Herbezinning reikwijdte taken en bevoegdheden Algemene Rekenkamer; Nota met standpunten van de Algemene Rekenkamer over haar taken en bevoegdheden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24479, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-11-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

24479 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Controle op Europese geldstromen 2.1. Visie van de Rekenkamer2.2. Controlebevoegdheden EU-zusterinstellingen3. Controle bij lagere overheden c.a. 3.1. Bestuurlijke ontwikkelingen en hun gevolgen3.2. Visie van de Rekenkamer4. Instellingen buiten het Rijk 4.1. Algemeen4.2. Analyse knelpunten4.2.1.1. Juridisch-technische knelpunten4.2.1.2. Maatschappelijk relevante knelpunten4.2.1.3. «Emerging issues»4.3. Tenslotte
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24479Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 479Herbezinning reikwijdte taken en bevoegdheden Algemene Rekenkamernr. 3NOTA 1. InleidingDe Algemene Rekenkamer onderzoekt de uitgaven en ontvangsten van het Rijk
op rechtmatigheid en het beheer, de organisatie en het gevoerde beleid op
doelmatigheid. Tevens onderzoekt zij inning, beheer en besteding van publieke
middelen van enkele specifieke instellingen die óók tot de publieke
sector behoren zoals de publieke zorgverzekeraars. Zij vat haar taak zo op,
dat zij met haar onderzoek niet alleen toetst maar ook tracht bij te dragen
aan het beter functioneren van de rijksoverheid. Zo speelt zij in het publieke
bestel een rol tussen de ministeriële verantwoordelijkheid enerzijds
en de parlementaire controle anderzijds. Haar openbare onderzoeksrapporten
richten zich naar twee zijden, de regering en de Staten-Generaal.Voor de regering bieden deze rapporten handvatten tot verbetering, voor
de Staten-Generaal ondersteunen zij de controlerende functie. Daarenboven
voeden zij het publieke debat over het rechtmatig handelen, de bedrijfsvoering
van de overheid en de beleidsdoelmatigheid.Om haar wettelijke taak optimaal te kunnen uitoefenen beziet de Rekenkamer
ook haar eigen rechtmatig handelen, bedrijfsvoering en doelmatigheid. Daarbij
wil zij ook haar toetsbaarheid verhogen, teneinde zich voor haar taakopvatting
en taakuitoefening openbaar te kunnen verantwoorden. De wijze waarop de Rekenkamer
haar taak kan uitoefenen wordt evenwel niet alleen bepaald door interne factoren,
maar ook door externe. Een van de belangrijkste daarvan is de toerusting op
haar taak door wettelijke bevoegdheden. Het is van groot belang, dat deze
bevoegdheden goed op de wettelijke taken zijn toegesneden en dat zij qua reikwijdte
en inhoud adequaat zijn om de beoogde taakuitoefening ook onder veranderende
bestuurlijke omstandigheden mogelijk te maken. De Rekenkamer heeft zich de
afgelopen tijd opnieuw bezonnen op haar taken en bevoegdheden en is tot de
slotsom gekomen dat haar bevoegdheden onvolkomenheden vertonen, die de aandacht
van de wetgever verdienen.Deze onvolkomenheden houden hoofdzakelijk verband met een aantal belangrijke
bestuurlijke ontwikkelingen, die nog onvoldoende in de regeling van de Rekenkamerbevoegdheden
in de Comptabiliteitswet (CW) hebben doorgewerkt. Deze ontwikkelingen hebben gemeenschappelijk dat de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van publieke taken en voor de besteding van publieke middelen
steeds meer is komen te liggen bij organen buiten het Rijk. Dit neemt echter
niet weg dat veelal de uiteindelijke verantwoordelijkheid bij de desbetreffende
minister blijft berusten. Dit geldt voor de besteding van Europese middelen
in eigen land, voor decentrale besteding van rijksmiddelen danwel voor inning,
beheer en besteding van publieke middelen door instellingen die naast het
Rijk tot de publieke sector behoren.Uitgangspunt voor de reikwijdte van de Rekenkamercontrole van beleid en
middelen is dat deze de omvang van de ministeriële verantwoordelijkheid
volgt. Met andere woorden, de Rekenkamer ziet het als haar taak om geldstromen
waarvoor een minister eindverantwoordelijk is volledig te kunnen onderzoeken
en daarover verslag te doen. Op die basis zijn haar taken in de wet vastgelegd.
Op twee manieren is er sprake van afbakening: het betreft alleen taken op
rijksniveau en het betreft taken voor zover de ministeriële verantwoordelijkheid
strekt. De opvatting van de wetgever is voor de Rekenkamer een gegeven. Wijziging
in die opvatting acht zij bovendien niet nodig. Zij is dus tevreden over haar
staatsrechtelijke positionering en taakafbakening. De handhaving van staatsrechtelijke
zuiverheid daarin stelt zij dan ook voorop. Eventuele completering van haar
wettelijke bevoegdheden verdient slechts overweging wanneer daaraan geen afbreuk
wordt gedaan.De bestuurlijke ontwikkelingen, die hiervoor kort zijn aangestipt, leiden
ertoe dat, terwijl een minister geheel of mede verantwoordelijkheid draagt
voor beleid respectievelijk geldstromen, andere organen of instellingen bij
de uitvoering van dit beleid betrokken zijn. De wetgever heeft hiermee in
zoverre rekening gehouden, dat in artikel 59 CW taken en bevoegdheden aan
de Rekenkamer zijn toegekend die buiten de sfeer van het Rijk in enge zin
liggen. Waar organen een deel van de verantwoordelijkheid van de minister
hebben overgenomen is de Rekenkamer een controletaak gegeven. Waar organen
geen verantwoordelijkheid hebben overgenomen, maar wel een financiële
relatie met het Rijk hebben, is de Rekenkamer geen controletaak gegeven maar
een onderzoeksbevoegdheid ter uitwerking van haar controletaak bij het Rijk.
In dat laatste geval heeft de Rekenkamer dus de taak om de minister te controleren
en heeft zij de bevoegdheid met het oog daarop informatie te verkrijgen bij
het orgaan, waarmee de financiële relatie bestaat. De problemen die de
Rekenkamer in haar taakuitoefening ondervindt liggen vooral op dit vlak: om
de minister adequaat te kunnen controleren is de mogelijkheid tot meer informatie
of informatie van meer organen nodig dan de wet thans mogelijk maakt.Concreet geeft de Rekenkamer de wetgever in overweging gelijkschakeling
van haar bevoegdheden met die van de Europese Rekenkamer te bevorderen, zodat
zij de bevoegdheid krijgt tot op het niveau van de eindbestemming van de gelden
te controleren. Daarnaast is het gewenst dat de Rekenkamer de bevoegdheid krijgt om bij lagere overheden informatie op te vragen en eventueel
onderzoek ter plaatse uit te voeren ten aanzien van de uitvoering van specifieke
uitkeringen waarvoor de minister (mede) verantwoordelijkheid draagt. Gelet
op het feit dat lagere overheden instellingen zijn met een eigen democratisch
gekozen bestuur, waaraan krachtens de Grondwet de bevoegdheid tot regeling
en bestuur van hun huishouding wordt overgelaten, ziet de Rekenkamer geen
aanleiding om een uitbreiding van haar controletaak tot lagere
overheden te bepleiten.Verduidelijking van haar bevoegdheden is verder opportuun bij de controle-inspanningen
van de Rekenkamer bij instellingen die naast het Rijk ook tot
de publieke sector behoren. Op de terreinen van de sociale zekerheid, de publieke
zorgverzekeringssector en het openbaar vervoer treft de Rekenkamer concernrelaties
aan die – gegeven haar huidige bevoegdheden – niet voor haar onderzoekbaar
zijn. Op deze wijze is de Rekenkamer niet in staat alle vormen van publieke
geldverstrekking te controleren bij het desbetreffende orgaan op recht- en
doelmatige besteding van rijksgelden en andere publieke middelen.Ook regering en de Tweede Kamer der Staten-Generaal hebben in de afgelopen
twee jaar meermalen de behoefte uitgesproken aan een fundamentele discussie
over de gewenste reikwijdte van de wettelijke taken en bevoegdheden van de
Rekenkamer. Aanleiding hiervoor vormden ondermeer de discussies inzake onze
taken en bevoegdheden bij de Verzekeringskamer na het faillissement van de
levensverzekeraar Vie d'Or en inzake ons onderzoek «Financiële
relaties met grote ondernemingen»1, de zorg
over de controle op de Europese geldstromen en de controlesituatie bij decentrale
overheden. In de Verslagen 1995 en 1996 heeft de Rekenkamer een eerste aanzet
gegeven tot een herbezinning op haar taken en bevoegdheden, zich toespitsend
op drie deelterreinen: controle op Europese geldstromen, controle bij lagere
overheden en controle bij instellingen buiten het Rijk.Bij brief met notitie van 11 april 1997 zijn de Staten-Generaal alsmede
de minister van Financiën ingelicht over de visie van de Rekenkamer op
de benodigde taken en bevoegdheden om vorm te kunnen geven aan een afdoende
controle op de EU-geldstromen en aan de daarbij beoogde samenwerking met de
Europese Rekenkamer en andere zusterinstellingen.Deze notitie is een vervolg hierop. Zij kent drie onderdelen. In paragraaf
2 wordt kort stilgestaan bij onze visie inzake de controle op Europese geldstromen
en wordt een aantal aspecten behandeld die in onze notitie van 11 april 1997
nog niet volledig aan de orde zijn gekomen. Tevens geven wij een samengevat
inzicht in de taken en bevoegdheden op het EU-controleterrein van onze zusterinstellingen.
De stand van de discussie ten aanzien van controle bij lagere overheden alsmede
concrete voorstellen terzake komen in paragraaf 3 aan de orde. Tenslotte wordt
in paragraaf 4 aangegeven op welke punten de controlebevoegdheden van de Rekenkamer
ingevolgde artikel 59 CW verduidelijkt zouden dienen te worden. 2. Controle op Europese geldstromen 2.1. Visie van de RekenkamerIn haar notitie van 11 april 1997 constateert de Rekenkamer dat de controlesituatie
in Nederland op het EU-terrein voor verbetering vatbaar is. Dit heeft in belangrijke
mate te maken met drie factoren:• de beperkte feitelijke controle door de Europese Rekenkamer; • de beperkte controlemogelijkheden van onze Rekenkamer op het EU-terrein;• de beperkte externe controle op de (grotendeels decentraal) uitgevoerde
EU-regelgeving en bestede EG-gelden.Gelet op het subsidiariteitsbeginsel en de vèrstrekkendheid van
de ministeriële verantwoordelijkheid op het EU-terrein zoals neergelegd
in artikel 5 van het EG-Verdrag (het beginsel van gemeenschapstrouw) zoals
de Rekenkamer deze bepaling uitlegt, vindt zij dat zij moet bijdragen aan
de controles op dit terrein. Zij beschouwt het EU-terrein als één
van haar hedendaagse belangrijke controlegebieden. Daarbij benadert zij het
EU-beleid dat gericht is op de lidstaat, als ware het rijksbeleid encontroleert
ze zowel op recht- als doelmatigheid1. Op basis
van de huidige bevoegdheden kan de Rekenkamer echter niet – hetgeen
de Europese Rekenkamer wel op het grondgebied van Nederland kan – tot
op het niveau van de eindbestemming controleren. De Rekenkamer beschikt slechts
bij landbouwuitgaven (ten aanzien van produktschappen op basis van de Landbouwwet)
en bij de structuurfondsen (in het geval van het Europees Sociaal Fonds ten
aanzien van de CBA/RBA's op basis van de Arbeidsvoorzieningswet 1996) over
controlebevoegdheden bij de uitvoering.De Rekenkamer geeft in overweging haar bevoegdheden met die van de Europese
Rekenkamer gelijk te schakelen, dat wil zeggen dat zij de bevoegdheid krijgt
te controleren tot op het niveau van de eindbestemming. Deze eindbestemming
kan een instantie zijn waartoe de Rekenkamer op dit moment geen toegang heeft
om bijvoorbeeld onderzoek ter plaatse uit te voeren. Dit geldt in het bijzonder
provincies, gemeenten, waterschappen, organen van openbare lichamen voor beroep
en bedrijf en natuurlijke personen.De notitie van 11 april 1997 bevat een eerste aanzet over de wijze waarop
de bevoegdheden van de Rekenkamer wettelijk geregeld zouden kunnen worden.
De voorkeur van de Rekenkamer gaat daarbij uit naar opneming in de CW van
een nieuw artikel over de controle op EU-beleid/geldstromen. In dit nieuwe
artikel zou moeten staan dat de Rekenkamer haar bevoegdheden ingevolge artikel
59 CW tevens kan uitoefenen bij de onder dit artikel in het eerste lid, onder
c en d genoemde rechtspersonen, indien de daar bedoelde financiële middelen
ten laste komen van de begroting van de Europese Unie danwel voorzover deze
rechtspersonen een taak uitoefenen ingevolge Europese regelgeving die rechtstreekse
werking heeft in de lid-staten en daartoe geheel of gedeeltelijk worden bekostigd
uit de opbrengst van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen danwel uit
Europese middelen. Tevens zou het overweging verdienen de artikel 59-bevoegdheden
te doen uitstrekken tot natuurlijke personen en organisatieverbanden van natuurlijke
personen voor zover die ter uitoefening van een beroep of bedrijf worden gefinancierd
uit Europese middelen. Tenslotte dient het bepaalde in artikel 59, zestiende
lid, te vervallen.Voor de verdere bijzonderheden zou de Rekenkamer in overleg met de wetgever
willen treden. Daarbij acht zij het op haar weg liggen expliciet aandacht
te vragen voor het aspect van rechtsbescherming van natuurlijke personen.De bevoegdheden waarvoor de Rekenkamer aandacht vraagt dienen ertoe de
wijze waarop de ministeriële verantwoordelijkheid ten aanzien van Europees
geldstromen wordt gedragen, te kunnen onderzoeken en daarover verslag te doen.
Tevens opent dit de mogelijkheid om over de volle breedte van de taak van
de Europese Rekenkamer met die Rekenkamer en met andere zusterinstellingen
samen te werken. 2.2. Controlebevoegdheden EU-zusterinstellingenMede op verzoek van de Commissie voor de Rijksuitgaven van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal heeft de Rekenkamer de nationale controle-instanties (NCI's)
van de EU-lidstaten benaderd met de vraag op welke wijze het beheer op en
de controle van specifieke Europese geldstromen bij hen is georganiseerd,
en meer in het bijzonder wat de reikwijdte van hun controlebevoegdheden is.
De antwoorden zijn vergeleken met de Nederlandse situatie.Er zijn omstandigheden die de vergelijkbaarheid van de reikwijdte van
de controlebevoegdheden van de NCI's beperken. De beheer- en controle-situatie van de onderzochte EU-geldstromen in de lidstaten wijkt soms
af door verschillen in de staatsrechtelijke organisatie. Zo hebben Nederland,
Ierland en Spanje geen staatsbedrijven met een publiekrechtelijke rechtsvorm
(meer). Het Verenigd Koninkrijk en Ierland kennen geen regionaal bestuur,
terwijl lokale overheden in Italië en België niet zijn betrokken
bij het beheer van en de controle op de EG-uitgaven. Tot slot bevinden de
eindbegunstigden zich in de diverse EU-lidstaten op verschillende niveaus.Samengevat zijn de bevindingen van de vergelijkende analyse als volgt.
Op het terrein van de EG-uitgaven is de reikwijdte van de controlebevoegdheden
van de NCI's van Italië, Frankrijk, Griekenland, Portugal, Zweden, Oostenrijk
en Finland gelijk aan die van de Europese Rekenkamer. De controlebevoegdheden
van de NCI's van België en Denemarken hebben nagenoeg dezelfde reikwijdte.
De controlebevoegdheden van de NCI's van Duitsland, Ierland, het Verenigd
Koninkrijk, Spanje, Luxemburg én Nederland reiken echter minder ver
dan die van de Europese Rekenkamer. Deze NCI's hebben geen afdoende controlebevoegdheden
om het terrein van de EG-uitgaven af te dekken tot alle niveaus van eindbegunstiging.Voor wat betreft alle EG-ontvangsten is de reikwijdte van de controlebevoegdheden
van alle NCI's gelijk aan die van de Europese Rekenkamer met een enkele beperking
voor Luxemburg en Griekenland. Deze reikwijdte is afdoende om het terrein
van de EG-ontvangsten af te dekken.De resultaten van deze vergelijkende analyse versterken het streven van
de Rekenkamer de controlesituatie op de EU-geldstromen (in casu EG-uitgaven)
te verbeteren door uitbreiding van haar controlebevoegdheden tot het niveau
van die van de Europese Rekenkamer op Nederlands grondgebied. Hiermee wordt
de reikwijdte van de bevoegdheden op het EU-controleterrein meer in overeenstemming
gebracht met het overgrote deel van de EU-zusterinstellingen. 3. Controle bij lagere overheden c.a. 3.1. Bestuurlijke ontwikkelingen en hun gevolgenEen wezenlijk kenmerk van de onafhankelijkheid van de Rekenkamer is dat
zij zelf alle informatie moet kunnen verkrijgen die zij nodig acht voor haar
controletaak. Het gaat daarbij om informatie over de middelen en taken die
vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid. Recente ontwikkelingen
in het controleveld en in het Rekenkameronderzoek zetten de kwaliteit van
de controles en oordelen van de Rekenkamer onder druk. Door het toenemende belang van Europese geldstromen (zie ook paragraaf
2), waarvan de besteding uit bijvoorbeeld de structuurfondsen vaak geschiedt
door of via lagere overheden, kan de Rekenkamer niet goed onderzoeken hoe
de ministeriële verantwoordelijkheid zoals zij die ziet voor de desbetreffende
gelden wordt gedragen. Het ontbreekt haar op dit punt aan adequate bevoegdheden.Verder gebeurt het steeds vaker dat lagere overheden en andere publiek-
of privaatrechtelijke instellingen eenzelfde (financiële) rijksregeling
uitvoeren. Dit leidt tot een ongelijke behandeling in het Rekenkameronderzoek
van instellingen die dezelfde taak uitvoeren. Bij de ene instelling heeft
de Rekenkamer wel bevoegdheden, bij de andere niet.In toenemende mate kan de Rekenkamer samenhangende beleidsterreinen, voor
het geheel waarvan een minister verantwoordelijkheid draagt, slechts gedeeltelijk
onderzoeken en beoordelen. Ook bij de ontwikkeling van een nieuw bestuurlijk
kader met betrekking tot specifieke uitkeringen (commissie Griffioen) heeft
de Rekenkamer al aangegeven het niet ondenkbaar te achten dat
nieuwe voorzieningen zullen moeten worden getroffen om te waarborgen dat de
desbetreffende minister over voldoende (geaggregeerde) beleidsinformatie kan
beschikken. Zij wees daarbij ook op de risico's van gebrek aan afstemming
van gegevens van lagere overheden en Rijk. Een onderzoeksbevoegdheid van de
Rekenkamer zou hier goed kunnen werken.In haar rechtmatigheidsonderzoek moet de Rekenkamer, gegeven de huidige
wetgeving, in belangrijke mate steunen op informatie die beschikbaar is op
de ministeries en op de bevindingen van de departementale accountantsdiensten.
Deze hebben anders dan de Rekenkamer wel de bevoegdheid bij lagere overheden
aanvullend onderzoek te doen wanneer het gaat om geldstromen waarvoor de minister
eindverantwoordelijk is. Dit roept de vraag op of de Rekenkamer wel altijd
tot een afgewogen rechtmatigheidsoordeel kan komen. Beschikt de Rekenkamer
daarentegen over eigen bevoegdheden minimaal gelijk aan die van de Departementale
Accountantsdiensten dan kan het oordeel van de departementale accountants
op lokaal of provinciaal niveau door eigen onderzoek ter plaatse geverifieerd
worden, anders dan op vrijwillige basis.Een vergelijking van de taken en bevoegdheden van de nationale rekenkamers
in de EU leert dat in 11 van de 15 EU-landen de nationale rekenkamer een controletaak
en/of onderzoeksbevoegdheden heeft bij lagere overheden en in 4 landen niet
(Verenigd Koninkrijk, Ierland, Luxemburg en Nederland). 3.2. Visie van de RekenkamerGelet op het feit dat lagere overheden instellingen zijn met een eigen
democratisch gekozen bestuur, waaraan krachtens de Grondwet de bevoegdheid
tot regeling en bestuur van hun huishouding wordt overgelaten, acht de Rekenkamer
het niet wenselijk om haar controletaak tot de lagere overheden
uit te breiden. Een dergelijke ontwikkeling zou niet in overeenstemming zijn
met onze staatsrechtelijke verhoudingen, kortweg aan te duiden met het begrip
gedecentraliseerde eenheidsstaat.Wel zou in het licht van de in paragraaf 3.1 vermelde overwegingen nagedacht
moeten worden over de vraag of de Rekenkamer bevoegdheden zou moeten
hebben om bij lagere overheden informatie te vragen en eventueel onderzoek
ter plaats te te verrichten. Dit zou kunnen bijdragen aan een compleet beeld
van de wijze waarop ministers hun verantwoordelijkheid voor de besteding van
publiek geld dat voor de uitvoering van Rijkstaken ter beschikking is gesteld
invullen.Uitgangspunt voor de reikwijdte van Rekenkamercontrole van beleid en middelen
is dat deze de omvang van de ministeriële verantwoordelijkheid dient
te volgen. Bij lagere overheden gaat het dan om de uitvoering van taken en
besteding van gelden waarvoor de minister (mede) verantwoordelijkheid draagt,
te weten bij specifieke uitkeringen (voorzover het gaat om Europese geldstromen
zij verwezen naar paragraaf 2). Het gaat hier dus niet om de algemene uitkeringen
uit het Gemeente- en Provinciefonds en de eigen middelen van de lagere overheden.
Voor de besteding daarvan draagt de minister immers geen specifieke (comptabele)
verantwoordelijkheid. Een gesloten controleketen met onderzoeksbevoegdheden
voor de Rekenkamer bij lagere overheden geeft meer waarborgen voor juistheid
van informatie aan de minister en de Staten-Generaal en ook voor de kwaliteit
van het Rekenkameronderzoek zelf.De Rekenkamer pleit ervoor om de reikwijdte van haar onderzoeksbevoegdheden
te heroverwegen. Deze bevoegdheden zouden zich dienen uit te strekken
tot die organen die taken uitvoeren waarvoor een minister op grond van wet
en regelgeving een specifieke verantwoordelijkheid heeft.Thans verlenen lagere overheden waar dit aan de orde is op basis van vrijwilligheid
medewerking aan Rekenkameronderzoek. De beschreven bevoegdheden kunnen als
het ware worden gezien als een vorm van codificatie van de gegroeide praktijk,
met dit verschil dat het voor de onafhankelijke oordeelsvorming van de Rekenkamer
noodzakelijk is dat zij zelf alle informatie ter plaatse moet kunnen verkrijgen
en verifiëren. Anders dan zeer incidenteel behoort de Rekenkamer niet
afhankelijk te zijn van vrijwillige medewerking.De voorgestane uitbreiding van bevoegdheden heeft niet alleen betrekking
op provincies en gemeenten, maar op alle in het zestiende lid van artikel
59 CW – thans van controle uitgezonderde – genoemde instanties.
Dat wil zeggen ook op rechtspersoonlijkheid bezittende lichamen, bedoeld in
artikel 8, eerste lid, van de Wet gemeenschappelijke regelingen, voor zover
deze niet bij wet zijn ingesteld (zoals bijvoorbeeld havenschappen), op waterschappen,
op openbare lichamen voor beroep en bedrijf en op de Kamers van Koophandel.
In de titel van deze paragraaf wordt dan ook gesproken van lagere overheden
c.a.In de (memorie van) toelichting op de eerste wijziging van de Comptabiliteitswet,
waarbij artikel 59 CW, toen artikel 80 CW, zijn huidige redactie kreeg, wordt
voor de uitzonderingen in het zestiende lid dezelfde motivering gegeven. Het
gaat daarbij met name om het feit dat de desbetreffende organen anders zouden
vallen onder letter d van het eerste lid van artikel 59 CW (rechtspersonen
met een wettelijke taak) en de Rekenkamer daarmee bevoegdheden zou hebben
ten aanzien van de autonome taken van deze organen. Gezien de motivering van
de uitzonderingen in het zestiende lid ligt het voor de hand de desbetreffende
organen ook thans weer tot één cluster te bestempelen en aan
de Rekenkamer onderzoeksbevoegdheden toe te kennen bij de Waterschappen, de
openbare lichamen voor beroep en bedrijf en de Kamers van Koophandel voor
de specifieke geldstromen verbonden met de Rijksbegroting op dezelfde wijze
als bij provincies, gemeenten en gemeenschappelijke regelingen.Voor de wijze waarop de hier bedoelde bevoegdheden wettelijk geregeld
worden, kan volgens de Rekenkamer aansluiting worden gezocht bij de voorstellen
in paragraaf 2.De Rekenkamer benadrukt nogmaals dat de hier bepleite bevoegdheden dienen
voor een betere controle van de handelwijze van de minister in kwestie. De
Rekenkamer ziet het als haar taak om geldstromen waarvoor een minister eindverantwoordelijk
is volledig zelf te kunnen onderzoeken en daarover verslag te doen. Zij spreekt
daarbij een oordeel uit over het ordelijke en controleerbare karakter van
een regeling en de daarop gebaseerde geldstroom, en niet over de handelwijze
van één specifieke lagere overheid c.a.De Rekenkamer heeft op rijksniveau grote kennis van en ervaring met recht-
en doelmatigheidsonderzoek opgebouwd als onafhankelijk controle-orgaan, welke
op zichzelf ook benut zou kunnen worden ten behoeve van lagere overheden c.a..
Inschakeling van de Rekenkamer in de functie van controleur van lagere overheden
c.a. is echter zoals uit het voorgaande mogen blijken wat ons betreft niet
aan de orde. Een en ander zou overigens ook een te groot beslag op de organisatie
en de capaciteit van de Rekenkamer leggen. Indien de wetgever en de lagere
overheden daaraan behoefte zouden hebben, zou het evenwel niet ondenkbaar
zijn op experimentele basis ruimte te scheppen voor Rekenkameronderzoek
bij een provincie of gemeente die de Rekenkamer daarom zou verzoeken. Dat
zou dan wettelijke regels vereisen, waarbij de desbetreffende regels met betrekking
tot de Nationale Ombudsman aanknopingspunten zouden kunnen bieden. 4. Instellingen buiten het Rijk 4.1. AlgemeenSinds eind jaren tachtig heeft de Rekenkamer op grond van artikel 59 van
de CW behalve bij het Rijk ook respectievelijk een controletaak- en bevoegdheden
bij organen buiten het Rijk. Het gaat daarbij om twee categorieën instellingen:• instellingen die een financiële binding met het Rijk hebben,
in de vorm van deelnemingen, leningen, garanties en subsidies; en• rechtspersonen met een wettelijke taak.Artikel 59 CW heeft in 1989 haar huidige vorm gekregen. Toen is op aandrang
vanuit de Tweede Kamer der Staten-Generaal een veelheid van organen buiten
het Rijk onder het onderzoeksbereik van de Rekenkamer gebracht. In de (memorie
van) toelichting op de eerste wijziging van de Comptabiliteitswet 1976, waarbij
artikel 59, toen artikel 80, zijn huidige vorm heeft gekregen, komt naar voren
dat het in belangrijke mate ging om controle op «ontvangsten en uitgaven
van publieke aard» waarvoor regering en Staten-Generaal verantwoordelijkheid
dragen. Met name werd hierbij gedacht aan de premie-gefinancierde sectoren
en de steun aan grote bedrijven (moties Van Amelsvoort c.s en Bolkestein c.s.1). Sinds 1994 is ook het deel van het budget buiten de
begroting nadrukkelijk onderdeel geworden van het begrotingsbeleid van de
ministerraad. De lagere overheden c.a. zijn – zoals beschreven in paragraaf
3 – in het zestiende lid van dit artikel uitdrukkelijk uitgezonderd
van de bevoegdheden van de Rekenkamer.De Rekenkamer hanteert een aantal uitgangspunten met betrekking tot haar
artikel 59 taak en bevoegdheden. Voor de reikwijdte van deze bevoegdheden
zijn twee, reeds begin jaren vijftig geformuleerde, uitgangspunten van wezenlijk
belang. Allereerst gaf de Rekenkamer in het Verslag 1950 aan dat zij het beginsel
huldigde dat het geldelijk beheer in de overheidssfeer, ongeacht de wettelijke
vorm ervan, gecontroleerd dient te worden door een orgaan dat geheel los staat
van het uitvoerende gezag en dat in staat is een onafhankelijk oordeel over
de «financiële gestie» te geven. Van bijzondere waarde achtte
zij het dat de resultaten van een dergelijke controle publiek zijn en mede
dienen ter ondersteuning van de controle door de Staten-Generaal. Ten tweede
benadrukte de Rekenkamer in haar Verslag 1951 ten principale als haar standpunt
dat (financiële) controle eigen onderzoek impliceert. Zij
wenste een zelfstandige bevoegdheid tot controle ter plaatse. Alleen dan was
naar haar mening sprake van controle «in de volle zin des woords».
De Rekenkamer tekende daarbij aan dat het niet de bedoeling was het werk van
de interne controleurs over te doen, maar dat het er slechts om ging dat de
mogelijkheid tot het doen van zelfstandige onderzoekingen open stond in die
gevallen waarin daaraan naar het oordeel van de Rekenkamer behoefte bleek
te bestaan.Daarnaast staat de Rekenkamer op het standpunt dat de reikwijdte van haar
bevoegdheden de ministeriële verantwoordelijkheid moet volgen. In casu
gaat het om de specifieke verantwoordelijkheid van de minister, dat wil zeggen,
de verantwoordelijkheid van de minister voor de uitvoering van een rijksregeling
door derden, zoals die in de desbetreffende wettelijke regeling is neergelegd.
In essentie impliceert dit uitgangspunt dat de Rekenkamer bij
financiële bindingen de publieke gelden moet kunnen volgen tot de eindbestemming
en -besteder en bij rechtspersonen met een wettelijke taak ook de uitvoering
van de taak tot de laatste schakel in de keten van de uitvoering. Daarbij
is het voor een echt onafhankelijke oordeelsvorming noodzakelijk dat de Rekenkamer
zelf alle informatie ter plaatse moet kunnen verkrijgen en verifiëren.
Anders dan zeer incidenteel behoort zij niet afhankelijk te zijn van vrijwillige
medewerking.Redenerend vanuit het uitgangspunt van de wetgever dat onafhankelijke
controle gewaarborgd moet zijn daar waar publieke taken uitgevoerd en/of publieke
middelen besteed worden, blijkt dit in de praktijk juist bij een aantal artikel
59-organen op problemen te stuiten. Deze problemen houden in dat de Rekenkamer
niet altijd in staat is om die informatie te vergaren die zij voor de uitoefening
van haar controletaak noodzakelijk acht. Een bijkomend knelpunt kan zijn dat
de Rekenkamer in sommige gevallen geen zekerheid kan verkrijgen over de rechtmatigheid
van uitgaven van een minister. 4.2. Analyse knelpuntenAan de hand van vele controle-ervaringen, opgedaan sinds het van kracht
worden van artikel 59 CW, heeft de Rekenkamer een aantal knelpunten geanalyseerd.
Sommige knelpunten zijn van juridisch-technische aard terwijl andere meer
zijn beoordeeld op hun maatschappelijke relevantie. 4.2.1.1. Juridisch-technische knelpuntenBij juridisch-technische knelpunten gaat het vooral om interpretatiekwesties
van de in artikel 59 CW gehanteerde begrippen, zoals «subsidie»
en «wettelijke taak». Een wijziging van de tekst van artikel 59
CW zou volgens de Rekenkamer niet in alle gevallen tot de gewenste duidelijkheid
leiden. Wel zou geprobeerd moeten worden de gesignaleerde interpretatieproblemen
op te lossen en tot een vorm van codificatie van gemeenschappelijke opvattingen
te komen. Deze kwesties blijven in dit kader verder onbesproken, omdat de
Rekenkamer voornemens is hierover afzonderlijk in overleg te treden met de
wetgever. 4.2.1.2. Maatschappelijk relevante knelpuntenNaast juridisch-technische problemen beperkt het huidige artikel 59 CW
de Rekenkamer ook in haar mogelijkheden om iedere besteding van Rijks- en
overige middelen in welke vorm dan ook te controleren. De Rekenkamer meent
dat – wil zij aan de oorspronkelijke doelstelling van de wetgever voldoen –
zij iedere vorm van publieke geldverstrekking, anders dan in het kader van
inkoop van goederen en diensten, moet kunnen controleren bij de desbetreffende
organen op recht- en doelmatige besteding van rijksgeld.Artikel 59 CW gaat in belangrijke mate van de veronderstelling uit dat
een bedrijf één juridische eenheid is. Grote bedrijven kennen
echter veelal een concernstructuur, waarbij de onderdelen, ondergebracht in
afzonderlijke rechtspersonen, een conglomeraat vormen met meer of minder sterke
afhankelijkheidsrelaties. Dit betekent dat voor een onderzoek bij een onderneming
elke financiële relatie uiteengelegd moet worden in enkelvoudige relaties
tussen het Rijk en elke afzonderlijke rechtspersoon, waarvan dan vervolgens
bepaald moet worden tot welke bevoegdheden die specifieke relatie leidt. Daarnaast
treft de Rekenkamer soms lasten aan in het publieke deel van de te controleren
organisatie, waarvan onduidelijk is of deze wel door het publieke deel gedragen
zouden moeten worden. Als voorbeelden kunnen genoemd worden de
sociale zekerheid, de publieke zorgverzekeringssector en het openbaar vervoer.
De Rekenkamer vindt dat haar onderzoeksbevoegdheden voldoende ruimte moeten
bieden om haar wettelijke controletaak ten aanzien van publieke middelen en
rechtspersonen te kunnen verrichten ongeacht de gekozen concernstructuur waarbinnen
deze zich bevinden. 4.2.1.3. «Emerging issues»De Rekenkamer wil de wetgever daarnaast nog attent maken op een tweetal
andere aspecten die voortvloeien uit de controle-ervaringen met artikel 59
CW, maar die op dit moment geen aanleiding behoeven te geven tot verduidelijking
en eventueel completering van wetgeving.Het eerste aspect betreft de reikwijdte van artikel 59, eerste lid, onder
c, van de CW. Dit artikelonderdeel strekt zich niet tot de ontvangstenkant.
Concreet betekent dit dat bijvoorbeeld bevoegdheden van de Rekenkamer met
betrekking tot de Stichting Ether Reclame niet in de Comptabiliteitswet zijn
geregeld. De ontvangsten van deze stichting worden afgedragen aan het Rijk
en via de begroting verdeeld. Voorzover is na te gaan heeft de wetgever niet
stilgestaan bij deze categorie. Dit geldt ook voor het volgende aspect dat
de Rekenkamer te zijner tijd op de agenda wil plaatsen. Hoe ver reiken de
bevoegdheden van de Rekenkamer bij publieke en private verbanden? Op dit moment
bijvoorbeeld is in de Arbeidsvoorzieningswet bepaald dat de Rekenkamer controlebevoegdheden
heeft bij de ingevolge die wet door de Arbeidsvoorzieningsorganisatie gesubsidieerde
rechtspersonen. Deze kunnen zowel publiek- als privaatrechtelijke rechtspersonen
zijn. De CW kent op dit moment geen bepaling die de Rekenkamer bevoegdheden
geeft bij instellingen die door publiekrechtelijke rechtspersonen met een
wettelijke taak worden gefinancierd. Dergelijke geldstromen betreffen bijvoorbeeld
zieken- en bejaardenhuizen. Deze instellingen vallen thans niet onder het
controlebereik van de Rekenkamer, maar in die gevallen zou wel de vraag opgeworpen
kunnen worden of dit gelet op het publieke karakter van de financiering niet
in de rede ligt. 4.3. TenslotteDe Rekenkamer onderzoekt de uitgaven en ontvangsten van het Rijk op rechtmatigheid
en het beheer, de organisatie en het gevoerde beleid op doelmatigheid. Tevens
onderzoekt zij inning, beheer en besteding van publieke middelen van enkele
specifieke instellingen die óók tot de publieke sector behoren
zoals de publieke zorgverzekeraars. Zij vat haar taak zo op, dat zij met haar
onderzoek niet alleen toetst maar ook tracht bij te dragen aan het beter functioneren
van de Rijksoverheid. Naar de mening van de Rekenkamer vertonen de bevoegdheden
die zij op dit moment heeft onvolkomenheden om haar taak naar behoren uit
te oefenen. Wij vertrouwen erop dat in goed overleg met de wetgever voor de
door ons aangegeven knelpunten de daarvoor geijkte oplossingen zullen worden
gevonden.XNoot1In de Tweede Kamer der Staten-Generaal is – in het debat over het
Rekenkamerrapport «Financiële relaties met grote ondernemingen»
(Tweede Kamer, 1996–1997, 25 080, nrs. 1–2) een motie van
de leden Witteveen-Hevinga en Van Walsem aangenomen waarin de regering wordt
gevraagd een voorstel voor te bereiden om de gewenste duidelijkheid met betrekking
tot de taken en bevoegdheden van de Rekenkamer vast te leggen. De minister
van Financiën heeft aangegeven dat met de Rekenkamer is afgesproken dat
zij eerst met een notitie zal komen over dit onderwerp, waarop de regering
zal reageren.XNoot1Zie het Rekenkamerrapport «Informatievoorziening bij uitvoering
van EU-beleid» (Tweede Kamer, 1997–1998, 25 735, nrs. 1–2).XNoot1Tweede Kamer, 1975–1976, 13 037, nr. 21 en Tweede kamer, 1980–1981,
15 306, nr. II 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24479-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl