Jaarverslag en slotwet ministerie van Economische Zaken 2008; Verslag van een Wetgevingsoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST132870
 2008-2009
 
 31 924 XIII
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken 2008
 
 
 
 
 Nr. 
 10
 VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
 Vastgesteld 24 juni 2009
 De vaste commissie voor Economische Zaken
heeft op 15 juni 2009 overleg gevoerd met minister Van der Hoeven en
staatssecretaris Heemskerk van Economische Zaken over het Jaarverslag 2008 van het ministerie van Economische Zaken.
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 Timmer
 De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 Franke
 
 
 
 Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Economische Zaken
 
 Maandag 
 15 juni 2009
 19.00 uur
 
 Timmer
 
 Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten:
 Elias, Ten Hoopen, Smeets, Timmer, Gesthuizen,
 en minister Van der Hoeven en staatssecretaris Heemskerk van Economische
Zaken, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren.
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van:
 
 
 de brief van
de minister van Economische Zaken d.d. 17 oktober 2008 over de beleidsdoorlichting
ondernemerschapsbeleid (30991, nr. 5);
 de brief van de minister
van Economische Zaken d.d. 10 juni 2009 inzake de beantwoording van de
vragen van de commissie EZ inzake de beleidsdoorlichting ondernemerschapsbeleid
(30991, nr. 5);
 de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 9 december 2008 over de beleidsdoorlichting Economische Zaken "het
bevorderen van het goed functioneren van de interne markt" (30991, nr.
6);
 de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 3 maart
2009 over de beantwoording van de vragen van de commissie EZ inzake de beleidsdoorlichting
Economische Zaken (30991, nr. 7);
 de brief van de staatssecretaris
van Economische Zaken d.d. 20 maart 2009 over de functie en representativiteit
van Kamers van Koophandel (30875, nr. 16);
 de brief van de staatssecretaris
van Economische Zaken d.d. 16 april 2009 over de Terugblik 2008 van de
Consumentenautoriteit (27879, nr. 21);
 de brief van de minister
van Economische Zaken d.d. 6 april 2009 ter aanbieding van het Jaarverslag
van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (31700-XIII, nr. 55);
 de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 20 mei 2009 houdende
het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet ministerie van Economische Zaken 2008
(31924-XIII);
 de brief van de minister van Economische Zaken d.d.
20 mei 2009 houdende het Jaarverslag van het ministerie van Economische
Zaken 2008 (31924-XIII, nr. 1);
 de brief van de president van
de Algemene Rekenkamer d.d. 20 mei 2009 over het Rapport bij het Jaarverslag
2008 van het ministerie van Economische Zaken (31924-XIII, nr. 2);
 de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 8 juni 2009
met de antwoorden op de vragen over het Jaarverslag 2008 (31924-XIII, nr.
7);
 de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 8 juni
2009 met de antwoorden op vragen over het Rapport bij het Jaarverslag 2008
(31924-XIII, nr. 6);
 de brief van de minister van Economische
Zaken d.d. 20 mei 2009 houdende het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet
Fonds Economische Structuurversterking 2008 (31924 D);
 de brief
van de minister van Economische Zaken van 20 mei 2009 houdende het Jaarverslag
Fonds Economische Structuurversterking 2008 (31924 D, nr. 1);
 de brief van de president van de Algemene Rekenkamer d.d. 20 mei 2009
houdende het Rapport bij het Jaarverslag 2008 van het Fonds Economische Structuurversterking
(31924 D, nr. 2);
 de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 8 juni 2009 met de antwoorden op de vragen over het Jaarverslag
2008 Fonds Economische structuurversterking (31924 D, nr. 6);
 de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 8 juni 2009 met de
antwoorden op vragen over het Rapport bij het Jaarverslag 2008 Fonds Economische
Structuurversterking 2008 (31924 D, nr. 7).
 
 
 
 
 Ik heet de minister en de staatssecretaris van Economische Zaken, de hen
vergezellende ambtenaren en de mensen op de publieke tribune van harte welkom.
Wij hebben afgesproken dat mevrouw Smeets als rapporteur namens de commissie
in ongeveer een kwartiertje enkele algemene zaken zal inbrengen. Daarna krijgen
de leden zes minuten voor hun eigen inbreng.
 
 
 
 Mevrouw
 Smeets
 PvdA
 
 Voorzitter. Vandaag behandelen wij de Jaarverslagen 2008 van het ministerie
van Economische Zaken en van het Fonds Economische Structuurversterking. De
commissie voor Economische Zaken heeft dit jaar wederom besloten om uit en
namens deze commissie een rapporteur aan te stellen. Aan mij de eer om dat
dit jaar te mogen doen. Ik zal namens de commissie ingaan op de kwaliteit
van het jaarverslag en op de oordelen van de Rekenkamer over de
rechtmatigheid en de bedrijfsvoering. Bij de voorbereiding van deze taak ben
ik ondersteund door de staf van de vaste Kamercommissie voor Economische Zaken,
alsmede door de leden van het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven (BOR), waarvoor
namens de hele commissie heel hartelijk dank. Ik denk dat beide bewindslieden,
gezien hun Kamerervaring, kunnen beamen dat een goede en gedegen ondersteuning
bij het Kamerwerk onontbeerlijk is. Ik spreek dan ook niet zomaar dank uit,
maar oprechte dank!
 Ik knip mijn bijdrage als rapporteur in drie delen. Het eerste gedeelte
gaat over de kwaliteit van het Jaarverslag 2008. Het tweede gedeelte gaat
over het aandeel van het ministerie van Economische Zaken in de verantwoordingsbrief
over het beleidsprogramma Samen Werken, Samen Leven. Het derde gedeelte betreft
het financiële beheer.
 Geconstateerd kan worden dat onze commissie kritisch is over de kwaliteit
van de verslaglegging. In zijn algemeenheid kan gezegd worden dat de vraag
naar de beleidseffecten nog steeds onvoldoende beantwoord wordt en dat is
voor iedere fractie hier aan tafel een gemis. Deugdelijke bedrijfsvoering
en financiële verslaglegging zijn bij het ministerie een stuk beter op
orde. Kortom, wij bezigen een kritische toon, niet als doel maar als middel
om met elkaar te zoeken naar de juiste rapportage, zodat iedere fractie in
dit huis haar conclusies kan trekken over het gevoerde beleid en de effecten
daarvan.
 De Algemene Rekenkamer concludeert dat in het Jaarverslag 2008 minder
informatie beschikbaar is over realisatie van de doelen en prestaties dan
in het Jaarverslag 2007. De Tweede Kamer is daardoor dit jaar minder geïnformeerd
over de vraag in hoeverre het ministerie van Economische Zaken voorgenomen
prestaties heeft geleverd en in hoeverre de voorgenomen doelen zijn bereikt.
De gebrekkige informatie over de realisatie van de doelstellingen en de effecten
van het EZ-beleid zijn het zwakke punt van het Jaarverslag 2008. Overigens
betekent dit ook een forse achteruitgang ten opzichte van het Jaarverslag
2007. De Algemene Rekenkamer geeft aan dat bij 71% van de beleidsdoelen
inzicht gegeven wordt in de realisatie. Het BOR daarentegen constateert dat
slechts voor circa 42% van de operationele doelstellingen informatie
over de beleidseffecten is opgenomen. De rapporteur sluit zich hier aan bij
het BOR en vraagt zich af, waarom dit getal zo laag is. Waarom is in slechts
42% van de gevallen inzicht gegeven in de realisatie? En is het juist
dat die 42% zelfs nog wat geflatteerd is, omdat sommige prestatie-indicatoren
maar één onderdeel van een operationele doelstelling afdekken?
De klanttevredenheid over Syntens zegt toch niets over de operationele doelstelling
2.2, dat er meer bedrijven moeten komen die technologische kennis ontwikkelen
en benutten?
 Bij het WGO in juni 2008 over het Jaarverslag 2007 heeft de minister toegezegd
dat er meer prestatie-indicatoren komen, zodat een betere en directe relatie
gelegd kon worden met het beleid. Waarom heeft de minister na de bespreking
van het Jaarverslag 2007, waarin de Kamer bij monde van het lid Gesthuizen
haar zorgen heeft uitgesproken over de inmiddels geconstateerde achteruitgang
van de informatie over de beleidseffecten, in het Jaarverslag 2008 niet gezorgd
voor een beter verslag met meer relevante effectindicatoren? 
 De minister neemt voor een aantal doelstellingen wel informatie op in
de begroting en in het jaarverslag in de vorm van kengetallen. Zij kan daarop
in principe niet aangesproken worden, omdat deze niet direct kunnen worden
teruggevoerd op haar beleid. Als het netto-effect zo moeilijk is vast te stellen
in een macrocijfer, zou de minister op een andere, wellicht meer kwalitatieve
wijze aannemelijk moeten maken welke effecten haar beleidsprestaties hebben
gehad. Maar dat doet de minister slechts voor een beperkt aantal doelen, waardoor
uiteindelijk de betekenis van het EZ-beleid voor een aantal doelstellingen
niet goed kan worden beoordeeld.
 Een positief voorbeeld zijn de innovatievouchers. Daarvan wordt, naast
het aantal verstrekte vouchers en het verzilveringspercentage, gemeld dat
zij hebben geleid tot 80% meer opdrachten aan kennisinstellingen. Nog
een positief voorbeeld, maar dan wel uit 2007: de jaarlijkse vermindering
van de groei van het energiegebruik als gevolg van energie-efficiëntiebeleid.
 De borgstellingen BBMKB zijn een negatief voorbeeld. Alleen de benutting
wordt gerapporteerd, want noch in het jaarverslag noch in de beleidsdoorlichting
ondernemerschap wordt een objectief effect aangetoond. Daarom stellen wij
de volgende drie vragen:
 1. In hoeverre kan de minister worden aangesproken op kengetallen die
zij heeft opgenomen in begroting en jaarverslag? Maakt het daarbij nog uit
of de kengetallen ambities bevatten zoals dit in de begroting 2009 vaker het
geval is?
 2. Waarom besteedt de minister beperkt aandacht aan het verduidelijken
welke bijdrage haar beleid heeft geleverd aan het bereiken van haar beleidsdoelen,
bijvoorbeeld door aan te geven voor welke verschillen haar beleid heeft gezorgd
die zonder dat beleid niet opgetreden zouden zijn? Kan de minister in het
vervolg duidelijker maken welke betekenis haar beleid al dan niet heeft gehad?
 3. Waarom is een uitgesproken effectindicator als de jaarlijkse vermindering
van de groei van het energiegebruik als gevolg van energie-efficiëntiebeleid
nog wel opgenomen in het Jaarverslag 2007, maar helaas in het Jaarverslag
2008 niet meer te vinden?
 Kortom, de centrale vraag blijft hoe de Kamer zich een oordeel kan vormen
over de resultaten van het EZ-beleid. Ook de beleidsdoorlichtingen –
de evaluaties op het niveau van de operationele doelen – zouden gericht
moeten zijn op de beleidseffecten, maar ook deze evaluaties bieden geen uitkomst.
Wat gaat de minister doen om in de volgende beleidsdoorlichtingen en in de
daaronder liggende evaluatieonderzoeken de effectiviteitsvraag centraal te
stellen en op die manier de Kamer inzicht te geven in de resultaten van het
beleid?
 In de opeenvolgende begrotingen en jaarverslagen van EZ blijft de inconsistentie
van de kengetallen en indicatoren een probleem. Het gaat om inconsistenties
in het wel of niet opnemen van indicatoren, of de definitie en de vulling
ervan. Het is op deze manier lastig om inzicht te krijgen in de meerjarige
ontwikkeling op bepaalde terreinen. De vaste Kamercommissie EZ vraagt hier
al sinds de behandeling van het Jaarverslag 2006 aandacht voor. Ook het Jaarverslag
2008 bevat een aantal inconsistenties ten opzichte van het voorgaande jaarverslag.
Ik vraag de minister of zij kan aangeven voor welke indicatoren de zoektocht
inmiddels is afgerond, waardoor vanaf nu meerjarige en vergelijkbare inzichten
kunnen ontstaan. Voor welke indicatoren is de minister nog op
zoek naar een optimale formulering?
 Mijn laatste punt bij het eerste onderdeel betreft de beleidsconclusies.
In het wetgevingsoverleg over het Jaarverslag 2007 heeft de minister beterschap
beloofd bij het trekken van beleidsconclusies. Het beleidsverslag in het Jaarverslag
2008 van EZ bevat een aparte paragraaf met beleidsconclusies. In deze paragraaf
worden de drie departementale beleidsprioriteiten op hoofdlijnen besproken.
Voor beleidsprioriteit één wordt op een beperkt aantel plaatsen
voorzichtig aangegeven welke conclusies de minister trekt: het innovatiekrediet
zal worden gecontinueerd; de bekendheid van het BBMKB en de groeifaciliteit
bij banken vormen een aandachtspunt voor de komende jaren; de aandacht voor
de WTO en het internationale vrijhandelsverkeer blijft onverminderd groot.
Bij de twee overige beleidsprioriteiten worden in het geheel geen beleidsconclusies
getrokken.
 In algemene zin kan worden geconcludeerd dat de beleidsconclusies erg
mager zijn. De minister benut daarmee niet de mogelijkheden om structureler
vooruit te blikken vanuit de opgedane ervaringen en het jaarverslag dus te
gebruiken voor óf het intensiveren óf het heroverwegen van het
beleid. Waarom trekt de minister slechts drie voorzichtige beleidsconclusies
voor slechts enkele onderdelen van haar beleidsterrein? In hoeverre kan de
minister echte beleidsconclusies trekken, gezien haar beperkte inzicht in
de effectiviteit van haar beleid? Wat erg interessant is, is het antwoord
op de vraag wat haar inzet wordt bij de begroting voor 2010. Welke verbeteringsmogelijkheden
ziet de minister voor de beleidsconclusies?
 Onderdeel twee van mijn rapporteurschap betreft het aandeel van het ministerie
van Economische Zaken in de verantwoordingsbrief van het kabinet over het
beleidsprogramma Samen Werken, Samen Leven. Van de 74 kabinetsdoelstellingen
in de verantwoordingsbrief hebben er acht betrekking op Economische Zaken.
Bij slechts twee van deze acht beleidsdoelen, namelijk de administratieve
lasten en de bedrijventerreinen, geeft het kabinet voldoende inzicht in de
behaalde beleidseffecten. In de andere zes gevallen dus niet. Daar worden
slechts inputgegevens in de vorm van gedane inspanningen en bestede middelen
aangedragen. Waarom geeft de minister bij de kabinetsdoelstellingen vooral
een verantwoording over prestaties en geeft zij niet stelselmatig aan wat
met de beleidsprestaties is bereikt, zodat daarover met de commissie kan worden
gedebatteerd?
 Voorts is ook niet duidelijk welke kosten in 2008 waren gemoeid met de
acht afzonderlijke kabinetsdoelstellingen. De minister onderscheidt in het
jaarverslag drie departementale beleidsprioriteiten en rekent daar kosten
aan toe. Dit is terug te vinden op pagina 32, maar de acht kabinetsdoelstellingen
worden niet onderscheiden. Welke kosten heeft het ministerie van EZ in 2008
gemaakt voor de verschillende kabinetsdoelstellingen van het beleidsprogramma?
Waarom heeft de minister deze kosten niet inzichtelijk gemaakt in het jaarverslag?
Kan de minister dat wel doen in de komende begrotingen en jaarverslagen?
 Over de rechtmatigheid kan ik kort zijn. De rechtmatigheid en de weergave
van de financiële informatie zijn volgens de Rekenkamer op orde. Er zijn
geen belangrijke fouten en onzekerheden geconstateerd. 
 Bij de bedrijfsvoering maakt de Rekenkamer melding van twee onvolkomenheden:
het verantwoordingstraject beleidsgelden bij SenterNovem en de transactie-uitgaven
bij de stafdirectie facilitair management. In de schriftelijke beantwoording
heeft de minister al aangegeven welke verbeteracties zijn gestart voor deze
twee onvolkomenheden. De commissie heeft nog wel de volgende vragen.
 1. Met welk tijdschema wil de minister de bestaande systemen en procedures
van de fusieorganisaties SenterNovem, Octrooicentrum en EVD evalueren voordat
de daadwerkelijke fusie tot stand komt?
 2. Is de minister van mening dat het Agentschap Uitvoering één
nieuw financieel-boekhoudkundig systeem moet krijgen? Graag een toelichting.
 Ik kom op mijn allerlaatste punt van onderdeel 3. De Rekenkamer is kritisch
op de afname van het aantal reviews over de naleving van de subsidievoorwaarden.
Het aantal bij EZ uitgevoerde reviews op de naleving van de subsidievoorwaarden
is met de invoering van het nieuwe reviewbeleid flink teruggelopen. Het oude
reviewbeleid omvatte jaarlijks ongeveer veertig reviews, terwijl in 2008 nog
maar drie reviews zijn uitgevoerd. Dat is een afname met meer dan 90%.
Waarom is het aantal reviews door de auditdienst op de naleving van subsidievoorwaarden
in 2008 met meer dan 90% afgenomen? Krijgt de minister met dit aantal
een redelijke zekerheid over de naleving van de subsidievoorwaarden? Zal de
adviserende rol die de auditdienst krijgt bij de inventarisatie van de reviewbehoefte
leiden tot een toename van het aantal reviews?
 Tot zover mijn inbreng namens de vaste commissie voor Economische Zaken.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Ik dank de rapporteur voor haar grondige bijdrage.
 Voorzitter. De effectiviteit van het beleid van EZ is traditiegetrouw
lastig vast te stellen. Dit sluit een beetje aan bij de opmerkingen van mevrouw
Smeets. Volgens het BOR wordt slechts bij 42% van de doelstellingen
informatie over beleidseffecten gegeven. De CDA-fractie is al jaren kritisch
over het subsidiedenken. Zij is niet overtuigd van de effectiviteit van ondernemerssubsidies.
Dat heeft geleid tot de motie-Ten Hoopen in het debat over de begroting voor
2008 (31200, nr. 22). De subsidieregelingen worden naar aanleiding van de
motie gebundeld in zeven pakketten. Dat is wat ons betreft een goede eerste
stap. In de motie wordt ook gesteld dat subsidieregelingen waarvan de effectiviteit
niet bewezen is, eigenlijk geschrapt of vervangen zouden moeten worden. Met
effectiviteit doelen wij natuurlijk op de uitkomst. Wordt het maatschappelijke
doel daadwerkelijk bereikt? Leidt een innovatiesubsidie tot meer innovatie?
Dit lukt niet helemaal of eigenlijk helemaal niet met het BBMKB. Economische
Zaken rapporteert alleen over de benutting, terwijl de vraag zou moeten zijn
of het leidt tot meer ondernemersactiviteiten, omdat bedrijven die activiteiten
beter kunnen financieren.
 Ongeveer 1 mld. van de begroting van EZ gaat naar ondernemerschap en innovatie.
Het CDA wil dat alleen die regelingen blijven bestaan die daadwerkelijk ergens
toe leiden. Hoe wil de minister dat in de toekomst bewerkstelligen?
 Nederland is innovatievolger. Dat is een harde maar onvermijdelijke constatering.
Nederland loopt sterk achter op vernieuwende landen als Zweden en Finland, maar ook op grote economieën als Duitsland en Engeland. Volgens
de Lissabondoelstellingen moet de private sector jaarlijks 2% van het
bnp in innovatie investeren. Volgens het jaarverslag is dat in 2007 ruim 1%.
Dat zou komen door onze sectorstructuur en de investeringen van buitenlandse
bedrijven. Wij houden het bijna niet voor mogelijk dat dit hoofddoel van het
kabinetsbeleid nauwelijks voor de helft wordt bereikt! In onze optiek zou
de minister het volgende moeten doen: óf zij stelt het doel naar beneden
bij, óf zij komt met een actieplan. Dat stellen wij voor.
 Het mkb meldt dat de innovatieprestatiecontracten zeer succesvol zijn.
Ik meld maar dat wij ook na 2010 hiervoor wat meer middelen willen hebben,
omdat juist het mkb in deze recessie niet het kind van de rekening moet worden.
 De minister geeft aan dat SenterNovem nog steeds betrokken is bij de uitvoering
van de Warmtewet. Het falen van Senter was nu juist een van de redenen om
de Warmtewet op te stellen. Om hoeveel fte's gaat het en is de minister bereid
om deze dan ook bij Senter te schrappen?
 De minister geeft geen antwoord op de feitelijke vraag, hoe zij strafrechtelijke
sancties in het mededingingsrecht wil invoeren zonder dat dit de effectiviteit
van de NMa aantast. Verder geeft de minister aan dat de ontvangst van boetes
zeven tot acht jaar kan duren. Dat vinden wij veel te lang. De preventie loopt
ver terug; een bedrijf kan al failliet zijn. Dan is het bedrag nul en is het
beleidseffect ook nul.
 Het kabinet wil de administratieve lasten opnieuw met 25% verminderen.
Dat is een goed streven dat met kracht moet worden doorgezet. Hoewel het zwaartepunt
nog steeds in 2009 en 2010 ligt, zijn het laatste jaar gelukkig goede stappen
gezet. Wij hebben een specifieke vraag. De nulmeting voor gemeenten heeft
alleen betrekking op de voor bedrijven meest relevante verordeningen. Wie
heeft de relevantie vastgesteld en over welk deel van de verordeningen gaat
het eigenlijk? Waarom is de nulmeting niet integraal, net als bij het Rijk?
 Bij het terugdringen van de regeldruk willen wij bekijken of er een ander
accent gelegd kan worden. Er zijn verschillende manieren om een algemeen belang –
bijvoorbeeld regels voor arbeidsomstandigheden – te verankeren. De overheid
kan gedetailleerde regels maken of zij kan helemaal vertrouwen op de eigen
verantwoordelijkheid van burgers en bedrijven, maar er zijn ook tussenvormen.
Daarop kom ik zo terug.
 Bepaalde kwesties kunnen wij helaas niet aan burgers en bedrijven overlaten.
Zonder de Mededingingswet stond Nederland bekend als een kartelland. Er zijn
allerlei interessante opties om algemene belangen te verankeren, zonder het
helemaal aan de samenleving over te laten of alles dicht te regelen met wet-
en regelgeving. Een voorbeeld is de Gedragscode Consumenten en Energieleverancier.
Deze code bevat regels voor telefonische verkoop. Een consument die eerst
een informatiepakket wil ontvangen, moet dat ook kunnen ontvangen. Tegelijkertijd
is er bij deze zelfregulering wel een stok achter de deur: het niet naleven
van de gedragscode is op grond van het Burgerlijk Wetboek een oneerlijke handelspraktijk,
zodat de Consumentenautoriteit een boete kan opleggen. Wij vinden dat een
interessante manier van denken. Daardoor wordt namelijk de regelgeving beperkt,
alsmede de regellast van bedrijven. Mijn vraag aan de staatssecretaris is
dan ook, of hij bereid is om met zijn collega's een overzicht en een analyse
te maken van de verschillende reguleringsmethodieken. Een volgende stap kan
zijn dat wij vaker kiezen voor een tussenvorm. De CDA-fractie ziet kansen
om misschien niet dit jaar maar wel volgend jaar de effectiviteit van regulering
te vergroten, een groter beroep te doen op eigen verantwoordelijkheid en de
belasting van het bedrijfsleven sterk te verminderen. Ik zie graag het antwoord
tegemoet. Afhankelijk van dat antwoord overweeg ik in tweede termijn een motie
in te dienen.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik ben blij met de aandacht die de heer Ten Hoopen geeft aan de achterblijvende
private investeringen in R&D. Dat is ook voor mijn fractie al een aantal
jaren een grote zorg. De heer Ten Hoopen zegt dat hij van de minister verwacht
dat zij óf die grens naar beneden bijstelt, maar dat heeft hij liever
niet, óf met een actieplan komt. Voor dat laatste vindt hij mij aan
zijn zijde. Wat vindt de heer Ten Hoopen er zelf van? Zegt hij: laat de minister
maar daarmee komen, of heeft zijn fractie zelf ideeën over wat er moet
gebeuren om de private uitgaven voor research en development omhoog te krijgen?
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Het is natuurlijk stap voor stap. Er is een regeerakkoord waarin een aantal
doelstellingen is vastgelegd. Verder is er een Lissabonagenda die particulier
en privaatgeld bij elkaar brengt in het kader van de cofinanciering. Ik constateer
dat de private investeringen achterblijven. Ik vraag de minister welke route
zij wil bewandelen om naar die 2% te komen. Mijn fractie heeft daarover
zelf ook wel ideeën, maar ik stel voor dat de minister eerst antwoord
geeft en dat wij vervolgens bekijken wat wij als CDA-fractie zullen doen.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Mevrouw de voorzitter. Uiteraard dank ook ik de rapporteur voor haar inbreng
namens de commissie.
 Mijn fractie is bijzonder geschrokken van een aantal ernstige zaken die
zijn komen rollen uit de stapel papier die wij vandaag bespreken. Ik haal
er vier uit die wij bijzonder ernstig en van belang vinden. Zij zijn allemaal
principieel van aard, omdat niets meer of minder dan het functioneren van
de controlerende rol van het parlement in het geding is. Wij moeten hier als
Kamerleden beoordelen of het beleid doeltreffend is, of het werkt. Daarvoor
hebben wij onder meer het instrument van de beleidsdoorlichtingen; twee van
de zeventien onderwerpen op onze agenda van vandaag.
 De Kamer heeft op 9 december vorig jaar een beleidsdoorlichting –
een soort röntgenfoto – gekregen van een van de belangrijkste dingen
waarover het ministerie gaat: "het bevorderen van het goed functioneren
van de Interne Markt". En wat stellen wij vast? Die foto is door eigen
mensen gemaakt, namelijk door de directie Europese Integratie en Strategie
(EIS). Er hebben zogenaamd enkele mensen van buiten mee gekeken in een klankbordgroep,
maar dat zijn twee topambtenaren van EZ en twee topambtenaren van twee andere
departementen. Hun eventuele kritische opmerkingen staan niet in het verslag!
 Ik ben hier Kamerlid geworden om controle te kunnen uitoefenen. Hoe kan
ik nou fatsoenlijk controleren als de betrouwbaarheid van de beleidsdoorlichting
onduidelijk is? De waarborging van onafhankelijke oordeelsvorming
heeft onvoldoende controleerbaar plaatsgevonden. Vindt de minister niet dat
ten minste enkele mensen van buiten, en dan bedoel ik écht van buiten,
in een controleclubje moeten zitten en dat wij hun commentaar op de beleidsdoorlichting
moeten krijgen? Dat is toch wel het minste dat zou moeten gebeuren. Ik vraag
daarop dringend een reactie.
 Dit ministerie heeft geen zicht op het nut van de subsidies die het verstrekt
en lijkt daarop ook geen zicht te willen hebben. De opmerkingen van de Rekenkamer
hierover zijn naar de mening van mijn fractie dodelijk. Bij energieonderzoeksubsidies
wordt vooraf niet bedacht waar een subsidie voor dient of toe moet leiden!
Het staat er letterlijk op pagina 37: "Het ministerie stelt vooraf geen
normen of criteria vast." Mevrouw de minister: waarom niet? U bent hoedster
van belastinggeld. Ik wil als Kamerlid weten of dat geld goed besteed wordt
en dat kan ik alleen maar weten als u oplet waarvoor het wordt uitgedeeld!
 Verder neemt het aantal zogeheten reviews op subsidieverstrekking met
90% af. Ook daarover maakt de Rekenkamer zich zorgen. De minister niet,
zo schrijft zij in antwoord op onze vragen daarover, want de accountants zijn
na Enron een stuk preciezer en voorzichtiger geworden. Daar komt het antwoord
op neer. Dit meent zij toch niet serieus, mag ik hopen? De minister moet toch
zelf willen weten, via haar eigen interne auditdienst, of subsidiegeld goed
gebruikt wordt? Wil de minister ons alstublieft geruststellen op dit punt?
 Op dit ministerie gebeuren dingen waarvan het nut niet duidelijk is. Letterlijk
staat in de beleidsdoorlichting over de interne markt waarover ik het net
al even had op pagina 12: "Het effect van de instrumenten op de geformuleerde
doelstelling is niet te meten." Laat iedereen goed tot zich laten doordringen
wat in dit verhullend geschreven ambtelijke stuk staat. In rond Hollands staat
er: wij weten niet of het nut heeft wat wij hier bij Economische Zaken aan
het doen zijn. De Kamer heeft daarop in februari doorgevraagd en krijgt op
3 maart volstrekt nietszeggende antwoorden. Ik geef één
voorbeeld, het antwoord op vraag 19 van de Kamer: "Dat een kwantitatieve
toerekening van concrete effecten van beleid niet mogelijk is, doet mijns
inziens niks af aan het feit dat de activiteiten van de desbetreffende directie
zinvol en belangrijk zijn." Dit is werkelijk gebakken lucht. Het departement
van Economische Zaken moet de interne markt verbeteren. Maar als wij de minister
vragen of en in welke mate dat door haar toedoen lukt, hapt zij naar adem.
Is het nou nuttig en effectief wat de minister daar doet op dat departement,
of niet? En als een directie of een afdeling geen nut blijkt te hebben, is
zij dan bereid om die gewoon op te heffen? Dat lijkt mij toch een reële
vraag van iemand die moet controleren of het belastinggeld waarvan het ministerie
betaald wordt, nuttig wordt besteed.
 Dat brengt mij op mijn laatste punt. Men is op datzelfde ministerie niet
in staat om de boekhouding op orde te hebben. Ik kan geen andere conclusie
trekken als een organisatie voor 4,5 mln. onzekerheden in haar boeken heeft
staan, waarvan 1,5 mln. zelfs onrechtmatig is uitgegeven. Het staat zwart
op wit in de antwoorden van het departement zelf. Ik verwijs naar het antwoord
op vraag 27. Mijn fractie vindt dat een hoop geld en vindt ook dat dit domweg
niet kan; zeker niet wanneer de Rekenkamer er nog bij vermeldt dat de problemen "structureel"
zijn en dat ook een jaar eerder al gewaarschuwd is. Mag ik de minister vragen
hoe zoiets kan? Mag ik haar vragen wat zij heeft gedaan om herhaling te voorkomen?
Een verbeterplan is één ding, maar er ook voor zorgen dat er
goede mensen zitten met de juiste mentaliteit, is een tweede. Als mijn boekhouder
in mijn vorige bedrijf mij zoiets zou leveren, ging hij er gewoon uit. Ik
wil klip en klaar van de minister horen wat zij doet om deze problemen structureel
op te lossen. Die antwoorden betrek ik in mijn afweging over de dechargeverlening.
 Ik heb mij moeten beperken, want wij hebben maar zes of zeven minuten
spreektijd per fractie. Waar ik de minister in algemene termen zeer indringend
op aanspreek, zijn de vier punten die ik er nu uitgehaald heb. Ik neem aan
dat zij zich voor dit soort dingen verantwoordelijk voelt. Waarom let u niet
beter op, mevrouw de minister? U bent hoedster van belastinggeld en in die
rol blijft u volgens de VVD in gebreke.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Voorzitter. Direct van wal stekend, ga ik allereerst in op het onderwerp
energie. Van mijn collega, energiewoordvoerder Paulus Jansen, mag ik de minister
een compliment maken voor de wijze waarop verslag is gedaan over 2008 in het
extra boekje dat wij hebben gekregen. Wat hem betreft was dit zeer overzichtelijk.
Ik weet dat er heel divers wordt gedacht over het systeem met rode en groene
vlaggetjes, maar wat Jansen betreft mag volgend jaar de brij aan papier achterwegen
blijven en volstaan worden met de kleine boekjes die zeer goed duidelijk maken
hoe de stand van zaken bij energie is.
 Er is ook kritiek. Het kabinet is in het Jaarverslag 2008 te summier over
de SDE (Stimulering Duurzame Energieproductie) en dat terwijl het gaat om
een post die ongeveer een vierde van de EZ-begroting beslaat. De regeling
is tot op heden helemaal niet uit de verf gekomen. Het doel was vergunning
voor liefst 650 MW, maar slechts voor 160 MW is dit ook daadwerkelijk gebeurd.
Krap 25% van de doelstelling werd gehaald. Wij hebben het hier wel
over één van de kerndoelstellingen van het kabinet: het verduurzamen
van de energie in de Nederlandse economie! Bij het openstellen van de regeling
heeft de SP gewaarschuwd voor de in haar ogen onhaalbare grens van 650 MW.
Dit doel leunde immers zwaar op het realiseren van wind op land, maar daarvoor
worden nauwelijks vergunningen verleend. De minister wijt dit aan opstartproblemen.
Voor 2009 wordt dezelfde doelstelling gehanteerd, maar ook dit jaar dreigt
het een fiasco te worden. Voor de SP zou dit een tweede gele kaart voor de
minister betekenen. Mijn collega Jansen heeft daarop al gewezen bij de minister.
Wat is zij van plan te gaan doen aan de bij het doel achterblijvende realisatie
van de SDE-regeling? Overweegt zij nu toch om meer te gaan kijken naar wind
op zee? Ik heb hierop graag een reactie.
 Een heel ander onderwerp uit het jaarverslag is de post. In het jaarverslag
vind ik niets terug over de hevige strijd die heeft gewoed – ook in
2008 – op de postmarkt. Iets meer dan een jaar geleden werd gestaakt
door werknemers bij TNT, er is een toename van het aantal OVO's (overeenkomsten
van opdracht) geweest in 2008, de arbeidsvoorwaarden staan nog sterker onder
druk dan voorheen en de liberalisering is een aantal keren uitgesteld omdat
die arbeidsvoorwaarden niet op orde waren. Toch wordt helemaal niets gezegd
over de werknemers in de post. Waarom niet? Zijn zij geen onderdeel
van de postmarkt?
 Ook van de problemen die ondernemers ervaren rond kredietverstrekking
mis ik een goede analyse in het jaarverslag van Economische Zaken. Wel wordt
gesteld dat de BBMKB-regeling en de groeifaciliteit minder werden gebruikt
dan was verwacht en dat de oorzaak daarvan ligt bij de banken. Wij zijn inmiddels
enige tijd verder en ik mis een actie van het kabinet om de problemen op te
lossen. De SP en GroenLinks hebben onlangs gesuggereerd om in ieder geval
te zorgen dat ondernemers vooraf door banken wordt verteld waaraan hun kredietaanvraag
minimaal moet voldoen om in behandeling te worden genomen. Daarop heeft het
kabinet afwijzend gereageerd en dus worden ondernemers wat dat betreft aan
hun lot overgelaten. Het was een uitdrukkelijk verzoek vanuit de mkb-hoek
om voor meer transparantie rond voorwaarden die banken stellen te zorgen,
maar ondernemers komen nog altijd van een koude kermis thuis. In die zin vind
ik het dan ook kwalijk dat een goede analyse van dit probleem in het jaarverslag
EZ ontbreekt, want met een goede analyse waren wij wellicht verder gekomen.
Als de minister de oplossingen van de SP niet wil omarmen, moet zij toch zelf
met oplossingen komen!
 Wij hebben vandaag een uitstekende brief gekregen van de staatssecretaris
over aanvullende bescherming voor consumenten bij kopen op afstand. Daarvoor
krijgt hij van mij een veer! De staatssecretaris gaat ook uitvoeren wat de
Kamer hem heeft gevraagd en zal dus komen met aanpassingen van wetten die
beter en sneller ingrijpen door de Consumentenautoriteit mogelijk maken als
sprake is van boeven op de telemarketingmarkt. Ik zeg het maar even zo, want
het zijn gewoon boeven. Onder andere wordt het mogelijk om bedrijven die het
te bont maken en waarnaar de Consumentenautoriteit onderzoek doet, tijdelijk
extra gedragsregels op te leggen. Wij hebben het eerder gezegd en ik zeg het
nu weer: dat is volgens ons precies wat er nodig is om ervoor te zorgen dat
wij niet meer in zaken verwikkeld raken die zich jaren voortslepen en steeds
meer slachtoffers maken. Dus nogmaals: hulde!
 Ik ben ook enthousiast over het feit dat de NMa onderzoek gaat doen naar
de klantwerving door energiebedrijven. Dat staat niet in het jaarverslag maar
heeft wel met consumenten te maken. Daarom zeg ik het hier nog even. Wat minder
enthousiast ben ik over de wijze waarop in de terugblik van de Consumentenautoriteit
wordt gezegd dat zij het afgelopen jaar wel heeft bewezen een instituut te
zijn waarmee rekening gehouden dient te worden en dat zij respect afdwingt.
Als dat inderdaad het geval was, waren de aanpassingen van het instrumentarium
wellicht niet nodig. Zeg nou zelf: van vijf boetes van in totaal € 658.000
word ik niet direct stil!
 Op het gebied van innovatie volstaat men nu met de opmerking dat achterblijvende
private R&D-investeringen vooral door de sectorspecifieke kenmerken van
de Nederlandse economie worden veroorzaakt. Wat vindt de minister van het
idee om dit eens onafhankelijk te laten onderzoeken? Nu wordt verwezen naar
onderzoek van het IP. Ik verneem graag haar reactie op een mogelijk onafhankelijk
onderzoek. Hoe komt het dat de inzet van de Investor Development zich nog
niet vertaalt in hogere private R&D-uitgaven? Is dat omdat er gewoon nog
geen cijfers bekend zijn, of kan er ook iets anders aan de hand zijn?
 Dat brengt mij bij een opmerking over de innovatievouchers. Er is nu een
pilot geregeld voor vouchers die bij private kennisinstellingen kunnen worden
ingeleverd. Het komt erop neer dat het mkb ook kan meedoen met de vouchers.
Mkb-bedrijven kunnen als private kennisinstelling worden aangemerkt en zo
onderzoek en ontwikkeling doen voor een klant die zo'n voucher te besteden
heeft. Heel mooi, ik vind dat echt goed! Ik hoor echter wel wat zorgwekkende
geluiden uit de markt. Zo kunnen grotere bedrijven wel eens dwars gaan liggen
als zij bij de constructie betrokken zijn, of TNO wil liever niet samenwerken
met een mkb-bedrijf. Wil de minister mij toezeggen dat zij heel scherp zal
letten op zulke signalen uit de markt? Juist in deze tijd is het van belang
dat mkb'ers mee kunnen doen en dat ook bij hen de motor blijft draaien. Gezien
het aandeel van deze bedrijven in de Nederlandse economie, is oplettendheid
geen overbodige luxe. Ik zou dolgraag zien, en ik hoop dat de minister dat
met mij eens is, dat die vele, vele kleine en middelgrote bedrijven in Nederland
waar zo veel hoogwaardige kennis aanwezig is over de meest uiteenlopende technieken,
die kennis en ervaring middels innovatievouchers kunnen inzetten om de R&D
als geheel in Nederland naar een hoger peil te trekken. Volgens mij is dat
het best denkbare of het op één na best denkbare antwoord op
welke crisis ons ook maar zou overkomen!
 Ook ik dank de rapporteur voor haar uitstekende bijdrage. Met haar ben
ik benieuwd naar de reactie van het kabinet.
 
 
 
 Mevrouw
 Smeets
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik wil beginnen met de beide bewindslieden te bedanken voor
het uitvoerig beantwoorden van de vele schriftelijke vragen. Naar aanleiding
van deze beantwoording heb ik nog een aantal aanvullende vragen en daarnaast
nog een enkele vraag over de overige stukken die op de agenda van vandaag
staan.
 Laat ik starten met een vraag aan de minister die aansluit bij de vragen
die ik als rapporteur gesteld heb. Ook mijn fractie maakt zich zorgen over
de gebrekkige of helemaal ontbrekende prestatie-indicatoren om de effectiviteit
van het beleid te meten. Ik wil stilstaan bij het innovatiebeleid waaraan
jaarlijks ongeveer 1 mld. wordt uitgegeven. De klanttevredenheid over Syntens
en de georeturn op de ruimtevaart kunnen toch niet worden gezien als serieuze
prestatie-indicatoren voor het innovatiebeleid? Graag hoor ik van de minister
hoe zij verbeteringen gaat aanbrengen om juist dit belangrijke element van
beleid te kunnen meten. Jaarlijks wordt circa 600 mln. in innovatiebeleid
geïnvesteerd en daarbovenop ruim 400 mln. via de WBSO. Toch wordt de
Lissabondoelstelling van 3% private R&D-uitgaven bij lange na niet
gehaald. Is de 1 mld. die ieder jaar naar innovatie gaat onvoldoende, of wordt
dit geld verkeerd ingezet?
 In het kader van innovatie heb ik nog een andere opmerking. De CBS-definitie
van "innoverend bedrijf" richt zich helemaal op technologische innovatie.
Zo valt de sociale innovatie wel buiten de boot. Graag een reactie van de
minister daarop.
 Een van de tien actiepunten van het Innovatieplatform is dat in de komende
jaren 50 significante internationale bedrijven zich in Nederland zouden moeten
vestigen. De staatssecretaris is verantwoordelijk voor de implementatie.
Hoe gaat hij die vormgeven? Haalt hij ook hightechbedrijven naar Nederland?
Uit de schriftelijke beantwoording blijkt immers dat de Nederlandse economie
een relatief laag aandeel van hightechsectoren heeft. Verder vragen wij ons
af, in hoeverre de onderuitputting van de BSRI aangewend kan worden om juist
die internationale hightechbedrijven naar Nederland te halen.
 De staatssecretaris heeft in het afgelopen jaar een groot aantal bedrijvenmissies
naar het buitenland geleid. Gaat het bij deze missies vooral om handel, dus
import en export, of ook om buitenlandse investeerders naar Nederland te halen?
In aansluiting op het punt van de internationale bedrijven merk ik op dat
de kwaliteit van de internationale scholen een punt van zorg is. Dit is overigens
ook een actiepunt van het Innovatieplatform. Volgens de beantwoording van
de bewindslieden zou de kwaliteit van deze scholen "behoorlijk"
zijn. "Behoorlijk" is wat ons betreft toch echt te mager. Kunnen
de bewindslieden aangeven aan welke verbeterpunten gewerkt wordt?
 Ik heb in de schriftelijke ronde een aantal vragen gesteld over de sector
scheepsbouw. Wij hebben hier zorgpunten. De Borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw
is nog steeds niet geregeld. Wanneer wordt de eerste scheepsbouwgarantie afgegeven?
Is het juist dat de regeling al af was, maar dat de banken daarna opnieuw
de voorwaarden wilden veranderen?
 Bij de Innovatieregeling Scheepsbouw hebben wij te maken met een forse
onderuitputting. Dit wordt geweten aan een stilvallende orderintake vanaf
september 2008. Is dit dan geen reden om de subsidievoorwaarden aan te passen
in welke vorm dan ook? Tenslotte gaat het om innovatie in de sector!
 Het is misschien een beetje onwerkelijk in deze tijd, maar toch kampt
de scheepsbouwsector met een tekort aan goed geschoold technisch personeel.
De door dit kabinet ingestelde Taskforce Technologie, Onderwijs en Arbeidsmarkt
(TOA) kent op dit moment vier pilotprojecten. Ligt het, gezien de specifieke
problemen in de scheepsbouwsector, niet voor de hand dat er een vijfde pilot
komt voor deze sector?
 Ik maak mij zorgen over de voortgang bij de actiepunten die in de Toeristenbrief
zijn gemeld. Er is sprake van uitstel van actiepunten in 2008. Echter, toen
wij in september 2008 spraken over die actiepunten, vonden wij dat het al
vijf voor twaalf was. Dat was niet alleen de mening van onze partij maar werd
breed gedragen. Dus hoezo uitstel? Wij willen een toelichting van de staatssecretaris
en vernemen ook graag wanneer wij binnen nu en twee weken het vervolg op deze
brief tegemoet kunnen zien. Dat is immers aan de Kamer beloofd.
 Over de uitvoering van de motie-Vos over de brede doeluitkering voor de
grote steden zijn wij niet helemaal gerust. Worden nu de nodige middelen gereserveerd
ter ondersteuning en versterking van de wijkeconomie, zoals de motie vraagt?
De bewindslieden hebben gezegd dat er een strategische economische samenwerkingsagenda
wordt gemaakt, maar wanneer kunnen wij die verwachten?
 Dan kom ik bij het digitale loket "Antwoord voor Bedrijven".
De uiterst positieve beoordeling hiervan van de kant van de bewindspersonen
vanwege het hoge aantal bezoekers, moet worden gerelativeerd. Een bekendheid
van 9% betekent immers dat 91% van de ondernemers deze website
niet kent. Dat moet beter. Is het bekendheidspercentage niet een mooie nieuwe
prestatie-indicator?
 Mijn laatste opmerking betreft de brief over de representativiteit van
de Kamers van Koophandel. Er zijn nog steeds te weinig vrouwen lid van de
12 algemene besturen, namelijk 46 van de 288, dit ondanks het amendement-Smeets
op de Wet KvK. Het aantal allochtonen is relatief gezien nog lager. Wat kan
en wil de staatssecretaris hieraan doen? Welke mogelijkheden zijn er gedurende
de lopende zittingsperiode? Welke besturen scoren goed, welke slecht en kunnen
zij van elkaar leren?
 
 
 De vergadering wordt van 19.50 uur tot 20.10 uur geschorst.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Voorzitter. Laat ik beginnen met mijn waardering uit te spreken voor de
gedegen voorbereiding door de Kamer van de behandeling van het jaarverslag.
Het is een goede zaak dat de Kamer daarvoor ook de benodigde ondersteuning
krijgt. Uit mijn tijd als lid van de Kamer kan ik mij herinneren dat het een
grote hulp is om een aantal zaken op een rij gezet te krijgen, want er komt
een enorme brij op je af. Dat is zo, dat was zo en dat zal ook wel zo blijven.
Ik ben zeer in voor de handzame boekjes en ik wil wel bedanken voor het compliment,
maar zelfs dan nog moet een Kamerlid zich door veel heen ploeteren. Dat moet
ook wel kunnen gebeuren, want de Kamer moet in staat zijn om het kabinet op
resultaat af te rekenen. Zo simpel is dat. We hebben daar een aantal stappen
in gezet. De beleidsprogramma's zijn ook zoveel mogelijk als kwantificeerbare
doelstellingen opgenomen. De Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat we
sinds 2005 elk jaar een sterke verbetering van de concrete informatie over
doelstellingen, prestaties en middelen laten zien.
 Nu is dit niet het eerste debat over de verantwoording voor het beleid.
Twee weken geleden heeft de Kamer uitgebreid met ons gesproken, vooral over
de vormgeving via het deliverysysteem. Dat is inderdaad nog niet helemaal
perfect, maar het laat wel zien dat serieus werk wordt gemaakt van de verantwoording
van het beleid. In ieder geval kwam naar voren dat de doelstellingen van Economische
Zaken op koers liggen. We kregen een rode kleur en wel bij het regionaal economisch
beleid. Daar was ook een reden voor. Dit doel is inmiddels ook gerealiseerd,
alleen niet in 2008 maar begin 2009. Het is van belang om te proberen om daar
waar mogelijk de verantwoording van het beleid te verbeteren. Je moet laten
zien wat je doet, wat het kost en wat het effect ervan is. Je moet dat ook
zo helder mogelijk maken. Ik ben in ieder geval blij te zien dat de Algemene
Rekenkamer constateert dat Economische Zaken vorderingen maakt en concludeert
dat de beleidsinformatie is verbeterd en dat de koppelingen op het departement
van Economische Zaken tussen het beleid en de resultaten van het beleid verbeteren.
 Er zijn wel grenzen aan. Daar kom ik dadelijk nog op terug, omdat mevrouw
Smeets daaraan refereerde in haar rol als rapporteur. Niet elke doelstelling
kan op outcomeniveau worden geformuleerd. Zou dat wel het geval zijn, dan
zou de overheid de enige sturende variabele zijn. Op het gebied van duurzame
inkoop door het Rijk zijn wij inderdaad wel de enige factor die dat bepaalt,
maar op de terreinen van ondernemerschap, innovatie en duurzame
energie is dat heel anders. Daar zijn de marktpartijen aan zet en speelt de
overheid een stimulerende en faciliterende rol.
 In geen enkel geval is sprake geweest van tolerantieoverschrijdingen,
bijvoorbeeld op het gebied van onrechtmatigheden. Dat wil ik hier toch ook
opnieuw gezegd hebben. Wel zijn er aanbevelingen gedaan, zoals op het terrein
van verantwoording door SenterNovum en factuurcontrole. Ook moeten wij vorderingen
maken met EFRO en met de interne beleidsreviews. In mijn brief heb ik aangegeven
hoe we die zaken aanpakken. Het plan van aanpak heb ik naar de Kamer gestuurd.
De aanbevelingen van de Rekenkamer en de suggesties van vandaag neem ik ter
harte. In de behandeling van de verschillende onderdelen zal ik daar verder
op ingaan.
 Na deze algemene opmerkingen wil ik ingaan op de vragen over de verantwoording
en de kwaliteit van het jaarverslag, de specifieke aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer, ondernemerschap en innovatie en mededinging en energie. De staatssecretaris
zal vertellen waarop hij zal ingaan.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Ik zal ingaan op de administratieve lasten, de reguleringsmethodiek, de
nulmeting voor gemeenten, het antwoord voor bedrijven, economische missies
en investeringen, de diversiteit van de Kamers van Koophandel en een aantal
vragen over consumentenbeleid en post.
 
 
 
 Mevrouw
 Smeets
 PvdA
 
 Ik ga ervan uit dat de toeristenbrief nog aan bod komt?
 
 
 Die was de staatssecretaris per ongeluk even vergeten, maar dat komt goed,
zie ik.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Voorzitter. De rapporteur heeft eigenlijk alle vragen al over de verantwoording
van de kwaliteit van het jaarverslag gesteld, als ik dat zo oneerbiedig mag
zeggen. Door de andere leden van de Kamer is een aantal aanvullende vragen
gesteld maar zijn ook vragen herhaald. Ik zal daarom ook niet elke keer over
de rapporteur spreken.
 De vraag is gesteld in hoeverre de minister kan worden aangesproken op
de kengetallen die in de begroting en in het jaarverslag zijn opgenomen. De
Kamer kan en moet mij op alles aanspreken en dat doet zij ook. Het zou ideaal
zijn als de Kamer kan werken met prestatie-indicatoren waaruit de doelstellingen
van het beleid en de resultaten zijn af te leiden. Ik heb zojuist al aangegeven
dat dit helaas niet mogelijk is, in de eerste plaats omdat het EZ-beleid een
van de factoren is die van invloed is. In de tweede plaats krijgt een deel
van het EZ-beleid pas na enige jaren concreet effect. Je hebt dus een bepaalde
doorlooptijd. Het is methodologisch niet verantwoord om een een-op-eenrelatie
te leggen tussen doelstelling, beleid en maatschappelijk effect door middel
van prestatie-indicatoren die per jaar worden afgerekend. Dat lukt niet. Een
kengetal legt dus een minder directe relatie met het gevoerde beleid. Het
geeft wel relevante informatie over het doel. Om die reden worden er ook geen
streefwaarden aan gekoppeld. Soms kan het wel en dan wordt er gesproken over "ambitie"
in plaats van een streefwaarde. Ik wijs in dit verband op de Barcelonadoelstelling
voor research en development. Overigens geven de evaluaties en beleidsdoorlichtingen
vaak veel meer detailinformatie over het bereiken van beleidsdoelen dan prestatie-indicatoren
en kengetallen. Binnen de VBTB zijn de evaluaties en de beleidsdoorlichting
belangrijke instrumenten om het inzicht in de beleidsprestaties te completeren.
De Kamer wordt ervan op de hoogte gebracht en dat moet als een aanvulling
gezien worden op wat in het jaarverslag gebeurt.
 De opmerking is gemaakt dat de Algemene Rekenkamer minder informatie over
realisatie van doelstellingen constateerde en sprak over een achteruitgang
ten opzichte van 2007. De vraag is gesteld hoe het verschil tussen de 42%
van het BOR en de 71% van de Algemene Rekenkamer is te verklaren. De
regelgeving schrijft voor dat ik bij elk operationeel doel een algemeen doel
van de begroting prestatie-indicatoren moet opnemen. Als ik dat niet kan,
moet ik dat conform het principe comply or explain uitleggen. Bij de 42%
zijn de ontbrekende indicatoren die zijn uitgelegd niet meegeteld. Het explaindeel
is niet meegeteld, terwijl de Algemene Rekenkamer dat wel heeft gedaan. Het
percentage van 71 is dus wel relevant voor de conclusie of alles conform de
regelgeving is. Nogmaals, dat is de reden van het verschil; het is in ieder
geval de reden waarom dat verschil er voor mij is. Als er voor de Kamer een
andere reden is, hoor ik dat graag.
 De effectindicator, de jaarlijkse vermindering van de groei van het energiegebruik
als gevolg van het energie-efficiencybeleid, is nog wel opgenomen in het Jaarverslag
2007, maar niet meer in dat van 2008. De wijze waarop wij de doelstellingen
in 2020 zullen behalen, staan in het werkprogramma Schoon en Zuinig. De minister
van VROM is verantwoordelijk voor de uitvoering van het werkprogramma en zij
controleert of alle aangekondigde maatregelen worden genomen die bijdragen
aan het realiseren van die doelstellingen. Deze effectindicator van het energie-efficiencybeleid
en de ontwikkeling daarvan staan sinds 2008 op de begroting van VROM en niet
meer op die van Economische Zaken.
 De Kamer heeft gevraagd waarom ik na de bespreking van het Jaarverslag
2007 niet heb gezorgd voor een beter jaarverslag met meer relevante effectindicatoren.
In het Jaarverslag 2008 rapporteer ik over hetgeen in de begroting 2008 is
opgenomen. Het jaarverslag is als het ware het spiegelbeeld van de begroting.
Dat betekent dat ik in het Jaarverslag 2008 moet werken met dezelfde indicatoren
als in de begroting 2008. Ik mag dat niet anders doen, want zo is het voorgeschreven.
Nieuwe of gewijzigde indicatoren worden in de begroting opgenomen en pas daarna
in het jaarverslag. Ik kan het jaarverslag niet anders inrichten dan de begroting.
Dat is ook gebeurd in de begroting 2009. Met name naar aanleiding van de kritiek
van zowel de Kamer als van de Algemene Rekenkamer op het Jaarverslag 2007
is in 2008 die extra inspanning gedaan voor het formuleren van nieuwe indicatoren
voor de begroting 2009. Ik heb de aanbeveling van de Kamer opgevolgd, maar
ik moet haar eerst verwerken in de begroting en daarna in het jaarverslag
over hetzelfde jaar.
 Voor welke indicatoren is de zoektocht naar de juiste vorm en definitie
afgerond en waren we ook op zoek naar een optimale formulering? Wat is opgenomen
in de begroting 2009 wordt voor het overgrote deel gehandhaafd in de begroting
2010. Uit de gesprekken met de Rekenkamer vorig jaar heb ik mogen concluderen
dat de aanpassingen in de begroting 2009 tegemoet komen aan de wensen van
de Rekenkamer. Dat trek ik door. Laat er geen misverstand over
bestaan dat ik consistentie wil hebben: als zich mogelijkheden tot verbetering
voordoen, moet je die natuurlijk wel benutten. Dat is bijvoorbeeld het geval
als nieuwe statistieken beschikbaar komen. De suggesties van de Kamer daarover
neem ik uiteraard mee. Het omgekeerde is ook het geval: in de begroting 2010
komt de indicator voor het awareness level voor digibewust te vervallen, omdat
de Europese Commissie deze cijfers niet meer in haar ICT-barometer publiceert.
Op die manier blijf je altijd wel met veranderingen zitten, maar de grote
lijn wordt gehandhaafd.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 We lopen hiermee enigszins vooruit op de begroting van 2010 en dat is
natuurlijk een beetje lastig, maar hoor ik de minister nu zeggen dat in de
begroting 2010 nog meer gewerkt zal worden met afrekenbare doelen dan voor
2009 het geval is?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Waar dat kan, ja! Ook dan geldt inderdaad weer het principe van comply
or explain.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 De minister zegt dat zoveel mogelijk wordt gewerkt met dezelfde afrekenbare
doelen als in 2009. Waarom gebeurt dat niet overal?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik heb u daar zojuist een voorbeeld van gegeven. Wanneer je zaken wilt
veranderen – ook omdat de Kamer wil dat ze veranderen – dan doe
ik dat. Wanneer er dingen verdwijnen, bijvoorbeeld de indicator voor het awareness
level voor digibewust, dan moet je dat er uithalen. Dat zijn de veranderingen
waar ik op doel. Het streven moet er natuurlijk op gericht zijn om de zaak
meer inzichtelijk te maken. Het belangrijkste wat ik kwijt wil, is dat ik
de aanbevelingen die de Kamer mij heeft meegegeven, heb gebruikt bij de inrichting
van de begroting 2009. Die zijn ook terug te vinden in het Jaarverslag 2009.
Dat hoort bij elkaar. Ik kan in het Jaarverslag 2008 geen andere zaken opnemen
dan die ik in de begroting 2008 heb opgenomen. Ik zou het misschien wel willen,
maar dat gaat niet.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Dat is volkomen logisch en dat was me inderdaad ook duidelijk. Het zou
mooi zijn, maar de minister geeft aan dat zoveel mogelijk te proberen. Als
er in de opeenvolgende jaren consistentie is, hebben we die lange termijn
waarover de minister sprak omdat veel dingen niet in een jaar zijn te realiseren.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat ben ik met u eens. Ik wil dat ook graag, want op die manier is over
vier jaren kabinetsbeleid te zien waar een en ander toe geleid heeft. Zo moet
het ook.
 Op de vraag of ik in het vervolg duidelijker kan maken welke betekenis
mijn beleid heeft gehad, heb ik al een aantal zaken aangegeven. Behalve het
jaarverslag en de mogelijkheden van de prestatie-indicatoren hebben we natuurlijk
ook de evaluaties en de beleidsdoorlichting die van belang zijn. Daarmee kunnen
we wel degelijk een totaaloverzicht krijgen.
 De vraag is gesteld waarom ik de kosten van de kabinetsdoelstellingen
niet inzichtelijk heb gemaakt in het jaarverslag en of dat niet anders kan
in de komende begrotingen en jaarverslagen. In het jaarverslag staat welke
middelen ik inzet voor het behalen van de prioriteiten. De kabinetsdoelstellingen
van het beleidsprogramma maken daarvan onderdeel uit. Ik heb dat inderdaad
niet nader gespecificeerd, maar luisterend naar de Kamer dacht ik dat we daar
inderdaad een stap verder in moeten zetten. Ik zal die dan ook inzichtelijker
maken in de begroting 2010. Het resultaat ziet de Kamer in het Jaarverslag
2010 en niet in het Jaarverslag 2009. Ik zeg de Kamer nu toe dat ik dat wel
voor de begroting 2010 zal doen. Ik kan dat niet veranderen.
 De Kamer is van mening dat ik de effectiviteitsvraag in de volgende beleidsdoorlichting
en evaluatieonderzoeken centraal moet stellen. Ik ben het niet met de Kamer
eens dat de uitgevoerde beleidsdoorlichtingen geen aanvullend inzicht geven
in de resultaten van het beleid. Dat geven ze wel. Je kijkt in een breder
perspectief of de samenhang tussen de verschillende beleidsinstrumenten bijdraagt
aan het bereiken van doelstellingen. Het onderzoek is gebaseerd op onderliggende
evaluaties van beleidsinstrumenten. Natuurlijk proberen wij met die onderliggende
evaluaties inzicht te geven in de netto effectiviteit van het beleid. Daar
waar dat niet goed mogelijk is, moeten we proberen om het plausibel te maken.
Bij iedere beleidsevaluatie staat de effectiviteitsvraag centraal en de aanpak
is in lijn met de Richtlijnen voor het evaluatieonderzoek, vastgelegd in de
voorschriften voor de rijksbegroting. Daar kan ik niet buiten treden.
 Ik trek inderdaad drie voorzichtige beleidsconclusies en de Kamer ziet
graag dat ik echte beleidsconclusies trek. Zij vraagt welke mogelijkheden
tot verbetering ik zie. Het jaar 2008 was een fase in deze kabinetsperiode
waarin heel veel zaken zijn opgestart en de enveloppen van de tweede pijler
van het beleidsakkoord vorm hebben gekregen. De opstartfase leende zich nog
niet voor uitgebreide evaluatie en dat heeft ook zijn weerslag op de beleidsconclusies.
In 2009 verwacht ik een verbetering op dit terrein, mede aan de hand van de
evaluaties en beleidsdoorlichtingen die we in 2009 uitvoeren, bijvoorbeeld
de beleidsvoorlichting over ondernemerschap die recent naar de Kamer is gestuurd.
We hebben veel aandacht besteed aan de koppeling tussen beleid en effecten,
onder andere door een overzicht van de kencijfers op te nemen en door meer
aandacht voor de koppeling tussen doelstelling en resultaat. De Algemene Rekenkamer
geeft niet voor niets aan dat het inzicht in de samenhang tussen beleid en
resultaat verbeterd is. De kwalificatie dat er slechts drie conclusies in
staan vind ik een beetje kort door de bocht. De Kamer kan conclusies vinden
over de gebruikmaking van het innovatie-instrumentarium, de achterblijvende
toepassing van het BBMKB, het verwerpen van de Aanbestedingswet door de Eerste
Kamer, het bereik van Antwoord voor bedrijven, knelpunten en dergelijke. Dan
moeten we inderdaad beseffen dat het jaarverslag een momentopname is, gekoppeld
aan een begroting die anderhalf jaar eerder is vastgesteld. Daar loop je tegenaan.
In feite moet je voortdurend conclusies trekken en je inzet bijstellen naar
aanleiding van die conclusies. Ik noem in dit verband het aanvullend beleidspakket
met geld en ook wat het beleid betreft een aantal dingen erbij. Als je alles
alleen moet neerzetten in een jaarverslag dat anderhalf jaar later verschijnt
dan de beleidsaanpak die verwoord is, zou het een beetje armoedig zijn. Tussentijds
moeten beleidsconclusies worden getrokken en dat doen we ook.
 Dat brengt mij bij de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer. Daarbij
ga ik onder andere in op SenterNovem, de factuurcontrole, het
Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling en de reviews. Er is onder andere
gevraagd naar de verbeteracties voor beheer en werking van BAS en SenterNovem,
de interface met SAP van Economische Zaken. Eerder hebben wij onderkend dat
het beheer en de werking van BAS als verbeterpunt kon worden aangemerkt. De
actie heeft zich toegespitst op die elementen van verbetering die ook door
Algemene Rekenkamer zijn geformuleerd. Ook de aanbevelingen om de interface
tussen BAS en SAP nader te onderzoeken en te verbeteren, opdat de financiële
gegevens uit het BAS-systeem van SenterNovem volledig juist en tijdig kunnen
worden overgeseind naar het SAP-systeem van Economische Zaken, hebben we overgenomen.
De aanpassingen zijn geïnventariseerd en worden afgerond conform planning
voor 1 juli.
 De Rekenkamer heeft inderdaad voorgesteld om een boekhoudkundig systeem
te gebruiken voor de te fuseren organisaties SenterNovem, de EVD en het Octrooicentrum.
In antwoord op de vraag van de heer Ten Hoopen of ik daartoe bereid ben, zeg
ik gewoon "ja". Men maakt al gebruik van dezelfde systemen. Voor
de apparaatsuitgaven gebruiken ze alle drie het Exactsysteem en voor de beleidsuitgaven
gebruiken SenterNovem en de EVD beide het BAS-systeem van SenterNovem. Het
Octrooicentrum Nederland heeft geen beleidsuitgaven. In het kader van de vorming
van het nieuwe Agentschap Uitvoering worden alle bestaande systemen en procedures
geëvalueerd, waaronder het BAS-systeem. Op basis daarvan wordt besloten
over een eventueel nieuw in te voeren boekhoudsysteem voor de drie organisaties
gezamenlijk. De rapporteur, aangevuld met de vraag van de heer Ten Hoopen,
vroeg welk tijdschema ik daarbij hanteer. Het nieuwe agentschap gaat op 1 januari
2010 van start met continuering van de huidige systemen. Dat kan omdat de
drie fusiepartners in de huidige situatie gebruikmaken van hetzelfde systeem:
het Exactpakket voor de apparaatsuitgaven. Een nieuw systeem zal op basis
van een evaluatie worden ingevoerd, want wat niet nodig is, hoeft niet, vooral
omdat zij al dezelfde systemen gebruiken.
 Gevraagd is waarom het aantal reviews met meer dan 90% is afgenomen.
Voor 2008 heb ik inderdaad het reviewbeleid gewijzigd. Een van de redenen
daarvoor is dat de wet- en regelgeving voor het accountantsberoep ingrijpend
is gewijzigd. Daarin zijn de eisen voor kwaliteitsbewaking voor zowel de accountantsorganisaties
als voor individuele accountants belangrijk verhoogd. Daarnaast heeft de Autoriteit
Financiële Markten als onafhankelijk toezichthouder een toezichthoudende
taak in dezen en juist door die versterkte kwaliteitsborging van het accountantsberoep
hebben we afgezien van een eigen generieke toets op de kwaliteit van de externe
accountantscontroles. Wel wordt jaarlijks bij de beleidsdirecties geïnventariseerd
of er een specifieke behoefte is aan reviews. Daarvoor kan een verzoek bij
de auditdienst van Economische Zaken worden neergelegd. Het is echt niet doelmatig
en noodzakelijk om bovenop de controle van een externe accountant nogmaals
een systematische controle door review van de auditdienst van Economische
Zaken te krijgen.
 In de rapportage kwam de vraag naar voren of het niveau van het reviewbeleid
redelijke zekerheid biedt over de naleving van de subsidievoorwaarden. Om
die zekerheid te verkrijgen kan bijvoorbeeld een accountantsverklaring over
de rechtmatigheid worden overgelegd. Dat kan een van de subsidievoorwaarden
zijn. Reviews om in het algemeen de kwaliteit van de externe accountant te
toetsen lijken mij niet zo goed, omdat de versterkte kwaliteitsborging van
het beroep geregeld is. Natuurlijk kan zeker om een review gevraagd worden
als een beleidsdirectie een verhoogd risico aanwezig acht dat de betrokken
subsidieontvanger de voorwaarden bewust of onbewust niet goed naleeft en de
werkzaamheden van de externe accountant misschien ontoereikend zijn geweest
om dat risico te ondervangen. Het voordeel daarvan is dat het instrument op
die manier doelmatig is en dat het effectief wordt gebruikt, want het is wel
een kostbare en extra assurancemaatregel. Of zo'n geval zich voordoet, hangt
van de risicoanalyse af. Vijf factoren spelen daarbij een rol, te weten de
politiek-bestuurlijke aandacht voor het instrument, de mate van complexiteit,
de vernieuwing van beleid en regelgeving, een omvangrijk financieel belang
en ervaringen uit het verleden. Wat dat betreft, wordt het niet zomaar op
zijn beloop gelaten.
 Wat betreft de rol van de auditdienst bij de inventarisatie van de reviews
heb ik de Algemene Rekenkamer meegedeeld dat in 2009 de directie FEZ net als
in 2008 de inventarisatie van de behoefte aan reviews bij de beleidsafdelingen
coördineert en dat ook de auditdienst als adviseur bij die inventarisatie
zal optreden, juist ook om met andere dan alleen beleidsogen ernaar te kijken.
Dat sluit aan bij de wens van de Rekenkamer tot uitvoering van de steekproefsgewijze
reviews. Nogmaals, het aantal is afhankelijk van de zaken die ik zojuist heb
genoemd.
 De Rekenkamer adviseert een review van een aantal assurancerapporten van
de instellingsaccountants van SenterNovem met betrekking tot de MEP-regeling.
Ten behoeve van biomassa worden deze met ingang van 1 januari voorgeschreven.
Ik zal het advies van de Rekenkamer zeker opvolgen, omdat hier wel een heel
specifiek karakter van de gevraagde accountantswerkzaamheden aan de orde is.
Daarnaast is het van belang dat deze reviews ook de gelegenheid bieden, verbeteringen
van het onderzoeksprotocol door te voeren waarmee onnodige lasten worden verminderd.
Ik zal dit advies dus zonder meer opvolgen.
 Dat brengt mij bij de vraag van de heer Elias over de 4,5 mln. die onzeker
zijn en de 1,5 mln. die onrechtmatig zijn uitgegeven. In 2007 heeft de auditdienst
beheerproblemen geconstateerd bij de directie Facilitair Management. Dat betrof
met name de ontoereikende factuurcontrole door de bestaande onduidelijkheden
in de onderlinge taakverdeling bij de diverse directies. Daarover zijn nieuwe
afspraken gemaakt en op grond van een verbeterplan zijn concrete verbeteracties
benoemd om het contractbeheer en de factuurcontrole de komende jaren structureel
te verbeteren, want dat is inderdaad gewoon nodig. Deze concrete acties bestaan
uit het verbeteren van de factuurcontrole, waarbij getoetst moet worden op
de aanwezigheid van de juiste en actuele tarieflijsten en de overeenkomst
tot opdracht in de inkoopdossiers. De afspraken over factuurcontroles en het
gebruik van prestatieverklaringen worden vastgelegd in de procesbeschrijvingen.
Een centraal contractenregister wordt bijgehouden en aflopende contracten
dienen tijdig en op tijd te worden gesignaleerd. Voorts moet juridisch advies
worden ingewonnen bij het aangaan of het verlengen van contracten om te borgen dat wordt voldaan aan de Europese aanbestedingsregels en moeten
de totale kosten per soortgelijke dienst of levering inzichtelijk worden gemaakt,
wat ook van belang is voor de tijdige signalering van Europese aanbestedingsdrempels.
Die punten zijn al opgepakt en ik ga ervan uit dat we dit probleem in de toekomst
ook geheel opgelost hebben.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De minister lepelt opnieuw op wat al in het antwoord op de schriftelijke
vraag 2 stond en dat had ik dus al gelezen. Mijn vraag was welke structurele
aanpak de minister voorstaat in plaats van hier en daar wat in het proces
te verbeteren. Naar mijn mening is het veel meer een kwestie van mentaliteit.
Ik heb ook gevraagd of er niet wat meer drastisch zou moeten gebeuren om ervoor
te zorgen dat overheidsgeld niet onrechtmatig wordt uitgegeven. Ik vind dat
nogal wat.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ja, naar mijn mening is dit een structurele aanpak. Ik heb nu zowel schriftelijk
als mondeling aangegeven wat het verbeterplan inhoudt. Ik kan u overigens
op een briefje geven dat dit behoorlijk ingrijpt en dat dit er ook toe zal
leiden dat aan bepaalde zaken, zoals de onderlinge taakverdeling waardoor
onduidelijkheden ontstonden, een einde komt. Aan dat laatste is ook een einde
gekomen.
 De heer Ten Hoopen sprak over de effectiviteit van het beleid inzake ondernemerschap
en innovatie. Ongeveer 1 mld. van de EZ-begroting gaat naar ondernemerschap
en innovatie. Regelingen waarmee maatschappelijke doelen worden bereikt moeten
inderdaad in stand blijven, terwijl de regelingen die niet goed werken moeten
verdwijnen. Wij evalueren voortdurend onze instrumenten en passen ze ook aan.
Daarbij kijk je ook naar de operationele doelstellingen van de begroting en
naar de legitimiteit, effectiviteit en efficiency van het beleid in totaal.
Ik heb eerder gesproken over de afrekenbare doelstellingen van het coalitieakkoord,
het beleidsprogramma en de verschillende departementale begrotingen. De heer
Ten Hoopen heeft mijns inziens terecht gewezen op de stroomlijning waarmee
we het aantal instrumenten terugbrengen naar zeven samenhangende pakketten.
Dat is een goede eerste stap. Maar het moet ook wel even de kans krijgen om
zich te bewijzen. Het moet inderdaad bijdragen aan een effectief instrumentarium
en we moeten ook indicatoren en doelen kunnen bijstellen. Daarmee zijn we
van start gegaan, maar er is natuurlijk nog wel een slag te maken in de verantwoording
daarvan. Ik ben dat met de heer Ten Hoopen eens. De conclusie uit de Beleidsdoorlichting
ondernemerschapsbeleid, die ik in oktober 2008 heb gestuurd, liet dat ook
zien. In algemene zin ben ik het dus met de heer Ten Hoopen eens ten aanzien
van doeltreffendheid en legitimiteit, maar er is ruimte voor het verbeteren
van de bijdrage van individuele instrumenten. Om die reden hebben we op dat
punt meer indicatoren met streefwaarden opgenomen in de begroting 2009. Ik
neem het commentaar van de Kamer mee in de begroting die ik daarna opstel;
dat heb ik met dit ook gedaan. In de rapportage 2009 zouden die verbeteringen
en het resultaat daarvan inderdaad zichtbaar moeten worden.
 Terecht is aandacht gevraagd voor de lage private R&D-uitgaven in
Nederland. Dat zit mij zeer dwars. De Kamer meent dat de doelstelling naar
beneden moet worden bijgesteld of dat een actieplan moet worden opgesteld.
In een eerder Europaoverleg met de Kamer heb ik aangegeven dat we de doelstelling
van 3% inderdaad niet zullen halen. Laten wij onszelf niets wijsmaken;
die halen we niet. Ik word ook elke keer geconfronteerd met de verhalen over
de sectorstructuur. We zitten inderdaad sterk vertegenwoordigd in diensten
en in medium- en lowtech industry die van nature een lagere R&D-intensiteit
hebben, zeker als dit als technologische R&D wordt gedefinieerd. Ik zie
dat punt dus wel degelijk. We trekken ook minder buitenlandse R&D-investeringen
aan dan we op basis van de openheid van de economie mogen verwachten. De staatssecretaris
zal hier nog op terugkomen, maar wat gaan we eraan doen? In de eerste plaats
zullen wij doen wat wij in het aanvullend beleidsakkoord hebben afgesproken,
namelijk dat de minister van OCW en ik op Prinsjesdag met een brief komen
hoe we de ontwikkeling van onderwijs, kennis en innovatie naar ten minste
het niveau van het OESO-gemiddelde brengen. Ook moeten wij een goede discussie
voeren over de R&D-doelstelling na 2011, dus na Lissabon. Dat is niet
omdat ik af wil van een doelstelling die we niet halen, maar omdat ik wil
weten of dit de meest geschikte indicator is om innovatieresultaten te meten.
De R&D-inspanning is een inputindicator en geen outputindicator. Daar
loop je tegenaan, want over de resultaten mogen we niet klagen. Dat wordt
echter weersproken door de inputindicator, namelijk het geld dat we erin stoppen.
In de genoemde brief gaan we in ieder geval ook in op de Europese discussie
over de nieuwe Lissabondoelstellingen. Mevrouw Gesthuizen heeft mij op dat
punt gevraagd nog eens heel goed te kijken of niet op een andere manier naar
die sectorstructuur kan worden gekeken, omdat er zo veel goede dingen gebeuren.
Mevrouw Smeets wees in dit verband op de sociale innovatie. Ik neem dat mee
en ik zal dat een plaats geven in de brief.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 De minister sprak over een brief op Prinsjesdag van haar en de minister
van OCW, waarin zij zal ingaan op het behalen van het OESO-gemiddelde met
betrekking tot kennisinvesteringen. De private R&D-uitgaven verhouden
zich natuurlijk wel enigszins tot de publieke R&D-uitgaven. Nederland
ligt ook op het gebied van deze publieke R&D-uitgaven nog steeds onder
de 1% bbp die wij hebben afgesproken. Zou de minister daar ook werk
van kunnen maken en ook dat in de brief rond Prinsjesdag kunnen aankondigen?
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat laatste zie ik niet direct zitten, want dat zou betekenen dat ik ergens
een heel grote pot met geld zou hebben om te besteden. Ik denk wel dat het
goed is om, ook gelet op al die extra investeringen die we gaan doen, in het
aanvullende beleidsakkoord nog eens heel goed kijken naar de manier waarop
dat ook een rol kan spelen in dit geheel. Wij zitten in ieder geval minder
ver van onze 1% af dan de private sector van haar 2% af zit.
Tegen mij wordt gezegd dat ik meer moet besteden waarna zij ook meer zullen
besteden, maar dat geloof ik niet. Het probleem zit echter ergens anders.
Met de Kamer ben ik van mening dat wij daar wat meer de vinger achter moeten
kunnen krijgen.
 De heer Ten Hoopen heeft gevraagd naar de IPC-regeling. Die is inderdaad
een succes. Er zijn op dit moment 21 IPC-aanvragen bij SenterNovem
ingediend. Daar ben ik blij mee. Bij de eerste suppletoire begroting 2009
is het budget in 2009 verhoogd van 10 mln. naar 20 mln. Dat is echter nog
niet genoeg en daarom ben ik voornemens om bij de Voorjaarsnota het budget
voor de IPC's in 2009 te verhogen van 20 mln. naar 35 mln. Dan heb ik voldoende
om alle ingediende aanvragen te kunnen behandelen, terwijl er ook nog ruimte
is voor nieuwe aanvragen. Bij de Miljoenennota 2010 zal het budget in 2010
van 10 mln. naar 20 mln. stijgen. Overigens krijgt de Kamer deze gegevens
ook nog schriftelijk, want dit is ook mijn antwoord op de vragen van de heer
Van der Ham die hij nog niet zo lang geleden heeft gesteld. Op die manier
kunnen wij inderdaad wat de IPC's betreft de kou uit de lucht halen, omdat
het extra geld daarvoor zal worden gevonden.
 Ik ben het helemaal met mevrouw Gesthuizen eens dat innovatievouchers
beschikbaar moeten zijn voor alle bedrijven, dus ook voor de middelgrote en
kleinere bedrijven. Het kan niet zo zijn dat grote bedrijven dwars liggen
of TNO weigert louter en alleen omdat het een mkb-bedrijf betreft. Dat proef
ik namelijk een beetje uit haar vraag. Ik zeg mevrouw Gesthuizen graag toe
om deze signalen te verifiëren, want dit gaat ook mij zeer aan het hart.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik lever de minister graag de informatie aan die ik van zelfstandigen
krijg.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Heel graag. Ik zoek dat uit en u krijgt van mij een antwoord, evenals
de bedrijven in kwestie.
 Voorzitter. De heer Ten Hoopen heeft gevraagd naar de betrokkenheid van
SenterNovem bij de Warmtewet. Het falen – zoals hij het noemde –
was juist een van de redenen om de Warmtewet op te stellen. Tot voor kort
controleerde SenterNovem de warmtetarieven van een aantal warmtebedrijven,
want zij hadden subsidieovereenkomsten waarin als eis was opgenomen dat bedrijven
zich moesten houden aan het "niet meer dan anders"-principe. Dat
moet dan ook gecontroleerd worden. De betreffende contracten zijn inmiddels
beëindigd en dus ook de rol van SenterNovem in het kader van deze financiële
ondersteuning. De op de uitvoering toezicht houdende organisatie voor de Warmtewet
en de daarbij horende uitvoeringsregeling is de Energiekamer van de Nederlandse
Mededingingsautoriteit en niet SenterNovem. In het kader van de vormgeving
van de uitvoeringsregeling die voortvloeit uit de Warmtewet zijn er wel 500
uren bij SenterNovem gereserveerd ten behoeve van de technische ondersteuning
en de beantwoording van vragen door Economische Zaken. We hebben daar eerder
over gesproken en dat is nog redelijk gecompliceerd. Vanwege de technische
kennis is SenterNovem op afroep hierbij betrokken, maar meer ook niet. Ook
dat is een aflopende zaak.
 Op een gegeven moment ging mevrouw Smeets in op wat zij niet alleen als
rapporteur vond maar ook als lid van de PvdA-fractie over met name de prestatie-indicatoren.
Zij sprak over de klanttevredenheid en merkte op dat dit niet kan worden gezien
als serieuze prestatie-indicator. In de begroting voor 2008 was het aantal
prestatie-indicatoren beperkt en in het jaarverslag kan ik er geen extra prestatie-indicatoren
aan toevoegen. Wel hebben wij in 2008 een extra inspanning gedaan om die indicatoren
te formuleren, die zijn terug te vinden in de begroting voor 2009. Hierbij
gaat het om de WBSO, het aantal aanvragers met een toegekende WBSO, de IPC's
en het aantal betrokken bedrijven bij de gestarte IPC's en het verzilveringspercentage
van de innovatievouchers. In het jaarverslag over 2009 wordt daarover gerapporteerd
en in de begroting 2010 zal het aantal indicatoren voor het innovatiebeleid,
bijvoorbeeld voor de innovatieprogramma's, worden uitgebreid.
 Ik heb ook met Innovatieplatform overleg gevoerd over de internationale
scholen. Er is een aantal verbeterpunten, zoals de versterking van de marketing
rondom het Nederlandse internationaal onderwijs. De informatie blijkt niet
echt goed toegankelijk te zijn. Ook worden de mogelijkheden tot het aanbieden
van het internationale baccalaureaat uitgebreid. Daardoor kan een IV-programma
gevolgd worden op scholen waarop tweetalig onderwijs wordt aangeboden. De
derde aanbeveling was de facilitering van de uitbreiding van bestaande en
de vestiging van nieuwe internationale scholen door bijvoorbeeld kennis en
expertise te bundelen in een draaiboek. Dat is besproken in het Innovatieplatform
van 3 juni. Het eerste punt, de versterking van de marketing, neem ik
op mij en de twee andere punten zal het ministerie van OCW oppakken.
 Mevrouw Smeets heeft gevraagd of de onderuitputting van de BSRI kan worden
aangewend voor internationale bedrijven. De onderuitputting van 8 mln. in
2008 is aan het BSRI-budget van 12,5 mln. voor 2009 toegevoegd. Van de voor
2009 beschikbare 20 mln. is inmiddels al ruim 8 mln. toegezegd. Die zijn dus
al weg. Bij de doorgang van datgene wat in de pijplijn zit, is nog zo'n 13
mln. nodig. Als ik het BSRI-budget ga overhevelen, zal dat ten koste gaan
van bedrijven die investeringen in Nederland doen of in Nederland gevestigd
zijn en waarvan de aanvragen dus bekend zijn. Om die reden vind ik dat geen
goed voorstel. Ik zou beknibbelen op iets wat niet gebeurt om ergens anders
iets binnen te halen. Een dergelijke verschuiving zou ik echt ontraden.
 Wat betreft Antwoord voor bedrijven was de Kamer van mening dat de beoordeling
van de 140.000 bezoekers toch eigenlijk gerelativeerd moest worden. Ja, Antwoord
voor bedrijven streeft natuurlijk naar een toename van de naamsbekendheid;
dat is logisch. Maar zij richten zich met name op verbetering van de vindbaarheid
van overheidsinformatie voor ondernemers. Een bekendheid van 9% betekent
niet dat zij de website niet kennen of niet weten te vinden, want 79%
van de 140.000 bezoekers komt via Google of via verwijzing op andere websites
binnen op Antwoord voor bedrijven. Antwoord voor bedrijven meet de bekendheid
en benoemt ook de groei en doelstelling als een prestatie-indicator. Het is
belangrijk dat ik dat hier nog eens meld. Ik moet echter ook melden dat dankzij
de groei in het bezoekersaantal en de betere bekendheid en vindbaarheid Antwoord
voor bedrijven binnen anderhalf jaar in de top tien van overheidswebsites
voor ondernemers staat. We kunnen het relativeren, maar het is toch wel aardig
in deze vergelijking. Ik ben het echter met de Kamer eens dat je altijd moet
kijken hoe je het beter kunt doen. Antwoord voor bedrijven zelf benoemt groei
als een prestatie-indicator.
 Ik kom op de scheepsbouwfaciliteiten, waarover wij al eerder hebben gesproken.
Vanaf 2006 was er de borgstellingsregeling. Het ging prima in de scheepsbouw
en de banken hoefden er dan ook geen gebruik van te maken. Inmiddels is dat
wel nodig, maar zij vinden het inderdaad te risicovol. Ik heb
hierover de afgelopen maanden overleg gevoerd en inmiddels is overeenstemming
bereikt over de aanpassing van die faciliteit. De bedoeling is dat deze maand
de aanpassing van de teksten van de regeling gereed zijn, zodat het op heel
korte termijn kan worden geïmplementeerd. In een ander debat heb ik dat
de Kamer al toegezegd, toen daarover door de SGP vragen werden gesteld.
 Een ander punt is de Subsidieregeling innovatieve zeescheepsbouw, de SIZ.
Die valt nu binnen de kaders die de Commissie in 2004 heeft opgesteld om lidstaten
in staat te stellen innovatie tijdens de bouw van een schip te ondersteunen.
Er was echter één voorwaarde aan verbonden, namelijk dat de
steunaanvragen slechts kunnen worden goedgekeurd als de aanvrager een bindend
contract heeft. Er moet dus sprake zijn van een concrete order. Daarnaast
hebben we de andere innovatie-instrumenten waaronder het Innovatieprogramma
Maritiem, waar geen koppeling is aan een concrete order. We kunnen natuurlijk
altijd nog een keer bij de Europese Commissie nagaan of deze koppeling in
deze tijd nog wel relevant is. Als de Kamer dat wil, zeg ik dat graag toe.
Ik zal dat aankaarten bij de Europese Commissie, met name met een verwijzing
naar de huidige economische situatie.
 De TOA kent vier pilotprojecten. De TOA Rotterdam richt zich met deelactiviteiten
met name op de scheepsbouwsector en een aparte TOA daarvoor lijkt mij niet
nodig.
 De heer Elias heeft een vraag gesteld over het nut van de subsidies, dat
of niet bewezen of beperkt is. Voor het ondernemerschap verwijs ik hem toch
naar de Beleidsdoorlichting ondernemerschapsbeleid. Daarin wordt onafhankelijk
geconcludeerd dat het gevoerde ondernemerschapsbeleid in algemene zin inderdaad
effectief en legitiem is. De ingezette beleidsinstrumenten – waaronder
subsidies – zijn ook op hun individuele doelstelling doelmatig en effectief.
Het gebruik is vaak gelijk aan of hoger dan de gestelde doelen. Alle instrumenten
worden periodiek geëvalueerd, zoals ik al eerder heb aangeven. Ook de
deliveryaanpak zorgt voor afrekenbaarheid, niet alleen op input maar ook op
output en outcome. In zijn Verantwoordingsbrief heeft het kabinet ook geconcludeerd
dat de doelstellingen rondom ondernemerschapsbeleid op koers liggen en ik
heb de vorige week al aan het adres van de fractievoorzitter van de VVD aangegeven
dat het aantal subsidies echt lager ligt dan de VVD toen suggereerde. Dat
is dankzij de motie van de heer Ten Hoopen, waarmee wij de instrumenten inderdaad
gestroomlijnd hebben naar zeven subsidiemodules. Daar waar dit nog verder
verbeterd kan worden, zal ik het niet laten om dat inderdaad ook te doen.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Gaat de minister nog in op mijn opmerking en mijn citaat van de Algemene
Rekenkamer op bladzijde 37, namelijk dat het ministerie vooraf geen normen
of criteria vaststelt voor subsidie voor energieonderzoek? Daar vroeg ik namelijk
specifiek naar.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat komt dadelijk bij het onderwerp energie. Ik heb het een beetje uitgesplitst.
Ik had ook iedereen apart kunnen beantwoorden en dan uw vier punten in één
keer kunnen meenemen. Ik heb, zoals u dat van mij gewend bent, voor een thematische
aanpak gekozen. 
 Dan kom ik bij de mededinging. De heer Elias vraagt naar het verbeteren
van het functioneren van de interne markt. Ik vind dat van belang. Hij zegt
dat mijn handelen op dat vlak geen effect heeft gehad. Laat ik beginnen met
een formele verduidelijking. Ik heb de Kamer een beleidsdoorlichting gestuurd.
Die betreft de activiteiten van de toenmalige directie Europese Integratie
en Strategie (EIS) op het gebied van de interne markt. Het ging om een beperkt
deel van de totale inspanningen die je onder de noemer "interne markt"
zou kunnen brengen. Energie bijvoorbeeld valt daar niet onder, maar valt onder
een ander begrotingsonderdeel. Energie is in 2007 apart doorgelicht en naar
de Kamer gezonden.
 In de beleidsdoorlichting wordt inderdaad aangegeven dat de effecten van
beleid in kwantitatieve zin niet te meten zijn. Er is geen simpel rekensommetje
te maken. Daarvoor is Europa te complex en was de directie EIS, die inmiddels
niet meer bestaat, te afhankelijk van allerlei politieke, externe factoren,
waarop men geen invloed had. Denk maar aan alle landen die een rol spelen
en waarmee moet worden onderhandeld om tot een effect te komen. Dat wil niet
zeggen dat er geen enkel effect is geweest. In de toelichting staat dat er
behoorlijk wat impact is geweest op de wijze waarop de dienstenrichtlijn er
uiteindelijk uit is komen te zien. Dat was vooral op basis van het werk van
die directie, die een protocol heeft gemaakt voor diensten van algemeen belang
bij het Verdrag van Lissabon. Nog steeds lost het klachtenloket Solvit interne
marktproblemen op voor burgers en bedrijven. Er hangt geen cijfer aan die
inspanningen, maar dat doet niets af aan het feit dat ze wel degelijk zinvol
en belangrijk zijn om de interne markt te laten functioneren.
 Inderdaad is de beleidsdoorlichting door de directie EIS uitgevoerd, maar
het gaat mij te ver om nu te zeggen dat hier sprake is van een slager die
zijn eigen vlees keurt. De regeling voor de beleidsdoorlichting laat niet
voor niets de mogelijkheid open tot het intern uitvoeren van een doorlichting.
In dit geval, met een brede doelstelling, een enorm complexe omgeving, een
beperkt instrumentarium en een relatief klein budget, is het volgens mij de
meest efficiënte en doelmatige keuze. Als je die doorlichting extern
laat uitvoeren, is het maar de vraag of dat meer inzicht geeft in de processen.
Het leidt wel tot een langere doorlooptijd en hogere kosten.
 Onafhankelijken hebben wel degelijk een rol gespeeld. Er is gebruikgemaakt
van de bestaande evaluaties van onafhankelijke instanties, zoals de Europese
Commissie. Een klankbordgroep van externe onafhankelijke deskundigen heeft
de zaak begeleid.
 Dat brengt mij tot het onderwerp energie, mijn laatste onderwerp. Ik begin
bij mevrouw Gesthuizen inzake de SDE-regeling. Die doelstelling is heel ambitieus.
Wij willen in vier jaar tijd het resultaat van dertig jaar windenergie verdubbelen.
Wij worden geholpen door de technische ontwikkelingen van de windmolens, waardoor
grotere windmolens met veel meer vermogen mogelijk zijn.
 In 2001 hebben wij het BLOW-convenant ondertekend. Wij dachten toen dat
1500 megawatt in 2010 een zware opgave zou zijn. Inmiddels staat er 2000 megawatt.
In het werkprogramma Schoon en Zuinig hebben wij aangegeven dat wij ons in
deze kabinetsperiode in 2009 aan wat extra windenergie op land willen committeren.
Dat heeft iedereen onderschreven, maar het is lastig, dat ben ik met mevrouw
Gesthuizen eens. Nu is de rijkscoördinatieregeling in werking
getreden. Daarmee kan ik in ieder geval de trage vergunningverlening versnellen.
Het lokale draagvlak is een van de aandachtspunten en wij werken daarvoor
samen. Ik heb niets aan pessimisme. Het is eerlijk gezegd al lastig genoeg
om in dit geval de zaak los te trekken. Een stabiel investeringsklimaat is
in ieder geval van belang, want als je daaraan gaat morrelen, komt er echt
weerstand van de investeerders en die heb je in een tijd als deze niet zo
maar overwonnen.
 De heer Elias spreekt over de Energie Onderzoek Subsidie (EOS). De vraag
is waarom er niet vooraf criteria zijn opgesteld, aan de hand waarvan verstrekte
subsidies worden beoordeeld op hun resultaten. Bij EOS zijn criteria opgesteld,
namelijk de bijdrage aan de duurzame energiehuishouding en aan de kennispositie
van de Nederlandse kennisinstellingen. In de beoordeling van de individuele
projecten wordt gekeken naar de kansen voor de industriële activiteiten.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door SenterNovem. Bij de beoordeling van de
industriële projecten wordt men geadviseerd door de externe Energieadviescommissie.
Bij EOS zijn dus wel degelijk criteria vooraf opgesteld. Als de vraag in zijn
algemeenheid is gesteld, mag uit mijn antwoord blijken dat ik de opmerking
van de heer Elias niet onderken.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Wat is dan het antwoord van de minister op de bevinding van de Rekenkamer
op eerdergenoemde pagina 37 dat de criteria niet zijn opgesteld? Een van de
twee doet een mededeling die onjuist is.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Volgens mij heb ik daarop een antwoord gegeven, maar ik kom daarop in
tweede termijn terug.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Voorzitter. Ook ik dank de diverse leden voor de vragen die zijn gesteld
en ik dank de rapporteur voor haar werk. Ik weet hoe bescheiden de ondersteuning
van Kamerleden binnen de eigen fracties is. Het is heel fijn als je kunt steunen
op het gezamenlijke werk dat is gedaan door het BOR.
 De heer Ten Hoopen vraagt of de staatssecretaris vanuit de regeldruk wil
nadenken over een soort balans tussen niet alles dicht regelen enerzijds en
vertrouwen maar geen blanco cheques geven anderzijds. Hij vraagt of er een
tussenvorm is tussen het model van de markt met competitie en het model van
de overheid met alleen de Staat. Ik wil dat graag onderzoeken. Er zijn voorbeelden
waar zo'n vorm nu al loopt. Ik denk dan aan wat ik zelf aan het doen ben met
zelfregulering bij telecombedrijven voor het overstappen van internetabonnementen.
Wij laten dat meten en in 95% van de gevallen gaat het goed. Volgens
de Wet oneerlijke handelspraktijken kunnen bedrijven die zeggen dat zij aan
een code meedoen, worden aangepakt als dat niet zo is. Op basis van de Reclame
Code Commissie kan de Consumentenautoriteit handhaven.
 Ik heb, toen ik jarig was, een boek van het kabinet gekregen. Dat boek
is getiteld "Nudge". "Nudge" is vertaald in het Nederlands "duwtje".
Dat is libertair paternalisme. Dat is een begrip dat het kabinet volgens mij
zou passen. Het gaat om de keuzemogelijkheid die je mensen voorlegt. Je moet
mensen bijvoorbeeld voor hun pensioenbesparingen niet uit honderd mogelijkheden
laten kiezen, maar uit drie modellen. Zij kiezen dan meestal de middelste
en dat is dan verstandig. Ook door de wijze waarop je mensen vragen voorlegt,
kun je hen zonder dwang naar een maatschappelijk gewenste uitkomst leiden.
Dat zijn allerlei tussenvormen tussen markt en overheid, tussen wantrouwen
en blanco cheques. In 2003 is daarvoor al een analysekader opgesteld door
de Stichting Economisch Onderzoek onder de kop "Zelf doen".
 Ook Europa heeft een aantal van dat soort reguleringsmethodieken, "De
nieuwe aanpak". Daarbij maakt de overheid de doelvoorschriften en komt
de detailinvulling uit de sector. Ik wil graag nog eens een lijst opstellen
van plaatsen waar wij dit al toepassen en waar wij mogelijkheden zien vanuit
de regeldrukoptiek. Ik stel mij voor dat er bij een volgende voortgangsrapportage
een eerste analyse ligt.
 De heer Ten Hoopen vraagt waarom de nulmeting voor de gemeenten niet integraal
is uitgevoerd. Wij vonden dat heel veel werk dat niet altijd even effectief
was. Er zijn meer dan tweehonderd verschillende gemeentelijke verordeningen.
Vele richten zich niet alleen op bedrijven of burgers, maar op de organisatie
van processen binnen de gemeente, zoals de modelverordening van de VNG voor
fractieondersteuning. Die hoeven wij niet allemaal integraal door te lichten.
De gemiddelde gemeente heeft negentig producten voor bedrijven en burgers
en 90% van de administratieve lasten wordt veroorzaakt door circa zestig
van die verordeningen. Die hebben wij doorgemeten in samenwerking met een
aantal gemeenten, het ministerie van Binnenlandse Zaken en de VNG om te voorkomen
dat veel gemeenten die verordeningen te ruim interpreteren, waardoor te veel
administratieve lasten worden veroorzaakt.
 Mevrouw Smeets vraagt of missies zich alleen maar richten op export. Een
van de eerste dingen die ik heb gedaan, is niet meer spreken over handelsmissies,
maar over economische missies. Het gaat immers niet alleen over handel en
het bevorderen van export, maar wij willen soms ook goede import aantrekken.
Laat de goederen maar binnenkomen in de haven van Rotterdam, dat is ook goed
voor de werkgelegenheid in Nederland! Wij ondersteunen Nederlandse investeringen
in het buitenland via economische diplomatie of via het bezoeken van een bedrijf.
De minister en ik bezoeken ook prospects. Als wij weten dat er iets speelt
en wij kunnen via een bezoek bij het management extra benadrukken dat men
welkom is, doen wij dat zeker. Het gaat dus om export, import en investeringen
daar en hier.
 Mevrouw Smeets vraagt wat wij gaan doen met de vijftig buitenlandse bedrijven
en of een en ander is gericht op het vergroten van hightechbedrijven. De vraag
is altijd wat hightech is. Je zou ook kunnen zeggen dat tomaten hightech zijn,
want bij het opzetten van zo'n kas komt veel kijken. Laten wij hightech dus
niet alleen maar in de hoek van de high brow zoeken. Wij hebben gezegd dat
er een aparte unit komt naast het werk dat het Netherlands Foreign Investment
Agency nu doet, die zich procesmatiger moet richten op de acquisitie van significante
bedrijven waarvoor Nederland een locatievoordeel biedt en waarbij veel herstructurering
in de sector aan de gang is. Men kiest bijvoorbeeld voor één
Europees verkoopkantoor of één Europees logistiek centrum en
dat zou dan in Nederland moeten komen.
 De sectoren waarmee wij beginnen, zijn de voedselsector en de chemie.
Dat is in mijn optiek al behoorlijk hightech. Wij trekken daarvoor mensen
aan op basis van detachering, want wij houden ons aan onze doelstelling
om het aantal fte's bij de rijksoverheid te verminderen. Als een en ander
succesvol is, kunnen wij eventueel uitbreiden.
 Mevrouw Smeets vraagt naar de voortgang omtrent de toerismebrief, in het
bijzonder de recreatienota. De recreatienota heet "Ruimte voor genieten".
De nota wordt door de minister van LNV mede namens mij naar de Tweede Kamer
gestuurd. Ik moet haar bekennen dat ik de nota nog moet zien. Mijn streven
is om de brief voor het zomerreces aan de Kamer te zenden, maar ik vind het
belangrijker dat het een goede brief is. Ik weet uit ervaring dat de eerste
week van september ook goed is. Ik vermoed dat de Kamer niet van vakantie
terugkomt om de toerismebrief meteen te bespreken. Ik vind het belangrijker
dat het een goede brief is dan dat hij op 3 juli 2009 bij de Kamer op
de mat ligt. In de brief wordt ingegaan op de actiepunten met betrekking tot
ICT, innovatie en regeldruk voor de toeristische sector. Zoals bekend heb
ik mij bepaald niet onbetuigd gelaten om het toerisme in Nederland onder de
aandacht te brengen.
 Mevrouw Smeets vraagt ook naar de diversiteit van de samenstelling van
de besturen van de Kamers van Koophandel. Ik ben het met haar eens dat het
nog niet goed genoeg is. Het is wel verbeterd sinds de benoemingscode, waarin
wij betere representativiteit hebben aangestipt. In mijn brief aan de Kamer
heb ik daarover vrij stevige dingen gezegd. Het percentage vrouwen in Kamerbesturen
is verdubbeld ten opzichte van de zittingsperiode 2004-2008. Vooral het vraagstuk
van evenwichtige representatie is een van de zaken die ik wil meenemen bij
de evaluatie van de Wet op de kamers van koophandel, die eind dit jaar van
start gaat. Het zijn natuurlijk wel de vakbonden die benoemen, de werkgevers-
en werknemersorganisaties. Ik benoem de besturen niet. Zij moeten ervoor zorgen
dat alle ondernemers van Nederland zich vertegenwoordigd voelen.
 Voorts vraagt mevrouw Smeets met betrekking tot de motie-Vos wat ik aan
de wijkeconomie doe. De pijler economie van het grotestedenbeleid eindigt
inderdaad, zoals aangekondigd, in 2009 en kent geen vervolgfinanciering van
het ministerie van Economische Zaken. Het op peil houden van de wijkeconomie
zullen steden en gemeenten uit de eigen begroting moeten financieren. Er zijn
echter wel heel wat potjes. Er kan gebruik worden gemaakt van structuurfondsmiddelen.
Het ministerie van Economische Zaken voert regionaal economisch beleid. Ik
heb bijvoorbeeld zelf voor de wijkeconomie specifieke regelingen op het gebied
van microkredieten en veiligheid gemaakt en er zijn nu de Bedrijven Investerings
Zones van kracht. Het Gemeentefonds is dus niet afgenomen in deze kabinetsperiode.
Het is bepaald niet zo dat alle gemeenten op een houtje moeten bijten. Soms
doen zij alsof met het beëindigen van de economische pijler in het grotestedenbeleid
opeens al het geld op is. Dat kan niet zo zijn. Men kan lokale accenten leggen.
 Mevrouw Gesthuizen maakt mijn avond helemaal goed, want zij geeft mij
een rode vier. Dank voor de aardige woorden die zij spreekt over de brief
die ik heb gestuurd om die bedrijven die zich niet houden aan de nette regels
van verkoop op afstand, sneller te beboeten, om de naam te noemen en om er
eventueel voor te zorgen – maar daarvoor is een wetswijziging nodig –
dat zij verplicht worden om pas een contract af te sluiten als klanten ervoor
hebben getekend. Op die manier pak je de kwaden en lijden de goeden er niet
onder.
 De opmerkingen over de werknemers in de postsector hadden wel wat empathischer
gemogen. Er staat nu dat een wettelijke stok achter de deur voldoende waarborgen
biedt voor een sociale bodem in de arbeidsverhoudingen als gevolg van de cao
die de nieuwe postbedrijven en de vakbonden sluiten. Dat is heel beperkt.
Juist de nieuwe cao zorgt ervoor dat de mensen onder de sociale zekerheid
vallen, dat zij vaste arbeidscontracten kunnen krijgen en dat er niet meer
onder het minimumloon kan worden betaald via de stukloonconstructie. Ik vind
dat een verdienste van het kabinet, maar ook van de vakbonden en de werkgevers.
Overigens is de AMvB door het kabinet vastgesteld en gestuurd naar de Raad
van State. Als de AMvB weer terugkomt, wordt hij definitief vastgesteld door
het kabinet en naar de Kamer gezonden.
 De heer Elias heeft mij geen vragen gesteld, waarvoor dank. De laatste
vraag van mevrouw Gesthuizen betreft de Consumentenautoriteit. De Consumentenautoriteit
vervult inderdaad een belangrijke rol, maar de boetes bedragen slechts circa € 700.000.
Het gaat echter niet alleen om de boetes. Het zijn afgeronde boetes. Er zitten
nog onderzoeken in de pijplijn. Het liefst heb ik een Consumentenautoriteit
die via een telefoontje of door mensen te ontbieden ervoor kan zorgen dat
er in sectoren beter werk wordt geleverd: speak softly and carry a big stick.
Dat is zeker wat onze Consumentenautoriteit doet. Ik vind de boetes die nu
zijn opgelegd geen teken van zwakte. Integendeel: het is juist goed dat men
op een andere manier met sectoren in contact treedt. Het is overigens wel
zo dat, nu de Wet oneerlijke handelspraktijken door de Tweede en Eerste kamer
is vastgesteld, de Consumentenautoriteit nog effectiever kan optreden en boetes
kan opleggen tot bijna € 450.000. Dat was € 74.000. Het
zal mij niet verbazen dat er jaren zullen zijn waarin het bedrag van € 700.000
hoger uitpakt.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Ik heb de passage op bladzijde 37 in het rapport van de Algemene Rekenkamer
opgezocht en zal die voorlezen: "Voor EOS heeft het ministerie geen prestatie-indicatoren
opgesteld voor de aansturing op de beleidsgelden." Het stukje eindigt
met: "Het ministerie stelt echter vooraf geen normen of criteria vast."
Het hele stuk gaat over EOS. Ik heb in mijn antwoord, zowel schriftelijk als
mondeling, aangegeven dat er wel degelijk een aantal criteria is. De opmerking
die in het rapport van de Algemene Rekenkamer staat, heeft dus niet de bredere
strekking die de heer Elias insinueert.
 
 
 
 Mevrouw
 Smeets
 PvdA
 
 Voorzitter. Ik dank de beide bewindspersonen voor de beantwoording. Ik
geef in mijn tweede termijn commentaar vanuit de PvdA-fractie, ook inzake
de kwaliteitseffecten van beleid. Ik ben blij dat de minister beaamt dat de
effecten helder moeten zijn, maar het is toch een soort Echternachprocessie.
De minister komt net als ik uit het Limburgse land en kent die processies.
Het is vaak drie stappen vooruit en twee stappen achteruit. Zo lijkt het ook
met de effecten om het beleid goed te kunnen meten. De minister heeft gezegd
dat de begroting 2010, een spiegelbeeld voor het jaarverslag, in ieder geval
meer effectindicatoren zal hebben. In het Jaarverslag 2009 zal dat ook al
moeten blijken. Ook de Rekenkamer zegt dat er in de begroting
2009 al meer effectindicatoren staan. In de begroting 2009 staan meer kengetallen
met streefwaarden. Kunnen wij de minister daarop afrekenen?
 Ik wil even iets rechtzetten. Ik heb in mijn eerste termijn niet bedoeld
te zeggen dat het budget van het BSRI moet worden overgeheveld. Dat is zeker
niet de bedoeling. De minister moet weten dat ik heel veel waarde hecht aan
dat budget, want ik heb er wel eens een amendement over ingediend. Als wij
te maken hebben met een onderuitputting, zou dat zonde zijn, want dan kunnen
wij het budget niet op die manier gebruiken. Wij moeten het geld echter niet
overhevelen, want ik weet vanuit de regio's dat er veel behoefte aan is.
 Eind april 2009 brachten de fracties van ChristenUnie en PvdA de scheepsgarantieregeling
ter sprake. Toen zei de minister dat zij bijna zo ver was. Het is nu half
juni 2009 en het vlot niet echt. De minister zegt toe dat de regeling binnen
nu en een paar weken komt. Ik hoop dat wij groen licht krijgen voor het einde
van het reces. Ik ben blij met de toezegging om aan de Europese Commissie
te vragen of de innovatievoorwaarden die in 2004 zijn opgesteld, nu nog gelden.
Dat is echt van belang.
 Met betrekking tot het antwoord van de staatssecretaris inzake de toerismebrief
wil ik duidelijk stellen dat het gaat om een vervolgbrief. Ik heb het stenografisch
verslag voor mij en daarin staat duidelijk de toezegging van de staatssecretaris
over een vervolgbrief die er voor het zomerreces zal zijn. Het gaat dus niet
om een brief van alleen LNV, maar over een vervolgbrief. Ik kom er graag voor
terug in het reces. Wij bepalen altijd zelf nog of wij willen terugkomen van
het reces of niet.
 De reactie van de staatssecretaris inzake de motie-Vos verwart mij enigszins.
De schriftelijke beantwoording stelt mij meer gerust dan de mondelinge beantwoording
nu. De staatssecretaris geeft een aantal zaken aan waaruit de gemeenten kunnen
putten. Hij zegt – ik zeg het in mijn eigen woorden – dat zij
niet zo moeten zeuren. In de schriftelijke beantwoording staat dat men nog
bezig is met het opstellen van een strategische agenda, waarin een en ander
naar voren komt. Ik hoor graag een verduidelijking, want het mondelinge antwoord
van de staatssecretaris heeft daarop niet meer licht geworpen.
 
 
 
 De heer
 Ten Hoopen
 CDA
 
 Ik dank de minister en de staatssecretaris voor de adequate antwoorden
die wij hebben mogen ontvangen. De minister heeft met betrekking tot de indicatoren
gelijk dat het er maar één is van een proces. Wij zitten echter
in een snel wijzigende samenleving. Die samenleving koerst over het algemeen
af op snel resultaat. Dat snelle resultaat heeft in de bankwereld tot een
heel verkeerd proces geleid. De inzet van de overheid zou echter een indicatie
moeten zijn of wij op het goede spoor zitten. Dat heb je met betrekking tot
die subsidies nodig als proces. Ik zie het antwoord van de minister dan ook
als een ondersteuning van de weg die wij met elkaar aflopen. Dit is een eerste
stap en wij gaan langs die route verder.
 Ook de minister zit het dwars dat wij innovatievolger zijn geworden in
een snel veranderende, concurrerende wereld, terwijl innovatie eigenlijk een
speerpunt is van het kabinet. De minister vraagt zich af of de indicator wel
de meest geschikte is en wil kijken naar het aanvullend beleidsakkoord over
de OESO-gemiddelden. Ik denk dat wij moeten oppassen dat wij de objectieve
indicator niet wegdefiniëren, want dat zou verkeerd zijn. Mag ik het
zo verstaan dat de minister met een brief komt die niet al te lang meer op
zich laat wachten en die de Lissabondoelstellingen verbindt met de doelstellingen
en de actie die wij in Nederland hebben? Als je dat resultaat wilt bereiken,
kun je dat niet alleen doen door de Lissabondoelstellingen te herdefiniëren.
 De minister heeft mijn vraag wanneer zij met strafrechtelijke sancties
in de mededinging komt en waarom de boete-inning zo loopt, niet beantwoord.
 Ik begrijp dat de staatssecretaris ook van mening is dat wij moeten komen
tot een analyse van wat het beste reguleringsinstrumentarium is en op welke
manier wij de prikkels kunnen inrichten. Wij slaan dan twee vliegen in één
klap: efficiency en goede sturing waar dat nodig is in het bedrijfsleven,
alsmede terugdringing van de administratieve lasten. Ik begrijp de redenering
technisch wel, maar kun je bij de gemeenten een soort benchmarking houden
inzake de administratieve lasten? Anders leidt het namelijk tot niets.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording, al zeg ik er wel bij dat
de minister met haar vooral technische antwoorden, waarin zij voornamelijk
de eerdere schriftelijke antwoorden heeft herhaald, niet onze grote zorgen
heeft weggenomen: zorgen over de doelmatigheidscontrole, over het nut van
subsidies en vooral zorgen over de rechtmatigheid van uitgaven. Als haar eigen
aanbestedingsregels met voeten worden getreden door haar eigen boekhoudafdeling,
als de fouten al bijna twee jaar duren, moet zij echt meer doen dan het verbeteren
van procedureafspraken. Oud-CDA-minister Van Dijk van Binnenlandse Zaken placht
in dat verband te spreken van het schoonvegen van de trap van boven naar beneden.
Misschien moet zij daar eens serieus over gaan nadenken. Daarom dien ik de
volgende motie in.
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat de Rekenkamer heeft vastgesteld dat het ministerie van
Economische Zaken 4,5 mln. op onzekere gronden heeft uitgegeven, waarvan 1,5
mln. zelfs onrechtmatig;
 overwegende dat deze problemen volgens de Rekenkamer "structureel"
voorkomen;
 verzoekt de regering, niet slechts met enkele procesmatige "verbeterpunten"
hieromtrent te komen, maar structureel in te grijpen en de Kamer voor 15 september
2009 te informeren welke concrete maatregelen zij genomen heeft,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Elias. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 8 (31924-XIII).
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Met betrekking tot mijn opmerking over de beleidsdoorlichting die meer
open zou moeten zijn en waaraan onafhankelijke deskundigen zouden moeten worden
toegevoegd, heeft de minister gezegd dat er externe onafhankelijke deskundigen
bij zitten. Mijn punt is echter juist dat ik vind dat het niet helemaal door
een extern bureau moet worden gedaan. Dat is natuurlijk uit het oogpunt van
efficiency niet handig. Je moet er een of twee mensen van buiten bij halen
die meekijken. Er zitten vier ambtenaren, waarvan twee van haar eigen departement
en twee van andere departementen, waarvan één zelfs eerst bij
haar departement heeft gewerkt. Het lijkt ons verstandig om daar een of twee
mensen van buiten bij te halen en hun onafhankelijk commentaar ook aan de
Kamer te verstrekken, iets wat nu niet is gebeurd. Daarom dienen wij de volgende
motie in.
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 recht hebbend op informatie die haar in staat stelt, daadwerkelijke controle
op gevoerd beleid te kunnen uitoefenen;
 overwegende dat de beleidsdoorlichting Economische Zaken Interne Markt
(30991, nr. 6) niet het commentaar van de klankbordgroep bevat en dat deze
klankbordgroep bovendien louter uit ambtenaren bestond;
 verzoekt de regering, bij alle beleidsdoorlichtingen een klankbordgroep
in te stellen die ten minste twee onafhankelijke deskundigen van buiten de
ambtelijke wereld kent;
 verzoekt voorts, het commentaar van deze klankbordgroep op de beleidsdoorlichtingen
aan de Kamer te zenden,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Elias. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 9 (31924).
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De staatssecretaris heb ik eerder geen vragen gesteld, omdat ik mij heb
geconcentreerd op het nut van subsidies en op de rechtmatigheid. Ik onderstreep
alleen dat mij vanuit de toeristische sector veel klachten bereiken over het
uitblijven van de toerismebrief. Ik onderstreep wat mevrouw Smeets daarover
heeft gezegd: gaarne enige spoed.
 Uit de vele stukken en de beantwoording van de minister, zo redeneert
mijn fractie, blijkt dat door het departement stelselmatig naar zichzelf toe
geredeneerd wordt. Ik geef een voorbeeld. De hoofdconclusie uit de Beleidsdoorlichting
ondernemerschapsbeleid luidt: in grote lijnen is het ondernemerschapbeleid
doeltreffend en legitiem. Die conclusie steunt echter niet op de bevindingen
uit de beleidsdoorlichting. Dat stelt het BOR in een notitie daarover. Op
die merkwaardige ministeriële neiging om te pogen de zaken mooier voor
te stellen dan ze zijn, kom ik in de toekomst nog regelmatig terug.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Met betrekking tot energie gaat de minister de trage vergunningverlening
aanpakken en dat is natuurlijk goed. Zij zegt echter ook dat er nu veel grotere
windmolens gebouwd en neergezet kunnen worden. Ik ben geen energiewoordvoerder,
maar was wel bij de aanbieding van de petitie van onze Urker landgenoten.
Zij hadden molens op schaal nagebouwd en hier in de gang naast zo'n klein
Urker visserswoninkje gezet. Zij vielen nu juist over die grootte. Op het
verlenen van meer vergunningen zou ik mijn hoofd dus niet willen zetten. Ik
begrijp echter helemaal dat de minister geen behoefte heeft aan pessimisme.
Wij zouden graag zien dat zij meer inzet op wind op zee, hoewel ik mij realiseer
dat daarvoor de tijd in dit kalenderjaar zeer dringt.
 Ik ga verder niet in op de inhoudelijke opmerkingen van de staatssecretaris
over de post, want dan gaan wij het debat over de post voeren en dat doen
wij vast binnenkort ergens anders. Ik deel zijn gunstige visie over de arbeidsvoorwaarden
niet. Ik wil wel ingaan op de opmerking die hij maakt over de AMvB. Hij heeft
in mijn ogen destijds toegezegd om die te zullen voorhangen. Op grond daarvan
heb ik mijn motie ingetrokken. Ik sta erop dat de Kamer nog iets te zeggen
heeft over die AMvB.
 Een laatste punt betreft de consumenten. De staatssecretaris zegt vrij
vertaald: spreek zacht met een grote stok in je hand. Niet alleen in de telemarketingbranche
is het afgelopen jaren een zaak geweest van veel gesleep, lange procedures
en veel te veel consumenten die het slachtoffer zijn geworden. Dit ondanks
boetes die bijvoorbeeld zijn uitgedeeld aan een bedrijf als de NEM. Daar was
in principe hetzelfde aan de hand. Volgens mij kunnen die toezichthouders
dus nog wel wat angstaanjagender zijn. Er is voor mij dan ook nog geen reden
tot grote vreugde.
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Mevrouw Smeets heeft volkomen gelijk. De verbeteringen die wij naar aanleiding
van het Jaarverslag 2008 hebben gerealiseerd in de begroting 2009, de kengetallen
met streefwaarden, zijn een stap in de goede richting. Daarover wordt gerapporteerd.
De Kamer kan haar mening geven op het moment waarop het Jaarverslag 2009 er
ligt. Het hoort bij het werk van de Kamer om het kabinet te controleren of
het zich houdt aan wat wij met elkaar afspreken.
 Ik ben blij met de toelichting op de BSRI. Ik kon het mij al niet voorstellen,
omdat ik weet dat het hart van mevrouw Smeets daar ligt. Dat is opgehelderd.
 De onderhandelingen met de banken over de scheepsgarantieregeling liepen
moeizaam. Ik heb er alle vertrouwen in dat wij er nu uit zijn.
 De heer Ten Hoopen zegt terecht dat het juist in deze crisissituaties
van belang is dat innovatie overeind blijft. Je ziet dat de doelstellingen
voor ondernemers voor innovatie en duurzame energie in de bedrijven onder
druk komen te staan. Dat is niet te voorkomen. Bedrijven hebben minder ruimte
om te investeren, er zijn faillissementen en mensen raken hun baan kwijt.
Je kunt dat niet voorkomen. Je moet ervoor zorgen dat je in ieder geval na
de crisis niet opgescheept zit met een exorbitante staatsschuld, dat allerlei
bedrijven in overheidshanden zijn of dat wij de staatssteunregels te ver hebben opgerekt. Dat is geen goede zaak. Je zult goed moeten kijken
hoe overheid en economie er na de crisis voor staan.
 De samenleving wijzigt inderdaad snel en wil snel resultaat zien. Ten
aanzien van de financiële crisis heb ik dan ook niet voor niets vanaf
het begin gehamerd op de verruiming van de borgstellingsregelingen, zoals
de BBMKB- en de GO-regeling. Juist om ervoor te zorgen dat de innovatie op
peil blijft, hebben wij via het kenniswerkerspakket de mogelijkheid geschapen
dat de opgebouwde kennis van mens en infrastructuur niet verloren gaat in
een tijd van crisis. De regeling wordt binnenkort gepubliceerd en ik ga ervan
uit dat er ruim gebruik van zal worden gemaakt. Het gaat tenslotte om veel
geld.
 Wind op zee vind ik heel belangrijk. Wind op zee krijgt ook een extra
impuls in het aanvullend beleidsakkoord. Ik vind het heel goed dat ook Europa
inzet op het North Sea Grid en dat wij afgelopen vrijdag met een aantal direct
betrokken landen verder van gedachten hebben gewisseld. Ik heb de Kamer toegezegd
dat ik voor het einde van dit jaar kom met de beleidsnotitie "Stopcontact
op zee", waarin de Europese ontwikkelingen rondom het North Sea Grid
worden meegenomen.
 De heer Ten Hoopen heeft gelijk met zijn opmerking dat de Lissabondoelstellingen
moeten worden verbonden met wat wij in Nederland doen. Er wordt ook nagedacht
over Lissabon na 2010. Ook dat zullen wij moeten verbinden met wat wij in
Nederland doen.
 Ik heb twee vragen van de heer Ten Hoopen niet beantwoord. De eerste betreft
de ontvangst van de boetes, wat zeven tot acht jaar kan duren. Het preventieve
effect van een boete werkt alleen als je de tijd die verstrijkt tussen oplegging
en betaling, zo klein mogelijk houdt. Zeven tot acht jaar is de maximumtermijn.
De procedure vanaf de boeteoplegging tot aan de ontvangst duurt gemiddeld
ongeveer vijf jaar. Ik vind dat veel te lang, maar je ziet dat de duur van
bezwaar-, beroeps- en hogerberoepsprocedures ook wordt verdisconteerd in de
boete, omdat er een wettelijke rente wordt berekend vanaf het moment dat de
boete is opgelegd.
 Met betrekking tot de mogelijkheid tot het inkorten van de termijn is
het voor bedrijven mogelijk om de bezwaarprocedure over te slaan op basis
van de Wet rechtstreeks beroep. De duur van de beroepsprocedure en de eventuele
hogere beroepsprocedure wordt bepaald door de tijd en het eventuele extra
onderzoek dat de rechtbank Rotterdam of het CBB nodig heeft om tot een zorgvuldige
beslissing te komen. Als minister of als NMa kun je alleen de duur van de
bezwaarprocedure bij de NMa beïnvloeden. Juist die procedure kunnen partijen
overslaan op basis van de Wet rechtstreeks beroep. Er wordt nog altijd gewerkt
aan het verder verkorten van de doorlooptijden van de bezwaarprocedure, maar
ik heb dat niet alleen voor het zeggen.
 Er is gevraagd hoe de strafrechtelijke sancties in het mededingingsrecht
worden ingevoerd zonder dat de effectiviteit van de NMa wordt aangetast. Ik
ben blij met die laatste aanvulling, want daarmee wordt aangegeven dat met
de introductie van die strafrechtelijke sancties de effectiviteit van de handhaving
vooropstaat. Als die wordt beknot, heeft het immers geen zin. Er is een wetsvoorstel
in voorbereiding dat dit mogelijk gaat maken. De strafrechtelijke sancties
zijn bijvoorbeeld vooral geschikt bij zware, herhaaldelijke overtredingen
of een samenloop met commune delicten. 
 Bij de belastingwetgeving wordt bijvoorbeeld gewerkt met een protocol.
In dit geval zal dat een protocol zijn tussen de NMa en het Openbaar Ministerie.
Dat moet ervoor zorgen dat de handhaving optimaal en effectief verloopt. De
afspraken betreffen de taakverdeling en het regulier overleg. Daarmee wordt
ook de effectiviteit van de NMa gewaarborgd. Over al die aspecten komen wij
te spreken als de Kamer het wetsvoorstel in behandeling neemt.
 Ik ken de zorgen van de heer Elias over de doelmatigheidscontrole en de
rechtmatigheid. Die zorgen deel ik met hem. Ik heb gezegd op welke manier
ik daarmee omga. Het zijn zeker geen incidentele zaken. Het zijn structurele
maatregelen. Dat brengt mij bij de eerste motie, waarin hij mij vraagt structureel
in te grijpen en de Kamer te berichten voor 15 september 2009. Ik heb
zeer recent binnen het ministerie de directie Bedrijfsvoering opgericht. De
afdeling Facilitair management, waar de problemen zaten, is daarin opgegaan.
Daarbij is een aantal behoorlijk ingrijpende personele wijzigingen doorgevoerd,
want het zit inderdaad altijd in mensen. Binnen de directie Bedrijfsvoering
worden de resterende problemen en verbeterpunten actief opgepakt. Ik heb zowel
schriftelijk als mondeling aangegeven wat ik doe. Ik doe wat de heer Elias
vraagt en de motie is dan ook overbodig. Ik ontraad de motie.
 De tweede motie betreft de beleidsdoorlichting die meer open moet zijn.
Alle opmerkingen die de klankbordgroep heeft gemaakt, zijn verwerkt in de
review interne markt. Elke beleidsdoorlichting is maatwerk. Soms is er geen
klankbordgroep, maar is een extern onderzoek het beste. Als er een intern
uitgevoerd onderzoek is, wil ik een evenwichtig samengestelde klankbordgroep
hebben. Ik heb al gezegd dat die onafhankelijk moet zijn en dat er wat mij
betreft ook ambtenaren in mogen zitten vanuit Financiën en het CPB. Ik
heb daar geen enkel bezwaar tegen, omdat die vanuit een heel andere invalshoek
kijken naar wat er gebeurt. Ik ontraad ook deze motie. Ook op dit punt heb
ik mijn maatregelen genomen. Ik heb aangegeven op welke manier ik dit oppak.
 De vraag van mevrouw Gesthuizen over wind op zee heb ik beantwoord.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 Voorzitter. Ik had de vragen van mevrouw Smeets inderdaad niet toegevoegd.
In mijn antwoord stond wel dat de strategische economische samenwerkingsagenda
na het reces naar de Kamer wordt gezonden. Dat wordt een samenwerkingsagenda
met de G4 en de G27. Dat telt altijd op tot de G33; dat snap ik nooit. In
die samenwerkingsagenda zal staan wat wij allemaal doen. Los van de pijler
doen wij ongelooflijk veel dingen. Ik heb onlangs een brief naar de gemeenten
gestuurd over wat je allemaal kunt op het terrein van glasvezel. Ik begrijp
dat een gedeputeerde in Limburg hierin zeer actief is. Die dingen die eerst
heel moeilijk waren door amendering van de Telecomwet, zouden er wellicht
bij nader inzien uitgehaald moeten worden. Ook daarvoor krijgt de Kamer voorstellen
van het kabinet. Wij zullen die in de strategische economische samenwerkingsagenda
opnemen.
 Wellicht was ik ook op het gebied van toerisme niet duidelijk. De Kamer
krijgt één brief: Ruimte voor genieten. Het hoofdonderdeel is
wat vroeger de Recreatienota heette van de minister van LNV. Ook staat er
de voortgang in van de toerismebrief. De vorige keer had ik de lead en had
de minister van LNV ook een aantal elementen. Wij hebben de Kamer
toen toegezegd, voor de zomer de Recreatienota te zenden met daarin ook de
voortgang van de toerismebrief. Wij willen er één geïntegreerd
geheel van maken.
 Tegen de heer Ten Hoopen zeg ik dat het inderdaad de vorm van de moderne
regulering is die zo regeldrukarm is. Over de benchmark van gemeenten merk
ik het volgende op. Wij hadden het normenkader, een vreselijk saai begrip.
In feite is dat de benchmark die de heer Ten Hoopen zoekt. Het is een soort
spinnenweb, waarbij je voor vrij weinig geld gemeenten kunt doorlichten op
de vraag of zij al hun procedures op orde hebben, of zij goed bereikbaar zijn
voor bedrijven en hoeveel vertraging er is in het afhandelen van vergunningen.
Dat is een heel inzichtelijk model, waarbij de performance van de gemeente
wordt afgezet tegen een bredere groep. Ik heb ooit getracht dat toe te lichten
op het mkb-jaarcongres, maar dat liep dusdanig uit dat ik toen maar twee mooie
exportproducten van Nederland heb benadrukt: bitterballen en bier. Iedereen
had er toen trek in. Ik heb toen gezegd: dat benchmarkkader hebben wij ook,
maar daar zal ik de Kamer niet mee vermoeien. Het is echter een nuttig instrument.
Ik zal het nogmaals aan de Kamer doen toekomen. Wellicht kan zij het betrekken
bij de voortgangsrapportage Regeldruk, die volgens mij voor begin september
gepland staat. De Kamer krijgt het kader voor de zomer. Dit nuttige instrument
zou veel meer op gemeentelijk niveau moeten worden gebruikt om de wethouders
die grote woorden hebben, echt te kunnen afrekenen.
 Over de post en de AMvB die ik de Kamer zal doen toekomen, komen wij nog
te spreken. Als Kamerlid heb ik ooit de grap gemaakt dat de heer Docters van
Leeuwen van de AFM en de heer Kalbfleisch van de NMa mede werden aangenomen
op basis van hun uiterlijk. Het zijn van die indrukwekkende, grote mannen.
Mevrouw Hulshof van de Consumentenautoriteit past niet in dat rijtje, maar
zij is een buitengewoon gedecideerde toezichthouder, die veel autoriteit heeft
omdat zij mede dankzij de Kamer kan beschikken over behoorlijke middelen om
bedrijven boetes op te leggen. Zij krijgt er nog iets bij, maar gebruikt dat
bij voorkeur niet, omdat zij op vriendelijke doch besliste toon de bedrijven
in het gareel weet te brengen. Dat is ook modern toezicht houden.
 
 
 Ik zal de toezeggingen noemen:
 
 - bij de begroting 2010 en vanzelfsprekend bij het jaarverslag
2010 inzichtelijker maken van de uitwerking en kosten van de kabinetsdoelstellingen;
 - een brief met Prinsjesdag over onder andere het bereiken van percentages
private R&D-uitgaven.
 
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Er komt een brief van de minister van OCW en mij, waarin wij ingaan op
de manier waarop wij het gemiddelde van de OESO-uitgaven kunnen halen en waarbij
tegelijkertijd een verbinding wordt gelegd met de Lissabondoelstellingen,
zoals door de heer Ten Hoopen is gevraagd.
 
 
 Dat klinkt ook veel mooier.
 De volgende toezegging is:
 
 - er komt een brief over de verhoging van het budget ten aanzien
van de innovatie- en prestatiecontracten voor 2010.
 
 
 
 
 Minister
 Van der Hoeven
 
 Dat betreft de beantwoording van de schriftelijke vragen van de heer Van
der Ham.
 
 
 De volgende toezegging is:
 
 - in de volgende voortgangsrapportage administratievelastendruk
zal ook een analyse komen van de regeldruk, het reguleringsinstrumentarium
en een benchmark van gemeenten.
 
 
 
 
 Staatssecretaris
 Heemskerk
 
 De benchmark van gemeenten krijgt de Kamer nog voor het reces bij wijze
van dienstverlening. In de volgende voortgangsrapportage zal ik proberen een
overzicht te geven van een modern reguleringskader.
 
 
 Tot slot de laatste toezegging:
 
 - er wordt een poging gedaan de recreatie- en toerismebrief voor
het zomerreces toe te zenden en anders wordt het zo spoedig mogelijk na het
zomerreces.
 
 Ik heb van geen van de leden iets gehoord over dechargeverlening. Ik ga
ervan uit dat de griffier namens de commissie verslag kan doen aan de commissie
voor de Rijksuitgaven volgens de afspraken die wij hebben gemaakt. Ik denk
dat wij niet morgen, maar volgende week dinsdag zullen stemmen over de ingediende
moties. Ik dank de minister, de staatssecretaris, de ambtelijke ondersteuning
en de aanwezigen op de publieke tribune.
 
 
 Sluiting 21.50 uur.
 
 
 
 
 Samenstelling: 
 Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Ten Hoopen (CDA), Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot
(VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA), Timmer (PvdA), voorzitter, Irrgang (SP),
Jansen (SP), Biskop (CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van den
Heuvel (CDA), Van der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA),
Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Vos (PvdA), De Rouwe (CDA) en Elias (VVD). 
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van Dijk (CDA), Sap (GroenLinks),
Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Koşer Kaya
(D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich
(CDA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Atsma (CDA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Madlener (PVV), Nicolaï (VVD), Van Dam (PvdA),
Gerkens (SP), Thieme (PvdD), Heerts (PvdA), Uitslag (CDA) en Weekers (VVD).