Voorstel van het lid Halsema tot wijziging van artikel 139a van het Reglement van Orde; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30022, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

25-01-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30022 nr. 4

25-01-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenDebat met de informateurDualisme bij de benoeming van bewindspersonenMedebeslissingsrechtTijdspanneArtikel 139a, tweede lidArtikel 139a, derde lid
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30022Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 022Voorstel van het lid Halsema tot wijziging van artikel 139a van het
Reglement van Ordenr. 4NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 25 januari 2007De initiatiefnemer dankt de vaste commissie voor de Werkwijze der Kamer
en in het bijzonder de leden van de fracties van CDA, PvdA, VVD, D66 en SGP
hartelijk voor hun opmerkingen en vragen over het onderhavige voorstel.Inhoudsopgave:Algemeen 1Debat met de informateur 3– Dualisme bij de benoeming van bewindspersonen 4– Medebeslissingsrecht 7– Tijdspanne 8Artikel 139a, tweede lid 9Artikel 139a, derde lid 10AlgemeenDe initiatiefnemer heeft in de beantwoording van de vragen uit het verslag
dankbaar gebruik gemaakt van enkele relevante aanbevelingen en inzichten die
de Nationale Conventie ter zake heeft gedaan. Zoals u weet had de Nationale
Conventie de taak om «voorstellen te doen voor de inrichting van het
nationale politieke bestel, die kunnen bijdragen aan herstel van vertrouwen
tussen burgers en de politiek en mede ten grondslag kunnen liggen aan de constitutie
voor de eenentwintigste eeuw». In haar rapport «Hart
voor de publieke zaak» beveelt de Conventie expliciet aan het
formatieproces anders in te richten, onder andere door de Tweede Kamer kandidaat-bewindslieden
te laten horen.De conventie schrijft over de wijze van aanstelling van bewindslieden
het volgende: «De Tweede Kamer vervult hierin nu geen expliciete rol.
Dat is opmerkelijk, omdat de nieuwe bewindspersonen wel het vertrouwen van
het parlement moeten genieten. Een tweede reden om de Kamer een nadrukkelijker
plaats te geven in de aanstellingsprocedure is gelegen in de toegenomen publieke
gevoeligheid op het vlak van de integriteit van (politieke) bestuurders. Zoals
in veel gemeenten de raad kandidaat-wethouders hoort, zou de Tweede
Kamer de kandidaat-bewindslieden kunnen bevragen op de diverse aspecten van
hun geschiktheid voor de functie.»Gesteund door deze expliciete aanbeveling van de Nationale Conventie zal
de initiatiefnemer in het navolgende ingaan op de gestelde vragen.De leden van het CDA zijn van mening dat de initiatiefnemer er geheel
aan voorbij is gegaan dat de Kamer reeds bij de selectie van bewindslieden
betrokken is. Met de nationale Conventie is de initiatiefnemer van mening
dat hier niet sprake is van een expliciete rol van de Kamer. Het zijn hooguit
enkele leden – te weten de fractievoorzitters van de formerende partijen –
die betrokken zijn bij de selectie van bewindslieden. Zij hebben daarin een
mandaat van hun respectievelijke fracties, maar handelen in grote vertrouwelijkheid.
Dat doet in de ogen van de initiatiefnemer te weinig recht aan de toegenomen
publieke gevoeligheid voor de integriteit van (politieke) bestuurders. Tevens
loopt deze praktijk ook achter bij ontwikkelingen die wij bijvoorbeeld in
andere landen zien of in onze eigen gemeenteraden.De initiatiefnemer is er verheugd over dat de leden van de PvdA-fractie
positief staan tegenover het voorstel. Met de leden van deze fractie ziet
ook de initiatiefnemer belangrijke voordelen ten opzichte van de bestaande
praktijk. Inderdaad krijgt nu de gehele Kamer de gelegenheid zich een beeld
te vormen van de kwaliteiten en achtergronden van aanstaande bewindslieden.
Op hun beurt krijgen de kandidaat-bewindslieden een eerste indruk van het
verkeer met een groot deel van de Staten-Generaal. Ook kan het grote publiek
zo voor het eerst kennismaken met de nieuwe bewindslieden. Terecht zien de
leden van de PvdA-fractie dit als winst.De leden van de fractie van de VVD vragen zich af of de drie genoemde
voorbeelden van bewindspersonen die snel moesten aftreden nu de daadwerkelijke
reden zijn voor de voorgestelde wijziging van het Reglement van Orde. De initiatiefnemer
heeft niet de indruk willen wekken dat dit het belangrijkste motief is achter
het voorstel. In de toelichting stelde de initiatiefnemer al dat het ook om
andere – belangrijkere – redenen wenselijk is dat zowel kandidaat
bewindslieden publiek gehoord kunnen worden over hun geschiktheid en opvattingen,
als de formateur gehoord kan worden over zijn wijze van selecteren. De belangrijkste
reden om deze voorstellen te doen is gelegen in bezorgdheid over de politieke
cultuur in Nederland en het te gesloten en monistische karakter van het selecteren
van bewindslieden. Er wordt veel gediscussieerd over de rechtstreeks of door
de Raad gekozen burgemeester en de verkiezing van de Commissaris van de Koningin,
maar de selectie van bewindslieden vindt in het diepste geheim plaats. Dat
is niet meer van deze tijd. Een publieke verantwoording over het selecteren
van bewindslieden past dan ook goed in het streven naar meer openheid en dualisme.
Bovendien past het ook in het streven naar versterking van de integriteit
van het openbaar bestuur. Bewindslieden hebben immers een voorbeeldfunctie
en elk incident is er één te veel. Zeker als het om vermijdbare
incidenten gaat. Zaken die aan het licht hadden kunnen komen vóórdat
een kandidaat daadwerkelijk wordt benoemd. De voorbeelden zijn daarom niet
af te doen als louter (vervelende) incidenten, zoals de leden van de VVD-fractie
zich afvragen.De initiatiefnemer is de leden van de fractie van D66 ervoor erkentelijk
dat zij met belangstelling hebben kennisgenomen van het voorstel. Deze leden
vragen zich af of de initiatiefnemer zich er van vergewist heeft dat er geen
staatsrechtelijke argumenten zijn die zich verzetten tegen een gesprek tussen
Kamer en nog niet benoemde ministers. In het algemeen bestaat
er volgens de indiener geen enkel staatsrechtelijk bezwaar tegen een gesprek
dat de Kamer voert met kandidaat-bewindslieden. Net zo min als er staatsrechtelijke
bezwaren bestaan tegen het uitnodigen van andere personen voor gesprekken
of hoorzittingen. Meer specifiek is er in de literatuur amper iets beschikbaar
over een gesprek tussen de Tweede Kamer en nog niet benoemde ministers. Discussie
is hooguit mogelijk over de vraag of de uitkomst van zo’n gesprek –
doordat het in het onderhavige voorstel in een debat met de formateur kan
leiden tot een verzoek om de voordracht van een kandidaat te heroverwegen –
spanning veroorzaakt met de grondwet. In de paragraafMedebeslissingsrecht gaat de initiatiefnemer nader in op deze kwestie.De leden van de SGP-fractie hebben de nodige bedenkingen tegen het voorstel.
Zij constateren spanning met het staatsrechtelijke kader en vrezen onwenselijke
effecten. Uiteraard is niet iedere verandering vanzelf een verbetering; toch
hoopt de initiatiefnemer deze leden er met de Nota naar aanleiding van het
Verslag van te overtuigen dat de voordelen van dit voorstel groter zijn dan
de door hen gevreesde nadelen. Daar waar deze leden hun zorgen concretiseren
volgt nog een nadere beantwoording. Dat inmiddels de Nationale Conventie pleit
voor vernieuwing op dit terrein vormt wellicht een zelfstandig motief voor
deze leden om hun oordeel over het voorstel te heroverwegen.Debat met de informateurDe leden van de fractie van het CDA vragen de initiatiefnemer het onderhavige
voorstel te beoordelen in het licht van een brief van de minister president
van 20 december 2002 aan de Kamer (Kamerstuk 28 754, nr. 1)
over de beoordeling van kandidaat-bewindslieden. De initiatiefnemer kent de
inhoud van deze brief en is het met de genoemde leden eens dat het destijds
tot een aanscherping van het beoordelingsbeleid heeft geleid. Helaas bleek
in de zomer van 2005 dat ondanks de brief het met de beoordelingspraktijk
minder goed was gesteld. Naar aanleiding van onderzoek door de NRC ontstond
er commotie over de zakelijke belangen van de minister van LNV. In het kielzog
van deze kwestie bleken veel meer bewindslieden verzuimd te hebben hun nevenfuncties
op correcte wijze aan de minister-president te melden. Uit een nieuwe brief
van de minister-president aan de Kamer (Kamerstuk 30 216, nr. 1)
bleek dat er geen toestemming bestond voor ongeveer vijftig nevenactiviteiten
van bewindslieden. Het mag de leden van de fractie van het CDA nu duidelijk
zijn dat de eerste, door hen genoemde brief en de gespreksonderwerpen met
de formateur een publieke toets (in dit concrete voorbeeld van de NRC) daarmee
niet overbodig maken.De leden van de CDA-fractie hebben gelijk dat de nieuwe beoordeling en
de daarbij behorende verantwoording achteraf door de premier een belangrijke
waarborg voor een zorgvuldige selectie vormt. De initiatiefnemer is echter
van mening dat dit geenszins op gespannen voet staat met haar poging om hier
nog een tweede belangrijke waarborg aan toe te voegen. Die van een publieke
toets, voorafgaand aan de daadwerkelijke benoeming. Juist daar waar het vertrouwen
tussen de burgers en de politiek de afgelopen jaren te veel op de proef is
gesteld, is het goed om ons extra in te spannen om nieuwe en/of vermijdbare
incidenten te voorkomen.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de initiatiefnemer de verwachting
heeft dat een openbare hoorzitting en/of een debat met de formateur tot nieuwe
relevante feiten zal leiden, kan dus ja worden geantwoord. Juist omdat het
moment waarop het grote publiek via de media kennisneemt van de bewindslieden
naar voren wordt gehaald, naar een moment waarop het nog kandidaten
betreft die door de Kamer gehoord worden, is er een mogelijkheid dat nieuwe
feiten zich aandienen. In de huidige praktijk dienen formerende fractievoorzitters én
formateur vertrouwelijk én onder grote tijdsdruk geschiktheid en integriteit
te beoordelen. Dan kan het gebeuren dat niet alle relevante bronnen bekend
zijn, goed gecontroleerd worden of tijdig beschikbaar zijn. Bovendien leert
de parlementaire geschiedenis dat in een aantal gevallen niet alle relevante
feiten op tijd naar boven kwamen.De initiatiefnemer wil de leden van de SGP-fractie meegeven dat een aantal
incidenten voorkomen had kunnen worden. Dat geldt zeker voor de kwestie rond
staatssecretaris Bijlhout, die al 7 uur na haar benoeming voor ontslag moest
worden voorgedragen. Ook voor de andere voorbeelden geldt dat als er eenmaal
een nieuwe praktijk bestaat en het horen van kandidaat-bewindspersonen gangbaar
is geworden zij zich op deze wijze veel minder snel kunnen herhalen. Nieuwe
feiten zullen dan sneller bekend worden. Bovendien gaat er van het voorstel
ook een belangrijke preventieve werking uit. Kandidaat-bewindslieden zullen
nog scherper naar hun eigen CV en/of verleden kijken om te zien of zij zich
bijvoorbeeld niet per ongeluk mooier hebben voorgesteld dan hard kan worden
gemaakt of nog vergeten zijn tijdig een relevant feit of omstandigheid te
melden bij de formateur. Uiteraard zal het onderhavige voorstel – de
tweede waarborg voor een zorgvuldige selectie van bewindslieden – ook
enige tijd kosten. Maar het nadeel dat een formatie één, hooguit
twee weken wordt verlengd, weegt niet op tegen het voordeel van een publieke
toets van kandidaat bewindslieden. Het zal het vertrouwen van de burgers kunnen
versterken en de legitimiteit van de politiek, van de Kamer én het
nieuwe kabinet vergroten.Dualisme bij de benoeming van bewindspersonenTen einde de leden van de CDA-fractie een antwoord te geven op hun vraag,
waarom de initiatiefnemer pleit voor meer dualisme in de benoeming van bewindspersonen,
neemt zij de vrijheid zich te baseren op een wetenschappelijke bron.De oratie van Prof. Dr. Carla van Baalen «Een rituele dans in de
Tweede Kamer?» uit 2003 geeft een goed beeld van de klachten over kabinetsformaties
tijdens de periode van 1946 tot 2002. De klachten vallen volgens haar uiteen
in drie min of meer te onderscheiden thema’s: het gebrek aan dualisme,
het democratisch tekort en de spelregels.Voor wat betreft het dualisme, wijst Van Baalen er terecht op dat volgens
de leer van het zuivere dualisme – de onafhankelijkheid van regering
enerzijds en parlement anderzijds – ook tot uitdrukking dient te komen
tijdens de formatie. «Dat wil zeggen: aan de ene kant staat de informateur,
die een kabinet in elkaar heeft te timmeren, en aan de andere kant staat het
parlement dat zich met dat proces zo min mogelijk heeft te bemoeien.»
Deze leer staat volgens haar echter haaks op de gegroeide praktijk. Van Baalen: «...wie
ook maar iets weet van formaties, weet dat zij heden ten dagen totaal anders
verlopen.» Zij stelt verder vast dat het formatieproces sterk monistisch
is met (de voorzitters van) coalitiefracties in de hoofdrol.Ook de Nationale Conventie constateert in haar rapport dat de fractievoorzitters
van de beoogde coalitiepartijen «steeds belangrijker zijn geworden»: «Zowel
op de samenstelling van het kabinet als op de hoofdlijnen van het regeringsbeleid
oefenen zij een overwegende invloed uit. Dat heeft geleid tot een grote verbondenheid
tussen het kabinet en de meerderheid van de Kamer.» De Conventie is
van mening dat een evenwichtiger verhouding tussen kabinet en
parlement noodzakelijk is voor een goede werking van de representatieve democratie. «Daarvoor
is het nodig dat zij nadrukkelijker als macht en tegenmacht ten opzichte van
elkaar functioneren. Door de huidige vervlechting heeft het parlement als
zelfstandig instituut aan waarde verloren.»Om het dualisme te versteken doet de Nationale Conversie onder andere
vijf voorstellen om de kabinetsformatie anders in te richten:• de Tweede Kamer doet na de verkiezingen een voordracht aan de Koning(in)
voor benoeming van een formateur. Deze voordracht gaat zo nodig vooraf door
een voordracht aan de Koning(in) voor benoeming van een informateur;• de formateur krijgt van de koning de opdracht een kabinet te vormen.
Na overleg met de fractievoorzitters van de beoogde coalitiepartijen stelt
hij een aantal richtlijnen voor het nieuwe kabinet vast met betrekking tot
een beperkt aantal politiek omstreden kwesties;• De formateur schrijft met de beoogde ministers een beknopt regeerprogramma;• de Tweede Kamer hoort de kandidaat-bewindslieden;• de Tweede kamer spreekt bij aanvang van de zittingsperiode van
het kabinet haar vertrouwen in het kabinet uit.Het voert in het kader van het onderhavige voorstel te ver om uitgebreid
op alle voorstellen in te gaan. De kamer heeft afgesproken pas inhoudelijk
te debatteren over het gehele rapport van de Conventie als er een standpunt
ligt van het nieuwe kabinet. De initiatiefnemer wil met haar voorstel geen
voorschot nemen op dat brede debat, maar zij constateert echter wel dat haar
initiatiefvoorstel in tijd eerder is ingediend, en stelt vast dat het in belangrijke
mate overlapt met de vierde aanbeveling van de Conventie.Vanwege die overlap is het ook interessant om kennis te nemen van een
citaat uit het rapport van de Conventie, waarin een antwoord wordt gegeven
op een vraag die de leden van de fractie van de VVD bezighoudt. Deze leden
zijn verbaasd over de wens om het monistische karakter van het selecteren
van bewindslieden te veranderen in de richting van meer openheid en dualisme,
omdat zij van mening zijn dat in een dualistische aanpak de Kamer zich juist
niet moet bemoeien met de vormgeving van het kabinet. De Conventie schrijft
hierover het volgende:«Deze vorm van parlementarisering van de formatieprocedure lijkt
op het eerste gezicht op gespannen voet te staan met de wenselijkheid de onafhankelijkheid
van de Tweede Kamer ten opzichte van het kabinet te vergroten. Deze tegenstrijdigheid
is echter schijn. Parlementarisering van de formatie betreft uitsluitend de
samenstelling van het kabinet; de tegenmacht van het parlement heeft primair
betrekking op de wijze waarop het invulling geeft aan de controlerende rol
ten aanzien van het handelen van de regering en vooral het door haar gevoerde
beleid. Het is vooral de praktijk van (gedetailleerde) regeerakkoorden waaraan
de regeringsfracties zijn gebonden, die een intensieve en onafhankelijke uitoefening
van die rol lastig maakt, althans door de coalitiefracties. Dat is onwenselijk
omdat controle van de regering een belangrijke taak is van de kamer als geheel.»De initiatiefnemer zou hier nog aan toe willen voegen dat het vergroten
van de betrokkenheid van de Kamer als geheel bij de samenstelling van het
kabinet nog een ander voordeel heeft. Doordat dit geen exclusieve zaak van
de voorzitters van de beoogde coalitiefracties en de formateur blijft wordt
er ook een antwoord gegeven op een andere klacht over formaties die Carla
van Baalen heeft geïdentificeerd. Onder het tweede thema, klachten over
het democratisch tekort, wijst zij er op dat een veel gehoorde klacht luidt: «het
hele formatieproces is te gesloten, te geheimzinnig, vindt te veel in de achterkamer
plaats, terwijl in een goed functionerende democratie dit zo belangrijke
proces zou moeten plaatsvinden in alle openheid en openbaarheid.» Verondersteld
kan worden dat meer openheid over de beoordeling van kandidaat-bewindslieden
tot minder klachten zal leiden en ook kan bijdragen aan versterking van het
vertrouwen tussen burgers en politiek.De leden van de fractie van D66 geven aan dat zij het vergroten van dualisme
het belangrijkste argument vinden voor het horen van bewindslieden, omdat
het houden van hoorzittingen de zelfstandige positie van de Kamer benadrukt.
De initiatiefnemer deelt de mening van deze leden en wijst er op dat in de
toelichting op het voorstel al wordt uitgesproken dat de belangrijkste reden
om dit voorstel te doen «is gelegen in bezorgdheid over de politieke
cultuur in Nederland en het veel te gesloten en monistische karakter van het
selecteren van bewindslieden.» In de vorige alinea is het belang van
meer openheid al nader onderbouwd.Ook heeft de initiatiefnemer al gewezen op de schijntegenstelling die
de Conventie signaleert als het gaat om verdere parlementarisering van de
samenstelling van het kabinet. Op zich vormt dit ook een antwoord op het gevaar
dat de leden van de fractie van D66 zien, dat door betrokkenheid van de Kamer
met de benoeming van bewindslieden juist het tegenovergestelde beeld wordt
opgeroepen: namelijk het beeld dat verschillende verantwoordelijkheden van
Kamer en regering niet duidelijk te onderscheiden zijn met alle gevolgen van
dien. Dat dit beeld kan worden opgeroepen blijkt ondermeer uit de vragen die
de leden van de fracties van de VVD en SGP op dit punt hebben gesteld. De
kracht van het voorstel van de initiatiefnemer ligt er hem nu juist in dat
die verantwoordelijkheden van Kamer en regering wat beter worden onderscheiden
dan nu in de feitelijke formatiepraktijk het geval is.Toegegeven, wie zoals de leden van de fractie van de SGP kijkt naar de
leer op dit terrein, kan zeggen dat wie meer dualisme wil, de regering (i.c.
de toekomstige minister-president) moet laten regeren en de Kamer nadrukkelijk
op afstand moet houden. Carla van Baalen betoogt echter terecht dat de leer
een heel andere is dan de feitelijke formatiepraktijk. Die is zeer sterk monistisch.
Alleen de voorzitters van coalitiefracties bepalen wat er gebeurt, want in
de praktijk is zelfs de formateur de voorzitter van de grootste coalitiefractie.
Wie deze bijzonder sterke vorm van monisme wil doorbreken, moet met kleine
stappen beginnen. Door de hele Kamer een – bescheiden – rol te
geven wordt de dominantie van de voorzitters van de boogde coalitiefracties
getemperd. Vervolgens dient er mogelijk meer te gebeuren, zoals bijvoorbeeld
de Nationale Conventie bepleit, maar dat zou beter besproken kunnen worden
in het toekomstige Kamerdebat over het rapport van de Nationale Conventie.Dit geldt wat de initiatiefnemer betreft ook voor het pleidooi van de
leden van de fractie van D66 voor het rechtstreeks kiezen van de minister-president
of formateur. Opvallend is dat daar waar de Nationale Conventie expliciet
pleit voor het door de Tweede Kamer voordragen van een formateur er geen standpunt
wordt ingenomen over de rechtstreeks verkozen minister-president of formateur.
In een aantal lezenswaardige pagina’s somt het rapport uitgebreid de
voor en nadelen van deze constructie op. De voor- en tegenstanders van zo’n
rechtstreekse verkiezing hielden elkaar binnen de Conventie echter in evenwicht,
waardoor een concrete aanbeveling ter zake is uitgebleven.De leden van de fractie van D66 zullen er niet door verrast zijn, dat
de initiatiefnemer zelf meer nadelen dan voordelen ziet van een rechtstreekse
verkiezing van de premier. Zonder de argumenten uit het rapport te herhalen,
wijst zij er op het niet wenselijk te vinden om zo veel politieke macht bij één
persoon neer te leggen. Het rechtstreeks kiezen van een premier
kan al te snel verworden tot een «presidentieel stelsel» dat zich
beduidend minder goed verhoudt tot de Nederlandse traditie en politieke cultuur
van waterschappen, zeven provinciën, poldermodel en het parlementaire
stelsel zoals zich dat vanaf 1848 heeft gevormd.MedebeslissingsrechtZowel de leden van de fracties van het CDA, de VVD als de SGP stellen
de vraag of de initiatiefnemer duidelijk wil maken of zij nu wel of niet pleit
voor een medebeslissingsrecht van de Kamer bij de benoeming van bewindslieden.
De toelichting op het voorstel was hier naar de mening van de initiatiefnemer
al duidelijk over. Conform artikel 48 van de Grondwet is en blijft de bevoegdheid
tot benoeming van bewindslieden voorbehouden aan het Staatshoofd en de minister-president.
Zij dienen gezamenlijk het Koninklijk besluit te ondertekenen waarin een minister
of staatssecretaris wordt benoemd. In de praktijk betekent dit dat de koningin
op basis van het advies van de formateur de minister-president (in de regel
de formateur zelf) benoemt. Daarna benoemen zij gezamenlijk op basis van het
zelfde advies van de formateur de andere bewindslieden. Het onderhavige voorstel
raakt op geen enkele wijze aan deze benoemingsprocedure. Het beoogt hooguit
iets toe te voegen aan de wijze waarop de formateur informatie inwint om tot
zijn advies aan het staatshoofd te komen.De formateur blijft zelf de eindverantwoordelijkheid dragen voor het advies.
Hij is voor de opstelling daarvan uiteraard als eerste te rade gegaan bij
de voorzitters van de beoogde coalitiefracties. In de nieuwe situatie zou
hij daarna ook nog informatie kunnen inwinnen bij de Kamer. Voorgesteld wordt:(a) dat de formateur de Kamer in kennis stelt van de lijst van kandidaat
bewindslieden die de formateur overweegt op te nemen in zijn advies aan het
staatshoofd;(b) dat vervolgens de Kamer deze kandidaten spreekt hoort;(c) dat de Kamer daarna in een plenair debat met de formateur de mogelijkheid
heeft een verzoek tot heroverweging van een kandidaat in te dienen;(d) dat de formateur overgaat tot het opstellen van zijn advies;(e) hij dit advies op de gebruikelijke wijze overhandigt aan het staatshoofd;(f) waarna de normale grondwettelijke benoemingsprocedure plaatsvindt.Door op deze wijze uit te schrijven wat de initiatiefnemer voor ogen staat
hoopt zij de leden van de fractie van het CDA overtuigd te hebben dat zij
niet de indruk heeft willen wekken dat de voorgestelde procedure tot een vorm
van medebeslissingsrecht leidt.In antwoord op een andere vraag van de leden van de CDA-fractie is de
initiatiefnemer van mening dat een formeel vastgelegd (grondwettelijk) medebeslissingsrecht
staatsrechtelijk onzuiver én ongewenst is. Het maakt van bewindslieden
geen dienaren van de kroon, maar dienaren van de kroon én de Kamer
gezamenlijk. Dit is een monistische misstap. Het zou bijvoorbeeld op ongepaste
wijze het karakter van de ministeriële verantwoordelijkheid kunnen aantasten,
omdat de Kamer door het mede benoemen van bewindspersoon ook zelf medeverantwoordelijk
dreigt te worden voor het handelen van die bewindspersoon. Juist omdat de
rol van de Kamer in het onderhavige voorstel beperkt blijft tot het horen
van kandidaten en het eventueel informeren of adviseren van de formateur blijft
de zelfstandige positie van zowel de Kamer als die van de regering gewaarborgd. In reactie op een vraag van de fractie van het CDA is de initiatiefnemer
van mening dat, vanwege het beperkte karakter van het voorstel, het ook niet
strijdig is met het interne karakter van het reglement van Orde. Het heeft
immers een soortgelijk gewicht als het al bestaande eerste lid van artikel
139 van het reglement van Orde, waarin het vragen van inlichtingen aan de
(in)formateur is geregeld. In het eerste Kamerdebat over het opnemen van Artikel
139 in het Reglement van Orde, gevoerd op 11 februari 1998 (Handelingen
TK 53), deelde de heer Bukman, toenmalig Kamervoorzitter én voorzitter
van de Commissie van de Werkwijze, de mening van oud-kamerlid Sipkes (GroenLinks),
dat de informateur niet verplicht is te verschijnen. De heer Bukman: «Er
is ook een duidelijk verschil tussen het ter verantwoording roepen van een
bewindspersoon teneinde informatie te verschaffen en de uitnodiging aan een
informateur om informatie te verschaffen. Dat laatste kan nooit verplichtend
zijn. Een uitnodiging kan worden afgewezen.» Dit geldt volgens de initiatiefnemer
dus ook voor het nieuwe lid 2 en 3, dat zij wil toevoegen aan het al bestaande
lid 1 van Artikel 139a. Bijzonder aan het debat destijds was overigens dat
de toenmalige minister-president Kok zelf verzocht had om bij dit debat aanwezig
te zijn. De initiatiefnemer wil u een uitspraak van de premier in herinnering
roepen: «Ik meen dat het door de Kamer kunnen vragen om inlichtingen
over een afgesloten informatieronde een uitstekend instrument is, in aanvulling
op de verantwoordelijkheid van de uiteindelijke minister-president voor de
informatie en formatie. Het biedt het parlement de mogelijkheid om een politieke
gedachtewisseling te hebben met informateurs, formateur en wellicht ook onderling,
gezien de geldende parlementaire verhoudingen. Die twee zaken kunnen goed
naast elkaar worden gelegd.»1De initiatiefnemer deelt de mening van de leden van de fractie van de
VVD, dat de benoeming van bewindslieden niet «zomaar» gebeurt.
Het is ook correct om te stellen dat er in de huidige situatie bij de voordracht
al rekening wordt gehouden met de vertrouwensregel, in die zin dat er geen
kandidaten worden voorgedragen waarvan verwacht wordt dat zij meteen bij het
aantreden al het vertrouwen van de Kamer zullen verliezen. Toch heeft de bestaande
situatie een enkele keer geleid tot het zeer snel aftreden van bewindslieden.
Bovendien heeft het toevoegen van een extra waarborg bij de samenstelling
van een kabinet ook enkele belangrijke voordelen. Het draagt bij aan versterking
van vertrouwen tussen burgers en de politiek. Het vergoot de openheid, het
verkleint de kans op vervelende incidenten en tempert het al te sterke monistische
karakter van de huidige werkwijze.De leden van de fractie van de SGP vrezen dat er met het voorstel een
onwenselijk onderscheid ontstaat tussen de formele situatie (geen medebeslissingsrecht)
en de feitelijke gang van zaken (toch beïnvloeding). De initiatiefnemer
wijst er op dat er in de huidige situatie ook al volop sprake is van beïnvloeding –
die kennelijk niet strijdig wordt geacht met artikel 48 van de grondwet –
maar zich in de praktijk concentreert op een grote mate van beïnvloeding
door slechts enkele leden van de Kamer. Het introduceren van een extra, zei
het beperkte, mogelijkheid tot beïnvloeding door de hele Kamer kan daarom
moeilijk op principiële bezwaren stuiten. Bovendien ziet de initiatiefnemer
ook dringende redenen om over mogelijke praktische bezwaren heen te stappen.
Wederom wijst zij dan op de noodzaak het vertouwen te versterken tussen de
burgers en de politiek, de daarvoor noodzakelijke openheid, het voorkomen
van (onnodige) incidenten en het inperken van doorgeschoten monisme.TijdspanneDe initiatiefnemer is zich er terdege van bewust dat de extra waarborg
die het voorstel biedt ook een tijdsinvestering vergt. Tegelijkertijd
is het een investering in vertrouwen; tussen Kamer en regering, maar ook tussen
burgers en de politiek. De uitkomst kan juist de legitimiteit van de regering
versterken en een daadkrachtige uitvoering van het regeringsbeleid ten goede
komen. Dat is zeker het geval, zo vragen de leden van de fractie van het CDA,
als de Kamer aan de formateur het verzoek doet om een kandidatuur te heroverwegen.
Dat verzoek zal alleen door een meerderheid worden gedaan als er sprake is
van een ernstig en nieuw feit. In de regel is er immers al een meerderheid
van fracties in de Kamer die zich heeft gecommitteerd aan de voordracht van
de formateur; gebaseerd op de inbreng van de fractievoorzitters van de beoogde
coalitiepartijen. Mochten één of meer fracties daarop terug
willen komen dan is dat om goede redenen en wordt juist de meerwaarde van
de nieuwe procedure bewezen. Zo kan voorkomen worden dat er iemand wordt benoemd
die vlak na de benoeming al zijn of haar ontslag moet indienen, bijvoorbeeld
omdat één of meer coalitiefracties of een kamermeerderheid geen
vertrouwen in de bewindspersoon hebben. Bovendien wordt de formateur dan in
staat gesteld om een nog betere afweging te maken en een nog sterkere bewindsploeg
samen te stellen.De initiatiefnemer hoopt met het voorgaande ook de leden van de SGP fractie
overtuigd te hebben dat het voorstel niet tot «onnodig oponthoud»
leidt. Of de inschatting van de initiatiefnemer juist is dat het tijdsbeslag
beperkt kan blijven zal de praktijk uitwijzen. Het mag duidelijk zijn dat
de Kamer geen enkel belang heeft bij een lange tijdspanne, want de Kamer ziet
ook graag dat een nieuw kabinet snel en slagvaardig van start gaat. Uiteraard
zal de Kamer zich willen voorbereiden, maar het raadplegen van publieke bronnen
kan in het huidige IT-tijdperk snel gebeuren. Waarschijnlijk zullen, als daar
aanleiding toe is, ook snel nieuwe perspublicaties en reacties vanuit het
grote publiek beschikbaar zijn. Daaruit en uit de hoorzittingen zelf valt
mogelijk iets toe te voegen aan het onderzoek dat de formateur heeft verricht.
Overigens zal er altijd winst worden geboekt op het terrein van openheid en
dualisme.Artikel 139a, tweede lidDe leden van de fractie van het CDA vragen of de formateur verplicht is
om gehoor te geven aan het verzoek om inlichtingen te verschaffen. De initiatiefnemer
is van mening dat analoog aan het al langer bestaande eerste lid van artikel
139 er geen verplichting aan de formateur kan worden opgelegd. Verwacht mag
echter worden dat de formateur dit redelijke verzoek van de Kamer om inlichtingen
te geven zal honoreren. Ook zal hij bereid zijn om een eventuele boodschap
of verzoek vanuit de Kamer ter harte te nemen. Hij heeft immers als aanstaand
premier belang bij een goede werkrelatie met het parlement.De initiatiefnemer kan de leden van de CDA-fractie meedelen dat er ook
voor de kandidaat-bewindslieden geen plicht is om zich te laten horen door
de Kamer. Het staat hen vrij om al dan niet aan de hoorzitting deel te nemen.
Al lijkt het niet in hun belang om weg te blijven. Dat kan, wellicht onnodig,
de indruk wekken dat de betrokkene wat te verbergen heeft. Bovendien is het
voor de betrokkene zelf ook prettig om met de Kamer kennis te maken en zich
middels een openbare hoorzitting aan het grote publiek te presenteren. Dat
kan immers een voortvarende start als bewindspersoon ten goede komen.De leden van de fractie van het CDA vragen wat de initiatiefnemer bedoelt
met «de voordracht van kandidaat-bewindspersonen». De initiatiefnemer
verwijst graag naar een eerdere passage uit deze Nota en verstaat onder de
voordracht: de lijst van kandidaat bewindslieden die de formateur overweegt
op te nemen in zijn advies aan het staatshoofd. Het gaat dus niet om de voordracht
van de fractievoorzitters, maar om de lijst die tot stand is gekomen na het
horen van de voorzitters én het onderzoek dat de formateur zelf per
persoon verricht. Het verzoek tot heroverwegen richt zich tot de formateur,
die heeft de eindverantwoordelijkheid. Uiteraard staat het de formateur vrij
of hij na het ontvangen van een dergelijk verzoek nog nadere informatie of
adviezen van één of meer voorzitters van de beoogde coalitiefracties
wenst. Het heeft in deze zienswijze geen zin om de Kamer te vragen zich te
richten tot de coalitiefracties, zoals de leden van de CDA-fractie zich afvragen.Al eerder is uitgelegd dat het niet alleen theoretisch, maar ook praktisch
denkbaar is, dat een Kamermeerderheid bij motie verzoekt te komen tot een
heroverweging. Dat kan namelijk gebeuren als er (voorafgaand aan) of tijdens
het horen door de Kamer een nieuw en ernstig feit boven tafel komt, dat niet
bekend was bij de fractievoorzitters én formateur en een te groot afbreukrisico
vormt voor één van de kandidaat-bewindslieden. Mocht zich een
dergelijke feit aandienen, dan is het overigens ook heel goed denkbaar dat
de betrokken kandidaat zich terugtrekt en er vervolgens geen behoefte is aan
een debat met de formateur of het indienen van een motie.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie wat de Tweede Kamer uiteindelijk
zelf met de verkregen inzichten kan doen, kan opgemerkt worden dat het handelingsperspectief
van de Kamer twee richtingen op kan gaan. De eerste richting is de formateur
te verzoeken tot een heroverweging van één van de kandidaten
te komen. Dat is een uitzonderlijke stap, die zich in de praktijk zelden zal
voor doen en waarschijnlijk de formateur zal beïnvloeden, daar waar hij
nog zijn eindverslag moet opstellen. Uiteraard kan de formateur besluiten
om een verzoek tot heroverweging naast zich neer te leggen. De formateur neemt
dan (net als de betrokken kandidaat) bewust een risico, omdat niet bij voorbaat
vaststaat dat er in de Kamer sprake is van voldoende vertrouwen in de betrokken
kandidaat. Dat zou zich immers kunnen vertalen in een motie van wantrouwen
na de benoeming van de betrokkene, wat weer leidt tot onnodige politieke schade
voor de nieuwe premier, zijn kabinet en de betrokken bewindspersoon.Een tweede, veel waarschijnlijker handelingsperspectief, is dat de Kamer
haar voordeel doet met opgedane inzichten en deze gebruikt vanaf het moment
dat de bewindspersoon is benoemd. De Kamer heeft dan immers al kennis gemaakt
met de minister en/of staatssecretaris, heeft ook een inschatting kunnen maken
van diens capaciteiten, van diens verwachtingen en ook van enkele (staatsrechtelijke)
opvattingen van de bewindspersoon. Zo kan bijvoorbeeld de visie van de bewindspersoon
op de ministeriële verantwoordelijkheid en de relatie met de Kamer relevant
zijn voor de toekomst. Er kunnen zich immers situaties voordoen waarin de
relatie met de Kamer wat onder druk komt te staan, of waarin de bewindspersoon
moeilijke afwegingen ten aanzien van zijn ministeriële verantwoordelijkheid
heeft te maken. Dan is het voor de Kamer nuttig een referentiepunt te hebben,
omdat verwezen kan worden naar de opvattingen die de betrokken bewindspersoon
over deze kwesties als kandidaat naar voren heeft gebracht. Dit kan de controlerende
taak van de Kamer alleen maar ten goede komen.Artikel 139a, derde lidDe leden van de CDA-fractie vragen zich af of en hoe de Kamer zich in
een hoorzitting een oordeel kan vormen over de geschiktheid van een kandidaat
voor de functie en het beleidsterrein. De initiatiefnemer is van mening dat
de Kamer hiertoe in staat is mede omdat zij verwacht dat de Kamer er vanuit
gaat dat de kandidaat geschikt is, totdat het tegendeel blijkt.
Van het blijken van dat tegendeel zal pas sprake zijn als er zich ernstige
nieuwe feiten aandienen, die nog onbekend waren of niet sporen met eerdere
gegeven schriftelijke of mondelinge informatie door de betrokkene en daarmee
de integriteit van de kandidaat aantasten.Voor wat betreft de geschiktheid voor een bepaald beleidsterrein geldt
natuurlijk dat een bewindspersoon idealiter sterke bestuurlijke vaardigheden
combineert met inhoudelijke kennis op een bepaald terrein. Mocht de betrokkene
niet over de ideale combinatie beschikken, dan nog weet de Kamer heel goed
dat grote bestuurlijke kwaliteiten een wat minder ontwikkelde inhoudelijke
kennis kunnen compenseren en andersom. Verondersteld mag overigens worden
dat alle kandidaten, anders zouden zij niet geselecteerd zijn, over voldoende
capaciteiten beschikken. Mogelijke problemen zullen zich waarschijnlijk vooral
afspelen op het terrein van de integriteit.Het op deze wijze oordelen over de geschiktheid van een kandidaat is heel
goed mogelijk zonder met de kandidaat over de inhoud van het regeerakkoord
te spreken. Het debat over het regeerakkoord dient immers met de premier plaats
te vinden. Overigens heeft het in de huidige wijze van formeren ook weinig
zin om met kandidaat-bewindslieden over het regeerakkoord te praten. Zij zijn
op het moment van horen ambteloos burger, volledig vrij in hun inhoudelijke
opvattingen, en daarom niet vast te pinnen op een regeerakkoord of de eenheid
van het regeringsbeleid. Met hen spreken over de inhoud van het akkoord kan
verrassende uitspraken opleveren, maar zal – zeker bij de burgers –
tot onnodige verwarring leiden, omdat het regeerakkoord leidend is en de eenheid
van regeringsbeleid bepaalt dat de kandidaat na benoeming het akkoord (dat
dan tevens is vertaald in de regeringsverklaring) volledig voor zijn rekening
neemt. Eventueel kan de Kamer, indien zij daar behoefte aan heeft, wel vragen
stellen over kwesties waarover het regeerakkoord zwijgt.De leden van de fractie van de PvdA stellen de vraag hoe de initiatiefnemer
zich de voorbereiding van de gesprekken voorstelt. Primair is dat een verantwoordelijkheid
van de Kamerleden zelf. Al lijkt het wel goed om daarbij een aantal afspraken
te maken. Uiteraard wil de initiatiefnemer de nodige ruimte aan de Vaste Kamercommissies
geven om hier invulling aan te geven, maar enige uniformering door het Presidium
is wellicht gewenst. Dat kunnen afspraken betreffen over bijvoorbeeld de tijdspanne
waarbinnen het gesprek moet plaatsvinden, de duur van het gesprek, het vooraf
aanreiken van schriftelijke informatie, afleggen van een mondelinge verklaring,
etc, etc. Het lijkt wel gewenst dat er in ieder geval tijdig een uitvoerig
CV door de kandidaat-bewindslieden aan de Kamer ter beschikking wordt gesteld.
Uiteraard staat het de kandidaten (en de formateur) vrij om ook andere relevante
stukken aan de Kamer ter beschikking te stellen.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de dossiers, die de vertrekkende
bewindspersoon heeft opgesteld, een rol kunnen spelen bij de hoorzitting.
De initiatiefnemer heeft begrip voor de interesse die deze leden hebben in
de genoemde dossiers, maar het lijkt haar staatsrechtelijk niet zuiver om
ze bij de hoorzitting te betrekken. Het betreft in dit voorstel hoorzittingen
met kandidaten; niet met reeds benoemde bewindslieden. Het kabinet zal niet
bereid zijn om dossiers aan kandidaten te overhandigen vóór
dat zij benoemd zijn. De overdracht van een opvolgingsdossier aan een andere
persoon die de functie van minister of staatssecretaris gaat bekleden, vindt
immers plaats onder de voorwaarde dat de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het dossier binnen de functie volledig intact blijft. Wij hopen dat het ook voor de leden van de fractie van de VVD duidelijk
is geworden, dat de hoorzittingen meer zullen omvatten dan een kennismakingsgesprek.
Juist omdat het gesprek nog voor een mogelijke benoeming plaatsvindt is het
karakter van het gesprek anders. Bovendien is het primaire doel van het publiek
horen van kandidaat-bewindslieden dat het gesprek ook bijdraagt aan het herstel
van vertrouwen tussen burgers en de politiek. De kennismaking is echter zeker
meegenomen en kan wat de initiatiefnemer betreft een (tweede) kennismakingsoverleg
na benoeming overbodig maken.Op de vraag van de leden van de SGP-fractie, wat de initiatiefnemer bedoelt
met het bevragen van de kandidaten over hun opvattingen is hierboven al het
nodige gezegd. Het beperkt zich tot opvattingen over staatsrechtelijke kwesties
of eventueel kwesties waarover het regeerakkoord zwijgt. Verder hoopt de initiatiefnemer
dat met deze uitvoerige Nota naar aanleiding van het Verslag het ook voor
de leden van de SGP fractie duidelijk is dat er belangrijke winst te boeken
valt met dit voorstel. Zij hoopt dat deze leden alsnog bereid zijn om hun
oordeel over het voorstel te heroverwegen.HalsemaXNoot1Later in het debat was lichtte de premier de term «afgesloten informatieronde»
nader toe. «Hiermee is naar mijn mening uitdrukkelijk niet bedoeld de
beëindiging van de totale periode van informatie en formatie, maar de
beëindiging van ieder van de opdrachten.» 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30022-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl