Parlementaire delegatie naar Chili; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25710, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

31-10-1997

Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25710 nr. 2;74a

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave verslag parlementaire delegatie naar Chili InleidingGesprek met vertegenwoordigers van de partij Renovación
Nacional (RN)Gesprek met de heer Schaulsohn (PPD)Opmerkingen van de Voorzitter van de Senaat, de heer Sergio
Romero (lid van de R.N.)Opmerkingen van de Voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden,
de heer Gutenberg MartinezToespraak van de heer Gutenberg Martinez in de openbare
vergadering van de Kamer van Afgevaardigden (vertaling)Toespraak van de heer Bukman in de vergadering van de
Kamer van AfgevaardigdenOpmerkingen van de Voorzitter van de Socialistische Partij,
de heer EscalonaOpmerkingen gemaakt uit de commissie voor buitenlandse
zaken van de Kamer van AfgevaardigdenOpmerkingen gemaakt uit de commissie voor de mensenrechten
van de Kamer van AfgevaardigdenOpmerkingen van de Voorzitter van de Christendemocratische
partij, de heer Alejandro FoxleyOpmerkingen gemaakt bij de ontvangst door de Staatssecretaris
van Justitie, de heer Gómez UrrutiaOpmerkingen van de heer José Miguel Insulza Salinas
(Minister van Buitenlandse Zaken)Opmerkingen bij het bezoek aan de Nationale Commissie
voor het Milieu (CONAMA)Opmerkingen van de heer Ricardo Lagos, Minister van Openbare
Werken Opmerkingen van bestuurders van de partij UDIOpmerkingen gemaakt in het rondetafelgesprek met de FASIC
(Fundación de Ayuda Social de Iglesias Cristianas en de AFDD (Agrupación
de Familiares de Detenidos Desaparecidos)Opmerkingen van de heer Christobal Palcon, chef gevangeniswezenOpmerkingen gemaakt bij de CORFOOpmerkingen gemaakt bij het bezoek aan het Instituut voor
de VolksgezondheidOpmerkingen van President FreiCoöperatie El Alma in CarahueOpmerkingen van de burgemeester van de Gemeente PitrufquenBezoek aan Malleco, gemeente LumacoOpmerkingen gemaakt bij het bezoek aan PRODECAM in TemucoSlotopmerkingen van de delegatieBilaterale betrekkingenOndertekeningBIJLAGEDinsdag 18 maartWoensdag 19 maart: bezoek aan ValparaísoDonderdag 20 maartVrijdag 21 maartZaterdag 22 maartZondag 23 maartMaandag 24 maartDinsdag 25 maartWoensdag 26 maartDonderdag 27 maart
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25710Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 100 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 710Parlementaire delegatie naar Chilinr. 74anr. 2VERSLAG Inhoudsopgave verslag parlementaire delegatie naar Chili Onderwerp bladzijde–Inleiding1 –Gesprek
met vertegenwoordigers van de partij Renovación Nacional (RN)3–Gesprek Schaulsohn (PPD)3 –Opmerkingen
van de Voorzitter van de Senaat, Sergio Romero4 –Opmerkingen
van de Voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden, Gutenberg Martinez5–Toespraak van Gutenberg Martinez5 –Toespraak
Bukman6 –Opmerkingen van de Voorzitter van de Socialistische
Partij, Escalona8 –Opmerkingen uit de commissie voor
buitenlandse zaken van de Kamer van Afgevaardigden9 –Opmerkingen
uit de commissie voor de mensenrechten van de Kamer van Afgevaardigden10–Opmerkingen van de Voorzitter van de Christendemocratische
partij, Alejandro Foxley11 –Opmerkingen gemaakt bij
de ontvangst door de Staatssecretaris van Justitie, Gómez Urrutia12–Opmerkingen van de Minister van Buitenlandse Zaken, José
Miguel Insulza Salinas14 –Opmerkingen bij het bezoek
aan de Nationale Commissie voor het milieu (CONAMA)14 –Opmerkingen
van Ricardo Lagos, Minister van Openbare Werken15 –Opmerkingen
van bestuurders van de partij UDI17 –Opmerkingen gemaakt
in het rondetafelgesprek met de FASIC en de AFDD20 –Opmerkingen
van Christobal Palcon, chef gevangeniswezen22 –Opmerkingen
gemaakt bij de CORFO23 –Opmerkingen gemaakt bij Instituut
voor de Volksgezondheid24 –Opmerkingen van President
Frei25 –Coöperatie El Alma in Carahue26–Opmerkingen van de burgemeester van de Gemeente Pitrufquen27–Bezoek aan Malleco, gemeente Lumaco27 –Opmerkingen
gemaakt bij het bezoek aan PRODECAM in Temuco28 –Slotopmerkingen
van de delegatie28 –Bijlage: lijst van afspraken en
namen gesprekspartners31InleidingDe delegatie uit de beide kamers heeft de eer hierbij verslag te doen
van de gesprekken die zij in Chili kon voeren en van de bezoeken die zij daar
bracht. Aan het einde van dit verslag heeft zij enkele evaluerende slotopmerkingen
toegevoegd. De bijlage bevat een overzicht van het hele programma en een opsomming
van de namen en functies van de gesprekspartners. De weergave
van hun opmerkingen is niet aan deze gesprekspartners ter goedkeuring voorgelegd,
zodat die slechts voor de verantwoordelijkheid van de delegatie komt.Gezien de motivering van het College van Senioren en het Presidium voor
het zenden van een delegatie speciaal naar Chili, heeft de delegatie zich
in het bijzonder georiënteerd over democratie en rechtstaat in Chili.
De betrokkenheid van ons land in het verleden met die twee aspecten liet immers
een bijzondere relatie tussen beide landen ontstaan. De delegatie heeft in
dit kader uitvoerige gesprekken gehad met vertegenwoordigers van alle belangrijke
partijen. Zij heeft geen contact gehad met twee momenteel kleine partijen:
de radicale partij (die deel uitmaakt van de Regeringscoalitie) en de communistische
partij maar zij meent dat dat ook niet per se nodig was om een beeld te krijgen
van de huidige situatie.Ofschoon dit punt niet door College van Senioren en Presidium was genoemd
en ofschoon Chili geen echte ontwikkelingsrelatie meer met Nederland heeft,
heeft de delegatie zich ook willen oriënteren – voorzover dit in
zeer beperkte tijd mogelijk was – over enkele specifieke ontwikkelingsprojecten
die in het bijzonder bedoeld zijn voor een bepaalde bevolkingsgroep: die van
de Mapuches, het grootste in Chili levende Indianenvolk. Daartoe is een bezoek
gebracht aan de Negende Regio, circa 500 kilometer ten zuiden van de hoofdstad
Santiago.Graag wil de delegatie op deze plaats de namen noemen van enkele personen
die zich bijzonder hebben ingespannen om het bezoek te laten slagen. Dit geldt
in de eerste plaats toenmalig Ambassadeur Steven Ramondt. De delegatie heeft
veel profijt gehad van zijn grote ervaring in Latijns-Amerika en in Chili
in het bijzonder. Verder geldt dit de Eerste Ambassadesecretaris drs. Klaas
van der Tempel die de delegatie steeds heeft vergezeld en eveneens beschikte
over een groot netwerk van relaties in zeer verschillende sectoren van de
Chileense samenleving. Van de andere ambassademedewerkers wil de delegatie
vooral noemen de kanselier, de heer Felten en mevrouw Caroline Koch die praktische
problemen steeds tot een oplossing wisten te brengen.Aan Chileense zijde zijn alle officiële afspraken voor de delegatie
tot stand gekomen via Ambassadeur Fontecilla en diens bureau dat belast is
met de verbinding tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de beide
Kamers van het Chileense Congres. De delegatie heeft hem leren kennen als
een kundig en ervaren diplomaat met veel gevoel voor de bij haar levende wensen.Mevrouw Teresa Heinsohn, geboren Bulnes Nuáez, fungeerde onvermoeibaar
als tolk maar was ook vanwege haar ervaringen in ballingschap onder andere
in Nederland van belang als bron van inlichtingen. In de Negende Regio fungeerde
de heer Willem Cornelissen van het Nederlands Economisch Instituut (NEI) als
gids en soms als tolk van de delegatie. De heer Wim Romeijn, correspondent
van een dagblad, vergezelde de delegatie op verzoek van dat dagblad en toonde
zich bereid om eveneens waar nodig als gids en tolk te fungeren. Hen allen
is de delegatie zeer erkentelijk voor het enthousiasme van hun inzet, die
uitging boven hetgeen beroepsmatig verwacht mocht worden.Tenslotte moeten de namen vermeld worden van het echtpaar Glenn en Beverly
Aldrich, eigenaars en managers van de Hosteria de la Colina in Villarica.
Zij hebben met hun adviezen bijgedragen tot een goede invulling van de vrije
dag die in het programma was voorzien. Gesprek met vertegenwoordigers van de partij Renovación
Nacional (RN)De RN bestaat 10 jaar, is de tweede partij van het land in omvang, 33
zetels in de Kamer (de Christendemocraten 38) en 11 zetels in de Senaat (de
Christendemocraten 13), de grootste oppositiepartij. De RN heeft samen met
de huidige regeringspartijen en de toenmalige militaire regering de politieke
en economische accoorden voorbereid die terugkeer van de democratie mogelijk
maakten, dit onder aanvaarding van de Grondwet van 1980. Die accoorden betroffen
voorts de sociale markteconomie en de relatie werkgevers–werknemers.Chili heeft in 30 jaar enorme veranderingen meegemaakt. Het had regeringen
met een christendemocratische en met een socialistische signatuur en een militaire
regering. Het kende een min of meer «Joegoslavische» economie,
een socialistische en een kapitalistische. Op dit moment beleeft Chili één
van de beste periodes uit haar geschiedenis: een stabiele economie en een
stabiel politiek systeem. De rechtstaat is gevestigd en we hopen de armoede
verder terug te dringen. Chili heeft bittere ervaringen met polarisatie. Die bestond reeds in de
zestiger jaren en escaleerde in de zeventiger jaren. Op dit moment is het
centrum van de politiek aanzienlijk groter dan het totaal van de extremen.
Het Chileense volk verwacht nu van de politici dat ze tot eenheid bijdragen
en geen bron van verdeeldheid zijn. Dat is ook de politiek van de RN, die
bij verkiezingen goede vruchten afwerpt. Zo kreeg de RN bij de laatste verkiezingen
burgemeestersposten in arme gebieden waar rechtse partijen nooit succes hadden
en steun van de middenklassen. De Chileense burgers zien de RN als een partij
die de Regering steunt bij goede plannen en kritiseert waar zij fouten maakt.De RN kan beschouwd worden als een centrum-rechtse partij met een liberale
vleugel die de vrijheid van de mensen wil vergroten. Dit gebeurt aan de hand
van thema's die traditioneel in Chili niet werden bediscussieerd.Ook steunt de RN constitutionele hervormingen, al is het voor de partijleiding
soms nodig om de afgevaardigden te overtuigen van de noodzaak daarvan. De
overgangssituatie wordt nog gekarakteriseerd door het aangebleven zijn van
Pinochet als legeraanvoerder, door de regeling van de benoemde senatoren en
door de regeling van benoeming van leden van het Constitutioneel Tribunaal.
De RN telt zowel uitgesproken tegenstanders van het vroegere militaire regime
(zoals senator Sebastian Piáera, gekozen in Santiago), als mensen die
voor dat regime begrip hadden en hebben zoals de huidige senaatvoorzitter.
Met de UDI vormt de RN een verkiezingsalliantie, maar er zijn grote verschillen
tussen beide partijen, vooral op staatkundig terrein.Het is een uitdaging voor het Chili van de komende jaren om de problemen
van ontwikkelingslanden als de zijne te herkennen. Gesprek met de heer Schaulsohn (PPD)In het democratiseringsproces is veel bereikt: Chili is naar internationale
standaarden op dit moment een democratie. Er zijn echter griezelige onderstromen
die Chili vergelijkbaar maken met Zwitserland in de jaren van de Tweede Wereldoorlog.
Dit wordt natuurlijk het duidelijkst belichaamd door de figuur van Pinochet
die in de geschiedenisboekjes misschien wel meer aandacht zal krijgen dan
de eerste democratische President na hem, Aylwin. De Regering werkt impliciet
eraan mee dat Pinochet later zal worden beschouwd als de man van
de overgang. De Tjechische President Havel hield bij zijn bezoek aan Chili
een redevoering met als hoofdthema de strijd tegen dictatuur en totalitarisme
en hij besefte niet dat Pinochet onder zijn publiek was! De Regering lijkt
bij de constitutionele hervorming van de Senaat naar een formule te streven
waarbij Pinochet lid van dat college kan worden. In de meeste opzichten staat Chili dichter bij Europa dan bij de Verenigde
Staten. Het heeft Europese culturele en politieke tradities. Associatie met
de Europese Unie is voor Chili belangrijker dan de relatie met NAFTA. Helaas
wekt Europa de indruk zelf in verwarring te zijn en weinig leiding te kunnen
geven. Het gevolg is dat vooral het Chileense bedrijfsleven weinig anders
kan doen dan aansluiten bij Amerikaanse ontwikkelingen en kijken naar Aziatische
voorbeelden.Chili is momenteel een van de weinige landen op het Westelijk Halfrond
dat sociale problemen oplost en armoede in absolute cijfers vermindert. De
Chilenen eten beter en gezonder en worden langer, net als de Japanners. Een
groeiende groep beschikt over een creditcard. Er worden 100 000 woningen
gebouwd per jaar en men mag aannemen dat er over tien jaar geen kwantitatieve
woningnood meer zal zijn. Intussen neemt de vraag toe naar ruimere woningen.
Op andere gebieden zoals arbeidsbescherming, volksgezondheid en onderwijs,
loopt Chili nog achter maar dit neemt niet weg dat er sociale vrede heerst.Het politieke systeem van Chili heeft 17 jaar in de ijskast gelegen. Uit
die ijskast zijn de oude politieke partijen te voorschijn gekomen waarvan
de labels echter niet meer passen bij de nieuwe samenleving en economie. De
PPD wordt geacht een liberale partij te zijn maar zij telt in feite ook socialisten
en sociaaldemocraten onder haar leden. Die drie groepen zijn ook te vinden
in de Christendemocratische partij. Op den duur is een partijpolitieke herindeling
waarschijnlijk. Die is echter pas te verwachten ná de Presidentsverkiezingen
van 2000, waarbij de voornaamste kandidaat waarschijnlijk nog uit de huidige
regeringscoalitie zal voortkomen. Te hopen is in ieder geval dat die coalitie
zich niet vereeuwigt, zoals dat in Mexico gebeurd is met de eeuwige regeringspartij
aldaar, de PRI. Dit neemt niet weg dat de huidige coalitie goed werk heeft
gedaan en dat nog enkele jaren moet blijven doen.De toekomst bergt overigens nog andere, grotere risico's omdat de grondslagen
van de samenleving zwak zijn. Wat zal er gebeuren als de inflatie toeneemt
of als de groei niet meer 7% maar 4% per jaar bedraagt? Wat gebeurt er met
de sociale fondsen en de pensioenfondsen die in aandelen hebben belegd als
de beurs in elkaar zakt? De klasse van de ondernemers en de bezittende klasse
is in feite blij dat het leger nog een belangrijke positie heeft om eventueel,
in geval die risico's zich verwezenlijken, een rol te spelen. Hier tegenover
hechten democraten dan weer aan de toenadering tot NAFTA omdat hiermee de
democratie verankerd wordt. Opmerkingen van de Voorzitter van de Senaat, de heer Sergio
Romero (lid van de R.N.)De Chileense democratie heeft oude tradities en dat geldt in het bijzonder
de Senaat die reeds in 1812 werd ingesteld. Het is dan ook moeilijk voor veel
jongere democratieën om de Chileense staatsinrichting te beoordelen.
In abstracto geredeneerd is het logisch dat de Senaat overbodig is wanneer
hij op dezelfde wijze wordt samengesteld als de Kamer. Overal op de wereld
waar een Senaat als zinvol wordt ervaren, is dat een gevolg van zijn minder
politieke opzet. Terecht heeft dan ook in 1988 een grote politieke meerderheid erkend dat
de Senaat niet alleen gekozen leden zou moeten hebben, maar ook benoemde leden.
Hierdoor heeft de Senaat de rol kunnen vervullen van plaats van ontmoeting,
van overgang van het militaire regime naar de democratie. Op dit moment is
een voorstel tot staatkundige hervorming aanhangig waarbij de mogelijkheid
van benoeming van senatoren vervalt, maar andere personen hun lidmaatschap
van de senaat ontlenen aan het feit dat ze een bepaalde functie hebben vervuld,
zoals die van President van de Republiek.De RN verenigt als partij mensen die liberaal zijn als het gaat om de
economie, maar conservatief als het om waarden gaat. Opmerkingen van de Voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden,
de heer Gutenberg MartinezDe versterking van de democratie in Chili impliceert versterking van de
betrekkingen met de landen van West-Europa. Op dit moment lijkt de democratie
overal in Latijns-Amerika aan de winnende hand, maar de geschiedenis leert
dat er geen onomkeerbare processen zijn. Van binnenuit is voortzetting van
de democratie niet volstrekt gewaarborgd. Buitenlandse contacten kunnen die
zekerheid vergroten en mede om die reden zijn parlementaire uitwisselingen
goed.Hier komt bij dat de betrokkenheid van brede lagen van de bevolking bij
het democratiseringsproces in Chili kleiner is dan in sommige Latijns-Amerikaanse
landen. Er lijkt soms een grotere betrokkenheid te bestaan bij de economische
ontwikkeling en bij de bestrijding van werkloosheid en armoede. In die opzichten
is Chili succesvol en zelfs een voorbeeld voor het hele continent. De jaarlijkse
groei bedraagt nu 7% en de werkloosheid is gedaald tot 5 à 6%. Ook
deze ontwikkeling heeft echter een internationale component in die zin dat
zij niet kan zonder dat de grenzen als economische barrières betekenis
verliezen. Toespraak van de heer Gutenberg Martinez in de openbare
vergadering van de Kamer van Afgevaardigden (vertaling)«Geachte Collega,Graag heet ik u van harte welkom in deze vergaderzaal. Wij voelen ons
zeer vereerd door uw aanwezigheid en door die van de leden van uw delegatie.
Wij hopen dat uw bezoek aan Chili aangenaam zal zijn voor u maar ook dat het
vruchten zal dragen voor de betrekkingen tussen onze landen en parlementen.Chili heeft altijd een echte bewondering gevoeld voor uw land, in het
bijzonder voor uw democratie en voor de hoge graad van ontwikkeling die u
heeft bereikt dankzij het doorzettingsvermogen en de verbeeldingskracht van
uw volk. Wij hebben ons ook altijd zeer aangetrokken gevoeld door uw politiek
van bevordering en onbeperkte verdediging van de mensenrechten evenals door
uw bevordering van de internationale samenwerking ten bate van de ontwikkelingslanden.
Veel Chilenen kennen bovendien van dichtbij de gastvrijheid van uw volk omdat
zij in persoon een warme ontvangst hebben mogen krijgen in moeilijke periodes
van onze eigen geschiedenis.Wij zijn ons ervan bewust dat dit bezoek van afgevaardigden van beide
Kamers het eerste is op dit niveau. Het belang om de parlementaire banden
aan te halen na enige jaren waarin ze verbroken waren, wordt zeker door dit
College gedeeld. Wij zijn verheugd dat we nu iets terug kunnen
doen voor de aandacht die het Nederlandse parlement gaf aan de Chileense Kamerleden
die President Patricio Aylwin vergezelden bij zijn bezoek aan Nederland in
1991. Ook kunnen we nu iets terugdoen voor hetgeen diverse delegaties uit
onze Kamer ervoeren op gebieden die voor ons van groot belang zijn zoals de
landbouw, het openbaar vervoer, het havenbeheer, het milieu, de investeringen,
wetenschap en technologie.Wij hopen dat dit bezoek het begin zal zijn voor een verhoging van de
frequentie van bilaterale parlementaire ontmoetingen. Dergelijke ontmoetingen
maken het mogelijk om uit parlementair oogpunt ervaringen bij de samenwerking
tussen twee landen te evalueren. Daardoor kunnen de uitstekende betrekkingen
tussen onze landen nog beter worden. Wij menen dat de oprichting van bilaterale
vriendschapsgroepen in beide parlementen hiertoe substantieel kan bijdragen.Uw bezoek vindt plaats in een periode waarin de betrekkingen tussen Chili
en de Europese Unie zich in een historische fase bevinden. Uwe Excellentie
kent zeker het grote belang dat Chili hecht aan de verdieping van zijn betrekkingen
met Europa. Ons land kijkt uit naar de ratificatie in de respectievelijke
nationale parlementen van het samenwerkingsaccoord van Chili met de EU. Dit
accoord is reeds goedgekeurd door de beide Kamers van het Chileense congres.Voor ons parlement is ook van grote betekenis de institutionalisering
van de politieke dialoog op parlementair niveau tussen het Chileense Congres
en het Europees Parlement. Die dialoog zal op beslissende wijze kunnen bijdragen
tot een politieke en economische associatie tussen Chili en de EU. Daarom
hopen we te mogen rekenen op de steun van de Nederlandse parlementsleden voor
de goedkeuring van beide accoorden.Om die reden, mijnheer de voorzitter, herhaal ik de wens dat uw delegatie
in Chili de gelegenheid zal hebben om verschillende vertegenwoordigers van
onze samenleving te ontmoeten. U zult daardoor ons land, zijn politieke, economische
en sociale ontwikkeling leren kennen. Daardoor zult u vanzelf de nog ongebruikte
mogelijkheden ontdekken voor intensivering van de samenwerking tussen onze
landen en parlementen.Excellentie, ons College wil graag tegenover u getuigen van de grote waardering
van het Chileense volk voor het Nederlandse volk. Daarmee getuigen wij tevens
van uw algemeen erkende deugden als politicus en als publieke persoonlijkheid.
Dit is voor mij reden om u de eremedaille van de Kamer van Afgevaardigden
toe te kennen. Ik ben zeer vereerd dat ik u deze medaille bij deze gelegenheid
mag opspelden.» Toespraak van de heer Bukman in de vergadering van de
Kamer van Afgevaardigden«Mijnheer de Voorzitter, Dames en heren Diputados,In de eerste plaats dank ik u voor het feit dat u mij deze onderscheiding
hebt willen toekennen. Het is voor mij en voor mijn delegatie een grote eer
om hier door onze Chileense collega's te worden ontvangen. Wij voelen ook
emotie, omdat wij de geschiedenis van uw land sterk hebben meebeleefd, vooral
in de laatste 25 jaar. Gisteren hebben wij de lange vliegreis gemaakt van
Amsterdam naar Santiago en aan den lijve gemerkt hoe ver uw land geografisch
van het onze verwijderd is. Wat zijn de redenen dat wij ons toch juist met
uw land zo verbonden voelen? Wat zijn de redenen waarom de beide Kamers van
het Nederlandse parlement juist naar uw land een delegatie zenden,
de eerste sinds vele jaren die naar Latijns-Amerika gaat?Ik wil direct aan het begin van deze korte toespraak komen tot het eerste
antwoord op die vragen: wij verheugen ons bijzonder met hoofd en hart, over
de terugkeer van de democratie en de terugkeer van de rechtstaat in uw land.
Wij hebben de gebeurtenissen van 1970 tot 1973 en de lange periode van dictatuur
intensief gevolgd. Wij voelden ons bevoorrecht dat wij emigranten en ballingen
uit uw land mochten ontvangen, maar wij vroegen ons ook angstig af wanneer
eindelijk in uw land met zijn lange democratische traditie, een normaal parlementair
leven weer mogelijk zou worden.Uw eerste gekozen President, Patricio Aylwin heeft ons land officieel
bezocht en ook andere vertegenwoordigers van het huidige Chili deden dat.
Zij hebben ons verteld hoe het proces van terugkeer naar democratie en rechtstaat
verloopt. Wij hebben bewondering daarvoor. Wij hebben ook bewondering voor
het feit dat in uw parlement groepen die in het verleden polariserend tegenover
elkaar stonden, elkaars bestaan en bestaansrecht nu erkennen. Het zijn niet
alleen Staatshoofden en Regeringen die betrekkingen met elkaar onderhouden,
maar ook parlementen. Als Voorzitter van de Nederlandse Camara de Diputados
ben ik eraan gewend kritiek te horen op het functioneren van ons parlement,
maar ik ben er ook trots op dat wij onze meningsverschillen niet op straat
uitvechten maar met woorden, in het Parlement. Ik beschouw dat als een teken
van vooruitgang en beschaving en ik ben blij dat uw land een bondgenoot van
ons is bij het verdedigen van die verworvenheid.Overigens is er ook een tweede reden waarom wij graag uw land bezoeken.
Ook u heeft immers te maken met problemen die overal op de wereld een rol
spelen zoals verstedelijking, globalisering van de economie en heroverweging
van sociale stelsels. Dankzij onze speciale relatie met Chili, dankzij ook
uw uitstekende ambassadeur in Den Haag, de heer German Molina, weten we hoe
in alle politieke partijen in uw land, ook in de kerk en in maatschappelijke
groeperingen zoals vakbonden en werkgevers hierover gediscussieerd en gestudeerd
wordt.Nederland heeft een handelstraditie en wij lezen dus met veel belangstelling
de cijfers over de ontwikkeling van uw economie. Op dit moment interesseren
ons in het bijzonder de Mercosur – die wij uiteraard vergelijken met
de Europese Unie – en uw relatie tot de NAFTA. Hoe gaat u daarmee om?
Welke invloed hebben deze ontwikkelingen op uw binnenlandse situatie. Wij
ontmoeten in Europa vergelijkbare ontwikkelingen en daarom hopen wij van u
te kunnen leren. En uiteraard zijn wij grote voorstanders van versterking
van onze bilaterale economische betrekkingen.Mijnheer de Voorzitter, dames en heren Diputados, als we nog wat langer
in onze geschiedenis teruggaan, dan vindt Nederland nog een ander punt dat
het gemeen heeft met landen van Latijns-Amerika. Dat is de strijd voor de
onafhankelijkheid die onze volkeren hebben gevoerd om ons los te maken uit
het Spaanse imperium, wij in de 17e eeuw, Chili in de 18e en 19e eeuw. De
personen die wij zien als de grondvesters van onze landen zijn degenen die
de leiding hadden bij die vrijheidsstrijd, bij u de grote O'Higgins, bij ons
Willem van Oranje. Diezelfde grote figuren uit onze geschiedenis hebben ons
echter geleerd dat wij onze vrijheid en onafhankelijkheid goed moeten gebruiken.
Het zijn belangrijke verworvenheden en tevens waardevolle instrumenten waarmee
politici het welzijn van hun volk kunnen dienen. Namens de beide Kamers van
het Nederlandse parlement wens ik u veel succes bij het uitoefenen van uw
zeer gewichtige en eervolle taak en ik dank u voor de ontvangst
in uw midden.» Opmerkingen van de Voorzitter van de Socialistische Partij,
de heer EscalonaIn de Concertacion, de regeringscoalitie, is de socialistische partij
de tweede kracht, met 12% van de kiezers. De partij streeft ernaar om samen
met de PPD (die 11% van de kiezers achter zich weet) in 1999 de huidige Minister
van Openbare Werken, Ricardo Lagos, tot kandidaat van de Concertacion voor
het Presidentschap te laten verklaren. In ieder geval blijft de samenwerking
tussen de huidige Regeringspartijen de komende jaren nodig, zoals ook President
Frei in zijn rede op 11 maart ter gelegenheid van zijn driejarig Presidentschap,
erkende. Die samenwerking is een noviteit in Latijns-Amerika en verhindert
terugkeer van het populisme dat in andere landen steeds weer dreigt.De socialistische partij is een linkse partij. Zelfs als men alle partijen
tussen de beide extremen van de communisten en de UDI als centrumpartijen
aanduidt dan zijn dat toch eigenlijk partijen van centrum links. In de gehele
Chileense parlementaire geschiedenis hebben de partijen links van de Christendemocraten
tezamen slechts één maal een meerderheid gehad, in 1970, een
heel kleine meerderheid. Uit het rapport Rettig over de schendingen van de
mensenrechten onder de dictatuur, blijkt dat vooral de socialisten daarvan
het slachtoffer waren. Ook nu nog steunen de strijdkrachten en de grote ondernemingen
rechts. De socialistische partij heeft als reactie hierop gekozen voor de
Concertacion. De breuklijn in de Chileense politiek ligt nu niet meer, zoals
vroeger, tussen links en het centrum, maar tussen rechts en het centrum.Hiervoor heeft de Socialistische Partij veel moeten verdragen, met name
het opperbevelhebberschap van Pinochet. Op korte termijn streeft de Concertacion
naar een werkbare meerderheid in de Senaat. Het feit dat de Senaat een aantal
voor het leven benoemde leden telt, maakt dat de Concertacion dáár
nu geen meerderheid heeft en dat bijvoorbeeld censuur op films voortbestaat,
dat echtscheiding niet gelegaliseerd kan worden en dat de medezeggenschap
en arbeidsverhoudingen nog geregeld zijn zoals ten tijde van Pinochet besloten.
Hier staat dan echter weer tegenover dat het percentage armen van de bevolking
sinds 1990 is gedaald van 35% naar 20%. Tegelijk zijn de rijken rijker geworden,
zodat de kloof tussen arm en rijk ook groter werd. Eigenlijk is die ontwikkeling
het hart van de Chileense problemen van nu.De Christendemocraten in Chili zijn niet kerkelijk gebonden. Zij willen
rekening houden met de maatschappelijke verscheidenheid en zullen naar verwachting
(in meerderheid) instemmen met een wettelijke regeling voor echtscheiding.De huidige Christendemocratische President onderscheidt zich slechts in
dat opzicht van zijn Christendemocratische voorganger dat hij iets meer op
Latijns-Amerika is georiënteerd en met name streeft naar aansluiting
bij de Mercosur. De Concertacion streeft nu naar evenwicht in de relaties
met de Europese Unie, met de Verenigde Staten en met Latijns-Amerika terwijl
de rechtse partijen uitsluitend geïnteresseerd zijn in de relatie met
de Verenigde Staten.De iets sterkere oriëntatie op Latijns-Amerika manifesteert zich
ook in het streven naar normalisatie van de betrekkingen met Argentinië.
De militairen blijven echter altijd zeggen dat er daar een dreiging is, hetgeen
hun het argument geeft om voort te gaan met aankoop van wapens. Cynisch
zou men kunnen zeggen dat het kopen van wapens een methode is om militairen
bezig te houden. De werkelijkheid trekt zich hier niets van aan en er gaan
elke dag duizenden vrachtauto's de grens over naar en van Argentinië.
Chili investeert ook enorm in Bolivia en Peru en heeft dus geen enkel belang
bij conflicten met die landen. Het is onrealistisch om die landen als potentiële
dreiging aan te duiden. Opmerkingen gemaakt uit de commissie voor buitenlandse
zaken van de Kamer van AfgevaardigdenHet bezoek van de Nederlandse parlementaire delegatie geeft aan dat de
bilaterale betrekkingen een hoog niveau hebben. Het wordt tijd dat Chili en
Nederland een agenda maken van projecten waarbij zij kunnen samenwerken. Informatietechnologie
maakt dat internationale samenwerking minder tijdrovend kan worden, minder
ritueel, minder bureaucratisch. Zij kan worden gebruikt om accoorden tussen
beide landen over bevordering en bescherming van investeringen, respectievelijk
vermijding van dubbele belasting in te vullen. Over beide accoorden wordt
overigens nog onderhandeld.Op parlementair niveau kunnen vriendschapsgroepen worden opgericht. Een
voorstel hiertoe is aan Chileense zijde gedaan door het Kamerlid afgevaardigd
door het 45-ste district, de heer Alejandro Navarro Brain. Deze heeft bij
brief van 1 maart aan de commissie buitenlandse zaken geconstateerd dat het
Chileense parlement vriendschapsgroepen kent voor het Europees Parlement en
32 landen waaronder Duitsland, België, Finland, Frankrijk, Griekenland,
Hongarije, Italië, Polen, Roemenië en Zweden, maar niet voor Nederland.
De heer Brain is voorzitter van de groep voor Cuba en lid van negen andere
groepen. Het aantal leden per groep varieert van 39 (Argentinië) tot
4 (Uruguay). Voor België bedraagt het 12.De heer Brain signaleert in zijn brief niet alleen dat Nederland een aantal
economische problemen aanpakt of aangepakt heeft (de mijnbouw) op een wijze
waar Chili van kan leren maar dat vrijwel alle producten die Chili naar Europa
exporteert via de haven van Rotterdam gaan. Tenslotte investeert Nederland
op allerlei gebieden (zoals tuinbouw) in Chili. Al deze economische ontwikkelingen
zouden naar de mening van de heer Brain in een parlementaire vriendschapsgroep
geëvalueerd moeten worden. Deze mening wordt unaniem gedeeld door de
commissie buitenlandse zaken. Zodra van Nederlandse zijde een bevestigend
antwoord komt, zal de Groep aan Chileense zijde worden geformaliseerd.Overigens ligt de buitenlandspolitieke prioriteit van Chili op dit moment
bij Latijns-Amerika. Chili wil daarom graag geassocieerd lid worden van de
Mercosur. Ook de bilaterale betrekkingen worden uitgebouwd en er zijn vrijhandelsaccoorden
gesloten met bijna alle landen van het continent. Het proces van overgang
op (terugkeer naar de) democratie was lange tijd een belangrijk thema bij
bilaterale parlementaire contacten met Latijnsamerikaanse landen. Dit thema
wordt echter minder belangrijk naarmate de democratie «gewoner»
wordt. Bovendien verliep de overgang in landen als Argentinië en Uruguay
heel anders. Karakteristiek voor Chili is dat hier een nieuwe coalitie is
gevormd en een nieuwe filosofie van economische ontwikkeling.De tweede prioriteit van Chili ligt bij de Europese Unie. Deze relatie
krijgt vorm in het kaderverdrag voor economische, technologische en sociale
samenwerking. Ook als de Mercosur een rechtstreekse relatie met de Europese
Unie ontwikkelt zal Chili een eigen rechtstreekse relatie met de Europese
Unie wensen. De Amerikaanse ambassadeur werd op de dag vóór het Nederlandse
bezoek ontvangen in de commissie. President Clinton nodigde Chili in 1995
uit voor een overleg in Miami over NAFTA. Dit was geen Chileens initiatief.
Chili heeft al een goed functionerend verdrag met Canada en daarom geen grote
behoefte aan NAFTA. In ieder geval legt de relatie met de Verenigde Staten
geen stempel op de Chileense buitenlandse politiek. Die relatie is «hartelijk
maar gespannen». Chili is zeer op zijn soevereiniteit gesteld en laat
zich niet graag modellen opleggen. Ook zijn er slechte ervaringen in de relatie
met de Verenigde Staten met betrekking tot de druivenexport. Chili was verontwaardigd
over het Amerikaanse veto op de herbenoeming van Boutros Ghali als Secretaris-Generaal
van de Verenigde Naties. Tenslotte wijst Chili de extraterritoriale werking
van Amerikaanse wetten, zoals die van Helms-Burton, af.In de relaties met het buitenland speelt de vluchtelingenproblematiek
voor Chili geen rol. Ditzelfde geldt voor de drugsproblematiek, al voert Chili
een preventief beleid op dit punt. De grote georganiseerde criminaliteit is
nauwelijks doorgedrongen in Chili behalve dan via films. Opmerkingen gemaakt uit de commissie voor de mensenrechten
van de Kamer van AfgevaardigdenChili heeft aan het einde van de jaren '80 gekozen voor de vreedzame weg
naar democratie maar dit betekende in feite de aankoop van een pakket van
democratische en niet-democratische elementen. Als voorbeelden van die laatste
categorie vallen te noemen de afspraak over het opperbevel van het leger en
de amnestiewet. Die amnestiewet is dus niet, zoals in Uruguay onder een democratisch
regime tot stand gekomen. Daarom kunnen amnestie en sépots van vervolging
wegens schending van mensenrechten, niet worden beschouwd als de verantwoordelijkheid
van het parlement of van de President. Het parlement heeft integendeel hiertegen
geprotesteerd. De beide democratisch gekozen Presidenten Aylwin en Frei hebben
voorstellen gedaan tot afschaffing of wijziging van de Amnestiewet maar die
voorstellen kregen in de Senaat geen meerderheid.Toch heeft de grote meerderheid van de Kamer geen spijt van de gedane
keuze. De amnestiewet betreft uitsluitend schendingen van de mensenrechten
in de periode 11 september 1973 tot maart 1978. Vanwege feiten buiten deze
periode kon de voormalige chef van de geheime politie worden vervolgd en gestraft.
Zelfs in Duitsland werd na 1945 de Chef van Hitlers geheime dienst niet in
de gevangenis gezet. Verder is het, naar aanleiding van het rapport-Rettig,
gelukt om de bevoegdheid over bepaalde zaken over te brengen van de militaire
naar de civiele rechter. Tenslotte is het misschien het belangrijkste te mogen
constateren dat noch de Chileense strijdkrachten, noch de politie op dit moment
structureel mensenrechten schenden. Er zijn, zoals in bijna alle landen ter
wereld, incidenten en individuele gevallen. Chili respecteert de Conventie
van San José, de Latijns-Amerikaanse Conventie voor de Rechten van
de Mens en zal zijn wetten daaraan aanpassen.Volgens de huidige wet kan de politie een verdachte niet langer dan 24
uur vasthouden. Voortzetting van de detentie tot maximaal 5 etmalen is slechts
mogelijk met medewerking van de rechter. Als in die periode niet besloten
wordt tot strafvervolging dient de verdachte in vrijheid te worden gesteld.
Foltering en mishandeling zijn uiteraard verboden. De verdachte heeft in elke
fase recht op bijstand van een advocaat. Een manco van de wetgeving is nog
wel dat een onschuldig gedetineerde geen schadevergoeding kan krijgen. De commissie mensenrechten van de Kamer werd in 1990 ingesteld om alle
instanties te controleren die mensenrechten moeten waarborgen. De commissie
heeft de bevoegdheid mensen op te roepen om te getuigen en heeft van die bevoegdheid
ook gebruik gemaakt in de kwestie van de verdwenenen. In de commissie bestaat
de overtuiging dat de zogenaamde 101 verdwenenen vermoord zijn en de commissie
onderzoekt die kwestie ook maar zij heeft niet de bevoegdheden van een rechtbank.
Het is erg moeilijk om inlichtingen van de strijdkrachten te krijgen.De commissie dient in principe ook het grondrecht van het menselijk leven
te beschermen waar het gaat om ongeboren leven of euthanasie. Tot nu toe heeft
het parlement nog niet gesproken over abortus. De Grondwet zegt dat de Staat
de familie moet versterken. In Chili bestaat een zeer vrije economie maar
de discussie over burgerlijke rechten moet eigenlijk nog beginnen. Chili is
waarschijnlijk het enige geciviliseerde land dat nog geen wet inzake echtscheiding
kent. Ook de discussie over afschaffing van censuur bij culturele programma's
is nog maar net begonnen.Volgens de Chileense wet op de rechterlijke organisatie moet het Hoge
Gerechtshof alle rechtbanken controleren voor wat betreft het respect van
de mensenrechten. Tijdens het militair bewind heeft het Hoge Gerechtshof deze
rol niet willen vervullen en genoegen genomen met de richtlijnen die de toenmalige
autoriteiten terzake verstrekten. Opmerkingen van de Voorzitter van de Christendemocratische
partij, de heer Alejandro FoxleyDe heer Foxley was Minister van Financiën onder de eerste President
na het militaire regime, Aylwin. Tijdens het militair regime was hij hoofd
van een economisch instituut. De toenmalige censuur verhinderde de publicatie
van een studie over de toekomstige economische ontwikkeling. Op dit moment
bereidt hij een boek voor tezamen met de voormalige President Aylwin waarin
zij concluderen dat Chili ten onrechte heeft toegelaten dat de publieke televisie
in feite commercieel is geworden. De markt domineert de cultuur en heeft daarmee
als het ware de plaats van de vroegere censuur overgenomen. De afnemers, de
kijkers van televisieprogramma's weten niet wat zij missen omdat zij gewend
zijn aan onvrije media. Censuur is «normaal». Deze ontwikkeling correspondeert met die in de politiek. Vanouds was die
in Chili zeer confronterend. Na de instorting van die polarisatie in 1973,
heeft Chili op hardhandige wijze geleerd wat in Nederland een tweede natuur
is: het streven naar consensus. Consensus moet echter op gemeenschappelijke
waarden zijn gebaseerd en de huidige politiek is bijna overal te veel op massamedia
georiënteerd omdat slechts langs die weg belangstelling wordt verkregen.
Politici proberen op die massamedia aandacht te krijgen door krachtige statements
maar daarmee creëren ze geen draagvlak voor consensus. Er ontstaat een
kunstmatige discussie omdat politici geen echte discussie over waarden aandurven.Dit is een paradoxale situatie omdat het gevoel dat politiek overbodig
is, is voortgekomen uit hervormingen waartoe de politiek zelf heeft besloten.
Dit betreft de privatisering van de sociale zekerheid, de hervorming van het
onderwijs, van de rechterlijke organisatie, de decentralisatie, de privatisering
van het openbaar vervoer. In feite biedt de markt voor veel problemen geen
oplossing. Zo kan iedereen in Santiago zien dat er veel te veel lege bussen
zijn. Toch bestaat er geen bereidheid het openbaar vervoer weer een monopolie
te maken. Chili dreigt het slachtoffer te worden van zijn eigen succes. Tien jaar
lang bedroeg de economische groei 7 à 8% per jaar. Het budgetoverschot
beloopt 2% van het bruto nationaal product per jaar. De spaarquote (als gevolg
van de fondsenopbouw van de geprivatiseerde pensioenfondsen) is zeer hoog
zodat het grootste deel van de investeringen binnenlands kan worden gefinancierd
en de schuld bij de Wereldbank kan worden afgelost. Chili zou zonder moeite
de Maastricht-criteria voor de Monetaire Unie vervullen. Chili investeert
enorm niet alleen binnenlands maar ook in andere landen zoals Argentinië.Intussen zijn lang niet alle sociale problemen opgelost. Het nieuwe pensioenstelsel
functioneert nu zeven jaar en is veel succesvoller dan het vroegere maar het
minimum pensioen is nog steeds te laag. De (gedecentraliseerde) gemeentelijke
budgetten voor ouderenzorg zijn te laag en er is gebrek aan speciale huisvesting
voor ouderen. Overigens bestaat in Chili nog meer dan in Europa de zo genaamde
«extended family» waarin ieder voor elkaar zorgt. Een nieuwe kwetsbare
groep in de samenleving is tenslotte die van de abituriënten van het
middelbaar onderwijs waarvan 12% lang werkloos blijft.Internationaal wordt de discussie nog steeds beheerst door de vraag hoe
af te komen van een te veel aan «welfarestate». Hoe kunnen we
af van de staatsschuld? Hoe kunnen we de belasting verlagen? In Chili is daarentegen
de overtuiging groeiende dat de vennootschapsbelasting – ondanks een
recente geringe verhoging – met een tarief van 15% nog veel te laag
is. Het bedrijfsleven bloeit onder de democratie van de jaren '90 nog veel
meer dan onder de dictatuur van de jaren '80 en waarschijnlijk wordt het te
veel verwend.De terugkeer aan het einde van de jaren '80 naar de democratie was gebaseerd
op een compromis. Dat was niet alleen een compromis tussen politieke partijen
en militairen maar ook een compromis met het privé- bedrijfsleven.
Van beide compromissen worden de gebreken langzamerhand zichtbaar. Dit geldt
overigens vooral het eerste van de twee. Van de 47 senatoren zijn er 9 voor
het leven benoemd door Pinochet. Samen met de vertegenwoordigers van de rechtse
partijen ontstaat een meerderheid in de senaat die allerlei veranderingen
tegenhoudt. Zo wordt bijvoorbeeld in naam van de vrijheid-dat wil zeggen de
vrijheid van de marktcensuur op TV-programma's gehandhaafd. Opmerkingen gemaakt bij de ontvangst door de Staatssecretaris
van Justitie, de heer Gómez UrrutiaHet Ministerie staat onder leiding van de Minister, mevrouw Soledad Alvear
Valenzuela en de Staatssecretaris. Het heeft als taken:1. de voorbereiding van veranderingen in de Grondwet, het burgerlijk recht,
strafrecht, handelsrecht en procesrecht;2. voorbereiding van benoemingen bij de rechterlijke macht door de President;
organisatorische ondersteuning van de rechterlijke macht;3. beheer van de burgerlijke stand;4. regeling van curatele, voogdij en faillissementen;5. kinderbescherming;6. verzorging van gratis rechtsbijstand;7. de leiding over de gendarmerie (belast met de bewaking van de gevangenissen).Ter uitoefening van deze taken beschikt het Ministerie sinds 1996 over
regionale justitiekantoren in elk van de dertien regio's waarin het land is
verdeeld en in de hoofdstad. Op de dag voorafgaand aan het Nederlands bezoek heeft het parlement unaniem
een hervorming aanvaard van het systeem van strafvordering waaraan jaren is
gewerkt. Terwijl de rechter in Chili vanouds drie rollen tegelijk vervulde,
namelijk de verantwoordelijkheid voor de vervolging, die voor de rechtszitting
en die van de beslissing, zal nu een openbaar ministerie onder leiding van
een nationale procureur generaal de eerste rol overnemen. Hiermee wordt de
situatie beëindigd dat één van de meest ontwikkelde landen
van Latijns-Amerika, het meest achtergebleven rechterlijk systeem kende met
veelal alleen rechtsprekende rechters in grotendeels schriftelijke procedures.Ook de eenheid van rechtspraak over het gehele land is op dit moment niet
goed gewaarborgd. Iedere rechter kan zijn eigen jurisprudentie maken. Dit
is bijvoorbeeld duidelijk gebleken bij de uitleg van de amnestiewet die naar
de mening van sommige rechters zelfs geen onderzoek toestond naar de desbetreffende
delicten in de desbetreffende periode, terwijl andere rechters wel onderzoek
maar geen vervolging mogelijk achtten en nog weer andere rechters zelfs tot
veroordelingen kwamen. De unificerende werking van de uitspraken van speciale
kamers van het Hoog Gerechtshof is tot dusver niet groot.Overigens is de hervorming van het strafprocesrecht een meerjarenproject.
Pas rond 2005 zullen de meeste processen een belangrijke openbare mondelinge
fase hebben. Hiervoor is veel uitleg op scholen nodig omdat in Chili vanouds
telt wat is opgeschreven. In de toekomst zal de straf ook vaak een boete worden
waar nu nog gevangenisstraf geldt.Onder de Presidentschappen van Aylwin en Frei zijn grote stappen gezet
weg van de dictatuur. Die stappen bestaan deels uit wetgeving zoals de bovenstaande
en de wetten die de rechten van de gevangenen beschermen, het contact met
een advocaat en medische verzorging mogelijk maken en foltering verbieden.
Hiernaast wordt de cultuur bij de politie (carabineros de Chili, ressorterende
onder het Ministerie van Defensie) en de rechterlijke macht aangepakt.Onder het militair regime is in 1978 de amnestiewet aangenomen waarbij
veroordeling voor bepaalde delicten begaan tussen 11 september 1973 en maart
1978 onmogelijk wordt. Vanwege delicten begaan nà maart 1978 kon de
Chef van de geheime dienst (DINA), Generaal Contreras, mede verantwoordelijk
voor de moord op Letellier, worden veroordeeld. Ook andere hoge politie- en
legerfunctionarissen werden veroordeeld tot levenslange gevangenisstraffen.Chili kent momenteel geen politieke gevangenen. Wel is veroordeling wegens
terrorisme mogelijk, zoals in het geval van een moord op drie politiemensen
en in het geval van de moord op senator Guzman.Belangrijke wetsvoorstellen stuiten soms op bezwaren in de Senaat die
bijvoorbeeld zelf besliste dat voor de afschaffing van de doodstraf in de
Senaat een gekwalificeerde meerderheid nodig is. Ook wetsvoorstellen die strekten
tot versnelde afhandeling van kwesties rond verdwijningen en tot het waarborgen
dat dergelijke kwesties niet zouden verjaren, zijn op die manier gesneuveld.Het drugsprobleem is in Chili niet zo ernstig als elders in Latijns-Amerika
maar de Regering streeft er bewust naar dit ook te voorkomen. Terwijl elders
het afpakken van winsten bij drugshandel nog steeds niet mogelijk is en het
witwassen van geld niet effectief kan worden bestreden, is de Chileense wetgeving
op die punten al gereed. De straffen zijn verhoogd maar de wetgever
probeert verschil te maken tussen grote drugsbaronnen en kleine handelaren. Opmerkingen van de heer José Miguel Insulza Salinas
(Minister van Buitenlandse Zaken)Vrijwel alle actieve politici in het Chili van dit moment hebben in hun
persoonlijk leven grote veranderingen meegemaakt en hun ideeën moeten
aanpassen. Degenen die in januari 1974 in ballingschap naar Europa gingen,
verwachtten in een pessimistische bui dat Pinochet 4 à 5 jaar zou aanblijven,
terwijl zijn regime in werkelijkheid 17 jaar duurde. Die gemeenschappelijke
ervaring heeft tot gevolg dat binnen de Concertacion, de regeringscoalitie,
een hoge graad van overeenstemming bestaat.De discussie vindt meer plaats binnen de partijen dan tussen de partijen.
Die overeenstemming betreft de economie en de buitenlandse politiek.Wat betreft de economie kan worden vastgesteld dat het Nationaal Product
in 9 jaar verdubbelde. Alle partijen waren het eens over de noodzaak tot diversificatie
en er is dan ook niet alleen geïnvesteerd in traditionele sectoren als
de mijnbouw maar ook in de dienstensector. De export is sterk gegroeid maar
ook het aantal exporterende bedrijven, dit als teken van diversificatie. De
armoede is in 7 jaar teruggedrongen van 40% naar 25% van de bevolking. De
uitgaven die kunnen worden beschouwd als «sociaal» vormen 70%
van het staatsbudget, de militaire uitgaven zijn achtergebleven percentueel.
In de komende jaren zullen de arbeidswetgeving en de belastingwetgeving moeten
worden aangepakt.De buitenlandse politiek wordt deels bepaald door de ontwikkelingen van
de handel. De intra-Latijnsamerikaanse handel is in de laatste 20 jaar 2,5
maal zo snel gegroeid als de wereldhandel, terwijl die ontwikkeling tot circa
1975 omgekeerd was. Nog steeds hebben Latijnsamerikaanse landen echter een
sterke neiging los van elkaar te opereren en de zo genaamde Riogroep was een
paraplu waaronder weinig werkelijke samenwerking of zelfs maar coördinatie
schuil ging.Op 1 oktober vorig jaar is de associatie tussen Chili en de Mercosur (een
douane-unie tussen Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) in
werking getreden. Op den duur zal hier een open markt van ruim 200 miljoen
mensen ontstaan. Chili heeft echter ook, los van de Mercosur, een kaderaccoord
met de Europese Unie gesloten dat tot doel heeft intensivering van het politiek
overleg. De Europese Unie geeft meer uit in Latijns-Amerika dan de Verenigde
Staten dat doen, maar om politieke redenen komt dat niet duidelijk naar buiten.
Als het gaat om de relatie met Cuba of om de Helms-Burtonwet dan staat Chili
echter duidelijk aan de kant van Europa. In zijn recente toespraak voor het
Amerikaanse congres symboliseerde President Frei het Chileense zelfbewustzijn
met de woorden «no pedimos nada» (Wij vragen niets.).Binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken is een reorganisatie voorgenomen
waarbij de buitenlandse economische betrekkingen beter geïntegreerd worden. Opmerkingen bij het bezoek aan de Nationale Commissie
voor het Milieu (CONAMA)Op 1 maart 1994 werd de basiswet voor het milieu afgekondigd. Het laatste
hoofdstuk van die wet institutionaliseert CONAMA die overigens al in 1991
was opgericht. De CONAMA is geen ministerie maar oefent allerlei bevoegdheden
uit die in de wet worden omschreven vooral bij diverse MER-procedures.
Dit kan soms gebeuren door lokale vestigingen van de CONAMA. De uitvoerend
directeur wordt benoemd door de President. CONAMA heeft 240 medewerkers maar
coördineert een groot aantal andere ambtenaren bij in totaal 13 ministeries.In Chili gold vanouds een houding van laissez-faire wat betreft het milieu.
De enige uitzonderingen werden gemaakt voor de bebossing en voor de eisen
van de volksgezondheid. Pas aan het einde van de jaren '80 ontstond een discussie
over de luchtvervuiling in Santiago die toen algemeen als bedreigend werd
ervaren en de aanpak daarvan is dan ook de eerste prioriteit. Hiertoe worden
nu normen en standaarden ontwikkeld.De tweede prioriteit betreft het water: rivieren, meren, zee. Het beheer
van het water is vanouds in handen van overheidsbedrijven maar daarvan worden
er nu vele geprivatiseerd. De derde prioriteit betreft de afvalverwerking,
een probleem wat weer vooral in Santiago speelt en de vierde betreft natuurbehoud,
vooral gericht op de bossen. Er wordt nu gestreefd naar een wet die het kappen
reguleert en voor een aantal boomsoorten zelfs verbiedt.In Chili bestaat nog weinig ervaring bij het management van ecosystemen.
Welke verantwoordelijkheden kunnen het beste bij de overheid worden gelegd
en welke bij private ondernemingen en instellingen? Wat dit betreft kan CONAMA
onder andere leren van Nederland, zoals dit nu onder meer geschiedt door middel
van het Nederlandse samenwerkingsprogramma in de regio Santiago. Vooralsnog
heeft CONAMA een haat-liefde relatie met de particuliere organisaties voor
natuurbescherming en milieu waarvan sommige erg extreem denken. CONAMA is
per definitie loyaal aan de Regering maar probeert ook binnen de ministeries
het milieubewustzijn te stimuleren, soms met kritische vragen. Een positief
punt is dat de belangstelling van de Chileense pers voor de milieuproblematiek
enorm is gegroeid.Per regio bestaat er een adviesorgaan voor het milieu waarin ook de particuliere
organisaties zijn vertegenwoordigd. Deze adviesgroepen beoordelen de MER-procedures
die zijn voorgeschreven voor circa 30 sectorale milieuvergunningen. Ook de
regionale milieuplannen passeren die adviesgroepen.De wetten zelf zijn helaas vaak nog niet erg duidelijk als het gaat om
het milieu en ook in de geest van de overheden heerst nog vaak verwarring
daarover. Milieuproblemen raken arme mensen meestal veel sneller en directer
dan rijken, maar CONAMA denkt dat het aanhouden van een «milieu-boekhouding»
bij de centrale bank voor alle categorieën in de bevolking acceptabel
moet zijn.Er bestaan geen plannen om een apart Ministerie voor milieuzaken in te
stellen. Een interministerieel bureau als CONAMA lijkt effectiever. Bovendien
heeft CONAMA net als een ministerie de mogelijkheid om direct met het parlement
contact te hebben. Opmerkingen van de heer Ricardo Lagos, Minister van Openbare
Werken De heer Lagos is vaak in Nederland geweest, zowel in de moeilijke tijden
van de dictatuur als daarna toen hij Minister van Onderwijs werd onder President
Aylwin. De lessen geleerd in deze lange periode moeten niet worden vergeten.
Dat geldt voor elk onderdeel van het regeringsbeleid. Waar het bijvoorbeeld gaat om de portefeuille van openbare werken, vallen
vele achterstanden in de infrastructuur te constateren, in het bijzonder bij
havens en vliegvelden. De noodzakelijke verdubbeling van de infrastructuur
waarvoor elk jaar 10% van het Nationaal inkomen moet worden uitgegeven, kan
niet alleen gefinancierd worden uit publieke middelen. Weliswaar kent Chili
een jaarlijkse groei van 7% en groeit ook de belastingopbrengst jaarlijks
met 7% maar die extra middelen kunnen uiteraard niet alleen aan de infrastructuur
worden uitgegeven. Dus moet private financiering worden gezocht, bij wegenbouw
via tolheffing (zoals bijvoorbeeld op de weg van Santiago naar Valparaíso).
Ook de uitbreiding en verbetering van het spoorwegnet moeten voor de helft
privaat worden gefinancierd. Dat betekent dat in beginsel gestreefd wordt
naar een rendabele operationele opzet van de spoorwegen.Andere openbare voorzieningen zullen in ieder geval geheel uit publieke
middelen moeten worden gefinancierd, zoals de aanleg van waterleiding in landelijke
gebieden die nooit rendabel zal zijn. Ook de aanleg van tunnels door de Andes
wordt niet rendabel zolang zij niet gebruikt worden door meer dan de 1000
vrachtauto's die momenteel elke dag de Andes oversteken. Toch maakt Chili's
positie als doorgang van Azië naar de rest van Latijns-Amerika die tunnels
noodzakelijk.In het Zuiden zullen vliegvelden moeten worden aangelegd en moeten de
grote rivieren voortdurend worden uitgebaggerd. Bij dit laatste is Nederlandse
hulp nuttig maar Chili vraagt die hulp niet als arm land maar als land dat
voor verleende diensten wil betalen.Vergelijkbare dilemma's doen zich ook voor in de Onderwijsportefeuille.
Op dit moment is eénderde van de scholen privaat (waarvan 60% Katholiek
en 40% zonder confessionele denominatie). Verdere privatisering is misschien
mogelijk via een stelsel van onderwijsvouchers. Weliswaar volgen reeds nu
alle kinderen in Chili lager onderwijs en volgt 85% enigerlei voortgezet onderwijs
maar er is een groot verschil in kwaliteit, ook regionaal. 10% van de 9000
lagere scholen in Chili functioneert slecht doordat de leerlingen ondervoed
zijn. Voor die scholen zijn dan ook speciale programma's geschreven met voedselondersteuning.
Als je gelijke kansen wilt voor alle kinderen, moet je ongelijk behandelen.Op dit moment variëren de resultaten bij de nationale tests die voor
alle vakken gelden van 35% bij de arme scholen tot 70% bij de private scholen.
De inhoud van het voortgezet onderwijs is in Chili vanouds op de Universiteit
gericht. Dit betekent dat beroepsscholen en hogescholen als afsluiting van
het onderwijs ontbreken. Ook wat dit betreft kan Chili van Nederland leren,
maar een land met een inkomen per hoofd van 5000 dollar kan natuurlijk niet
zo veel en zo snel bewerkstelligen als een land met een inkomen per hoofd
van 20 000 dollar.De discussie over dergelijke kwesties loopt niet langs partijlijnen. Door
de partijen van de huidige Regeringscoalitie zou je als het ware horizontale
partijen kunnen vormen van technocraten, van idealisten en van vergaande voorstanders
van privatisering.De cijfers van de Chileense economie zijn uitstekend: 5% werkloosheid,
8% besparingen en 8% investeringen. Toch heerst een gevoel van komend onheil.
Misschien heeft dat te maken met het feit dat rijken in Chili aanzienlijk
rijker zijn dan die in Nederland en armen aanzienlijk armer. Het aantal armen
is in 7 jaar sterk verminderd maar de ongelijkheid is groter geworden. De
Regering heeft wel programma's ter bestrijding van specifieke armoede zoals
die van alleenstaande vrouwen met kinderen en voor werkloze mijnwerkers en
boeren die een ander beroep moeten kiezen. In al die programma's
werkt de overheid samen met particuliere organisaties en het middenveld.Een wat krachtiger aanpak is onder andere daarom niet mogelijk omdat de
media al heel snel beginnen over socialistische stokpaardjes en omdat de huidige
Regeringscoalitie niet beschikt over een meerderheid in de Senaat. Dit is
in de eerste plaats een gevolg van het kiesstelsel. De Regeringspartijen kregen
60% van de stemmen, de partijen van rechts 33%. Toch leverde die uitslag beide
groepen een gelijk aantal van elk 19 zetels in de Senaat. Daar komen dan in
tweede plaats nog de 9 voor het leven benoemde senatoren bij. Dit betekent
dat over elke stap op sociaal gebied, onderwijsgebied moet worden onderhandeld
met de partijen van rechts.De Regering doet pogingen om de onder Pinochet tot stand gekomen Grondwet
aan te passen. In dat kader waren er plannen voor evenredige vertegenwoordiging
(in plaats van het huidige kiesstelsel), voor een anders samengesteld Constitutioneel
Hof en voor een anders samengesteld Veiligheidsraad. De partij Renovación
Nacional wilde aan die plannen meewerken maar vroeg, toen het erop aankwam,
weer om uitstel. Op dit moment liggen er alternatieve plannen voor de procedure
voor de benoemde leden van de Senaat.Het milieu begint in Chili een belangrijk onderwerp te worden. De regeling
waarbij elk project aan een MER wordt onderworpen is echter meer theorie dan
praktijk, al was het maar omdat er niet genoeg deskundigen zijn om al die
MER-onderzoeken uit te voeren en om al die milieustandaarden te formuleren.Hier komt een internationaal aspect bij. Straks zal binnen een groot deel
van Latijns-Amerika vrijhandel bestaan maar de milieuwetten kunnen dan tot
«groene grenzen» gaan leiden. Het nadeel daarvan komt onevenredig
terecht bij landen als Chili die pas kort geleden in een proces van economische
ontwikkeling zijn terecht gekomen en dus uit het onontwikkelde verleden veel
beschermingswaardige natuur en milieuwaarden hebben overgehouden.Tenslotte is er natuurlijk een puur economisch aspect. De ARBO en de milieubescherming
schieten in de mijnbouw sterk tekort. Om dat te verbeteren is 200 miljoen
dollar nodig waarmee de mijnbouw onrendabel zou worden. Veel van de luchtvervuiling
in Santiago is veroorzaakt door de vele bussen met vrachtautomotoren. De conversie
van die motoren vraagt investeringen waartoe de privé-ondernemers niet
bereid zijn. Opmerkingen van bestuurders van de partij UDIEen objectieve beschouwing van de geschiedenis van Chili moet onder andere
vermelden dat de Presidenten Frei (senior) en Allende zo weinig vertrouwen
hadden in hun eigen regering dat zij de strijdkrachten daarin haalden, als
het ware om spierkracht te krijgen. De oude President Frei maakte de opperbevelhebber
van één van de drie strijdkrachten minister en Allende haalde
de drie opperbevelhebbers in zijn kabinet. Als een opperbevelhebber weigerde
deze positie te aanvaarden, benoemde Allende een nieuwe die wel bereid was.
Het is logisch dat de strijdkrachten dan weinig vertrouwen hebben in de Regering.Toen het parlement vervolgens in meerderheid verklaarde dat de Regering
Allende de Grondwet schond, wetten niet uitvoerde, vonnissen van het Hoog
Gerechtshof niet respecteerde, mensenrechten schond, wapens importeerde en
20 000 Cubanen binnenhaalde, hebben de strijdkrachten dat
gehoord. Die uitspraak van het parlement was het motief voor hun interventie.
Het toen opgetreden militair regime heeft wonderen verricht: economische wonderen
en politieke wonderen waaraan Chili zijn huidige bloei te danken heeft. Misschien
kan men dit vergelijken met de situatie in Duitsland en Japan na de oorlog,
twee landen die een militaire bezetting ondergingen waarbij de politieke rechten
van de bevolking beperkt waren en vervolgens tot grote economische bloei kwamen.
Niemand wilde geloven dat een dergelijk wonder ook in Latijns-Amerika, zuidelijk
van de Rio Grande zou kunnen geschieden, maar dit is wel gebeurd omdat onder
het militaire regime gewerkt kon worden en gestudeerd.De universitaire generatie van toen heeft gestreden tegen de marxistische
dictatuur en later deelgenomen aan het herstel van de democratie. Vroegere
jeugdleiders zijn nu actieve politici. In deze analyse heeft het militaire
regime zelf de overgang naar de democratie gewenst en dat is op zichzelf al
een bewijs dat het militair regime geen dictatoriaal regime was. Dictatoren
blijven aan zolang ze kunnen of vertrekken in hun doodskist. De huidige Regeringscoalitie
kon aan de macht komen dankzij de voorbereiding en de medewerking van het
vorige regime.Aan het militair regime worden schendingen van de mensenrechten verweten
maar hierover is veel onjuiste informatie in de hele wereld verspreid. Wie
op straat hierover praat met Chileense burgers, krijgt heel andere informatie.
In ieder geval zijn er wonden aan beide zijden van het politieke spectrum.
Nog pas vijf jaar geleden werd senator Guzman, de oprichter van de UDI door
terroristen vermoord. Vorig jaar is vastgesteld dat er een connectie bestond
tussen deze terroristen en de veiligheidsdienst. De Regering heeft een goed
onderzoek van deze moord weten te voorkomen, waarschijnlijk omdat de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken (als leider van de toenmalige Civiele Politie) erbij
betrokken was. Enkele daders hebben zelfs uit de gevangenis kunnen ontvluchten.Toch is het goed dat nu in het parlement mensen zitten die deel uitmaakten
van de militaire regering naast mensen die in ballingschap gingen. Wij moeten
elkaars strijd respecteren en de wonden laten helen. Dit zou niet mogelijk
zijn geweest zonder de amnestiewet. Zijnerzijds zal ook de UDI de kwestie
van de moord op Guzman niet steeds oprakelen. De UDI rekent erop dat de mogelijke
kwesties rond verdwenenen in de loop van de tijd zullen worden opgelost. De
huidige regeringscoalitie heeft wat dat betreft terecht gekozen voor voorzichtigheid.
Ook hier geldt dat het wrijven van zout in de wonden, de spanning in het land
zou vergroten.De UDI is er trots op dat de militaire periode het land rijp heeft gemaakt
voor democratie, vooral dankzij het economisch beleid. Voordat de huidige
Regeringscoalitie aan de macht kwam waren de politieke en economische veranderingen
al stevig verankerd, de werkloosheid was gedaald, de inflatie dito, een nieuw
pensioenstelsel ingevoerd, de gezondheidszorg geprivatiseerd en de overheid
gedecentraliseerd. Chili kon in 1990 worden beschouwd als het voorbeeld voor
heel Latijns-Amerika, een trein die met een snelheid van 100 kilometer per
uur reed. Helaas is sindsdien teruggeschakeld op een veel lager tempo, er
is een achterstand bij privatiseringen, het staatsapparaat groeit weer en
het onderwijs is gebrekkig hervormd. De huidige regering is er één
van de middelmaat, die geen risico's neemt maar dan ook geen vooruitgang boekt.
Als de overheid niet wordt teruggedrongen en daarmee de corruptie dan komt
de democratie opnieuw in gevaar.De huidige regering wil dit niet zien zoals bleek bij diverse schandalen.
Het staatsbedrijf Codelco verloor 200 miljoen door speculatie. Het toezicht van de Ministers van Financiën en van mijnbouw had dus kennelijk
gefaald. Dit schandaal werd door een parlementaire commissie onderzocht, maar
de Regering beperkte de mogelijkheden voor een goed onderzoek. Ook bij andere
staatsbedrijven deden zich schandalen voor waarbij de politieke verantwoordelijkheid
niet mocht worden vastgesteld.De Regering zegt dat zij net als de UDI de Volksgezondheid en het Onderwijs
wil moderniseren. Er wordt nu drie maal meer uitgegeven aan Volksgezondheid
dan 7 jaar geleden maar de kwaliteit is niet verbeterd omdat het management
niet is verbeterd. De huidige Regeringscoalitie mist de politieke spierkracht
om in te grijpen omdat de bureaucratie en bijvoorbeeld onderwijzers en leraren
geen belang hebben bij een echte hervorming. De UDI heeft de spierkracht wel
om uit te voeren datgene wat het verstand ons voorschrijft.Onder de huidige Regeringscoalitie zijn de sociale uitgaven als percentage
van de staatsuitgaven toegenomen tot 60% maar armoede kan niet worden bestreden
met overheidsgeld. Het Centrum voor openbare studies heeft de ontwikkeling
van arm naar rijk in Chili bestudeerd over een periode van 20 jaar en vastgesteld
dat de vermindering van de armoede voor 80% is toe te schrijven aan economische
factoren en slechts voor 20% aan overheidsbeleid. De Regering kent deze analyse
maar kiest in een soort politieke schizofrenie voor abstracte methodes die
de problemen van de armen niet echt oplossen. Naar de mening van de UDI hoeft
de Staat slechts daar een subsidiërende rol te spelen waar het particulier
initiatief absoluut niet kan functioneren. Verder zou de Regering met prioriteit
moeten streven naar terugdringing van de overheid daar waar die het particulier
initiatief voor de voeten loopt en naar buitenlandse investeringen.Deze beschouwingen zijn voor Nederland misschien niet relevant omdat dat
land al eeuwen lang een solide economie met een liberale structuur kent. Met
zo'n voorgeschiedenis kan zelfs een land dat, zoals Nederland, bijna geen
eigen hulpbronnen heeft, dat zit opgesloten tussen een groot land als Duitsland
en de oceaan, blijvende welvaart en een goed functionerende democratie bezitten.Chili onderscheidt zich van Nederland door zijn presidentalistische traditie.
De President heeft meer macht dan het parlement. Hij beslist over elke cent
van de overheidsuitgaven. Hij benoemt de leden van het Hoog Gerechtshof en
de Controleur (die de functie van de Rekenkamer vervult). Tegenover zo'n monopoliepositie
moeten andere krachten staan. Die zijn momenteel in Chili vooral in de Senaat
te vinden die leden telt met veel ervaring. Frei senior heeft destijds niet
willen luisteren naar verstandige adviezen uit de strijdkrachten; zijn zoon
moet dat wel doen omdat de Senaat vertegenwoordigers van de strijdkrachten
telt en omdat de Nationale Veiligheidsraad evenwichtig is samengesteld. Over
enkele jaren zal het tegenwicht misschien van andere mensen moeten komen.
Er is geen reden waarom niet leden van de huidige Regering te zijner tijd
onder een nieuwe Regering als zodanig zouden kunnen fungeren.De UDI wil, net als de Regeringspartijen dat de strijdkrachten ondergeschikt
zijn aan het civiele gezag. Democratie moet niet afhankelijk zijn van de strijdkrachten.
Omgekeerd kunnen de strijdkrachten echter wel een waarborg vormen voor het
herstel in de situatie dat de democratie bezwijkt door gebrek aan openbare
veiligheid. Wie die waarborgfunctie erkent, moet ook proberen te vermijden
dat de strijdkrachten worden bedreigd door de politiek. De UDI voelt zich
verantwoordelijk voor dit evenwicht en kijkt dus met zorg naar pogingen om
het tegenwicht te elimineren tegenover een Regering die haar eigen belangen
beschermt. Opmerkingen gemaakt in het rondetafelgesprek met de FASIC
(Fundación de Ayuda Social de Iglesias Cristianas en de AFDD (Agrupación
de Familiares de Detenidos Desaparecidos)De FASIC is in 1975 opgericht als oecumenisch centrum ten behoeve van
de slachtoffers van het militair regime dat in 1973 aan de macht was gekomen.
Vanaf 1976 bestond hiernaast ook een grotendeels rooms-katholieke instelling
(Vicaria de la Solidaridad), waaraan veel juristen waren verbonden). Beide
organisaties zijn in 1992 gefuseerd. In dat jaar is het ook gekomen tot samenwerking
met de AFDD, de vereniging van familieleden van verdwenenen en sinds dat jaar
is de hoofdtaak het streven naar opheldering over individuele gevallen, naar
onderzoek van de toedracht en naar vervolging van de verantwoordelijken. De
Nederlandse Regering en de Nederlandse Ambassade hebben deze organisaties
steeds geholpen.Tot 1973 kende de Chileense geschiedenis geen voorbeelden van verdwenenen.
Men rekent nu dat er in die jaren 1118 mensen zijn verdwenen. Er zijn slechts
in 171 gevallen overblijfselen teruggevonden van die mensen en daarbij was
identificatie niet altijd mogelijk. In geen van die 171 gevallen is het tot
een proces gekomen. De Rechtbanken hebben – met één uitzondering –
niet anders gedaan dan het teruggeven van de lichamen aan de nabestaanden.
In één geval waar iemand levend begraven is, heeft de Rechtbank
de verantwoordelijkheid van bepaalde personen erkend maar deze personen lopen
nog vrij rond.In 1995 is het gekomen tot internationale aktie, onder andere in het kader
van de Organisatie van Amerikaanse Staten, tegen Chili wegens weigering van
recht. De Interamerikaanse Commissie voor mensenrechten heeft een resolutie
aangenomen waarin eigenlijk alle verlangens van FASIC en AFDD zijn onderschreven.
De amnestiewet wordt als onrechtmatig beschouwd en mag zeker niet worden toegepast
om onderzoek en vervolging bij verdwijningen tegen te houden. Hiernaast zijn
ook klachten tegen Chili ingediend bij de VN-Commissie Mensenrechten.In 1990 heeft de eerste democratisch gekozen President Patricio Aylwin,
de Nationale Commissie voor de Waarheid en de Verzoening (Commissie Rettig)
ingesteld die in 1991 rapporteerde. Dit rapport heeft althans ertoe geleid
dat het feit van de verdwijningen niet langer kan worden ontkend of zwart
gemaakt als «leugens van het internationale marxisme» dan wel
«leugens die onderdeel vormen van een campagne om het prestige van de
strijdkrachten aan te tasten». Het rapport noemde echter niet de namen
van de verantwoordelijken en daarom moeten FASIC en AFDD hun strijd voortzetten.Die strijd is in zekere moeilijker geworden dan onder de dictatuur omdat
Chili nu in het algemeen als een democratie wordt beschouwd. De Regering legt
overal in de wereld aan andere Regeringen of aan N.G.O.'s via haar ambassades
uit dat zij niets kan doen vanwege de Amnestiewet. FASIC en AFDD leggen zich
hier niet bij neer. De huidige Regeringscoalitie (Concertacion) heeft bij
haar oprichting de intentie uitgesproken om de effecten van die wet te neutraliseren
en zij zou dan ook actief daaraan moeten werken. Inderdaad zijn er in 1992
wetsvoorstellen in die richting gedaan maar die liggen nu in het archief.De feitelijke situatie is dat de rechters geen onderzoeken gelasten en
dat militaire rechtbanken zelfs aanklachten seponeren. Als een militair wordt
opgeroepen om te getuigen, ontstaat er beroering in de strijdkrachten en in
de pers maar men denkt niet aan de gevoelens van de nabestaanden. Die willen
gerechtigheid, morele en strafrechtelijke sancties. Net als in andere
geciviliseerde landen behoort althans onderzoek plaats te vinden van elk individueel
geval. Wie dat wil strijdt voor rechtstaat en democratie en wil dat Chili
een geciviliseerd land is, niet een land waar de strijdkrachten nog steeds
een geprivilegieerde positie hebben. Chili moet zich schamen dat advocaten
in Uruguay en Argentinië in hun landen meer bereiken als het gaat om
onderzoek van verdwijningen.Meer concreet baseren de beide organisaties zich nu op de uitspraak van
de Interamerikaanse Commissie. Minister Insulza van Buitenlandse Zaken zei
dat deze uitspraak niet gericht was tegen Chili als zodanig maar tegen Justitie
in Chili. Wie deze twee van elkaar scheidt, ontloopt echter de nationale verantwoordelijkheid
in internationaal verband. Daarom hebben FASIC en AFDD zich gewend tot de
commissie buitenlandse zaken van de Kamer en tot de President van de Republiek.
Uiteindelijk zal het Hoog Gerechtshof moeten vaststellen wat de betekenis
is van de uitspraak van de Interamerikaanse Commissie voor de nationale rechter.Tegelijk streven juristen op het gebied van de mensenrechten naar aanpassing
van de Chileense wetgeving, met name het wetboek van militair strafrecht.
Momenteel zijn militaire tribunalen nog bevoegd voor de beoordeling van niet-militairen
voor allerlei commune delicten. Ook op dit punt is de huidige Regering weinig
actief. Haar eerste en hoogste belang is kennelijk het stabiliseren van de
economie en zij wil dit niet in gevaar brengen met lastige discussie over
andere punten.In feite doen particuliere instellingen en sommige universiteiten datgene
wat de Regering zou moeten doen, het trainen van rechters en advocaten in
de problematiek van de mensenrechten. Er worden daartoe nu meer dan 19 cursussen
gegeven in het hele land, met ondersteuning van Nederland. De bedoeling is
dat de cursisten zelf weer cursussen geven, zoals ook elders in Latijns-Amerika
gebeurt.FASIC en AFDD hebben in de eerste periode van hun activiteiten ten onrechte
geen aandacht besteed aan andere schendingen van mensenrechten dan verdwijningen.
Inmiddels ondersteunen ze ook mensen die gefolterd werden en die gevangenissen
overleefden. Beide organisaties zijn tot 1990 zelf vaak bedreigd geweest en
ook nu ontvangen ze nog wel dreigende telefoontjes en worden ze in sommige
media – met name in een bepaald rechts radioprogramma – geregeld
belachelijk gemaakt.Hiertegenover vinden beide organisaties steun in het feit dat in 1994
op de Algemene Begraafplaats van Santiago een groot monument tot stand kon
komen wat de namen noemt van alle verdwenenen en van degenen die werden geëxecuteerd.
Ook op andere plaatsen waar stoffelijke resten zijn gevonden, werden gedenkstenen
aangebracht en er is in 1997 – met steun van de Nederlandse Ambassade –
een gedenkboek uitgekomen waarin activiteiten van de AFDD vanaf 1974 per jaar
worden beschreven1 . Hiermee beschikt Chili op
zijn manier over mogelijkheden tot herdenken zoals het Huis van Anne Frank
in Amsterdam.FASIC en AFDD hebben altijd verschil gemaakt tussen enerzijds misdaden
begaan door politie- en andere overheidsfunctionarissen en anderzijds het
optreden van overheidsinstanties tegen individuen die zich zelf aan geweld
hadden schuldig gemaakt. Er bestaan circa 100 voorbeelden van aanslagen gepleegd
door individuen op militairen of politiefunctionarissen. Men moet dergelijke
misdaden echter niet aanduiden als schendingen van mensenrechten omdat zulks
de discussie verwarrend maakt. Dat het nog steeds niet tot vervolging wegens schendingen van mensenrechten
komt, is vooral toe te schrijven aan de zogenaamde autoritaire enclaves in
het democratisch regime. Die enclaves bestaan uit het kiesstelsel en de benoemde
leden van de Senaat. De Regering heeft in 1995 naar aanleiding van de afhandeling
van de moord op Letelier voor het eerst het bestaan van die enclaves erkend
en toen als het ware een uitruil voorgesteld: een constitutionele hervorming
tegenover een punt-uit-wet (Ley de Punto Final) waarbij definitief de afhandeling
van mensenrechtenschendingen zou worden geregeld. De rechtse partijen hebben
echter geweigerd de voorgestelde Grondwetswijziging te behandelen en daardoor
is deze uitruil ook niet gerealiseerd.Voor de nabestaanden zal het probleem nooit aflopen en daarom dient er
geen punt-uit-wet tot stand te komen. Er zijn zeer veel kinderen waarvan de
ouders zijn verdwenen. Onder de nabestaanden bestaan veel medische, vooral
psychische problemen en er worden geregeld zelfmoorden gepleegd. Drie dagen
geleden heeft de zoon van 22 jaar van een verdwenen vader zich voor de metro
geworpen. Deze mensen voelen twee tegenstrijdige verlangens in zich: enerzijds
de onmogelijkheid om met onzekerheid te leven en anderzijds de wens om zo
lang mogelijk niets te weten. Opmerkingen van de heer Christobal Palcon, chef gevangeniswezenPresident Frei heeft een hervorming van het regime voor strafuitvoering
voorgesteld. Momenteel telt Chili circa 26 000 gedetineerden (van welke
een deel in voorarrest). Het streven is erop gericht de detentie zoveel mogelijk
te combineren met rehabilitatie, trainingsprogramma's en betaalde arbeid.
Privébedrijven worden uitgenodigd, produktieafdelingen op te zetten
in gevangeniscomplexen. In Colina vindt men bijvoorbeeld plasticfabrieken,
meubelfabrieken, werkplaatsen waar tassen en sportschoenen worden vervaardigd.
De staat stelt aan de desbetreffende bedrijven loodsen ter beschikking.Veel gedetineerden hebben nooit in hun leven regulier werk gehad. Het
wordt hun verleidelijk gemaakt om te kiezen voor werk tijdens hun detentie
omdat degenen die dat doen samen gehuisvest zijn, een apart bezoekreglement
hebben voor vrouwen en kinderen. De hier gevestigde bedrijven willen mensen
aannemen voor minstens 2 jaar. Dit betekent dat slechts langgestraften in
aanmerking komen. Onder de deelnemers zijn niet alleen Chileense gestraften
maar Peruvianen en Bolivianen. Velen beschouwen de gecombineerde werk/woonsituatie
als zo aantrekkelijk dat zij het einde van de straf niet met vreugde zien
komen en ook vaak erin slagen na afloop van hun straf bij het bedrijf te blijven
op een andere plaats. Binnen deze bedrijven geldt de normale sociale wetgeving.Van de circa 1300 gevangenen in Colina l zijn er circa 500 die op die
manier werk vinden. Bij de overigen zijn er jongeren die in het gevangeniscomplex
naar school gaan. Die scholen ressorteren onder het Ministerie van Onderwijs
en staan ook open voor leerlingen van buiten. Het betreft vooral voortgezette
opleidingen, waaronder een cursus om sportleider te worden.De medewerkers van de Gendarmerie moeten hier meer zijn dan gevangenisbewaarders.
Van hen wordt verwacht dat zij als tutor, als begeleider kunnen optreden voor
steeds dezelfde groep gedetineerden waarvoor ze dan verantwoordelijk zijn.
Gevangenisbeheer is natuurlijk een typische staatstaak. Dit neemt niet weg
dat delen kunnen worden uitbesteed en dat gebeurt in toenemende
mate. Zo zijn het kantinebeheer en de was uitbesteed. Opmerkingen gemaakt bij de CORFODe Corporacion de Fomento de la Produccion (CORFO) is in 1939 opgericht
en is daarmee de oudste instelling in Latijns-Amerika met dit doel. De CORFO
riep toen de voornaamste basisindustrieën in het leven: ENE (elektriciteit),
ENP (olie), CEP (staal) en IAN (suiker). Het grootste deel van die bedrijven
is inmiddels geprivatiseerd. Op dit moment bezit CORFO nog 24 ondernemingen
die actief zijn in sectoren zoals watervoorziening, waterzuivering, vuilverwerking,
elektriciteit, transport en kolen en in de dienstensector. Verder is CORFO
verantwoordelijk voor vijf onderzoeksinstituten te weten op het gebied van
bosbouw, visserij, normen en standaarden, natuurlijke hulpbronnen in het algemeen
en technologie in het algemeen. Er zijn kantoren in elke regio en in New York.Onder het Presidentschap van Allende was CORFO het instrument voor nationalisering
van bedrijven en er werd toen een stadium bereikt waarin 40% van het Chileense
nationaal product door CORFO werd verdiend. Onder het militaire regime was
CORFO weer het instrument van privatisering maar nog steeds vindt 29% van
de Chileense productie in één van haar bedrijven plaats. Het
privatiseren is echter voorgezet onder de Presidenten Aylwin en Frei en CORFO
heeft inmiddels veel expertise hierbij. De Regering ziet privébedrijven
als de motor van de economie en heeft bepaald dat elk bedrijf nu nog in handen
van CORFO dat op een concurrerende markt opereert moet worden geprivatiseerd
en dat monopolistische bedrijven zoveel mogelijk moeten worden geprivatiseerd.In de jaren 1990–1995 kreeg privatisering vooral de vorm van verkoop
van grote pakketten aandelen. Zo werden elektriciteitsbedrijven gekocht door
een Belgische onderneming. Op dit moment wordt de privatisering van de elektriciteitsbedrijven
die niet bij wet werd geregeld, gezien als niet geslaagd. Het was verkeerd
productie en distributie als één pakket over te dragen zonder
enige regulering. Die fout is niet herhaald bij de privatisering van de telecommunicatie.
Omdat Chili eerder dan vele andere landen begon met privatiseren was het ook
het eerste land dat de kansen kreeg daarbij fouten te maken, ook inderdaad
fouten maakte en daarvan kon leren.De nieuwe privatiseringsgolf waarvoor wetsvoorstellen bij het parlement
aanhangig zijn betreft de sanitaire sector waarin CORFO op dit moment nog
92% van de markt bedient waarmee 98% van alle Chilenen wordt bereikt. In de
zeventiger en tachtiger jaren waren dat privé-staatsbedrijven waarvan
de investeringen geheel door de Staat moesten worden gefinancierd. Ofschoon
de kostprijs regionaal sterk verschilde, was de verkoopprijs overal in het
land hetzelfde. In de overgang naar de private situatie wordt er naar gestreefd
dat de bedrijven per regio rendabel zijn. Er worden nauwelijks nog investeringssubsidies
gegeven maar niettemin is het volume van de jaarlijkse investeringen gestegen
van 80 miljoen dollar tien jaar geleden tot 200 miljoen nu.Het openbaar vervoer was in Chili altijd al in private handen en was vanouds
slecht opgezet. Santiago had in de jaren '70 en '80 meer bussen dan een stad
als Sao Paulo die meer dan twee maal zo groot is. Het militaire regime wenste
geen enkele regulering omdat de economen van dat regime dermate dogmatisch
dachten dat zij de toenmalige Britse premier, Mevrouw Thatcher, verdachten
van socialistische sympathieën. Intussen is er een begin gemaakt met
regulering, is het aantal bussen in Santiago nog steeds te veel
maar toch verminderd en is de kwaliteit verbeterd. Als gevolg hiervan is de
doorstroming beter dan in vele andere steden, zoals bijvoorbeeld Madrid.Daar waar privatisering leidt tot tarieven die te hoog zijn voor het arme
deel van de bevolking moet enigerlei subsidiëring optreden, bij voorkeur
echter geen consumentensubsidie omdat het rijke deel van de bevolking daarvan
het meest profiteert. Het gevaar dat dienstverlening uitvalt kan worden bestreden
door wettelijke bepalingen voor diensten per regio. De ondernemer moet een
investeringsplan maken en daartegenover garandeert de Staat bepaalde tarieven.In Chili gelooft men niet in nut of noodzaak van «democratische»
controle – dat wil zeggen controle door het parlement – op geprivatiseerde
bedrijven. In de sanitaire sector komen de waarborgen voor de Staat in de
eerste plaats van het wetgevend kader voor investeringen, in de tweede plaats
van een toezichthoudend orgaan met grote bevoegdheden en in de derde plaats
van de tariefbepaling door de Staat op basis van een modelbedrijf. De beste
democratische controle ontstaat overigens daar waar concurrentie kan worden
toegelaten.Deze gehele benadering steunt op grote consensus in Chili. Er bestaat
overeenstemming over de wenselijkheid om niet het ene moment te privatiseren,
een later moment weer te nationaliseren. Er bestaat overeenstemming over de
taak van CORFO (dat is de Staat) om technologische vraag te creëren en
om kleine bedrijven te helpen met kredietlijnen, leaselijnen, studiefinanciering
en venturekapitaal. Er bestaat overeenstemming over de wenselijkheid om buitenlandse
investeerders toe te laten als ze ook bedrijven willen creëren, bijvoorbeeld
in afgelegen regio's ter vervanging van de kolenmijnbouw. In dit verband werkt
CORFO samen met de Nederlandse FMO. Dit heeft geleid tot vestiging van Nederlandse
bedrijven in de voedingssector, de visserij, de handel en de energiesector.
Nederlandse bedrijven realiseren zich steeds dat ze vanuit Chili ook de Argentijnse
markt kunnen bedienen.CORFO werkt goed samen met de milieu-autoriteit CONAMA en heeft CONAMA
ook wel eens financieel gesteund. De huidige uitvoerend directrice van CONOMA
is afkomstig van CORFO! Zolang CORFO nog eigenaar is van vrijwel alle waterleidingbedrijven
en rioleringssystemen heeft het ook zelf een grote verantwoordelijkheid op
milieugebied. De onderzoeksinstituten nemen dat aspect ruimschoots mee zowel
ten behoeve van de eigen CORFO-bedrijven als ten behoeve van de advisering
aan het midden- en kleinbedrijf.CORFO heeft tenslotte een aandeel in het toezicht op de mededinging. Daartoe
is het vertegenwoordigd in de desbetreffende commissie die soms ook heeft
ingegrepen. Opmerkingen gemaakt bij het bezoek aan het Instituut voor
de VolksgezondheidDe Grondwet van 1980 bevat de bepaling dat de Staat vrije toegang tot
de gezondheidszorg garandeert, niet meer een recht op gezondheidszorg zoals
de voorgaande Grondwet. Sindsdien bestaan op ingewikkelde wijze naast elkaar
systemen van publieke en niet-publieke zorg. Voor alle burgers geldt dat men
tegen betaling van een contributie ter hoogte van aanvankelijk 5% van het
salaris en sinds 1987 7%, aanspraak kan maken op bepaalde prestaties volgens
het ISAPRES-systeem. In de praktijk neemt slechts 28% van de bevolking, het
rijkere deel van de bevolking hieraan deel en dit dan met zeer
variërende contracten. Dit systeem als geheel genomen maakt winst.Voor de rest van de bevolking bestaat een publiek systeem van gezondheidszorg
waarbij de burger nog steeds bijdragen verschuldigd is maar de Staat suppleert
wat nodig is om bepaalde prestaties te kunnen ontvangen. De uitgaven per ingeschrevene
in het publieke systeem bedragen per jaar 180 dollar vergeleken met 300 dollar
in het particuliere systeem. Het publieke systeem draagt ook de gezondheidszorg
voor werklozen en daklozen.Het naast elkaar bestaan van twee systemen met ingewikkelde voorwaarden
bevordert manipulatie. Veel mensen falsificeren hun documenten om «gratis»
te kunnen profiteren van het publieke systeem. Omgekeerd is het voor de middengroepen
aantrekkelijker om in het private systeem te zijn opgenomen. Bijna alle artsen
werken in beide systemen, bijvoorbeeld 's ochtends publiek, 's middags privaat
waarbij dan echter vakanties en het bezoek aan congressen ten laste van het
publieke systeem wordt gebracht. In beide systemen wordt de arts-patiëntrelatie
beïnvloed door materiële overwegingen. Artsen verdienen in het privésysteem
aan elke extra verrichting, adviseren daarom sneller dan waar ook ter wereld
tot keizersnede en beschouwen het niet als hun taak gezondheidsproblemen zo
makkelijk mogelijk op te lossen. In het publieke systeem zal de arts een patiënt
zo mogelijk zo behandelen dat extra verrichtingen achterwege kunnen blijven.Behandeling als onderdeel van bejaardenzorg en in het algemeen psychiatrische
behandeling worden slechts in het publieke systeem bekostigd. In de publieke
sector zijn de wachttijden soms extreem lang – bijvoorbeeld drie jaar
voor galstenen – en is orthopedische behandeling bijna onmogelijk. Er
zijn gehele regio's (gebieden groter dan Nederland) zonder ophtalmologen of
dermatologen.Er is dus reden genoeg om de regeling te veranderen maar de Regering wil
de gezondheidszorg pas na 2000 gaan hervormen. Zij constateert in de eerste
plaats – terecht – dat de gezondheidszorg in Chili nog altijd
veel beter is dan die in omliggende landen. In de tweede plaats is er geen
unanimiteit over de meest wenselijke hervorming. Degenen die zich houden aan
de richtlijnen van de Wereldbank willen de privésector (die nu heel
langzaam terugloopt) sterk uitbreiden maar dan niet zoals in Amerika waar
ieder, arm of rijk, in absolute bedragen hetzelfde kwijt is voor medische
behandeling, maar wel zo dat ieder met eenzelfde percentage van zijn inkomen moet bijdragen. Anderen noemen gezondheidszorg geen individueel maar
een sociaal probleem en willen de publieke sector uitbreiden, vooral door
betere honorering van de artsen in die sector.Het Instituut heeft als taken onder andere het toezicht op de kwaliteit
van de medicijnen en de voorkoming (via een net van inspecteurs) van epidemieën.
De directeur wordt benoemd door de President op voorstel van de Minister.
Dit is dus een politieke functie, gekoppeld aan het mandaat van de President. Opmerkingen van President FreiDe President constateert dat Nederland en Chili in de gehele geschiedenis
en ook in het recente verleden contacten hebben gehad. Hij hoopt dat beide
landen ook in de toekomst zullen samenwerken om nieuwe uitdagingen aan te
nemen. Hierbij valt vooral te denken aan het onderwijs en het milieu. Chili is trots op het feit dat het verschillende doeleinden tegelijk verwezenlijkt
die vaak elkaar in de weg zitten. De democratie is geconsolideerd met handhaving
van een jaarlijkse economische groei van 7%, terwijl tegelijkertijd de armoede
is teruggedrongen van 44% van de bevolking in 1990 tot circa 22% nu en bovendien
buitenlandse handel vrijelijk wordt toegelaten. Al die processen hangen met
elkaar samen.In 1988 is in Chili ervoor gekozen binnen de toenmalige legaliteit geleidelijk
te democratiseren. Enkele overblijfsels uit het verleden verdwijnen vanzelf
doordat er nieuwe personen aantreden. Zo zal de President dit jaar nieuwe
opperbevelhebbers kunnen benoemen bij marine en leger. De opperbevelhebbers
van de carabineros en van de luchtmacht zijn al benoemd in de periode na 1989.
Andere overblijfsels uit het verleden, zoals het systeem van de voor het leven
benoemde senatoren, kunnen slechts verdwijnen door veranderingen in Grondwet
of wet. De President hoopt dat het Congres de desbetreffende voorstellen snel
zal goedkeuren. Iets dergelijks is ook nodig voor de samenstelling van he
Constitutionele Hof.Dat Chili totaal openstaat voor binnenlandse en buitenlandse private investeringen
is nieuw in de geschiedenis van dit land. De Regering gaat voor de gehele
infrastructuur na of deze in aanmerking komt voor privatisering. Onderwijs,
gezondheidszorg en sociale zekerheid kunnen deels ook worden geprivatiseerd,
maar hier zullen altijd belangrijke taken voor de Staat overblijven.Het onderwijs vormt momenteel zelfs de eerste prioriteit van de Regering.
Dit komt hierin tot uitdrukking dat de leerplicht verlengd is, dat de scholing
van docenten is gemoderniseerd en dat elke school voor voortgezet onderwijs
is uitgerust met een bibliotheek en computers. Een uitgebreid programma van
nieuwbouw van scholen is gestart.Internationaal gezien wordt de integratie in Latijns-Amerika (Mercosur
en Conosur) steeds belangrijker. Deze betreft nu reeds belastingheffing, energievoorziening
en het regime van investeringen. De Aziatische landen zien scherp dat hier
voor hen kansen liggen en van de buitenlandse handel heeft dan ook 30% betrekking
op die landen. De Presidenten van Japan, Korea en China brachten allen een
officieel bezoek aan Chili. Chili wil graag dat de Europese Unie hiermee gelijk
op gaat maar die wens moet dan ook van twee kanten komen. Coöperatie El Alma in CarahueDe coöperatie is op 20 november 1991 opgericht met als doelstellingen
autofinanciering, vermindering van kosten door gebruik van gezamenlijke loodsen,
recuperatie van BTW, betere technologie, ontwikkeling van de verdere schakels.
De productie van El Alma bestaat voor 60% uit aardappels (90 000 ton
per jaar waarvan 36 000 ton pootaardappels), 30% tarwe en 10% groente.
De belangrijkste afnemers zijn een fabriek van aardappelenproducten van Nestlé
in het Zuiden van Chili en voor wat betreft het pootgoed het Noorden van Chili.
Vanouds kent Chili twee belangrijke zones van aardappelproductie: het Noorden
waar nu echter veel ziektes heersen en het Zuiden. Vanwege het gevaar van
verspreiding van de ziektes is er geen transport van Noord naar Zuid.In de jaren '70 zijn in dit gebied reeds veel coöperaties opgericht
maar deze zijn bijna allemaal failliet gegaan. Dit werd vooral daardoor veroorzaakt
dat zij te grote aantallen deelnemers hadden voor een efficiënte besluitvorming.
Wie in de markteconomie wil meedoen moet zich gedisciplineerd gedragen. De
kleine boeren die toetraden kregen te weinig begeleiding. El
Alma is een kleine coöperatie, namelijk van 42 boeren, allen afkomstig
uit hetzelfde dorp. Overigens kopen zij weer in bij wel 500 families.Het ook door Nederland gesteunde project voor plattelandsontwikkeling
PRODECAM is bij El Alma betrokken vanwege zijn agro-industriële component.
Deze strekt ertoe een netwerk te ontwikkelen om de lokale productie van aardappels
en groenten te kunnen commercialiseren. Formeel is hier echter een afdeling
van het Chileense Ministerie van Landbouw verantwoordelijk, de INDAP, het
Instituto Nacional de Desarrollo Agropecuario. Opmerkingen van de burgemeester van de Gemeente PitrufquenDe gemeente maakt deel uit van de provincie Cautin in de Negende Regio
ten zuiden van de hoofdstad van die Regio, Temuco. De rivier de Tolten vormt
de noordgrens van de gemeente, die een oppervlak heeft van 580 km2
en circa 20 000 inwoners. Circa 30% van de bevolking bestaat uit Indianen.
Volgens landelijke normen leeft 7% van de bevolking in extreme armoede.De productiviteit van de landbouw is lager dan die van andere gemeenten
in de provincie vanwege de slechte kwaliteit van de grond en de geringe omvang
van de percelen. In de gemeente liggen een zuivelfabriek van Nestlé,
een paar familiebedrijven waar kaas wordt gemaakt en enkele kwekerijen van
bloemen en planten. Vanwege de werkloosheid hebben jongeren de neiging naar
andere gemeenten te trekken. In de winter neemt de werkgelegenheid nog verder
af.De belangrijkste uitgaven van de gemeenten zijn die voor het onderwijs:
naast 13 private scholen 26 gemeentelijke scholen met in totaal 5 700
leerlingen. Van de 39 scholen zijn 27 plattelandsbasisscholen. Het tekort
op de onderwijsbegroting aan de gemeente bedraagt jaarlijks circa 10 miljoen
pesos. Er is dus geen enkele ruimte voor investering bijvoorbeeld in woningbouw.
De meest klemmende behoefte is echter die aan water, waarvan het gebrek elk
jaar groter wordt.De gemeente zou graag een partnerverband met een Nederlandse gemeente
sluiten. Bezoek aan Malleco, gemeente LumacoHet Proyecto de Desarrollo Campesino (PRODECAM: Ontwikkelingsproject voor
de kleine boer) wordt ondersteund door Nederland. Het Chileens Bureau voor
de ontwikkeling van inheemse volkeren (CONADI) is erbij betrokken en voert
een deel van het project uit, zulks volgens een overeenkomst met PRODECAM.
Het heeft in de provincie Malleco (ten Noordwesten van Temuco, de hoofdstad
van de Negende Regio) waar circa 750 families van Mapuche-Indianen wonen een
analyse uitgevoerd van de productiecapaciteit van de bodem. Hierbij is gebleken
dat het jaar op jaar produceren van slechts één enkel gewas
(aardappelen of tarwe) en erosie de grond ernstig hebben uitgeput. De delegatie
heeft ook zelf kunnen waarnemen hoe grote erosiegeulen zijn ontstaan. Herstel
is niet anders mogelijk dan door een lange termijnprogramma. PRODECAM benadert
dit herstel langs drie wegen.In de eerste plaats is het curriculum van enkele plattelandsscholen geheel
gericht op milieuherstel. De delegatie heeft een schooltje bezocht waarbij
niet alleen via wandversiering en schooltuintjes milieubewustzijn wordt bevorderd
maar ook via het leermateriaal voor vakken zoals rekenen en taal
en via spelletjes. In de tweede plaats is een Centrum voor Onderwijs en Technologie
ingericht dat voorlichting en training geeft aan volwassenen.In de derde plaats zijn tot op dit moment meer dan 700 hectare voorzien
van horizontale waterstroomgeulen die een nieuwe vorm van bodembewerking noodzakelijk
maken. Dit gebeurt apart voor elk van de, meestal zeer kleine bedrijfspercelen.
Aan de delegatie werden voorbeelden hiervan getoond zoals parallel-terrassen,
afvoergreppels voor regenwater, infiltratiegreppels en windsingels. Als deze
aanpak gecombineerd wordt met geplande gewasrotatie, bebossing en hergebruik
van organisch materiaal, treedt al op korte termijn een verhoging van de voedselproductie
op. Opmerkingen gemaakt bij het bezoek aan PRODECAM in TemucoHet PRODECAM-project in Malleco en elders in het Noordelijke en het Westelijke
deel van de Negende Regio (waar de doelgroep, circa 8000 Mapuche-families,
woont) wordt vanuit Nederland begeleid door het Nederlands Economisch Instituut.
PRODECAM heeft een eigen kantoor in Temuco met circa acht stafleden onder
wie enkele Mapuches. Het is de bedoeling dat de diverse projecten op den duur
zoveel mogelijk uit Chili zelf ondersteund worden. Chili heeft in het kader
van zijn beleid voor kwetsbare groepen in de Chileense samenwerking (waaronder
de inheemse bevolking), een aanvraag ingediend voor steun van de Europese
Commissie. Dit programma, eveneens in de Negende Regio, zou gebaseerd worden
op de ervaringen met PRODECAM.Er bestaan ook ontwikkelingen die het streven van PRODECAM frustreren.
Vroeger bleef het land dat in bezit was van afwezige grootgrondbezitters vaak
onbebouwd liggen. De grondhervorming onder President Frei senior, leidde tot
een verdeling van het eigendom onder kleine boeren maar in de praktijk en
vooral in de periode van de militaire dictatuur is het land grootscheeps aangekocht
voor industriële bosbouw. De Mapuches kennen traditioneel geen individueel
grondbezit en kunnen zich moeilijk aanpassen bij deze ontwikkelingen. Naar
de mening van PRODECAM zal de verantwoordelijkheid voor de diverse projecten
uiteindelijk gedragen moeten worden door plaatselijke comités onder
leiding van Mapuches zelf, maar waarin overigens ook de gemeentes vertegenwoordigd
moeten zijn. Slotopmerkingen van de delegatieDe delegatie is onder de indruk gekomen van hetgeen in Chili op economisch
en politiek gebied bereikt is. De vertegenwoordigers van de diverse politieke
partijen en de Ministers met wie wij mochten spreken, gaven blijk van een
groot gevoel van verantwoordelijkheid en daaruit voortkomende bereidheid tot
het sluiten van compromissen. Dit geldt ook de grote conservatieve oppositiepartij,
de RN. Slechts de vertegenwoordigers van de UDI, de partij van de aanhangers
van het militaire regime, uitten zich op polariserende en provocerende wijze.Algemeen worden enkele overblijfsels van dit regime aangeduid als autoritaire
enclaves in de democratie. Eén daarvan is het zogenaamde binominale
kiessysteem, waardoor het voor een partij bijna onmogelijk is de meerderheid
te winnen in een district. In parlementaire kring wordt echter in de eerste
plaats gedacht aan het instituut van de benoemde leden van de senaat. Er wordt
al lange tijd gestreefd naar een alternatieve constitutionele regeling op
dit punt maar ten tijde van het bezoek van onze delegatie was er nog geen
uitzicht op een concrete oplossing. Minder vaak werd genoemd
de voortzetting van het opperbevelhebberschap van Pinochet, waarschijnlijk
omdat ook dit in 1998 zal worden beëindigd.Meer structureel is de afspraak neergelegd in een wet (de Ley del Cobre)
dat de strijdkrachten over een vast percentage van de opbrengst van de koperexport
kunnen beschikken. Dit maakt het mogelijk jaarlijks de uitrusting te moderniseren
en uit te breiden in een mate die niet onderhevig is aan structurele politieke
toetsing. Zulks wekt te meer verwondering omdat naar algemeen gevoelen van
een militaire bedreiging geen sprake is.Een laatste en pijnlijke autoritaire enclave niet zozeer in de democratie
als wel in de rechtstaat zijn de Amnestiewet waarmee de ergste schendingen
van de mensenrechten begaan onder het militair regime ongestraft blijven en
de onwil om de verdwijningen uit die periode op te helderen. Deze beide punten
lijken bij de politici van geen enkele partij boven aan de agenda te staan
terwijl het tijdsverloop juist tot extra urgentie zou moeten leiden. Het betreft
hier voor de Chileense geschiedenis traumatische gebeurtenissen van een ongekende
orde, waarbij andere landen niet meer kunnen doen dan solidariteit tonen met
de slachtoffers. De Nederlandse Regering en de Nederlandse Ambassade hebben
dat steeds gedaan.Ofschoon de heerschappij van de zo genaamde Chicagoboys met het militaire
regime is afgelopen, bestaat er in Chili nog steeds een vergaande consensus
over de wenselijkheid van een vrije economie. Dit komt tot uitdrukking in
regimes voor buitenlandse investeringen die voor Nederland vanzelf spreken,
maar ook in een laag niveau van belastingen en vooral in een sterk geloof
in de noodzaak van privatiseringen. Al gevolg hiervan doet Chili aan als een
economisch laboratorium waarvan de experimenten voor alle landen maar vooral
voor Latijns-Amerika een sterke voorbeeldwerking hebben. In het algemeen lijken
de resultaten positief te zijn ook wat betreft de terugdringing van de armoede
tot een aanzienlijk kleiner deel van de bevolking dan 20 jaar geleden. Dit
neemt niet weg dat de afstand tussen het arme deel van de bevolking en het
(zeer) rijke deel van de bevolking niet kleiner lijkt te zijn geworden.Van de groepen die weinig deel hebben gehad aan de economische ontwikkeling
heeft de delegatie er twee leren kennen. Dat betreft in de eerste plaats de
bewoners van enkele grote sloppenwijken bij Santiago. Het werk van een Nederlandse
priester die hier onder andere sportvoorzieningen heeft ingericht, wekt grote
bewondering. In de tweede plaats heeft de delegatie kennis gemaakt met de
pogingen die gedaan worden om de Mapuches – het grootste van de Indianenvolken
in Chili – met behoud en zo mogelijk versterking van de eigen cultuur,
meer bestaanszekerheid te geven. Nederland en de Nederlandse Ambassade spelen
hierbij een rol maar het verdient de voorkeur dat de Chileense politiek (waar
de Mapuches nauwelijks in vertegenwoordigd zijn) zelf meer verantwoordelijkheid
neemt.De delegatie was tenslotte zeer verrast over de wijze waarop het gevangenisregiem,
althans in de door ons bezochte, zeer grote gevangenis was ingericht. De combinatie
van straf, werk en training voor werk en de betrokkenheid van de gezinsleden,
deden ons verfrissend en constructief aan. Bilaterale betrekkingenDe delegatie is in Chili zeer gastvrij ontvangen. Vrijwel overal werd
dank betuigd voor de manier waarop Nederland in de periode van de militaire
dictatuur steun gaf aan het herstel van de democratie. Ook werd vrijwel overal
bewondering uitgesproken voor de Nederlandse tradities en de successen van
onze economie. Hierbij moet bedacht worden dat Nederland en Chili ongeveer
een gelijk inwonertal hebben.In de relatie tussen onze beide landen is een paradoxale ontwikkeling
te noteren. In de periode waarin het Chili in vele opzichten (politiek en
economisch) slecht ging was die relatie intensief en ontstonden er vele persoonlijke
banden. Sinds Chili de weg naar politieke stabiliteit en economische bloei
heeft gevonden, is de interesse verflauwd. Dit moge emotioneel begrijpelijk
zijn, aan Chileense zijde bestaat hierover toch enige verbazing.Ofschoon de beide landen in zeer veel andere opzichten natuurlijk onvergelijkbaar
zijn, vestigt de delegatie de aandacht op het feit dat in Chili op serieuze
wijze onderzoek wordt gedaan naar politiek-maatschappelijke problemen die
ook in Nederland bestaan. De juiste aanpak van de gezondheidszorg, van het
milieu, van privatiseringen, van het pensioenstelsel, dit zijn voorbeelden
van vragen waarvoor Chili soms op onorthodoxe wijze oplossingen probeert te
vinden. Waar op dit moment bepaalde aspecten van het Nederlands beleid in
het buitenland positieve aandacht krijgen (het «poldermodel»),
is dit ook het geval met Chili (Andesmodel).Het is de vaste overtuiging van de delegatie dat er in Chili vele mogelijkheden
voor het Nederlandse bedrijfsleven liggen. Dit is ook wel gebleken tijdens
bezoeken van de Nederlandse Minister van Landbouw (december 1996) en van de
Staatssecretaris van Economische Zaken (april 1997). Het Nederlandse bankwezen
heeft enige vestigingen maar die lijken niet optimaal te werken als contactpunt
voor het overige Nederlandse bedrijfsleven, dat waarschijnlijk afgeschrikt
wordt door de afstand tot ons land dan wel de voorkeur geeft aan landen met
een grotere omvang zoals Argentinië of Brazilië.De delegatie is zelf rechtstreeks aangesproken op de bilaterale parlementaire
betrekkingen waarvoor in Chili het systeem van vriendschapsgroepen wordt gehanteerd.
Dit systeem is in de beide Nederlandse Kamers steeds afgewezen omdat het op
papier intensievere betrekkingen suggereert dan in de werkelijkheid kunnen
worden waargemaakt. Hiertegenover staat dat de afwezigheid van een vriendschapsgroep
terwijl Chili die wel kent voor vrijwel alle andere Westeuropese landen, de
onjuiste suggestie wekt van een gebrek aan wederzijdse belangstelling. Juist
waar diverse fracties van het Chileense parlement leden hebben met persoonlijke,
soms langdurige, ervaring met Nederland, is deze suggestie te betreuren. De
delegatie verzoekt College van Senioren en Presidium dan ook om zich hierover
nader te beraden. Intussen wil zij zelf in een kleine openbare bijeenkomst
aandacht vestigen op haar ervaringen. P. Bukman,Voorzitter van de delegatieW. H. de Beaufort,Griffier van de delegatie BIJLAGEPROGRAMMAPUNTEN EN NAMEN GESPREKSPARTNERSDinsdag 18 maartBriefing te Santiago door de Nederlandse ambassadeur, de heer Steven Ramondt
en medewerkers van de ambassade Woensdag 19 maart: bezoek aan Valparaíso– Gesprek met de heren Alberto Espina Otero, nieuw gekozen
voorzitter van de partij Renovación Nacional (RN) en de internationaal
secretaris van deze partij, de heer Teodoro RiberaNeumann, beiden
lid van de Kamer van Afgevaardigden, de laatste namens het District Temuco.– Gesprek met de aftredende voorzitter van de Partido por la Democrácia
(PPD), de heer Jorge Schaulsohn Brodsky, lid van de Kamer van Afgevaardigden.– Audiëntie bij de nieuw gekozen Voorzitter van de Senaat,
de heer Sergio Romero Pizarro, lid van de partij RN.– Audiëntie bij de Voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden,
de heer Gutenberg Martínez Ocamica, lid van de Christen
democratische Partij (PDC).– Ontvangst in een zitting van de Kamer van Afgevaardigden, toespraken
van de heren Gutenberg Martínez en Bukman.– Gesprek met de Voorzitter van de Socialistische Partij (PS), de
heer Camilo Escalona Medina, lid van de Kamer van Afgevaardigden.– Vergadering met de Commissie Buitenlandse Zaken van de Kamer,
voorzitter de heer Renán Fuentealba Vildósola (PDC);
verder onder andere aanwezig: de heren Carlos Caminondo Sáez
(RN) gekozen in de Tiende Regio, Iván MoreiraBarros (UDI)
en Arturo Longton Guerrero (RN) (voormalig burgemeester van Valparaíso);
secretaris: de heer Federico Vallejos de la Barra.– Vergadering met de Commissie Mensenrechten van de Kamer, voorzitter
de heer Erick Villegas Gonzáles (PDC); verder onder andere
aanwezig: de heren Jaime Naranjo Ortiz (PS) en Andrés Aylwin Azócar (PDC), secretaris: de heer José Vicencio Frias. Donderdag 20 maart– Bezoek aan partijkantoor PDC alwaar gesprek met de aftredende
partijvoorzitter, de heer Alejandro Foxley Rioseco, lid van de
Kamer van Afgevaardigden en de ondervoorzitter, de heer Claudio Huepe Garcia.– Bezoek aan het Ministerie van Justitie, alwaar gesprek met de
heer José Gómez Urrutia, staatssecretaris afkomstig
uit de Radicale Partij (PRS), mevrouw María Loreto Ruz,
assistent-kabinetschef belast met internationale betrekkingen. en de heer
Claudio Troncoso Repetto, eveneens assistent-kabinetschef, voormalig
advocaat.– Persconferentie.– Lunch in de eetzaal van de Academia Diplomatica Andres Bello aangeboden
door de Minister van Buitenlandse Zaken, de heer José Miguel Insulza Salinas; verder onder andere aanwezig de heren Mariano Fernández Amunátegui (staatssecretaris), Ambassadeur Ricardo Concha Gazmuri (Kabinetschef), Kamerlid Alejandro Navarro Brain
(PS), mevrouw Maria Loreto Leighton, assistent kabinetschef, de heren Fernando Reyes Matta (Directeur Culturele Zaken), Luciano Tomassini
(internationaal secretaris van de PPD), Ambassadeur Alvaco Zuñiga (Directeur Europa, Afrika en Midden-Oosten), de heer Fernando Schmidt (onderdirecteur Europa) en Ambassadeur Mariano Fontecilla de Santiago Concha (belast met de verbinding tussen het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en beide Kamers van het Congres). – Bezoek aan een Barrio Marginal in de wijk Cerro Navia, onder leiding
van broeder Hein Gelsing.– Receptie ter residentie van de Nederlandse Ambassadeur, alwaar
onder andere aanwezig enkele Ambassadeurs van Europese landen en vertegenwoordigers
van het Chileense bedrijfsleven. Vrijdag 21 maart– Bezoek aan de Comisión Nacional del Medio Ambiente (CONAMA),
de nationale coördinerende milieuautoriteit onder leiding van mevrouw
Vivianne Blanlot (Uitvoerend Directrice); verder onder andere aanwezig: de
heren Clemente Perez (Hoofd van het Regiokantoor), Joost Meijer (Nederlandse
medewerker) en Javier Vergara Fisher (Hoofd Juridische Afdeling).– Gesprek met Minister Ricardo Lagos van Openbare Werken (PS); mede
aanwezig: de heer Jaime Chomali.– Gesprek met vertegenwoordigers van de partij Union Demócratica
Independiente (UDI), te weten de kamerleden Carlos Bombal Otaégui,
Patricio Melero Abaroa en Darío Paya Mira (vroegere
leider van de jeugdbeweging van de partij).– Rondetafelgesprek met mevrouw Verónica Reyna en de heer
Claudio González, uitvoerend directeur van de FASIC (Fundación
de Ayuda Social de Iglesias Cristianas), mevrouw Sola Sierra (voorzitter)
en mevrouw Viviana Díaz van de AFDD (Agrupación de Familiares
de Detenidos Desaparecidos) en professor Jorge Mera van de Universiteit Diego
Portales.– Receptie ten huize van de Eerste Ambassadesecretaris met vertegenwoordigers
van de Nederlandse en Nederlandse-Chileense gemeenschap. Zaterdag 22 maart– Vertrek naar Temuco (hoofdstad van de Negende Regio), alwaar verwelkomd
door de Nederlandse honorair consul Germán Nicklas en lunch aangeboden
door het Kamerlid Eugenio Tuma (PPD) in aanwezigheid onder andere van de Intendente.– Bezoek aan zuivelcoöperatie in Pitrufquen.– Vertrek naar Villarica. Zondag 23 maart– Geen officieel programma. Maandag 24 maart– Bezoek aan het Mapuchedorp Santos Huentemil.– Lunch met de gouverneur van Malleco en de burgemeester van de
gemeente Lumaco.– Bezoek aan een school.– Diner aangeboden door de Intendente van de Negende Regio. Dinsdag 25 maart– Bezoek aan een aardappelcoöperatie in Carahue; gesprek met
de manager, de heer Juan Paillafil.– Lunch aangeboden door de burgemeester van Nueva Imperial, de heer
Manuel Salas met bestuursleden van het bedrijf Huertos del Sur.– Bezoek aan het kantoor van Prodecam in Temuco.– Terug naar Santiago. Woensdag 26 maart– Bezoek aan de gevangenis van Colina; gesprek met de heren Christobal
Pascal (afdelingschef ministerie van justitie), Mario Morales (Nationaal directeur
van de gendarmerie) en Velazguez (directeur van de gevangenis).– Gesprek met de heren Francisco Javier Troncoso Unwin (onderdirecteur
internationale betrekkingen) en Victor Selman (specialist op het gebied van
privatisering) van de Corporacion de Fomento de la Produccion (CORFO).– Gesprek van de heer Hirsch Ballin met hoogleraren van twee juridische
faculteiten, te weten Prof. Arturo Fernandois (Universidad Catolica) en Prof.
Carlos Peña (Decaan van de Rechtenfaculteit van de Universidad Diego
Portales).– Bezoek van de heren van de Camp, Weisglas en van Zijl aan een
Barrio Marginal.– Gesprek van mevrouw Roscam Abbing met mevrouw Josefina Bilbao,
Minister voor vrouwenzaken.– Bezoek van de gehele delegatie aan het Instituto de Salud Pública
(Instituut voor de Volksgezondheid), alwaar gesprek met de directeur, Dr.
Jorge Sánchez Vega. Donderdag 27 maart– Audiëntie bij President Eduardo Frei Ruiz Tagle, in het Palacio
de la Moneda.– Terug naar Nederland. XNoot1Ter inzage bij de bibliotheek van de Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25710-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl