Vaststelling begroting van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2004; Brief minister over sanctiecapaciteit
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-VI, nr. 167

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

22-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-VI nr. 167

07-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Het probleem2. Algemene uitgangspunten bij het hanteren van het strafrecht3. Sancties en selectiviteit4. Capaciteit en effectiviteit5. Differentiatie in de tenuitvoerlegging6. De rollen van de verschillende partnersOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 29200-VI, nr. 167 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 29200-VI, nr. 167 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 29200-VI, nr. 167 b3Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 40 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 VIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2004nr. 167BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 7 juni 2004Met het Veiligheidsprogramma is een offensief ingezet tegen criminaliteit,
overlast, geweld en fraude. Een effect daarvan is de groeiende behoefte aan
sanctiecapaciteit.Ondanks de zeer aanzienlijke uitbreiding van sanctiecapaciteit, waaraan
met resultaat wordt gewerkt op basis van maatregelen, toegelicht in mijn brief
over modernisering sanctietoepassing d.d. 16 oktober 2002 (28 600-VI,
nr. 8), kampt de justitiële keten met ernstige capaciteitstekorten. Prognoses
geven aan dat vooral de laatste schakel, de executie, onder zware druk blijft
staan.Wat betreft de omvang van de sanctiecapaciteit verkeert Nederland allang
niet meer in de achterhoede van Europa. Toch kan een groot aantal misdrijven
niet adequaat aangepakt worden, is de roep om hogere straffen onveranderd
hoog en is het effect op de hoogte van de recidive beperkt. Modernisering
van sanctietoepassing is daarom noodzakelijk.In deze brief geef ik mijn koers aan en geef ik tevens invulling aan eerder
gedane toezeggingen. Op 13 maart 2003 heb ik in een Algemeen Overleg
over de sanctietoepassing (24 587, nr. 89)een nota over nut van straffen
en het effect van strafsoorten en -maten toegezegd. Dit is bevestigd in het
Algemeen Overleg over sanctiecapaciteit van 12 februari 2004 (24 587,
nr. 104). Toegezegd is voor de begroting met een nota te komen over de werking
en het effect van gevangenisstraffen en mogelijke alternatieven en daarbij
nader in te gaan op het middel van de vervangende hechtenis en de flexibilisering
van regimes.Ten aanzien van jeugdsancties en de aansluiting daarvan op de jeugdhulpverlening
is eveneens een heroverweging gaande. Hierover zal ik u binnenkort informeren.Bij deze brief is een drietal bijlagen gevoegd met nadere informatie over:– effectiviteit van sancties;– alternatieven voor detentie;– effecten van versobering.1. Het probleemHet kabinet heeft met het Veiligheidsprogramma krachtig ingezet op verhoging
van de veiligheid. Dit Veiligheidsprogramma beslaat een breed terrein.Op een essentieel onderdeel, de sanctietoepassing – het sluitstuk
van het veiligheidsbeleid – doen zich omvangrijke problemen voor.De twee hoofdproblemen op dit terrein zijn:– een voortdurende en toenemende druk op de capaciteit, vooral de
intramurale capaciteit;– de beperkte effectiviteit van de huidige sancties, vanuit het
perspectief van zowel algemene als speciale preventie.De druk op de sanctiecapaciteit wordt veroorzaakt door maatschappelijke
ontwikkelingen.De samenleving vraagt om een streng optreden tegen tal van delicten.De mogelijkheden voor en de verleidingen tot het plegen van strafbare
feiten nemen toe. Tegelijk neemt de bereidheid om zich aan de wet te houden
zeker niet toe. Afnemende sociale cohesie en vermindering van onderling respect
hebben gevolgen voor de (beleving van de) veiligheid.Daarnaast worden de gevolgen van het Veiligheidsprogramma zichtbaar. Intensiveringen
in de opsporing, vervolging en afdoening op grond van de maatregelen van het
Veiligheidsprogramma hebben sterk opwaartse kwantitatieve effecten op de sanctietoepassing.De prognoses bevestigen het beeld van een steeds verder toenemende behoefte
aan sanctiecapaciteit.De recidive na het ondergaan van een sanctie is hoog, en het hoogst na
een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Dat betekent dat de afschrikwekkende
werking van de straf beperkt is. In penitentiaire inrichtingen en door de
reclassering worden tal van resocialisatieprogramma's aangeboden, waarbij
tot voor kort weinig inzicht bestond in de trefzekerheid ervan. Inmiddels
wordt onderkend dat de ene sanctie effectiever is dan de andere, dat het ene
programma effectiever is dan het andere, en dat de ene dader beïnvloedbaarder
is dan de andere.Ook andere factoren, zoals de snelheid van de strafrechtelijke reactie,
beïnvloeden de effectiviteit. Tot nu toe gelden deze gegevens niet consequent
als uitgangspunt bij sanctieoplegging.De hier geschetste problemen doen zich voor ondanks de aanzienlijke inspanningen
die de afgelopen jaren verricht zijn.In reactie op de maatschappelijke behoefte aan gebruik van het strafrecht
is het aantal gevangenisstraffen al enorm toegenomen. Sinds 1997 is het aantal
opgelegde gevangenisstraffen gestegen met 40%.De afgelopen jaren is de capaciteit van penitentiaire inrichtingen fors
toegenomen. Nederland gaat geleidelijk tot de koplopers in Europa behoren
wat betreft het gemiddeld aantal gedetineerden per 100 000 inwoners.
Dat aantal is sinds 1987 gestegen met 182%.Ook het aantal taakstraffen is enorm toegenomen, van circa 15 000
in 1995 tot 31 000 in 2003.Het beeld dat in Nederland licht gestraft wordt behoeft bijstelling.De oplossing voor de problemen in de sanctietoepassing kan niet liggen
in «steeds meer van hetzelfde». Daar zijn niet voldoende middelen
voor, maar zelfs als die er wel waren, is dat geen na te streven beleid.Het kwantitatieve probleem laat zich niet oplossen door onbegrensd capaciteit
bij te bouwen. Het beeld rijst dan op van de ontwikkelingen in de Verenigde
Staten, waar het aantal gedetineerden per 100 000 inwoners het tienvoudige
van dat in Nederland is. Een verband tussen deze enorme gedetineerdenpopulatie
en een toename van de veiligheid is echter nooit aangetoond.Het kwalitatieve probleem laat zich niet oplossen door zonder restricties
vrijheidsstraffen op te leggen en veroordeelden te onderwerpen aan resocialisatieprogramma's.
Dat zou leiden tot hoge kosten, maar niet tot een effectieve aanpak van de
recidive.Het vinden van oplossingen voor deze problematiek vergt daarentegen het
maken van een groot aantal, deels onconventionele, keuzes.De eerste leidraad daarbij is het antwoord op de vraag, welke doelen we
met de sanctietoepassing willen bereiken.2. Algemene uitgangspunten bij het hanteren van het strafrechtDe rechtsgemeenschap wordt door normen en rechtsregels bepaald. Handhaving
van die normen en regels is derhalve van levensbelang voor de rechtsgemeenschap.
Een eerste voorwaarde voor de handhaving is de bereidheid van de meerderheid
om zich daaraan te binden. Een tweede is dat op inbreuken snel en adequaat
wordt gereageerd. Die reactie wordt in de eerste plaats bepaald door de rechtsverhouding.
Gaat het om regels van burgerlijk recht, dan zal de contractpartner of de
gelaedeerde moeten reageren. Gaat het om een bestuursrechtelijke verhouding,
dan zal primair binnen het kader daarvan gereageerd moeten worden. Het strafrecht
is primair voor die situaties waarin geen sprake is van de eerstbedoelde relaties
(privaat- of bestuursrecht) of waar die mogelijkheden inadequaat zijn dan
wel wanneer gewelddadige inbreuken op recht en eigendom met gewelddadige reactie
(straf) voorkomen dan wel vergolden moeten worden. Het strafrecht is dan ook
het geheel van regels die dergelijke bestraffingen (boete, vrijheidstraf of
anderszins) mogelijk maken.Van de doelen van het strafrecht zijn te onderscheiden de doelen die met
de sanctietoepassing worden beoogd. Straffen worden opgelegd om enerzijds
het aangerichte kwaad te vergelden, anderzijds om te voorkomen dat herhaling
optreedt. Deze laatste, preventieve doelstelling is tweeledig. Zij heeft enerzijds
betrekking op de speciale preventie en anderzijds op de generale preventie.
Deze drie doelstellingen hebben verschillende doelgroepen. Wat wordt beoogd
met een bepaalde sanctie, is mede afhankelijk van de vraag ten aanzien van
wie het wordt beoogd. Het gaat daarbij natuurlijk om de dader, maar evenzeer
om het slachtoffer. Het gaat om de samenleving als geheel en meer in het bijzonder
om potentiële daders. Toegespitst op de begrippen die in het Veiligheidsprogramma
worden gebruikt zal hier verder worden gesproken van de hoofddoelen: herstel
van de rechtsorde en verhogen van de veiligheid.Vanuit het hoofddoel van herstel worden sancties
toegepast ten behoeve van reparatie van de geschonden rechtsorde. De meest
gebruikelijke opvatting is dat herstel van de rechtsorde plaats hoort te vinden
door vergelding middels leedtoevoeging aan de dader. Daarnaast kan dit ook
gebeuren door herstel van door de dader veroorzaakt leed.Vanuit het andere hoofddoel verhogen van de veiligheidworden sancties opgelegd, die specifiek daarop gericht zijn.De generaal preventieve werking vindt dan plaats door normbevestiging
(de bestraffing drukt uit dat het gepleegde vergrijp niet door de beugel kan) en afschrikking (degenen die niet gestraft worden zien dat het
plegen van een vergrijp wordt gestraft).De speciaal preventieve werking wordt bereikt middels afschrikking. Het
oogmerk is nu dat degene die gestraft is wordt afgeschrikt door leedtoevoeging
en daarom niet durft te recidiveren. De speciaal preventieve werking wordt
daarnaast ook nagestreefd door onschadelijkmaking (de sanctie heeft een zodanige
vorm dat de gesanctioneerde, tijdelijk, niet kan recidiveren) of door resocialisatie
(de gesanctioneerde wordt door of in het kader van de sanctie moreel of sociaal
zodanig verbeterd dat hij niet wil recidiveren).De beide hoofddoelen, herstel van rechtsorde en verhogen van veiligheid,
sluiten elkaar niet uit en worden dan ook veelal in combinatie gebruikt.hoofddoelHerstel van de rechtsordeVerhogen van de veiligheidDoelenVergeldingHerstel ontstane leedAfschrikking
(niet durven)Onschadelijk-making (niet kunnen)Resocialisatie (niet willen)Dit overzicht heeft betrekking op straffen; aanvullend geldt voor preventieve
hechtenis het doel: «beschikbaarheid» ten behoeve van de rechtspleging.Hoewel het strafrechtelijk optreden van oudsher vooral op de dader gericht
is, is er ook oog voor het effect van straffen op de samenleving en voor de
belangen van het slachtoffer. Wat dat laatste betreft verwijs ik naar mijn
brief aan de Tweede Kamer over slachtofferzorg van 10 maart 2004.Meer aandacht dient te worden besteed aan het proces waarbij burgers die
niet stelen omdat je niet mag stelen, (ver)worden tot calculerende burgers
die bij de beslissing om niet te stelen kosten en baten afwegen in plaats
van de norm te laten gelden.Normbevestiging is in dit verband het centrale thema: wanneer gewone burgers
zien dat crimineel gedrag van welk type dan ook onbestraft blijft, de pakkans
gering is, de sanctie veel te lang op zich laat wachten of in hun ogen niet
«aan de maat» is, kan er een moment komen dat ze de onderliggende
norm ter discussie gaan stellen en zelf een potentiële wetsovertreder
worden.Hoewel het een gangbare opvatting is dat het strafrecht een «ultimum
remedium» is, wordt toch bij veel ongewenste maatschappelijke verschijnselen
snel geroepen om een strafrechtelijke reactie.Terughoudendheid daarbij is geboden.Met name daar waar het om feiten gaat die een geringe inbreuk vormen en
weinig overlast of schade veroorzaken, is zelfregulering door sociale controle
belangrijk. Het maatschappelijk debat over waarden en normen kan eraan bijdragen,
dat burgers de normovertreder op zijn gedrag aanspreken, bij wijze van informele
sanctie.3. Sancties en selectiviteitIndien de normovertreding ernstiger is zijn veelal formele sancties aangewezen.
In de eerste plaats kan dan naar het civiele en bestuursrecht worden gekeken.
Het civiele recht biedt burgers onderling de mogelijkheid om normovertreding
aan te pakken. Administratieve sancties bewijzen hun functie op een groot
terrein van ordeningswetgeving.Ook gedragingen zoals wildplassen en zwartrijden hoeven de strafrechtsketen
niet onnodig te belasten: daar zijn eerder administratiefrechtelijke sancties
voor aangewezen. Ik verwijs naar het wetsvoorstel bestuurlijke boetes.Het gebruik van het strafrecht als «ultimum remedium» berust
niet alleen op een afweging van kosten en baten, maar tevens op het gegeven
dat het strafrecht het gebruik van (staats)geweld inhoudt, zowel bij de opsporing
als bij de bestraffing. Het uitgangspunt dat in een geordende vreedzame samenleving
het gebruik van geweld zoveel mogelijk moet worden teruggedrongen, impliceert
dat het institutionele gebruik van geweld ook zoveel mogelijk beperkt dient
te worden. Het strafrecht is daarmee geen doel op zich, maar het scherpste
rechtsmiddel dat de staat kan gebruiken bij normschending.In deze brief ga ik vooral in op de noodzaak van selectiviteit en differentiatie
in de oplegging en tenuitvoerlegging van sancties.Maar ook de volgende overweging is aan de orde. Eén van de doelen
die wij met sanctietoepassing willen bereiken, is mensen duurzaam «op
het rechte pad» te krijgen. Het opleggen van straffen is dan niet altijd
de beste aanpak, of het moet niet blijven bij het opleggen van een straf.Behandeling van gedragsproblemen, het bieden van perspectief op werk,
zonodig het gebruik maken van de bestaande regeling voor schuldsanering, kunnen
effectief bijdragen aan het bereiken van het doel.Ook wil ik, meer dan nu al gebeurt, nagaan in hoeverre andere, bijkomende,
straffen – zoals een reisverbod voor drugskoeriers of ontneming van
door misdrijf verkregen voordeel – aan de effectiviteit van de sanctie
kunnen bijdragen.Ter vermijding ook van onnodige druk op de strafrechtelijke keten dient
te worden nagegaan of bepaalde groepen niet ten onrechte in de strafrechtelijke
afdoening zijn beland.Ik denk dan aan psychiatrische patiënten en verstandelijk gehandicapten,
aan illegale vreemdelingen die geen strafbaar feit hebben begaan, en aan verslaafden
(niet zijnde veelplegers).Ten aanzien van deze groepen ben ik van mening dat bij de poort van de
keten hiertoe – in overleg met mijn daarbij betrokken ambtgenoten –
organisatorische voorzieningen moeten worden getroffen ter voorkoming van
oneigenlijke instroom, dan wel de door- en uitstroom van deze specifieke groepen
bevorderd moet worden. Naast principiële bezwaren zijn ook de maatschappelijke
kosten van oneigenlijk gebruik van het strafrecht zo groot, dat het noodzakelijk
is hier een ommekeer te bewerkstelligen. De «Aanpak verloedering en
overlast» waarmee ook voorkomen wordt dat zorgwekkende zorgmijders met
Justitie in aanraking komen, sluit hierbij goed aan.Daar waar strafrechtelijke afdoening wel aan de orde is moet gezocht worden
naar meer selectiviteit en meer differentiatie in de sanctietoepassing. Het
gaat dan om het creëren van een breder gamma aan mogelijkheden, waarbij
de vorm van de sanctie sterker is toegesneden op de aard van de inbreuk en
op de persoon van de dader.Daarbij kan gedacht worden aan nieuwe sancties, die in het verlengde van
de huidige sancties liggen, zoals elektronisch huisarrest, beperking van grensoverschrijdende
mobiliteit, en vormen van uitsluiting (bij voorbeeld beperking van economische
mogelijkheden).Maar evenzeer kan gedacht worden aan het optimaliseren van het gebruik
van de huidige sanctiecapaciteit, bij voorbeeld door meerpersoonscelgebruik.Het kabinet staat derhalve het volgende beleid voor:– waar mogelijk wordt ingezet op het voorkomen van criminaliteit
(zie de afzonderlijke brief over criminaliteitspreventie);– waar mogelijk worden andere middelen dan het strafrecht ingezet;– indien het strafrecht noodzakelijk is vindt een scherpere beoordeling plaats welke sanctie is aangewezen, uit een oogpunt van kosten en van
effectiviteit;– indien dit een intramurale sanctie is vindt een scherpere beoordeling
plaats, welk regime is aangewezen, afhankelijk van de strafduur en de aard
van het delict.Deze aanpak vergt het maken van keuzes door overheden en maatschappelijke
organisaties, en vervolgens in de hele strafrechtsketen. Gemeenten nemen hun
aandeel in criminaliteitspreventie en in voorzieningen voor maatschappelijke
opvang. Interventies die de politie kan plegen moeten niet door het OM worden
gedaan. Als de rechter verantwoord buiten beeld kan blijven moet dat ook gebeuren.Straffen hoeven niet in alle gevallen door de rechter te worden opgelegd.
Een aantal sanctievormen (boete, taakstraf) kan nu al buiten gerechtelijke
afdoening plaatsvinden.Als een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf niet nodig is moet met andere
sancties worden volstaan.4. Capaciteit en effectiviteitDaar waar het toepassen van formele strafrechtelijke sancties aangewezen
is, moeten twee vragen beantwoord worden: hoe wordt voorzien in voldoende
capaciteit, en hoe kan de effectiviteit van de sanctie verbeterd worden.In plaats van detentie is «uitsluiting» in sommige situaties
een effectieve en efficiënte invulling van sanctietoepassing. Aan veroordeelden
worden dan bepaalde (voor)rechten ontnomen zonder dat er sprake is van detentie.Ik wil daarbij, naar analogie van het stadionverbod, de volgende mogelijkheden
voor vrijheidsbeperking bevorderen:– van bewegen: het verbod op zekere plaatsen aanwezig te zijn (op
zekere tijden);– van besteding van inkomen en vermogen: het ontnemen of opschorten
van financiële voordelen;– van benutting van goederen, bij voorbeeld door het innemen van
auto of rijbewijs;– van de vrije keus van arbeid en tijdsbesteding: verbod om een
bepaald bedrijf te exploiteren, zoals het houden van dieren voor een dierenmishandelaar.Om in een toereikende capaciteit te voorzien dient de beschikbaarheid
van meer alternatieve reactiemogelijkheden op normoverschrijdend gedrag sterk
te worden bevorderd, zonder dat daarbij de keten vastloopt.Sancties hoeven niet steeds te leiden tot belasting van dure intramurale
capaciteit, alternatieven zijn bij voorbeeld het opleggen van voorwaardelijke
straf, taakstraf, elektronisch toezicht, elektronische detentie en penitentiaire
programma's.De adviescommissies Vegter en Otte betreffende voorwaardelijke invrijheidstelling
respectievelijk voorwaardelijke veroordeling zijn hier onlangs op ingegaan.
De voorstellen van deze commissies worden nu uitgewerkt, waaronder het omzetten
van de huidige vervroegde invrijheidstelling naar een voorwaardelijke invrijheidstelling.In de uitwerking van deze mogelijkheden, waarbij ook de aansluiting tussen
deze alternatieve sanctievormen en het type gepleegd delict aan de orde komt,
liggen kansen voor effectieve reacties die de keten minder hoeven te belasten.De intramurale capaciteit kan vervolgens beter benut worden. Het duidelijkste
voorbeeld daarvan is het meerpersoonscelgebruik, dat binnenkort wettelijk
opgelegd zal kunnen worden. Ook kan in de penitentiaire inrichtingen meer
onderscheiden worden naar verschillende beveiligingsniveaus.Te overwegen interventies (maatregelen, voorwaarden en andere mogelijke
strafrechtelijke reacties met uitvoering in diverse intra- en extramurale
detentievarianten) moeten veel meer worden afgestemd op de mate van reële
beïnvloedbaarheid van de desbetreffende justitiabele.Dit vereist selectiebeslissingen in de onderscheiden onderdelen van de
strafrechtsketen (politie, OM, ZM, tenuitvoerlegging).De eerste vraag is dan welke niet-strafrechtelijke reactie passend is.
Maar als een strafrechtelijke sanctie aan de orde is: welke is dan het meest
effectief gelet op sanctiedoel, dader en doelgroep.Om op basis van tijdige adviezen en beschikbare sanctievormen adequate
keuzes mogelijk te maken is ketensamenwerking noodzakelijk met daarbij een
zware regierol voor het OM.Een verdere ontwikkeling van selectie-instrumenten vindt plaats. Dit is
onontbeerlijk om in een vroeg stadium justitiabelen te kunnen screenen op
criminogene factoren, beïnvloedbaarheid en geschiktheid voor bepaalde
gedragsveranderende interventies.Om tot een goede beoordeling te komen is kennis over de bewezen effectiviteit
van programma's noodzakelijk.Het WODC heeft op zich genomen, op basis van beschikbaar onderzoeksmateriaal
en literatuurstudies daarover nadere gegevens te verzamelen. In de bijlage
zijn de eerste gegevens daarover opgenomen1.Bij een functionele benadering van de sanctietoepassing, zoals in deze
brief bepleit wordt, past een grotere gerichtheid op de persoon van de dader,
of beter gezegd het patroon van zijn gedrag dat tot recidive leidt, in plaats
van gerichtheid op het enkele delict dat actueel is. Het ingezette beleid
met betrekking tot veelplegers is een voorbeeld van deze benadering. Bestraffing,
behandeling en reclassering zijn daarbij centrale invalshoeken. Hiertoe is
een wetsvoorstel ingediend dat voorziet in de plaatsing van veelplegers in
instellingen voor stelselmatige daders.Niet alleen voor (verslaafde) veelplegers zijn alternatieve interventies
denkbaar.Ik wil bezien in hoeverre voor illegale vreemdelingen die een strafbaar
feit begaan de sanctietoepassing kan worden gecombineerd met uitzetting, waardoor
de vreemdelingencapaciteit niet onnodig wordt belast.In het kader van het programma Jeugd Terecht wordt de effectiviteit van
de aanpak van beginnende meerplegers vergroot door vroegtijdig signaleren
en tegenhouden.Voor zedendelinquenten en geweldsplegers zijn effectieve programma's ontwikkeld
teneinde herhaling van dit specifieke delictgedrag te voorkomen.Resocialisatietrajecten dienen alleen te worden ingezet voor die justitiabelen
van wie een reële verwachting kan bestaan dat daarmee de kans op herhaling
van criminaliteit verminderd wordt. Deze trajecten worden gericht op het doorbreken
van gedragspatronen en op het oplossen van dieper liggende problematiek.De effectiviteit ervan kan vervolgens nog aanzienlijk worden vergroot
door nazorg: eerst in de vorm van reclasseringsbegeleiding en daarna in de
vorm van maatschappelijke opvang.Naast straffen en reclassering is deze aansluitende maatschappelijke opvang
een cruciale voorwaarde om de kans op recidive te verkleinen. Het is aangewezen
die aansluiting op nazorg tijdens detentie al te leggen en noodzakelijk dat
resocialisatietrajecten worden voortgezet nadat de grondslag voor
justitiële interventie is weggevallen. Algemeen maatschappelijke voorzieningen,
waarop ook door andere burgers een beroep kan worden gedaan, staan daarvoor
open.Tenslotte dient vastgesteld te worden dat de effectiviteit van een sanctie
ook beïnvloed wordt door de snelheid van de strafrechtelijke reactie.
Een specifieke vorm van het mogelijk maken van een snelle reactie is het meer
opleggen van voorwaardelijke straffen, waardoor in geval van recidive direct
geëxecuteerd kan worden.We zullen echter ook moeten aanvaarden dat lang niet bij alle veroordeelden
gedragsverandering te bewerkstelligen valt. Bij intramurale sancties is daarbij,
behalve de persoonlijkheidskenmerken van de dader, ook de duur van de sanctie
een factor. Bij een vrijheidsstraf van enkele maanden is het niet realistisch
te verwachten dat een resocialisatieprogramma effectief zal zijn. Bij langere
straffen kan dat wel het geval zijn, afhankelijk van de beoordeling van gedrag
en persoonlijkheidskenmerken van de gedetineerde.5. Differentiatie in de tenuitvoerleggingMet inachtneming van de keuzes die in eerdere schakels van de keten zijn
gemaakt, is ook selectiviteit in de tenuitvoerlegging van intramurale sancties
noodzakelijk.Selectie zal plaatsvinden naar onderscheiden beveiligingsniveaus.Daarnaast dient een keus gemaakt te worden voor een regime dat, gelet
op de juridische titel voor verblijf in detentie en de verblijfsduur, uit
een oogpunt van effectiviteit en doelmatigheid adequaat is. Ik hanteer daarbij
een hoofdindeling in de volgende categorieën.De preventief gehechten, die in een huis van bewaring verblijven tot aan
hun veroordeling door de rechtbank passen – gelet op de detentieduur
en de noodzakelijke beschikbaarheid voor de rechtspleging – in een basisregime.
Indien er geen contra-indicaties zijn worden de mogelijkheden van meerpersoons
celgebruik benut.Een groot deel van de ten uitvoer te leggen vrijheidsstraffen en vervangende
hechtenissen is van korte duur (3 à 4 maanden). De opgelegde straf
volgt dikwijls op preventieve hechtenis, als direct noodzakelijke reactie
op een delict.De vervangende hechtenis volgt op een niet-gelukte poging om het delict
met een financiële sanctie of een taakstraf af te doen. Afweging van
alternatieven om te voorkomen dat dure celcapaciteit onnodig in beslag wordt
genomen, gaat hieraan vooraf.Gezien de korte duur van de straf kunnen hier geen verwachtingen bestaan
voor effectieve programma's voor resocialisatie. Voor deze categorie is tenuitvoerlegging
in een basisregime aangewezen, met – indien er geen contra-indicaties
zijn – toepassing van de mogelijkheden voor meerpersoonscelgebruik.Bij veroordeelden met een langere strafduur kan detentie mede worden benut
om de gedetineerde voor te bereiden op reïntegratie in de samenleving.
In principe kan daartoe een resocialisatietraject worden ingezet. Is dit echter
illusoir gelet op het gedrag (waarbij motivatie niet een statisch gegeven
hoeft te zijn) en de persoonlijkheidskenmerken van betrokkene, dan past het
niet in een functionele benadering van de sanctietoepassing toch een dergelijke
weg te beproeven. Voor deze groep geldt ook: detentie in een basisregime,
waarbij meerpersoons celgebruik tot de mogelijkheden behoort.Komt de gedetineerde in aanmerking voor een resocialisatietraject, dan
kan – al naar gelang de fase van zijn detentie, zijn gedrag en de wijze
waarop hij zijn verantwoordelijkheid neemt – een deel van de intramurale
sanctie in een zekere detentiefasering extramuraal ten uitvoer worden gelegd
(zoals door voorwaardelijke invrijheidstelling of penitentiaire programma's).6. De rollen van de verschillende partnersEen effectief beleid om de veiligheid te vergroten door het terugdringen
van recidive vergt een integrale aanpak. De strafrechtelijke reactie is daar
een onderdeel van, maar het bieden van goed onderwijs, en van voorzieningen
voor maatschappelijke opvang en voor geestelijke gezondheidszorg vormen evenzeer
een belangrijk onderdeel.Zowel uit een oogpunt van effectiviteit als uit een oogpunt van kostenbeheersing
en benutting van schaarse capaciteit is het van belang, steeds in een zo vroeg
mogelijk stadium te beslissen welke reactie aangewezen is. Inzet op criminaliteitspreventie
is een eerste stap daarin. Voor de reactie op gepleegde criminaliteit geldt
dat waar een eerdere schakel in de keten voor effectieve afdoening kan zorgen,
een volgende schakel daar niet mee belast moet worden. Waar een extramurale
sanctie effectief is moet geen beslag gelegd worden op intramurale capaciteit.
Intramurale sancties worden waar mogelijk in een basisregime ten uitvoer gelegd,
maar waar dat kansrijk is worden resocialisatieprogramma's geboden.Uit de in deze brief beschreven benadering vloeit voort dat waar mogelijk
criminaliteit moet worden voorkomen en andere middelen dan het strafrecht
worden ingezet. Overeenkomstig de nota criminaliteitspreventie zullen gemeenten,
maatschappelijke organisaties, bedrijven en burgers aangesproken worden op
hun medeverantwoordelijkheid voor het voorkomen en tegenhouden van criminaliteit.De politie moet niet belast worden met zaken die civielrechtelijk of bestuursrechtelijk
afgedaan kunnen worden. Soms kan zichtbare aanwezigheid van de politie al
voldoende preventief werken. Bij de opsporing krijgt het verhogen van de pakkans
prioriteit.Het OM zal waar mogelijk kiezen voor buitengerechtelijke afdoening. Daarbij,
en bij het vorderen op de zitting, krijgt de officier de beschikking over
een breder arsenaal van sancties en toepassingsmodaliteiten.Voor het effectiever – en goedkoper – kunnen reageren op normschendingen
is in dit verband het recent ingediende wetsvoorstel over het opleggen van
een strafbeschikking door het OM van belang.De rechtsprekende macht moet niet onnodig belast worden.In die zaken waarin aan de rechter gevraagd wordt te beslissen over het
opleggen van de sanctie, zal ook deze in de toekomst kunnen kiezen uit een
breder arsenaal, daarbij geholpen door een goede advisering door OM en reclassering.
Bovendien krijgt de rechter meer kennis over de effectiviteit van sancties
aangereikt.Een nadere discussie is nodig over de rol van de rechter in de sanctietoepassing,
met name over de mate waarin de rechter de wijze van tenuitvoerlegging bepaalt,
dan wel daarvoor aan het OM ruimte gelaten wordt. Deze discussie zal de komende
tijd met OM en ZM gevoerd worden.De Dienst Justitiële Inrichtingen ontwikkelt regimes die aansluiten
bij de sanctiedoelen, waaronder ook verschillen in het beveiligingsniveau.
De DJI krijgt, onder een regierol van het OM, meer flexibiliteit
in de tenuitvoerlegging.De natuurlijke positie van de reclassering in de strafrechtketen wordt
versterkt, en haar taken worden meer toegespitst op een selectieve sanctietoepassing.De gemeenten stellen algemene maatschappelijke voorzieningen voor nazorg
beschikbaar. De opvang van gestoorden en verslaafden behoeft verbetering,
waaraan door instellingen en diverse betrokken overheden wordt gewerkt.De hiervoor geschetste lijnen kunnen mede richting bieden aan de organisatieveranderingen
die zijn ingezet bij de verschillende ketenpartners:– de effectieve en vroegtijdige selectie in de keten en de toerusting
van het OM op nieuwe mogelijkheden voor adequate reacties (transacties, elektronische
detentie);– de transformatie van de organisatie van DJI gericht op de implementatie
van een functionele sanctietoepassing;– de veranderingen bij de reclassering (het beleid zoals uiteengezet
in mijn brief van 21 oktober 2003).Ten slotte is deze brief richtinggevend voor komende wijzigingen in wet-
en regelgeving die thans in voorbereiding en in behandeling zijn, zoals elektronische
detentie kortgestraften, meerpersoons celgebruik, doorplaatsing na veroordeling
in eerste aanleg, voorwaardelijke invrijheidstelling, strafbeschikking OM
en het wetsvoorstel ISD.Zoals ook bij de totstandkoming van deze visiebrief zal ik bij de uitwerking
hiervan de komende adviezen betrekken van de Raad voor de Strafrechtstoepassing
en Jeugdbescherming en de Raad voor de Rechtspraak.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-VI-167.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl