Wijziging Gemeente- en Provinciewet i.v.m. evaluatie dualisering gemeente- en provinciebestuur; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30902, nr. 16

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

22-04-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

30902 nr. 16

20-04-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30902Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 902Wijziging van de Gemeente- en Provinciewet in verband met de evaluatie
van de dualisering van het gemeente- en provinciebestuurnr. 16VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 20 april 2009De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 heeft op 12 maart 2009 overleg gevoerd met staatssecretaris
Bijleveld-Schouten van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
d.d. 17 december 2008 over de staat van de dualisering (30 902,
nr. 15).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: LeerdamGriffier: Van DoornVragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Raak (SP): Voorzitter. Een lokale
volksvertegenwoordiger brengt de problemen van het dorp, de stad of de wijk
ter sprake in de gemeenteraad. Een raadslid doet zelf onderzoek, spreekt mensen,
komt met oplossingen en probeert hiervoor steun te krijgen, binnen de raad
maar vooral ook buiten de raad. Een volksvertegenwoordiger is geen ambtenaar
die stukken produceert en ook geen toezichthouder die kaders stelt.De meeste raadsvergaderingen zijn niet bijster interessant voor de bevolking
en dat is heel erg. Immers, het lokaal bestuur is de voordeur van onze democratie.
De dualisering moest van raadsleden betere volksvertegenwoordigers maken of
hun in ieder geval meer mogelijkheden bieden. Dat is niet gelukt, integendeel.
Raadsleden van de SP die voor het dualisme actief waren, klagen dat het moeilijker
is geworden om een goede volksvertegenwoordiger te zijn.Wij zijn zeven jaar en 70 mln. verder en het ei van Elzinga is een koekoeksei
gebleken. Van bovenaf is een abstract systeem over de lokale democratie uitgestort.
Dit systeem heeft geen problemen opgelost, wel nieuwe problemen veroorzaakt.
Het raadswerk is verambtelijkt: meer vergaderen, meer papier en minder discussie
met en betrokkenheid van de bevolking.De heer Van Beek (VVD): Mag ik bij mijn collega
het misverstand wegnemen dat de dualisering geïntroduceerd is door de
heer Elzinga? De heer Elzinga heeft de opdracht gekregen om de dualisering
uit te werken. Het uitgangspunt van zijn opdracht was dualisering. Wij hebben
deze opdracht verstrekt en wij zijn politiek verantwoordelijk.De heer Van Raak (SP): Ik ben blij dat de
heer Van Beek deze verantwoordelijkheid neemt. De SP was tegen de dualisering,
maar de meeste partijen waren voor. De heer Van Beek moet maar denken dat
ik, als ik de heer Elzinga noem, hiermee ook de VVD bedoel.De heer Van Beek (VVD): De heer Van Raak heeft
het met die opmerking niet beter gemaakt.De heer Van Raak (SP): Maar wel duidelijker.Het raadswerk is niet alleen verambtelijkt. Ik hoor ook steeds vaker van
raadsleden dat ze zich eraan ergeren dat in gemeenten, vooral in kleinere, «Den
Haagje» wordt gespeeld: meer geruzie over uitwerking, meer gedoe over
procedures, minder ruimte om problemen van mensen te bespreken en op te lossen.De staat van de dualisering is daarom een teleurstellend stuk. De staatssecretaris
doet een paar technische voorstellen om enkele problemen die de dualisering
heeft gebracht, minder groot te maken. Wij vragen haar visie op de vraag hoe
wij raadsleden meer ruimte kunnen geven om volksvertegenwoordiger te kunnen
zijn. Daar was het immers allemaal om begonnen? Wie wil nog raadslid worden
als wij van volksvertegenwoordigers ambtenaren maken?De SP pikt het ook niet dat organisaties van raadsleden en statenleden
bij ons komen bedelen om meer geld. Deze organisaties spreken in ieder geval
niet namens al die SP’ers en hopelijk ook niet namens heel veel andere
raads- en statenleden. Volksvertegenwoordiger zijn is geen baan waarvoor je
uren declareert. Het is een roeping, jawel, waarvoor een schadeloosstelling
wordt gegeven. Nu bedelen om geld, laat zien dat deze volksvertegenwoordigers
de voeling met het volk volledig hebben verloren.Hoeveel kost het Interprovinciaal Overleg jaarlijks? Naar ik begrepen
heb, zo’n 6 mln. Hopelijk kan de staatssecretaris dit bevestigen of
anders het echte bedrag noemen. Wat is de opbrengst van deze investering?
De SP ziet weinig meerwaarde, behalve bedelen om nog meer geld. Wordt het
niet eens tijd om het IPO op te heffen?Commissaris van de Koningin zijn is een interessant beroep: je verdient
evenveel als een minister, maar je hoeft veel minder te doen. Waarom hebben
al deze commissarissen anders zo veel bijbanen, dat mogen ministers toch ook
niet? De heer Franssen van Zuid-Holland schijnt er meer dan twintig te hebben.
Wij moeten kiezen: ofwel is commissaris zijn een serieuze baan, maar dan moeten
deze mensen geen commerciële bijbanen hebben, ofwel houdt de commissaris
zijn bijbanen – ik ben hier niet voor – maar dan moeten wij zijn
inkomen fors verlagen. Immers, blijkbaar is het geen serieuze baan. Wij hebben
onvoldoende inzicht in de bijbanen van commissarissen, in wat zij bijverdienen.
De SP wil dat commissarissen van de Koningin geen nevenfuncties hebben die
niet direct voortvloeien uit hun functie. Is de staatssecretaris bereid om
een ban op de bijbanen uit te spreken? In ieder geval moeten inkomsten uit
nevenfuncties openbaar worden gemaakt. Wanneer gaat de staatssecretaris dit
regelen?Wie controleert de commissaris van de Koningin? GroenLinks-commissaris
Borghouts deed het onzalige voorstel om de gemeente Den Helder het huis van
burgemeester Hulman te laten kopen als voorwaarde voor zijn vertrek als burgemeester
van Den Helder. De statenfractie van de SP wilde de commissaris hiervoor ter
verantwoording roepen, maar dat ging niet: de commissaris handelde
in opdracht van de regering. Nu moet ik dus de staatssecretaris ter verantwoording
roepen. Waarom kwam de heer Borghouts met dit onzalige plan? Is de staatssecretaris
bereid deze deal te vernietigen?De Vereniging van Nederlandse Gemeenten gaat raadsleden zoeken. Dat is
toch werkelijk een gotspe! Raadsleden moeten gemeenten controleren. De Vereniging
van Nederlandse Gemeenten is wel de laatste om raadsleden te zoeken. Politieke
partijen moeten volksvertegenwoordigers zoeken, opleiden en begeleiden. Wat
gaat deze ongein van de VNG allemaal kosten? Is de staatssecretaris bereid
om dit te stoppen?In gemeenten controleren rekenkamers en commissies het bestuur, maar uiteindelijk
ook de raad. Het is volgens mij een vreemde figuur dat in veel gemeenten raadsleden
in rekencommissies zitten. Veel erger is het nog als rekenwerk wordt uitbesteed
aan een bedrijf. Rekenkamerwerk is politiek gevoelig en onderdeel van de democratische
controle. Is de staatssecretaris het met mij eens dat rekenkamerwerk niet
zou moeten worden uitbesteed aan commerciële bureaus?Om de werkdruk te verlagen stelt de staatssecretaris voor om te experimenteren
met nieuwe vergadermodellen. Dat lijkt mij meer van het slechte: het zal alleen
maar leiden tot meer gedoe en meer werkdruk. De oplossing zit niet in modellen,
maar in hoeveelheid. Raadsleden zitten in te veel commissies, moeten te veel
bespreken, moeten te veel het vooraf met elkaar eens worden in kamertjes.
Veel minder voorbereiding en veel meer discussie, dat lijkt mij beter, net
als minder vergaderen in allerlei steunverbanden zoals de WGR-plusregio’s
en andere ondemocratische bestuursorganen.De burgemeester moet nauwer worden betrokken bij de collegevorming. Ook
dat lijkt mij een slecht idee. Burgemeesters moeten boven de partijen staan.
Na de val van een college moet de burgemeester verder. De burgemeester moet
eerder minder dan meer politiek worden. Veel interessanter is de gedachte
om de gemeente na de val van een college de mogelijkheid te bieden tussentijdse
verkiezingen te organiseren. Dan kan de bevolking zich uitspreken over de
toekomst. In mijn visie gaat het hierbij uitdrukkelijk om tussentijdse verkiezingen.
De gemeente zou daarna weer moeten meedoen bij de landelijk georganiseerde
verkiezingen. Wat is de opvatting van de staatssecretaris hierover?Haar voorstellen over de voorhangprocedure – wij moeten deze maar
niet meer gebruiken – en over initiatieven die moeten worden voorgelegd
aan het college lijken mij meer invloed aan het college te geven en minder
aan de raad. Wij zijn hierover erg kritisch.De dualisering is een structuurverandering die tot doel had de politieke
cultuur te veranderen. Raadsleden moesten meer volksvertegenwoordiger worden.
De lokale politiek moest zichtbaarder gemaakt worden: meer naar buiten treden,
meer mensen bij de lokale politiek betrekken. De dualisering heeft ook geleid
tot een cultuurverandering, maar niet tot de goede. Raadsleden zijn meer opgesloten
in het gemeentehuis, de lokale politiek is minder zichtbaar geworden en er
is nog nooit zo weinig interesse geweest om raadslid te worden. De dualisering
is een koekoeksei.Het verloop van raadsleden is groot. Veruit de meeste raadsleden hebben
de tijd voor de dualisering niet gekend. SP’ers die voor 2002 actief
waren, zien dat deze structuur het hun niet makkelijker maar moeilijker maakt
om een goede volksvertegenwoordiger te zijn. Structuren moeten mensen steunen
en niet tegenwerken. De SP was als enige tegen dualisering en helaas hebben
wij gelijk gekregen: het zout is uit de pap. De landelijke politiek heeft
geëxperimenteerd met de lokale politiek. De raad heeft minder te vertellen.
Raadsleden worden aangesproken op concrete problemen, maar moeten praten over
kaders. Zij hebben ook last van andere zaken zoals deregulering. Raadsleden
mogen zich bemoeien met de uitvoering van de Wmo, maar wat als gemeenten geen
geld hebben? Ook liberaliseringen hebben veel verpest. Waar is het gemeentelijk woningbedrijf gebleven, waar het gemeentelijk gasbedrijf, de gezondheidsdienst,
het energiebedrijf? Raadsleden gaan hier niet meer over.Het dualisme is een koekoeksei. Wat doe je als je in je nest een koekoeksei
vindt? Om niet het zicht op je eigen eieren te verliezen, kun je twee dingen
doen: je kunt het koekoeksei uitbroeden en het koekoeksjong blijven voeden,
ten koste van je eigen jongen, of je kiepert het koekoeksei over de rand,
terug naar waar het vandaan kwam, en je kiest voor je eigen vorm van bestuur.
Dat laatste wil de SP: wij willen af van dit wangebroed.De grote fout van Elzinga en van al de partijen die hem steunden, is dat
wij één structuur hebben ingevoerd in heel verschillende gemeenten.
Maar Amsterdam is niet hetzelfde als Hilvarenbeek. Volgens mij moeten gemeenten
veel meer vrijheid krijgen om zelf de lokale democratie te organiseren. In
Amsterdam zal dat anders zijn dan in Hilvarenbeek. Daarbij is natuurlijk ook
een belangrijke rol weggelegd voor politieke partijen. Binnen het dualisme
is het weliswaar moeilijker om een goed raadslid te zijn, maar gelukkig niet
onmogelijk. Bij de SP geldt het motto: geen fractie zonder actie. Volksvertegenwoordiger
zijn doe je niet om te vergaderen of om kaders te stellen. Ga naar buiten,
doe onderzoek, praat met mensen, kom met plannen en laat je niet intimideren
door dualistische bestuurders die zeggen dat dingen niet mogen.De heer Heijnen (PvdA): Wij weten nu wat volgens
de SP allemaal niet moet, maar ik ben nu juist zo benieuwd wat dan wel moet.
Klopt het dat de heer Van Raak zegt dat wethouders weer lid mogen zijn van
de gemeenteraad en mogen meestemmen, dat raden het zonder griffies doen en
dat gemeenten het zonder rekenkamers doen? Het is allemaal prachtig en, zoals
bekend van de heer Van Raak, met zeer veel eloquentie gebracht. Echter, is
het wel raak, leidt het wel ergens toe? Mikt de heer Van Raak ergens op?De heer Van Raak (SP): Ik wil niet het oude
koekoeksei vervangen door het nieuwe. Ik wil niet op sovjetachtige wijze een
nieuwe structuur organiseren. Ik wil – ik hoop dat ik hiervoor steun
krijg van de PvdA – dat wij gemeenten oproepen en de vrijheid en de
ruimte geven, niet om te discussiëren, debatteren en vergaderen over
de vraag hoe men onze structuur van het dualisme moet invoeren, maar om lokaal
de democratie te organiseren, op een schaal de past bij de eigen gemeente.
Wij moeten raadsleden veel meer laten bepalen hoe zij zelf hun eigen democratie
organiseren. Er zijn elementen uit de dualisering waarmee men is vergroeid
en die blijken te werken. De rekenkamer is een prachtig instituut en ondersteuning
van de griffie kan prachtig zijn. Wij hebben problemen met al die ingevlogen
wethouders die zich vaak meer als manager dan als wethouder opstellen. Laat
een en ander aan de lokale democratie over, geef mensen meer vrijheid en meer
ruimte om voor de komende jaren zelf met verbetervoorstellen te komen. Laat
volksvertegenwoordigers zelf uitmaken hoe zij een betere volksvertegenwoordiger
kunnen zijn. Wat de SP betreft, kunnen wij niet anders dan concluderen dat
de dualisering is mislukt. Wij kunnen niet meer overal als structuur het monisme
gaan invoeren, want dat zou hetzelfde betekenen: opnieuw een structuur invoeren die
niet past bij Amsterdam, maar bijvoorbeeld wel bij Hilvarenbeek. De oplossing
is eigenlijk heel eenvoudig: laat de volksvertegenwoordigers in Amsterdam
en de volksvertegenwoordigers in Hilvarenbeek zelf kiezen uit elementen van
deze structuur.De heer Heijnen (PvdA): Ik ben blij met het
antwoord van de heer Van Raak. Zijn lange spreektijd leidt uiteindelijk niet
tot voorstellen om een en ander geheel anders te gaan doen. Of – dit
past ook in een bepaalde traditie die van de SP bekend is – het zou
moeten zijn: laat duizend bloemen bloeien, en men zoekt het zelf maar uit.
Daar kunnen wij het debat dan over voortzetten.De heer Van Raak (SP): Hadden wij de lokale
volksvertegenwoordigers het in 2002 maar laten uitzoeken, hadden wij hen maar
niet opgezadeld met een reusachtige structuur waaraan in het onderwijs nog
een puntje gezogen kan worden! De structuur is niet goed. Zij heeft weliswaar
een cultuurverandering veroorzaakt, maar de verkeerde. Als de PvdA mij vraagt
om een nieuwe structuur te ontvouwen, dan is dat misschien typisch voor de
PvdA, maar precies het verkeerde. Laat de lokale democratie alsjeblieft zijn
werk doen. Als de heer Heijnen per se een voorstel wil horen: ik zou het erg
toejuichen dat je als raadslid weer, om in PvdA-termen te spreken, carrière
kunt maken en wethouder kunt worden, dat je in ieder geval je eigen punten
op de agenda kunt krijgen, dat er in veel mindere mate een scheiding is tussen
al die bevoegdheden van de raad en het bestuur en dat veel meer mensen uit
de raad wethouder kunnen worden in plaats van hetgeen nu gebeurt, namelijk
dat mensen worden ingevlogen.De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter. Is
de burger er beter van geworden? Dat lijkt het CDA de centrale vraag bij het
opmaken van de tussenbalans van de dualisering van het gemeente- en het provinciebestuur,
een operatie die in 2002 is doorgevoerd en is ingezet om de lokale democratie
een oppepper te geven.De staatssecretaris is optimistisch. Zij signaleert verbeteringen. Per
saldo, zo lees ik, is de operatie geslaagd. De meeste standsorganisaties in
het binnenlands bestuur, van burgemeesters tot griffiers en van raadsleden
tot wethouders, zijn het ermee eens, evenals praktisch alle bestuurdersverenigingen
van politieke partijen, zoals wij vorige week hebben kunnen vaststellen.Ik ben er niet helemaal zeker van. Het CDA signaleert verbeteringen, een
reeks prima aanzetten en nog meer goede wil. Echter, er zijn nog te veel plekken
waar het niet helemaal loopt zoals bedoeld. Waar dualisering is blijven steken
in duellisering, waar gemeenteraad en college van B en W gevangen zitten in
een vechtcultuur, zoals iemand vorige week zei, en waar raadsleden zuchten
onder een verpletterende vergaderdrukte. Nee, ik ben niet zoals mijn collega
Van Raak geneigd om alle gebreken, al het feilen en alle klachten toe te schrijven
aan de dualisering. Ook zonder die omslag zouden wij vandaag vermoedelijk
hebben gesproken over de vraag hoe de lokale democratie beter kan.Het is dan ook verstandig om nuchter de balans op te maken, net zoals
de staatssecretaris dat doet, en ons vooral te concentreren op wat beter kan
en wat beter moet met de lokale democratie in het algemeen. Wat kan er nu
beter? Naar het oordeel van de CDA-fractie spitst zich dit toe op twee hoofdpunten,
in de eerste plaats de vertegenwoordigende rol van de gemeenteraad. Het was
de grote bedoeling dat raadsleden meer buiten zouden komen: minder op het
gemeentehuis, meer onder burgers. Is dat gelukt? Hier en daar gaat het beter,
maar geldt dit ook over de hele linie? Welke indruk heeft de staatssecretaris,
zelf gepokt en gemazeld in het gemeentelijk bestuur? Er zijn, zo bleek ook
vorige week tijdens het rondetafelgesprek, te veel signalen van vergaderwoede
en van «democratische bureaucratie» om er gerust op te zijn. Ook
de vele klachten over de werklast van raadsleden, veelal klachten over alles
wat met vergaderen te maken heeft, wijzen in die richting. Een simpele remedie
bestaat niet, vrees ik. Het heeft veel te maken met zelfbeheersing, zoals
burgemeester Waaijer, vertegenwoordiger van de bestuurdersvereniging van mijn
partij, het vorige week uitdrukte. Het is aan de gemeenteraad – mijns
inziens met name de nieuwe lichting die volgend jaar weer aantreedt –
om prioriteiten te stellen, om bijvoorbeeld andere vergadervormen te kiezen,
zoals eerder aanbevolen.Vanuit Den Haag kunnen wij niet veel meer doen dan assisteren, faciliteren,
voorbeelden stellen en scholing en vorming van raadsleden en kandidaat-raadsleden
goed op zetten. Laten wij dat dan ook optimaal doen. Wil de staatssecretaris
op beide punten alles uit de kast halen wat erin zit? Er lopen verschillende
prima programma’s, zoals het actieprogramma Lokaal Bestuur. Kan dat
niet een opzwieper krijgen? Hoe kan fractieondersteuning worden verbeterd?
Kan er niet meer worden gedaan via bestuurdersverenigingen van politieke partijen?
Er is extra geld beschikbaar gekomen, dankzij een amendement van de collega’s
Bilder en Heijnen. Een pasklare oplossing, zo realiseer ik mij, bestaat niet.
Dat kan echter geen alibi zijn om niet alles op alles te zetten teneinde de
volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraad beter uit de verf te laten
komen.De heer Van Raak (SP): Ik ben ontzettend gelukkig
dat het CDA aandacht vraagt voor de volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraad.
Ik ben ook ontzettend blij met de opmerking van de heer Schinkelshoek dat
het aan de volgende gemeenteraden is om prioriteiten te stellen en daarnaast
de eigen lokale democratie in te richten. Mag ik hieruit opmaken dat ook het
CDA zegt dat dualisering een abstracte structuur en in veel gemeenten een
koekoeksei is gebleken? Betekent dit dat wij een ommezwaai gaan maken naar
meer lokaal maatwerk, waarbij gemeenteraden zelf hun lokale democratie mogen
inrichten?De heer Schinkelshoek (CDA): Ach, al die beelden.
Ik begrijp dat wij in de Boekenweek zitten, die dit jaar over dieren gaat,
en dat de heer Van Raak de neiging heeft om over koekoekseieren te praten.
Die neiging heb ik op dit moment helemaal niet, ik maak gewoon nuchter de
balans op. Wij hebben een paar jaar geleden een structuurwijziging doorgevoerd
en wij kijken hoe dat loopt. Ik ben hier heel nuchter en praktisch in. Ik
ben ideologisch helemaal niet zo bevlogen als de heer Van Raak. Net als ik
weet hij ook uit de geschiedenis dat dit tot gigantische vormen van verblinding
kan leiden, maar dat debat voeren wij op een ander moment. Laten wij nuchter
de balans opmaken en bezien waar het beter kan, waar zaken niet lopen zoals
ze wel zouden moeten lopen. Dat heeft niet alleen met dualisering te maken.
De heer Van Raak hangt alles op aan één begrip, maar ik denk
dat er meer speelt in de lokale democratie. Daar moeten wij op inspelen en
hiertoe wil ik een paar voorstellen doen. Eén van deze voorstellen
is inderdaad, de heer Van Raak heeft dit goed geproefd, om meer ruimte te
laten aan het lokale draagvlak, om gemeenteraden meer ruimte te geven om zelf
hun werkzaamheden in te richten en prioriteiten te stellen. Ik hoop –
ikzelf kan dit niet doen en wil dit ook niet meer doen, en in die zin ben
ik iets minder centralistisch dan de heer Van Raak – dat gemeenteraden,
met name de nieuwe lichting die volgend jaar aantreedt, hiervoor ook de ruimte
neemt en dat gaat doen wat de heer Jan Waaijer vorige week noemde, namelijk
zelfbeheersing tonen en zelf prioriteiten stellen, zelf lijnen kiezen.De heer Van Raak (SP): Ik moet bezwaar maken
tegen het begrip «centraliseren». Mijn voorstel lijkt juist veel
op dat van de heer Schinkelshoek, namelijk raadsleden meer ruimte geven om
zelf de lokale democratie in te richten. Ik wil juist van dat «sovjetgedrag»
van Elzinga en consorten af.De heer Schinkelshoek (CDA): Mijn tweede hoofdpunt
betreft de samenwerking tussen raad, wethouders en burgemeester. De ontvlechting
van de gemeenteraad en het college van B en W, het tweede grote doel van de
dualisering, is geslaagd. Hier en draagt dreigt zij zelfs onder haar eigen
succes te bezwijken, namelijk daar waar men in een min of meer permanente
staat van confrontatie leeft. Ook als hier en daar de scherpe kanten er misschien
wat af zijn, lijkt het nodig, zoals vorige week in de kring van wethouders
is opgemerkt, een nieuwe fase in te gaan: de fase van samenwerken aan één
gemeente.Hoe verander je de bestuurscultuur? Hoe kom je van een vechtcultuur tot
een cultuur van samenwerken? Dat is misschien wel het lastigste onderwerp, een witte vlek in de staat van de dualisering. Deze vraag moet
je echter wel op de een of andere manier op de agenda zien te krijgen. Is
het geen idee om de burgemeester hierin een expliciete rol te geven? Hij of
zij zou – dit is een suggestie van onze kant – het er bijvoorbeeld één
keer per jaar met de raad over kunnen hebben via een soort zelfreflectie.De heer Anker (ChristenUnie): Ik denk dat
ik de heer Schinkelshoek een beetje ga afremmen om weer een commissie zelfreflectie
in te stellen, in dit geval zelfs ruim 400 stuks. Ik begrijp heel goed het
punt dat hij maakt, de zorg over de cultuur in de raad. Echter, is dit iets
wat wij moeten organiseren?De heer Schinkelshoek (CDA): Nee, integendeel.
Ik heb zo-even gezegd dat ik afstand neem van een al te centralistische aanpak.
Ik suggereer dat de burgemeester in zijn rol als bovenpartijdig deelnemer
het punt eens agendeert. Hoe hij dat doet en of hij dat doet, laat ik graag
aan hem over. Gaan wij goed met elkaar om? Is onze cultuur een goede? Is onze
cultuur gericht op samenwerken of zitten wij vast in confrontaties? Dat zou
ik graag besproken willen hebben. Deze suggestie reik ik aan, maar men doet
er maar mee wat men wil. Ik ben niet van plan om een initiatiefwet te maken
om een en ander af te dwingen, zelfs niet met steun van collega Van Raak.De heer Anker (ChristenUnie): Dat stelt mij
gerust.De heer Schinkelshoek (CDA): Gehecht aan het
belang van samenwerken aan één gemeente heeft de CDA-fractie
sympathie voor de voorstellen van de staatssecretaris om «kanalen te
graven», om de communicatie tussen raad, wethouders en burgemeester
beter te structureren, om de interne samenwerking te verbeteren. Echter, wij
vragen ons af of zij dit allemaal centraal en wettelijk moet regelen. Waarom
niet meer overlaten aan de lokale democratie? Waarom geen acceptatie van gemeentelijk
maatwerk? Zou regulering of, erger nog, herregulering via de Gemeentewet werkelijk
het probleem van een vechtcultuur oplossen? Moeten wij het niet veel meer
hebben van een geleidelijke cultuuromslag? Het CDA geeft aan deze route de
voorkeur. Als er al iets geregeld moet worden, doe het dan bij voorkeur via
kan-bepalingen, de facultatieve route. Als men één uitzondering
wil maken, geldt dat voor de wederzijdse informatieplicht van raad en college.
Ons motto is: stel elkaar niet voor verrassingen. Aan een wettelijke verankering
van bijvoorbeeld het presidium bestaat bij ons echter geen behoefte. Evenmin
willen wij via de Gemeentewet afdwingen dat de burgemeester een rol krijgt
bij coalitievorming.Een andere suggestie die een iets uitvoerigere toelichting van de voor-
en nadelen verdient dan thans gebeurt, is het voorstel om bij grondig verstoorde
verhoudingen tussentijdse gemeenteraadsverkiezingen te kunnen houden. Raadsontbinding
is iets wat de Grondwet nu niet toelaat. Echter, in dualistische verhoudingen
kan het, zoals wij hier rondom de Hofvijver weten, in bepaalde gevallen een
nuttige uitweg zijn. Wij hebben het vanzelfsprekend over een ultimum remedium,
een uiterst redmiddel. Ons verzoek aan de staatssecretaris is om de voor-
en nadelen van een zo’n tussentijdse raadsontbinding eens op een rijtje
te zetten.Tot slot nog vier kleinere, maar daarom nog niet onbeduidende punten,
te beginnen bij de woonplaatsvereiste voor de wethouder. Moeten wij –
ik vraag dit neutraal – wethouders niet helemaal vrijstellen van die
verplichting? Dat maakt het waarschijnlijk mogelijk om meer wethouders met
kwaliteiten van buiten aan te trekken. Ik zie echter het nadeel van afnemende
lokale verworteling.Gemeenteraden experimenteren met nieuwe, alternatieve vergadervormen:
politieke markten, fora en noem maar op. Prima, laat duizend bloemen
bloeien, maar moet je dan niet een paar essentiële dingen regelen? Ik
denk aan het voorzitterschap en parlementaire immuniteit.Kunnen wij niet af van de al te dwingende voorschriften voor controle?
Waarom zouden wij – deze suggestie is van de Vereniging van Griffiers –
de gemeenten niet veel meer armslag geven in plaats van voor te schrijven
hoe precies wordt gecontroleerd? Het is toch veel belangrijker om vast te
leggen dat er wordt gecontroleerd? Zo voorkom je een complete controletoren.Hoe ga je in gedualiseerde verhoudingen om met gemeenschappelijke regelingen?
Anders gezegd, is er nog wel een rol weggelegd voor raadsleden in algemene
besturen, zeker als deze uitvoerend zijn?De dualisering van het gemeente- en het provinciebestuur is onderdeel
van een voortdurende inspanning om de lokale democratie te verbeteren. Het
is er niet mee begonnen en het eindigt er ook niet mee. Daarom lijkt het ons
verstandig om bijvoorbeeld eens in de vier jaar de staat van de lokale democratie
op te maken, een soort periodiek gezondheidsonderzoek, zo zou je het kunnen
noemen.Laat vooral elke gemeenteraad tegen het einde van de raadsperiode een
balans van de afgelopen vier jaar opmaken en bij wijze van testament nalaten
aan de opvolgers die na de raadsverkiezingen van 2010 aantreden. Democratie
maken wij samen!De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Vanuit
verschillende standsorganisaties is de staatssecretaris gecomplimenteerd voor
haar aanpak bij het opmaken van de staat van de dualisering naar aanleiding
van een vraag van de Kamer. Er klonk één dissonant, en wel van
kant van de Vereniging van Plaatselijke Politieke Groeperingen. Wellicht kan
de staatssecretaris ingaan op de vraag of zij inderdaad niet betrokken zijn
bij de voorbereiding. Als dat juist is, is dat inderdaad een omissie.De vraag die aan de orde is luidt: geslaagd of niet? Ik moet zeggen dat
ik het lastig vind om deze vraag te beantwoorden. Immers, waar meet je dat
aan af? Meet je het af aan de opkomst, aan de mate van electorale verschuivingen,
aan wetenschappelijke opvattingen, aan bestuurskrachtmetingen, aan tevredenheidsonderzoeken
onder inwoners, aan feitelijke prestaties, aan wethouderscrises of aan het
oordeel van gemeenteraadsleden? Wij hebben niet van tevoren vastgesteld wat
het criterium is om te bepalen of de dualisering geslaagd is. Vast staat dat
een aantal doelstellingen van destijds zeker niet gehaald is. Politieke partijen
staan nog steeds onder druk en de herkenbaarheid van het lokale bestuur voor
de burger is niet toegenomen.Verder ziet de PvdA een aantal andere nadelen verbonden aan dualisering:
de kosten, de interne bureaucratie, de werkdruk voor de raadsleden en het
feit dat het grote aantal bestuurscrises in ieder geval niet is voorkomen
door dualisering. In de week dat wij in de Kamer de hoorzittingen hadden zijn
er, als ik het goed heb begrepen, achttien burgemeesters en wethouders opgestapt,
in één week! Anderzijds onderscheiden wij ook een flink aantal
voordelen: nieuwe vormen van burgerparticipatie zoals in Almere, goede wethouders
van buiten – zeker bij gemeenten met bestuurscrises zoals Delfzijl en
Vlissingen – en rekenkamers. Zo is er best wel een aantal dingen te
noemen waarvan je moet zeggen: blij dat ze er zijn. Terugdraaien is dan ook
geen optie. Immers, de kern van dualisering, namelijk het verhelderen van
de rollen van colleges en raden ten opzichte van elkaar, het versterken van
wederzijdse onafhankelijkheid en afzonderlijke verantwoordelijkheid voor respectievelijk
bestuur en volksvertegenwoordiging en controle is prima. De gezamenlijke deken
waaronder colleges en raden lagen is weggetrokken. Ik herinner mij dat de
SP in tijden van het monisme daar dagelijks tegen fulmineerde. Dat was immers
ook niet goed, maar dat terzijde.Echter, in de zoektocht naar de nieuwe rollen is de dualisering op veel
plaatsen uitgemond in een onvruchtbaar wij-zijdenken: raad tegenover college en vice versa. Wij-zijdenken vinden wij prima, namelijk om
verschillende politieke visies te markeren van waaruit tegen het bestuur van
een lokale gemeenschap wordt aangekeken en van waaruit de macht in het bestuur
wordt betwist. Raad en college als zodanig hebben echter de gezamenlijke opdracht,
de lokale gemeenschap te besturen, en niet onderling een permanente machtsstrijd
te voeren. Niet de raad en het college vragen eens in de vier jaar ten opzichte
van elkaar een mandaat van de kiezer, maar partijen. Als het goed is, is er
tussen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in college en raad
meer dat ze bindt dan dat ze scheidt. Ik krijg wel eens de indruk dat dit
nog niet in alle gemeenten in voldoende mate is doorgedrongen of herinnerd
wordt.Nu zitten wij met het probleem wat te doen. Als vertegenwoordigers, wethouders,
griffiers of raadsleden de nationale overheid vragen om hun de tijd en de
ruimte te geven om het lokaal bestuur verder te verbeteren, dan onderschrijven
wij dat en gaan wij nu niet te veel sleutelen aan wet- en regelgeving. Niet
de ene kant op, mijnheer Van Raak, maar ook niet de andere kant. De PvdA luistert
naar een dergelijke oproep. Tegelijkertijd wil zij de ontwikkeling van het
lokaal bestuur verder blijven volgen. Immers, te veel vallende wethouders,
burgemeesters en hele colleges – volgens mij gebeurde dat vroeger niet –
uittredende raadsleden, steeds hogere werkdruk, steeds meer interne bureaucratie
en minder contact met burgers en instellingen: dat kan niet zo doorgaan. Deze
problemen zullen de komende jaren moeten afnemen en niet toenemen, of de dualisering
hier nu wel of niet debet aan is. Deze problemen zijn immers niet goed voor
de burgers, en daar is het uiteindelijk om begonnen. Ze zijn niet goed voor
het vertrouwen van de burger in de lokale democratie. Ze zijn evenmin goed
voor wat een gemeente gewoon moet presteren. Alle energie gericht op het interne
proces gaat ten koste van lantaarnpalen, poep op de stoep, nieuwe woningbouwprojecten,
een goede groenstructuur en waar gemeenten verder over gaan: de Wmo en de
Wwb. Dat moet echt aantoonbaar verbeteren. Ik vraag de staatssecretaris dan
ook om samen met de VNG en het IPO toch een aantal criteria te formuleren
waaraan wij over ongeveer drie jaar, dus halverwege de volgende periode, de
staat van het lokaal bestuur kunnen afmeten.Ik heb een aantal negatieve indicatoren genoemd, maar wellicht is de staatssecretaris
in staat om samen met ons een aantal indicatoren te benoemen op basis waarvan
wij over drie jaar wat preciezer kunnen bepalen, geabstraheerd van incidenten,
hoe het staat met het lokaal bestuur.De heer Van Raak (SP): Ik ben heel blij met
de analyse van de heer Heijnen tot nu toe, omdat hierin verwoord is dat de
structuur van dualisering niet werkt. Ik heb dit de heer Schinkelshoek ook
horen zeggen. Het is heel belangrijk dat raadsleden munitie hebben. Stel dat
ze zeggen: die lantaarnpaal deugt niet. Of: er ligt poep op de stoep. Of:
ik wil niet dat die huizen gesloopt worden. Dan moeten ze niet te horen krijgen:
daar gaat u niet over. Ook moeten ze zich niet geïntimideerd voelen om
zich ruimte toe te eigenen. Ik ben het met de heer Heijnen eens dat wij niet
een nieuwe structuur moeten gaan bedenken. De Tweede Kamer moet echter wel
zeggen dat dualisering heel veel nadelen heeft en niet is gelukt. Wij moeten
lokale raadsleden oproepen om te vechten voor hun positie en ervoor te zorgen
dat ze wel uit de voeten kunnen. Voor veel van mijn raadsleden zou dat al
een mooi startsein kunnen zijn om de lokale democratie opnieuw te bevechten.De heer Heijnen (PvdA): Vorige week hebben
wij naar ik meen dertien verschillende sprekers namens de politieke partijen,
ook de partij van de heer Van Raak, en namens de verschillende gremia van
het lokaal bestuur ontvangen. De gemeenschappelijke boodschap van allen was:
ga nu niet de wet- en regelgeving ingrijpend veranderen, geef ons de ruimte. Misschien was de SP-vertegenwoordiger hierover minder uitgesproken,
maar dat leidde concreet nergens toe. Ik volg deze boodschap, maar ik zeg
er wel iets bij: laten wij onderzoeken aan de hand van welke criteria wij
over enige tijd bepalen of de problemen die wij samen analyseren dan weg zijn.
Kort gezegd, waar de afgelopen jaren de balans tussen raad en college voorop
heeft gestaan, dient de komende jaren de samenwerking centraal te staan en
dat sluit sterk aan bij wat de heer Schinkelshoek heeft gezegd.De heer Van Raak (SP): Wij komen tot een soort
gemeenschappelijke analyse. De heer Schinkelshoek sprak over de standsorganisaties
en vroeg zich af of wat de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de verenigingen
voor statenleden tijdens de hoorzitting naar voren brachten, wel precies gedeeld
werd door de achterban. In ieder geval niet door onze raads- en statenleden,
maar volgens mij ook niet door veel raads- en statenleden van de partij van
de heer Heijnen. Als wij bij het analyseren van het succes van de dualisering
steeds naar deze organisaties luisteren, krijgen wij volgens mij niet scherp
wat raadsleden en statenleden er nu echt van vinden.De heer Heijnen (PvdA): Daarom heb ik gezegd
dat ik samen met de staatssecretaris op zoek wil naar criteria die wat mij
betreft ruimer zijn dan alleen het oordeel van betrokkenen. Dat kunnen ook
gewoon prestaties van gemeenten zijn. Wij hebben bestuurskrachtmetingen. Laten
wij over drie jaar een bestuurskrachtmeting loslaten op het geheel van het
lokaal bestuur, met nader te bepalen criteria die recht doen aan de twijfels
en opvattingen van de heer Van Raak, en laten wij niet alleen de standsorganisaties
de uitkomst laten bepalen.Dan heb ik nog een aantal praktische punten. De staatssecretaris stelt
voor, met een evaluatie van de rekenkamer te wachten tot 2010. Ik ben daar
niet gelukkig mee. Ik zou willen dat, waar de staatssecretaris toch wetgeving
gaat voorbereiden op basis van deze nota, zij ook kijkt naar de rekenkamer.
De PvdA doet de suggestie om te onderzoeken of territoriale of provinciale
rekenkamers mogelijk zijn waar kleine gemeenten zich bij kunnen aansluiten,
opdat ze een en ander niet allemaal zelf moeten organiseren. Nu is sprake
van een verplichting. Men kan het allemaal wel. Ik ben er erg voor –
dit hoeft niet via wet- of regelgeving, misschien kan het ook anderszins –
om dit onafhankelijk te organiseren. Ik wil afstand nemen van het geluid afkomstig
uit de kring van rekenkamers, namelijk dat er gemeenten zijn die dit via commerciële
opdrachtverlening uitbesteden. Daar moeten wij echt sneller vanaf dan pas
na een evaluatie in 2010. Als de staatssecretaris hieraan wat eerder iets
kan doen in gesprek met betrokkenen, dan is dat zeer welkom.De heer Anker (ChristenUnie): Ik vind dat
wij kritisch moeten zijn over rekenkamers. Ook na het rondetafelgesprek van
vorige week vraag ik mij wel af wat precies het probleem is als de rekenkamerfunctie
aan een commerciële partij wordt uitbesteed. Immers, men kan onafhankelijkheid
contractueel vastleggen. De bureaus doen het werk op professionele wijze.
Wat is daar precies op tegen? De constructie die de heer Heijnen voorstelt,
bestaat al. De rekenkamer van Zaanstad bijvoorbeeld zit bij dezelfde organisatie
als de rekenkamer van Amsterdam. Er zitten ook enkele kleine gemeenten bij.
Wat is het probleem van een commercieel bureau als het contract helder is?De heer Heijnen (PvdA): Ik definieer zo’n
rekenkamer toch als behorend tot het publieke domein, het openbaar bestuur.
Vanuit een maatschappelijke betrokkenheid zet je, in combinatie met kennis,
je in voor de gemeenschap, in dit geval om de raad te helpen bij het doorgronden
van dingen die in een gemeente aan de orde zijn. Bovendien moet ik vaststellen
dat vanuit de kring van rekenkamers wordt gewaarschuwd voor,
wat ik zou willen noemen, het verkeerde bonuseffect: «uurtje, factuurtje»,
dus meer onderzoek genereren dan strikt noodzakelijk is. Ik zie niet in hoe
je deze prikkel wegneemt, anders dan door dit nadrukkelijk aan een vaste club
mensen te geven die zich sterk bekent tot het publieke domein en het openbaar
bestuur en de rol van rekenkamer wil spelen.De heer Schinkelshoek (CDA): Past in het pleidooi
van de heer Heijnen ook niet dat er voor raadsleden geen plek meer is in rekenkamercommissies?
Immers, als je deze kwestie zo onafhankelijk benadert – ik ben het volstrekt
met hem eens – dan moet je hier ook de conclusie uit trekken om nu of
straks bij de evaluatie te zeggen dat raadsleden geen taak meer hebben in
de controle op het werk. Zeker na uitspraken van de Raad van State weten wij
dat ten aanzien van onafhankelijkheid hoge eisen worden gesteld.De heer Heijnen (PvdA): Ik ben het ermee eens,
maar het levert vooral voor kleinere gemeenten een probleem op als ze allemaal
een onafhankelijke rekenkamer moeten vullen. Dat kun je oplossen door een
en ander op een hogere schaal te organiseren. Het beginsel deel ik echter.De wettelijke regeling voor het presidium acht de PvdA niet nodig, evenmin
als het verplichte voorzitterschap van de burgemeester daarbij. Sterker nog,
bij de wetgeving die hieruit voortvloeit – dit is immers een soort notaoverleg –
zou ik opnieuw de mogelijkheid aan de orde willen stellen dat op initiatief
van de burgemeester het raadsvoorzitterschap door een ander wordt ingevuld,
zoals eerder tijdens een plenair debat aan de orde is geweest.Wat de voorhangprocedure raadsinitiatieven betreft, wij zijn niet voor
meer splitsing, maar voor meer gezamenlijkheid. Dat betekent dat er wederzijds
een optimale informatieplicht is. Het is de vraag in hoeverre je dit wettelijk
moet vastleggen of de huidige wetgeving moet veranderen. Wat dat betreft wacht
ik de motivering van de voorstellen van de staatssecretaris af. Zij zal in
ieder geval overtuigend moeten aangeven welke praktijken voor haar aanleiding
zijn om zo expliciet op te willen nemen dat raadsbesluiten altijd moeten zijn
voorbereid door het college. De Vereniging van Griffiers neemt hier wat afstand
van. Zij wijst op complicaties die hieruit zouden voortvloeien. Ik heb de
neiging om de staatssecretaris in beginsel te willen volgen. Wat zij hiertoe
op tafel heeft gelegd is echter niet afdoende. Ik geloof wel dat wij moeten
bewijzen dat aanscherping nodig is, en niet andersom.Voor de verplichte rol van de burgemeester bij collegevorming voelen wij
niets. Dan heb ik nog een paar andere korte punten, te beginnen met de raadslijsten.
Wij moeten vaststellen dat deze aan het einde van een periode hier en daar
uitgeput raken. Kan de staatssecretaris dit punt meenemen in de wetgeving
die zij voorbereidt? Misschien moet dit punt wel worden versneld, voor 2010.
Immers, bij heel grote verschuivingen, met dat maximum van 30, levert dat
hier en daar problemen op.Ik zou graag willen dat de staatssecretaris in gesprek gaat met burgemeesters
die waarnemen in gemeenten waar sprake is van een bestuurscrisis. Ik zou willen
weten of zij met het instrumentarium dat hun nu ter beschikking staat uit
de voeten kunnen dan wel of zij een ander instrumentarium nodig hebben, waaronder
het ontbinden van de raad. Ik wil gemeenteraden niet de vrijheid geven –
dit klinkt misschien wat paternalistisch, maar zo bedoel ik het niet –
om verkiezingen uit te schrijven als men er genoeg van heeft. Het is anders
dan in de Kamer, waar er vanwege professioneel bestuur een soort rem op is
om dat al te snel te doen. Ik ben er niet gerust op om dat helemaal vrij te
geven. Ik wil echter niet uitsluiten dat bij bestuurscrises dit punt aan de
orde kan zijn, waarbij een goede procedure wordt gevolgd.Voor het overige kan ik mij aansluiten bij de vragen van de heer Schinkelshoek,
op één punt na. De Vereniging van Griffiers heeft al heel lang
een aantal voorstellen tot min of meer technische wijzigingen liggen bij de
staatssecretaris en bij de Kamer. Ik zou graag willen dat wij deze een keer
afwerken: deze wel, die niet en wel daarom. Is de staatssecretaris bereid
om deze wijzigingen in het wetgevingstraject in behandeling te nemen? Ik loop
hierbij niet vooruit op de uitkomsten, maar dan hebben wij dit in ieder geval
een keer afgehandeld.De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Wat mij
betreft praten wij vandaag voor de laatste keer over de staat van de dualisering.
Immers, sinds 2002 is er veel meer veranderd dan alleen het invoeren van de
dualisering. Het valt niet meer te achterhalen of de veranderingen nu voortkomen
uit de dualisering of uit andere maatschappelijke ontwikkelingen. Laten wij
in het vervolg maar weer gewoon praten over de staat van het lokaal bestuur.
Het project is afgelopen. Anders hangen wij immers te veel op aan één
verandering en kunnen wij elkaar op dat punt niet meer overtuigen.Ik heb in de periode dat de wijziging speelde, veel spreekbeurten gehouden.
Ik heb daarbij steeds gezegd dat ik geen principiële voorkeur had voor
dualisme of monisme, maar dat ik het veranderingsproces dat destijds werd
ingezet, heel erg belangrijk vond. Deze verandering heeft tot heel veel geleid,
al was het maar omdat men er allemaal weer eens heel goed over heeft nagedacht
en zijn eigen vorm heeft gekozen. In de loop van mijn pleidooi zal ik nog
nader ingaan op mijn opvatting dat gemeenten ruimte moeten hebben om eigen
keuzes te maken. Ik ga niet de discussie aan of het nu dualisme moet zijn
of dat wij terug zouden moeten naar monisme; dat kan allemaal niet meer, dat
is trekken aan een dood paard. Ik zie dat deze ontwikkeling een aantal goede
dingen heeft opgeleverd, maar ook dat wij een aantal zorgpunten hebben. Wij
moeten er eerlijk over zijn dat de doelstellingen die wij in 2002 hadden niet
allemaal bereikt zijn. De brief van de commissarissen van de Koningin, een
heel evenwichtige brief, was op dat punt helder.Wij zien dat er te veel bureaucratie is ontstaan, dat er te veel werk
is en dat van alle rollen die je kunt onderscheiden, de volksvertegenwoordigende
rol er nog onvoldoende uitkomt. Dat zie je op 443 verschillende manieren.
Ik wil een en ander dus niet over één kam scheren. De gereedschapskist
is groter dan je zou denken op basis van de hoeveelheid gereedschappen die
nu gebruikt wordt. Ik vind dat met name wat betreft de volksvertegenwoordigende
rol een aantal gereedschappen gewoon niet benut of niet goed ingezet wordt.
Op dit punt zie ik nog een geweldig potentieel voor de toekomst.Ik heb met heel veel plezier geluisterd naar alle sprekers. Eerlijk gezegd
was ik redelijk blij met hetgeen zij naar voren brachten, maar ook wel wat
teleurgesteld, in die zin dat mijn eigen verhaal veel kritischer zou zijn
geweest. Ik vond dat men allemaal nogal tevreden was. Ik had kritische geluiden
verwacht. Ik zal niet nalaten om hierover nog een aantal opmerkingen te maken.Eén uitspraak van de heer Jan Waaijer is mij bijgebleven: kaders
stellen is iets anders dan kaders opstellen. Ik vind dit een heerlijke uitspraak,
die precies aangeeft wat er op een aantal plaatsen mis is. Er is een wij-zijcultuur
ontstaan. Deze is deels geïnstitutionaliseerd vanwege het feit dat «zij»
met de secretaris en «wij» met de griffier werken. In een aantal
gemeenten is men in de beoordeling van medewerkers en hun carrièreverloop
veel te veel doorgeschoten: het ene gedeelte valt onder de raad en het andere
onder het college. Ik zie dat ook op dit punt de klok weer een klein beetje
terug wordt gezet en dat was ook nodig.In een aantal gemeenten neem ik een machtsstrijd waar tussen wethouders,
fracties en fractievoorzitters. Ook op dat punt constateer ik dat de scheiding
te ver is doorgevoerd. Ik begrijp best dat men destijds bij de invoering
van het dualisme zei: de fractie gaat vergaderen zonder de bestuurder erbij,
dus zonder gedeputeerde of wethouder. Langzaam maar zeker is men erachter
gekomen dat het toch verstandiger is om de gedeputeerde of de wethouder tenminste
voor een deel van de vergadering wel uit te nodigen. Dat is heel erg belangrijk.
Immers, in het oude systeem kreeg iedereen vanuit verschillende verantwoordelijkheden
een uitnodiging voor dezelfde vergadering. Men kende heel goed elkaars positie.
Als je allemaal in verschillende vergaderingen zit, worden er veel hogere
eisen gesteld aan de onderlinge communicatie. Je ziet het daar dan ook heel
vaak op mislopen. Een niet onaanzienlijk deel van de bestaande problemen en
crises met betrekking tot individuele wethouders, burgemeesters of soms zelfs
hele colleges heeft vaak met communicatie te maken. Dat is in wezen het zwakke
punt van deze structuur: wat vroeger vanzelf ging, moet je nu organiseren.
Dat vraagt continu de aandacht.Er zijn opvallend positieve dingen. Het feit dat de functie van de secretaris
is uitgesplitst in de functies van secretaris en van griffier vind ik prachtig.
Ik denk niet dat iemand nog terug zou willen naar een andere situatie. Het
feit dat er ook wethouders van buiten de raad mogen komen ervaar ik als heel
positief. Dit doet zich vooral voor bij tussentijdse vervangingen. Dan ben
je immers in staat om een probleem snel op te lossen. Dat zoveel wethouders,
burgemeesters of colleges vallen, is mijns inziens eerder een kwestie van
een instabiele politiek dan van een levendige democratie. In een van de stukken
las ik dat van dat laatste sprake zou zijn. Dat is wel een heel positieve
formulering! Ik vind het begrijpelijk – mijns inziens kan het in deze
tijd vaak ook niet anders – dat mensen niet verhuizen als zij voor één
of twee jaar tussentijds een wethoudersfunctie aanvaarden. Uiteindelijk vind
ik het woonplaatsbeginsel echter wel belangrijk. Het gaat immers om de binding
met de bevolking. Je ziet overigens dat wethouders die van buiten komen hierin
heel veel investeren. Er zijn er echter ook die hun functie interpreteren
als een baan van negen tot vijf. Dat is in ieder geval niet mijn bedoeling.Vanuit de VVD-bestuurdersvereniging is naar voren gebracht dat het denkbaar
is dat het, als alle middelen zijn toegepast, in een aantal situaties wellicht
wenselijk is om tussentijdse verkiezingen te kunnen organiseren. Ik sluit
mij aan bij hetgeen hierover gezegd is, overigens wel onder nadrukkelijke
randvoorwaarden. Ik vind dat om de vier jaar alle klokken weer gelijk moeten
staan. Je kunt best een keer tussentijdse verkiezingen hebben, maar dat weet
je dat het ook alleen voor de tussenliggende periode geldt. Ik wil graag met
collega’s nadenken over de vraag wie dat initieert: de raad zelf, de
burgemeester of de commissaris. Je kunt je verschillende situaties voorstellen
waarin het een politiek middel wordt. Ik zou er echter wel graag een keer
mee willen experimenteren en dit instrument toevoegen aan de gereedschapskist.
Ik heb een paar voorbeelden waarvan ik denk: als het in dat geval had gekund,
was dat misschien toch goed geweest.In de stukken kom ik tegen dat de burgemeester voorzitter is van de raad,
maar zich op sommige momenten wel eens wil laten vervangen. Mijn motie om
een keuzemogelijkheid te hebben haalde het op één stem na niet.
Ik wil graag nog eens de discussie voeren over de vraag of de burgemeester
zich op eigen verzoek geheel of gedeeltelijk, tijdelijk of langer kan laten
vervangen. Het lijkt mij stap in de goede richting als dat een punt is waarop
wij elkaar kunnen vinden.De heer Schinkelshoek (CDA): Ik heb een vraag
over de vervanging van het voorzitterschap van de burgemeester op diens eigen
verzoek. Is dat beperkt tot die gevallen waarin de burgemeester zelf een deel
van zijn portefeuille verdedigt?De heer Van Beek (VVD): Dan zou ik meteen
treden in de overwegingen van de burgemeester. Ik kan mij voorstellen dat
dit een situatie is waarin deze kwestie sowieso speelt. Ik kan
mij ook een burgemeester voorstellen die hierin wat verder zou willen gaan.
Ik vind niet dat dit een politiek middel moet worden; het zou moeten worden
toegevoegd aan de gereedschapskist van de burgemeester, als keuzemogelijkheid.De staatssecretaris heeft een aantal voorstellen in het vooruitzicht gesteld.
Ik wil haar dringend vragen hiervan kan-bepalingen te maken. Dus niet een
situatie creëren waarin alles overal op dezelfde manier moet. Natuurlijk
moet de burgemeester een bepaalde rol in het formatieproces hebben, maar niet
in iedere gemeente en bij iedere persoon op dezelfde manier. Geef ruimte op
dit punt. Een kan-bepaling geeft de gemeenteraad de mogelijkheid om te vragen
waarom bepaalde dingen wel worden gedaan en andere dingen niet. Zo kan de
burgemeester een burgerjaarverslag uitbrengen, maar hij hoeft het niet te
doen. Dat soort keuzes.Er wordt positief gesproken over allerlei nieuwe werkvormen. Kan de staatssecretaris
artikel 82 nog eens bestuderen op het punt van de onschendbaarheid bij deze
werkvormen? Dat is immers wel een belangrijk punt.Ik heb mij vaak zorgen gemaakt over de dikwijls te ver doorgevoerde scheiding
tussen de griffie en de rest van de organisatie. Dat sluit aan bij opmerkingen
die ik eerder heb gemaakt. Ik zie dit op een aantal plaatsen ook wel weer
verbeteren. De staatssecretaris heeft vier mooie benamingen voor deze modellen
gegeven. Ik zie dat het op een aantal plekken goed gaat. Ik zie echter ook
gevallen waarvan de rillingen mij over de rug lopen: hoe is het mogelijk dat
verhoudingen zo slecht zijn? Er is in dit geval ook een rol voor de burgemeester
weggelegd om ervoor te zorgen dat een en ander wordt rechtgetrokken.Ik praat vandaag niet over vergoedingen, maar wij moeten er wel over praten.
Wij moeten snel praten over Dijkstal en over Appa-voorstellen. Wij moeten
praten over raadsleden die commissies voorzitten, over statenleden die veel
te weinig verdienen en over de risico’s voor burgemeesters. De arbeidsvoorwaarden
passen immers niet meer bij de nieuwe functie van burgemeester. Het zou echt
jammer zijn dat wij in deze crisistijd niets meer oplossen. Mijns inziens
moeten wij echt kijken naar dit punt, maar dan niet in het kader van de dualisering.Ik zou het, ook met het oog op de toekomst, prachtig vinden als er een
aantal projecten gekozen wordt ter verbetering van zaken. Als ik een keuze
moest maken, zou ik kiezen voor de volksvertegenwoordigende rol van de staten
en van de raden. Dat hoeft helemaal geen zwaar project te zijn. Ik kan mij
best voorstellen dat je wat aardige publicaties wijdt aan de gereedschapskist
en wat zaken uitzet. Het kan en moet ook beter in een aantal gevallen. Dat
heeft echter niets met de dualisering op zich te maken, maar met de kwaliteit
van het gemeentebestuur.De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter.
De dualisering is een goede zaak. Ik besef dat dit best een spannende uitspraak
kan zijn. Immers, dit onderwerp is iets waarover ik in mijn omgeving en binnen
mijn partij ook wel eens een ander verhaal hoor. Het is ook altijd wel omstreden
geweest. Ik vind het echter jammer als dualisering de stoplap is voor alles
wat fout gaat. Terecht is vandaag opgemerkt dat het voor de dualisering ook
niet altijd even geweldig ging, ook toen waren er wel degelijk crises en was
het lang niet altijd pais en vree.De heer Van Raak (SP): Het gaat vandaag niet
om de vraag of dualisering alle problemen in de wereld heeft veroorzaakt en
ook niet om de vraag of onder het monisme alles goed was. Ik hoop dat wij
vandaag niet in dat soort karikaturen spreken. De structuur van dualisering
werd in het leven geroepen om een cultuurverandering te bewerkstelligen, opdat
mensen meer volksvertegenwoordiger konden zijn en de politiek interessanter
zou worden waardoor burgers meer betrokken zouden zijn. Heeft de dualisering
deze cultuur bevorderd of juist beperkt en is er, zoals ik beweer, eerder
een ambtelijke cultuur ontstaan van meer vergaderen, meer opgesloten zitten
en minder je rol van volksvertegenwoordiger uitoefenen?De heer Anker (ChristenUnie): Het lijkt erop
of de heer Van Raak mijn hele eerste termijn wil overnemen! Ik was aan mijn
eerste zin bezig, ik maak hier echt bezwaar tegen. Ik wil dit allemaal nog
gaan behandelen, maar nu hangt de heer Van Raak weer zijn ellenlange verhaal
op dat ik al zo vaak heb gehoord. Dat irriteert mij een beetje.De heer Van Raak (SP): Ik was bang dat de
heer Anker de discussie uit de weg zou gaan; ik hoop dat hij haar wel aangaat.De heer Anker (ChristenUnie): Ik ben absoluut
niet in paniek gebracht dat ik nu mijn hele bijdrage moet gaan herschrijven.
Ik verwacht wel een beetje geduld van de heer Van Raak.Bij dualisering is sprake van de meest logische verhoudingen: de raad
is het hoogste orgaan, het college van B en W is verantwoordelijk voor de
uitvoering en moet altijd weer terug naar de raad. Het dualisme heeft deze
twee verschillende bestuursorganen in feite op de juiste manier met elkaar
in verhouding gebracht. Er is veel nagedacht over de vraag hoe wij dit op
een goede manier een plek moeten geven. Dualisering is de zuiverste manier
van doen, ook al gaat daarbij soms wat fout. Er zijn gemeenteraden waar de
wethouder zo ongeveer van de gang moet worden gehaald op het moment dat hij
erbij mag zijn. Dat is een manier van omgaan met elkaar waaruit zo veel wantrouwen
spreekt ... Dat kunnen wij gewoon niet hebben. Wij laten zelfs een stemming
niet doorgaan als niemand van het kabinet aanwezig is. Dat zou toch veel meer
de manier van werken moeten zijn: eenieder betrokken. Wij vinden het fijn
als leden van het kabinet in vak K zitten tijdens de stemmingen.Parallel aan de dualiseringsoperatie is men gaan kijken naar de vraag
hoe wij op zo’n manier kunnen gaan vergaderen dat burgers zich daar
meer betrokken bij voelen. Hierin is veel fout gegaan. Raadsleden hebben het
ontzettend druk gekregen. Het is echter wel bijzonder dat zo veel verschillende
raden telkens weer het experiment zijn aangegaan. Sommige experimenten zijn
heel goed gaan werken. Andere raden zijn van hun schreden teruggekeerd, maar
men is wel op een innovatieve manier gaan nadenken over de vraag hoe men op
een goede manier kan gaan vergaderen. Ik vind dit niet iets waarvan wij moeten
zeggen dat het alleen maar een kwestie van bureaucratie is geweest; het is
ook gewoon een kwestie van zoeken geweest. Als je ziet hoeveel tijd wij kwijt
zijn met onze eigen zelfreflectie en hoe moeizaam het is om iets te veranderen
in onze eigen vergadercultuur, dan heb ik er eigenlijk wel bewondering voor
als ik zie hoe flexibel gemeenteraden hiermee kunnen omgaan. Het is niet altijd
gemakkelijk, maar wel bewonderenswaardig.Ik maak nog één algemene opmerking om vervolgens wat concreter
te worden. Een echt probleem – misschien is het wel een breder politiek
probleem waarmee wij ook in de Kamer te maken hebben – is het gegeven
dat er een soort harde afrekencultuur bestaat. Juist in zo’n harde afrekencultuur
kan dualisering een lont in een kruitvat zijn, omdat de verhoudingen zo op
scherp staan dat je, als je dat wilt, de verhoudingen heel gemakkelijk nog
verder kunt verscherpen en dat is jammer. Volgens mij is de winst –
dit zal voor de gemeenteraden, de colleges en de staten de komende periodes
ook de opdracht zijn – dat men op zoek gaat naar een manier om samen
te werken met onderscheiden rollen. Zelf heb ik in de raad van Zaanstad gezeten.
Het college is echt op zoek gegaan naar manieren om de gemeenteraad zo snel
mogelijk in een bepaald proces te betrekken, zodat de gemeenteraad een beetje
op sleeptouw wordt genomen maar zich ook verantwoordelijk voelt, inclusief
de oppositiepartijen. Ik zie daar het begin van een nieuw soort cultuur waarin
je volledig duaal raads- of statenlid kunt zijn, maar je ook
weet dat je medeverantwoordelijk bent voor hetgeen er in je gemeente of provincie
gebeurt.De minister grasduint in haar brief in een heel aantal onderzoeken en
evaluaties. Bij het lezen bekroop mij af en toe het gevoel waar wij ons eigenlijk
mee bemoeien. Wij hebben ontzettend veel aandacht besteed aan onze eigen zelfreflectie.
In dit geval was sprake van heel veel reflectie op de vraag hoe anderen het
doen. Als je kijkt naar een aantal concrete aanbevelingen, blijkt men zaken
toch weer richting VNG, raden en burgemeesters te schuiven. Ik denk dat dit
ook wel de goede gang van zaken is. Er wordt een aantal aanbevelingen gedaan
waarbij ik mij in gemoede afvraag of wij ze moeten overnemen. Ze zijn al genoemd.
Waarom zouden wij het presidium een wettelijke basis geven als de staatssecretaris
zelf in haar brief schrijft: dit laat onverlet dat de raad vrij is om zelf
nog een seniorenconvent of een fractievoorzittersoverleg te hebben? Daarnaast
zijn er nog agendacommissies. Dan hebben wij één overlegorgaan
wettelijk vastgelegd, maar wat wordt er dan precies gedaan? Volgens mij kan
men een en ander prima zelf regelen. Ergens moet er een moment van afstemming
zijn. Laat men dat vooral zelf op een goede manier regelen.Van een grotere politieke rol voor de burgemeester zijn wij nooit voorstander
geweest. Wij voelen ons gesteund door al die andere organisaties die hebben
gezegd: dat moet je niet doen. Wij raden de staatssecretaris aan om hiervoor
geen wetsvoorstel voor te bereiden.Vanuit de bestuurdersverenigingen hebben wij het signaal opgepikt dat
er nog heel weinig gebruikgemaakt wordt van fractieondersteuning. De vraag
boeit mij hoe dat precies komt. Het betreft wel een kwestie waar de gemeenteraad
zelf over gaat en waarvoor men zelf budget vrij moet maken. Misschien zal
men dat best wel eng vinden. Laat ik nog een keer de gemeenteraad nemen waar
ik zelf vandaan kom. Dit was een vrij sobere raad die niet graag geld aan
zichzelf uitgaf. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat raden gestimuleerd worden
om ook te investeren in hun eigen lokale democratie?Wat het rekenkameronderzoek betreft, ik heb niet zo’n ontzettende
haast met een aparte evaluatie van rekenkamers. Dit is namelijk iets wat gemeenteraden
vooral zelf moeten doen. Ik ben misschien wat bevooroordeeld – ik moet
eerlijk zeggen dat ik zelf bij een organisatie heb gewerkt die ook rekenkameronderzoek
deed, hoewel dat niet de poot van het bedrijf was waar ik zelf werkzaam was –
maar ik heb gezien dat een bedrijf hier heel consciëntieus mee kan omgaan.
Inmiddels heb ik ook gehoord dat behalve dit soort organisaties er ook andere
waren die er wat minder goed mee omgingen. Ik denk dat wij even goed naar
dit punt moeten kijken, niet zozeer omdat wij het moeten opnemen voor een
bepaalde bedrijfstak, integendeel, maar het is de verantwoordelijkheid van
de gemeente om op een eigen manier het rekenkamerwerk vorm te geven. Ik heb
liever een goede evaluatie in 2010 dan dat wij nu zeggen dat deze ontwikkeling
niet goed is. Laten wij alsjeblieft nog een jaartje doorontwikkelen en daarna
een goede evaluatie houden. Laten wij vragen wat gemeenteraden er zelf van
vinden. Als men er heel vervelende ervaringen mee heeft, moeten wij misschien
ingrijpen.De heer Van Raak (SP): Ik vind dit niet alleen
een praktische, maar vooral ook een principiële discussie. Rekenkamers
maken onderdeel uit van de lokale democratie en de lokale controle. Ik ben
het eens met de heer Heijnen die zei dat dit punt bij het publieke domein
hoort. Je gaat een deel van de democratische controle niet uitbesteden. Rekenkamers
controleren het bestuur, maar ook de raad. Raadsleden in de rekenkamer is
dus vreemd. Echter, uitbesteden van rekenkamerwerk aan commerciële partijen
is eigenlijk privatisering van de democratie.De heer Anker (ChristenUnie): Wij moeten de
democratie inderdaad niet privatiseren. Wij hebben het echter gewoon over
een benoemde rekenkamer die bijvoorbeeld het onderzoek uitbesteedt
aan een organisatie of een bedrijf. Het beeld is ontzettend divers: er zijn
bedrijven die samenwerken met raadsleden en senaat en er zijn rekenkamercommissies
waarin geen raadsleden zitten. Echter, van een structuur van regionale rekenkamers,
zoals de PvdA voorstelt, waarbij iedereen zich kan aansluiten, zie ik ook
wel weer de nadelen.De heer Heijnen (PvdA): Ik vind dat de heer
Anker iets te gemakkelijk voorbijgaat aan het signaal dat 60% van gemeenten
kleiner dan 20 000 inwoners zegt onmiddellijk tot afschaffing over te
gaan als de verplichting weg is. Dat geeft een indicatie. Bovendien houdt
de heer Eijf, niet de eerste de beste maar de ervaren voorzitter van een grote
rekenkamer, de Kamer voor dat een aantal dingen misgaat. De heer Anker kan
dan wel zeggen dat wij moeten wachten tot 2010, maar volgend jaar treden er
nieuwe raden aan en ik ben altijd wel een beetje van het praktische: je moet
dingen oplossen als het voor de hand ligt. Wij gaan het geheel toch een beetje
bijstellen; als het aan de Kamer ligt op heel kleine puntjes, maar de staatssecretaris
wil wat verder gaan. Wij zeggen: zie van bijstelling van een paar dingen af,
maar niet van bijstelling van de rekenkamer.De heer Anker (ChristenUnie): Dat begrijp
ik wel, maar het voorgestelde netwerk van provinciale of regionale rekenkamers –
rond Amsterdam is er al een aantal – roept bij mij het beeld op van
een soort landelijk netwerk van rekenkamers dat ook weer de nodige bureaucratie
met zich brengt, terwijl enkele gemeenten onderling misschien wel prima oplossingen
hebben bedacht waarbij de onafhankelijkheid is gegarandeerd. Ik sta open voor
suggesties, maar ik zou er geen voorstander van zijn om nu al de wet te wijzigen,
terwijl er nog een evaluatie moet plaatsvinden. Misschien komen wij in 2010
wel tot heel andere conclusies.Er moet een onderzoek komen naar de werkdruk. Dit zijn zaken die je lokaal
prima kunt bedenken. In een gemeente met een heel groot oppervlak en een heleboel
kleine kernen is het wellicht niet verstandig om één keer per
week te vergaderen, maar dagelijks. Je kunt hier op zoveel verschillende manieren
mee omgaan. Hoe wil de raad een en ander doen: wil men zelf contact houden
met hun burgers of wil men dat georganiseerd doen? Ik vraag mij af wat een
onderzoek hieraan concreet zal bijdragen. Over het algemeen zijn gemeenteraden
prima in staat om eens bij de buren te kijken, er wordt druk met bussen door
Nederland gereisd naar andere raden.Het punt van de tussentijdse raadsverkiezingen is bij de rondetafelgesprekken
opgekomen. Ook mijn fractie ziet daar wel het nut, maar tegelijkertijd ook
het gevaar van in. Wij moeten hier genuanceerd mee omgaan en het niet voorschrijven
voor alle plaatsen waar colleges zijn gevallen. Ik had er niet aan moeten
denken dat wij op al die plaatsen direct weer gemeenteraadsverkiezingen zouden
hebben gehad. Tegelijkertijd kan het soms een oplossing zijn omdat de politieke
verhoudingen totaal op hun kop zijn gezet. Denk aan een grote lokale partij
die helemaal uit elkaar is gevallen waardoor het bijna niet meer mogelijk
is om een fatsoenlijke meerderheid te vinden. Moet de burgemeester hier een
rol in hebben of de commissaris van de Koningin? Wij moeten dit eens nader
bestuderen. Ik heb in de krant gelezen dat in 2006 een aantal onderzoeken
heeft plaatsgevonden. Zelf heb ik ze nog niet zo snel boven tafel gekregen,
misschien is een en ander in een bureaula blijven liggen.Moeten wij burgemeesters betrekken bij de raadsbesluiten? Een aantal raadsbesluiten
heeft specifiek betrekking op de gemeenteraad, bijvoorbeeld het benoemen van
de accountant van de gemeenteraad. Vaak is het college hierin wel ondersteunend
omdat het om een aanbesteding gaat, maar dat levert ook wel eens verwarring
op. Ik heb meegemaakt dat wethouders zeiden: sorry, het is uw accountant en
kijk mij er niet op aan als de accountant iets tegen u zegt. Het is belangrijk
om de rollen te verduidelijken. Het is op zich prima dat je een
soort check hebt dat een en ander er enigszins fatsoenlijk uitziet. Ik zou
hiertoe echter niet te snel overgaan, omdat dit ook heel verkeerde verwachtingen
kan wekken.Antwoord van de staatssecretarisStaatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter.
Ik stel het zeer op prijs, hier met de Kamer te spreken over de staat van
de dualisering. De Kamer heeft mij verzocht die op te stellen, maar ook wat
mij betreft is dit de laatste keer dat wij het hebben over de staat van de
dualisering en spreken wij vanaf nu over de staat van het lokaal bestuur,
waarbij wij wat meer aandacht kunnen besteden aan de lokale democratie. Ik
ben er enthousiast mee aan het werk gegaan. Wij hebben onderzoek gedaan en
hoorzittingen gehouden, ook met de SP, zeg ik tegen de heer Van Raak. Wij
hebben met alle politieke partijen gesproken die dat wilden, ook met lokale
politieke partijen, zeg ik tegen de heer Heijnen. Wij hebben gesproken met
wat de Kamer vanaf vandaag standsorganisaties is gaan noemen. Wij noemden
dat de beroepsgroepen, maar ik vind standsorganisaties wel mooi klinken. Wij
hebben rondetafelgesprekken gehouden en een congres georganiseerd, waarvan
de Kamer het verslag heeft gekregen. De hoogleraren Denters en Engels hebben
hieraan meegewerkt. Daarnaast hebben wij dus onderzoek gedaan. Bovendien heeft
de Kamer haar eigen hoorzittingen gehouden.Ik ben inderdaad gematigd positief, ondanks dat ik het op een aantal punten
wel met de heer Van Raak eens ben. Ik wil eerst een paar algemene opmerkingen
maken en loop daarna de verschillende vragen langs.Zeven jaar geleden trad de Wet dualisering gemeentebesturen in werking.
Ik weet dat nog vrij goed uit een vorig leven. Sindsdien is er veel veranderd.
Dat blijkt ook wel uit het onderzoek en uit de staat van de dualisering die
wij hebben aangeboden. Je zou kunnen zeggen dat de dualisering geleidelijk
is ingebed en aanvaard, en de dualisering staat als zodanig dan ook niet meer
ter discussie. Ik vind het niet vruchtbaar om weer een structuurdiscussie
te voeren, want dat is niet waar het eigenlijk om gaat. Het gaat erom dat
wij met elkaar de cultuur van de lokale democratie kunnen verbeteren. Raad
en college zijn door de ontkoppeling van functies en de herverdeling van bevoegdheden
onafhankelijker van elkaar komen te staan. Ik denk dat het zelfbewustzijn
van gemeenteraden sindsdien is toegenomen. Ik zal straks de specifieke vragen
daarover beantwoorden. Het hoofdschap van de raad heeft weer reële betekenis
gekregen en ik denk dat de raad zijn eindverantwoordelijkheid voor het lokale
bestuur nu beter kan waarmaken dan onder het monisme. Dat was destijds ook
mijn eigen ervaring.Het herstel van de positie van de raad als het belangrijkste lokale politieke
forum was een van de doelstellingen van de dualisering. Ik denk dat wij daarin
redelijk zijn geslaagd. De raad is goed toegerust voor zijn taak. Zo heeft
de raad eigen ondersteuning gekregen in de vorm van een griffier. Verder bestaat
er recht op ambtelijke ondersteuning en fractieondersteuning. Ook kan de raad
een beroep doen op de rekenkamerfunctie. Controlebevoegdheden die voorheen
in het reglement van orde stonden, zoals het vragenrecht en het recht van
initiatief, zijn in de Gemeentewet geëxpliciteerd. De raad kan ook een
enquête instellen. Dat zijn allemaal belangrijke zaken, maar er is ook
kritiek. Daarbij heb ik in de Kamer verschillen van opvatting beluisterd.
Gemeenteraden blijken inderdaad nog steeds moeite te hebben met de invulling
van hun rol, met name het volksvertegenwoordigende aspect. Dit is door alle
woordvoerders naar voren gebracht. Het is niet eenvoudig om daaraan vanuit
Den Haag iets te doen. De heer Schinkelshoek haalde de Werkgroep Zelfreflectie
van de Tweede Kamer aan. Ook daaraan kun je zien dat het niet eenvoudig is
om aan de eigen vergadercultuur in Den Haag iets te doen. De heer Van Raak
noemde als eerste het lokale maatwerk en daarmee ben ik het eens. Het moet uit de praktijk van het lokale bestuur komen en dat wil ik wel
graag stimuleren en ondersteunen, samen met de VNG, in de vorm van het Actieprogramma
Lokaal Bestuur.Alle woordvoerders hebben gesproken over de werkdruk van raadsleden. Deze
wordt inderdaad als te hoog ervaren, maar het is maar de vraag of dit het
gevolg is van de dualisering. De raad bepaalt immers zelf zijn werkwijze,
zoals de heer Anker terecht zei. Daaronder is begrepen het aantal en het soort
vergaderingen. De raad gaat daar zelf over. Door de dualisering is het merendeel
van de bestuursbevoegdheden overgegaan naar het college. Tegelijkertijd is
het besturen gecompliceerder geworden als gevolg van een aantal landelijke
ontwikkelingen, zoals de decentralisatie van rijkstaken en de informatisering,
en als gevolg van de globalisering. Er zijn rapporten verschenen van de commissie-Aarts
van de VNG over de werkdruk. Op grond daarvan denk ik dat de raden zelf de
efficiency van hun vergadermodellen tegen het licht moeten houden. In het
kader van het Actieprogramma Lokaal Bestuur wordt onderzoek verricht naar
de verschillende vergadermodellen. Mochten daaruit suggesties voortkomen die
aanpassing van wettelijke mogelijkheden vereisen, dan zal ik die welwillend
bezien. Ik vind het overigens belangrijk dat raadsleden zelf hun beperkingen
onderkennen en onderling, binnen fracties, maar ook binnen de raad, afspraken
maken. De Gemeentewet maakt het mogelijk dat niet-raadsleden lid worden van
een raadscommissie. Ook dat biedt een mogelijkheid voor het spreiden van de
werkdruk.Een veelgehoord punt betreft de kwaliteit van de informatievoorziening
van de raad. Op dat gebied kan er nog veel verbeterd worden. In de lokale
driehoek van burgemeester, secretaris en griffier kunnen daarover afspraken
worden gemaakt. Het college moet zelf steeds goed afwegen welke informatie
de raad nodig heeft voor het vervullen van zijn taak. Daarbij is met name
het sturen op hoofdlijnen van belang. Raadsleden kunnen een groter beroep
doen op het recht op fractieondersteuning. Ik heb onlangs een gemeente hierover
aangeschreven. Er wordt nog niet in alle gevallen optimaal gebruikgemaakt
van deze mogelijkheid. Het is zoals de heer Van Beek zei: er zitten in de
gereedschapskist instrumenten waarvan nog te weinig gebruik wordt gemaakt.
De wetgever hoeft daarvoor niets te regelen.Het politieke bedrijf moet aantrekkelijk blijven. Ik ken ook de berichten
over dalende animo onder raadsleden om zich herkiesbaar te stellen. De politieke
partijen hebben dat onder mijn aandacht gebracht en de zorgen daarover neem
ik serieus, maar partijen zijn in eerste instantie zelf aan zet wat betreft
de werving en selectie van hun volksvertegenwoordigers. Het aanzien van de
politiek als geheel speelt hierbij ook een rol. Het kan geen kwaad als de
raad eens in de zoveel tijd het eigen functioneren beoordeelt. Het kabinet
heeft indertijd de probleemanalyse van de staatscommissie onderschreven, namelijk
dat de partijpolitiek op lokaal niveau onder druk staat en dat de monistische
theorie wringt met de dualistische praktijk. Er is rolverwarring en er is
sprake van inclusief, niet-openbaar bestuur. Ook staat de collegialiteit onder
druk. Er waren dus meerdere redenen waarom het nieuwe systeem is ingevoerd.De heer Anker (ChristenUnie): U hebt onlangs
dus ook zelf geconstateerd dat er te weinig gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden
voor fractieondersteuning. Waar komt dat volgens u door en wat zouden wij
eraan kunnen doen? Stel dat er een financiële oorzaak is, moeten wij
dan duidelijker zijn en gelden reserveren in het gemeentefonds?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Er is
geld beschikbaar gesteld voor fractieondersteuning. Gemeenten moeten daar
zelf gebruik van maken en er een regeling voor maken. Via het gemeentefonds
is het geld gestort, zoals u in de brief hebt kunnen lezen. Om verschillende
redenen maakt een aantal gemeenten geen gebruik van de regeling, maar ik heb
niet de indruk dat gebrek aan geld de oorzaak is. Wellicht moeten
wij bezien hoe wij dit beter over het voetlicht kunnen brengen.De heer Van Raak (SP): Wij hebben allemaal
geconcludeerd dat wij gemeenten vrij moeten laten. Wij gaan dan toch hopelijk
niet hier bepalen dat zij fractiebudgetten moeten opstellen? Laten zij dat
lekker zelf doen. Ik kan mij heel goed voorstellen dat sommige politieke partijen
zeggen: voor ons hoeft het niet, wij gaan het besteden aan chronisch zieken
en gehandicapten.De heer Heijnen (PvdA): Ik ben het eens met
wat de heer Van Raak zegt, namelijk dat wij het niet moeten regelen. Werkgeverschap
bij fractieondersteuning leidt tot extra werk en ik kan mij heel goed voorstellen
dat fracties zonder professionele ondersteuning prima hun werk doen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Het is
een mogelijkheid. Er moet wel budget voor zijn, maar men hoeft er geen gebruik
van te maken. Het moet echter wel kunnen, in het kader van de kan-bepaling.
Daar heb ik gemeenten op gewezen. De SP kan zeggen dat zij het in voorkomende
gevallen niet wil, maar een andere partij zou er wel gebruik van moeten kunnen
maken. Wij kunnen fracties daarop wijzen.De heer Anker (ChristenUnie): Gemeenten hebben
het geld ervoor gekregen, maar mijn ervaring is dat een groot aantal raden
er niet van op de hoogte is dat het geld ergens anders vandaan komt en inderdaad
ten koste gaat van chronisch zieken en gehandicapten. Het hoeft niet ingewikkeld
te zijn. Sommige fracties kunnen geholpen zijn met een kleine vergoeding voor
de steunfractie, wanneer deze de vergadering bijwoont. Daarvoor hoef je geen
werkgeverschap op te tuigen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Vorige
week is de veegwet inzake de dualisering door de Eerste Kamer aangenomen.
Wij moeten hoe dan ook met een circulaire komen en zullen dit punt daarin
nog eens toelichten.De heer Van Raak begon zijn inbreng met een vrij negatief oordeel over
de dualisering. In algemene zin herken ik dat negatieve beeld niet. Het blijkt
ook niet uit het onderzoek van B&A, dat tot andere conclusies leidt. De
reacties van de Nederlandse Vereniging van Raadsleden zijn veel positiever.
Gemeenteraad.nl heeft een onderzoek uitgevoerd. Dit is een commerciële
organisatie die zich bezighoudt met het detacheren van griffiers en het adviseren
van gemeenteraden en provinciale staten. Men heeft gisteren een persbericht
uitgebracht waarin staat dat het dualisme zou zijn mislukt omdat slechts 22%
van de deelnemers aan een internetenquête heeft aangegeven dat de kloof
tussen burger en politiek kleiner zou zijn geworden. Het kabinet heeft zich
bij de invoering van de dualisering op het standpunt gesteld dat de wetswijziging
allereerst is gericht op de verduidelijking van de rollen van het dagelijks
bestuur en de volksvertegenwoordiging. Dat is door de heer Schinkelshoek en
de heer Heijnen goed naar voren gebracht. Verder is het realiseren van een
heldere verdeling van bevoegdheden tussen deze organen van belang, met als
beoogd effect het eenduidiger worden van de onderlinge verhoudingen en het
toenemen van de herkenbaarheid van het bestuur. De doelstelling is dus veel
breder dan alleen het dichten van de kloof tussen burger en politiek, ondanks
dat ik die niet minder belangrijk vind. De conclusie van het onderzoeksbureau
dat de dualiseringswetgeving mislukt is, deel ik niet. Vooral niet, omdat
het dichten van de veronderstelde kloof tussen burger en politiek een actieve
houding vraagt van raadsleden. Ik heb daarover in de Eerste Kamer gesproken,
onder anderen met de vertegenwoordiger van de SP. In het bijzonder geldt dit
voor afzonderlijke fracties. Dit vloeit niet voort uit de wetswijziging zelf.
De Nederlandse Vereniging van Raadsleden, die geen commerciële
organisatie is, heeft zich vandaag in een persbericht gedistantieerd van de
berichten die via deze commerciële organisatie in NRC Handelsblad en
de Volkskrant terecht zijn gekomen. Ik wil dat de Kamer niet onthouden.De CdK, de Commissaris van de Koningin, is primair een provinciaal orgaan.
Betrokkene moet zijn nevenfuncties openbaar maken voordat hij deze aanvaardt.
De CdK moet dit melden aan provinciale staten, zoals burgemeesters een nevenfunctie
moeten melden aan de gemeenteraad. In zijn algemeenheid zou je kunnen zeggen
dat het vervullen van nevenfuncties positief wordt gewaardeerd in verband
met het belang van het netwerk. Het mag echter niet zo zijn dat door het tijdsbeslag
van een nevenfunctie het uitoefenen van de hoofdfunctie in het gedrang komt.
Dat is een van de zaken die moeten worden beoordeeld. Het aanvaarden van een
nevenfunctie is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de desbetreffende
bestuurder, maar ik ben van opvatting dat hij of zij verantwoording moet afleggen
aan de gemeenteraad of aan provinciale staten. Ik kan mij ook voorstellen
dat de rol met betrekking tot het toetsen van de nevenfuncties wordt versterkt,
gelet op de aantallen.In principe zijn de inkomsten openbaar, overeenkomstig de Dijkstal-voorstellen.
Deze zijn tijdelijk geparkeerd en de minister bezint zich op alle onderdelen
daarvan. Dit is een van de onderdelen, naast de onderdelen die de heer Van
Beek aanhaalde, waar al lang op gewacht wordt om er iets mee te doen.De heer Van Raak (SP): Dat een slecht idee
van tafel is, namelijk de verhoging van de ministersalarissen, wil niet zeggen
dat de goede onderdelen van de Dijkstal-voorstellen niet behandeld kunnen
worden. De openbaarmaking van inkomsten uit bijbanen lijkt mij werkelijk geen
probleem. Dit hangt volgens mij helemaal niet samen met de verhoging van de
ministersalarissen en kan dus per ommegaande worden ingevoerd. De staatssecretaris
zegt terecht dat de Commissaris van de Koningin vaak commerciële bijbanen
heeft – soms zijn zij commissaris bij een bouwbedrijf, waar de provincie
toch veel mee te maken heeft – omdat het netwerk belangrijk is. Dat
is echter vaak het probleem. Als je een commerciële bijbaan hebt –
en sommigen hebben er tientallen en kunnen tienduizenden euro’s bijverdienen –
kan dat grote politieke problemen meebrengen. Het is maar de vraag of het
wenselijk is. Zij verdienen net zoveel als een minister. Die mogen geen bijbanen
hebben. Waarom mag een commissaris van de Koningin dat dan wel? Waarom laten
wij die mensen niet gewoon hun werk doen? Commissaris van de Koningin zijn
is een serieuze baan en dan heb je geen tijd voor al die commerciële
bijbanen. Wij doen gewoon de bijbanen in de ban. Is de staatssecretaris het
met mij eens dat wij zeggen: Commissaris van de Koningin is een zware functie,
daar krijg je heel veel geld voor en dan is het helemaal niet nodig om commerciële
bijbanen te hebben, want je krijgt genoeg geld en het kan allerlei politieke
problemen geven?De heer Van Beek (VVD): Ik heb respect voor
elke politieke opvatting, maar ik vind wel dat het beeld dat je neerzet enigszins
moet overeenkomen met de werkelijkheid. Er zijn commissarissen die nevenfuncties
hebben. Er zijn zelden commissarissen te vinden die commerciële nevenfuncties
hebben. Zij zijn er wel, maar tientallen commerciële nevenfucties? Daar
is al helemaal geen sprake van. Wij moeten wel de zaken in perspectief zien.
Het is aan de staten om een en ander te beoordelen. Dat is nu precies het
maatwerk waar wij om vroegen.De heer Van Raak (SP): Uit het onderzoek van
Elsevier blijkt dat commissarissen 72 betaalde bijbanen hebben. De heer Franssen
van Zuid-Holland verdient € 53 000 bruto bij. Jansen van het
CDA van Overijssel verdient 51 000 bruto bij. Dit zijn betaalde
bijbanen. Dat is nogal wat! Dit ligt politiek nogal gevoelig.De heer Schinkelshoek (CDA): Ik wil mij niet
met de orde bemoeien, maar wat de heer van Raak nu zegt, hoort echt niet thuis
bij het onderwerp van dit overleg. Dit betreft het pakket-Dijkstal, dat wij
naar ik hoop binnenkort gaan bespreken wanneer wij uit de parkeerstand komen.
Ik geef de voorzitter in overweging, zich nu met de orde te bemoeien.De voorzitter: Wij continueren het debat.
Het woord is aan de staatssecretaris.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Mijn
antwoord is niet zo heel veel anders dan het antwoord dat ik in eerste aanleg
al heb gegeven, namelijk dat elke nevenfunctie beoordeeld moet worden door
provinciale staten of de gemeenteraad. De lokale en provinciale SP-fracties
daar kunnen zich melden en aangeven dat de inkomsten openbaar moeten zijn.
De gedachte dat het salaris dat bij een politiek ambt hoort een volwaardig
salaris is, deel ik. Verder verwijs ik naar de Dijkstal-voorstellen. Er is
geen misverstand over het feit dat het salaris van de CdK een volwaardig salaris
is. De afweging rond nevenfuncties vindt plaats op provinciaal of gemeentelijk
niveau. Bij de behandeling van de voorstellen van de commissie-Dijkstal, waar
de minister zich op bezint, zal dit punt uitgebreid aan de orde komen. De
heer Schinkelshoek heeft gelijk dat dit geen onderdeel is van de dualiseringsdiscussie.Dan kom ik nu op de rol van de burgemeester bij de collegevorming. Daarover
zijn heel rare misverstanden ontstaan doordat erover gesproken is zonder dat
er naar mijn opvatting is gevraagd. Ik wil er daarom graag iets over zeggen
en in de voorbereiding op de wetgeving zal ik een en ander uitgebreid toelichten.
De rol van de burgemeester behoeft versterking, maar het is geenszins mijn
bedoeling dat dit met de politieke kant te maken heeft. Ik zie het meer zoals
de heer Van Beek het naar voren bracht. De burgemeester moet met de nieuw
te benoemen wethouders samenwerken. In een aantal gevallen wordt de burgemeester
pas na afloop geïnformeerd over de uitkomsten van de collegeonderhandelingen
en mag hij daarover dan nog zijn opvattingen geven. Naar mijn idee is het
goed dat de burgemeester aan het begin van het proces zijn opvatting kan geven.
Ik begrijp de zorg van de beroepsverenigingen. Er wordt overigens heel verschillend
over gedacht; ik weet dat ook omdat ik in een vorig leven zelf burgemeester
ben geweest. In elk geval mag dit niet de rol van de burgemeester als verbindend
element over partijgrenzen heen bemoeilijken. Tegelijkertijd zien wij dat
de samenwerking binnen het college een match vraagt tussen burgemeester en
college. De huidige positie van de burgemeester in de collegevorming is iets
te smal. Het is niet mijn bedoeling de burgemeester een politieke rol te geven
en hem de regie te laten voeren. Ik ben dan ook niet zo bang dat de partijpolitieke
onafhankelijkheid in het geding komt.Ik denk aan een systeem zoals door de heer van Beek is geschetst. Bij
de aanvang van de nieuwe raadsperiode komt er dan bijvoorbeeld een raadsdebat
over de collegevorming. Indien gewenst kan er dan een aantal afspraken worden
gemaakt. De burgemeester kan een oordeel geven over enkele inhoudelijke zaken,
de portefeuilleverdeling en het aantal wethoudersposten. Bij de afsluiting
van de collegevorming zouden de kandidaat-wethouders kunnen worden gehoord
door de raad. De burgemeester zou ook daarbij een rol kunnen spelen en zijn
mening geven. Daar denken wij aan; meer niet. Het gaat dus eerder om goede
informatie-uitwisseling over en weer.De heer Heijnen (PvdA): Begrijp ik nu goed
dat de burgemeester na de raadsverkiezingen in een raadsdebat een opvatting
zou moeten geven over het aantal wethouders?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat zou
kunnen.De heer Heijnen (PvdA): Als de staatssecretaris
dat meent, dan wordt de burgemeester toch vanzelf in de politieke discussie
betrokken, terwijl die voorbehouden is aan de gekozen volksvertegenwoordigers?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Die discussie
moeten de volksvertegenwoordigers voeren. Er is een relatie tussen de portefeuilleverdeling,
het aantal wethouders en de portefeuille van de burgemeester. Er zijn grote
en kleine gemeenten. In de praktijk zijn er heel veel verschillen in het land.
Er zijn burgemeesters met een heel grote inhoudelijke portefeuille en burgemeesters
met een heel kleine portefeuille. Het idee is, dat de burgemeester daarover
iets kan zeggen. Wij moeten dit nog uitwerken, maar het is niet zo dat iets
verdergaands de bedoeling is.De heer Van Beek (VVD): Ik kan wel meevoelen
met de staatssecretaris, maar ik schrik een beetje van de voorbeelden die
zij gaf, want die zijn nu juist wel erg partijpolitiek. De burgemeester is
volwaardig lid van het college. Als een programma volwaardig tot uitvoering
moet worden gebracht, is het logisch dat er een moment in de procedure is
waarop men aan de burgemeester vraagt wat hij er eigenlijk van vindt. De passages
in het programma waar hij direct verantwoordelijk voor is, zou hij nog eens
extra moeten lezen en hij zou met voorstellen moeten kunnen komen voor kleine
aanpassingen. Dergelijke dingen kunnen wij ons voorstellen. Maar de keuze
voor het aantal wethouders is in het algemeen een puur partijpolitieke keuze,
want die heeft veel te maken met het verdelen van de buit. Dat voorbeeld zou
ik zelf dus niet gegeven hebben. Ik zie wel in dat er heel grote verschillen
zijn tussen gemeenten: grote en kleine gemeenten, gemeenten in het oosten
en westen. Kortom, er moet ruimte zijn om met de materie om te gaan, afhankelijk
van de situatie.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ik wil
er hoe dan ook een kan-bepaling van maken, maar dat geldt voor meer zaken,
zoals het burgerjaarverslag. Het gaat mij dus niet om de politieke kanten.
Ik kan mij er wel iets bij voorstellen dat men het aantal wethouders daartoe
rekent. Het gaat mij om de zaken waarover de burgemeester inhoudelijk een
beoordeling zou moeten kunnen geven. Het liefst zien wij dat dit gebeurt aan
het begin van de onderhandelingen en aan het einde, als er een akkoord is.
De burgemeester moet het merendeel van de tijd met het college werken. Daarom
is het op zijn minst belangrijk om eens goed naar dit punt te kijken. De burgemeester
vervult een belangrijke rol in de samenwerking binnen het college en heeft
daarin een aantal bevoegdheden.De heer Heijnen (PvdA): Er is een aantal problemen,
los van de vraag of die uit de dualisering voortvloeien, dat moet worden aangepakt.
Welk probleem lost u hiermee op? Uit de kring van eerstbetrokkenen, de burgemeesters,
komt dit niet als een probleem naar voren. Dan vraag ik mij af: wiens hobby
is dit nu? Ik denk dat de andere standsorganisaties ook verdeeld zijn over
de kwestie. Scheppen wij dan geen nieuwe problemen? Daarom waarschuw ik u
ervoor, dit pad op te gaan. Anders zou u ons echt moeten overtuigen van de
noodzaak van een minimale verandering van de positie van de burgemeester.
Heel veel meer kan ik mij niet voorstellen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat zullen
wij zeker doen. Ik heb gezien dat dit in een hoorzitting van de Kamer zo naar
voren is gebracht. Het merkwaardige is, dat wij ook hoorzittingen hebben gehouden,
waar wij andere geluiden hebben gehoord. Wij hebben in brede
zin gesprekken gehouden met de kring van betrokkenen. Die gaven een heel verschillend
beeld. Door een deel van de betrokkenen wordt een en ander zeker als een probleem
ervaren. Ik heb kennisgenomen van wat er in de hoorzitting van de Kamer is
besproken en bij de onderbouwing van de verdere wetgeving zullen wij daar
zeker nadrukkelijk aandacht aan besteden. De hoorzitting van de Kamer vond
plaats nadat wij ons stuk hadden geschreven. Wij zouden er niet op gekomen
zijn als wij dit punt niet waren tegengekomen in het onderzoek dat wij hebben
laten uitvoeren.Ik ben persoonlijk niet afkerig van tussentijdse raadsontbinding, maar
daarvoor moet inderdaad eerst de Grondwet worden gewijzigd. Wij moeten daar
met elkaar eens verder over spreken, nu wij met ons onderzoek bezig zijn.
Bij grote problemen zou ik mij tussentijdse ontbinding kunnen voorstellen.
De heer Anker noemde een aantal voorbeelden van situaties waarin dit nuttig
zou zijn geweest. Vervolgens loopt men dan weer mee in de volgende algemene
gemeenteraadsverkiezingen. Wij moeten goed nadenken over de vraag wie beslist
over de ontbinding. Is dit de raad, de burgemeester of de CdK? De discussie
daarover zullen wij moeten voeren. Ik roep de Kamer ertoe op, daarover na
te denken. De uitkomst van die discussie moeten wij niet los zien van de machtsverhoudingen
binnen de gemeentelijke bestuursorganen. Wij moeten goed kijken naar het evenwicht.
Ik sta er niet negatief tegenover en zal versneld bezien wat de mogelijkheden
zijn.De heer Van Raak (SP): Ik ben blij dat de
staatssecretaris niet afkerig is van tussentijdse raadsontbinding, want er
is brede steun voor een vorm van tussentijdse raadsverkiezingen. De staatssecretaris
vraagt ons wie daartoe moet besluiten: de raad, de burgemeester of de commissaris
van de Koningin. Welnu, daarin heb ik wel een voorkeur, maar ik zou het op
prijs stellen als de staatssecretaris daarover iets op papier zet. Dat is
voor ons veel handiger, zodat wij de voor- en nadelen tegen elkaar kunnen
afwegen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat zeg
ik toe.Voorzitter. Ik ben van mening dat wij de rekenkamerfunctie nader moeten
bezien bij de evaluatie van 2010. De rekenkamerfunctie is pas in 2006 ingevoerd,
dus ik vind dat wij er de tijd voor moeten nemen om te bezien hoe die functie
evolueert. Uit de eerste voorlopige evaluatie in 2007 is naar voren gekomen
dat steeds meer gemeenteraden stilstaan bij de vraag of raadsleden lid zouden
moeten zijn van de Rekenkamercommissie. Bij eventuele uitbesteding van het
werk van de Rekenkamer worden de publieke bevoegdheden natuurlijk niet overgedragen
aan een commerciële organisatie. Dat mag ook nooit gebeuren. Ik plaats
zelf ook wel vraagtekens bij uitbesteding. Als bijvoorbeeld het onderzoekswerk
wordt uitgevoerd door één commercieel bureau, waarvan een medewerker
als directeur van de Rekenkamer optreedt, vind ik dat dit op gespannen voet
staat met de onafhankelijke positie van de Rekenkamer. Wij moeten er dus wel
goed naar kijken. De Nederlandse vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies
is bezig met het opstellen van een handreiking. Daarin wordt ook betrokken
het vooraf bepalen van vaste vergoedingen voor onderzoek. Beide zaken moeten
bij de evaluatie van 2010 serieus aan de orde komen. Het heeft niet altijd
zin om evaluaties naar voren te halen. Ik neem echter het signaal van de Kamer
serieus: er zitten inderdaad risico’s aan het uitbesteden van rekenkamerwerk.
Ik zal mij wat verder in het vraagstuk verdiepen, voordat ik er definitief
een oordeel over geef. Dat kan mooi samenlopen met de evaluatie.Tegen de heer Schinkelshoek zeg ik allereerst dat ik «standsorganisaties»
wel een mooie aanduiding vind. Wij zullen eens bezien of wij deze uitdrukking
kunnen gaan gebruiken. Ik ben het zeer met de heer Schinkelshoek eens dat
niet alle kritiek kan worden toegeschreven aan de dualisering. Ik denk
dat een aantal zaken onder het monisme ook zou zijn gebeurd. Ik heb het altijd
een raar idee gevonden dat het volksvertegenwoordigerschap onder het dualisme
beter uit de verf zou komen dan onder het monisme. Een volksvertegenwoordiger
moet namelijk in welk systeem dan ook zijn rol spelen, opsnuiven wat er leeft
en weten wat er in de samenleving aan de hand is. De structuur mag daarvoor
nooit bepalend zijn. Wel vind ik dat er veel te verbeteren is, maar ik heb
er altijd vraagtekens bij geplaatst om dit aspect zo centraal te stellen.De heer Van Beek (VVD): Het verschil met betrekking
tot het volksvertegenwoordigerschap tussen de positie van de raad onder het
monisme en die onder het dualisme is dat onder het monisme de gemeenteraad
zich opstelde als gemeentebestuur, terwijl de gemeenteraad zich onder het
dualisme opstelt als vertegenwoordiger van de bevolking. Dat is een heel grote
rolwisseling. De vraag is, in hoeverre zich dit echt heeft doorgezet.De heer Schinkelshoek (CDA): De bedoeling
van die ontvlechting was expliciet dat de volksvertegenwoordigende rol extra
cachet zou krijgen. Op dat punt meten wij de zaak. Ik ben het met de heer
Heijnen eens dat er weinig concrete meetpunten zijn, maar dit was nu juist
heel concreet en het zou heel herkenbaar moeten leiden tot een sterkere volksvertegenwoordigende
functie. Vandaar onze constatering dat dit niet helemaal heeft opgeleverd
wat wij ervan verwachtten.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Die opvatting
deel ik. Onder het monisme was men te veel bestuurder, maar dat heeft weer
te maken met de verheldering van de rollen. Het uit elkaar halen daarvan heeft
meer mogelijkheden opgeleverd om de volksvertegenwoordigende rol in te vullen.
Ook in een monistisch systeem moet een volksvertegenwoordiger echter een goede
houding hebben en de goede cultuur bevorderen. Men moet er als volksvertegenwoordiger
zijn voor de bevolking. Ik wil in gesprek gaan met de VNG over de criteria.
Wat ik wilde zeggen is dat het vooral een houdingsaspect is, dat men lokaal
moet invullen. Daarvoor is inderdaad maatwerk nodig.De heer Schinkelshoek vroeg aandacht voor de vergaderwoede en de werklast
van het raadswerk. De invloed van de raad zelf is daarbij heel belangrijk.
Men kiest immers zijn eigen werkwijze. Op het gebied van zelfbeperking kan
men nog veel leren en men moet op dat punt kritischer worden. De griffie kan
op dat gebied ook een ondersteunende rol spelen en veel doen aan de kwaliteitsbewaking
van de informatievoorziening. Een kort, helder en duidelijk stuk met een duidelijke
probleemstelling maakt het werk voor een raadslid gewoon veel gemakkelijker.
Dat geldt trouwens ook in de Kamer. Ik zal de Kamer te zijner tijd informeren
over de uitkomsten van het onderzoek naar de vergadermodellen.Er is inderdaad geen simpele remedie. Wel kunnen wij zaken faciliteren.
Ik noem in dat verband het Actieprogramma Lokaal Bestuur. Raadsleden maken
relatief weinig gebruik van het beschikbare scholingsaanbod. Het is dus mogelijk
om op dat punt winst te boeken. Het actieprogramma biedt diverse vormen van
cursussen en ondersteuning. Voorop staat dat de politieke partijen primair
verantwoordelijk zijn voor de vorming en scholing van raadsleden en kandidaat-raadsleden.
In het amendement-Bilder staat dat toerusting van kandidaat-gemeenteraadsleden
in de eerste plaats een taak is van de politieke partijen. Wij zullen de beschikbare
middelen inzetten via de scholingsinstituten. De minister is bezig met een
subsidieregeling. Daarnaast ben ik in overleg met bestuurdersverenigingen
van politieke partijen om te bezien wat er verder nog kan worden verbeterd
aan de ondersteuning.Dan kom ik nu op de mogelijke wettelijke verplichting van het presidium.
Wij vinden dat het de voorkeur verdient om de gegroeide praktijk te institutionaliseren.
Dit heeft te maken met de rol van de burgemeester als voorzitter
van de raad. Het presidium kan de agenda van de raad voorbereiden en de griffier
aansturen. Ik denk dat dit ook heel belangrijk is voor het goede verloop van
de raadsvergaderingen. Ik heb de kanttekeningen die de Kamer hierbij plaatst
goed gehoord. Zo zei de heer Heijnen dat ik de Kamer op dit onderdeel en op
andere onderdelen in het wetsgevingstraject echt ervan moet overtuigen dat
het allemaal zinvol is. Wij zullen dat doen. Wij hebben het idee dat het presidium
in het gemeentelijk bestel een wezenlijk element vormt en dat het daarom in
de Gemeentewet moet worden geregeld. Gelet op de kritische kanttekeningen
van de Kamer zullen wij er in het wetgevingstraject goed over nadenken.De heer Schinkelshoek (CDA): Geldt ook hiervoor
dat het een kan-bepaling gaat worden?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ik zal
daar goed naar kijken. Dit is een heel expliciete aanbeveling van de commissie-Leemhuis.
In het rapport van die commissie stond dat het presidium echt geïnstitutionaliseerd
zou moeten worden. Wij moeten nog aan de voorbereidingen beginnen en daarom
voeren wij ook dit debat.Ik buig mij over een herziening van de Wet gemeenschappelijke regelingen
(Wgr), waarbij ik speciale aandacht besteed aan de Wgr-plus. Raadsleden zijn
niet vaak meer lid van een algemeen bestuur (AB), omdat de meeste regelingen
te maken hebben met de bestuurlijke kant, waarvoor de colleges verantwoordelijk
zijn. Er zijn ook nadelen verbonden aan dualisering van de Wgr. Zo is er bij
dualisering vaak sprake van fractievorming, en juist dan zou een en ander
meer in de richting van een vierde bestuurslaag gaan. Ik ben er persoonlijk
geen voorstander van. Het is echter wel een van de onderdelen die bij de evaluatie
van de Wgr aan de orde zullen komen.De heer Heijnen (PvdA): Is de staatssecretaris
het met ons eens dat dit meer past bij de dualisering – en dat het dus
moet worden meegenomen in een veegwet of een aanpassing op dat gebied –
dan bij de evaluatie van de Wgr? De vraag is: hoe past de positie van het
college en die van de raad in Wgr-verbanden? Het gaat dus niet om de Wgr op
zichzelf, maar om het voorliggende traject. Daarom doe ik de suggestie om
na te gaan of raadsleden eruit zouden moeten, maar in ruil daarvoor colleges
een wat zwaardere informatieplicht zouden moeten krijgen jegens de raad, omdat
er heel belangrijke besluiten worden genomen in die samenwerkingsverbanden.
De positie van de raad ten opzichte van de samenwerkingsverbanden moet worden
versterkt, maar niet door het lidmaatschap van raadsleden, want dat is raar.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: U hebt
gelijk, wij kunnen dit in de Gemeentewet regelen. Ik denk dat dit beter is
en wij zullen er goed naar kijken. Ik ben het trouwens met u eens dat de informatieverplichting
van groot belang is. De terugkoppeling wordt in gemeenten heel verschillend
ingevuld en sommige gemeenten koppelen helemaal niet terug. Dat kan nooit
de bedoeling zijn geweest van verlengd lokaal bestuur. Er moet altijd sprake
zijn van fatsoenlijke terugkoppeling. Wij zullen bezien of wij dit apart moeten
betrekken bij het wetgevingstraject.De heer Schinkelshoek vroeg of wij het woonplaatsvereiste voor wethouders
moeten schrappen. Ik begrijp het punt van de kwaliteit en onderken dat het
schrappen meer mogelijkheden biedt om mensen van buiten aan te trekken. In
een aantal gemeenten heeft dat ook al goed gewerkt. Ik was onlangs nog in
Delfzijl en daar zie je dat dit element ook belangrijk is geweest. Ik voel
er zelf niet voor om het woonplaatsvereiste helemaal af te schaffen. De Eerste
Kamer was daarover ook buitengewoon kritisch. Ik denk dat het inderdaad belangrijk
is dat een wethouder in de gemeente woont en dat hij moet zien en voelen wat
er zich in een gemeenschap afspeelt. Hij kan tijdelijk ontheffing
krijgen en die kan verlengd worden. De mogelijkheden daartoe hebben wij verruimd,
want er kunnen persoonlijke omstandigheden zijn waardoor het niet altijd gemakkelijk
is om te verhuizen. Ik ben er erg voor dat over het verlengen van een tijdelijke
ontheffing een openbaar debat wordt gehouden in de gemeenteraad. Ik wil zelf
niet graag ten principale aan het woonplaatsvereiste tornen. Wij hebben de
ruimte gecreëerd om de verlenging mogelijk te maken. Behalve opsnuiven
wat er leeft is er nog een reden, namelijk dat een wethouder de effecten van
zijn eigen beleid ervaart. Laat ik als voorbeeld de ozb noemen. Stel dat men
zelf een lage ozb betaalt, maar in de gemeente waar men wethouder is, de ozb
enorm wil verhogen. Dat zou ik niet goed vinden. Ik vind dat men de effecten
van het eigen beleid moet ervaren.De heer Schinkelshoek (CDA): Ik voel een heel
eind met u mee, maar ik constateer ook dat er af en toe wat gekunstelde constructies
zijn. Wij weten allemaal dat er ook wethouders zijn die als het ware in postbussen
wonen. Laten wij daar maar open over zijn.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat ben
ik met u eens en aangezien u en anderen zozeer voor lokale verantwoording
zijn zeg ik: dit is typisch iets wat de gemeenteraad aan de orde moet stellen.
Ik ben erg voor openbare debatten hierover. De gemeenteraad moet een dergelijke
constructie op zijn minst bespreken. Ik heb daar een kritische beoordeling
bij, maar een gemeenteraad mag dit niet laten lopen. Het gaat immers om de
wethouder van de gemeente.Tegen de heer Heijnen zeg ik dat ik ook heb gesproken met de vereniging
van plaatselijke politieke partijen. Hij vroeg hoe het college meer wordt
betrokken bij raadsbesluiten. Welnu, duidelijker dan nu het geval is, moet
in de Gemeentewet worden vastgelegd dat het college in principe alle beslissingen
van de raad voorbereidt. Dat staat in artikel 160, lid 1, onder b. Er zijn
twee uitzonderingen: initiatiefvoorstellen en zelfstandig handelen van de
raad in het kader van de autonome bestuursbevoegdheid. In die gevallen is
de raad gerechtigd zelf de voorbereiding van de eigen beslissingen ter hand
te nemen. Het is niet de bedoeling geweest van de dualisering dat de raad
in sommige gevallen zelf beslissingen zou voorbereiden. Dat heeft heel vaak
geleid tot fricties in de verhouding met het college. Als de raad dit doet,
is dat ook niet bevorderlijk voor het afnemen van de werkdruk.In geval van lijstuitputting gaat in kleine gemeenten de zetel over naar
een andere partij, omdat de raad soms te klein wordt. In andere gevallen blijft
de zetel onbezet. Er zijn allerlei voorbeelden te bedenken. Wij zijn bezig
met een wijziging van de Kieswet. Dat behoort ook tot mijn portefeuille, dus
ik zal dit punt daarbij betrekken. Het heeft inderdaad vreemde effecten tot
gevolg.Er is inderdaad sprake van een stijging van het aantal wethouders dat
voortijdig vertrekt. Wij hebben daarover gerapporteerd. Vooral wethouders
van lokale politieke partijen blijken kwetsbaar te zijn. Dat zou te verklaren
zijn uit het feit dat mensen gewoon minder ervaring hebben, maar er zijn allerlei
oorzaken aan te geven voor het vertrek. Dat maakt het fenomeen heel lastig.
Het ligt niet altijd rechtstreeks aan de dualisering. Ik ben het wel eens
met de standsorganisatie van de wethouders dat het belangrijk is om naar de
professionaliseringtrajecten te kijken. Voor de burgemeesters heeft dat goed
gewerkt. Wij hebben toegezegd dat wij dit punt zullen oppakken.De heer Heijnen (PvdA): Ik heb gezegd: geef
nu een aantal meetpunten en criteria, aan de hand waarvan wij over drie jaar
vaststellen of het wel of niet werkt. Een aftredende wethouder is op zichzelf
genomen prima. Ik noem als voorbeeld Tjeerd Herrema in Amsterdam. Het is heel
goed dat je de politieke verantwoordelijkheid neemt voor iets wat heel erg
mis is gegaan. Het kan echter niet zo zijn dat dit een van de
vier wethouders betreft in een raadsperiode. Dat moet minder, omdat het altijd
discontinuïteit met zich brengt en gedoe geeft. Vervanging leidt lang
niet altijd tot een beter resultaat. Is de staatssecretaris het met mij eens
dat dit een van de criteria zou kunnen zijn om over drie jaar de staat van
het lokaal bestuur te meten?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Wij kunnen
specifieker kijken naar de oorzaken van het aftreden, zodat wij dat ook nog
eens in kaart brengen en bezien of wij daaraan meetpunten kunnen koppelen.
Ik zal dit punt betrekken bij het gesprek dat ik al had toegezegd.Wat betreft de voorhang in de raadsprocedure wacht de heer Heijnen de
motivering af. Ik ben het met hem eens dat de wederzijdse informatieplicht
een belangrijk punt is. De suggestie om met waarnemend burgemeesters over
bestuurscrises te spreken vind ik interessant. Wij zullen bezien hoe wij dit
kunnen vormgeven.De heer Van Beek vindt het jammer dat er minder kritiek was dan hij had
gedacht, maar aan de andere kant moet je daar ook wel weer blij mee zijn.
De heer Van Beek merkte op dat het er in 441 gemeenten verschillend aan toe
gaat. Welke gereedschappen zouden nog moeten worden toegevoegd aan de gereedschapskist
om de situatie te verbeteren en wordt er wel goed gebruik gemaakt van de gereedschapskist?
Ik denk dat er soms niet goed genoeg gebruik wordt gemaakt van wat er in de
gereedschapskist zit. Ik vind dat dit beter kan. De volksvertegenwoordigende
rol van de raad, bijvoorbeeld, moet primair door de raad zelf worden versterkt.
Er zijn wel middelen om dat te verbeteren. Het is echter een zaak voor gemeenten
zelf om daar steeds mee bezig te zijn en het beleid te evalueren. Ik denk
niet dat er op dit punt veel wetgeving nodig is. Dat was volgens mij ook niet
de intentie van de bijdrage van de heer Van Beek.Ik ben het zeer met de heer Van Beek eens dat communicatie een belangrijk
punt is. De nieuwe structuur vraagt om wat meer communicatie. Wat vroeger
vanzelfsprekend was, moet je nu inderdaad organiseren. Dit vraagt wat van
mensen.Wanneer kan een burgemeester als raadsvoorzitter worden vervangen? Welnu,
bij verhindering of ontstentenis van de burgemeester wordt deze door een raadslid
vervangen. Het plaatsvervangend raadsvoorzitterschap is geen afzonderlijke
hoedanigheid. De burgemeester kan zich ook niet semi-permanent als raadsvoorzitter
laten vervangen. Naar ons idee dient het echt om uitzonderingen te gaan. Bijvoorbeeld
als de eigen taakuitoefening of portefeuille aan de orde is, vind ik vervanging
heel functioneel. Het initiatief moet echter steeds van de burgemeester zelf
komen. Dat is ook de voorwaarde geweest waaronder het kabinet akkoord is gegaan
met de Grondwetswijziging in tweede lezing. De minister van BZK heeft dit
uitgebreid toegelicht. Verder zouden wij eigenlijk niet willen gaan. De burgemeester
moet een centrale functie blijven vervullen en het voorzitterschap van de
raad is daarvan een essentieel onderdeel. Dit behoort overigens tot de portefeuille
van de minister, die daarover dezelfde opvatting heeft.De heer Van Beek (VVD): Ik heb het gevoel
dat er wat verschil zit tussen de opvattingen van de beide bewindslieden en
de wettekst, want die laatste is volgens mij veel strakker. Volgens mij staat
er in de wet dat de burgemeester altijd voorzitter is, terwijl de staatssecretaris
nu toch iets meer ruimte laat voor vervanging.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Het idee
is dat het intrinsiek is aan het voorzitterschap van de raad dat de burgemeester,
als zijn eigen onderwerpen aan de orde zijn, het voorzitterschap overlaat
aan een ander. Ik deed dat zelf ook in een vorig leven. Zo vatten wij de wettekst
op, maar er zal nog specifiek naar worden gekeken.Op grond van artikel 82 kan de raad commissies instellen die de besluitvorming
van de raad kunnen voorbereiden en met het college of de burgemeester kunnen
overleggen. De raad regelt daarbij de taken, de bevoegdheden, de samenstelling
en de werkwijze van de commissies. Daarmee laat de Gemeentewet de ruimte aan
de raad om de werkwijze van de commissie te regelen. Het is dan ook niet nodig
om een andere vergaderwijze expliciet mogelijk te maken, nu de wet daartoe
al de ruimte biedt. Het is in elk geval mijn beeld dat dit zo is. De Gemeentewet
schrijft wel voor dat de voorzitter van de raadscommissie een raadslid is
en daar hecht ik ook wel aan, want het voorzitterschap is een cruciale functie;
de voorzitter bepaalt de agenda en de gang van zaken in de raadscommissie.
De raadscommissie is het voorportaal van de gemeenteraad en daarom is het
belangrijk dat de commissievoorzitter een raadslid is, maar ik wil best een
en ander gaan onderzoeken.De heer Van Beek (VVD): Wij praten langs elkaar
heen. Het gaat mij om de onschendbaarheid, de immuniteit van de raadsleden.
Het kan zijn dat ik het verkeerde artikel genoemd heb, maar het gaat om het
volgende. Raadsleden zijn niet vervolgbaar voor wat zij in de raadsvergadering
zeggen. Er ontstaan allerlei andere vormen van raadsvergaderingen, waaraan
ook niet-raadsleden meedoen. De vraag is, hoe de zaak geregeld is in die situatie.
Wij hebben het vermoeden dat dit niet helemaal goed is geregeld.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat heb
ik inderdaad verkeerd begrepen. Nu is geregeld dat niet-raadsleden geen onschendbaarheid
hebben. Als uw vraag is om daar eens naar te kijken, moeten wij dat doen.
Wij zullen dit punt oppakken en erop terugkomen.De benadering van de heer Anker staat niet zo ver af van die van mij.
Wij zijn in principe wel enthousiast. Het gaat inderdaad ook om zelfreflectie.
De heer Anker haalde de harde afrekencultuur aan. Welnu, je ziet dat de cultuur
de afgelopen tijd is veranderd. In de Kamer zien wij dat trouwens ook. Wat
kun je daar nu aan doen in zijn totaliteit? Juist in de gemeenteraad is het
van belang dat men een beetje ordentelijk met elkaar discussieert en dat is
best lastig. Gemeenten kunnen zelf veel doen. De heer Anker was het met mij
eens dat wij de evaluatie van de rekenkamer moeten afwachten. Het lijkt mij
gewoon het beste om die evaluatie in 2010 te laten plaatsvinden, ondanks een
aantal risico’s dat ik heb benoemd. Ik begrijp dat de heer Anker van
zijn kant naar een vorig leven verwijst.Nadere gedachtewisselingDe heer Van Raak (SP): Voorzitter. Wij moeten
ervoor zorgen dat raadsleden volksvertegenwoordiger kunnen zijn en niet worden
gedwongen om ambtenaar, toezichthouder of klankbordgroep te zijn. Ik ben blij
dat de staatssecretaris het daarmee eens is. Natuurlijk is niet alles de schuld
van het dualisme, maar het dualisme heeft het werk van volksvertegenwoordigers
moeilijker gemaakt. Dat zal niet alleen voor SP’ers gelden, maar voor
iedereen. Wij moeten vandaag het signaal geven dat raadsleden niet kunnen
worden afgescheept met de opmerking: u gaat hier niet over. Raadsleden gaan
over een kapotte lantaarnpaal en over het slopen van het woning. Je moet dan
niet als raadslid worden weggestuurd met de opmerking: u mag over kaders praten.
Zij gaan over de verkoop van energiebedrijven, de economische crisis en de
oorlog in Afghanistan. Raadsleden, volksvertegenwoordigers, gaan altijd over
alles, alleen zij kunnen er niet altijd heel veel aan doen, vooral in het
laatste geval.Volgens mij wordt in de Kamer de opvatting vrij breed gedragen dat wij
na de invoering van deze foute structuur, dit koekoeksei, de gemeenten nu
in elk geval de vrijheid moeten geven om het koekoeksei uit het nest te gooien
of om het wangebroed te temmen. Wij moeten de gemeenten de vrijheid
geven om de eigen lokale democratie in te richten. Dat zal vooral ook een
taak zijn van politieke partijen en fracties. Ik laat mij niet inperken in
de zin dat wij zaken hier niet ter sprake mogen brengen. Ik wil dus graag
dat wij het IPO afschaffen. Wij hebben twaalf provincies, en daar kun je gewoon
mee praten. Als onze staten een voorstel van Borghouts willen beoordelen,
dan kan dat niet. Dat heeft wel met dualisering te maken. Ik wil daarom graag
van de staatssecretaris weten wat zij van het voorstel vindt van de heer Borghouts
dat Den Helder het huis van de burgemeester koopt. In de staten kan dit niet
worden aangekaart. Ik ben blij dat wij een brief krijgen over de tussentijdse
raadsverkiezingen. Als het echt misloopt, kan dit wellicht problemen voorkomen.
Ik zie ernaar uit en ben ook heel blij dat de staatssecretaris het punt van
de raadsleden in rekenkamercommissies en rekenkamers gaat bezien. De functie
van rekenkamers en rekenkamercommissie mag vooral niet aan commerciële
bedrijven worden overgelaten. Wij kunnen alles evalueren, maar dit is ook
een principieel besluit en niet alleen iets voor een evaluatie. Vindt de staatssecretaris
het principieel juist dat rekenkamerwerk wordt uitbesteed? Wat de SP betreft
is dat niet juist.De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter ik
dank de staatssecretaris voor haar antwoord. Zij heeft een lijn getrokken
die mijn fractie in het algemeen aanspreekt, namelijk dat wij het in de eerste
plaats gaan hebben over de staat van de lokale democratie, in plaats van te
blijven praten over koekoekseieren en de staat van de dualisering. Structuurdiscussies
zijn niet erg vruchtbaar. Wij moeten ons concentreren op de vraag hoe wij
de lokale democratie, die permanent aan veranderingen onderhevig is, kunnen
veranderen en verbeteren, al dan niet met behulp van zelfreflectie en zelfbeperking.De tweede lijn in het antwoord van de staatssecretaris waarin wij ons
herkennen en die ons zeer aanspreekt, is: laten wij ons de komende jaren –
na de raadsverkiezingen van 2010 doet zich een nieuwe kans voor – concentreren
op de versterking van de volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraad.
Ik ben het eens met de heer Van Raak dat dit vooral een kwestie is van lokaal
maatwerk. Laten wij daarvoor hier in Den Haag meer ruimte maken en het op
alle mogelijke manieren faciliteren en ondersteunen. Laten wij gewoon met
de pet in de hand – ik zeg het nu op de manier waarop de heer Van Raak
het zou kunnen zeggen – vragen: hoe kunnen wij u van dienst zijn om
de lokale democratie een stapje vooruit te helpen? De heer Van Raak merkt
nu op dat hij dit nooit zo zou zeggen, welnu, dan heb ik dit weer gezegd.De heer Heijnen constateerde dat dit een vorm van notaoverleg is. Hierna
krijgen wij wetgeving, waarin sommige punten moeten worden uitgewerkt. Naar
een aantal zaken kijken wij met grote belangstelling uit. Het eerste punt
betreft de kwestie rond de burgemeester. Ik dank de staatssecretaris voor
de verhelderende en toelichtende opmerkingen. Zij heeft duidelijk gemaakt
dat zij zelfs niet stiekem in gedachten heeft dat de burgemeester een partijpolitieke
rol zou moeten spelen bij coalitiebesprekingen, maar dat hij of zij onpartijdig
en onafhankelijk moet blijven. Dat mag vooral niet in het geding komen. Dit
laat ook voor mijn fractie onverlet dat het logisch en vanzelfsprekend is
dat de burgemeester voor, tijdens en na de besprekingen ordentelijk wordt
geïnformeerd over de gang van zaken en over wat er afgesproken is. Dat
is gewoon een kwestie van omgangsvormen en misschien wel van fatsoen, zoals
ik naast mij iemand hoor opmerken. Dat moet je dus ook gewoon doen. Het gaat
om de goede informatie-uitwisseling die nodig is om een gemeente te besturen.
Ik blijf echter toch twijfel houden bij het voorstel van de staatssecretaris
om dit op een of andere manier wettelijk te verankeren, zeker na de voorbeelden
die zij gaf. Die roepen bij mij de huiver op of de burgemeester niet toch
weer in de partijpolitieke discussie wordt gezogen. Om kort te
gaan: wat mij betreft mag de staatssecretaris haar pen uitproberen, maar zij
zal een hele toer hebben om ons te overtuigen.Hetzelfde geldt voor het presidium. De vruchten van het nadenken daarover
door de staatssecretaris zullen wij te zijner tijd beoordelen. Met iets meer
enthousiasme wachten wij welgemoed haar voorstellen af over de Wgr en de raadsontbinding.De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Gemeenteraadslid,
wethouder; er zijn in het openbaar bestuur geen mooiere functies. Structuren
moeten daaraan ondersteunend zijn. Het mag niet zo zijn dat de raadsleden
en de wethouders er zijn voor het systeem. De laatste jaren is dat te veel
het geval geweest. Het systeem was onderdeel van het overleg, in plaats van
dat men zich bezighield met de zaken waarvoor men in de gemeenteraad of het
college was gaan zitten. Dat moet de komende jaren veranderen. Ik ben erg
blij dat wij nu de eerste stap hebben gezet om met elkaar vast te stellen
wat de criteria zijn op basis waarvan wij over drie jaar kunnen concluderen:
het gaat goed, het kan beter of het gaat slechter. Bij het begin van de dualisering
heeft dat eigenlijk ontbroken. Wij gaan dat nu wel doen en dat is voor mij
de grote winst van dit debat.Wij willen graag de voorhang handhaven. De raad moet echt worden geïnformeerd
over majeure beslissingen van het college. In de tweede plaats willen wij
dat, omgekeerd, bij raadsinitiatieven het college een soort voorhang krijgt.
In de derde plaats aarzelen wij bij de wens van de staatssecretaris om in
wet- en regelgeving vast te leggen dat de voorbereiding van raadsbesluiten
een zaak van het college is. Niet omdat wij daaraan twijfelen, maar omdat
wij ons afvragen welk probleem wij oplossen, anders dan misschien een enkel
incident, met het voorstel van de staatssecretaris om een en ander expliciet
in wet- en regelgeving vast te leggen. Wij zijn heel benieuwd naar de bewijsvoering
van de staatssecretaris voor de noodzaak van een eventuele wetswijziging.Ten slotte vraag ik de staatssecretaris of zij in staat is om met de herziening
van de Kieswet de uitputting van de lijsten te regelen voor de gemeenteraadsverkiezingen.
Zo niet, moet er dan niet een kleine, separate wet komen?De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Ik dank
de staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik kijk met heel veel belangstelling
uit naar de volgende fase, die van de wetgeving. Wij hebben dan ook de gelegenheid
om op bepaalde onderdelen nog wat dieper in te gaan. Ik ben het absoluut oneens
met de eerste zinnen van de bijdrage van mijn collega van de SP, dat deze
wijziging in structuur uiteindelijk niet tot heel veel goede zaken heeft geleid.
De basis van de wet is het dualisme, dat wil zeggen de scheiding der machten
en een juiste rolverdeling. Ik hoop dat wij binnen het kader van die wet zo
veel mogelijk ruimte geven voor individuele invulling. Wij zullen de voorstellen
van de staatssecretaris daarop beoordelen.Op het gebied van opleiding, scholing en vorming spelen politieke partijen
een heel belangrijke rol, zowel vóór het moment dat men lid
wordt van de raad als tijdens het raadlidmaatschap. Niet iedereen komt echter
via een reguliere politieke partij in het circuit terecht. Daarom vraag ik
aandacht voor lokale partijen. Wat mij betreft mogen er geen beletselen zijn
voor het aanbieden van cursussen door gemeenten, zowel aan raadsleden als
aan wethouders. Wij moeten investeren in de kwaliteit van het openbaar bestuur.
Het geld daarvoor is nooit weggegooid geld. Wij moeten daarin ruimhartig zijn.Ik denk dat ook in het huidige systeem van werken gemeenteraden in hoge
mate zelf bepalen of zij het druk hebben of niet en of raadsleden al dan niet
naar buiten kunnen treden. Als je een nieuwe accountant moet aantrekken, kan
ik mij voorstellen dat je daar een half uur aan besteedt door goed te contoleren
of de procedure die het college op papier heeft gezet juist is. Later kun
je nog eens een half uur nodig hebben om te controleren of de
procedure goed is gevolgd. Je kunt natuurlijk ook zelf iedereen aanschrijven,
zelf iedereen uitnodigen en zelf iedereen op sollicitatiegesprek laten komen.
Als je de hele mikmak zelf doet, ben je er inderdaad avonden mee bezig. De
vraag is, of dat verstandig is. De ruimte ligt dus bij gemeenteraden zelf.
Zij moeten zich beperkingen opleggen.Ik sluit mij aan bij de opmerking van de heer Heijnen dat wij haast moeten
maken met zaken die wij nog via de Kieswet willen regelen.De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter.
Wij hebben het zojuist gehad over de voorhangprocedure. Het aardige daarvan
is dat beide partijen elkaar niet verrassen. De staatssecretaris moet daar
maar eens goed naar kijken en er aan de andere kant op letten dat wij geen
dingen gaan regelen waarvan het meer dan vanzelfsprekend is dat zij lokaal
worden geregeld. Hoe moeten wij hier tegenover staan? Gaat het om gedragsregels
die je prima lokaal met elkaar kunt afspreken, of moeten wij het in een wet
regelen? Wij blijven kritisch over het presidium, maar wellicht zien de staatssecretaris
en haar adviseurs daarin zaken die wij nog niet hebben gezien. In de Kamer
denken wij daar waarschijnlijk allemaal redelijk praktisch over. Het hoeft
toch niet zo ingewikkeld te worden vastgelegd in een wet? Hetzelfde geldt
voor de positie van de burgemeester. Wij houden daarop kritiek. De staatssecretaris
wil met een wetsvoorstel komen. Wij zullen daar nog heel kritisch naar kijken,
maar dat doen wij altijd.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter.
De heer Van Raak zei dat raadsleden overal over gaan, maar Afghanistan lijkt
mij geen goed voorbeeld: als een gemeenteraad daarover een besluit neemt,
denk ik dat wij het gaan vernietigen. Hoe dan ook, ik vind dat raadsleden
inderdaad overal over moeten kunnen spreken, maar welk raadslid laat zich
nu het recht ontnemen om over een kastanjeboom te spreken? Een raadslid hoeft
helemaal niet alleen kaders te stellen. Dat staat ook nergens. Het is juist
de bedoeling dat raadsleden oppakken wat zij willen. Ik vond altijd dat de
kaderstellende rol erg werd overdreven. Indertijd werden er op dat gebied
ineens allerlei bureaus actief. Hetzelfde geldt voor het schrijven van raadsprogramma’s.
Dat moet dus niet, want een gemeenteraad bestaat nu juist bij de gratie van
de verschillen tussen de partijen, die elk hun eigen invulling moeten geven
aan het volksvertegenwoordigende karakter. Er waren in mijn tijd bureaus die
aanboden om raadsprogramma’s te schrijven, en dan dacht ik: waarom doen
de gemeenten dat? Het is niet nodig. De wetgever heeft dit volgens mij destijds
ook niet bedoeld. Overigens moet een raadslid niet alleen maar over kastanjebomen
praten, maar ook over de grotere kaders en de miljoenenafwegingen, die ook
in de gemeenteraad aan de orde komen. Zo zit het in elkaar.Wij kunnen het IPO niet afschaffen, want dat is een vereniging van de
provincies zelf. Als men dat toch wil, moet het via de provincies worden geregeld.
Het Rijk betaalt er ook niets aan. In het kader van de kredietcrisis ben ik
bezig met een rondje langs alle provincies afzonderlijk, om hun te vragen
hoe zij in het kader van de oproep die het Rijk heeft gedaan tegemoet kunnen
komen aan de versnelling die het Rijk wil. Daarbij bezien wij wat er in de
onderscheiden provincies mogelijk is.De kwestie Borghouts/Den Helder behoort tot de portefeuille van de minister,
maar ik kan wel zeggen dat wij de inzet van CdK Borghouts als bemiddelaar
waarderen. Hij doet dit als rijksorgaan en daardoor is hij geen verantwoording
verschuldigd aan provinciale staten. Hij heeft een voorstel gedaan aan de
raad van de gemeente Den Helder. Ik denk dat de CdK binnen de uiterste grenzen
van wat mogelijk is naar een oplossing heeft gezocht. De raad van Den Helder
is nu aan zet. De CdK is als rijksorgaan wel verantwoording verschuldigd aan
de minister. Hij heeft de minister dan ook steeds op de hoogte gehouden van
de ontwikkelingen. Als de Kamer daarover meer wil weten, moet zij er met de
minister over spreken.Ik ben het met de heer Schinkelshoek eens dat wij toe moeten naar de staat
van de lokale democratie en niet naar de structuur moeten kijken. Het moet
ons gaan om de inhoud: wat speelt zich daar af? Laten wij genoeg ruimte om
dat mogelijk te maken? Ik ben het ermee eens dat wij hier permanent aandacht
aan moeten besteden. De tweede lijn die de heer Schinkelshoek aangaf is de
volksvertegenwoordigende rol. Daarvan hebben wij een aantal voorbeelden aan
de orde gehad.Er is eigenlijk inderdaad sprake van een soort notaoverleg, waarbij wij
van tevoren over een onderwerp spreken en daarna aan het werk gaan. Wat mij
betreft doen wij dit vaker.Ik ben het met de heer Heijnen eens dat de structuur de inhoud moet volgen.
Ik ben een eenvoudige bestuurskundige, die dit zo heeft geleerd. Ik vind dat
wij hier niet allemaal van die structuurdiscussies moeten voeren. De structuur
is er en wij moeten goed bezien hoe het werkt, wat wij kunnen verbeteren,
of er wetgeving nodig is, dan wel dat het met de cultuur te maken heeft. Ik
vond het goed dat wij het er allemaal met elkaar over eens zijn dat dit de
houding is om ernaar te kijken. Ik zal de voorhang nog eens nader bezien.Ik zal bezien of een wijziging van de Kieswet nodig is voor de gemeenteraadsverkiezingen.
In het begin is de lijst van de partijen nog wel lang genoeg. De lijst zal
dus niet meteen zijn uitgeput, althans daar ga ik vanuit. Het kan dus zijn
dat wij iets meer tijd hebben. Hoe dan ook, ik heb de boodschap begrepen,
namelijk dat de Kamer wil dat ik dit punt snel oppak.De heer Van Beek was het met mij eens dat de politieke partijen een rol
spelen in de scholing en vorming en ik ben het met de heer Van Beek eens dat
gemeenten zelf wel degelijk ook iets kunnen doen en de taak hebben om trainingen
aan te bieden aan hun raadsleden, ook van lokale politieke partijen, en aan
hun wethouders. Ik weet dat sommige gemeenten daarin terughoudend zijn, maar
over het hoofd van de Kamer heen doe ik een oproep om hier wel degelijk aandacht
aan te besteden. Ik vond dat de heer Van Beek met de selectie van een accountant
een mooi voorbeeld gaf rond de werkdruk van gemeenteraden. Soms kun je in
de voorbereiding inderdaad dingen overlaten aan anderen. Wat ons uit de gesprekken
en het onderzoek is opgevallen, proberen wij vorm te geven in de wetgeving
die de Kamer zal bereiken.De heer Anker noemde het punt van de voorhang. Ik ben het met hem eens
dat men elkaar in het gemeentebestuur niet voor verrassingen dient te stellen.
Wij zullen daar nog eens goed naar kijken. Verder is het inderdaad zo dat
een deel van de problematiek betrekking heeft op de vraag hoe men met elkaar
omgaat en wat men zelf doet. Lang niet altijd zijn daarvoor wetswijzigingen
nodig. Ik ben blij met het debat dat wij nu hebben gevoerd. Uit het onderzoek
dat wij hebben gedaan, blijkt dat er vooral behoefte is aan ruimte. Niet alles
hoeft te worden ingevuld en opgelegd. Een aantal zaken zouden wij moeten regelen,
maar op een aantal andere gebieden, die wij vandaag niet hebben besproken,
wil ik juist regelingen intrekken, zoals op het gebied van de burgerjaarverslagen.
Wij komen ook met een aantal voorstellen die misschien niet groots en ingrijpend
zijn, maar die de praktijk van werken zouden kunnen verbeteren. Ik zal rekening
houden met wat de Kamer naar voren heeft gebracht. Volgens mij gaat het ons
allemaal om de versterking van de lokale en de provinciale democratie.Toezeggingen– De staatssecretaris stuurt de Kamer een brief over de tussentijdse
raadsontbindingen.– De staatssecretaris onderzoekt de oorzaken van het aftreden van wethouders en probeert dit mee te nemen bij het formuleren van criteria
voor het meten van de staat van het lokale bestuur over drie jaar.– De staatssecretaris informeert de Kamer over de immuniteit van
de niet-raadsleden in bijzondere voorbereidende vergaderingen.De heer Van Beek (VVD): Nu gaat het toch fout.
Het gaat niet om niet-raadsleden, het gaat met name ook om raadsleden. In
een raadsvergadering heb je het recht van onschendbaarheid, maar wat gebeurt
er nu wanneer je vergadert in de vorm van een markt? Dan moet je oppassen
dat je later geen rechtszaak krijgt om wat je zegt.De voorzitter: Dan vul ik de laatste toezegging
aan met raadsleden.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,LeerdamDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,Van LeidenXNoot1Samenstelling:Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), De
Pater-van der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP),
Sterk (CDA), Leerdam (PvdA), voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith
(VVD), Boelhouwer (PvdA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA),
Van der Burg (VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme
(PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker
(ChristenUnie).Plv. leden: Teeven (VVD), Heemelaar (GroenLinks), Van der Vlies (SGP),
Van de Camp (CDA), Smilde (CDA), Knops (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA),
Wolbert (PvdA), Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij (PvdA), Van Gerven
(SP), Heerts (PvdA), Çörüz (CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV),
Van der Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand (PvdD), Timmer (PvdA), De Wit
(SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Cramer (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30902-16.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl