beeldvorming dat fase 1 uitsluitend ging over de uitschakeling
van de luchtverdediging» zou hebben gezegd dat fase 1 ook militaire
doelen in Kosovo betrof. Welke «beeldvorming» bedoelt de minister
hier? Is het de taak van een minister van Defensie om zich te baseren op «beeldvorming»
en bij te dragen aan beeldvorming? Op welke gegevens heeft de minister zich
gebaseerd bij zijn uitlatingen over fase 1 en 2? (blz. 71 bijlage) Op welk moment zijn, in de optiek van de minister van
Defensie, nu daadwerkelijk fase 1 en 2 in elkaar geschoven? Wanneer waren
de ministers van Defensie en Buitenlandse zaken op de hoogte van a. het voornemen
tot in elkaar schuiven van fase 1 en 2 en van het in elkaar schuiven van fase
2 en 3 (fase 2 plus)? En wat deden zij met deze wetenschap? b. het daadwerkelijk
in elkaar schuiven van fase 1 en 2 en fase 2 en 3 (2 plus) en op welke wijze
hebben zij de Kamer daarover geïnformeerd? (blz. 71 bijlage)In zijn brief van 23 juni 2000 aan de Tijdelijke Commissie wijst de minister
van Defensie op zijn bedoeling de onjuiste indruk weg te nemen dat in fase
1 van de luchtacties alleen acties tegen de Servische luchtverdediging werden
ondernomen. Hij brengt deze indruk in verband met de algemene beeldvorming
in de media, en met de zorgen van Kamerleden over Servische activiteiten in
Kosovo. Zijn uitspraken over fase 1 en 2 berusten op de besluitvorming in
de NAVO-raad, de NAVO-planning voor de luchtacties en NAVO-rapportages.Op 27 maart 1999 werd SG NAVO Solana na consultaties met de bondgenoten
gemachtigd SACEUR opdracht te geven tot de uitvoering van fase 2. Dat gebeurde
nog voordat de fase 1 van de luchtacties was voltooid, zodat vanaf 28
maart doelen uit zowel fase 1 als fase 2 werden aangevallen. Op dat moment
werden deze twee fasen inderdaad in elkaar geschoven. Het NAVO-besluit van
27 maart was ingegeven door de sterk verslechterende omstandigheden in Kosovo,
waar Milosevic was begonnen met massale etnische zuiveringen. Op 29 maart
heeft de regering de Kamer bij brief geïnformeerd over de versnelde overgang
naar fase twee.De versnelde overgang naar fase 2 was mogelijk door het NAVO-besluit van
22 maart om SACEUR, met het oog op de humanitaire situatie in Kosovo, te machtigen
alvast de nodige voorbereidingen te treffen voor de uitvoering van die fase,
zodat na een politiek besluit zo snel mogelijk met uitvoering kon worden begonnen.
Tijdens de NAVO-raadsvergadering van 19 maart was deze mogelijkheid al besproken.
De Nederlandse vertegenwoordiger bij de NAVO werd gemachtigd in te stemmen
met dit besluit onder voorbehoud van politieke consultatie met de bondgenoten.169De commissie wijst op het niet toezenden van resolutie
1199 in het kader van het debat over deelname aan Allied Force en beoordeelt
dit als «niet altijd (volledig) informeren van de Kamer door bewindspersonen».
Is volgens de regering eenzelfde beoordeling van toepassing op het niet (tijdig)
toesturen aan de Kamer van de annexen bij het Rambouillet-verdrag in het kader
van diezelfde operatie Allied Force? Is de regering van mening dat het niet
altijd (volledig) informeren van de Kamer rond deze operatie de minister te
verwijten valt? (blz. 483)Het is niet de gewoonte dat stelselmatig resoluties van de Veiligheidsraad
naar de Kamer worden gestuurd aangezien de desbetreffende teksten direct op
het internet beschikbaar zijn. Wel heeft de regering de Kamer in een brief
d.d. 24 september 1998 bericht dat de Veiligheidsraad de voorgaande dag resolutie
1199 had aanvaard. Over de uitkomst van de Rambouillet-onderhandelingen is
de Kamer uitvoerig ingelicht middels een vijf pagina's tellende brief van
9 maart 1999 (kenmerk DEU-110/99). Bij deze brief was bovendien een samenvatting
van de conceptakkoorden gevoegd. Wij achten de door de commissie gehanteerde
kwalificatie niet op haar plaats: het ging in casu om algemeen bekende informatie. 170Hoe beoordeelt de regering bevinding 28 (blz. 483)
van de tijdelijke commissie dat de Kamer geen informatie wordt verstrekt in
verband met de stand van de besluitvorming in internationaal kader?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 22).171Wat is naar het oordeel van de regering het geëigende
moment om de Tweede Kamer te informeren over (het voornemen) tot deelname
aan een vredesoperatie? (blz. 484)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 2 en 11–14).172Hoe beoordeelt de regering bevinding 33 (blz. 484)
van de tijdelijke commissie dat er sprake is van informele informatie-uitwisseling
tussen bewindspersonen en kamerleden en dat hiermee een transparante besluitvorming
wordt belemmerd?Zie het antwoord op vraag 54.173Is de regering van mening dat, in geval Nederland een
substantiële bijdrage levert aan een vredesoperatie, Nederland ook toegang
moet hebben en invloed moeten kunnen uitoefenen op de relevante besluitvormingsorganen?
Indien dit niet (voldoende) kan worden gerealiseerd welke conclusies voor
Nederlandse deelname moeten daar dan volgens de regering aan worden verbonden?
(blz.487)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 43).174Heeft de Nederlandse regering in de weken na de val
van Srebrenica nog significante vervolgacties ondernomen naar aanleiding van
de signalen van mogelijke grootscheepse executies? (blz. 488)Zie het antwoord op vraag 88.175 en 176Deelt de regering de bevindingen van de commissie dat
er onduidelijkheid bestaat over een element uit het Toetsingskader daar waar
het de risico's betreft? (blz. 489) Kan de regering nader op deze bevindingen
ingaan?Acht de regering aparte brieven voor de Kamer inzake
veiligheidsrisico's voor personeel noodzakelijk? (blz. 489)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 26).177Waarom worden evaluaties van vredesmissies niet volgens
een vaste procedure uitgevoerd?Evaluaties worden conform de toezeggingen van de minister van Defensie
in zijn brief d.d. 30 maart 1999 volgens een vaste procedure uitgevoerd. Deze
instructies zijn opgenomen in de «Aanwijzing CDS nr. A-5». Een
evaluatie wordt uitgevoerd na beëindiging van een operatie. Eenmaal per
jaar worden tevens de lopende operaties geëvalueerd. In zijn brief aan
de Tweede Kamer van 21 augustus 2000 heeft de minister van Defensie aangegeven,
dat de bijlage over vredesoperaties in de verantwoording over een begrotingsjaar
meer beleidsmatig zal worden ingericht en dat met name zal worden
ingegaan op de beoogde resultaten en op wat werkelijk is bereikt.178In hoeverre acht de regering aanpassing van het Toetsingskader
noodzakelijk? (blz. 490)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbevelingen 37–43).180Kan de regering op alle 49 aanbevelingen – apart
per aanbeveling en voor zover relevant voor de regering – van de tijdelijke
commissie een inhoudelijke reactie en oordeel geven? Kan de regering dit antwoord
geven vóór het debat tussen Kamer en de tijdelijke commissie?
(blz. 493 t/m 498)Onderstaand volgt per aanbeveling de reactie van de regering.1 De regering onderschrijft deze aanbeveling geheel.2 In deze aanbeveling heeft de commissie de term «instemming»
terecht tussen aanhalingstekens geplaatst. Aannemende dat hier gedoeld wordt
op de procedure van artikel 100 Grondwet, stellen wij vast dat dat artikel
geen formeel instemmingsrecht toekent aan het parlement. Een amendement van
deze strekking is door de Tweede Kamer verworpen tijdens de eerste lezing
van de grondwetsherziening. Een dergelijk instemmingsrecht zou ook niet passen
in onze constitutionele verhoudingen waarin regering en kamers onderscheiden
taken en verantwoordelijkheden hebben. Wel bevat de procedure van artikel 100, eerste lid, van de Grondwet een
actieve inlichtingenplicht van de regering, in de zin dat beide Kamers der
Staten-Generaal vooraf worden ingelicht over de inzet of het ter beschikking
stelling van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale
rechtsorde. In ons constitutionele bestel spreekt het vanzelf dat de regering
de opvattingen van de Kamers daarbij serieus in haar overwegingen betrekt. Met de commissie is de regering van oordeel dat het van groot belang
is duidelijk te markeren op welk moment deze procedure moet worden toegepast.
Aan dat aspect wijdt de TCBU verschillende specifieke aanbevelingen waarop
hieronder nader wordt gereageerd.3 De regering neemt deze aanbeveling over. Bij een besluit tot voortzetting
dan wel afronding (lees: beëindiging) van deelname aan zo'n operatie
geldt in beginsel hetzelfde. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen
operaties waarbij sprake is van een specifieke, met de betrokken internationale
organisatie overeengekomen periode, en operaties zoals de luchtacties tegen
de FRJ die gekoppeld zijn aan het bereiken van een bepaald doel. In het eerste
geval behoeft voortzetting een expliciet, d.w.z. onderbouwd besluit. Beëindiging
op het overeengekomen moment is daarentegen automatisch. In het tweede geval
omvat het besluit tot deelname in feite een politiek engagement aan de operatie
tot het doel bereikt is, behoudens uiteraard bijzondere, en dus te beredeneren
gevallen waarin deelname a.h.w. voortijdig wordt beëindigd.4 De regering onderschrijft deze aanbeveling geheel.5 Uit de bevindingen van de commissie onder 6.6.2. blijkt dat het begrip
«criteria» die bij het besluit tot deelname een rol spelen, een
breed scala van overwegingen bestrijkt. Dit zijn in feite de «aandachtspunten»
van het Toetsingskader. Dat scala omvat zowel de «primaire» motieven om aan een operatie mee te doen, als specifieke voorwaarden
om risico's bij/ van deelname in te perken. Wij vatten deze aanbeveling dan
ook op als een verzoek om de gehanteerde aandachtspunten expliciet, en «gewogen»
in de toelichting op een besluit tot deelname op te nemen. Wij tekenen hierbij
aan, dat het gewicht dat aan de verschillende aandachtspunten moet worden
toegekend van geval tot geval kan verschillen.6 Wijziging van de uitgangspunten van (deelname aan) een operatie dient
uiteraard tot een hernieuwde afweging te leiden. Dat is naar ons oordeel aan
de orde ingeval het mandaat of de taken van een missie worden gewijzigd. Het
zal van de concrete omstandigheden afhangen of ook wijziging van de lokatie
als zodanig gewichtig moet worden opgevat dat zo'n hernieuwde afweging nodig
is. Overigens hoeft een hernieuwde afweging niet noodzakelijk te resulteren
in herziening van het besluit.7 Hier is hetzelfde onderscheid relevant als gehanteerd in onze reactie
op aanbeveling 3. Zo is beëindiging van deelname aan een operatie die
voor een bepaalde periode is toegezegd, automatisch en behoeft geen verdere
toetsing. Anderzijds kan een tussentijdse beëindiging, b.v. bij wijziging
van het mandaat voor een operatie, gerechtvaardigd zijn op basis van een enkel
criterium.8 De regering is het hier geheel mee eens.9 De regering stemt met deze aanbeveling in.10 Er is begin dit jaar besloten tot een structuur voor regelmatig overleg
tussen de ministers van Buitenlandse Zaken, van Defensie en (waar nodig) van
Algemene Zaken. Deze structuur kan ook worden ingezet voor ambtelijke-militaire
ondersteuning van en politieke coördinatie tussen de bewindslieden van
Buitenlandse Zaken, van Defensie en van Algemene Zaken op het terrein van
vredesoperaties. De ervaringen met een dergelijke structuur tijdens de Kosovo-crisis
waren positief. Het niveau van deelname aan deze structuur vanuit de betrokken
departementen zou kunnen variëren, afhankelijk van de actualiteit en
het «onderhanden werk».11 De commissie bepleit formele afspraken tussen Kamer en regering terzake
van het verstrekken van inlichtingen op de voet van artikel 100 Grondwet.
Wij nemen aan dat het bij deze aanbeveling vooral gaat om de vraag op welk
moment deze bijzondere procedure van toepassing is. Er is echter naar onze
mening niet een moment aan te wijzen dat voor alle gevallen van voorbereiding
van een besluit tot inzet of ter beschikking stelling geldig is. Formele afspraken
op dit punt achten wij dan ook weinig praktisch. Het is, gelet op het karakter
van deze procedure – een actieve inlichtingenplicht –, aan de
regering om aan te geven wanneer dit moment is aangebroken. Behoudens de gevallen
voorzien in het tweede lid van artikel 100 zullen deze inlichtingen op een
zodanig tijdstip verstrekt moeten worden dat overleg daarover mogelijk is
voordat het besluit daadwerkelijk wordt uitgevoerd.12 Deze aanbeveling lijkt gebaseerd op de veronderstelling dat de in artikel
100 Grondwet gehanteerde begrippen «inzet» en «ter beschikking
stellen» twee duidelijk te onderscheiden begrippen zijn, waarvan het
eerste samenvalt met de ontplooiing van de betrokken eenheid, het tweede met
het aanbieden van de eenheid. Een dergelijk onderscheid is niet door de grondwetgever beoogd. Bij de
grondwetsherziening is komen vast te staan dat de inlichtingenplicht
betrekking heeft op een besluit van de regering tot inzet of ter beschikking
stelling van de krijgsmacht. Een besluit tot het ter beschikking stellen van
de krijgsmacht in de zin van artikel 100 heeft geen betrekking op een voornemen
of een niet nader gespecificeerd aanbod van algemene aard. De constitutionele
waarborg ziet op een besluit dat naar het oordeel van de regering aangemerkt
moet worden als het sluitstuk van de besluitvorming over de ter beschikking
stelling van de krijgsmacht. Het gaat dan om een besluit dat in beginsel,
onafhankelijk van de vervulling van verdere voorwaarden, onherroepelijk en
direct kan leiden tot een daadwerkelijke inzet van de krijgsmacht, onverminderd
het recht, voortvloeiend uit het behoud van «full command», om
de betrokken eenheid/eenheden te allen tijde terug te trekken.13 Wij zijn daarom ook van mening dat een aanbod door Nederland van deelname
aan vredesoperaties als bedoeld in art.100 Gw/ Toetsingskader steeds formeel gedaan zou moeten worden. Binnen een organisatie
als de NAVO gelden daarvoor specifieke procedures. T.a.v. de VN zou zo'n aanbod
tenminste in schriftelijke vorm, met een «ontvangstbevestiging»,
moeten geschieden. Dat gezegd zijnde, zou het een misverstand zijn te menen dat er met de
betrokken organisatie voor dat moment in het geheel niet gesproken zou mogen
worden over een eventuele Nederlandse bijdrage aan een operatie. Daarmee zou
een onmogelijke situatie worden gecreëerd. Voor de interne besluitvorming
is immers een veelheid van gegevens nodig die noodzaken tot contact met de
betrokken organisatie over de operatie en een (in dat stadium eventuele) Nederlandse
bijdrage.14 Wij stellen allereerst vast dat de TCBU deze aanbeveling inzake vrijwillige
uitzendingen m.b.t. ACTREQ en ACTORD baseert op de nauwe samenhang tussen
deze collectieve NAVO-besluiten en het nationale besluit inzake Nederlandse
deelname aan de betrokken actie. De aanbeveling heeft derhalve slechts betrekking
op de NAVO-besluiten inzake operaties waaraan de Nederlandse krijgsmacht daadwerkelijk
deel gaat nemen. De deelname aan de bedoelde operaties berust, zoals gezegd, niet op bondgenootschappelijke
verplichtingen. Met het uitvaardigen van ACTREQ wordt landen verzocht de eerder
tijdens het «Force Generation Process» gegeven indicatie van mogelijk
beschikbare eenheden te bevestigen. Veelal beschikt men in dit stadium evenwel
slechts over een «concept of operations» en wordt er nog gewerkt
aan het eigenlijke operatieplan (OPLAN). Voorts zal de Veiligheidsraad mogelijk
nog geen relevante resolutie hebben aangenomen. De eventuele ontplooiing/inzet van eenheden kan daarom pas plaatsvinden
na het goedkeuren van het operatieplan en het uitvaardigen van de «Activation
Order» (ACTORD) door de NAVO-Raad. Op grond van een goedgekeurde «ACTORD»
is SACEUR gerechtigd de landen te verzoeken om hun eenheden te ontplooien. Instemming met «ACTORD» zou derhalve kunnen worden aangemerkt
als een besluit tot uitzending/inzet van militaire eenheden in de zin van
het Toetsingskader en het nieuwe art. 100 Gw. Dat wil zeggen dat beide Kamers
worden geïnformeerd (en gelegenheid hebben over het besluit te beraadslagen)
zo mogelijk nog voordat in de NAVO-Raad met ACTORD wordt ingestemd en in ieder
geval voordat de Nederlandse eenheden ter beschikking worden gesteld van de
NAVO. De regering heeft, zo ook in het geval van UNMEE, doorgaans geruime tijd
nodig om tot een weloverwogen besluit te komen over de inzet van Nederlandse
eenheden. Eerder dan het moment waarop artikel 100 van de Grondwet aan de
orde is, heeft de Kamer mogelijk al behoefteaan informatie hierover.
Zoals artikel 100 van de Grondwet tot op zekere hoogte te beschouwen is als
eindpunt van de besluitvorming, is er ook te denken aan een beginpunt. De
regering zou, nadat zij besloten heeft de mogelijkheden van de inzet van Nederlandse
militaire eenheden te gaan onderzoeken, de Kamer hiervan in kennis kunnen
stellen. Een dergelijke notificatie zou de vorm kunnen hebben van een korte
Kamerbrief. Het onderzoek van de regering kan uitmonden in een positief besluit,
waarover de Kamer conform artikel 100 wordt geïnformeerd, of in een negatief
besluit, waarover de Kamer ook wordt geïnformeerd. Dit lijkt tevens een
praktische manier om met aanbeveling 15 om te gaan.15 Wij plaatsen bij deze aanbeveling enkele kanttekeningen, gebaseerd
op de praktijk van de afgelopen jaren. Zo zal men zich moeten realiseren wat
een «verzoek van een internationale organisatie om deelname aan een
vredesoperatie» daadwerkelijk inhoudt. In de praktijk, d.w.z. vooral
die van de VN, worden met grote regelmaat aan een groot aantal landen door
het betrokken secretariaatsonderdeel gevraagd of zij voor een bepaalde operatie
een bijdrage kunnen leveren. Die verzoeken variëren van het leveren van
twee militaire electriciens, twee metselaars en twee loodgieters voor UNFICYP
tot een infanterie-bataljon voor de operatie in Sierra Leone (UNAMSIL), zoals
ook blijkt uit het antwoord op vraag 114. Het gros van deze verzoeken kan
heel snel en summier worden afgedaan, bijvoorbeeld omdat de gevraagde bijdrage
technisch niet leverbaar is. Ook is de aard van de operatie vaak van dien
aard dat een Nederlandse bijdrage niet in de rede ligt. Dit soort verzoeken,
of liever informele polsingen, wordt ook vrijwel altijd op ambtelijk niveau afgedaan.
Daarbij speelt dat de VN al enige tijd niet meer in staat is om op basis van
het UN Stand-by Arrangement System gericht landen te polsen voor deelname
aan specifieke vredesoperaties. Dit heeft geleid tot een praktijk waarbij
alle specifieke militaire behoeften tegelijkertijd informeel worden uitgezet
bij alle potentiële troepenleverende landen. Dit leidt uiteraard tot
grotere aantallen afwijzingen vanuit het perspectief dat het gevraagde gewoon
niet beschikbaar is. Het Brahimi-rapport poogt in deze verbetering te brengen,
door tijdelijke versterking van het Secretariaat voor specifieke operaties.
Dit zal echter slechts gedeeltelijk soelaas brengen. Gezien het bovenstaande kan er geen sprake van zijn dat de Nederlandse
regering in al deze gevallen verplicht zou zijn tot een volwaardige beoordeling
aan de hand van het Toetsingskader, afgerond door een besluitvorming op politiek
niveau. De vergelijking met de halfjaarlijkse rapportage in het kader van
de export van strategische goederen gaat dan ook op verschillende punten mank.
Het belangrijkste bezwaar tegen de gevraagde rapportage is dan ook dat het
in belangrijke mate materiaal betreft dat geen basis biedt voor een politiek
debat met de regering. Zo'n debat is pas zinvol in gevallen waarin een serieus
verzoek aan Nederland (en dat is dus iets anders dan een informele polsing
aan het adres van enkele tientallen landen) op politiek niveau, en aan de
hand van het Toetsingskader wordt beoordeeld en afgewezen. Wij achten het
wel denkbaar dat de Kamer regelmatig wordt geïnformeerd over gevallen
waarbij aan het besluit om een verzoek af te wijzen zo'n politieke afweging
ten grondslag ligt.16 Wij laten ons in dit opzicht leiden door de wensen van de Kamer. Intussen
kan dat meebrengen dat de Kamer pas in een later stadium over bepaalde informatie
kan beschikken.17 Wij achten het huidige kader zoals neergelegd in de Aanwijzingen inzake
externe contacten van rijksambtenaren (Staatscourant 1998, nr. 104)
toereikend. Het is overigens ook met inachtneming van dit regiem dat de TCBU
het horen van ambtenaren en militairen heeft kunnen organiseren.18 Wij stemmen graag in met deze aanbeveling met dien verstande dat niet
alle documenten openbaar zijn en/of ter (vrije) beschikking van de regering
staan.19 Belangrijke besluiten, zoals een besluit tot deelname aan vredesoperaties,
worden door de raad als geheel genomen. Bij de uitvoering ervan resp. bij
besluitvorming over deelaspecten ligt het in de rede dat de meest betrokken
bewindspersonen worden gemachtigd om te handelen gehoord het besprokene in
de raad resp. in overeenstemming met het gevoelen van de raad. Een besluit
tot mandatering van de meest betrokken bewindspersonen wordt als regel genomen
wanneer over de kern van het besluit voldoende overeenstemming bestaat.20 Wij menen dat met de voorzieningen als bedoeld in ons antwoord op aanbeveling
10 de hier bedoelde duidelijkheid wordt bewerkstelligd. Uiteraard doet de
noodzaak van helderheid over interne taak- en bevoegdheidsverdeling geen afbreuk
aan de ministeriele verantwoordelijkheid voor besluitvorming, informatievoorziening
van de Kamer en contacten met internationale organisaties.21 Bezien zal worden in hoeverre de taakverdeling tussen de beide genoemde
directies herzien moet worden, ook gelet op de bij de reactie op aanbeveling
10 genoemde voorzieningen, waarbij beide directies zijn betrokken.22 Wij zijn het graag met deze aanbeveling eens. De Nederlandse besluitvorming
en het overleg daarover met de Kamer zou immers ook moeten dienen om een goede
gang van zaken op internationaal niveau te bevorderen.23 Wij hebben ons in onze reactie op aanbeveling 13 reeds uitgesproken
voor een vorm waarin een Nederlandse aanbod aan m.n. de VN steeds schriftelijk/formeel
wordt behandeld. Wij verwijzen in dit verband ook naar onze reactie op de
aanbevelingen 3 en 7. Het lijkt ons overigens niet wenselijk daarbij het format
van een MoU te kiezen. Dat is immers een uit te onderhandelen afspraak. Beter lijkt ons het format van een brief of nota, waarin
het aanbod, eventueel voorzien van voorwaarden, is vervat. Bevestiging door
het VN-secretariaat dat het aanbod in kwestie (m.i.v. eventuele voorwaarden)
voldoet aan hetgeen gevraagd is, brengt dan de beoogde duidelijkheid tot stand.24 Wij zijn het graag eens met deze aanbeveling.25 Hoewel wij de achterliggende bevindingen (50 e.v.) niet in alle opzichten
onderschrijven, zijn wij het wel eens met de gedachte dat Nederland bij deelname
aan een operatie betrokken moet zijn bij het overleg over zo'n operatie in
het bevoegde gremium. Praktisch gesproken gaat het hier om operaties waartoe
is besloten door de VN-VR (waarvan Nederland na 1 jan. a.s. voorlopig geen
deel meer zal uitmaken). Veeleer dan via een afspraak met een bondgenoot die
daar wel deel van uitmaakt, zal Nederland zijn betrokkenheid als troepenleverancier
tot gelding moeten brengen via een degelijke regeling tussen de VR en de betrokken
groep van «troop contributors». Ook het Brahimi-rapport gaat in
op het versterken van de relatie met de «troop contributors».
Als onderdeel daarvan of in aanvulling daarop zou Nederland ook
de Groep van 34 nieuw leven willen inblazen (zie ook antwoord op kamervragen).26 Wij zijn het eens met de gedachte in het overleg met de Kamer ook expliciet
de potentiële veiligheidsrisico's van uitzending te betrekken. Deze analyse
zou inderdaad betrekking moeten hebben op de risico's van de operatie als
geheel alsook specifiek op die voor de Nederlandse eenheid/eenheden. Het gaat
dan overigens om een analyse waarin zowel militair-technische als internationaal-politieke
aspecten aan bod horen te komen en waarvoor dus zowel de minister van Defensie
als die van Buitenlandse Zaken horen te tekenen.27 Het spreekt vanzelf dat zo'n analyse zo breed als onder de omstandigheden
noodzakelijk is, zal worden onderbouwd.28 Wij menen dat niet op voorhand kan worden vastgesteld welke aspecten
onder alle omstandigheden in zo'n risico-analyse aan bod zouden moeten komen.
Dat zal van operatie tot operatie kunnen verschillen. Een analyse zou b.v.
zeer wel kunnen uitwijzen dat calamiteiten een zo beperkt karakter zullen
hebben dat de Nederlandse eenheid, resp. de betrokken troepenmacht als geheel
zich zeer wel zou kunnen redden zonder de hulp van bondgenoten.29 Wij zijn het met het hier gestelde principe geheel eens. De bij de
aanbevelingen 3, 6 en 7 geplaatste kanttekeningen zijn naar onze mening ook
hier relevant.30 Wij zijn het graag met deze aanbeveling eens.31 Wij zijn van mening dat bewapening van de betrokken eenheid niet het
enige element is waarop gelet moet worden in geval van een mogelijke verslechtering
van de veiligheidssituatie. Zo'n mogelijkheid behoort aan de orde te komen
in het kader van de hierboven al genoemde risico-analyse. In dat kader behoort
vastgesteld te worden, mede op grond van de waarschijnlijkheid van zo'n verslechtering,
wat het adequate antwoord daarop is. Voorzover geconcludeerd wordt dat het
antwoord inderdaad moet worden gezocht in de bewapening van de betrokken eenheid,
dan zal ook dienen worden afgewogen in hoeverre een zwaardere bewapening in
het concrete geval spanning kan opleveren met het uit te voeren mandaat. Wij
zouden als vuistregel willen hanteren dat het soort operatie, inclusief daaraan
gekoppelde veiligheidsrisico's bepalend is voor het soort eenheid dat moet
worden uitgezonden, en daarmee ook voor de bewapening van die eenheid; dat
zal in beginsel de organieke uitrusting van zo'n eenheid zijn.32 De regering is het in principe eens met deze aanbeveling. Wel zou bij
de opstelling van de procedures rekening gehouden moeten worden met het type
operatie.33 De regering is het graag met deze aanbeveling eens.34 Uiteraard zullen deze evaluaties zo spoedig mogelijk aan de Kamer worden
aangeboden.35 Wij menen dat er verschil moet worden gemaakt tussen evaluatie van
de deelname aan een operatie en een evaluatie van de besluitvorming m.b.t.
deelname etc. Beide betreffen immers in termen van «lessons learned»
geheel verschillende doelgroepen. Waar wij met de commissie instemmen dat
deelname aan operaties steeds moet worden geëvalueerd (vgl. ook onze
reactie op aanbevelingen 33 en 34), zijn wij van mening dat de
besluitvorming van de regering als bedoeld in deze aanbeveling in feite automatisch
wordt geëvalueerd wanneer de Kamer op de voet van art 100 Gw zijn oordeel
geeft naar aanleiding van de door de regering overgelegde informatie.36 De regering is het graag met deze aanbeveling eens.37 Wij merken hierbij op dat (elementen van) het Toetsingskader in de
voorbereiding van de besluitvorming inzake mogelijke deelname voortdurend
gebruikt wordt, zij het niet altijd expliciet. Een meer gestructureerd gebruik
van het Toetsingskader in de toekomst ligt voor de hand. Wij hebben deze aanbeveling
reeds ter harte genomen in het kader van de besluitvorming over een Nederlandse
deelname aan UNMEE. De desbetreffende nota aan de MR, resp. de brief aan de
Tweede Kamer zijn/worden op die basis opgezet.38 De aanbeveling van de commissie om het Toetsingskader ook toe te passen
op uitzending van militairen voor civiele missies en uitzending van burgerpersoneel
in het kader van internationale crisisbeheersingsoperaties doet afbreuk aan
het bijzondere karakter van het Toetsingskader. Wij nemen deze aanbeveling
dan ook niet over. Het Toetsingskader is destijds opgezet m.h.o.o. «structurering
van het overleg tussen regering en parlement over uitzending van Nederlandse
militairen en tevens om de kwaliteit van de besluitvorming te waarborgen».
Ook de motie-Van Middelkoop en het nieuwe art 100 Gw, die in direct verband
staan met de ontwikkeling en het gebruik van het Toetsingskader, betreffen
de «inzet of het terbeschikking stellen van de krijgsmacht ter handhaving
of bevordering van de internationale rechtsorde», waaronder begrepen
«voor humanitaire hulpverlening in geval van gewapend conflict».
Het Toetsingskader (Tweede Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 23 591,
nr. 5) is ook expliciet over het gebruik van militaire middelen dat niet onder
het beslag ervan valt, t.w. in geval van «hulpverlening bij natuurrampen
en voor humanitaire hulpverlening (...), in situaties waarin geen sprake is
van een gewapend conflict of van een verhoogd risico». Wij menen –
mede op grond van de ontstaansgeschiedenis van het Toetsingskader –
dat dit beleidskader uitdrukkelijk is bedoeld voor besluitvorming van de regering
en het overleg daarover met de Kamer wanneer het gaat om uitzending van militairen
die bij de uitvoering van hun taak wellicht ook wapengeweld zullen moeten
toepassen of het gevaar lopen daaraan te worden blootgesteld. Het relatief
uitzonderlijke karakter van het gebruik van dit beleidskader laat zich het
best illustreren aan de hand van enkele citaten (Tweede Kamer, vergaderjaar
1994–1995, 23 591, nr. 5): «Structurering van de discussie over uitzending kan het inzicht
vergroten in de complexe afwegingen die moeten worden gemaakt. Ook kan daarmee
een tijdige, door kabinet en Kamer gedragen, besluitvorming worden bevorderd
en de steun (...) onder de burgers worden verbreed.» «Een toetsingskader heeft mede tot oogmerk zorgvuldig en weloverwogen
te kunnen reageren op een (...) druk tot militair ingrijpen in een moreel
onaanvaardbaar geachte crisissituatie.» «Overhaaste besluitvorming kan leiden tot slecht voorbereid ingrijpen
op korte termijn, met het gevaar dat een vastgelopen operatie eindigt in een
mislukking of een overhaaste terugtocht.» «Het besluit militairen in te zetten voor gevaarlijke missies,
waarbij niet uitgesloten is dat er gewonden en doden vallen, moet breed worden
gedragen.» Wij menen dan ook dat het onjuist zou zijn het Toetsingskader als zodanig toe te passen buiten het kader waarvoor het
bedoeld is. Dat sluit uiteraard niet uit dat elementen uit het Toetsingskader
gebruikt worden om b.v. te beoordelen of de inzet van civiele
politie gerechtvaardigd is. Wij komen op deze kwestie terug in het kader van
de toegezegde voorstellen inzake extra politiecapaciteit t.b.v. inzet bij
vredesoperaties. Wij roepen tenslotte in herinnering dat de regering de deelname
van Nederlanders aan de KVM in de discussie met de Kamer ook verdedigd heeft
op basis van een afweging die deels gebaseerd was op de criteria van het Toetsingskader.
E.e.a. toont aan dat wij ons in deze discussie niet dogmatisch opstellen.39 Wij nemen deze aanbeveling ter harte in de zin dat wij de aandachtpunten
van het Toetsingskader nader tegen het licht zullen houden. Hierbij zullen
zowel de bevindingen van de commissie als de opgedane ervaringen in acht worden
genomen. Vastgesteld kan worden dat ook het Toetsingskader zelf er vanuit
gaat dat het nodig kan zijn het aan te passen.40 Wij nemen aan dat deze aanbeveling is bedoeld in de zin van bevinding
70: er moet een onderscheid worden gemaakt bij de beoordeling van de haalbaarheid
tussen de operatie als geheel en die van de Nederlandse deelname daaraan.
Anders dan de commissie achten wij het duidelijk dat dit aandachtspunt ziet
op de haalbaarheid van de operatie als geheel. Dat past ook in de afweging
die gemaakt moet worden: als de operatie als zodanig niet haalbaar is, dan
heeft een Nederlandse deelname uiteraard geen zin. Iets anders is dat dit
aandachtspunt een vrij principieel gehalte heeft, en in een logische volgorde
eerder aan bod moet komen. Bij deze afweging komen ook meer dan militair-operationele
en praktische aspecten aan de orde.41 Wij zullen bij het tegen het licht houden van de aandachtspunten van
het Toetsingskader ook bezien op welke wijze een globale rubricering kan worden
gehanteerd. Zie ook onze reactie op aanbeveling 39.42 Wij zijn het met de commissie eens dat aandachtspunt 9 niet juist is
geformuleerd. Wij gaan zelfs nog een stap verder: de vraag of er een voor
de taak geschikte eenheid beschikbaar is, is mede bepalend voor de vraag of
wordt besloten deel te nemen. Als die vraag ontkennend beantwoord moet worden,
kan er geen sprake zijn van een besluit tot deelname.43 Wij zijn het met de hier voorgestelde aanvullende aandachtspunten eens.
Een gebrekkige Nederlandse invloed op de politieke besluitvorming inzake een
operatie zal zich vooral voordoen bij operaties waartoe de VR heeft besloten.
Van andere organisaties die crisismanagement operaties uitvoeren (NAVO, OVSE
en – in de toekomst – EU) is Nederland immers lid. Weliswaar is
de laatste tijd mede op Nederlands aandringen een inhoudsvoller overleg met
de troepenleverende landen tot stand gebracht, maar de VR bewaakt zijn prerogatieven
nog steeds zorgvuldig. Ook kan aan het Toetsingskader een aandachtspunt worden
toegevoegd over de, al dan niet gedwongen, beëindiging van de operatie.44 De decentrale opzet van het archiefsysteem had oorspronkelijk mede
ten doel om door middel van het toekennen van trefwoorden ook archiefdossiers
en -bescheiden toegankelijk te maken in een geautomatiseerd systeem vormde
oorspronkelijk een onderdeel van de decentrale opzet, maar dit doel is medio
jaren negentig verlaten. De huidige archiefapplicatie wordt vervangen. De
nieuwe systemen zullen moeten kunnen inspelen op de behoefte aan toegankelijkheid
van archieven tot op documentniveau. 45 Over het algemeen geldt dat de richtlijnen inzake e-mailverkeer niet
meer actueel zijn en/of gebrekkig worden nageleefd. Recentelijk hebben de
Secretarissen-Generaal van alle departementen daarom besloten een interdepartementale
werkgroep op te richten om aanbevelingen/richtlijnen op te stellen m.b.t.
de status van e-mailberichten. De werkgroep zal zich daarbij richten op zaken
als beveiliging, relatie met de Wet Openbaarheid van Bestuur, relatie met
de Wet Persoonsregistratie alsmede de archivering.181Welk aanbevelingen van de tijdelijke commissie worden
door de regering niet onderschreven en welke wel? (blz. 493–498)Zie het antwoord op vraag 180.182 en 223Kan de regering aangeven welke «lessons learned»
sinds de deelname aan UNIFIL uit vredesoperaties zijn getrokken? Op welke
wijze zijn die in beleid omgezet?Welke bevindingen heeft de regering ten aanzien van
vredesoperaties. Acht de regering ten aanzien van hiervan een evaluatie nodig?De lessen sinds de deelname aan UNIFIL zijn verwerkt in de aandachtspunten
van het Toetsingskader en zo in beleid omgezet. Enkele voorbeelden die kunnen
worden genoemd zijn: het belang van een duidelijk, helder en haalbaar mandaat,
duidelijke commandostructuur (geen «dubbele sleutels»), goede
risico-analyse vooraf, verzekering bevoorrading eenheden, «Rules-of-Engagement»
toereikend voor de missie in kwestie, bewapening van eenheden afgestemd op
de taak, aandacht voor de zgn. «mission creep», en het feit dat
de VN minder geschikt is als kader indien een operatie meer een Hoofdstuk
VII-karakter krijgt. Mede gezien de betrokken aanbevelingen van de TCBU stellen
wij ons voor tot aanpassing van het Toetsingskader te komen.183Kan de regering indien zij instemt met een aanbeveling
van de tijdelijke commissie aangeven welke maatregelen zullen worden genomen
om deze aanbeveling in praktijk om te zetten? (blz. 493–498)Zie het antwoord op vraag 180.184Deelt de regering de mening van de tijdelijke commissie
dat het van groot belang is om een duidelijk moment te markeren waarop de
Kamer al of niet instemt met de deelname aan vredesoperaties of acht zij deze
aanbeveling overbodig? (blz. 493)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 2 en 11).185Wanneer en in hoeverre is het maken van een hernieuwde
afweging ten aanzien van de deelname aan een reeds in gang zijnde vredesoperatie
politiek gezien een reële optie? In hoeverre acht de regering het mogelijk
en is zij bereid om hierover reeds vooraf harde voorwaarden te stellen? (blz. 493)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 6 en 7). 186Wanneer en op welke wijze zal naar de mening van de
regering afspraken tussen regering en Kamer dienen te worden gemaakt over
(de toepassing van) het nieuwe artikel 100 van de Grondwet? Kan de regering
haar inzet en zienswijze hierover vóór het kamerdebat met de
tijdelijke commissie aan de Kamer doen toekomen? (blz. 494)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 11).187Welke interpretatie heeft de regering bij de behandeling
van het nieuwe grondwetsartikel 100 tot dusver gegeven van de aanduiding voordat
een besluit wordt uitgevoerd? (blz. 484, bevinding 29 en blz. 494,
aanbevelingen 11 en 12)Het nieuwe artikel 100 van de Grondwet is pas recent, te weten op 18 juli
jl., in werking getreden. Voor een inhoudelijke reactie zij verwezen naar
de reactie van de regering op de aanbevelingen (zie vraag 180, aanbevelingen
11–12).188 en 189Op welke manier wordt het Toetsingskader gebruikt op
het moment dat er op ambtelijk niveau sprake is van contacten tot deelname
aan vredesmissie? (blz. 494)Op welk moment dient naar de zienswijze van de regering
het Toetsingskader te worden toegepast?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 37).190Hoe zwaar weegt bij de regering het criterium van de
inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen van de gevraagde eenheden bij de
beslissing tot deelname aan een uitzending?Zie het antwoord bij vraag 180 (aanbeveling 42).191Kan schematisch worden aangegeven per vredesoperatie
hoelang het tijdsverloop is tussen informele contacten met VN of NAVO over
een Nederlandse bijdrage en de kabinetsbeslissing, de informatie aan de Kamer
en de uitzending zelf?Dit valt niet goed aan te geven. Daarvoor verschillen vredesoperaties
onderling te veel en kennen internationale besluitvormingsprocessen –
die immers medebepalend zijn voor het verloop van de nationale besluitvorming –
een te verschillend verloop. 192Wat vindt de regering van de suggestie van de tijdelijke
commissie voor het permanent institutionaliseren van het Interdepartementaal
Overleg Vredesoperaties (blz. 494)? Kan of moet dit IOV volgens de regering
ook een rol spelen in de informatievoorziening aan de Kamer?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 10).193Is de regering van mening dat de kamer ook onverwijld
geïnformeerd dient te worden over de informele gesprekken in VN-kader
over een mogelijke inzet van Nederlandse troepen, die voorafgaan aan het informele
aanbod van Nederland om deel te nemen aan de inzet? (blz. 494) Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 13 en 15).194Omdat ACTREQ en ACTORD zozeer verbonden zijn aan het
besluit tot terbeschikkingstelling en onderbevelstelling van Nederlandse troepen
en in die zin ook vergelijkbaar zijn met het doen van een informeel aanbod
aan de VN voor uitzending (13, blz. 494), en omdat uit artikel 100 van
de Grondwet volgt dat de regering de kamer inlicht voorafgaand aan het ter
beschikking stellen van troepen aan een internationale organisatie (11 en
12, blz. 494): moet de kamer dan ook onverwijld worden ingelicht als
de regering het voornemen heeft te besluiten tot instemming met de uitvaardiging
van ACTREQ en ACTORD, en toch zeker voordat de PV deze instemming in de NAR
betuigt? (blz. 494)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 14).195Op welke manier denkt de regering het nieuwe artikel
100 van de Grondwet formeel handen en voeten te geven? In hoeverre is het
mogelijk en wenselijk om voor het moment dat er van regeringswege een definitieve
beslissing over de deelname aan een vredesoperatie wordt genomen en zo mogelijk
reeds voordat daarvoor een informeel aanbod is gedaan de Kamer zo volledig
mogelijk te informeren? (blz. 494)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 11 en 13).196Is het juist dat de regering slechts met de grootste
moeite kan terugkomen op een informeel aanbod om deel te nemen aan vredesoperaties?
Zo niet, op welk moment in het besluitvormingsproces is het voor de regering
wel moeilijk om terug te komen op een reeds gegeven aanbod? (blz. 494)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 13).197Is de regering bereid de Kamer te informeren over verzoeken
voor deelname aan vredesoperaties die de regering heeft afgewezen? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 15).198Is de regering bereid om aan ambtenaren en militaire
de ruimte te geven om gehoord te worden door de Tweede Kamer? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 17).199Deelt de regering de mening van de tijdelijke commissie
dat onduidelijkheid bestaat over welk ministerie verantwoordelijk is voor
onderdelen van de besluitvorming over heenzendingen? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 10 en 20).200In welke fase van het proces moet de regering gebruik
maken van de mogelijkheid om al dan niet in het openbaar deskundigen te horen?
Is dat tijdens de oriëntatiefase (ten tijde van het informele verzoek
van de VN) of pas als er een voornemen tot deelname ligt? (blz. 495) Aannemend dat bedoeld wordt het al dan niet in het openbaar horen van
deskundigen door de Kamer, achten wij een antwoord niet op onze weg liggen.201, 202 en 203Aan welke uitzonderingen denkt de regering als de tijdelijke
commissie in aanbeveling 16 (blz. 495) stelt dat de kamer slechts in
die situaties vertrouwelijk geïnformeerd zou kunnen worden door de regering?Is de regering van mening dat na kennisneming van de
redenen, de kamer bezwaar moet kunnen maken tegen het vertrouwelijke karakter
van een voorgestelde briefing? (blz. 495)Is de regering van mening dat de verslagen van vertrouwelijke
besprekingen tussen kamer en regering niet alleen bij wederzijds goedvinden
maar ook na het verstrijken van een bepaalde periode openbaar gemaakt moeten
worden? (16, blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 16).204Heeft de regering al ideeën over de afspraken
die tussen de ministeries gemaakt moeten worden over de verantwoordelijkheden
van de verschillende afdelingen van die ministeries voor elk onderdeel van
de besluitvorming over uitzendingen? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 20).205Hoe denkt de regering dat er duidelijkheid geschapen
kan worden in wiens verantwoordelijkheid het is wanneer en waarover de kamer
te informeren met betrekking tot de besluitvorming over uitzendingen? Heeft
de regering daar zelf al concrete voorstellen voor? Denkt de regering dat
het IOV hierin een rol kan spelen? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 10 en 20).206Hoe oordeelt de regering over de aanbeveling van de
tijdelijke commissie om het gebruik van vertrouwelijke briefings zoveel mogelijk
te vermijden? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 16).207Deelt de regering de analyse van de tijdelijke commissie
dat bij besluitvorming over deelname aan vredesoperaties het politieke aspect
soms te zwaar heeft gewogen ten opzichte van het militaire aspect? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 41).208Hoe staat de regering tegenover de aanbeveling van
de tijdelijke commissie om ambtenaren en militairen, al dan niet in het openbaar,
meer gelegenheid te geven om de Kamer te informeren? (blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 17).209Is de regering met de tijdelijke commissie van mening
dat de verschillende benaderingen van vredesoperaties binnen Buitenlandse
Zaken en Defensie in belangrijke mate kunnen worden gereduceerd door het instellen van een gezamenlijk bureau als coördinerend orgaan?
Is de regering bereid en voornemens om de aanbeveling daarover over te nemen?
(blz. 495)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 10 en 20).210 en 211Is het volgens de regering aan te bevelen om de risico-analyse
(26, pag. 496) in een apart document aan de kamer te doen toekomen, en niet
slechts als paragraaf in de brief van de regering over uitzending?Is de regering bereid om de risico-analyse beter te
structureren en zo ja, op welke wijze is zij voornemens om dat vorm te geven?
(blz. 496)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 26).212Deelt de regering de opvatting van de tijdelijke commissie
dat het Toetsingskader ook dient te worden toegepast op uitzending van militairen
voor civiele missies en van burgerpersoneel voor internationale crisisbeheersingsoperaties?
(blz. 497)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 38).213Is de regering van mening dat aandachtspunt 7 uit het
Toetsingskader eenduidiger geformuleerd moet worden (39, blz. 497) en
dat een wijziging van het mandaat, de locatie of de taken dient te leiden
tot een heroverweging van het besluit tot deelname (6, blz. 493). In
het recente verleden is sprake geweest van het wijzigen van het politieke
doel tijdens een missie. Is de regering eveneens van mening dat het Toetsingskader
zich zou moeten uitspreken over heroverwegen van de Nederlandse deelname als
de politieke doelen van de uitzending ten tijde van de operatie wezenlijk
veranderen? Moet de kamer niet onverwijld geïnformeerd worden over een
verandering van de politieke doelen van een missie? Zou het daartoe zinvol
zijn dat de kamer bij aanvang van een uitzending in een expliciet aparte paragraaf
in de brief van de regering wordt geïnformeerd over het precieze politieke
doel en periodiek op de hoogte wordt gehouden van mogelijke wijzigingen hierin?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 40 en 6).214De tijdelijke commissie is van mening dat bepalingen
van het Toetsingskader eenduidig interpreteerbaar en precies geformuleerd
moeten zijn (39 en 40, blz. 497). Is de regering van mening dat de kamer
over al die informatie dient te beschikken om te kunnen bepalen of een uitzending
voldoet aan de in het Toetsingskader geformuleerde eisen, en dat zulks in
de procedure moet worden opgenomen? Is de regering dan ook van mening dat
ter beoordeling van de geplande uitzending aan aandachtspunt 2 van het Toetsingskader
moet kunnen beschikken over precieze en eenduidige informatie van de regering
over wat zij ziet als de volkenrechtelijke rechtvaardigingsgrond voor de inzet?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 37–43).215Betekent de aanbeveling dat er rekening moet worden
gehouden met een mogelijke verslechtering van de veiligheidssituatie feitelijk
dat de uitgezonden eenheden ook moeten kunnen optreden in vredesafdwingende
operaties? In hoeverre houdt de regering bij uitzendingen rekening met de mogelijkheid van de verslechtering van de situatie ter plaatse? In
hoeverre worden de mandaten daarop afgestemd? (blz. 497)Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 31).Bijlagen216Tijdens zijn verhoor geeft de minister van Defensie
aan dat hij niet op de hoogte is van de bezwaren van het ministerie van Algemene
Zaken over de afstemming. Welk verkeer tussen de ministeries c.q. bewindslieden
heeft hierover plaatsgevonden? Zijn er beleidswijzigingen in deze naar aanleiding
van deze kwestie?Het overleg over Kamerbrieven wordt in de regel gevoerd door ambtenaren
van de bewindslieden die de brief ondertekenen. Tijdens de Kosovo-crisis werden
sommige brieven ook in concept voorgelegd aan AZ. In onderhavig geval –
de Kamerbrief van de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie d.d.26 mei
1999 – is dit niet gebeurd: de brief was opgesteld langs de lijnen van
de uitvoerige discussie die in de ministerraad d.d. 21 mei 1999 was gevoerd.217 en 218In zijn brief aan de Tijdelijke commissie besluitvorming
uitzendingen d.d. 23 juni jl. stelt de minister van Defensie dat hij op basis
van «beeldvorming dat fase 1 uitsluitend ging over de uitschakeling
van de luchtverdediging» zou hebben gezegd dat fase 1 ook militaire
doelen in Kosovo betrof. Welke beeldvorming bedoelt de minister hier? Is het
de taak van een minister van Defensie om zich te baseren op «beeldvorming»
en bij te dragen aan «beeldvorming»? Op welke gegevens heeft de
minister zich gebaseerd bij zijn uitlatingen over fase 1 en 2? (blz. 71
bijlage)Op welk moment zijn, in de optiek van de minister van
Defensie, nu daadwerkelijk fase 1 en 2 in elkaar geschoven? Wanneer waren
de ministers van Defensie en Buitenlandse zaken op de hoogte van a. het voornemen
tot in elkaar schuiven van fase 1 en 2 en van het in elkaar schuiven van fase
2 en 3 (fase 2 plus)? En wat deden zij met deze wetenschap? B. het daadwerkelijk
in elkaar schuiven van fase 1 en 2 en fase 2 en 3 (2 plus) en op welke wijze
hebben zij de Kamer daarover geïnformeerd? (blz. 71 bijlage)Zie het antwoord op vraag 168.219Betekent de bewering van de minister in zijn verhoor
dat hij «dat meekreeg van zijn medewerker vanochtend naar aanleiding
van het verhoor van Kroon», dat de minister met name de opmerkingen
van Kroon wilde redresseren maar feitelijk niet wist wat er gezegd was? (blz. 367
verhoor)Nee.Algemeen220Vindt de regering dat het Toetsingskader herschreven
zou moeten worden volgens een nieuwe rubricering en in aanmerking genomen
de «lessons-learned» tot 2000?Zie het antwoord op vraag 180. 221Welke analyse maakt de regering nu ten aanzien van
de kwaliteit ten aanzien van de besluitvorming tot uitzending van een luchtmobiel
bataljon naar Bosnië? Welke gebreken waren daarbij op welk moment te
identificeren en met welke consequenties?Zie het antwoord op vraag 116.222Welke procedure dient volgens de regering idealiter
gevoegd te worden ten aanzien van een ACTREQ inclusief informatieverstrekking
aan de Kamer?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 14).223Welke bevindingen heeft de regering ten aanzien van
vredesoperaties. Acht de regering ten aanzien van hiervan een evaluatie nodig?Zie het antwoord op vraag 182.224Welke regels dient de regering te hanteren met betrekking
tot delegatie van besluitvorming aan de meest betrokken bewindslieden? Hoe
evalueert de regering deze regels zoals gehanteerd bij de UNPROFOR/UNPF en
de operatie Allied Force?Zie het antwoord op vraag 180 (aanbeveling 19). Deze regels zijn bij de
operatie Allied Force en UNPROFOR/UNPF dienovereenkomstig toegepast. 225, 226 en 227Kan de regering per uitzending aangeven in hoeverre
specifieke motieven c.q. belangen van krijgsmachtdelen een rol hebben gespeeld
bij het politieke besluitvormingsproces (zoals beschreven door de TCBU in
diverse gevallen)?Welke maatregelen denkt de regering te nemen om het
«in de etalageplaatsen» van krijgsmachtdelen te beperken?Welke evaluatie maakt de regering daarbij van de rol
van de CDS?Onderdeel van het (politieke) besluitvormingsproces over de deelname aan
een operatie is een inventarisatie van de onderdelen van de krijgsmacht die
daarvoor in aanmerking zouden kunnen komen. Criteria die daarbij worden gehanteerd
zijn: de gereedheid, de beschikbaarheid en de geschiktheid van de desbetreffende
eenheden. Inmiddels wordt ook het «uitzendverleden» van de eenheden
in ogenschouw genomen, om te voorkomen dat eenheden opnieuw worden ingezet
binnen de termijn die de Defensienota stelt. Het spreekt vanzelf dat de belasting
van crisisbeheersings-, vredes- en humanitaire operaties zo gelijkmatig mogelijk
wordt verdeeld over de krijgsmachtdelen. De CDS speelt ook in deze voorbereidingsfase
een belangrijke rol en voorkomt dat krijgsmachtdelen «in de etalage
worden geplaatst».228Kan de regering als het gaat om het beleid ten aanzien
van uitzendingen precies de taakverdeling aangeven tussen Buitenlandse Zaken,
Defensie en Algemene Zaken? Bij wie hoort het initiatief respectievelijk wie
heeft de leiding over het besluitvormingsproces bij uitzending van Nederlandse
militairen? In welke verhouding staan Buitenlandse Zaken en Defensie in dat
opzicht precies? Wat is exact de rol van Algemene Zaken in beleidsinhoudelijke
en constitutionele zin?Zie het antwoord op vraag 149.229Kan de rol van de minister-president nader worden beschreven?
Wat heeft de minister-president precies gedaan cq. nagelaten als het gaat
om het Nederlandse besluitvormingsproces in de door de commissie onderzochte
uitzendingen? Wat is de constitutionele basis voor de betrokkenheid van de
minister-president als het gaat om besluiten tot uitzenden van Nederlandse
militairen en het verloop van die uitzendingen en hoe heeft hij hier al dan
niet vorm aan gegeven?Voor het eerste en het derde deel van deze vraag zie het antwoord op vraag
149.Er is in de voorbereidende fase sprake van nauw overleg tussen de minister-president
en de meest betrokken bewindspersonen. De minister-president is betrokken
bij de voorbereiding van besluitvorming over eventuele Nederlandse deelname
aan vredesoperaties en neemt – net als andere bewindspersonen –
deel aan de beraadslagingen in de ministerraad over de besluitvorming ter
zake. Daarnaast komt de betrokkenheid van de minister-president onder meer
tot uitdrukking in zijn contacten met buitenlandse collega's.Vredesoperaties, met name die in politiek en militair gevoelige situaties
zoals op de Balkan, zijn en worden uitvoerig besproken in de ministerraad.
Op grond van artikel 7 van het reglement van orde voor de ministerraad kan
de minister-president een aangelegenheid in de vergadering van de ministerraad
aan de orde stellen. Daarnaast kan hij op grond van artikel 8 van het reglement
van orde voor de ministerraad tot het oordeel komen dat het wenselijk is om
de ministerraad in een extra vergadering bijeen te laten komen. Ten aanzien
van vredesoperaties is in overleg met de meest betrokken bewindspersonen van
deze mogelijkheid gebruik gemaakt.230 en 232Hoe beoordeelt de regering de recente ontwikkelingen
in de Veiligheidsraad als het gaat om vredesoperaties zoals het rapport van
de SGVN terzake en de tijdens de bijzondere zitting van de Veiligheidsraad
(bij de zgn. «Millenniumtop») aanvaarde resolutie over vredesoperaties?
Kan hier uitputtend op worden ingegaan/gereageerd en kan tegelijk met de beantwoording
op deze vragen zowel het rapport van de SGVN als de betreffende resolutie
naar de Kamer worden gezonden met een oordeel van de regering erover?Op welke wijze denkt de regering VN geleide vredesmissies
te versterken?Het rapport van het door de SGVN ingestelde panel inzake vredesoperaties –
het zogeheten Brahimi-rapport – en de daarmee verband houdende resolutie
van de Veiligheidsraad inzake vredesoperaties, die tijdens de Millennium-top
werd aangenomen, zullen de basis vormen van een poging in de komende maanden
VN-geleide vredesmissies te versterken.Het Brahimi-rapport onderscheidt drie hoofdactiviteiten bij vredesoperaties:
conflictpreventie en peace-making, peace-keeping alsmede peace-building. Bij
de behandeling van de ontwikkeling van peace-keeping operaties wordt het einde
van de Koude Oorlog als een duidelijke cesuur gehanteerd. Voor het einde van
de Koude Oorlog was sprake van relatief «eenvoudige» mandaten,
namelijk het toezicht houden op een staakt-het-vuren. De vredesoperaties die
na het einde van de Koude Oorlog plaatsvonden waren complexe
operaties met een peace-building component in een intra-statelijk conflict
met vertakkingen naar de buitenwereld. Hier kwamen de nodige risico's en kosten
bij kijken. Het rapport noemt als de drie sleutelvoorwaarden voor deze operaties:
politieke steun, snelle ontplooiing met robuuste inzet, alsmede een doordachte
peace-building strategie.Het rapport onderstreept het belang van een drastische vergroting van
de capaciteit voor conflictpreventie. Dit omdat zelfs een verbeterde peace-keeping
capaciteit niet voldoende in staat zal zijn om alle heersende conflicten aan
te pakken. In dit verband worden de fact-finding missies van de SGVN als belangrijk
gekwalificeerd.Het panel dat het rapport opstelde onderkent dat vastomlijnde uitgangspunten,
zoals instemming van partijen, onpartijdigheid en de bestaande regel van geweldsgebruik
slechts voor zelfverdediging moeten worden gehandhaafd. Daarnaast stelt het
panel evenwel, dat gezien de veranderende aard van de conflicten waar vredesoperaties
voor ingezet worden, teruggevallen moet kunnen worden op geweldsuitoefening
die verder reikt dan strikte zelfverdediging. Ook zou niet in alle gevallen
tegen elke prijs behoeven te worden vastgehouden aan het beginsel van neutraliteit.
Zolang strikt wordt gehandeld volgens de beginselen van het Handvest en het
betreffende mandaat, hoeft neutraliteit geen gelijke behandeling van alle
partijen te betekenen.De cultuur van consensus in de Veiligheidsraad wordt als schadelijk voor
de kwaliteit van mandaten gezien. Voorkomen moet worden dat de VN door gebrek
aan voldoende toezeggingen met een onvolledig toegeruste vredesmacht op pad
gaat. Veel waarde wordt in het rapport gehecht aan grotere betrokkenheid van
troepenleveranciers bij de formulering van het mandaat. De VN zou in staat
moeten zijn om traditionele vredesoperaties binnen 30 en complexe vredesoperaties
binnen 90 dagen na aanvaarding van een Veiligheidsraadresolutie volledig te
kunnen ontplooien. De eerste zes tot twaalf weken volgend op een staakt-het-vuren
of vredesovereenkomst zijn kritiek voor wat betreft een snelle en effectieve
ontplooiing.Het rapport stelt dat ook het Secretariaat moet worden versterkt en merkt
op dat de capaciteit voor het vergaren en analyseren van informatie met betrekking
tot conflictpreventie, peace-keeping en peace-building thans onvoldoende is.
Meer middelen en bundeling van capaciteit door de VN is noodzakelijk. De informatie
is van belang voor het vergroten van de mogelijkheden van het voeren van een
strategische benadering door de VN. Het UN Stand-by Arrangements System (UNSAS)
dient verder te worden ontwikkeld, zodat meerdere coherente, multinationale
eenheden van brigade-grootte met ondersteunende eenheden gerealiseerd kunnen
worden.De voorgestelde nieuwe aanpak voor het management van vredesoperaties
omvat ook de bevoegdheid van de SGVN om voorafgaande aan aanname van een VR-resolutie
voor $ 50 miljoen verplichtingen aan te kunnen gaan. Als mogelijkheden om
de capaciteit van het VN-hoofdkwartier op het gebied van planning en ondersteuning
van vredesoperaties te vergroten, omvatten o.m. het instellen van Integrated
Mission Task Forces, en organisatorische wijzigingen zoals scheiding van militaire
en civiele politie. Daarnaast wordt aanbevolen eenheden buiten het Department
of Peacekeeping Operations (DPKO) die zien op bijvoorbeeld mensenrechten of
publieksvoorlichting te versterken. Ook voor informatietechnologie dient een
centrale unit te bestaan.Tenslotte stelt het panel heel expliciet dat de mislukkingen bij vredesoperaties
te wijten zijn aan de Veiligheidsraad en de lidstaten zelf. Gesproken wordt over dubbelzinnige, inconsistente en ondergefinancierde mandaten.
Tevens worden lidstaten bekritiseerd, die zodra het misging met een operatie
het niet nalieten forse kritiek te uiten, maar tegelijkertijd niet ingrepen.Het rapport biedt volgens de regering een goede analyse van de problemen
en bevat nuttige aanbevelingen ter verbetering van VN-vredesoperaties, die
zich richten op de VN, de Veiligheidsraad en de Lidstaten. Het rapport kan
dan ook worden verwelkomd en ondersteund. Het rapport zal binnenkort in zowel
de Veiligheidsraad als de Algemene Vergadering worden besproken. Op onderdelen
van het rapport kan echter grote weerstand worden verwacht. Dit betreft enerzijds
aanbevelingen met financiële consequenties. Daarnaast kan ook worden
verwacht dat vanuit de gehechtheid van veel staten aan non-interventie en
soevereiniteit bepaalde conclusies uit het Brahimi-rapport veel weerstand
zullen opwekken. Voorkomen moet worden dat de conclusies worden fijngemalen
in het intergouvernementele debat over het rapport. Nederland is daarom voorstander
van een behandeling in zowel de Veiligheidsraad (waar het rapport eind september
zal worden besproken), als van een gelijktijdige plenaire behandeling in de
Algemene Vergadering (en dus niet in de vierde Commissie).Het Brahimi-rapport en de – gedeeltelijk daarop betrekking hebbende –
Veiligheidsraadresolutie zijn bij de antwoorden gevoegd.1231Gezien het gebrek aan helderheid van het VN-mandaat,
de miscommunicatie tussen departementen, de alleingang van bepaalde ministeries,
de blunders bij het (niet) verstrekken van informatie aan de kamer, kortom
gezien de ernst van de bevindingen rijst een belangrijke vraag: in hoeverre
hebben zij (de bevindingen) consequenties voor de ambities van met name de
ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie inzake deelname aan vredesoperaties?Voor het antwoord zij verwezen naar het antwoord op de vragen 182 en 223.
Daarenboven verwijst de regering naar haar reactie op de aanbevelingen van
de commissie (vraag 180).232Op welke wijze denkt de regering VN geleide vredesmissies
te versterken?Zie het antwoord op vraag 230.233Wie neemt het besluit over deelname van burgerpersoneel
in crisisgebieden? Wat is het verschil tussen bijvoorbeeld personeel werkzaam
voor UNHCR en HCHR (op aanvraag) en bijvoorbeeld OVSE medewerkers voor een
verificatiemissie?Inzet van niet-militairen is een zaak van de betrokken internationale
organisatie (OVSE, UNHCR, etc. In het geval van OVSE-missies wordt over het
algemeen gebruik gemaakt van gedetacheerd personeel, waarbij de overheid een
faciliterende rol speelt: werving, selectie, voordracht, arbeidsovereenkomst
en salarisbetaling worden door Buitenlandse Zaken verzorgd.234Heeft de regering toevoegingen op de aanbevelingen
van commissie Bakker? De aanbevelingen bestrijken naar onze mening alle denkbare facetten van
de besluitvorming over uitzending in het kader van vredesoperaties. 235Is de regering bereid de antwoorden op de gestelde
vragen uiterlijk vrijdag 29 september aan de Kamer te doen toekomen?Zoals verzocht door de wnd. Griffier van de vaste commissie voor Defensie
(kenmerk 41-DEF-2000) zijn de vragen voor het debat beantwoord. XNoot1Samenstelling:Leden: Van den Berg (SGP), Valk (PvdA), voorzitter, Zijlstra (PvdA), Apostolou
(PvdA), Hillen (CDA), Verhagen (CDA), M. B. Vos (GL), Stellingwerf (RPF),
Hessing (VVD), ondervoorzitter, Hoekema (D66), Essers (VVD), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Van 't Riet (D66), Van den Doel (VVD), De Haan (CDA),
Koenders (PvdA), Timmermans (PvdA), Oplaat (VVD), Niederer (VVD), Van der
Knaap (CDA), Harrewijn (GroenLinks), Van Bommel (SP), Albayrak (PvdA), Herrebrugh
(PvdA), Balemans (VVD).Plv. leden: Dittrich (D66), Van Oven (PvdA), Swildens-Rozendaal (PvdA),
Arib (PvdA), Leers (CDA), Van der Hoeven (CDA), Vendrik (GL), Van Middelkoop
(GPV), Weisglas (VVD), Ter Veer (D66), De Swart (VVD), Eurlings (CDA), Lambrechts
(D66), Blaauw (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Hindriks (PvdA), Dijksma (PvdA),
Van Baalen (VVD), E. Meijer (VVD), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks),
Marijnissen (SP), Van Gijzel (PvdA), Duivesteijn (PvdA), Wilders (VVD).XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26454-13.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl