Wet terroristische misdrijven; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28463, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

24-12-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28463 nr. 6

17-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingHet terroristisch oogmerkMisdrijven met terroristisch oogmerkInleidingArtikel 83, onderdeel 1o, Sr (ernstige misdrijven)Artikel 83, onderdeel 2o, Sr (wettelijke strafverhogingsgronden)Artikel 83, onderdeel 3°, Sr (specifieke terroristische
misdrijven)Deelneming aan een terroristische organisatieRechtsmachtFinanciële consequentiesBijlage 1Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28463Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 463Wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere
wetten in verband met terroristische misdrijven (Wet terroristische misdrijven)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 17 december 2002Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag. Het verheugt
mij dat de leden van de meeste fracties positief stonden tegenover het wetsvoorstel.
Graag maak ik van de gelegenheid gebruik, op de in het verslag gemaakte opmerkingen
te reageren en de gestelde vragen te beantwoorden.InleidingHet verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie zich ingenomen betoogden
met de keuze, terroristische misdrijven te omschrijven door aan te knopen
bij het terroristisch oogmerk. Naar aanleiding van het desbetreffende verzoek
van deze leden kan worden meegedeeld dat bij de evaluatie van de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden een belangrijke plaats is ingeruimd voor de ervaringen
die in de praktijk met deze wet zijn opgedaan. Bezien zal worden of deze ervaringen
aanleiding geven om met voorstellen tot aanpassing te komen.Ook verheugt het mij dat de leden van de VVD-fractie het streven van de
regering om de aanpak van terrorisme te intensiveren, van harte ondersteunen.
Zij vroegen zich af hoe de keuze voor een «royale» implementatie
moet worden verstaan. Zij wilden weten of bedoeld is dat boven op de verplichting
uit het kaderbesluit extra bepalingen zijn opgenomen ter bestrijding van het
terrorisme, of dat bedoeld is dat binnen de ruimte van het kaderbesluit voor
een zeer ruime interpretatie is gekozen. Indien dat laatste het geval is,
wilden zij weten waarom dan niet voor een maximale implementatie is gekozen.
Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Het kaderbesluit verplicht de lidstaten
er in artikel 1 toe, nader omschreven gedragingen die «overeenkomstig
nationaal recht als strafbare feiten zijn gekwalificeerd» als terroristische
misdrijven aan te merken indien zij zijn gepleegd met, kort gezegd, een terroristisch
oogmerk. Het kaderbesluit knoopt daarmee aan bij omschrijvingen naar nationaal
recht. Deze verplichting zou eng kunnen worden geïmplementeerd, door
in het nationale recht slechts zoveel misdrijven te selecteren als strikt
noodzakelijk in verband met de implementatie. Die benadering is in het wetsvoorstel
niet gekozen, omdat op die wijze tal van misdrijven die op dezelfde gedragingen
zien, en die zeer wel met een terroristisch oogmerk kunnen worden begaan,
buiten beschouwing zouden blijven. Bij wijze van voorbeeld kan
worden aangestipt dat niet alleen de terroristische moord (artikel 289 Sr),
maar ook de terroristische aanslag op het leven van het staatshoofd (artikel
92 Sr) in artikel 83 onder 1o Sr als een terroristisch misdrijf is aangemerkt.De leden van de PvdA-fractie vroegen in dit verband, hoe de uitleg en
invulling van het kaderbesluit in andere Europese landen plaatsvindt. Op dit
moment bestaat geen inzicht in de wijze waarop andere lidstaten het kaderbesluit
zullen uitvoeren. Inzake de vraag van de aan het woord zijnde leden of, indien
er grote verschillen zijn tussen de Europese landen, dit tot problemen kan
leiden, bijvoorbeeld omdat een bepaald land aantrekkelijker wordt voor terroristen,
kan vooropgesteld worden dat alle lidstaten verplicht zijn het kaderbesluit
te implementeren voor uiterlijk 31 december 2002. De lidstaten dienen ingevolge
artikel 11 van het kaderbesluit van 13 juni 2002 inzake terrorismebestrijding
(Publicatieblad L 164/3) uiterlijk op die dag de tekst van de bepalingen waarmee
de verplichtingen die dit kaderbesluit hen oplegt worden omgezet in hun nationale
recht, mede te delen aan het secretariaat-generaal van de Raad en de Commissie.
Op basis van een naar aanleiding van deze mededelingen opgesteld verslag en
van een verslag van de Commissie, controleert de Raad uiterlijk op 31 december
2003 of de lidstaten de maatregelen hebben genomen die noodzakelijk zijn om
aan dit kaderbesluit te voldoen. Het Kaderbesluit beoogt nu juist, de bestaande
verschillen in wetgeving te verminderen door het onderling aanpassen van regelgeving
ten aanzien van de omschrijving van terroristische misdrijven en de bijbehorende
sancties. Aangetekend zij daarbij nog dat terroristische misdrijven, zoals
ook het kaderbesluit illustreert, in het algemeen zeer ernstig van aard zijn.
De desbetreffende gedragingen zullen daarom gewoonlijk ook thans reeds strafbaar
zijn gesteld en zullen gewoonlijk ook thans reeds tot rechtshulp aanleiding
kunnen geven.De leden van de GroenLinks-fractie gaven aan dat zij twijfelden over de
effectiviteit van het onderhavige wetsvoorstel, nu het aansluit bij reeds
bestaande misdrijven. Zij onderschreven de wens van de Raad van State om een
bredere discussie te voeren over de betekenis van het strafrecht voor de bestrijding
van terrorisme, en verzochten de regering hierop in te gaan. De aan het woord
zijnde leden stipten daarbij terecht de korte tijd aan die de regering heeft
voor de implementatie van het kaderbesluit dat aan dit wetsvoorstel ten grondslag
ligt. Daar komt bij dat het wetsvoorstel slechts strekt tot aanpassing van
het materiële strafrecht, en slechts beoogt de ernst van terroristische
misdrijven, ter uitvoering van het EU-kaderbesluit, beter in de toepasselijke
wettelijke strafmaxima tot uitdrukking te brengen. Tenslotte zij opgemerkt
dat vragen rond de betekenis van het strafrecht voor de bestrijding van terrorisme
niet principieel anders liggen dan vragen rond de betekenis van het strafrecht
bij andere vormen van ernstige criminaliteit.De leden van de SGP-fractie stelden een vraag die eveneens de betekenis
van het strafrecht voor de bestrijding van terrorisme raakt: zij vroegen zich
af wat voor de regering bij dit type ongewone criminaliteit de voornaamste
functie van het strafrecht is. Inderdaad speelt de vergelding, zoals deze
leden veronderstelden, daarbij een belangrijke rol. Het materiële strafrecht
dient te verzekeren dat, in het geval daadwerkelijk een terroristisch misdrijf
wordt berecht, een passende straf kan worden opgelegd. Ook andere strafrechtelijke
doelstellingen spelen evenwel een rol. Met de aan het woord zijnde leden mag
niet worden verondersteld dat de voorgestelde verhoging van de strafmaat,
geïsoleerd beschouwd, alle potentiële daders bij voorbaat van terroristische
activiteiten zal kunnen afhouden. Het zelfmoordterrorisme, waar de Raad van
State aan refereert in een stelling waar deze leden een reactie op vroegen,
vormt daarvan een illustratie. Daarmee is echter niet gezegd dat de voorgestelde
strafmaatverhoging, als onderdeel van een verscherpte maatschappelijke afkeuring
van terrorisme en een verhoogde alertheid voor activiteiten die daarmee verband houden, elk generaal-preventief effect zou ontberen. Strafbaarstelling
van terroristische misdrijven, waaronder begrepen de poging en voorbereiding
daartoe, is tenslotte van belang vanwege de speciaal-preventieve functie van
het strafrecht en strafprocesrecht: voltooiing van het concrete misdrijf alsmede
herhaling kunnen door preventief ingrijpen op basis van strafvorderlijke bevoegdheden
alsmede door oplegging van strafsancties worden voorkomen.Ik betreur het dat de leden van de SP-fractie met teleurstelling hebben
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel, omdat het niets zou toevoegen
aan het huidige wettelijke arsenaal ter bestrijding van dit soort daden. Zij
wilden weten wat precies de ratio is van het kaderbesluit. Die ratio kan worden
afgeleid uit de considerans. Daarin wordt vastgesteld dat terrorisme een van
de ernstigste schendingen is van de beginselen waar de EU op is gegrondvest
(overweging 2). Actie van de EU wordt noodzakelijk geacht omdat de doelstellingen
op het terrein van de omschrijving van terroristische misdrijven en de doeltreffendheid
van de vervolging daarvan unilateraal niet voldoende kunnen worden verwezenlijkt
(overwegingen 6, 7, 9). De ratio is derhalve het vergroten van de effectiviteit
van de terrorismebestrijding binnen de EU.De aan het woord zijnde leden wilden voorts weten waarom niet is gekozen
voor een algemene definitie van terroristische misdrijven. De reden daarvoor
is, dat terroristische misdrijven zich in heel verschillende vormen kunnen
voordoen, die ook in strafwaardigheid uiteenlopen. Zij wilden vervolgens weten
of er een kans is dat in de ene lidstaat een delict wel als terroristisch
misdrijf wordt gekwalificeerd en in een andere lidstaat niet. Vooropgesteld
kan daarbij worden, dat het kaderbesluit met zich meebrengt dat de daarin
omschreven gedragingen, indien begaan met een terroristisch oogmerk, in elke
lidstaat in ieder geval als terroristisch misdrijf strafbaar dienen te zijn
gesteld. Denkbaar is in beginsel echter, dat lidstaten ook andere gedragingen
al dan niet onder specifieke omstandigheden als terroristisch misdrijf strafbaar
stellen.De leden van de SP-fractie vroegen voorts naar de procedurele gevolgen
van de voorgestelde wetgeving. Zij wilden weten of een uitputtend overzicht
kan worden verschaft met betrekking tot de uitbreiding van dwangmiddelen in
het algemeen en die van de uitbreiding van de aftapmogelijkheden van communicatiegegevens
in het bijzonder. Voor de toepasselijkheid van dwangmiddelen is met name de
mogelijkheid tot toepassing van voorlopige hechtenis relevant. Die mogelijkheid
bestaat bij misdrijven «waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf
van vier jaren of meer is gesteld» (artikel 67 Sv). Indien van een dergelijk
misdrijf sprake is, wordt niet alleen toepassing van voorlopige hechtenis
mogelijk, maar – al dan niet onder nadere voorwaarden – ook toepassing
van bijzondere opsporingsbevoegdheden in titel IVA, titel V en titel VA van
het eerste boek van het Wetboek van Strafvordering. Daaronder ressorteren
ook bevoegdheden tot het opnemen van telecommunicatie en vertrouwelijke communicatie.
Verder kan een bevel tot afname van celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek
worden gegeven (artikel 151b Sv), en zijn de bevoegdheden tot inbeslagneming,
uitlevering en doorzoeking opgenomen in de artikelen 96, 96a, 96b, 96c, 97
en 100 Sv van toepassing. Bij terroristische misdrijven gaat het evenwel om
misdrijven waarop thans gewoonlijk reeds meer dan vier jaar gevangenisstraf
is gesteld. Op de in artikel 83, onder 1o, Sr omschreven misdrijven staat
levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste twintig jaar, behoudens
voorzover het de samenspanning betreft: daarop staat een maximale gevangenisstraf
van tien jaar (artikelen 96 en 122 Sr). Op de misdrijven die ingevolge artikel
83, onder 2o, Sr worden genoemd staat eveneens een strafmaximum van vier jaar
gevangenisstraf of meer, met uitzondering van de misdrijven van artikel 117a,
artikel 161bis, onderdeel 1o, alsmede artikel 161sexies, onderdeel 1o, Sr.
Ook op de misdrijven genoemd in artikel 83, onderdeel 3o, Sr, staat een dergelijk
strafmaximum, met uitzondering van de bedreiging, strafbaar gesteld
in artikel 285, eerste lid, Sr.Een zeker belang voor de mogelijkheid tot toepassing van strafprocessuele
bevoegdheden is voorts de grens van acht jaar: de bevoegdheid tot het opnemen
van vertrouwelijke communicatie met een technisch hulpmiddel stelt de mogelijkheid
om te bevelen dat ter uitvoering van een dergelijk bevel zonder toestemming
een woning wordt betreden, daarvan afhankelijk (artikel 126l, tweede lid,
Sv). Op de meeste terroristische misdrijven is echter thans reeds een maximale
gevangenisstraf van acht jaar of meer gesteld; ook in dit opzicht is de betekenis
van het wetsvoorstel beperkt. Ik hoop met het voorgaande overzicht aan het
inzicht van de leden van de SP-fractie in de procedurele gevolgen van het
wetsvoorstel te hebben bijgedragen.In dit verband wilden de aan het woord zijnde leden ook weten, hoe lang
gegevens, verkregen door het aftappen van communicatiemogelijkheden mogen
worden bewaard, en of een vernietigingsplicht bestaat. Regels daaromtrent
zijn gesteld in de artikelen 126cc en 126dd Sv. Kern is, dat de officier van
justitie de processen-verbaal en andere voorwerpen waaraan gegevens kunnen
worden ontleend die zijn verkregen door het opnemen van vertrouwelijke communicatie
of het onderzoek van telecommunicatie, voorzover zij niet bij de processtukken
zijn gevoegd, bewaart zolang de zaak niet geëindigd is. Twee maanden
nadat de zaak geëindigd is, doet de officier van justitie deze processen-verbaal
en andere voorwerpen vernietigen. Met een zaak die geëindigd is, wordt
daarbij gelijkgesteld een voorbereidend onderzoek dat naar redelijke verwachting
niet tot een zaak zal leiden. De officier van justitie kan onder omstandigheden
evenwel bepalen dat de gegevens in een ander strafrechtelijk onderzoek mogen
worden gebruikt, dan wel worden opgeslagen in het register zware criminaliteit.
In dat geval worden de gegevens pas vernietigd als het andere onderzoek is
geëindigd dan wel de Wet politieregisters daartoe verplicht.De leden van de SP-fractie wilden ook weten wie er inzage heeft in de
gegevens, verkregen door het aftappen van communicatiemogelijkheden. Het antwoord
op deze vraag is afhankelijk van de strafprocessuele hoedanigheid van de processen-verbaal
of andere voorwerpen waaraan deze gegevens kunnen worden ontleend. Als het
om een processtuk gaat, is in de artikelen 30–33 Sv het inzagerecht
van de verdachte en diens advocaat geregeld. Uit artikel 51d Sv vloeit voort
dat aan de benadeelde partij op haar verzoek toestemming wordt verleend kennis
te nemen van de processtukken waarbij zij belang heeft, tenzij bijzondere,
in het tweede lid opgesomde belangen zwaarder wegen. In de Wet politieregisters
is neergelegd, wie de gegevens, opgenomen in het register zware criminaliteit
mag raadplegen.Tenslotte wilden de aan het woord zijnde leden weten, of de aftapinstallaties
geijkt zijn. Van ijking kan in deze moeilijk gesproken worden, nu met de desbetreffende
apparatuur geen metingen worden verricht. Verzekerd is, dat de gebruikte «technische
hulpmiddelen» de communicatie correct opnemen. De aftapinstallaties
zijn zodanig ingericht dat voldaan kan worden aan de wettelijke vereisten
inzake het bewaren en vernietigen van, alsmede de toegang tot gegevens.Met de leden van de fractie van de ChristenUnie ziet de regering het wetsvoorstel
als een onderdeel van een efficiënte en effectieve bestrijding van terrorisme.
Graag ga ik in het navolgende op de door deze leden gestelde vragen in.De leden van de fractie van de SGP stelden de vraag op grond van welke
overwegingen gekozen is voor een «royale» implementatie van het
kaderbesluit. Een eerste reden die daaraan ten grondslag ligt, is het besef
dat een effectieve bestrijding van terrorisme slechts in internationaal verband
mogelijk is. Daarbij past, dat een rechtsinstrument dat deze internationale
samenwerking beoogt te bevorderen, niet zuinig maar royaal in het Nederlandse
strafrecht wordt geïmplementeerd. Maar ook de consistentie van
het Nederlandse strafrecht is met deze benadering gediend. Het zou, om een
eerder gegeven voorbeeld aan te halen, merkwaardig zijn wanneer (poging tot)
moord een terroristisch delict zou kunnen zijn, maar de aanslag op het leven
van het staatshoofd niet.Het terroristisch oogmerkDe leden van de fractie van de VVD wilden weten of de regering met het
opnemen van het oogmerkvereiste heeft bedoeld uit te drukken dat een specifieke
vorm van opzet vereist is om tot een bewezenverklaring te kunnen komen. Deze
vraag kan bevestigend worden beantwoord: het terroristisch oogmerk, waarvan
de formulering met die in het kaderbesluit samenhangt, kan worden opgevat
als een strafverzwarende omstandigheid bestaand in een bijkomend oogmerk.
Daarmee is tevens een antwoord gegeven op de vraag van de aan het woord zijnde
leden, waarom niet gekozen is voor een gangbaar opzetvereiste. Aan de opzetvereisten
die de verschillende misdrijven stellen, wordt niet afgedaan; van een terroristisch
misdrijf en het bijbehorende zwaardere strafmaximum is evenwel slechts sprake
als het terroristisch oogmerk wordt bewezen. De leden van de VVD-fractie wilden
weten of deze systematiek tot gevolg zal hebben dat in de praktijk het commune
delict subsidiair ten laste wordt gelegd. Dat kan onder omstandigheden inderdaad
in de rede liggen.De aan het woord zijnde leden vroegen tenslotte om, mede met behulp van
een aantal voorbeelden, aan te geven in welke gevallen het terroristisch oogmerk
moet worden geacht aanwezig te zijn en in welke gevallen niet, en zo de grens
helder te schetsen. Vooropgesteld moet in dit verband worden dat de omschrijving
van het terroristisch oogmerk gebaseerd is op die van het oogmerk omschreven
in artikel 1 van het kaderbesluit. Daarmee is gegeven dat niet alleen de nationale
wetgever richting kan geven aan de interpretatie van dit bestanddeel. In concrete
strafzaken kan, indien rechtsvragen rijzen die daar aanleiding toe geven,
een prejudiciële vraag worden gesteld aan het Hof van Justitie. Dat kan,
bij de beantwoording van een dergelijke vraag, richting geven aan de interpretatie
en daarbij een uniforme uitleg in de lidstaten bevorderen. Interpretatie van
het terroristisch oogmerk zal, tegen deze achtergrond, mede in het licht van
de redactie en ratio van het kaderbesluit dienen plaats te vinden. Die redactie
van het oogmerk wijst er daarbij op dat het misdrijf daadwerkelijk het doel
moet hebben een bevolking ernstig vrees aan te jagen (etc.). Het begrip oogmerk
wijst in die richting, maar ook de idee van terrorisme. Aanslagen, brandstichtingen,
bedreigingen etc. waarbij de dader zich er wel rekenschap van heeft gegeven
dat deze de bevolking ernstig vrees aanjagen, maar dit doel niet beoogd heeft,
zouden er zo bezien buiten vallen. Te denken valt aan een reeks van brandstichtingen
door een pyromaan. De considerans bij het kaderbesluit stelt voorts buiten
twijfel dat geen bepaling zo kan worden uitgelegd dat het een beperking of
belemmering ten doel zou hebben van fundamentele vrijheden (overweging 10).
Ook dat gegeven kan bij de interpretatie worden betrokken.De leden van de fractie van de VVD vroegen in dit verband ook nog om een
nadere toelichting van de stelling dat strafbare feiten gepleegd door actiegroepen
niet kunnen worden aangemerkt als terroristisch. Deze stellingname kan gelezen
worden tegen de achtergrond van het voorgaande. Het misdrijf moet daadwerkelijk
tot doel hebben, dat de bevolking of een deel der bevolking van een land ernstige
vrees wordt aangejaagd (etc.). Bij actiegroepen zal daar, ook als zij de grenzen
van de strafwet overschrijden, niet snel geen sprake van zijn, al kan tevens
worden vastgesteld dat actiegroepen geenszins als zodanig van toepassing van
de wet zijn uitgesloten. In gevallen waarin sprake is van geweld tegen personen
met als oogmerk hen een zodanige vrees aan te jagen dat zij van een verdere
uitvoering van hun professie afzien, behoeft nog geen sprake te zijn van een
terroristisch misdrijf in de zin van het kaderbesluit. Daarvan kan eerst sprake zijn, als het terroristisch oogmerk aanwezig is. Indien uitsluitend
een groep beroepsgenoten vrees aangejaagd wordt, behoeft dat nog niet aan
de orde te zijn. De formulering «de bevolking of een deel der bevolking
van een land» is een concretisering van de term«een bevolking»
die voorkomt in artikel 1 van het kaderbesluit. Dat kaderbesluit heeft niet
het oog op een gering deel van de bevolking van een land, hoe ernstig en strafwaardig
het door de VVD-leden beschreven gedrag ook kan worden geacht. De omstandigheid
dat strafbaar gedrag ontwrichtend werkt voor een specifieke beroepsgroep,
kan blijkens de redactie van het kaderbesluit en het daarop gebaseerde wetsvoorstel
eerst tot een terroristisch misdrijf leiden als het oogmerk bestaat om door
het misdrijf de economische basisstructuren van een land te ontwrichten.De leden van de SP-fractie vroegen in hoeverre het terroristisch oogmerk
te breed kan worden geïnterpreteerd. Zij wilden weten of in de voorgestelde
wetgeving sociaal protest, als zijnde het wederrechtelijk in zijn macht brengen
van infrastucturele voorzieningen om de sociale of economische structuren
op ernstige wijze te veranderen, onder terrorisme valt. Ook wilden zij weten
of de voorgestelde definitie het mogelijk maakt om een bezetting van openbare
plaatsen of bedrijven in het kader van een demonstratieve actie als terrorisme
te bestempelen. Tenslotte wilden zij weten of een staking van werknemers die
werkzaam zijn in de stroom- en watervoorzieningsbedrijven onder de gedraging
ex artikel 1 sub h Kaderbesluit valt. Bij het antwoord op deze vragen kan
vooropgesteld worden dat, wil van een terroristisch misdrijf sprake zijn,
niet alleen een terroristisch oogmerk aanwezig dient te zijn, maar dat ook
de andere bestanddelen van een terroristisch misdrijf aanwezig dienen te zijn.
In de door de aan het woord zijnde leden genoemde voorbeelden is, naar het
voorkomt, aan deze voorwaarden niet voldaan. Sociaal protest is in het Wetboek
van Strafrecht als zodanig niet strafbaar gesteld. Een bezetting van openbare
plaatsen of bedrijven kan tot strafbaarheid leiden op grond van artikel 138
Sr; dat misdrijf kan zich blijkens het voorgestelde artikel 83 Sr niet in
de vorm van een terroristisch misdrijf voordoen. Het gestelde in artikel 1onder
h van het kaderbesluit is geïmplementeerd via de artikelen 161, 161bis,
alsmede 172 Sr. Een staking is in deze artikelen niet strafbaar gesteld: het
gaat om het opzettelijk vernielen van zaken (artikelen 161, 161bis Sr) dan
wel opzettelijk belemmeren van de toevoer van drinkwater waarvan gevaar of
zelfs levensgevaar te duchten is.De leden van de ChristenUnie meenden dat bij actiegroepen sprake zou kunnen
zijn van een glijdende schaal. Zij verwezen naar de anti-Israel-demonstratie
in Amsterdam, en meenden dat de algehele toonzetting en sfeer daar dusdanig
was, dat van een terroristisch oogmerk sprake was. Zij wilden weten of, indien
tijdens deze demonstratie misdrijven zijn gepleegd, die onder het bereik van
dit wetsvoorstel vallen, het begrip terroristisch oogmerk naar de mening van
de regering aanwezig is. Vooropgesteld kan hierbij worden, dat niet gemakkelijk
voorstelbaar is dat de misdrijven die onder het bereik van het wetsvoorstel
vallen dat ter uitvoering van het kaderbesluit dient (moord, brandstichting),
in het kader van een demonstratie worden begaan. En als dat al het geval zou
zijn, is niet gemakkelijk voorstelbaar dat daarbij een terroristisch oogmerk
aanwezig is. Cruciaal is, dat het misdrijf met een terroristisch oogmerk begaan
moet zijn. Dat de demonstratie bij gelegenheid waarvan het misdrijf begaan
is een sterk omstreden politiek oogmerk heeft, is daarvoor slechts van beperkt
belang. Een voorbeeld kan dit illustreren. Als, bij gelegenheid van een demonstratie,
een mishandeling plaatsvindt, is dat zeer strafwaardig. Alleen in het geval
een zware mishandeling wordt gepleegd met een terroristisch oogmerk, kan ingevolge
artikel 304a evenwel van een terroristisch misdrijf sprake zijn. Voorts kunnen
alleen bedreigingen met een terroristisch misdrijf, een misdrijf derhalve
dat met een terroristisch oogmerk wordt begaan, ertoe leiden dat de delictsomschrijving
van artikel 285, derde lid, Sr vervuld wordt. De aan het woord zijnde leden refereerden ook aan de bedreigingen in de
richting van Ayaan Hirsi Ali, alsmede de fatwa in de richting van Salman Rushdie.
Zij vroegen zich af of deze bedreigingen na aanvaarding van het wetsvoorstel
meer betreffen dan de enkele bedreiging van een individu. Vastgesteld kan
worden dat een bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht ingevolge
artikel 285 Sr met maximaal twee jaar gevangenisstraf wordt bedreigd. Van
een bedreiging met een terroristisch misdrijf is eerst sprake als het misdrijf
waarmee gedreigd wordt zou plaatsvinden met het oogmerk een deel van de bevolking
van een land ernstige vrees aan te jagen. Daarvan zal bijvoorbeeld sprake
kunnen zijn als gedreigd wordt met vergiftiging van drinkwater die tot doel
zou hebben een overheid te dwingen iets te doen of niet te doen. Als het misdrijf
waarmee gedreigd wordt een misdrijf tegen een enkele persoon behelst, zal
het terroristisch oogmerk niet snel bewezen kunnen worden, omdat van een dergelijk
misdrijf niet snel gezegd zal kunnen worden dat een deel van de bevolking
daardoor ernstige vrees wordt aangejaagd. Een uitzondering is vooral voorstelbaar
bij personen die onderdeel uitmaken van de regering of de Staten-Generaal,
omdat in dat geval het oogmerk om een overheid te dwingen iets te doen, niet
te doen of te dulden in beeld kan komen.De definitiebepaling van artikel 83a Sr gaf de leden van de fractie van
de ChristenUnie tenslotte aanleiding tot de vraag waarom bedrijven en instellingen,
anders dan een internationale organisatie, niet onder de definitiebepaling
vallen. Vooropgesteld kan daarbij worden, dat ook misdrijven tegen bedrijven
en instellingen zeer wel van terroristische aard kunnen zijn. Aanslagen bij
bedrijven en instellingen kunnen immers beogen en tot gevolg hebben, dat de
bevolking van een land ernstige vrees wordt aangejaagd. Van een terroristisch
misdrijf is echter, volgens het kaderbesluit, niet reeds dan sprake als het
beoogt de economische of sociale structuren van een bedrijf of instelling
te vernietigen. Hoe ernstig ook een dergelijk misdrijf is, de kwalificatie
«terroristisch» voert in dit verband te ver. Daarvoor is kenmerkend
dat de fundamentele structuren van een land of internationale organisatie,
zoals de Europese Unie, bedreigd worden. Het gaat, bij terroristische misdrijven,
om misdrijven die de gehele samenleving en de internationale rechtsorde bedreigen;
dat keert in de formulering van het oogmerk terug.De leden van de SGP-fractie vroegen waarop de stelling is gebaseerd dat
actiegroepen ter bevordering van de door hen nagestreefde doelen geen zeer
ernstige misdrijven plegen. Voorts vroegen zij hoe bij voorbaat gesteld kan
worden dat bedoelde groepen niet door het aanjagen van vrees zullen pogen
de publieke opinie te mobiliseren. Graag verwijs ik deze leden naar de antwoorden
die in het voorgaande zijn gegeven op vragen van de leden van de fracties
van VVD, SP en ChristenUnie. Vastgesteld is daarbij dat actiegroepen geenszins als zodanig van toepassing van de onderhavige wet zijn
uitgesloten. Als de toelichting bij de aan het woord zijnde leden deze indruk
heeft gewekt, dan hecht ik eraan deze hierbij weg te nemen. Tegelijk kan evenwel,
refererend aan de vermelde antwoorden, worden vastgesteld dat een concrete
casus waarin een actiegroep zich aan een terroristisch misdrijf schuldig maakt
moeilijk denkbaar is.Misdrijven met terroristisch oogmerkInleidingDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering met het terroristisch
oogmerk een extra subjectief bestanddeel of een objectief bestanddeel op het
oog heeft. Uit de bewoordingen van het kaderbesluit en het wetsvoorstel volgt,
dat het om een extra subjectief bestanddeel gaat. Zij meenden dat objectivering
leidt tot minder bewijsvereisten en dus tot een ruimere aansprakelijkstelling.
Dienaangaande zij opgemerkt dat de omstandigheid dat het terroristisch
oogmerk een subjectief bestanddeel is, er niet aan in de weg staat dat het
bewijs in veel gevallen uit objectieve omstandigheden kan worden afgeleid.
Een bomaanslag gericht tegen een overheidsgebouw of infrastructureel werk,
bijvoorbeeld, zal gewoonlijk zozeer als kennelijk doel hebben dat de bevolking
van een land ernstige vrees wordt aangejaagd, dat verklaringen van verdachten
daaromtrent voor het bewijs zeker niet doorslaggevend zijn. Dat aan het bewijs
van het oogmerk enige eisen worden gesteld, spoort tenslotte met de omstandigheid
dat dat bewijs een forse verhoging van de maximale wettelijke strafbedreiging
met zich meebrengt.De aan het woord zijnde leden wilden voorts weten of er nog verschil bestaat
in de wijze waarop het oogmerk in het voorgestelde artikel 140a Sr is opgenomen
en de wijze waarop het aan de overige misdrijven is toegevoegd. Tussen de
delictsomschrijving van artikel 140a, eerste lid, Sr en die van de meeste
andere terroristische misdrijven bestaat inderdaad in die zin verschil, dat
het terroristisch oogmerk niet in artikel 140a, eerste lid, Sr is opgenomen.
Bewezen behoeft slechts te worden dat is deelgenomen aan een organisatie die
tot oogmerk heeft het plegen van terroristische misdrijven. De organisatie
dient derhalve het plegen van misdrijven ten doel te hebben die met een terroristisch
oogmerk worden begaan. Aangetekend kan worden dat de deelneming aan een dergelijke
organisatie ook moeilijk aan een dergelijk oogmerk kan worden gebonden: deze
strafbaarstelling ziet op tal van gedragingen ten dienste van een terroristische
organisatie die, op zichzelf beschouwd, niet tot ernstige vrees bij de bevolking
aanleiding behoeven te geven.De leden van de PvdA-fractie vroegen tenslotte op welke bestanddelen het
terroristisch oogmerk betrekking heeft. Het oogmerk kan worden gekarakteriseerd
als een bijkomend oogmerk. Het heeft betrekking op de in artikel 83a Sr genoemde
omstandigheden in die zin, dat voor bewijs en kwalificatie als terroristisch
misdrijf vereist is dat het oogmerk in één van de varianten
die in dat artikel genoemd worden bewezen kan worden.De leden van de fractie van GroenLinks zagen als een van de doelstellingen
van het wetsvoorstel, dat het tegemoet wil komen aan problemen die rechters
kunnen ondervinden bij de behandeling van strafzaken waarin terroristische
delicten ten laste zijn gelegd. Zij vroegen om een reactie op de stelling
dat het voorgestelde artikel 83 Sr voorziet in een strafverhoging en niet
in een handvat voor de rechterlijke macht om terroristische misdrijven beter
te vervolgen, en verwezen daarbij naar de reactie van de NVvR. Vooropgesteld
kan daarbij worden dat het wetsvoorstel strekt ter implementatie van het kaderbesluit
inzake terrorismebestrijding. Daarmee is de reikwijdte en strekking van dit
wetsvoorstel gegeven: aanscherping van het materiële strafrecht, opdat
het beter tot uitdrukking brengt dat terroristische misdrijven tot de ernstigste
misdrijven behoren. Het wetsvoorstel maakt deel uit van een breder pakket
maatregelen, waaronder die van wetgevende aard, voortvloeiend uit het actieplan
Terrorismebestrijding en Veiligheid van 5 oktober 2001, dat ertoe strekt de
mogelijkheden om terrorisme te bestrijden te verbeteren.De leden van de SP-fractie vroegen de regering hoe zij artikel 1, tweede
lid, van het kaderbesluit beoordeelt. Zij wilden weten of er een aantal fundamentele
rechten van burgers onder druk komt te staan, althans wordt ingeperkt door
de voorgestelde wetgeving. Dit is naar het oordeel van de regering niet het
geval. Het wetsvoorstel bestaat in de kern daarin, dat op gedrag dat reeds
strafbaar is gesteld, hogere straffen worden gesteld. Artikel 1, tweede lid,
Kaderbesluit is tot stand gekomen naar aanleiding van intensieve gedachtewisselingen
in Brussel over de reikwijdte van het Kaderbesluit. Bij het nader omschrijven
van terroristische misdrijven en in het bijzonder het terroristische oogmerk
kwam ook het optreden van (actie)groeperingen die een bepaald maatschappelijk
doel willen verwezenlijken aan de orde. Alle lidstaten waren het erover eens dat dergelijk optreden in beginsel niet als terroristisch kan worden
aangemerkt. Mede in dit licht werd het wenselijk geacht, teneinde mogelijk
misverstand hieromtrent te voorkomen, de genoemde bepaling in het Kaderbesluit
op te nemen. Dit betekent derhalve niet dat het Kaderbesluit de fundamentele
rechten van burgers onder druk zou zetten of zou inperken. De misdrijven opgenomen
in het Kaderbesluit en neergelegd in het onderhavige wetsvoorstel zijn zonder
meer als zeer ernstige misdrijven aan te merken, die ongeacht welk motief
of welke dader, vervolgd en bestraft moet kunnen worden.De aan het woord zijnde leden vroegen de regering ook, in te gaan op de
strafbaarheid van mondelinge steunverlening aan een organisatie, die later
als terroristisch wordt bestempeld. Zij informeerden in dat verband naar de
kans dat een persoon die mondeling steun verleent aan een groep mensen die
een openbaar gebouw bezetten met het oogmerk om een overheid te dwingen iets
te doen dan wel de fundamentele sociale structuren te ontwrichten, ten laste
kan worden gelegd dat hij steun verleent aan een organisatie met een terroristisch
oogmerk. Vooropgesteld kan daarbij worden, dat het in het voorgestelde artikel
140a Sr gaat om deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen
van terroristische misdrijven. Het bezetten van een gebouw is niet een misdrijf
dat ingevolge artikel 83 Sr als terroristisch kan worden aangemerkt. Artikel
139 Sr, dat in dit verband het meest in de rede ligt, valt niet onder dat
artikel. Daar komt bij dat het mondeling steun verlenen als door deze leden
omschreven niet als deelneming in de zin van artikel 140a Sr kan worden aangemerkt.
De aan het woord zijnde leden vroegen in dit verband ook, waarom de gedraging
van deze persoon wel of niet onder de delictsomschrijving van artikel 170
Sr viel, en stelden dezelfde vraag ten aanzien van artikel 176a juncto de
artikelen 160, 161, 161bis en 161quater Sr. Van belang is in dat verband in
de eerste plaats dat een bezetting, ook als deze met enige vernielingen gepaard
gaat, nog geen «gemeen gevaar voor goederen» oplevert. Van de
gedragingen in de artikelen 160, 161 en 161quater Sr omschreven, is moeilijk
voorstelbaar dat zij zich in het verband van een bezetting zullen voordoen.
Een bezetting van een electriciteitscentrale (vgl. artikel 161bis Sr) is in
beginsel denkbaar; van een misdrijf kan echter eerst sprake zijn bij vernielingen
etc., als de stroomlevering daadwerkelijk wordt verhinderd of bemoeilijkt.De leden van de ChristenUnie konden zich, in verband met afpersing en
bedreiging, voorstellen dat het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk
te bevoordelen, in verband staat met de financiering van een daad van terrorisme.
Zij wilden weten of het niet voor de hand ligt om een bepaling met een dergelijke
strekking op te nemen, zodat ook afpersing of bedreiging met dit doel strafbaar
wordt gesteld. Aan de wens van de aan het woord zijnde leden wordt, naar het
voorkomt, door het wetsvoorstel reeds voldaan. In artikel 317, derde lid,
wordt verwezen naar artikel 312, tweede en derde lid, Sr; dit wetsvoorstel
wil in dat tweede lid een op terrorisme toegesneden strafverhogingsgrond invoeren.
Bedreiging met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen
constitueert de facto afpersing; een afzonderlijke voorziening voor bedreiging
ten dienste van financiering van terrorisme komt dan ook niet noodzakelijk
voor.Artikel 83, onderdeel 1o, Sr (ernstige misdrijven)De leden van de VVD-fractie vroegen, wat de practische betekenis is van
het voorgestelde artikel 83, onderdeel 1o, Sr; zij wilden weten wat het aanmerken
als terroristisch nog toevoegt als reeds de maximale straf kan worden geëist.
Daarbij suggereerden zij nog dat op deze wijze zou kunnen worden uitgedrukt
dat het in de rede ligt om bij de strafoplegging dichter tegen het maximum
aan te zitten dan bij commune delicten het geval is. Graag beantwoord ik deze
vraag als volgt. In de eerste plaats verplicht het Kaderbesluit
tot het aanwijzen van deze delicten als terroristische misdrijven, indien
zij met een terroristisch oogmerk zijn gepleegd. Het betreft hier dus de nakoming
van een volkenrechtelijke verplichting. Maar ook in praktische zin heeft deze
bepaling zijn nut. Bijvoorbeeld in verband met de rechtsmachtbepaling (artikel
4 Sr). Daarin wordt de rechtsmacht ten aanzien van terroristische misdrijven
uitgebreid. Zouden nu de misdrijven in artikel 83, onderdeel 1° Sr. niet
als zodanig zijn opgenomen, dan zou de rechtsmachtuitbreiding daarop geen
betrekking hebben. Dat is niet alleen onwenselijk, maar in dat geval zou Nederland
ook niet volledig hebben voldaan aan de verplichtingen tot het vestigen van
rechtsmacht die voortvloeien uit het Kaderbesluit. Ook de strafbaarstelling
van artikel 140a Sr is in dit verband van belang: daarin wordt deelneming
aan een organisatie die het plegen van terroristische misdrijven tot oogmerk
heeft, strafbaar gesteld. Tenslotte kan de aanwezigheid van een terroristisch
oogmerk ook van belang zijn voor de daadwerkelijk opgelegde straf, zoals deze
leden terecht opmerkten.Artikel 83, onderdeel 2o, Sr (wettelijke strafverhogingsgronden)De leden van de CDA-fractie vroegen, waarom in de voorgestelde toevoeging
aan artikel 385a Sr alleen de «vrachtwagen» wordt genoemd; voorts
wilden zij weten of met de niet nader gedefinieerde term «gevaarlijke
lading» het legaliteitsbeginsel niet onnodig geweld wordt aangedaan.
Vooropgesteld kan daarbij worden dat de term «transportmiddel voor het
vervoer van groepen personen of goederen», die in het kaderbesluit wordt
gehanteerd, in het wetsvoorstel wordt geconcretiseerd in «autobus, een
trein of ander middel van openbaar vervoer dan wel een vrachtwagen met een
gevaarlijke lading». De term «transportmiddel» is namelijk
niet precies genoeg, nu daar bijvoorbeeld ook fietsen, bromfietsen en auto's
onder vallen, die niet voor het vervoer van groepen personen bedoeld zijn.
De term «vrachtwagen» is, als verzamelterm voor transportmiddelen
die voor goederen bestemd zijn, voldoende concreet. Hetzelfde geldt voor de
term «gevaarlijke lading», die duidt op een lading die, door zijn
inherente eigenschappen, geschikt is om gevaar voor een groep personen in
het leven te roepen. In dit verband kan er nog aan worden gerefereerd dat
de term «gevaar» in veel delictsomschrijvingen van het Wetboek
van Strafrecht voorkomt.De leden van de VVD-fractie gaven aan het sterk antidemocratische karakter
van de gedragingen van terroristen, gekoppeld aan het gebruik van ernstige
geweldsmiddelen, als een wezenskenmerk van terrorisme te zien. Zij vroegen
de regering hieromtrent een standpunt te formuleren, en daar andersoortige
politieke misdrijven bij te betrekken. Voor de regering is de omstandigheid
dat een in artikel 83 Sr omschreven misdrijf met een terroristisch oogmerk
wordt begaan, doorslaggevend. Het antidemocratische vormt binnen dat oogmerk
inderdaad een belangrijk element, gesproken wordt van het «dwingen»
van een overheid. Of een terroristisch misdrijf in een concreet geval als
een politiek misdrijf dient te worden aangemerkt, is vooral van belang voor
zover daar op het terrein van de strafrechtelijke samenwerking juridische
consequenties aan verbonden kunnen of moeten worden. Graag verwijs ik in dit
verband nog naar het antwoord, in het navolgende gegeven op een vraag van
de leden van de fracties van CDA en PvdA naar het verband tussen politieke
en terroristische misdrijven.Ook de leden van de PvdA-fractie informeerden naar het voorgestelde bestanddeel
«vrachtwagen met een gevaarlijke lading», in relatie tot het legaliteitsbeginsel.
Graag verwijs ik deze leden naar het antwoord, gegeven op een vergelijkbare
vraag van leden van de CDA-fractie. Zij gaven voorts aan, in verband met het
lex certa-beginsel bedenkingen te hebben met betrekking tot de uitleg van
het «terroristisch oogmerk» in situaties waarin bijvoorbeeld strafbare
feiten zijn gepleegd tijdens demonstraties en dergelijke, of
strafbare feiten zijn gepleegd door actiegroepen. Vooropgesteld kan worden
dat de omschrijving van het terroristisch oogmerk uit het kaderbesluit voortvloeit.
De omschrijving komt, in het perspectief van het legaliteitsbeginsel, voldoende
concreet voor.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen, waarom in het voorgestelde
artikel 161 Sr de vernieling van gas- of waterleidingen of rioleringen is
opgenomen. De reden is gelegen in het kaderbesluit. Dat noemt in artikel 1
als strafbaar te stellen gedraging «het veroorzaken van grootschalige
vernieling van (..) infrastructurele voorzieningen». Voorts vroegen
deze leden zich af of door het ontbreken van het begrip «wederrechtelijk»
strafbaarheid kan ontstaan voor grondwerkers die per ongeluk een leiding of
rioleringsbuis vernielen. Dat is niet het geval, reeds omdat artikel 161 Sr
eist dat het vernielen (etc.) «opzettelijk» is gebeurd. Ook deze
leden vroegen tenslotte een reactie op de door de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak geuite bezwaren tegen het begrip «vrachtwagen met een gevaarlijke
lading», en vroegen zich af of hier het lex-certabeginsel in het gedrang
komt. Graag verwijs ik deze leden naar het antwoord, gegeven op een vergelijkbare
vraag van leden van de CDA-fractie.De leden van de ChristenUnie stelden aan de orde dat de strafbedreiging
op de verschillende delicten uit Titel VII uiteenloopt, en refereerden daarbij
aan een eerdere stellingname van deze leden . Zij drongen aan op gelijktrekking
van de strafbedreigingen van vergelijkbare misdrijven over de hele linie tot
twintig jaar, en vroegen of de regering hier bij de behandeling van dit wetsvoorstel
toe wil overgaan. Naar hun mening zou de samenhang tussen het voorgestelde
artikel 83, eerste lid, Sr en het voorgestelde artikel 176a Sr daardoor eenvoudiger
worden. Vooropgesteld kan worden, dat dit wetsvoorstel in een aanmerkelijke
verhoging van de strafbedreiging voor terroristische misdrijven voorziet.
Uit oogpunt van adequate strafbedreiging is een verdere aanpassing dan ook
niet noodzakelijk. Dat geldt met name voor de misdrijven die door de fractie
van de ChristenUnie worden genoemd, welke met een maximale vrijheidsstraf
van vijftien jaren worden bedreigd. Ingevolge het voorgestelde artikel 176a
Sr wordt deze straf verhoogd tot levenslange gevangenisstraf of tijdelijke
van ten hoogste twintig jaren als het misdrijf wordt begaan met een terroristisch
oogmerk. De door de aan het woord zijnde leden bepleite gelijkschakeling is
bij deze misdrijven bereikt, op het hoogste niveau. Voorts zou een aanpassing
als door deze leden voorgesteld niet van invloed zijn op de samenhang tussen
het voorgestelde artikel 83, eerste lid, en het voorgestelde artikel 176a
Sr. Ook na een aanpassing als door deze leden voorgesteld zal zich, naar het
voorkomt zelfs in meer gevallen, de situatie voordoen dat een delictsomschrijving
verschillende varianten kent, waarvan op de zwaarste levenslange gevangenisstraf
is gesteld. Een aanpassing van strafmaxima tenslotte die geen relatie met
terrorismebestrijding heeft, gaat het bestek van dit wetsvoorstel, dat de
implementatie van het kaderbesluit tot doel heeft, te buiten.Artikel 83, onderdeel 3°, Sr (specifieke terroristische
misdrijven)De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering of zij ermee
kan instemmen dat doodslag gepleegd met een terroristisch oogmerk in veel
gevallen zal kunnen worden geschaard onder artikel 289 Sr. Dat is inderdaad
het geval: als het terroristisch oogmerk kan worden vastgesteld, zal veelal
ook van voorbedachte raad sprake zijn. Het kaderbesluit noemt in artikel 1
echter elke aanslag op het leven van een persoon die de dood ten gevolge kan
hebben; het is ook niet uitgesloten dat de voorbedachte raad in een enkel
geval niet zal kunnen worden vastgesteld. Deelneming aan een terroristische organisatieDe leden van de VVD-fractie vroegen of het voorliggend wetsvoorstel het
bedrijven van terrorisme als zodanig strafbaar stelt. Daarbij dachten zij
aan het complex van gedragingen dat in terroristische organisaties wordt gepleegd,
vanaf fondsen- en ledenwerving tot aan het daadwerkelijk plegen van geweldsdelicten.
Meer specifiek wilden zij weten of drugssmokkel door een terroristische organisatie
een zwaardere strafbedreiging kent. Zij vroegen zich in verband met de bewijseisen
die bij artikel 140 Sr gesteld worden af of het voorgestelde artikel 140a
voldoende kracht geeft om terrorisme als zodanig te kunnen vervolgen.Het voorliggend wetsvoorstel stelt, in aansluiting bij en ter implementatie
van het kaderbesluit, een aantal gedragingen als terroristische misdrijven
strafbaar. Met de selectie van misdrijven, en de formulering van het terroristisch
oogmerk, is beoogd, zoals ook uit de naam van het kaderbesluit blijkt, aan
de bestrijding van terrorisme bij te dragen. Een strafbaarstelling van terrorisme
als zodanig is te onbepaald, het kaderbesluit maakt duidelijk dat daar tal
van gedragingen onder vallen die in strafwaardigheid aanmerkelijk kunnen verschillen.
Concrete gedragingen kunnen derhalve als terroristisch misdrijf worden vervolgd
als zij onder een in dit wetsvoorstel opgenomen strafbaarstelling kunnen worden
gerubriceerd. Ten aanzien van fondsen- en ledenwerving ten behoeve van terroristische
organisaties kan worden vastgesteld dat deze gedragingen als «deelneming»
aan dergelijke organisaties kan worden beschouwd. Verwezen zij in dit verband
nog naar de Nota van Wijziging bij dit wetsvoorstel, waar zulks ook in verband
met deze vraag van de aan het woord zijnde leden expliciet in is vastgelegd.
Ook drugssmokkel kan, voorzover de smokkel gericht is op de verwerving van
gelden ten behoeve van een terroristische organisatie, onder artikel 140a
Sr worden gebracht. Op drugssmokkel zijn ook los van eventuele verbanden met
terroristische organisaties evenwel reeds zware straffen gesteld. Artikel
140a Sr, zoals verduidelijkt bij Nota van Wijziging, en bezien in samenhang
met de in andere artikelen omschreven terroristische misdrijven, biedt naar
het oordeel van de regering dan ook voldoende mogelijkheden om terrroristische
organisaties te bestrijden.Voorts stelden de aan het woord zijnde leden nog een vraag over de vervolgbaarheid
van de zogenaamde politieke takken van terroristische groeperingen. Zij wilden
weten of de leden daarvan met een redelijke kans op succes vervolgd kunnen
worden op basis van de hier geïntroduceerde bepaling. Van belang is in
dat verband, of het lidmaatschap van een aan een terroristische organisatie
gelieerde politieke groepering als deelneming aan die terroristische organisatie
kan worden beschouwd. De beantwoording van die vraag is van tal van factoren
van feitelijke aard afhankelijk, zoals de mate waarin de doelen van de terroristische
organisatie en de politieke groepering samenlopen, en de mate waarin de organisaties
daadwerkelijk met elkaar versmolten zijn. Mede aan de hand van dergelijke
factoren kan worden bepaald of de bijdrage van de betrokkene als deelneming
aan de terroristische organisatie kan worden aangemerkt.Tenslotte wilden de leden van de VVD-fractie weten hoe het zit met de
vervolging in Nederland van elders verboden organisaties die bijvoorbeeld
op de Europese zwarte lijst zijn geplaatst. In antwoord op deze vraag kan
ik deze leden meedelen dat het enkele feit van verbodenverklaring in het buitenland
danwel de vermelding op de EU-lijst van terroristische organisaties op zichzelf
onvoldoende aanknopingspunt vormt voor de vervolging van deze organisaties
in Nederland. Dit neemt overigens niet weg dat uit hoofde van de Sanctiewet
in samenhang met de WED in ieder geval wel telkens elke handeling, strekkende
tot financiële ondersteuning van op de EU-lijst geplaatste organisaties
strafbaar is. Voor de toepassing van het commune strafrecht brengt vermelding
op de lijst daarbij verhoogde waakzaamheid van de Nederlandse inlichtingen-, veiligheids- en opsporingsdiensten met zich mee. Dat is thans ook
de feitelijke situatie. Verder kan ik de leden van de fractie van de VVD berichten
dat zich tot op heden evenmin een geval heeft voorgedaan waarin op basis van
aanvullende, belastende gegevens besloten is tot vervolging van een organisatie
die elders is verboden of op de EU-lijst staat vermeld.RechtsmachtDe leden van de fracties van het CDA en de PvdA vroegen een nadere beschouwing
op de verhouding tussen terroristische misdrijven als bedoeld in het onderhavige
wetsvoorstel en politieke delicten als bedoeld in het uitleveringsrecht. In
het uitleveringrecht zoals neergelegd in diverse bi- en multilaterale uitleveringsverdragen
geldt in het algemeen dat voor politieke delicten niet mag worden uitgeleverd.
Op deze algemene regel in het uitleveringsrecht is tot nu toe ten aanzien
van terrorisme in een viertal verdragen een uitzondering gemaakt. Het betreft
hier: het op 27 januari 1977 te Straatsburg tot stand gekomen Europees Verdrag
tot bestrijding van terrorisme (Trb. 1977, 63), de op 27 september 1997 te
Dublin tot stand gekomen Overeenkomst, opgesteld op rond van artikel K.3 van
het Verdrag betreffende de Europese Unie betreffende uitlevering tussen de
lidstaten van de Europese Unie (Trb. 1996, nr. 304), verder te noemen de EU-overeenkomst,
het op 15 september 1997 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake de bestrijding
van terroristische bomaanslagen (Trb 1998, 84) en het op 9 december 1999 te
New York tot stand gekomen Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering
van terrorisme (Trb. 2000, 12). Met uitzondering van de EU-overeenkomst bepalen
de genoemde verdragen dat de daarin vermelde terroristische misdrijven in
het kader van uitlevering niet meer als politiek delict mogen worden aangemerkt.
Uitlevering voor die delicten kan dus niet meer worden geweigerd wegens het
politieke karakter van de delicten. De EU-overeenkomst die algemene regels
voor uitlevering bevat, bepaalt dat geen feit meer kan worden aangemerkt als
politiek delict, maar laat de mogelijkheid daarop bepaalde uitzonderingen
te maken. Voor de volledigheid wordt hieraan nog toegevoegd dat in het kaderbesluit
inzake het Europees aanhoudingsbevel en de procedures voor overlevering tussen
de lidstaten geen weigeringsgrond wegens het politieke karakter van het delict
is opgenomen.De vraag die vervolgens rijst is in hoeverre terroristische misdrijven
als bedoeld in dit wetsvoorstel in het kader van een uitleveringsprocedure
als politiek delict kunnen worden aangemerkt. Allereerst zal dus het toepasselijke
verdrag in die mogelijkheid dienen te voorzien. Is dat het geval dan dient
te worden vooropgesteld, dat de beoordeling of er sprake is van een politiek
delict uitsluitend toekomt aan de autoriteiten van het land waaraan de uitlevering
is verzocht. Met uitzondering van de zogeheten staatkundige delicten, in Nederland
de artikelen 92 tot en met 107a van het Wetboek van Strafrecht, is daarbij
niet de kwalificatie van het feit in het nationale recht van de aangezochte
staat doorslaggevend voor de vraag of het een politiek delict betreft, doch
de omstandigheden waaronder het feit is gepleegd. Uit de rechtspraak vloeit
voort dat van een politiek delict sprake is indien het feit, gelet op de omstandigheden
waaronder het is begaan, een overwegend politiek karakter heeft. Daarbij is
van belang de vraag of de pleger in redelijkheid heeft kunnen oordelen dat
de feiten afzonderlijk dan wel in onderlinge samenhang beschouwd tot enig
direct op het politieke einddoel betrokken resultaat konden leiden. Waar rechtstreeks
verband ontbreekt, kan niet gesproken worden van politieke feiten, hoe politiek
de motieven van de daders ook waren (HR 8 mei 1978, NJ 1978, 314). De vraag
in hoeverre er een overlap bestaat tussen terroristische misdrijven en politieke
delicten is dus niet op voorhand in algemene zin te beantwoorden. Per geval
zal moeten worden bezien of in de concrete casus sprake is van
een feit dat als politiek delict is aan te merken.Financiële consequentiesDe leden van de SP-fractie vroegen de regering of de mededeling dat de
financiële consequenties van het onderhavige wetsvoorstel beperkt zullen
blijven, de werkelijkheid niet enigszins simplificeert. Zij vroegen de regering
een overzicht te geven van de verruiming van dwangmiddelen in combinatie met
de financiële gevolgen. Een overzicht van de gevolgen van dit wetsvoorstel
op het terrein van de dwangmiddelen is eerder in dit wetsvoorstel reeds gegeven
naar aanleiding van een vraag van deze leden; graag verwijs ik hun daarnaar.
De door hen gevraagde combinatie van dit overzicht met financiële gevolgen
kan niet worden gegeven. Terroristische misdrijven zijn, binnen het strafrechtelijk
bedrijf, uitzonderingen. Ook thans kunnen deze misdrijven worden vervolgd,
en staan op de ernstiger vormen daarvan zware gevangenisstraffen. Te voorzien
valt dan ook niet dat het onderhavige wetsvoorstel wijzigingen in de strafrechtspraktijk
teweeg zal brengen met aanmerkelijke financiële consequenties.Bijlage 1De leden van de CDA-fractie vroegen nog aandacht voor de verschillende
sancties tegen rechtspersonen die in artikel 8 van het kaderbesluit zijn opgesomd.
In reactie daarop zou ik graag willen verduidelijken dat de artikelen 7 en
8 van het kaderbesluit standaardbepalingen zijn die in verscheidene EU-instrumenten
te vinden zijn. Deze bepalingen verplichten lidstaten ertoe in ieder geval
te voorzien in enigerlei vorm van aansprakelijkheid van rechtspersonen, ongeacht
of deze op strafrechtelijke, civielrechtelijke dan wel administratiefrechtelijke
leest is geschoeid. Achtergrond hiervan vormt het feit dat het merendeel van
de lidstaten nog geen regeling inzake de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van rechtspersonen kent. Teneinde deze landen toch te houden aan een regeling
die dicht tegen strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen aan
zit, is binnen de Europese Unie de tekst overeengekomen die ook in de artikelen
7 en 8 is vervat. De in het kaderbesluit genoemde sanctievoorbeelden behoeven
derhalve niet van een puur strafrechtelijke aard te zijn; de vermelding vindt
zijn achtergrond in het feit dat bij het ontbreken van de mogelijkheid tot
het opleggen van strafrechtelijke sancties tegen rechtspersonen aan dergelijke
alternatieven kan worden gedacht.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28463-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl