Voorzienings- en leveringszekerheid energie; Brief minister met een voortgangsrapportage over de strategie die het kabinet volgt om Nederland als Gasrotonde aan te bieden
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136051
 2009-2010
 
 29 023
 Voorzienings- en leveringszekerheid energie
 
 
 
 
 Nr. 
 73
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 oktober 2009
 Inleiding
 Met deze brief geef ik invulling aan de toezegging die ik op 23 oktober
2008 heb gedaan om de Tweede Kamer een samenhangende voortgangsrapportage
over de strategie van het kabinet gericht op «Nederland als Gasrotonde»
aan te bieden. Ik ga hierbij tevens in op de
elementen die zijn genoemd in de op 28 oktober 2008 door de Tweede Kamer
aangenomen motie Ten Hoopen c.s..
 
 Deze Gasrotondebrief is als volgt opgebouwd:
 Allereerst wordt in hoofdstuk 1 een beschrijving gegeven van de Gasrotonde
in Noordwest-Europees perspectief en wordt ingegaan op de initiatieven, maatregelen
en acties die tot op heden zijn ondernomen.
 
 Vervolgens beschrijf ik in het tweede gedeelte van deze brief drie uitdagingen,
te weten: de tijdige beschikbaarheid van transportcapaciteit,
flexibiliteit in het aanbod van gas en diversificatie. Tevens worden
nieuwe maatregelen en acties benoemd die ik in de komende tijd zal ondernemen
om de Gasrotonde verder te ontwikkelen (zie bijlage 1 ). Daarmee kom ik tegemoet aan de wens van de Tweede Kamer ten aanzien
van nieuwe maatregelen en acties ter versterking van de Gasrotonde.
 1. De Gasrotonde in Noordwest-Europees perspectief
 1.1 Gasrotonde strategie
 In de brief «Visie op de gasmarkt» van maart 2006 werd het
begrip «Gasrotonde» geïntroduceerd.
In het Energierapport van 2008 heb ik de Gasrotonde alséén van
de iconen van het energiebeleid neergezet. In dit rapport zijn verschillende
acties aangekondigd om de Gasrotonde verder te ontwikkelen. 
 
 Aardgas is zeer belangrijk voor Nederland. Doordat er omvangrijke hoeveelheden
gas in de Nederlandse ondergrond zitten, zijn wij bijna als vanzelf een grootverbruiker
van gas geworden en tegelijkertijd een belangrijke leverancier van gas in
Noordwest-Europa. Het feit dat onze natuurlijke reserves (langzaam) afnemen
heeft dan ook niet alleen consequenties voor ons eigen land. Daarom moeten
we vanuit een Noordwest-Europees perspectief bezien hoe hiermee om te gaan.
 
 De uitdaging is daarbij gelegen in zowel het kunnen voorzien in de benodigde
hoeveelheid gas als in de flexibele levering daarvan, zodat direct kan worden
ingespeeld op fluctuaties in de gasvraag die bijvoorbeeld ’s winters
hoger ligt dan ’s zomers. Op dit moment wordt vanuit Nederland vooral
dankzij het Groningenveld en de daaraan verbonden ondergrondse gasopslagen,
flexibel gas geleverd. Dit gebeurt niet alleen binnen Nederland zelf maar
ook naar de ons omringende landen (tot een straal van ca. 500 km). De komende
jaren zullen ook deze flexibele productiemogelijkheden afnemen, hetgeen betekent
dat er een behoefte ontstaat aan aanvullende faciliteiten voor het flexibel
leveren van gas binnen Noordwest-Europa.
 
 Deze ontwikkelingen maken het noodzakelijk om nu al te anticiperen op
het moment dat we netto-importeur van gas worden
en dat, vooruitlopend daarop, de bestaande mogelijkheden om flexibel gas te
kunnen leveren afnemen. Voor Nederland is dit eens te meer nodig omdat wij
ons midden in een transitie naar een duurzamere energiehuishouding bevinden.
In deze decennia lang durende transitie zal aardgas, als relatief schone brandstof,
een cruciale rol spelen.
 
 In de motie ten Hoopen c.s. wordt o.a. aangegeven dat het Nederlandse
gas opraakt waardoor Nederland in 2025 naar verwachting netto-importeur van
gas wordt en door natuurlijke concurrentievoordelen gasrotonde van Europa
kan worden. Ik onderken deze ontwikkeling en ben het met de indieners van
deze motie eens dat Nederland beschikt over een aantal concurrentievoordelen
waardoor Nederland de spil van de Noordwest-Europese Gasrotonde kan worden.
De kansen zijn gelegen in:
 • een gastransportnetwerk dat van hoge kwaliteit is en goed verbonden
is met de netwerken in de ons omringende landen;
 • de ligging aan zee waardoor het relatief makkelijk is om LNG aan
te voeren;
 • diverse mogelijkheden voor het ontwikkelen van ondergrondse opslag
in uitgeproduceerde gasvelden en in zoutcavernes;
 • de huidige marktpositie van Nederland met een aantal grote producenten
en verkopers van aardgas;
 • de virtuele handelsplaats TTF en de gefuseerde gasbeurzen APX en
Endex;
 • een open gasmarkt die het (ook voor buitenlandse partijen) aantrekkelijk
maakt om te investeren;
 • een groot aantal partijen dat in Nederland al actief is op het
gebied van gas: shippers, nationale en internationale energie-distributiebedrijven,
(buitenlandse) gasproducenten (al dan niet met winningsactiviteiten in Nederland),
etc.;
 • de aanwezigheid van gaskennis bij organisaties als Gasunie/GTS,
GasTerra, EBN, NAM, Nogepa, het Energy Delta Institute, ECN, TNO en Clingendael.
 
 De Gasrotonde strategie is een belangrijk onderdeel van het streven van
de Nederlandse overheid naar energievoorzieningszekerheid en is ook uit economisch,
innovatief en regionaal oogpunt van belang gezien de investeringen, de innovaties
en handelsactiviteiten die hiermee worden gegenereerd. Binnen deze strategie
wordt tevens gestreefd naar het vermarkten en exporteren van de
kennis, expertise en ervaring op gasgebied die in Nederland te vinden zijn
(o.a. op het terrein van gasexploratie, gaswinning, gasopslag, gastransport,
gashandel en inpassing van groen gas).
 
 Het kabinet streeft naar een situatie waarin Nederland als knooppunt in
de internationale gasstromen en als distributiecentrum van gas in Noordwest-Europa
fungeert. Dit draagt ook bij aan de verdere versterking van de binnenlandse
markt waarbij een toenemend aantal spelers op de markt de keuzemogelijkheden
voor eindverbruikers vergroot. Dit biedt ook grote kansen voor (maatschappelijke)
innovaties, export en valorisatie (het verzilveren
van wetenschappelijke kennis en nieuwe technieken) op het terrein van onder
andere gas, groen gas en elektriciteit.
 
 Ik plaats mijn visie op de Gasrotonde in het kader van het kabinetsbeleid
ter bevordering van een goed functionerende, efficiënte en transparante
gasmarkt. Een goed werkende markt, die een prijsindex genereert die in Noordwest-Europa
als referentieprijs geldt, is een noodzakelijke voorwaarde om tot een prominente
positie voor Nederland op de Noordwest-Europese gasmarkt te komen. In mijn
visie op de Gasrotonde moeten we toe naar een situatie waarin:
 1. binnen- en buitenlandse partijen belangrijke investeringen plegen in
de gassector eninfrastructuur van Nederland die het mogelijk maken om gasstromen
aan te trekken om te kunnen voorzien in de binnenlandse vraag naar gas en
daarnaast ook waarde te genereren uit de doorvoer van gas via Nederland;
 2. voldoende gasopslagcapaciteit aanwezig is waardoor enerzijds de leveringszekerheid
wordt geborgd en anderzijds de voor het goed functioneren van de markt benodigde
flexibiliteit beschikbaar is;
 3. er sprake is van een liquide gasmarkt met voldoende aanbod tegen transparante
en stabiele prijzen;
 4. een gasmix ontstaat waar Nederlands aardgas, gas uit diverse andere
landen en groen gas een integraal onderdeel van zijn en waarmee kan worden
voorkomen dat Nederland afhankelijk wordt van één leverancier
of bron;
 5. een sterke en innovatieve gasindustrie een belangrijke bijdrage levert
aan de economie, werkgelegenheid creëert en ervoor zorgt dat Nederland
de huidige unieke positie als gasland blijft vervullen.
 
 Zaak is om in de komende jaren de benodigde investeringen in fysieke en
niet-fysieke infrastructuur, die nodig zijn om de Gastrotonde te doen functioneren,
te laten plaatsvinden. Doen we dat niet dan worden we op termijn voor onze
gasvoorziening afhankelijk van de landen om ons heen en moeten we er maar
op vertrouwen dat de investeringen die daar worden gedaan toereikend zijn
om ook de Nederlandse markt te allen tijde te voorzien van gas. Daarnaast
zou dit betekenen dat economische en commerciële kansen die er liggen
voor Nederland niet worden benut. Als gasland bij uitstek kan Nederland in
een regionale Noordwest-Europese gasmarkt een centrale rol blijven spelen.
 
 De Gasrotonde kent een belangrijke economische dimensie vanwege de extra
werkgelegenheid die ermee gegenereerd wordt. Het gaat hier om private investeringen
die tezamen miljarden zullen bedragen, duizenden werkplaatsen op jaarbasis
in de gassector zullen genereren en veel spin-off effecten zullen kennen zoals
de werkgelegenheid die de gassector in Nederland en ook internationaal voor
de toeleveringsindustrie oplevert.
 1.2 De Noordwest-Europese gasmarkt
 Ook andere landen hebben de ambitie zich tot gasknooppunt te ontwikkelen.
Dit geldt onder meer voor Duitsland, België en Oostenrijk. Dit kan leiden tot beleidsconcurrentie. Tegelijkertijd constateer ik dat er
in toenemende mate een dialoog bestaat tussen de landen van Noordwest-Europa
om onze regionale gasmarkt verder te ontwikkelen en te integreren met het
oog op het creëren van een aantrekkelijke handelsplaats en de voorzieningszekerheid
van deze regio. Het is binnen dit Noordwest-Europese kader dat het kabinet
de Gasrotonde verder wil uitbouwen.
 
 Binnen Europa zullen meerdere gasknooppunten ontstaan. Gezien het toenemende
belang dat wordt gehecht aan voorzieningszekerheid en de economische voordelen
die daaraan zijn verbonden, is dat ook nodig en logisch. Als spil in de Noordwest-Europese
Gasrotonde heeft Nederland baat bij goed functionerende (infrastructurele)
voorzieningen in andere delen van Europa. Vanuit een Noordwest-Europees perspectief
beschouw ik deze ontwikkelingen als derhalve complementair. Van groot belang
daarbij is dat nu veelal nog nationaal georganiseerde markten en gastransportsystemen
met elkaar worden verbonden en samengaan.
 
 De ontwikkeling van een Noordwest-Europese gasmarkt vergt op elkaar afgestemde
grensoverschrijdende investeringen die alleen door samen te werken kunnen
worden gerealiseerd. Hier wordt onder meer binnen het Noordwest-Europese Gas
Regional Initiative (samenwerking tussen de toezichthouders) en het Pentalateraal
Gas Platform (samenwerking tussen overheden uit België, Duitsland, Frankrijk,
Luxemburg en Nederland) aan gewerkt, waarbij ook de landelijke netbeheerders
en marktpartijen nauw zijn betrokken. De integratie komt ook tot uitdrukking
in de prijsontwikkeling op de spotmarkten NBP (VK), Zeebrugge (België)
en TTF (Nederland) die inmiddels (vrijwel) gelijk loopt.
 
 Tevens wordt, ook op verzoek van marktpartijen, actief toegewerkt naar
een zo geïntegreerd en efficiënt mogelijke transportdienstverlening
en gezamenlijke investeringsplanning door de Gasunie netwerkbedrijven Gas
Transport Services en Gasunie Duitsland. De netwerken van deze bedrijven vormen
op hun beurt samen ook weer een spil in het Noordwest-Europese gasnetwerk.
Dit draagt bij aan een meer optimale dienstverlening aan klanten die ook zelf
weer grensoverschrijdende markten bedienen.
 De recente gascrisis
 Het gasconflict tussen Rusland en de Oekraïne van januari 2009, die
in een onvoorziene en ongekende onderbreking van de Europese gasvoorziening
via Oekraïne resulteerde, heeft voor veel onrust in Europa gezorgd. Zeker
in landen die te maken hebben met een gecombineerde afhankelijkheid van één
leverancier en één aanvoerroute. Dit heeft geleid tot een nog
actievere zoektocht naar mogelijkheden voor diversificatie van gasleveranciers
en een nog grotere noodzaak om betrouwbare en stabiele energiepartnerschappen
met producerende landen en doorvoerlanden op te bouwen.
 
 Mede als gevolg van de Russisch-Oekraïense gascrisis heeft de Europese
Commissie op verzoek van de Europese Raad de reeds aangekondigde herziening
van Richtlijn 2004/67/EG betreffende maatregelen tot veiligstelling van de
aardgasvoorziening, versneld ter hand genomen en medio juli haar voorstel
voor een Verordening leveringszekerheid gepresenteerd. Betere regionale samenwerking en afstemming tussen de lidstaten staan
daarbij centraal. Om daar invulling aan te geven dienen alle lidstaten onder
andere regionaal afgestemde preventieve actie- en noodplannen op te stellen.
Het voorstel wordt de komende maanden besproken met de lidstaten. Afhankelijk
van de uitkomsten van dit proces kan dit ertoe leiden dat aanpassing van de
Nederlandse wet- en regelgeving noodzakelijk is. 
 
 Voorts staat de verbetering van de interconnecties hoog op de agenda van
de Europese Unie, zoals ook blijkt uit het European Economic Recovery Plan. Dit plan voorziet onder andere in gedeeltelijke financiering
door de Europese Unie van additionele koppelingen tussen gastransportsystemen
en maatregelen om interconnecties bi-directioneel te maken.
 1.3 Het beleid tot nu toe
 De afgelopen jaren zijn zowel door de overheid als semipublieke en private
partijen concrete initiatieven, plannen en maatregelen ontwikkeld en uitgevoerd
die de Gasrotonde functie van Nederland versterkt hebben. Voorbeelden hiervan
zijn:
 • de uitbreiding van het gastransportnetwerk door Gas Transport Services;
 • de sinds 2006 operationeel zijnde interconnector tussen Nederland
en het Verenigd Koninkrijk, de BBL-pijplijn,
 • participatie in Nord Stream door Gasunie;
 • aankoop door Gasunie van een hoge-druk transportnetwerk in Duitsland;
 • de bouw van een LNG-terminal (Gate Terminal) in Rotterdam;
 • plannen voor een LNG-installaties op de Maasvlakte (4Gas) en in
Eemshaven (Essent, Vopak en Gasunie);
 • het samengaan van de gasbeurzen APX en Endex en de versterking
van de positie van de APX als exploitant van diverse energiebeurzen als gevolg
van enkele overnames (o.a. aankoop Britse gasbeurs door APX);
 • de intensivering van de dialoog met ons omringende landen met het
oog op de vorming van een regionale gasmarkt;
 • invoering van groen gascertificaten via Vertogas en inname van
groen gas in het hogedrukleidingnetwerk door Gasunie;
 • een gerichte energiediplomatie en handelsmissies naar gasproducerende
landen als Algerije, Angola, Rusland, Saoedi-Arabië, Qatar en Kazachstan;
 • De oprichting van kennisinstituten zoals het Energy Delta Institute,
Clingendael International Energy Programme (CIEP) en het Energy Delta Research
Centre (Edgar) ten behoeve van innovatief gasonderzoek.
 
 Als gevolg hiervan hebben we de afgelopen jaren de volgende ontwikkelingen
gezien:
 • een steeds groter wordende integratie van het Nederlands transportnetwerk
met de netwerken in de ons omringende landen, met steeds meer grensoverschrijdende
gasstromen;
 • toenemende gasvolumes die via het gastransportnetwerk worden vervoerd
en worden verhandeld op de Title Transfer Facility (TTF);
 • een toename van de liquiditeit en handelsmogelijkheden;
 • een groeiende samenwerking op regionaal niveau tussen overheden,
toezichthouders en netbeheerders;
 • een sterkere bilaterale samenwerkingsrelatie met een aantal voor
Nederland relevante gasproducerende landen;
 • een toename van de internationale activiteiten van de gasindustrie;
 • een toename van innovaties en bedrijvigheid op het terrein van
gas, groen gas en gastransport.
 
 De afgelopen jaren zijn er in Europa een aantal gasbeurzen ontstaan waar
zowel virtuele als fysieke handel plaatsvindt. Op deze steeds meer liquide
wordende handelsplaatsen zien we tevens een toename van het aantal spelers
op de markt. Deze ontwikkelingen leiden tot meer keuzemogelijkheden voor de
eindgebruikers en de juiste signalen voor de prijsvorming van
gas. Dit bevordert het doen van investeringen en meer innovaties en bedrijvigheid.
 
 Gashandelaren en -leveranciers maken in continentaal Noordwest-Europa
in toenemende mate gebruik van de TTF om hun gas te verhandelen. De TTF maakte
in 2008 een krachtige groei door. De hoeveelheid gas die verhandeld werd,
verdubbelde naar ruim 64 miljard m3 en vertegenwoordigt daarmee
een waarde van ruim 15 miljard euro. Het aantal handelaren dat actief is op
de TTF groeide met 20 procent naar een totaal van 60. De TTF laat hiermee
zowel in fysiek geleverd volume als in handelsvolume de andere handelsplaatsen
op het Europese continent in omvang achter zich. De groeicijfers demonstreren
dat Nederland zich als Europese handelsplaats ontwikkelt en in toenemende
mate aantrekkelijk is voor gashandelaren en leveranciers.
 
 Naast deze trend zien we tevens dat het proces van prijscorrelatie en
prijsconvergentie tussen de spotmarkten beurzen van Europa zich voortzet.
Deze ontwikkeling doet zich ook voor in Noordwest-Europa. Zo constateert de
Nederlandse handelsplaats APX dat de Nederlandse TTF samen met het National
Balancing Point in het Verenigde Koninkrijk (NBP) en Zeebrugge in België
een driehoek begint te vormen («Herring Hub») die de basis legt
voor de referentieprijs van een geïntegreerde gasmarkt met een Noordwest-Europese
focus.
 
 Verder heb ik onlangs een wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet
1998 tot versterking van de gasmarkt aan de Tweede Kamer aangeboden. Dit wetsvoorstel bevat belangrijke impulsen om de verhandelbaarheid
van gas in Nederland te laten toenemen en zorgt onder meer voor dat verschillen
in gaskwaliteiten geen problemen opleveren. Hiermee wordt onze gasmarkt aantrekkelijker
voor (buitenlandse) partijen die overwegen om gas naar de Nederlandse markt
te brengen of om anderszins actief te worden op deze markt. De in dit wetsvoorstel
aangekondigde maatregelen zijn dan ook expliciet in de context van de Gasrotonde
strategie van Nederland geplaatst.
 2. Nieuwe uitdagingen en nieuwe acties
 2.1 Drie uitdagingen
 Voor de komende jaren is het zaak de huidige Nederlandse positie op het
gebied van gas verder te verstevigen en te voorzien van een goed fundament
waardoor ook bij teruglopende eigen productie Nederland een spilfunctie in
de Noordwest-Europese gasmarkt blijft vervullen. Daarvoor dienen we te beschikken
over goede transport mogelijkheden, mogelijkheden voor het (tijdelijk) opslaan
van gas en diverse aanvoerkanalen. Het gaat kortom om: 1) de tijdige beschikbaarheid van transportcapaciteit, 2) flexibiliteit en 3)
diversificatie. Dit zijn belangrijke subdoelen die de komende jaren
behaald dienen te worden om de Gasrotonde op termijn optimaal te laten functioneren.
 1. Tijdig voorzien in de behoefte aan transportcapaciteit
 De komende jaren zijn forse investeringen nodig ter uitbreiding van het
gastransportnet. De infrastructuur zal ingrijpend moeten worden aangepast,
in reactie en inspelend op diverse nationale en internationale ontwikkelingen.
Door de toenemende behoefte aan geïmporteerd gas, de verdere internationalisering
van de gasmarkt en de opkomst van vloeibaar aardgas (LNG) neemt de behoefte
aan binnenlandse en grensoverschrijdende transportcapaciteit toe. Ook de ontwikkeling
en inpassing van groen gas en synthetisch gas uit kolenvergassing vergen belangrijke
investeringen in de huidige gasinfrastructuur. Uitbreiding en verbetering van de infrastructuur geeft ruimte om meer gas van verschillende partijen
voor de Noordwest-Europese markt aan te trekken.
 
 Om de groeiende vraag naar aardgas te kunnen blijven faciliteren, werkt
Gasunie aan de uitbreiding van de gastransportcapaciteit. Het gaat dan niet
alleen om het binnenlands transport, maar ook om de verbindingen naar en van
de landen om ons heen. Voor de investeringen van de beheerder van het landelijk
gastransportnet, Gas Transport Services, lopen deze via zogenaamde Open Seasons. In deze procedure peilt de netbeheerder
de behoefte aan transport in de markt, sluit vervolgens contracten met netgebruikers
en besluit daarna over een eventuele uitbreidingsinvestering. Vorig jaar is,
met instemming van uw Kamer, een beleidsregel vastgesteld waarmee duidelijkheid
is geschapen over de wijze waarop deze investeringen van de netbeheerder van
het landelijk gastransportnet in de tarieven mogen worden doorberekend. Hiermee
is voor de netbeheerder een kader gecreëerd waarbinnen een goed evenwicht
kan worden gevonden tussen de benodigde ruimte voor investeringen en adequate
transporttarieven.
 
 Hiermee is een goede basis gelegd voor het voorzien in de toenemende behoefte
aan transportcapaciteit, maar dit verzekert nog niet dat de hiervoor benodigde
investeringen ook tijdig worden gerealiseerd. Het is mij gebleken dat de netbeheerder
van het landelijk gastransportnet en de regionale netbeheerders er behoefte
aan hebben om eerder dan thans het geval is een redelijke mate van zekerheid
te krijgen over de doorberekening van hun uitbreidingsinvesteringen in de
(toekomstige) tarieven. Met de hiervoor genoemde wijziging van de Gaswet en
de Elektriciteitswet 1998 wil ik hierin voorzien met als doel het bevorderen
van een vlotte besluitvorming over dergelijke investeringen. Dit is in het
belang van de voorzienings- en leveringszekerheid en een goede marktwerking.
 
 Daarnaast wordt met deze wetswijziging een onderscheid geïntroduceerd
tussen investeringen van nationaal belang en overige investeringen. Voor de «categorie
investeringen van nationaal belang» wordt wat betreft de besluitvormingsprocedures
aangesloten bij de Rijkscoördinatieregeling voor energie-infrastructuurprojecten,
met als doel deze projecten sneller te kunnen realiseren.
 
 Voor het economisch verantwoord kunnen investeren en het faciliteren van
de markt is het nodig dat Gas Transport Services een herstructurering van
de transporttarieven doorvoert. Voornemen is om dit in het tariefvoorstel
dat Gas Transport Services in 2010 zal indienen, met het oog op inwerkingtreding
in 2011, te verwerken.
 
 Met dit alles is een raamwerk voor het tijdig beschikbaar komen van voldoende
transportcapaciteit gerealiseerd. Het is nu aan de netbeheerders en hun (potentiële)
klanten om deze uitdaging verder op te pakken via de hiervoor genoemde Open Seasons. Ik zal daarbij uiteraard de vinger aan de
pols houden waarbij ik ook zal bezien of het door mij gecreëerde raamwerk
blijvend voldoet. In het bijzonder zullen grensoverschrijdende investeringen,
met de extra uitdaging vanwege verschillende reguleringskaders, daarbij een
belangrijk punt van aandacht zijn.
 2. Voorzien in de behoefte aan flexibiliteit
 Op dit moment kan vanuit Nederland vooral dankzij het Groningenveld flexibel
gas worden geleverd. Dit gebeurt niet alleen binnen Nederland zelf, maar ook
naar de ons omringende landen (tot een straal van ca. 500 km). Dat is van
grote toegevoegde waarde omdat het daardoor mogelijk is direct
tegemoet te komen aan de feitelijke gasvraag van eindgebruikers die bijvoorbeeld ’s
winters veel groter is dan ’s zomers.
 
 De flexibele productiemogelijkheden van het Groningenveld nemen echter
af. Substantiële investeringen in gasopslagen zijn noodzakelijk om ook
op de lange(re) termijn aan de (over de seizoenen) fluctuerende vraag naar
gas te kunnen voldoen. Seizoensopslagen worden essentieel voor het flexibel
kunnen leveren van gas binnen Noordwest-Europa. Aangezien de realisatietijd
van grote opslagen al snel 7 tot 10 jaar beslaat, is er haast geboden en moeten
op korte termijn investeringsbeslissingen genomen worden. In Nederland is
een aantal marktpartijen aan het onderzoeken welke gasvelden kunnen worden
omgebouwd tot een gasopslag. Het realiseren van opslagcapaciteit vergt grote
investeringen. Dit komt met name door het zogenaamde kussengas, het gas dat
permanent in het veld aanwezig moet zijn om de opslag «op druk»
te houden.
 
 Momenteel is een aantal maatregelen in ontwikkeling om investeringen in
gasopslag te bevorderen. De maatregelen betreffen: 1) een andere tarifering
van het gastransport naar een gasopslag; 2) een betere beschikbaarheid van
uitgeproduceerde gasvelden voor nieuwe investeerders en 3) duidelijkheid over
aan opslagvergunningen te verbinden voorschriften. Hiermee wordt het investeringsklimaat
voor gasopslag verbeterd.
 
 1. Het Nederlandse transporttarievensysteem kent voor gasopslagen zowel
een entry- als exittarief, opslagen zijn immers geen integraal onderdeel van
het netwerk. Een aantal marktpartijen heeft aangegeven de tarieven die zij
moeten betalen voor het transport van gas naar en van gasopslagen als een
belemmering te zien voor het doen van investeringen. Om die reden heb ik Gas
Transport Services gevraagd om bij de reeds voorgenomen herziening van het
tariefsysteem per 2011 ook deze signalen nadrukkelijk te betrekken.
 
 2. Gezien de toenemende behoefte aan opslagcapaciteit maakt een wetsvoorstel
tot wijziging van de Mijnbouwwet (waarmee de
Tweede Kamer op 8 september 2009 heeft ingestemd) het onder meer mogelijk
om gasvelden die niet meer in productie zijn en door de vergunninghouder niet
worden benut, maar waar nog wel een winningvergunning op rust, beschikbaar
te stellen aan derden. Daarnaast vindt met mijnbouwondernemingen overleg plaats
om in aanvulling op dit wetsvoorstel een procedure af te spreken op grond
waarvan niet meer gebruikte gasvelden ter beschikking kunnen komen van derden.
Ik zal de ontwikkelingen nauwlettend volgen. Hierbij zal worden gekeken of
dit instrument tot de gewenste resultaten leidt en door marktpartijen als
effectief wordt beschouwd.
 
 3. De motie Ten Hoopen c.s. spreekt ook over de wenselijkheid van vooraf
vastgestelde, uniforme regels voor de financiële afdrachten over gasopslag.
De Mijnbouwwet maakt het inderdaad mogelijk om aan een opslagvergunning een
voorschrift te verbinden dat verplicht tot een financiële afdracht. Bij
de vorig jaar ten behoeve van de opslag van gas verleende vergunningen voor
Zuidwending en Bergermeer is van deze mogelijkheid geen gebruik gemaakt. Ik
onderken dat het van belang is dat marktpartijen weten welke voorschriften
er aan een vergunning kunnen worden verbonden zodat zij daar bij hun investeringsbeslissing
rekening mee kunnen houden. In het kader van de evaluatie van de Mijnbouwwet
zullen daarom voorstellen aan uw Kamer worden gedaan die daarin voorzien.
 
 De motie Ten Hoopen c.s. bepleit ook deelname van Energie Beheer Nederland
B.V. (EBN) aan gasopslag. EBN heeft tot taak de haar in de Mijnbouwwet
opgedragen publieke taken uit te voeren. Deelneming in gasopslag is voor EBN
geen wettelijk opgedragen taak. Wel biedt de Mijnbouwwet EBN de ruimte om
nevenactiviteiten te verrichten die nauw verwant zijn aan haar publieke taken,
mits die de uitvoering van die taken niet belemmeren en die het algemeen belang
van het energiebeleid dienen. EBN oordeelt daarom, als zij daarvoor door marktpartijen
gevraagd wordt, in eerste instantie zelf over deelneming in een gasopslag.
Uiteindelijk moet de minister van Economische Zaken met een dergelijke deelneming
instemmen. Ik heb al eerder aan de Tweede Kamer meegedeeld dat ik dergelijke
aanvragen welwillend zal beoordelen, als dat de gewenste totstandkoming van
gasopslagen ondersteunt.
 
 Over installaties mag volgens de reguliere fiscale regels worden afgeschreven,
maar niet versneld. Kussengas is echter een goed dat niet slijt, waardoor
er binnen het Nederlandse fiscale stelsel niet over mag worden afgeschreven.
Dat in Duitsland wel mag worden afgeschreven over kussengas, komt omdat het
daar binnen het Duitse fiscale stelsel past.
 
 Om investeringen in gasopslag te bevorderen is in het Verenigd Koninkrijk
onlangs besloten een fiscale faciliteit voor kussengas te introduceren. Echter,
ik vind het nu niet opportuun om (fiscale) steunmaatregelen voor investeringen
in gasopslagen voor te stellen. Ik wil eerst de voorstellen van Gas Transport
Services voor een (eventuele) tariefaanpassing afwachten omdat dit kan leiden
tot een verlaging van tarieven waardoor de cashflow voor de investeerders
verbetert. Ik ga er vooralsnog vanuit dat dit voldoende effectief is. Mede
omdat in Nederland al plannen voor gasopslagen door marktpartijen worden ontwikkeld,
acht ik de bovengenoemde maatregelen op dit moment voldoende geschikt als
impuls voor investeringen in gasopslag.
 3. Voorzien in de behoefte aan diversificatie
 Zoals al eerder gememoreerd, zullen in de komende decennia de Nederlandse
gasvoorraden afnemen en zal de import van gas toenemen. Hierdoor zal Noordwest-Europa
steeds meer moeten worden voorzien van pijpleidinggas uit Rusland en Noorwegen
en LNG uit andere delen van de wereld.
 
 Het beleid is er op gericht de beschikbaarheid van voldoende gas op termijn
te waarborgen door diversificatie in de energievoorziening en de gasaanvoer
te bevorderen. Daarbij staat het streven naar diversificatie van leveranciers/bronnen
centraal waarmee wordt voorkomen dat Nederland afhankelijk wordt van één
type energie, land of bedrijf. Ook diversificatie van aanvoerroutes is van
belang om beter bestand te zijn tegen mogelijke problemen met de doorvoer
van gas door transitlanden.
 
 Het maximaal benutten van onze nationale bodemschatten (het Groningenveld
en de kleine velden) is een belangrijk onderdeel van de Gasrotonde. Het continueren
van de rol van GasTerra als inkoper van het gas uit de kleine velden als onderdeel
van het kleine-veldenbeleid blijft daarom essentieel.
 
 In het kader van de veranderende positie van Nederland van netto-exporteur
naar netto-importeur en de verdere ontwikkeling van de Gasrotonde acht ik
tevens de aanwezigheid van een sterk handelshuis van belang. In dat verband
ben ik bezig met het verkennen van verschillende opties waarbij ook gekeken
wordt naar de toekomst van GasTerra.
 
 Het kabinet geeft geen blauwdruk voor de gasmix van de toekomst. Zoals
in het Energierapport 2008 is gesteld stelt de overheid de doelen en randvoorwaarden,
stimuleert en regisseert. De markt investeert en bepaalt de gasmix,
die waarschijnlijk rond 2030 zal zijn samengesteld uit onder andere de volgende
componenten:
 
 
 Nederlands aardgas: het Nederlandse aardgas
zal ook in 2030 de basis vormen voor de Nederlandse gasvoorziening. Volgens
de huidige verwachtingen zal het Groningenveld vanaf rond 2030 jaarlijks ca.
15 miljard m3 (bcm) produceren en de kleine velden ongeveer 5 bcm
oftewel gezamenlijk ongeveer 20 bcm.
 
 
 Russisch gas: via de in ontwikkeling zijnde
pijplijn Nord Stream zal op een directe wijze in de toekomstige Nederlandse
vraag naar gas kunnen worden voorzien. Gasunie participeert in deze pijplijn.
 
 
 LNG: gezien het belang van LNG voor Nederland
spant de Nederlandse overheid zich in om initiatieven voor de bouw van LNG-faciliteiten
zo goed mogelijk te faciliteren en ondersteunen. De afgelopen jaren heb ik
drie ontheffingen van de toegangsregulering verleend aan respectievelijk Gate
BV, 4Gas en Eemshaven. Ten aanzien van de laatste
twee initiatieven moeten de betrokken marktpartijen nog definitieve investeringsbeslissingen
nemen. Het internationaal inkoopbeleid van energiebedrijven die een doorvoercontract
hebben bij één van de LNG-installatiebeheerders richt zich op
landen als Rusland, Algerije, Qatar, en Angola.
 
 
 Noors gas: Naast Russische leveranties zal
Noors gas een rol (blijven) spelen in de gasvoorziening.
 
 
 Groen Gas: De productie van Groen Gas wordt
gestimuleerd met de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE).
Het Innovatieprogramma Nieuw Gas moet zorgen voor een kostendaling van de
productie van Groen Gas uit vergisting en vergassing van biomassa.
 2.2. De acties
 In aanvulling op het eerder dit jaar ingediende wetsvoorstel tot wijziging
van de Gaswet en de Electriciteitswet 1998 heb ik drie uitdagingen geformuleerd
voor de verdere uitbouw van de Gasrotonde, te weten: 1) de tijdige beschikbaarheid van transportcapaciteit, 2) flexibiliteit en 3)
diversificatie.
 In relatie tot deze uitdagingen zal ik de beleidsacties in het kader van
de Gasrotonde intensiveren. Acties die ik, in de vorm van een meerjarig Programma
Gasrotonde, samen met (markt)partijen wil uitvoeren.
 
 Sommige acties zijn een direct antwoord op deze uitdagingen. Andere dragen
bij aan een stimulerende omgeving waarin bedrijven de kansen kunnen benutten
die de Gasrotonde biedt. Werken aan de uitdagingen kan alleen samen met het
bedrijfsleven, met als doel het bevorderen van marktwerking, integratie van
de Noordwest-Europese gasmarkt, het realiseren van investeringen in transport-
en gasopslagcapaciteit en het vermarkten en exporteren van kennis en innovaties
op gasgebied. Aan diversificatie wordt gewerkt via een optimale benutting
van de eigen energiebronnen, het voeren van gasdiplomatie en het stimuleren
van internationaal ondernemen. Om de huidige unieke positie als gasland te
blijven vervullen, moet ook worden gewerkt aan de verdere versterking van
de kennisinfrastructuur.
 
 Gezien het belang van de Gasrotonde voor Nederland zullen het beleid en
de acties nauwlettend gevolgd worden.
 1) Samen met het bedrijfsleven
 Een goede afstemming van het beleid en de uitvoering daarvan tussen de Nederlandse overheid en de Nederlandse gassector vormt een belangrijke
voorwaarde voor een efficiënte en effectieve implementatie van de Gasrotonde
strategie. Dat is het voornaamste doel van het in het Energierapport 2008
aangekondigde en nog op te richten Overlegplatform Gasrotonde. Dit platform
wordt geen formeel adviesorgaan maar dient als plek voor afstemming en voor
het bespreken van nieuwe initiatieven en strategische vraagstukken tussen
bedrijfsleven en overheid.
 
 Het is de bedoeling dat het Overlegplatform Gasrotonde de verbindingsschakel
vormt tussen activiteiten van de overheid en initiatieven van het bedrijfsleven
en dat er in gezamenlijkheid uitvoering wordt gegeven aan het meerjarig programma
Gasrotonde dat in deze brief wordt gepresenteerd. De overheid zal de behoeftes
van het bedrijfsleven, die via het overlegplatform geïnventariseerd worden,
meenemen in de beleidsvorming en in gesprekken met buitenlandse overheden
naar voren kunnen brengen.
 2) Bevorderen marktwerking en integratie Noordwest-Europese
gasmarkt
 De Nederlandse overheid heeft veel initiatieven genomen om de Noordwest-Europese
gasmarkt verder te ontwikkelen. Ons land speelt een voortrekkersrol in het
Pentalateraal Gas Platform en het Noordwest-Europese Gas Regional Initiative.
In beide trajecten wordt door overheden, netbeheerders en toezichthouders
gewerkt aan de integratie van de Noordwest-Europese gasmarkt. Deze lijn wordt
de komende jaren met extra inspanningen en initiatieven voortgezet. Concreet
wordt gewerkt aan een betere benutting van transportcapaciteit, het beter
op elkaar aan laten sluiten van balanceringsregimes, het verbeteren van de
marktkoppeling tussen lidstaten, het opzetten van gecoördineerde Open Seasons voor infrastructuur investeringen en het
verbeteren van regionale samenwerking tussen netbeheerders met betrekking
tot crisisbeheer.
 
 Omdat de Gasrotonde niet aan de grens ophoudt, zal ik in het Pentalateraal
overleg inzetten op een transparant reguleringsregiem dat investeringen die
in het kader van de Noordwest-Europese leveringszekerheid nodig zijn ook daadwerkelijk
kunnen plaatsvinden. Dit houdt rekening met het feit dat investeringen over
de grens ook van belang kunnen zijn voor de Gasrotonde, bijv. wanneer ze bijdragen
aan de Nederlandse leveringszekerheid en het goed functioneren van de markt.
 3) Optimale benutting eigen energiebronnen
 De Nederlandse overheid streeft ernaar dat zoveel mogelijk van de nog
resterende Nederlandse gasvoorraden, inclusief de klein(st)e velden, worden
opgespoord en geproduceerd om op deze manier onze positie als gasproducent
zo goed mogelijk uit te nutten. In een wetsvoorstel tot wijziging van de Mijnbouwwet,
dat op 8 september 2009 door de Tweede Kamer is aanvaard, heb ik voorgesteld
door middel van een financiële maatregel een impuls te geven aan de opsporing
en winning van aardgas in specifieke marginale velden offshore. Een goed mijnbouwklimaat
zet bestaande en nieuwe mijnbouwbedrijven er toe aan om te investeren in mijnbouwactiviteiten
in Nederland. Verder krijgt ingevolge dit wetsvoorstel de minister van Economische
Zaken de middelen om delen van vergunningsgebieden waar de vergunninghouder
geen (plannen voor) activiteiten ontwikkelt aan derden ter beschikking te
stellen, zodat die gebieden door anderen actief benut kunnen worden. Een beoogd
convenant tussen de minister van Economische Zaken en mijnbouwbedrijven, dat
tegelijkertijd met de beoogde financiële stimuleringsmaatregel in werking
moet treden, heeft eveneens ten doel dat verleende vergunningen uit hoofde
van de Mijnbouwwet actief worden benut voor opsporings-, winnings- of opslagactiviteiten. 
 4) Bevorderen van investeringen
 Voor de investeringen die in het kader van de Gasrotonde dienen plaats
te vinden, zijn bedrijven primair aan zet. De Nederlandse overheid moet wel
continu bezien welke bijdrage zij kan leveren om een stimulerende omgeving
te creëren waarin bedrijven de aanwezige kansen kunnen benutten. Daarbij
is de overheid ook aan zet om, waar nodig in samenwerking met onze buurlanden,
het regelgevende kader te bepalen waarbinnen dit kan plaatsvinden en ervoor
zorg te dragen dat investeringen hierdoor niet worden belemmerd. Ik acht het
tevens mijn taak er voor te zorgen dat deze investeringen, niet worden belemmerd
door gebrek aan of trage besluitvorming aan overheidszijde. Een belangrijk
instrument hierbij is de Rijkscoördinatieregeling voor energie-infrastructuurprojecten,
met als doel deze projecten sneller te kunnen realiseren.
 5) Voeren van een «Gasdiplomatie»
 De « gasdiplomatie» van Nederland kent twee belangrijke dimensies:
 
 
 Bilaterale gasdiplomatie: Binnen het diversificatiebeleid
is gekozen voor meer focus op gasproducerende landen die op termijn belangrijk
voor de Gasrotonde kunnen zijn. Binnen deze context heb ik landen als Algerije,
Angola, Egypte en Qatar bezocht. Het gaat hier om landen die interessante
mogelijkheden te bieden hebben voor Nederlandse inkopers van LNG. Ik zal deze
lijn voortzetten en in mijn internationaal bilateraal beleid nog meer focussen
op een «gasdiplomatie» en diversificatie van gasleveranciers.
Dit beleid wordt in nauwe samenwerking gevoerd met mijn collega minister van
Buitenlandse Zaken.
 
 
 Multilaterale gasdiplomatie: Nederland speelt
ook een actieve rol binnen organisaties als het International Energy Agency
en het International Energy Forum. De laatste organisatie levert een belangrijke
bijdrage aan een actieve en constructieve dialoog tussen gasproducerende-en
consumerende landen. Daarnaast is Nederland waarnemer geworden bij het Gas
Exporting Countries Forum (GECF). In dit forum participeren de belangrijkste
gasexporterende landen. Dit waarnemerschap stelt
Nederland, als de belangrijkste gasexporteur binnen de Europese Unie, in staat
om relevante internationale ontwikkelingen op het terrein van gas op de voet
te kunnen volgen. Binnen dit forum zal de inbreng van Nederland zich richten
op het bevorderen van een transparante en stabiele internationale gasmarkt
en het bevorderen van de dialoog tussen gasproducerende en -consumerende landen.
 6) Internationaal ondernemen
 Gasrotonde-beleid is internationaal beleid. Bedrijven opereren over grenzen
heen en op buitenlandse markten. Vaak hebben ze te maken met buitenlandse
overheden die een cruciale rol spelen bij de exploitatie, productie en marketing
van gas. Daarom wordt er ten aanzien van voor Nederland relevante gasproducerende
landen nauw samengewerkt tussen het bedrijfsleven en de Nederlandse overheid.
Dit beleid is er op gericht om de juiste randvoorwaarden te creëren zodat
bedrijven de kansen benutten om gas te kunnen inkopen en te participeren in
relevante gasprojecten. Daarnaast kunnen bedrijven en kennisinstellingen bestaande
en toekomstige innovaties en daaruit ontstane kennis verder vermarkten en
exporteren.
 
 Economische relaties met relevante gasproducerende landen kunnen pas een
duurzaam karakter krijgen indien de economische prioriteiten van deze landen
een integraal onderdeel van de economische betrekkingen zijn. Hierdoor kan
de «gasdiplomatie» zich ook richten op samenwerking op andere
economische sectoren dan alleen energie (bijv. landbouw en water). Voor veel
landen is wederkerigheid een belangrijk principe; kansen voor
onze bedrijven om te investeren en te participeren in de gassector in hun
land, moeten dus waar mogelijk gespiegeld worden in kansen voor bedrijven
uit deze landen om in de Nederlandse sectoren te investeren. Een actief en
transparant Nederlands investeringsacquisitiebeleid is daarom onderdeel van
een effectieve «gasdiplomatie». Vanwege deze brede economische
belangen is de Nederlandse overheid actief betrokken bij inkomende- en uitgaande
bedrijvenmissies uit en naar relevante energielanden. Deze missies worden
ondersteund via subsidieregelingen zoals 2getthere en de regeling Collectieve
Promotionele Activiteiten (CPA).
 
 De ontwikkeling van de Gasrotonde zal aan diverse Nederlandse industrieën
en kennisinstellingen een positieve impuls geven. Het biedt ook kansen voor
bijv. de toeleveringsindustrie voor de onshore- en offshore gassector om een
sterker internationaal profiel te ontwikkelen en zodoende een betere internationale
concurrentiepositie te krijgen. Nederland als aantrekkelijk vestigingsgebied
voor bepaalde hoogwaardige industrieën (bijv. petrochemie) kan door de
verdere ontwikkeling van de Gasrotonde ook aan belang winnen. Op deze nationale
en internationale kansen voor ondernemen zal bewust en actief worden ingespeeld.
 7) Versterken kennisinfrastructuur
 Nederland is al 50 jaar lang één van de belangrijkste gasproducenten
van Europa. Hierdoor beschikken we over een relatief sterke kennisinfrastructuur
op gasgebied. In mijn visie dienen kennis, innovatie en valorisatie een cruciaal
onderdeel te zijn van de Gasrotondestrategie, vooral in onze contacten met
het buitenland. Via de Maatschappelijke Innovatieagenda Energie alsmede via
de gebiedsgerichte economische agenda van Nederland Pieken in de Delta wordt
al in Noord-Nederland ingezet op duurzaamheid en het genereren van economische
activiteiten. Bezien zal worden hoe de verschillende thema’s als duurzaamheid,
innovatie, valorisatie en de Gasrotonde nader met elkaar verknoopt kunnen
worden. In dit kader heb ik onlangs een financiële bijdrage geleverd
aan de oprichting van het programma EDGAR, een breed samenwerkingsverband
van universiteiten, onderzoeksinstellingen en energiebedrijven gericht op
gasonderzoek in brede zin.
 
 De afgelopen jaren zijn er ook verschillende initiatieven door de private
sector genomen om onze gaskennis beter te benutten en uit te breiden. Waar
mogelijk ondersteunt de overheid dit soort initiatieven. Voorbeelden hiervan
zijn: a) het Global Gas Network Initiative van o.a. Gasunie om experts die
met pensioen zijn of binnenkort met pensioen gaan op projectbasis in binnen-
en buitenland te kunnen blijven inschakelen en b) de mogelijke oprichting
van een LNG expertisecentrum. Het laatste initiatief wordt ondersteund via
het Maritiem Innovatieprogramma dat vanuit SenterNovem wordt aangestuurd.
 
 Met de productie van groen gas en invoeding op het gasnet is de afgelopen
jaren al enige ervaring opgedaan. Met het Innovatieprogramma Nieuw Gas wordt
de kennisontwikkeling verder gestimuleerd en dit zal leiden tot een kostendaling
van de productie en levering van groen gas. Op deze manier zal groen gas op
den duur een rendabele economische activiteit moeten worden en zal dit op
termijn kunnen leiden tot een steeds groter aandeel van gas met een niet-fossiele
oorsprong in de energiemix.
 8) Monitoren
 In relatie tot de monitoringstaak heb ik vorig jaar december aan GTS de
opdracht gegeven om jaarlijks een rapport Voorzieningszekerheid Gas samen
te stellen. Het rapport vormt de input voor de jaarlijkse monitoring rapportage
van de Nederlandse overheid aan de Europese Commissie op grond
van de daarvoor geldende Europese richtlijnen. Als bijlage 2 bij deze brief
treft u het eerste rapport Voorzieningszekerheid Gas 2009 aan.
 
 Het definiëren van ijkpunten en het monitoren ervan zal de komende
tijd van cruciaal belang zijn. Op basis van monitoring zal moeten blijken
of bijsturing of intensivering van de acties nodig is. Om in de toekomst de
economische impact van de verdere uitbouw van de Gasrotonde te kunnen monitoren,
zal ook een analyse worden gemaakt van de bijdrage van de Gasrotonde aan de
Nederlandse economie. Naast het laten kwantificeren van de bijdrage aan de
Nederlandse economie, zal ik laten onderzoeken hoe de positie van Nederland
op de regionale en internationale gasmarkten zich ontwikkelt.
 Overig
 In deze brief heb ik aangegeven hoe ik om wil gaan met de elementen uit
de motie Ten Hoopen c.s. over de gasrotonde. Een element dat ik nog niet heb
geadresseerd betreft de fusietoets voor overnames van energiebedrijven omdat
dit veel breder reikt dan alleen de gassector. De Commissie Kist heeft ook
het Rijk gevraagd te bezien of aanvullend concentratietoezicht wenselijk is,
met name indien de overnemende partij onder buitenlandse politieke invloed
staat. Ik heb het afgelopen jaar met uw Kamer veel gesproken over de borging
van publieke belangen in strategische sectoren. Ik wil benadrukken dat primair
de publieke belangen in Nederland worden geborgd via aanvullende sectorale
wet- en regelgeving, ongeacht of het hierbij gaat om binnenlands of buitenlands
eigendom. Mijn overkoepelende conclusie luidt dat de publieke belangen in
de energiesector goed geborgd zijn. Wel acht ik het van belang om ook in de
toekomst een concurrerende markt met voldoende solide en betrouwbare spelers
te waarborgen. Specifiek voor de energiesector is nu in het kader van het
derde pakket een zogenaamde «level playing field clausule» aangenomen
die lidstaten de mogelijkheid biedt om overnames te toetsen en bij een reëel
risico voor het openbaar belang te blokkeren. De Europese Commissie zal haar
goedkeuring moeten geven aan voorgenomen maatregelen teneinde de uniformiteit
van het Europese mededinging- en energiebeleid te bewaken. Momenteel wordt
gewerkt aan de uitwerking en implementatie van deze clausule in nationale
wetgeving. Ik zal uw Kamer hier zo spoedig mogelijk over informeren.
 Tot slot
 De ontwikkeling van Nederland tot spil van de Noordwest-Europese Gasrotonde
is een lange termijn project dat actieve betrokkenheid vereist van zowel overheid
als marktpartijen. De omstandigheden van Nederland zijn gunstig voor het vervullen
van een centrale rol in de regionale gasmarkt van Noordwest-Europa. In deze
brief heb ik aangegeven hoe ik deze kansen wil benutten, voor welke uitdagingen
we staan en welke acties ondernomen zullen worden. Zoals ik in de inleiding
gesteld heb geef ik met deze brief invulling aan de wens van uw Kamer om maatregelen
te nemen om de Gasrotonde verder te ontwikkelen.
 
 Om u over de stand van zaken met betrekking tot de Gasrotonde te blijven
informeren, zal ik om de twee jaar een voortgangsrapportage Gasrotonde naar
uw Kamer sturen.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven 
 
 
 
 
 Tweede Kamer, Handelingen 2008–2009, nr. 15, pag. 1093.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 XIII, nr. 44.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Brief van de minister van Economische Zaken, Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 29 023, nr. 22.
 
 
 Energierapport 2008, Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 510,
nr. 1.
 
 
 De huidige Nederlandse gasproductie van ongeveer 80 miljard m3
(bcm) in 2008 zal de komende decennia verminderen. Gebaseerd op de huidige
prognoses zal de productie van het Groningenveld rond 2030 ongeveer 15 bcm
per jaar bedragen en dat van de kleine velden minder dan 5 bcm oftewel gezamenlijk
ongeveer 20 bcm. De Nederlandse binnenlandse vraag naar gas zal zich de komende
decennia stabiliseren op 45 a 50 bcm per jaar. Daarmee wordt Nederland op
termijn netto importeur van gas. Deze omslag zal naar verwachting rond 2025
plaatsvinden. De prognose van de conventionele gasproductie in Nederland loopt
door tot 2070, maar het gaat hier om een beperkte productie. Een mogelijke
nieuwe ontwikkeling is de winning van zogenaamde onconventionele reserves.
In Nederland wordt hier naar gekeken (shallow gas en tight gas). Een aantal
maatschappijen heeft inmiddels vergunningen aangevraagd voor de winning van
deze onconventionele reserves. Onconventioneel gas is technisch lastig en
slechts tegen zeer hoge kosten te winnen en sommige vormen van onconventioneel
gas zijn slechts te winnen met behulp van een groot aantal putten (shale gas).
Dit laatste is gezien het dichtbevolkt karakter van ons land een lastige opgave.
Op het terrein van onconventionele reserves moet verder onderzoek en exploratieresultaten
afgewacht worden voordat er met enige zekerheid iets gezegd kan worden over
het potentieel voor eventuele extra gasproductie in de toekomst.
 
 
 De Title Transfer Facility (de TTF) is een virtuele marktplaats waar Gas
Transport Services BV (GTS) aan marktpartijen de mogelijkheid biedt om gas
dat al in het GTS-systeem aanwezig is («entry-paid gas») over
te dragen aan een andere partij. Via de TTF kan gas, dat via een entrypunt
is ingebracht in het landelijk gastransportnet en voordat het op een exitpunt
het landelijk gastransportnet verlaat, gemakkelijk van eigenaar wisselen.
 
 
 Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende
maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening en houdende intrekking
van Richtlijn 2004/67/EG; Brussel, 16 juli 2009; COM(2009) 363 definitief.
 
 
 Mededeling van de Commissie aan de Europese Raad, «Een Europees
economisch herstelplan», Brussel, 26 november 2008; COM(2008) 800
definitief.
 
 
 Zie interview met CEO APX op www.apxgroup.com/uploads/Corporate_Files/APX_Quarterly/APX_Quarterly_2009–1.pdf
 
 
 Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking
van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en
houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit,
alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten, Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 904, nr. 1–3.
 
 
 Staatscourant 11 juli 2008, nr. 132.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 479, nr. 2.
 
 
 Zie schriftelijke antwoorden van de minister en de staatssecretaris van
Economische Zaken op vragen gesteld in de eerste termijn van de begrotingsbehandeling
van Economische Zaken voor het jaar 2009 (31 700 XIII) en van het Fonds
economische structuurversterking voor het jaar 2009 (31 700 D).
 
 
 In relatie tot gas dat wordt gewonnen (incl. geïmporteerd LNG) én
opgeslagen wordt in de motie Ten Hoopen c.s. gesteld dat maar één
keer belasting dient te worden geheven. Over in Nederland geproduceerd gas
worden mijnbouwafdrachten geheven. Als dit gas wordt opgeslagen in een gasopslag
en vervolgens wordt teruggehaald, dan worden over het teruggehaalde gas niet
nogmaals mijnbouwafdrachten geheven. Immers er is bij onttrekking uit een
opslag geen sprake meer van gasproductie. Over in Nederland geproduceerd gas
wordt dus eenmaal geheven. Over geïmporteerde LNG wordt niet geheven
omdat dit gas niet in Nederland is geproduceerd en daarom zijn er geen productieheffingen
verschuldigd. Er is dus geen sprake van dubbele belastingheffing.
 
 
 Het gaat hier om terminals met een geplande capaciteit van respectievelijk:
12 bcm (uitbreidbaar tot 16 bcm), 9 bcm (uitbreidbaar tot 18 bcm) en nogmaals
12 bcm. Een deel van dit vloeibaar gas zal verder in Noordwest-Europa worden
verhandeld en in de ons omringende landen worden afgezet.
 
 
 Zie voor een schematische weergave van de acties in het kader van het
Programma Gasrotonde bijlage I.
 
 
 Zie Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 479, nr. 6.
 
 
 Leden van het GECF zijn Rusland, Iran, Qatar, Algerije, Bolivia, Brunei,
Egypte, Equatoriaal Guinee, Libië, Maleisië, Nigeria, Trinidad en
Tobago en Venezuela. Net als Nederland zijn Noorwegen en Kazachstan waarnemer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.