Notitie (zelf)regulering: relatie wetgever, sociale partners/medezeggenschapsorgaan in de arbeidsverhoudingen; Notitie over de relatie CAO-ondernemingsraad en de doorwerking van afspraken in de individuele arbeidsovereenkomst
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-00033, nr. 9b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

15-07-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

00033 nr. 9b

09-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDe relatie CAO-ondernemingsraad en de doorwerking van
afspraken in de individuele arbeidsovereenkomst: een juridische notitie1. Inleiding2. Partijen bij arbeidsvoorwaardenvorming in juridisch
perspectief2.1. Individuele werkgever en werknemer2.2. CAO-partijen2.3. Minister2.4.De ondernemingsraad3. Doorwerking van de CAO in individuele arbeidsovereenkomsten3.1. Doorwerking op grond van de Wet CAO3.2. Doorwerking op basis van de individuele arbeidsovereenkomst3.3. Doorwerking op basis van de Wet AVV4. Uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
op basis van de WOR en gevolgen voor de individuele arbeidsovereenkomst4.1. Uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
op basis van een ondernemingsovereenkomst (artikel 32, lid 2 WOR)4.2. Uitbreiding bevoegdheden van de ondernemingsraad
op basis van een CAO (artikel 32, lid 1 WOR)5. Uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
op grond van specifieke wetgeving6. Geldigheidsduur van afspraken met de ondernemingsraadGeldigheidsduur afspraken gebaseerd op artikel 32, eerste
lid, WORGeldigheidsduur afspraken op grond van artikel 32, tweede
lid, van de WORGeldigheidsduur afspraken op grond van specifieke wetgeving7. Internationaal rechtelijke aspectenBIJLAGE 1
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 00033Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
222aNotitie inzake zelfregulering: relatie wetgever, sociale partners/medezeggenschapsorgaan
in de arbeidsverhoudingen (vergaderjaar 1999–2000)nr. 9bBRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 juli 2002Bij de openbare behandeling in de Eerste Kamer van de notitie «(Zelf)regulering:
relatie overheid, sociale partners/medezeggenschapsorgaan in de arbeidsverhoudingen»
op 13 november 2001, heb ik u een nadere notitie toegezegd ter beantwoording
van een aantal juridisch-technische vragen.De notitie treft u bijgaand aan. Zoals toegezegd wordt ingegaan op de
juridisch-technische aspecten van de relatie CAO-ondernemingsraad, met aandacht
voor de geldigheidstermijn van afspraken met de ondernemingsraad respectievelijk
voor eventuele strijdigheid met Europese regelgeving.De Wet op de ondernemingsraden (WOR) zou over twee zaken meer duidelijkheid
kunnen verschaffen. Ten eerste over de rechtsgevolgen van afspraken met de
ondernemingsraad als uitwerking van een regelopdracht in de CAO (artikel 32
lid 1 WOR). Ten tweede over de geldigheidstermijn van afspraken met de ondernemingsraad
op grond van een ondernemingsovereenkomst (artikel 32 lid 2 WOR).De komende evaluatie van de WOR is een geschikt moment om hier expliciet
bij stil te staan.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,W. A. F. G. VermeendDe relatie CAO-ondernemingsraad en de doorwerking van
afspraken in de individuele arbeidsovereenkomst: een juridische notitie1. InleidingBij de behandeling van het wetsvoorstel aanpassing arbeidsduur in de Eerste
Kamer op 8 februari 2000, is in meer algemene zin gesproken over (zelf)regulering.
De centrale vraag was of er de laatste tijd steeds vaker (dwingende) bemoeienis
van de overheid aan de orde is. Dit heeft geleid tot de notitie «(Zelf)regulering:
relatie overheid, sociale partners/medezeggenschapsorgaan in de arbeidsverhoudingen»,
die op 4 mei 2000 naar de Eerste Kamer is gezonden.Op 13 november 2001 heeft in de Eerste Kamer de openbare behandeling
van deze notitie plaatsgevonden. Op 14 maart 2001 is in de Tweede Kamer
een algemeen overleg gevoerd over de notitie (zelf)regulering.Bij de openbare behandeling in de Eerste Kamer is een nadere notitie toegezegd
over de juridisch-technische aspecten van de relatie CAO-ondernemingsraad,
inclusief aandacht voor de geldigheidstermijn van afspraken met de ondernemingsraad
en eventuele strijdigheid met Europese regelgeving.Centraal in deze notitie staat de formele positie van CAO respectievelijk
ondernemingsraad in de arbeidsvoorwaardenvorming. Er bestaat geen verschil
van mening over het primaat: de CAO is een regeling van hogere arbeidsrechtelijke
orde. Dat betekent dat zodra een onderwerp inhoudelijk in de CAO is geregeld,
er geen ruimte meer is voor de ondernemingsraad. Deze «bottom line»
loopt als rode draad door de notitie.De ondernemingsraad komt op het terrein van de arbeidsvoorwaarden op drie
verschillende manieren in beeld. De Wet op de ondernemingsraden geeft hiertoe
twee mogelijkheden. Ten eerste een uitbreiding van bevoegdheden door middel
van een CAO-afspraak (art. 32 lid 1 WOR). Ten tweede – indien de CAO
hiertoe de ruimte laat – een uitbreiding van bevoegdheden via een zogenoemde
ondernemingsovereenkomst tussen ondernemer en ondernemingsraad (art. 32 lid
2 WOR). Tenslotte kunnen ook op grond van specifieke wetgeving de bevoegdheden
van de ondernemingsraad worden uitgebreid.Alvorens in te gaan op de specifieke juridische aspecten in de relatie
tussen CAO-partijen en de ondernemingsraad alsmede de (on)mogelijkheden van
doorwerking van gemaakte afspraken in de individuele arbeidsovereenkomst,
is het van belang om de meer algemene juridische kaders waarbinnen zich deze
problematiek afspeelt, te schetsen. In paragraaf 2 zal stil worden gestaan
bij de verschillende partijen betrokken bij de arbeidsvoorwaardenvorming.
In paragraaf 3 komt de rechtskracht van CAO-afspraken aan de orde en
de wijze waarop doorwerking in individuele arbeidsovereenkomsten plaatsvindt.
In paragraaf 4 wordt ingegaan op de uitbreiding van bevoegdheden van
de ondernemingsraad op basis van de WOR. In paragraaf 5 komt dan de mogelijkheid
van uitbreiding van bevoegdheden op basis van specifieke wetgeving aan de
orde. In paragraaf 6 wordt aandacht besteed aan de geldigheidsduur van
overeenkomsten met de ondernemingsraad en tenslotte wordt in paragraaf 7
stilgestaan bij internationaalrechtelijke aspecten die hierbij een rol spelen.2. Partijen bij arbeidsvoorwaardenvorming in juridisch
perspectiefIn deze paragraaf wordt kort ingegaan op de juridische basis van de verschillende
partijen die betrokken kunnen zijn bij arbeidsvoorwaardenvorming, waarbij
gevolgen voor individuele arbeidsovereenkomsten kunnen intreden. Overige arbeidsvoorwaardenregelingen,
zoals een regeling van arbeidsvoorwaarden vastgesteld door een publiekrechtelijk
orgaan, blijven buiten beschouwing.2.1. Individuele werkgever en werknemerVoor wat betreft arbeidsvoorwaarden die neergelegd zijn of (kunnen) worden
in arbeidsovereenkomsten gelden de uitgangspunten van contractsvrijheid en
dat enkel de partijen die een overeenkomst zijn aangegaan aan die overeenkomst
zijn gebonden. Partijen bij een arbeidsovereenkomst zijn in beginsel een individuele
werkgever en een individuele werknemer. Op de arbeidsovereenkomst zijn de
wettelijke bepalingen omtrent rechtshandelingen (Boek 3 BW), omtrent verbintenissen
en overeenkomsten (Boek 6 BW) en de specifieke regeling van Boek 7 titel 10
BW van toepassing, voor zover de regeling van de arbeidsovereenkomst hiervan
niet binnen de door de wet gestelde grenzen afwijkt.2.2. CAO-partijenDe individuele arbeidsovereenkomsten worden veelal genormeerd door CAO's.
De artikelen 1 en 2 van de Wet CAO bepalen wat onder een CAO wordt verstaan
en wie partij kunnen zijn bij een CAO. CAO-partijen aan werkgeverszijde kunnen
zijn: een of meer werkgevers of een of meer verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid
van werkgevers. CAO-partijen aan werknemerszijde kunnen zijn: een of meer
verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid van werknemers. Een CAO afgesloten
met een werkgever wordt aangeduid als ondernemings-CAO. Een CAO afgesloten
met een of meer werkgeversverenigingen wordt aangeduid als bedrijfstak-CAO
of sector-CAO.De bevoegdheid van een CAO-partij om verplichtingen aan haar leden op
te leggen en rechten aan leden toe te kennen, vindt zijn grondslag in het
verenigingsrecht. Deze bevoegdheid wordt ingevolge artikel 2:34a BW bepaald
door de statutaire inrichting van de vereniging. Daarnaast kan de vereniging
overeenkomsten sluiten die rechtstreeks gevolgen voor de leden hebben. Het
bestuur of een afzonderlijke bestuurder vertegenwoordigt de vereniging bij
het sluiten van overeenkomsten. De mogelijkheid voor een vereniging om haar
leden jegens derden verplichtingen op te leggen wordt expliciet genoemd in
artikel 2:46 BW. In de Wet op de CAO heeft de verenigingsrechtelijke ledenbinding
een specifieke uitwerking gekregen. Het sluiten van een CAO moet tot de statutaire
doelstellingen van een werkgevers- of werknemersorganisatie behoren, wil zij
rechtsgeldig een CAO kunnen afsluiten. Daarmee wordt aan aspirant-leden duidelijk
gemaakt dat het lidmaatschap van de betreffende vereniging ertoe leidt dat
zij aan een eventueel afgesloten CAO gebonden kunnen raken.Alleen indien een bepaalde overeenkomst op grond van de bepalingen uit
de Wet CAO als een collectieve arbeidsovereenkomst kan worden gekwalificeerd
en deze CAO vervolgens conform artikel 4 van de Wet op de Loonvorming bij
de Minister van SZW is aangemeld, kunnen de rechtsgevolgen van de Wet CAO
intreden.Uit het bovenstaande vloeit voort dat alleen aan werkgevers(organisaties)
en werknemers-organisaties gezamenlijk de mogelijkheid toekomt verdergaande
rechtsgevolgen in het leven te roepen dan op grond van het algemene verbintenissenrecht
mogelijk is.In artikel 18 van de Wet op de CAO is geregeld dat de maximale looptijd
van een CAO vijf jaar bedraagt. Een langere looptijd zou – mede omdat
omstandigheden op de arbeidsmarkt snel kunnen veranderen – eerder tot
onrust dan tot rust leiden.2.3. MinisterDe Minister van SZW heeft de bevoegdheid om op verzoek van een CAO-partij
bepalingen van een CAO verbindend te verklaren voor werkgevers en werknemers
die onder de werkingssfeer van de CAO vallen, voorzover een CAO geldt voor
een belangrijke meerder-heid van de in een bedrijfstak werkzame personen.
De verbindendverklaring heeft een publiekrechtelijk karakter: het is een daad
van materiële wetgeving.De wijze waarop de Minister zijn bevoegdheid dient te hanteren is omlijnd
in de Wet AVV en het daarop gebaseerde Toetsingskader Algemeen Verbindend
Verklaring CAO-bepalingen.2.4.De ondernemingsraadOp grond van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) is een ondernemer die
een onder-neming in stand houdt waar in de regel ten minste 50 personen1 werkzaam zijn, verplicht een ondernemingsraad in te stellen
en de regels van de WOR na te leven. De ondernemer betaalt de kosten voor
de ondernemingsraad.Een ondernemingsraad bestaat uit leden die door de in de onderneming werkzame
personen rechtstreeks uit hun midden worden gekozen. De grootte van de ondernemingsraad
is afhankelijk van het aantal in de onderneming werkzame personen. De ondernemingsraad
is volgens de meeste deskudigen geen rechtspersoon.2De mogelijkheid voor de ondernemingsraad om in rechte de naleving van
de WOR af te dwingen, is in de WOR geregeld.3Indien een ondernemingsraad participeert in arbeidsvoorwaardenvorming,
zal de grondslag daarvoor veelal zijn gelegen in artikel 32 van de WOR. Artikel
32, eerste lid, van de WOR regelt dat bij CAO aan een ondernemingsraad of
aan ondernemingsraden van de bij die CAO betrokken onderneming of ondernemingen
verdere bevoegdheden dan genoemd in de WOR kunnen worden toegekend. Artikel
32, tweede lid, van de WOR regelt dat bij schriftelijke overeenkomst tussen
de ondernemer en de ondernemingsraad aan de ondernemingsraad meer bevoegdheden
dan in de WOR genoemd kunnen worden toegekend alsmede aanvullende voorschriften
over de toepassing van het bij of krachtens de WOR bepaalde kunnen worden
gegeven.3. Doorwerking van de CAO in individuele arbeidsovereenkomsten3.1. Doorwerking op grond van de Wet CAOWanneer een CAO is afgesloten, vindt de normatieve werking van de zich
daartoe lenende CAO-bepalingen zijn grondslag in de artikelen 12 en 13 van
de Wet CAO. Dit houdt in dat de betreffende CAO-bepalingen – die vaak
een minimum karakter kennen – automatisch en dwingend doorwerken in
individuele arbeidsovereenkomsten van werkgevers en werknemers die lid zijn
van de organisaties die de CAO hebben afgesloten (de zogenaamde «gebondenen»)
en onder de werkingssfeer van de CAO vallen (de wet spreekt van «betrokken»
bij de CAO). Artikel 12 Wet CAO bepaalt onder meer dat elk beding tussen een
werkgever en een werknemer dat in strijd is met de CAO waaraan werkgever en
werknemer zijn gebonden, nietig is. De CAO-bepaling neemt van
rechtswege de plaats in van het nietige beding. Daaraan wordt door artikel
13 Wet CAO nog toegevoegd dat wanneer er over een bepaald onderwerp niets
is geregeld in de individuele arbeidsovereenkomst, de bepalingen van de CAO
in de individuele arbeidsovereenkomst automatisch zijn opgenomen.Deze bovenstaande regels gelden voor de gebondenen. Voor wat betreft de
positie van de niet-georganiseerde of anders-georganiseerde werknemers (dus
de «niet-gebondenen») in dienst van een gebonden werkgever, heeft
de CAO geen automatische dwingende doorwerking. Wél heeft de wetgever
willen voorkomen dat de gebonden werkgevers uit kostenoverwegingen de voorkeur
zouden geven aan deze niet gebonden werknemers, die zij mindere arbeidsvoorwaarden
zouden kunnen bieden dan op grond van de CAO zou moeten worden aangeboden.
In artikel 14 Wet CAO wordt de gebonden werkgever daarom verplicht om de CAO-bepalingen
ook aan te bieden aan de ongebonden werknemer. Indien de werknemer stilzwijgend
dan wel uitdrukkelijk instemt met de aangeboden CAO-bepalingen, wordt –
door deze toestemming – de individuele arbeidsovereenkomst in die zin
gewijzigd. De contractsvrijheid van de ongebonden werknemers blijft bestaan:
zij hoeven het aanbod niet te aanvaarden en dan blijft de «oude»
arbeidsovereenkomst in stand. Ongebonden werknemers kunnen zelfs rechtsgeldig
anders met de werkgever overeenkomen. Artikel 14 Wet CAO is een zogenoemde
diagonale bepaling. Dit betekent dat de verplichting van de werkgever zich
slechts uitstrekt tot CAO-partijen. Als de werkgever deze verplichting niet
nakomt kan de werknemer niet zelf rechtstreeks een beroep op naleving van
de CAO doen. CAO-partijen kunnen de werkgever echter wel houden aan de verplichting
van artikel 14 Wet CAO.Overigens is artikel 14 Wet CAO geen dwingend recht. CAO-partijen kunnen
van deze bepaling afwijken danwel deze bepaling wegcontracteren, alhoewel
dat in de praktijk zelden voorkomt.3.2. Doorwerking op basis van de individuele arbeidsovereenkomstOok in de arbeidsovereenkomst zelf kan zijn overeengekomen dat de bepalingen
van de CAO onderdeel uitmaken van de individuele arbeidsovereenkomst. De CAO
wordt dan als het ware geïncorporeerd in de individuele arbeidsovereenkomst.
Op deze wijze zijn de bepalingen van de CAO onderdeel geworden van de individuele
arbeidsovereenkomst en uit dien hoofde ook bindend voor de niet gebonden werknemers.Ontbreekt een dergelijke «van toepassing verklaring» in de
individuele arbeidsovereenkomst, dan bestaat nog de mogelijkheid dat een eenzijdig
wijzigingsbeding in de overeenkomst is opgenomen (artikel 7:613 BW). Dit beding
moet schriftelijk zijn overeengekomen. De werkgever kan echter alleen een
beroep doen op het eenzijdig wijzigingsbeding, indien hij bij een wijziging
van de arbeidsovereenkomst zo'n zwaarwichtig belang heeft, dat het belang
van de werknemer dat door die wijziging zou worden geschaad, daarvoor naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid moet wijken. De (eventuele nadelige)
CAO-bepalingen worden dus niet automatisch door middel van het schriftelijke
wijzigingsbeding in de individuele arbeidsovereenkomst opgenomen. De werkgever
zal het zwaarwichtige belang alsmede het belang van de werknemer dat «overruled»
wordt, moeten onderbouwen en aantonen. Redelijkheid en billijkheid kunnen
onder omstandigheden met zich meebrengen dat de werknemer niet gebonden is
aan het wijzigingsbeding. Dit zal de werknemer in het algemeen moeten aantonen.13.3. Doorwerking op basis van de Wet AVVDe Minister van SZW kan op verzoek van een CAO-partij een (deel van een) CAO verbindend verklaren voor werkgevers en werknemers, die naar
de aard van de arbeid onder de werkingssfeer van de CAO zouden vallen, ten
aanzien van gesloten of nog te sluiten arbeidsovereenkomsten, al dan niet
voor een bepaald gebied. Veelal gaat het om bedrijfstak-CAO's c.q. sector-CAO's
die door een algemeen verbindend verklaring gaan gelden voor de gehele bedrijfstak.De algemeen verbindend verklaring is geregeld in artikel 2 van de Wet
AVV en is een daad van materiële wetgeving; de betreffende CAO-bepalingen
worden algemeen verbindende voorschriften in de zin van artikel 3:1 van de
Algemene wet bestuursrecht en recht in de zin van artikel 79 Wet op de rechterlijke
organisatie. De algemeen verbindend verklaarde CAO-bepalingen worden gepubliceerd
in de Staatscourant. Het belangrijkste gevolg dat uit de Wet AVV voortvloeit
is dat – nog buiten het effect van artikel 14 Wet CAO – de algemeen
verbindend verklaarde CAO-bepalingen ook gaan gelden voor niet-georganiseerden
of anders-georganiseerden. Artikel 3 van de Wet AVV regelt dat bedingen tussen
een werkgever en werknemer die in strijd zijn met de algemeen verbindend verklaarde
CAO-bepalingen nietig zijn. De algemeen verbindend verklaarde CAO-bepalingen
gelden in plaats daarvan. Zij gelden ook als er terzake in de arbeidsovereenkomst
niets was geregeld.Een algemeen verbindend verklaring heeft terugwerkende kracht noch nawerking,
en eindigt in elk geval als de CAO eindigt. De periode dat een algemeen verbindend
verklaring geldt, loopt niet gelijk met de looptijd van een CAO. De algemeen
verbindend verklaring zal slechts een deel van de looptijd van een CAO bestrijken.4. Uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
op basis van de WOR en gevolgen voor de individuele arbeidsovereenkomstIn de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft de wetgever vastgelegd dat
de bevoegd-heden van de ondernemingsraad kunnen worden uitgebreid. Daarbij
dient een onderscheid te worden gemaakt tussen de uitbreiding van de bevoegdheden
door middel van een CAO (artikel 32, eerste lid, van de WOR) en de uitbreiding
van de bevoegdheden door middel van een zogenoemde ondernemingsovereenkomst,
een schriftelijke overeenkomst tussen de ondernemer en de ondernemingsraad
(artikel 32, tweede lid van de WOR). In par. 4.1 zal nader worden ingegaan
op de rechtsgevolgen van de ondernemingsovereenkomst en in par. 4.2 komen
de rechtsgevolgen van de uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
door middel van een CAO aan de orde.4.1. Uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
op basis van een ondernemingsovereenkomst (artikel 32, lid 2 WOR)In de overeenkomst die op basis van artikel 32, tweede lid, van de WOR
afgesloten kan worden, kunnen aan de ondernemingsraad meer bevoegdheden worden
toegekend en aanvullende voorschriften worden gegeven over de toepassing van
het bij of krachtens de WOR bepaalde. Als een dergelijke overeenkomst wordt
afgesloten, noemt men dit wel een ondernemingsovereenkomst. Er worden in de
literatuur wel meer overeenkomsten als ondernemingsovereenkomsten aangeduid.
Dat schept enige verwarring. Als ondernemingsovereenkomsten worden bijvoorbeeld
ook wel gezien de overeenkomsten die betrekking hebben op de uitbreiding van
de bevoegdheden van de artikelen 25 en 27 van de WOR of bijvoorbeeld de uitbreiding
van de bevoegdheden van het recht van informatie die in de artikelen 31–31c
van de WOR is opgenomen. In het navolgende wordt onder een ondernemingsovereenkomst
alleen de overeenkomst gesloten op grond van artikel 32, tweede lid, van de
WOR verstaan.De ondernemingsraad heeft de mogelijkheid om overeenkomsten te sluiten
met de onder-nemer, voorzover de aangelegenheden niet al inhoudelijk bij CAO
zijn geregeld of door een publiekrechtelijk orgaan zijn vastgesteld.Het primaat ten aanzien van de primaire arbeidsvoorwaarden ligt bij de
CAO-partijen. De CAO is en blijft het belangrijkste instrument met betrekking
tot de arbeidsvoorwaardenvorming. Indien een onderwerp in de CAO inhoudelijk
is geregeld, vervalt het instemmingsrecht van de ondernemingsraad (artikel
27, derde lid, van de WOR). Bij het invoeren van de ondernemingsovereenkomst
in de WOR is dan ook in de Memorie van Toelichting aangegeven dat de ondernemingsraad
niet van zijn extra bevoegdheden gebruik kan maken als het om onderwerpen
gaat die inhoudelijk in de CAO zijn geregeld. De CAO als – regeling
van hogere arbeidsrechtelijke orde – prevaleert derhalve boven hetgeen
ondernemer en ondernemingsraad overeenkomen. Bij de wijziging van de WOR is
dit uitdrukkelijk naar voren gebracht1.Indien de ondernemer en de ondernemingsraad gebruik maken van de ruimte
wanneer een en ander niet in een CAO is geregeld, rijst de vraag welk effect
een dergelijke ondernemingsovereenkomst op een individuele arbeidsovereenkomst
heeft. Werkt deze ondernemingsovereenkomst automatisch en dwingend door in
de individuele arbeidsovereenkomst? Dat is – zoals ook uit de wetsgeschiedenis
van de WOR blijkt – niet het geval. Een schriftelijke ondernemingsovereenkomst
is geen CAO, omdat een dergelijke overeenkomst niet voldoet aan de definitie
van de CAO zoals die in de Wet CAO is neergelegd (artikel 1, eerste lid, Wet
CAO). De daaraan verbonden rechtsgevolgen zijn derhalve niet aan de ondernemingsovereenkomst
verbonden. De CAO-partijen moeten aan speciale waarborgen voldoen, wil er
een rechtsgeldige CAO tot stand komen waaraan de Wet CAO de speciale doorwerking
verleent. Vervolgens kan een werknemer kiezen of hij lid wil worden van de
bond die zijn belangen behartigt bij het afsluiten van de CAO. Bij de ondernemingsovereenkomst
is hier geen sprake van. De ondernemer en de ondernemingsraad binden alleen
zichzelf door middel van een ondernemingsovereenkomst.Op welke wijze kan de ondernemingsovereenkomst toch een doorwerking hebben
in de individuele arbeidsovereenkomst? In de individuele arbeidsovereenkomst
kan een eenzijdig wijzigingsbeding worden opgenomen.
De werkgever kan – wanneer de ondernemingsover-eenkomst is afgesloten
met de ondernemingsraad – een beroep doen op het wijzigingsbeding. Hij
kan dit wijzigingsbeding alleen toepassen als hij bij de wijziging van de
individuele arbeidsovereenkomst een zodanig zwaarwichtig belang heeft, dat
het belang van de werknemer dat door de wijziging zou worden geschaad daar
op grond van de redelijkheid en billijkheid voor moet wijken. Een werknemer
kan zich vervolgens – wanneer hij van mening is dat hij door de wijziging
onevenredig in zijn belang is getroffen – tegen de wijziging verzetten.
Uiteindelijk zal de rechter een redelijkheidstoetsing hanteren, waarbij het
individuele belang van de werknemer en het zwaarwichtige belang van de werkgever
tegen elkaar worden afgewogen.4.2. Uitbreiding bevoegdheden van de ondernemingsraad
op basis van een CAO (artikel 32, lid 1 WOR)Steeds meer kiezen sociale partners ervoor om in bedrijfstak-CAO's een
deel van de arbeidsvoorwaardenvorming te decentraliseren naar het niveau van
de onderneming, om daarmee meer maatwerk te kunnen leveren. Op grond van artikel
32 lid 1 WOR kunnen bij CAO aan de ondernemingsraad meer bevoegdheden worden
toegekend dan in de WOR genoemd. De decentralisatie bestaat veelal uit een
regelopdracht in de bedrijfstak-CAO aan het adres van de werkgever
om in overleg met zijn ondernemingsraad een regeling in het leven te roepen,
danwel uit een mogelijkheid om in overleg met de ondernemingsraad van een
standaardregeling af te wijken.In de Memorie van Toelichting bij de WOR wordt niet specifiek ingegaan
op de rechtsgevolgen van een uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
door de CAO ten aanzien van de binding van individuele werknemers1. Sociale partners zullen echter beogen dat aan een decentrale
regeling op basis van artikel 32 lid 1 WOR eenzelfde rechtskracht toekomt
als een CAO. Daartoe worden wel eens in CAO's incorporatiebepalingen opgenomen
op grond waarvan een afgesloten overeenkomst, waarmee de ondernemingsraad
gevolg heeft gegeven aan een regelopdracht, geacht wordt deel uit te maken
van de CAO. Ook kunnen ten aanzien van nog tot stand te komen decentrale regelingen
in de CAO formuleringen gebruikt worden zoals «hebben rechtskracht van
CAO»,«zijn bindend voor de werknemers in de betreffende onderneming»
en dergelijke. In de literatuur lopen de meningen uiteen in hoeverre dergelijke
decentrale regelingen onderdeel worden van een CAO en/of eenzelfde rechtskracht
van CAO kunnen krijgen en in hoeverre dergelijke regelingen dus doorwerken
in de individuele arbeidsovereenkomst. Hierbij worden argumenten ontleend
aan de verschillen in positie en taken van CAO-partijen enerzijds en ondernemingsraad
anderzijds (zie bijlage 1 voor een overzicht van deze verschillen).Van der Heijden2 stelt zich op het standpunt
dat de overeenkomst welke – conform artikel 32 lid 1 WOR – een
uitwerking van een regelopdracht in een CAO is, bindend is voor de individuele
werknemer. De ondernemingsraad treedt als het ware op als verlengde arm van
de CAO-partijen en bindt werknemers op grond van de Wet CAO. Door het geven
van een regelopdracht aan de ondernemingsraad hebben CAO-partijen de bevoegdheid
overgedragen om werknemers te binden. Bijlsma3
leidt uit het feit dat CAO-partijen een ondernemingsraad als medepartij kwalificeren
af dat de ondernemingsraad op grond van het algemene verbintenissenrecht zich
als partij bij de CAO op naleving van de CAO kan beroepen.Anderen menen dat enkel een regelopdracht in de CAO onvoldoende is om
werknemers te binden (zie bijvoorbeeld Van Bon4
). De bepalingen van de overeenkomst tussen ondernemer en ondernemingsraad
kunnen – aldus Van Bon – alleen doorwerken in een individuele
arbeidsovereenkomst wanneer de overeenkomst door middel van een incorporatiebepaling
onderdeel wordt van de CAO. Dit onderdeel van de CAO geldt uiteraard alleen
voor de onderneming waar de overeenkomst is afgesloten. Bedoeld wordt dat
voor de betreffende (gebonden) werknemers bij die onderneming de decentrale
regeling op ondernemingsniveau geacht wordt deel uit de maken van de CAO.
Hierbij dient bedacht te worden dat wanneer een dergelijke regeling op voorhand
wordt geincorporeerd in de CAO, partijen bij CAO geen invloed meer hebben
op de exacte inhoud van deze bepalingen. De inhoud van de verplichtingen staat
immers nog niet vast5.Stege6 wijst – naast een regelopdracht
in de CAO en een incorporatiebepaling – op het belang dat in de statuten
van de werknemersvereniging is opgenomen dat nadere afspraken die in de vorm
van overeenkomsten tussen de werkgever en ondernemingsraad worden afgesloten
en gebaseerd zijn op een CAO-bepaling, de leden van de vereniging zullen binden.
Dit komt voort uit de gedachte dat een werknemer die lid is van de vakvereniging
welke de CAO heeft afgesloten op grond van zijn lidmaatschap niet gebonden
kan worden aan een overeenkomst, waarbij zijn vereniging zelf
geen partij is. Alsdan weten (aspirant)leden dat lidmaatschap van de werknemersvereniging
ertoe kan leiden dat zij aan een op een CAO gebaseerde overeenkomst tussen
werkgever en ondernemingsraad gebonden kunnen raken. Voorts wordt er in de
rechtsliteratuur wel geopperd dat CAO-partijen procedurele voorwaarden dienen
te stellen omtrent de totstandkoming van een in de CAO te incorporeren overeenkomst,
bijvoorbeeld dat de ondernemingsraad een conceptovereenkomst eerst dient voor
te leggen aan de achterban. Of om bij een apart besluit van de vereniging
de overeenkomst tussen werkgever en ondernemingsraad onderdeel te laten worden
van de CAO en daarmee bindend voor de leden.Stege gaat tevens in op de mogelijkheid van verstrekking van een volmacht
(vooraf) door CAO-partijen en de mogelijkheid van bekrachtiging (achteraf)
door CAO-partijen.Het kenmerk van de volmacht is de toerekening van de rechtshandeling die
de gevolmachtigde heeft verricht aan de volmachtgever (artikel 3:60, eerste
lid, BW). Werknemers- en werkgeversverenigingen hebben de mogelijkheid om
aan een derde buiten de vereniging middels volmacht de onderhandelingen over
het sluiten van een overeenkomst uit te besteden. Een formeel beletsel zou
kunnen zijn dat de ondernemingsraad geen volmacht kan ontvangen omdat hij –
volgens de meeste auteurs1 – geen rechtspersoonlijkheid
bezit. CAO-partijen kunnen in ieder geval aan de zittende leden van de ondernemingsraad
danwel aan de voorzitter van de ondernemingsraad, die op grond van artikel
7 van de WOR de ondernemingsraad in rechte vertegenwoordigt, een volmacht
verlenen. In het laatste geval wordt de voorzitter dan als natuurlijk persoon
gevolmachtigd om voor de werknemersvereniging afspraken te maken.Tevens wordt naar voren gebracht dat het realiseren van de rechtskracht
van de Wet CAO op decentrale afspraken zou kunnen plaatsvinden door bekrachtiging
door CAO-partijen van de decentrale regeling. Daarmee wordt de decentrale
regeling ook een afspraak tussen CAO-partijen. Bekrachtiging kan mondeling
of schriftelijk gebeuren. Alsdan kan ook voldaan worden aan de in het huidige
recht geldende meldingsplicht van artikel 4 van de Wet op de Loonvorming.5. Uitbreiding van bevoegdheden van de ondernemingsraad
op grond van specifieke wetgevingIn het kader van deze notitie is het ook van belang in te gaan op de (relatief
nieuwe) rechtsfiguur waar bij wet aan de werkgever in overeenstemming met
de ondernemingsraad (of personeelsvertegenwoordiging) mogelijkheden worden
geboden tot afwijking van een wettelijk voorschrift. Recente voorbeelden hiervan
zijn te vinden in de Wet aanpassing arbeidsduur (WAA) en in de Wet arbeid
en zorg (Wet A&Z). Hierbij is geregeld, dat van het recht op vermeerdering
van de arbeidsduur respectievelijk van het recht op een aantal verlofvormen
(te weten: kraamverlof, kortdurend zorgverlof en calamiteitenverlof) kan worden
afgeweken bij CAO en – als geen CAO van toepassing is, of een eventueel
wel van toepassing zijnde CAO terzake geen bepaling bevat – bij schriftelijke
overeenstemming tussen werkgever en ondernemingsraad (of personeelsvertegenwoordiging).
Deze mogelijkheid bestond al in de Arbeidstijdenwet (ATW), waarbij het gaat
om afwijking van de wettelijke grenzen aan de arbeidstijden. In de WAA en
de Wet A&Z is het mogelijk dat ook op deze wijze kan worden afgeweken
van een bij wet aan de werknemer toegekend recht.Ook hier speelt de vraag wat de status is van afspraken die worden gemaakt
tussen de werkgever en de ondernemingsraad. Zoals ook al aangegeven in de
memorie van antwoord bij de notitie (zelf)regulering2, hebben afwijkende afspraken die wettelijke rechten uitsluiten
(of anderszins modificeren) invloed op de rechten die de werknemer ontleent
aan de wet. Als voorbeeld is hierbij genoemd, dat als op grond van artikel
2 van de WAA met de ondernemingsraad is overeengekomen dat een verzoek om
vermeerdering van de arbeidsduur niet kan worden ingediend, een bij die werkgever
werkzame werknemer zich niet langer rechtstreeks op de wet kan beroepen bij
een verzoek om vermeerdering van de arbeidsduur. Anders gesteld: hij heeft
jegens de werkgever niet langer op grond van de wet een rechtsvordering tot
naleving (of tot schadevergoeding wegens niet-naleving) van dat voorschrift.
De werknemer kan in deze situatie – indien bijzondere omstandigheden
daartoe aanleiding geven – wel een beroep doen op het beginsel van goed
werkgeverschap, dat de werkgever altijd in acht moet nemen.6. Geldigheidsduur van afspraken met de ondernemingsraadIn het voorgaande is onderscheid gemaakt naar drie wegen waarlangs de
bevoegdheden van de ondernemingsraad kunnen worden uitgebreid. In deze paragraaf
wordt voor deze drie te onderscheiden situaties gekeken naar de geldigheidsduur
van afspraken met de ondernemingsraad.Geldigheidsduur afspraken gebaseerd op artikel 32, eerste
lid, WORCAO-partijen kunnen afspraken maken over de geldigheidsduur van afspraken
met de ondernemingsraad. Indien dit niet gebeurt dan geldt, net als voor de
ondernemingsovereenkomst (zie hierna), in principe een onbepaalde looptijd
van de afspraken. Dit geldt dan zolang ook een nieuwe CAO de ruimte blijft
bieden voor hetgeen is overeengekomen.Geldigheidsduur afspraken op grond van artikel 32, tweede
lid, van de WOROorspronkelijk zag de WOR de ondernemingsraad als een orgaan dat incidenteel
beslissingen nam (adviseert, instemt, voorstellen doet e.d.) doch geen afspraken
maakte voor een bepaalde periode tenzij op ondergeschikte punten. De praktijk
is de WOR ontgroeid. Zo werden er steeds meer convenanten gesloten, zonder
dat het rechtskarakter van die convenanten duidelijk was.De invoering van de ondernemingsovereenkomst in de WOR impliceerde dat
een ondernemer een ondernemingsovereenkomst kan afsluiten met de «ondernemingsraad
zelf» als orgaan (niet alleen de leden).1
In de Memorie van Toelichting bij deze laatste wijziging van de WOR wordt
aangegeven dat in principe de looptijd van de afspraken onbepaald is, tenzij
anders is overeengekomen2. Dit betekent dat een
nieuwe ondernemingsraad alsmede een nieuwe bestuurder in beginsel aan de afspraak
is gebonden3.Mede in verband met hierna volgende zal bij de evaluatie van de WOR worden
bezien of het opnemen van een geldigheidstermijn in de WOR voor afspraken
als hier bedoeld in de rede ligt.Geldigheidsduur afspraken op grond van specifieke wetgevingDe artikelen 4:7 en 5:10 van de Wet arbeid en zorg maken het mogelijk
dat ten nadele van de werknemer wordt afgeweken van sommige wettelijke verlofrechten,
mits de cao daartoe de ruimte biedt en de werkgever daarover een regeling
heeft getroffen met de ondernemingsraad of, bij het ontbreken daarvan, met
de personeelsvertegenwoordiging. Bij de behandeling van het wetsvoorstel arbeid
en zorg is naar aanleiding van vragen van leden van de Eerste Kamer door de
regering toegezegd dat, gezien ook de regeling in de Arbeidstijdenwet, zou
worden voorzien in een geldigheidsduur van dergelijke regelingen4.Dit voornemen is uitgewerkt in een wetsvoorstel dat op korte termijn bij
de Tweede Kamer zal worden ingediend. Daarin zal een geldigheidsduur van ten hoogste vijf jaar worden voorgesteld. Deze geldigheidsduur
zal zowel de regelingen ingevolge de Wet arbeid en zorg betreffen als die
ingevolge artikel 2, elfde lid, van de Wet aanpassing arbeidsduur.In het wetsvoorstel zullen de voor maximaal vijf jaren overeengekomen
regelingen niet voortijdig eenzijdig kunnen worden opgezegd door de werkgever
of door de ondernemingsraad dan wel de personeelsvertegenwoordiging. Partijen
kunnen desgewenst een kortere looptijd afspreken.7. Internationaal rechtelijke aspectenZoals ook in de verschillende adviezen van de door de Eerste Kamer ingeschakelde
deskundigen is verwoord, past de Nederlandse arbeidsrechtelijke regelgeving
binnen de internationale normen. Het staat de wetgever vrij om minimumnormen
te treffen en daarmee het gebruik van de contractvrijheid te beperken. Vele
internationale regelingen verplichten de wetgever zelfs om bepaalde minimumnormen
te waarborgen. Slechts voorzover een verdrag respectievelijk een communautaire
verordening of richtlijn zelf ruimte geeft voor de afwijking van een voorschrift
bij CAO, bedrijfsregeling of individuele arbeidsovereenkomst, is het de nationale
wetgevers toegestaan daartoe op hun beurt gelegenheid te bieden. Het blijft
de nationale wetgevers dan vrij staan om te kiezen voor een volledige dwingende
regeling.In de rechtsliteratuur wordt door sommigen wel aangevoerd dat het toekennen
van rechtstreekse contractuele doorwerking in individuele arbeidsovereenkomsten
van door de ondernemer met instemming van de ondernemingsraad of bij ondernemingsovereenkomst
vastgestelde regelingen, op gespannen voet staat met de vrijheid van vakvereniging
en vrijheid van collectief onderhandelen van ILO-verdragen 87 en 98. Anderen
zien mogelijke strijd met ILO-verdrag 135.1Stege en Hansma2 menen dat de positie van
werknemersverenigingen wordt verzwakt door doorwerking van een overeenkomst
tussen werkgever en ondernemingsraad. Tevens meent Wolfs3 dat doorwerking van een dergelijke overeenkomst op gespannen voet
staat met internationale gedragsnormen inzake contractsvrijheid en vrijheid
van vakorganisatie. Luttmer-Kat4 meent echter
dat er niet wordt getornd aan de voorkeurspositie van vakbond en CAO. Het
uitgangspunt is en blijft namelijk dat ondernemingsovereenkomsten niet in
strijd mogen zijn met bestaande of toekomstige CAO-regelingen.Voor wat betreft het collectieve arbeidsovereenkomstenrecht verbieden
de ILO-verdragen 87 en 98 dwingend overheidsingrijpen in het proces van totstandkoming
van arbeidsvoorwaarden tussen sociale partners. Het deskundigencomité
legt de bepaling van artikel 3, tweede lid, van ILO-verdrag 87 aldus uit dat
de overheid niet mag inbreken in tussen sociale partners gesloten collectieve
overeenkomsten, tenzij een algemeen belang daartoe aanleiding geeft. Dit is
in casu niet aan de orde.Voor wat betreft de verhouding tussen sociale partners en ondernemingsraden
dienen voorts conform ILO-verdrag 135 (Convention concerning Protection and
Facilities to be Afforded to Workers' Representatives in the Undertaking,
inwerkingtreding 30 juni 1973) zonodig maatregelen worden genomen om te voorkomen
dat ondernemingsraden de posities van vakorganisaties ondergraven. Artikel
5 van dit ILO-verdrag geeft de mogelijkheid dat aan (de status van) een ondernemingsovereenkomst
voorwaarden worden verbonden, die ervoor zorgen dat werkgevers niet vrijelijk
tussen ondernemingsraden en sociale partners kunnen winkelen. Indien zowel
vakbondsleden als ondernemingsraadleden in de onderneming actief
zijn, moeten zonodig passende maatregelen worden getroffen om te verzekeren
dat de aanwezigheid van gekozen werknemersvertegenwoordigers «is not
used to undermine the position of the trade unions», en om samenwerking
tussen gekozen vertegenwoordigers en vakbonden en vakbondsvertegenwoordigers
aan te moedigen. ILO-verdrag 135 bevat voorts andere regels betreffende de
faciliteiten aan, en bescherming van vakbondsvertegenwoordigers en ondernemingsraadleden
in de onderneming.ILO-verdrag 154 betreft het bevorderen van collectief onderhandelen. Dat
verdrag bepaalt uitdrukkelijk (art. 3, eerste lid) dat, daar waar in de onderneming
gekozen werknemers-vertegenwoordigers (ondernemingsraadleden) zijn, de nationale
wetten en gebruiken kunnen bepalen in hoeverre dit collectief onderhandelen
kan worden verricht door die werknemers-vertegenwoordigers. Voorts bepaalt
het tweede lid van art. 3 van ILO-verdrag 154 dat, indien er sprake zou kunnen
zijn van overlappende activiteiten, zo nodig passende maatregelen moeten worden
getroffen om te verzekeren dat de aanwezigheid van gekozen werknemersvertegenwoordigers
«is not used to determine the position of the workers' organisations
concerned». Artikel 3, eerste lid van ILO-verdrag 154 staat aan de nationale
wetgever toe de bevoegdheid van de gekozen werknemersvertegenwoordigers zodanig
te beperken, dat geen overlapping met de activiteiten van de vakbonden optreedt.1Zoals uit het hieraan voorafgaande blijkt, is zowel in het kader van de
WOR, als wat betreft overeenkomsten met de ondernemingsraad op basis van specifieke
wetgeving, het primaat van CAO-partijen gehandhaafd en is er derhalve geen
sprake van strijdigheid met de hiervoor genoemde verdragen. Een werkgever
kan immers alleen bij overeenkomst met de ondernemingsraad afspraken maken
als de CAO daartoe de gelegenheid biedt (artikel 32, eerste lid, WOR), danwel
op grond van artikel 32, tweede lid, WOR, zolang deze overeenkomsten niet
strijdig zijn met de van toepassing zijnde CAO. Ten aanzien van overeenkomsten
met de ondernemingsraad op basis van specifieke wetgeving geldt, dat afwijking
van het betreffende wettelijk regime alleen mogelijk is als er geen CAO van
toepassing is, of als de van toepassing zijnde CAO ter zake geen regeling
kent. Het is dus aan CAO-partijen zelf om te bepalen of een werkgever van
de mogelijkheid tot afwijking als hier bedoeld gebruik kan maken.BIJLAGE 1verschillen tussen CAO-partijen en ondernemingsraadCAO-partijenOndernemingsraad• oprichting op eigen initiatief, bepalen zelf
statutaire doelstellingen en bevoegdheden•
bij wet verplichte oprichting; wettelijk opgedragen taken en bevoegdheden• vertegenwoordigingsfunctie; belangenbehartiging
individuele leden met name met betrekking tot arbeidsvoorwaarden• zowel overlegfunctie alsook feitelijke vertegenwoordigingsfunctie,
in het kader van medezeggenschap • contractsvrijheid; vrijheid van onderhandelen• beperkte contractsvrijheid; ondernemer
bepaalt hoofdzakelijk de onderhandelings-ruimte binnen het kader van de WOR • gebruik stakingsrecht• geen gebruik stakingsrecht • kunnen door leden teruggefloten worden bij
voorleggen concept-CAO; leden kunnen desgewenst hun lidmaatschap voor de totstandkoming
van een CAO opzeggen om zo niet gebonden te worden aan een nieuwe CAO• zal veelal door werknemers niet teruggefloten kunnen
worden• CAO-partijen treden alleen op voor hun eigen
leden (contractuele ledenbinding)• richt
zich op het belang van de onderneming in zijn geheel en van de in de onderneming
werkzame personen • vrijwillige keuze van leden om lid te worden
van een CAO-partij danwel om lidmaatschap op te zeggen; bindende «volmacht»
van leden aan CAO-partij• geen vrijwillige
keuze van werknemers voor bestaan ondernemingsraad; geen volmacht van werknemers
aan ondernemingsraad • door onafhankelijke positie gelijkwaardige
countervailing power voor ondernemer• merendeel
in afhankelijke positie ten opzichte van ondernemer • drempel om zonodig geschillen voor de rechter
te brengen is klein• drempel om zonodig geschillen
voor de rechter te brengen is groot• richten zich mede op kwalitatieve ondernemingsoverstijgende
aspecten (zoals scholing, bevordering werkgelegenheid, zorg voor milieu, achterstandsgroepen)• bij uitstek gericht op coördinatie
en uiting van wensen van personeel in de betreffende onderneming (maatwerk,
flexibiliteit) • mogelijkheid van speciale schadevergoe-dingsactie
ex artikelen 15 en 16 Wet CAO• geen vergelijkbare
mogelijkheid van vorderen schadevergoeding • mogelijkheid van «collectief-belang-actie»
ex artikel 3:305a BW• geen mogelijkheid van
«collectief-belang-actie» • bij uitleg door de rechter van de CAO geeft
de tekst de doorslag (grammaticale uitleg)•
bij uitleg door de rechter zullen afspraken tussen ondernemingsraad en ondernemer
mede beoordeeld worden aan de hand van wat partijen hebben beoogd en in verband
daarmee van elkaar mogen verwachten • Wet CAO biedt ondernemer geen mogelijkheid
om zich – tijdens de looptijd van de CAO – op veranderende omstandigheden
te beroepen• ondernemer kan zich voor wat
betreft een hem onwelgevallige ondernemingsovereenkomst op veranderde omstandigheden
beroepenXNoot1Indien in een onderneming na de instelling van een ondernemingsraad niet
langer in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn, houdt conform artikel
2, tweede lid, van de WOR de betrokken ondernemingsraad van rechtswege op
te bestaan bij het eindigen van de lopende zittingsperiode van die raad, tenzij
de ondernemer toepassing geeft aan artikel 5a, tweede lid, van de WOR.XNoot2In de rechtsliteratuur vindt de opvatting dat de ondernemingsraad niet
als een rechtspersoon is te beschouwen, de meeste steun. De Ondernemingskamer
spreekt van «geen volledige rechtsbevoegdheid» (OK 13-11-1980,
Rechtspraak Medezeggenschapsrecht, nr. 100). De WOR kent de ondernemingsraad
uitsluitend binnen de onderneming bevoegdheden tegenover de ondernemer toe.
De ondernemingsraad is een specifiek door de WOR in het leven geroepen orgaan.
Hij heeft geen eigen vermogen, neemt niet zelfstandig deel aan het maatschappelijk
verkeer en beschikt evenmin over een algemene procesbevoegdheid. Van der Heijden
echter ziet de ondernemingsraad wel als een privaatrechtelijk rechtspersoon.XNoot3De ondernemingsraad komt tevens procesbevoegdheid toe teneinde een ondernemer,
die aan de ondernemingsraad toezeggingen heeft gedaan, te nopen die na te
komen. Het optreden in rechte moet zich richten tegen de ondernemer en de
vordering strekt tot het door de ondernemer voldoen aan een op hem jegens
de ondernemingsraad rustende verplichting, geregeld bij of krachtens de WOR
danwel een verplichting die daarmee samenhangt.XNoot1Als voorbeeld wordt in het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de ondernemingsraden
en titel 7.10 (arbeids-overeenkomst) van het nieuw Burgerlijk Wetboek, Tweede
Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 615, nr. 3 blz. 21
aangehaald de situatie dat de werknemer gezien de omstandigheden van het geval,
gebonden wordt aan een verlaging van een onkostenvergoeding of een gratificatie.
Een rol speelt dan o.m. of het een permanente of tijdelijke wijziging is,
of er omstandigheden van buiten zijn (zoals wetswijziging) die dwingen tot
aanpassing, de financieel-economische situatie waarin de onderneming verkeert
en de vraag in hoeverre de ondernemingsraad betrokken is bij de regeling.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 24 615, nr. 3 blz.
23.XNoot1Tweede Kamer, 1975–1976, 13 954, nr. 1–3.XNoot2P.F. van der Heijden, SMA 1998, nr. 5.XNoot3mr. A.G.M. Bijlsma, SR 1999–1.XNoot4mr. B. van Bon, SR 1999–10.XNoot5In dit verband dient ook relatie met het algemeen verbindend verklaren
van dergelijke bepalingen nader te worden beschouwd.XNoot6Mr. A. Stege, SR 1999–10.XNoot1I.t.t. de meeste auteurs ziet Van der Heijden de ondernemingsraad wel
als een privaatrechtelijk rechtspersoon.XNoot2EK 2001–2002, nr. 9, blz. 10.XNoot1Rood blijft ook na de laatste wijziging van de WOR van mening dat de overeenkomst
tussen ondernemer en ondernemingsraad in werkelijkheid tot stand komt tussen
de ondernemer en de op dat moment zittende leden van de ondernemingsraad.
Zij kunnen de ondernemingsraad binden tot hun defungeren, maar bij gebreke
van rechtspersoonlijkheid van de ondernemingsraad niet langer. Dientengevolge
kunnen partijen naar zijn mening de overeenkomst aangaan voor de zittingsduur
van de betrokken ondernemingsraad. Zie Losbladige WOR bewerkt door Rood en
in TVVS 1991, nr. 91/9. Ook mr. J.A. van Gijzen deelt deze zienswijze: zie
Stichting en Vereniging 1996, blz. 112 e.v.XNoot2Kamerstukken II, 24 615, nr. 3, pg. 44.XNoot3Dit uitgangspunt wordt door Sprengers onderschreven. Door anderen wordt –
ook na de laatste wijziging van de WOR – daarentegen bepleit dat een
ondernemingsraad nimmer afspraken kan maken die de eigen zittingstermijn overstijgen.
Tevens wordt aangegeven dat uit de aard van de WOR voortvloeit dat zij niet
is ingericht op het contractsmodel. De ondernemingsraad heeft voor een bepaalde
periode een «mandaat» en kan niet een opvolgende ondernemingsraad
op voorhand binden.XNoot4Handelingen I, nr. 6, 13-11-2001, blz. 262.XNoot1Zie bijvoorbeeld mr. B. van Bon in Sociaal recht 1999–10.XNoot2Mr. A. Stege, Sociaal recht 1999–10 en Hansma 1998, blz. 374.XNoot3mr. D. Wolfs, Sociaal recht 1994–7/8.XNoot4mr. A.M. Luttmer-Kat, Sociaal recht 1996–3, pg. 63–68.XNoot1Vergelijk HR 11–2-2000, NJ 2000, 274. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-00033-9b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl