Samenvoeging van de gemeenten Bodegraven en Reeuwijk  ; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141787
 2009-2010
 
 32 243
 Samenvoeging van de gemeenten Bodegraven en Reeuwijk
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 16 maart 2010
 Inhoudsopgave blz.
 1. Inleiding 1
 2. Opgaven in het gebied 1
 3. Totstandkoming van het herindelingsadvies 2
 4. Beleidskader 3
 4.1. Bestuurskracht 3
 4.2. Duurzaamheid 5
 4.3 Regionale samenhang 5
 4.4. Draagvlak 6
 5. Financiële aspecten 8
 1. Inleiding
 Hierbij bied ik u de nota naar aanleiding van het verslag met betrekking
tot het wetsvoorstel tot samenvoeging van de gemeenten Bodegraven en Reeuwijk
aan. Het wetsvoorstel heeft geleid tot een aantal bevindingen en vragen van
de Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De leden
van de fracties van het CDA en van de VVD hebben met instemming kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. De leden van de fracties van de PvdA en
ChristenUnie hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het wetsvoorstel.
 
 Bij de beantwoording heb ik zo veel mogelijk de volgorde van het verslag
aangehouden. Uit praktisch oogpunt ben ik een enkele keer van die volgorde
afgeweken, door vragen van gelijke strekking samen te nemen.
 2. Opgaven in het gebied
 De leden van de SGP-fractie lezen in het voorstel over enkele belangrijke
veranderingen in het gebied. Zij vragen zich af wat er wordt bedoeld met de
nieuwe verhoudingen in te ontwikkelen woningbouw en duurzaam groen en blauw
en welke ontwikkelingen er op dit gebied in beide gemeenten zijn?
 
 De gemeenten Bodegraven en Reeuwijk zijn een belangrijk onderdeel van
het Groene Hart, zijn uitstekend bereikbaar en bieden een aantrekkelijk woonklimaat
voor inwoners uit de Randstad. Deze gemeenten bieden van oudsher niet alleen
veel water, natuur en landschap voor randstedelijke recreatie, maar ook ruimte
voor agrarische bedrijven. De nieuwe gemeente wordt geconfronteerd met de
druk om woningbouw, bedrijventerreinen in combinatie met de recreatieve en
agrarische sectoren verder te ontwikkelen. Deze transformatieprocessen vragen
een gebiedsgerichte aanpak. De aanpak moet erop gericht zijn om het bijzondere
karakter van dit gebied te bewaren, zodat het karakter van het Groene Hart
behouden blijft.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich af of de drie in het wetsvoorstel
genoemde «autonome veranderingsprocessen» (transformatie en opschaling
in de agrarische sector, belang van natuur en landschap en de herontwikkeling
van de Oude Rijnzone) daadwerkelijk beter door de nieuwe gemeente opgepakt
kunnen worden. Met name vragen deze leden zich dit af bij het laatste punt,
omdat de Oude Rijnzone zich (vooral) in de gemeente Bodegraven bevindt.
 
 Het bestuur van de nieuw te vormen gemeente zal geconfronteerd worden
met het dilemma tussen enerzijds het belang van de inrichting van de ecologische
hoofdstructuur en anderzijds de autonome ontwikkeling van de agrarische bedrijven.
Het bestuur van de nieuwe gemeente zal tevens sturing moeten geven aan het
vinden van een balans tussen enerzijds de stimulering van de economische bedrijvigheid
en anderzijds de ontwikkeling van natuur, toerisme en recreatie. De beide
betrokken gemeenten zijn ervan overtuigd dat een bestuurlijke schaalvergroting
in dit gebied meer mogelijkheden biedt de genoemde autonome ontwikkelingen
aan te sturen, eventueel af te remmen en op elkaar af te stemmen. Door de
samenvoeging ontstaat een beduidend groter gebied daardoor wordt het mogelijk
de voorgenoemde ruimtelijke functies en maatschappelijke opgaven beter in
onderlinge samenhang op te pakken.
 De Oude Rijn-gemeenten, de provincie en het waterschap werken samen om
de ontwikkeling van de Oude Rijnzone te stimuleren. De ontwikkeling van de
Oude Rijnzone ging tot nu toe vooral de gemeente Bodegraven aan. De herontwikkeling
van deze zone is vooral gericht op de ontwikkeling van woningbouw en bedrijfseconomische
activiteiten. Het is het evident dat de beoogde fusie meer mogelijkheden biedt
deze ontwikkelingen met kracht voort te zetten, aangezien elders in de nieuwe
gemeente kan worden gezorgd voor natuur- en recreatieontwikkeling.
 3. Voorgeschiedenis en totstandkoming van het herindelingsadvies
 De leden van de CDA-fractie ontvangen graag een overzicht van eerdere
herindelingen in het betrokken gebied.
 
 De oorspronkelijke gemeente Bodegraven bestaat vanaf oudsher. In 1964
is de gemeente Zwammerdam deels toegevoegd aan Bodegraven en deels aan Alphen
aan den Rijn. Ook de oorspronkelijke gemeente Reeuwijk bestaat van oudsher.
Voor 1900 zijn enkele gemeenten (Stein, Sluipwijk en Middelburg) en in 1989
is de gemeente Driebruggen toegevoegd aan de gemeente Reeuwijk.
 4. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
en het coalitieakkoord
 4.1. Bestuurskracht
 De leden van de CDA-fractie lezen dat de bestuurskracht in beide gemeenten
nog voldoende was, maar snel zou afnemen als niet werd geïnvesteerd in
de capaciteit en de kwaliteit van de organisatie. Zij vragen in hoeverre deze
problemen met andere oplossingen, zoals samenwerking, het hoofd zou kunnen
worden geboden?
 
 Bodegraven en Reeuwijk onderhouden als Groene Hartgemeenten van oudsher
goede bestuurlijke en ambtelijke contacten. Al in 2002 is het initiatief genomen
om de bestaande goede relaties een duidelijke vorm te geven. In 2006 werd
door beide gemeenteraden het werkplan «intensivering samenwerking Reeuwijk
en Bodegraven» vastgesteld. De belangrijkste doelstelling van dit werkplan
was te komen tot één gezamenlijke ambtelijke organisatie per
1 januari 2010 en een bestuurlijke fusie per 1 januari 2011. De
beoogde samenvoeging van deze twee gemeenten is in dit geval te beschouwen
als een resultaat van een jarenlange samenwerking, waarbij beide gemeentebesturen
tot de conclusie zijn gekomen dat samenwerking niet het einddoel is. Door
samenvoeging kan er een totaal samenhangend beleid kan worden gevoerd op de
belangrijkste bestuurlijke opgaven voor het gebied en de gemeenschap en kan
er een robuuste organisatie ontstaan, hetgeen de bestuurlijke effectiviteit
en efficiency ten goede kan komen.
 
 Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of de beoogde toename van de
kwaliteit van de ambtelijke organisatie moet worden bereikt door het aantrekken
van andere ambtenaren. Kan de omvang van de nieuwe ambtelijke organisatie
(fte’s) ten opzichte van die van de twee oorspronkelijke worden aangegeven?
 
 De beoogde toename van de kwaliteit van de nieuwe ambtelijke organisatie
kan in principe worden bereikt zonder veel nieuwe ambtenaren aan te trekken.
Wel zal een traject worden ingezet gericht op de ontwikkeling van de kwaliteit
en professionaliteit van de nieuwe ambtelijke organisatie. De omvang van de
formatie (aantal fte’s) van de nieuwe gemeente (225 fte in 2011) zal
geringer zijn dan de optelsom van de formaties van beide oude gemeenten (240
fte).
 
 De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op de passage in de
memorie van toelichting waarin wordt gesteld dat de nieuwe gemeente in staat
zal zijn de basistaken van een moderne gemeente op zich te nemen. Wat zijn
naar de mening van de regering de precieze basistaken van een moderne gemeente?
In welk opzicht zijn die anders geworden dan in het afgelopen decennium?
 
 De gemeenten zijn het eerste aanspreekpunt dat maatschappelijke vraagstukken
signaleert, benoemt en samen met anderen zoekt naar oplossingen. De positie
van de gemeente is de afgelopen jaren sterk veranderd. Uiteraard heeft de
gemeente nog een normatieve taak te vervullen bij de handhaving van wet- en
regelgeving, maar daar waar het gaat om beïnvloeding van de samenleving
is de gemeente al lang niet meer de enige speler. De gemeente is onderdeel
geworden van een netwerk waarin vele maatschappelijke organisaties participeren.
Dit betekent een omslag in handelen en denken: van directief naar faciliteren,
van opleggen naar aanmoedigen en van aanwijzen naar regisseren. Het gemeentelijk
takenpakket is in de afgelopen jaren sterk in omvang toegenomen door het decentraliseren
van rijkstaken op belangrijke maatschappelijke terreinen naar
gemeenten. Mede als gevolg daarvan zijn de bestuurlijke opgaven voor gemeenten
complexer dan een aantal decennia geleden en worden er aan de bestuurskracht
van gemeenten thans hogere eisen gesteld dan in het verleden. Een moderne
gemeente dient daarom te beschikken over voldoende bestuurskracht en een robuust
ambtelijk apparaat om haar opgedragen medebewindstaken uit te kunnen voeren.
 
 De SGP-fractie stelt de vraag of er een verband wordt gelegd tussen een
robuuste gemeente van 33 000 inwoners, grootschaligheid en bestuurskracht.
Ook vragen zij zich af wat het precieze verband is tussen «landelijk
Groene Hart-gemeente met een eigen karakter» en «bestuurskracht».
Voorts vragen deze leden waarom de nieuwe gemeente op maatschappelijk belangrijke
gebieden – denk daarbij aan veiligheid, leefbaarheid, gezinszorg, preventief
jeugdbeleid, werkloosheid – een sterkere rol kan spelen.
 
 Het kabinet geeft in het Beleidskader gemeentelijke herindeling aan, dat
het geen direct verband ziet tussen de bestuurskracht en de omvang (het inwoneraantal)
van een gemeente. Het Groene Hart kent vele regionale bestuurlijke verbanden
en actoren. De betrokken gemeenten zijn ervan overtuigd dat als gevolg van
de samenvoeging de bestuurskrachtiger geworden gemeente Bodegraven-Reeuwijk
in deze verbanden meer dan voorheen een krachtige rol zal kunnen gaan spelen.
Hierdoor kan het behoud van het specifieke karakter van het Groene Hart beter
gewaarborgd worden.
 Schaalvergroting biedt niet alleen de mogelijkheid te komen tot meer samenhang
en coördinatie in de vaststelling en uitvoering van beleid, maar ook
tot een doelgerichtere handhaving. In zoverre bestaat er dus een relatie tussen
de ligging van de gemeente in het Groene Hart, de gewenste bestuurskracht
van de gemeente en de bijbehorende schaalomvang van de gemeente.
 
 Zoals eerder aangegeven zal de samenvoeging tot gevolg hebben dat een
krachtiger bestuur en een professionelere organisatie de taken van een moderne
gemeente op maatschappelijk belangrijke gebieden beter kan ontwikkelen, uitvoeren
en handhaven.
 
 Met name op het gebied van de veiligheid is naar de mening van de leden
van de SGP-fractie door de vorming van veiligheidsregio’s eerder een
verzwakking van de band tussen de gemeente en het thema veiligheid dan een
versterking aan de orde. Deelt de regering deze opvatting? Kan worden toegelicht
hoe de grootschaligheid dan toch een toegevoegde waarde heeft bij dit thema?
 
 Het is juist dat de leden van de SGP-fractie constateren dat een aantal
taken op het gebied van veiligheid op regionaal niveau worden belegd. Veelal
zijn gemeenten bestuurlijk en operationeel te klein om zich op een verantwoord
niveau voor te bereiden op de bestrijding van rampen en crises. Maar in de
visie van het kabinet blijft veiligheid bij uitstek een lokale aangelegenheid.
In het voorstel van een Wet veiligheidsregio’s wordt daarom voorzien
in een vorm van verlengd lokaal bestuur waarbij gemeenten gezamenlijk in een
gemeenschappelijke regeling de rampenbestrijding en crisisbeheersing ter hand
nemen. Rampenbestrijding en crisisbeheersing blijven dan ook in de kern een
lokale verantwoordelijkheid. Overigens hecht ik eraan te benadrukken dat de
Wet veiligheidsregio’s niet alle veiligheidstaken van de gemeenten overdraagt
naar de veiligheidsregio. In de eerste plaats blijft de burgemeester verantwoordelijk
voor de aansturing van de bestrijding van lokale rampen en crisis. Daarbij
draagt de burgemeester ook de verantwoordelijkheid voor de handhaving van
de openbare orde. In de tweede plaats blijven taken zoals de sociale
veiligheid en de aanpak van overlast en verloedering een gemeentelijke aangelegenheid.
Het is daarom belangrijk dat een gemeente beschikt over voldoende middelen
en specifieke deskundigheid om deze taken op te pakken.
 4.2. Duurzaamheid
 De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in het herindelingadvies dat
het voorstel tot fusie als duurzaam voor de lange termijn wordt beoordeeld.
Concreet wordt hierbij de periode van 10 tot 15 jaar genoemd. Deze leden vragen
of de regering dit voldoende duurzaam acht.
 
 In het herindelingsadvies spreken de gemeenten de verwachting uit dat
na samengaan van beide gemeenten «verdere opschaling niet te verwachten
is in de komende 10–15 jaar». In het Beleidskader gemeentelijke
herindeling is aangegeven dat de nieuwe gemeente moet zijn toegerust voor
een langere periode en niet binnen afzienbare termijn wederom bij een herindeling
moet worden betrokken. Het noemen van een specifieke tijdsduur is niet mogelijk,
omdat er geen exacte voorspellingen kunnen worden gedaan op welke wijze maatschappelijke
opgaven, regionale context en de gemeentelijke organisatie zelf, zich zullen
ontwikkelen. Op basis van de huidige inzichten heb ik er alle vertrouwen in
dat de nieuw te vormen gemeente Bodegraven-Reeuwijk duurzaam over voldoende
bestuurskracht zal beschikken.
 4.3. Regionale samenhang
 De leden van de CDA-fractie willen graag weten of het advies van de Commissie
Van den Berg, over de bestuurlijke toekomst Zuidplasgemeenten en omgeving,
nog steeds als lange termijn perspectief wordt beschouwd en of deze herindeling
daarom slechts een tussenstap is. Graag ontvangen zij een nadere uitleg van
de regering. Ook de leden van de PvdA-fractie constateren dat er een visie
ligt om op lange termijn in het Zuidplas-gebied te komen tot één
grote gemeente met als centrum Gouda. Het voorstel om te komen tot een gemeente
Bodegraven-Reeuwijk is een relatief bescheiden stap in dat proces, die wel
degelijk kan leiden tot de vorming van een sterker bestuursapparaat. Dat leidt
deze leden tot de vraag hoe de regering de duurzaamheid van de voorgestelde
herindeling beoordeelt, gebaseerd op de te verwachten bestuurskracht van de
nieuwe gemeente en de wenselijkheid van de realisatie van het langetermijnperspectief.
 
 De Commissie Van den Berg komt in haar advies «De puzzel passend
gemaakt» op grond van uitgangspunten en criteria tot oplossingen met
duurzame houdbaarheid en oplossingen met beperkte houdbaarheid. Ten aanzien
van de oplossing met duurzame houdbaarheid, te weten één Zuidplasgemeente
(bestaande uit de gemeenten Gouda, Moordrecht, Zevenhuizen-Moerkapelle, Nieuwerkerk
aan den IJssel en Waddinxveen) en één Oude Rijngemeente (bestaande
uit de gemeenten Rijnwoude, Boskoop, Bodegraven, Reeuwijk en bij voorkeur
Alphen aan den Rijn) stelt de Commissie vast, dat voor deze duurzame variant
weinig draagvlak bij de betrokken gemeentebesturen is. Gedeputeerde staten
van Zuid-Holland hebben vervolgens na overleg met de betrokken gemeenten geconstateerd
dat er in de regio geen draagvlak bestaat voor deze zeer grootschalige, maar
op zich zelf duurzame oplossingen voor het gebied. Het advies van de Commissie
Van den Berg kan daarom ook niet worden gezien als een bestaande visie van
de bestuurlijke partners in het gebied. Er is op dit moment dan ook geen sprake
van een tussenstap in deze regio. Ik wijs u er tevens op dat de voormalige
gemeenten Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle
op 1 januari 2010 zijn gefuseerd tot de nieuwe gemeente Zuidplas.
In paragraaf 4.2. ben ik in het antwoord op de vraag van de leden van
de ChristenUnie-fractie naar de duurzaamheid van deze fusie, ingegaan op de
betekenis van het criterium«duurzaamheid» zoals dat is opgenomen
in het Beleidskader gemeentelijke herindeling.
 
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat de nieuwe gemeente direct
grenst aan de noordrand van de bebouwing van Gouda. Daarom willen zij graag
weten welke invloed de herindeling heeft op de ontwikkelingsmogelijkheden
van de gemeente Gouda en hoe de samenwerking met deze gemeente door de nieuwe
gemeente wordt vormgegeven.
 
 De beoogde herindeling van de gemeenten Bodegraven en Reeuwijk heeft geen
invloed op de ontwikkelingsmogelijkheden van de gemeente Gouda. Ten noordoosten
van Gouda bevinden zich de Reeuwijkse Plassen. De gemeente Gouda grenst in
het noorden aan het Reeuwijkse bedrijventerrein Zoutman.
 
 Deze gemeente heeft ontwikkelingsmogelijkheden aan de zuidkant, met name
bij de ontwikkeling van Westergouwe en de Gouweknoop. De nieuw te vormen gemeente
Bodegraven-Reeuwijk zal in verschillende gemeenschappelijke regelingen samenwerken
met de gemeente Gouda, waaronder het Intergemeentelijk Samenwerkingsorgaan
Midden-Holland.
 4.4. Draagvlak
 In de toelichting op het maatschappelijk draagvlak lezen de leden van
de CDA-fractie dat er acht dorpsgesprekken zijn gevoerd. Hoe was de opkomst
tijdens deze gesprekken? Was er van meet af aan draagvlak in al deze gesprekken
of is daar overtuigingskracht voor nodig geweest?
 De leden van de SP-fractie merken op dat de regering het onderzoek naar
het draagvlak van de bevolking voor een herindeling een verantwoordelijkheid
van de gemeenten zelf noemt. De regering heeft in het coalitieakkoord aangegeven
dat herindelingen alleen plaats zullen vinden van onderaf, als hiervoor steun
is van de bevolking. Ook het vernieuwde beleidskader herindeling spreekt van
de noodzaak van voldoende maatschappelijk draagvlak. Dit kan de regering alleen
beoordelen als er deugdelijk onderzoek naar het draagvlak heeft plaatsgevonden.
Hoe is dit in de betreffende gemeenten gemeten? De regering gaat in de memorie
van toelichting in op het maatschappelijke daagvlak, en wat er is gedaan om
de inwoner te betrekken bij het voorstel. Zij geeft echter geen oordeel over
deze inspanningen. Wat is het oordeel van de regering over het maatschappelijke
draagvlak? Wat was de opkomst bij de informatiebijeenkomsten? Wat waren de
uitkomsten van het achttal dorps- en rondetafelgesprekken? Hoeveel inwoners
zijn hier op afgekomen?
 
 Bij het bepalen van de mate van maatschappelijk draagvlak voor gemeentelijke
herindeling geldt het uitgangspunt dat gemeenten zelf verantwoordelijk zijn
voor het betrekken van de inwoners en andere belanghebbenden bij het herindelingsproces.
Het is de verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur in een representatieve
democratie om te investeren in maatschappelijk draagvlak, maar tevens ook
om lokale opvattingen en belangen tegen elkaar af te wegen. Het bepalen van
de mate van maatschappelijk draagvlak kan op diverse manieren. Het is aan
het gemeentebestuur om hierin een keuze te maken. Het kabinet hecht aan het
gesprek tussen de bevolking en haar gemeentebestuur over een wezenlijke zaak
als een herindeling. Daarbij is het bestuurlijk draagvlak uiteindelijk bepalend
voor het besluit tot herindeling.
 
 De beide gemeentebesturen hebben veelvuldig gecommuniceerd met inwoners,
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties over het voornemen eerst te
komen tot een integratie van beide ambtelijke organisaties en later over het
voornemen te komen tot een gemeentelijke herindeling. In het najaar van 2008
is een aantal dorps- en rondetafelgesprekken gevoerd in alle kernen van beide
gemeenten. De beide gemeentebesturen hebben veel aandacht besteed aan de communicatie
over en voorbereiding van de acht «dorpsgesprekken».
 
 Daarbij was een algemene startbijeenkomst georganiseerd voor het bedrijfsleven
en maatschappelijke organisaties en een slotbijeenkomst voor alle aanwezigen
bij alle voorgaande bijeenkomsten. De startbijeenkomst en de slotbijeenkomst
zijn goed bezocht, voor de dorpsgesprekken was de opkomst niet groot. Over
het algemeen verliepen deze gesprekken positief. Tijdens de informatiebijeenkomsten
en dorpsgesprekken kwamen vele modaliteiten met betrekking tot het fusievoornemen
aan de orde, bijvoorbeeld met betrekking tot het behoud van de eigenheid van
de verschillende kernen. De gemeenteraden hebben later, met in achtneming
van de resultaten van deze gesprekken, unaniem besloten tot de herindeling
door vaststelling van het herindelingsadvies. Het eerder door de beide gemeenteraden
vastgestelde herindelingsontwerp heeft gedurende de wettelijke termijn van
acht weken voor een ieder ter inzage gelegen. Uit de samenleving kwam een
zeer beperkt aantal reacties. Naar het oordeel van deze gemeentebesturen is
het gelukt maatschappelijk draagvlak voor deze samenvoeging te creëren
en is gebleken dat er een breed draagvlak bestaat voor de beoogde samenvoeging.
Ik constateer op basis daarvan dat er, naast een zeer breed bestuurlijk, tevens
een breed maatschappelijk draagvlak bestaat voor deze samenvoeging.
 
 De leden van de PvdA-fractie worden graag nader geïnformeerd over
het kernenbeleid van de nieuw te vormen gemeente.
 
 De beide gemeenteraden hebben bij hun besluit te komen tot een gemeentelijke
fusie oog gehad voor een sterk kernenbeleid, in de wetenschap dat inwoners
van gemeenten vooral gebaat zijn bij een goede leefbaarheid in de directe
woonomgeving. De betrokken gemeenten hebben in het herindelingsadvies aangetoond
hoe zij op zorgvuldige wijze invulling zullen geven aan aspecten als leefbaarheid
en integratie met behoud van identiteit van de onderscheidende dorskernen.
De gemeenten zijn ervan overtuigd dat de gemeentelijke samenvoeging meer mogelijkheden
brengt om te komen tot een geïntegreerd beleid gericht op de leefbaarheid
in de kernen.
 
 In de visie van de leden van de PVV-fractie dienen er bij gemeentelijke
herindelingen altijd bindende referenda te worden gehouden. Voor dit herindelingsvoorstel
is dat niet adequaat gebeurd, waardoor er niet van een zorgvuldig proces kan
worden gesproken. Wel is hier sprake van een groot bestuurlijk draagvlak en
laat de afwezigheid van grote maatschappelijke oppositiegroeperingen ook zien
dat de meerderheid van de bevolking niet negatief tegenover deze herindeling
staat. De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat schaalvergroting in
de vorm van samenvoeging kan bijdragen tot een effectiever bestuur. Echter,
dit dient volgens een democratisch proces te verlopen en drastische herindelingen
moeten niet aan de bevolking worden opgedrongen, zo merken deze leden op.
 
 Zoals ik eerder heb aangegeven deel ik de opvatting niet. Uitgangspunt
voor het kabinet is het bestuurlijk draagvlak op basis van de besluitvorming
in de betrokken gemeenteraden. Het gemeentebestuur is primair verantwoordelijk
voor de wijze waarop en de mate waarin het maatschappelijk draagvlak wordt
betrokken in de besluitvorming.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben vernomen dat er lokaal discussie
is geweest over de nieuwe naam voor de gemeenten. Staat vast dat Bodegraven-Reeuwijk
de definitieve naam wordt van de fusiegemeente? Bestaat voor deze naam nu
voldoende draagvlak, zo vragen deze leden.
 
 Beide gemeenteraden hebben besloten dat de naam Bodegraven-Reeuwijk vooralsnog
wordt aangemerkt als werknaam. De nieuwe gemeente zal onder deze naam per
1 januari 2011 starten. Uiteraard staat het de nieuwe gemeenteraad vrij
om met inachtneming van artikel 158 van de Gemeentewet een nieuwe naam voor
de gemeente vast te stellen.
 5. Financiële aspecten
 De leden van de fracties van de SP en de ChristenUnie merken op dat de
regering aangeeft dat de nieuwe gemeente ongeveer € 0,5 mln. minder
gaat ontvangen uit de algemene uitkering van het gemeentefonds dan de twee
gemeenten nu gezamenlijk ontvangen. De regering verwacht dat deze structurele
verlaging opgevangen wordt door de te verwachten vermindering van de bestuurskosten
en andere efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie. De leden van de SP-fractie
vragen zich af wat er gebeurt als deze verwachtingen uitblijven. Herindelingen
kosten geld. Wat als blijkt dat er straks toch een tekort op de begroting
ontstaat als gevolg van de herindeling, zo vragen deze leden. De leden van
de ChristenUnie-fractie vragen hoe hoog naar verwachting het voordeel van
de verminderde bestuurskosten en de efficiencywinst zal zijn die hier tegenover
staat.
 
 Voorafgaand aan de besluitvorming is in 2008 een analyse gemaakt van de
financiële positie van de beide gemeenten. Daaruit blijkt dat de fusiepartners
veel overeenkomsten maar ook verschillen kennen in het financiële beleid,
de gemeentelijke aanpak en de financiële positie. Mede op basis van deze
uitkomsten hebben beide gemeenten bij het vaststellen van het herindelingsadvies
tevens ingestemd met kaderstellingen en notities om de ongewenste effecten
in de lastendruk te beperken. Naar het oordeel van gedeputeerde staten van
de provincie Zuid-Holland is levensvatbaarheid van de nieuwe gemeenten wat
betreft de financiële situatie voldoende verzekerd.
 
 Verder volgt de lagere algemene uitkering uit het gemeentefonds de veronderstelde
efficiencywinst die de fusiegemeente kan bereiken door de toegenomen schaal.
Aangegeven is op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de omvang van
de nieuwe ambtelijke organisatie dat de omvang van de formatie van de nieuwe
gemeente Bodegraven-Reeuwijk geringer zijn dan de optelsom van de formaties
van beide oude gemeenten. Eerdere herindelingen laten zien dat, zeker als
daar bewust op wordt gestuurd, de bestuurskosten inderdaad na verloop van
tijd minder zijn en er synergievoordelen worden behaald. In wezen krijgt de
fusiegemeente eenzelfde bedrag als een bestaande gemeente met dezelfde kenmerken.
 
 De frictiekosten die het gevolg zijn van de herindeling, zijn incidenteel
van aard. Deze worden binnen het gemeentefonds gecompenseerd door de tijdelijke
uitkering op grond van de maatstaf herindeling. Mocht er dan alsnog sprake
zijn van een begrotingstekort dan is het aan de gemeente om het tekort te
dekken of kan op enig moment preventief toezicht door gedeputeerde staten
worden ingesteld.
 
 Ten aanzien van de financiële aspecten bij herindeling hebben de
leden van de SGP-fractie een algemene vraag. Ligt er aan de verdeling van
de kosten van de uitkering op basis van de maatstaf herindeling
een berekening ten grondslag van de mate waarin gemeenten normaal gesproken
in een bepaald jaar kosten maken voor de herindeling? Kan worden toegelicht
hoe die verdeling van 40/20/20/20% is opgebouwd? Komt deze verdeling
wel overeen met de werkelijke kosten die gemeenten maken?
 
 De maatstaf herindeling is naar onze inzichten van een omvang die aansluit
bij de bovenkant van de marges waarbinnen de kosten van een herindeling bij
gemeenten zich kunnen bevinden. De hoogte van de maatstaf herindeling is enkele
jaren geleden onderzocht door de Raad voor de financiële verhoudingen
(Rfv) aan de hand van een aantal herindelingen in Overijssel. De Rfv concludeerde
dat de maatstaf in deze gevallen in voldoende mate tegemoet kwam aan de met
herindeling gemoeide kosten. Met ingang van het uitkeringsjaar 2009 is de
maatstaf herindeling in het gemeentefonds nog verruimd ten opzichte van de
maatstaf herindeling waar de Rfv in haar onderzoek nog rekening mee heeft
gehouden. De verruiming heeft plaats gevonden op basis van het advies hierover
dat was opgenomen in de Interbestuurlijke Taakgroep Gemeenten, de zogeheten
commissie D’Hondt.
 
 De verdeling van de uitbetaling over 4 jaar in termijnen van 40/20/20/20%
is het resultaat van een afweging tussen het beslag dat de maatstaf legt op
de middelen uit het gemeentefonds en de periode waarin de gemeente wordt geconfronteerd
met de extra kosten als gevolg van de herindeling. De middelen voor de maatstaf
herindeling zijn afkomstig uit het gemeentefonds. De algemene uitkering van
alle overige gemeenten wordt dus iets lager als gevolg van de herindeling.
Door de uitkering van de maatstaf herindeling te spreiden in de tijd, namelijk
4 jaar, wordt het beslag op het gemeentefonds per jaar beperkt. Om het moment
waarop de kosten worden gemaakt bij een gemeentelijke herindeling meer te
laten aansluiten op het moment waarop de maatstaf tot uitkering komt wordt
in het eerste jaar 40% uitgekeerd.
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten