De situatie in voormalig Joegoslavië; Brief minister over de door Dutchbat verleende medische hulp aan burgerslachtoffers van de Bosnische-Servische aanval
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22181, nr. 136

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-12-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

22181 nr. 136

05-12-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningBIJLAGEOrganisatie van de geneeskundige verzorging van DutchbatTaak en richtlijnen voor het geneeskundig personeel van
DutchbatDe geneeskundige hulpverlening door Dutchbat aan de bevolking
in de enclave SrebrenicaVerstandhouding tussen de Krijgsmacht Hospitaalorganisatie
(KHO-5) en de bataljonsleidingHet begrip «ijzeren voorraad»Verzoeken om steun van Artsen zonder Grenzen-SrebrenicaBehandeling van de ernstig gewonde vrouw op het VN-kampement
in Potocari, 10 juliGeneeskundige verzorging van de vluchtelingen in Potocari
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22181Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 181De situatie in voormalig Joegoslaviënr. 136BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 5 december 1995Mede naar aanleiding van de uitzending van een actualiteitenrubriek op
26 november, waarin ernstige kritiek werd geuit op de door Dutchbat verleende
medische hulp aan burgerslachtoffers van de Bosnisch- Servische aanval, heb
ik – zoals ik u schreef in mijn brief van 27 november jl. – medewerkers
van Defensie opdracht gegeven de medische hulpverlening door Dutchbat nader
te onderzoeken. De resultaten van dit aanvullende onderzoek dienen ter aanvulling
op de paragrafen 5.40, 5.41 en 6.4 van het debriefingsrapport en zijn in de
bijgevoegde bijlage uitgebreid weergegeven. Hiermee wordt ook antwoord gegeven
op de nog niet beantwoorde vragen 65, 138 en 139 van de Tweede Kamer naar
aanleiding van het debriefingsrapport.In het kader van het aanvullende onderzoek hebben medewerkers van Defensie
uitvoerig met de belangrijkste betrokkenen gesproken. Ook zijn Artsen zonder
Grenzen (AzG)-België enkele aanvullende vragen gesteld. Daarnaast heeft
Defensie in Bosnië-Herzegowina vijftien – door AzG geselecteerde –
voormalige plaatselijke medewerkers van AzG benaderd. AzG had hiermee op 16
november jl. ingestemd. In totaal is aan twaalf voormalige AzG-medewerkers
een in het Servisch-Kroatisch gestelde vragenlijst voorgelegd. Ondanks de
medewerking van het kantoor van AzG in Zenica konden drie van de vijftien
medewerkers niet worden getraceerd; zeker een van hen zou zich in het buitenland
bevinden. Van de twaalf medewerkers die wel konden worden benaderd, hebben
er vijf aangegeven geen antwoord op de aan hen gestelde vragen te kunnen geven:
zij waren tijdens de val van de enclave Srebrenica niet meer ter plaatse.
Vier voormalige medewerkers van AzG hadden voorkeur niet op de vragen te antwoorden.
Drie personen, waaronder de in Brandpunt geïnterviewde arts P. Ilijaz,
hebben wel volledig geantwoord. Hun antwoorden maken duidelijk onder welke
moeilijke omstandigheden humanitaire hulporganisaties en Dutchbat in de enclave
hebben moeten werken. De relevante feiten uit de – vertrouwelijke –
antwoorden zijn in de bijlage verwerkt. Met instemming van de
desbetreffende personen, zullen zij aan het VN-Tribunaal in Den Haag worden
overhandigd.De Minister van Defensie,J. J. C. Voorhoeve BIJLAGEIn deze bijlage wordt – in aanvulling op de paragrafen 5.40, 5.41
en 6.4 van het debriefingsrapport Srebrenica – zo volledig mogelijk
ingegaan op de medische verzorging van Dutchbat tijdens en na de val van Srebrenica.
Daarbij is in het bijzonder aandacht gegeven aan de beantwoording van de nog
niet beantwoorde vragen 65, 138 en 139 van de Tweede Kamer naar aanleiding
van het debriefingsrapport. Eerst is ingegaan op een aantal belangrijke algemene
aspecten bij de medische zorgverlening van Dutchbat in Srebrenica: de organisatie
van de geneeskundige verzorging van Dutchbat, de taak en de richtlijnen voor
het geneeskundig personeel en de geneeskundige hulpverlening door Dutchbat
aan de plaatselijke bevolking. Vervolgens is een feitelijke weergave gegeven
van enkele specifieke aspecten en incidenten. Organisatie van de geneeskundige verzorging van DutchbatHet 13de Luchtmobiele bataljon (Dutchbat) beschikt organiek over een geneeskundig
peloton met gewondenverzorgers voor de zogeheten «eerste lijns»-verzorging
van gewonden. Tijdens de Bosnisch-Servische aanval bevonden zich in totaal
42 man van dit peloton in de enclave, verspreid over de VN-kampementen in
Potocari en Srebrenica en over de twaalf observatieposten aan de grens van
de enclave. De resterende ongeveer 24 man waren in Simin Han (14) en Lukavac
(10) gestationeerd.Gelet op de specifieke omstandigheden van legering in een enclave, waardoor
de snelle afvoer van gewonden niet kon worden verzekerd, was aan het bataljon
een verbandplaats toegevoegd. In «normale» oorlogsomstandigheden
zouden ernstig gewonde militairen snel worden afgevoerd naar een ziekenhuis
achter het front. In Srebrenica was Dutchbat hiervoor echter afhankelijk van
de toestemming van de omsingelaar, het leger van de Bosnische Serviërs.
De verbandplaats was daarom uitgerust om ter plaatse een beperkt aantal ernstig
gewonden te behandelen (de zogeheten «tweede lijns»-verzorging)
en desnoods intensief na te behandelen («intensive care»).De verbandplaats op het VN-kampement in Potocari stond tot 1 april jl.
onder bevel van de commandant van de «support command»-compagnie
in Lukavac. Na de opheffing van deze compagnie in verband met de oprichting
van het Nederlands logistiek en transportbataljon, is de verbandplaats onder
bevel gesteld van de commandant van Dutchbat. De bataljonsleiding was verantwoordelijk
voor de geneeskundige verzorging van de eenheid. Zij was echter niet bevoegd
de commandant van de verbandplaats aanwijzingen voor medisch handelen te geven.De commandant van de verbandplaats in Potocari, die de rang van kapitein
had, was verantwoordelijk voor het scheppen van de voorwaarden waaronder het
onder hem ressorterende geneeskundig personeel optimaal kon werken. In de
verbandplaats werkten een aankomst- en triagegroep voor de opvang van gewonden,
een voor- en nabehandelingsgroep (die onder meer de beschikking had over een
«intensive care»-afdeling met vier bedden), een laborant/sterilisatiegroep,
een radiologische groep, enkele verpleeggroepen, een ziekenautogroep, een
tandartsgroep en een verdeelplaatsgroep (met een apotheek en een opslagruimte
voor geneeskundig materieel). In totaal werkten ongeveer 70 militairen in
de verbandplaats. Hiervan maakte ook een team medische specialisten van de
Krijgsmacht Hospitaalorganisatie (KHO) deel uit.Het KHO-team bestond doorgaans uit ongeveer tien man, waaronder een chirurg,
een anesthesist, een radiologisch laborant, operatiekamerassistenten en verpleegkundigen.
Het KHO-team werd ingezet voor de triage en de operatie van gewonden. De chirurg,
met de rang van kolonel-arts, was tevens de commandant van het
KHO-team. Hij was functioneel ondergeschikt aan de commandant van de verbandplaats,
maar had een eigen verantwoordelijkheid in medische aangelegenheden.Tijdens de Bosnisch-Servische aanval op de enclave Srebrenica bevonden
zich twee KHO-teams ter plaatse: KHO-5 en KHO-6. KHO-5, onder leiding van
kolonel-arts Kremer, was op 8 februari in de enclave aangekomen. Dit team
zou in mei 1995 worden afgelost door KHO-6; KHO-teams werden iedere drie maanden
afgelost. De Bosnische Serviërs weigerden echter gedurende bijna twee
maanden KHO-6 toegang tot de enclave te verlenen, waardoor het nieuwe team
pas op 4 juli in Srebrenica arriveerde. Op 5 juli droeg het oude team de taken
aan het nieuwe team over. Het oude team – KHO-5 – kon de enclave
nog niet verlaten. Kort daarna, op 6 juli, begonnen de Bosnische Serviërs
zware beschietingen op de enclave uit te voeren.Vanuit Nederland onderhield een namens de Inspektie Geneeskundige Dienst
van de Koninklijke landmacht aan de Crisisstaf verbonden speciale stafofficier
contacten met Dutchbat. Deze stafofficier treedt op als de geneeskundig adviseur
en liaison van alle uitgezonden Nederlandse militaire artsen. Ook adviseert
hij de Crisisstaf bij geneeskundige aangelegenheden. Taak en richtlijnen voor het geneeskundig personeel van
DutchbatHet geneeskundige personeel van Dutchbat, met inbegrip van het personeel
van de verbandplaats en het daarvan deel uitmakende team van de KHO, had tot
taak de geneeskundige verzorging voor het personeel van Dutchbat – in
totaal bijna 500 man – te waarborgen. De hulpverlening aan de plaatselijke
bevolking behoorde niet tot deze taak, ook al maakte deze in de praktijk een
belangrijk deel van de werkzaamheden uit.Voor de hulpverlening aan derden bestaan binnen de Nederlandse krijgsmacht
geen richtlijnen. De VN-vredesmacht in het voormalige Joegoslavië heeft
voor de geneeskundige ondersteuning van de onder haar bevel staande eenheden
wèl richtlijnen opgesteld: Standing Operation Procedure (SOP) 506 en
Force Commander's Policy Directives (FCPD) 20 en 22. Deze richtlijnen maken
duidelijk dat het geneeskundige personeel van de VN-vredesmacht primair de
taak heeft de geneeskundige verzorging van VN-militairen te waarborgen. Daarom
schrijven zij terughoudendheid voor bij geneeskundige hulpverlening aan de
plaatselijke bevolking, ook al wordt deze niet geheel uitgesloten. Zo stelt
paragraaf 19 van SOP 506 dat het militair-geneeskundig personeel van de VN-vredesmacht
waar mogelijk moet vermijden stelselmatig betrokken te raken bij de behandeling
van gewonden onder de plaatselijke bevolking. De geneeskundige verzorging
van het eigen VN-personeel zou anders te zeer in het geding kunnen komen.
Paragraaf 2 van FCPD 20 stelt namelijk dat de militair-geneeskundige diensten
van de VN-vredesmacht – gelet op hun taak – niet op het verlenen
van humanitaire hulp zijn berekend. Alleen in noodgevallen kan het militair-geneeskundig
VN-personeel – mits de omstandigheden dit toelaten en de primaire taak
(de geneeskundige verzorging van de militaire eenheid) niet wordt ondergraven –
burgers medisch behandelen. Zij moeten wel zo snel mogelijk aan de plaatselijke
medische autoriteiten worden overgedragen. Op de militaire VN- eenheden rust
in geen geval de plicht de plaatselijke bevolking medisch te verzorgen.De bovengenoemde VN-richtlijnen en de taak van het geneeskundige personeel
van Dutchbat maken duidelijk dat het terughoudend moest zijn bij
het verlenen van geneeskundige hulp aan de bevolking in de enclave Srebrenica.
Alleen in noodgevallen mocht daarvan sprake zijn. Daarbij is ervan uitgegaan
dat de reguliere humanitaire hulp, waaronder de geneeskundige hulpverlening,
werd verzorgd door UNHCR en non-gouvernementele organisaties. De militaire
VN-eenheden hebben primair tot taak de voorwaarden voor deze humanitaire hulpverlening
te scheppen, niet deze zèlf ter hand te nemen. SOP 506 geeft de VN-commandanten
dan ook slechts de verantwoordelijkheid voor de geneeskundige ondersteuning
van hun eigen eenheden.De VN-richtlijnen voor de geneeskundige ondersteuning van VN-eenheden
beperken dus de mogelijkheden om geneeskundige hulp te verlenen aan de plaatselijke
bevolking. Niettemin laten deze richtlijnen het geneeskundig personeel de
ruimte om urgente medische gevallen onder de plaatselijke bevolking te behandelen
zonder te beoordelen of afbreuk wordt gedaan aan de geneeskundige verzorging
van VN-militairen.Militaire artsen hebben, zoals uit de VN-richtlijnen blijkt, primair een
taak binnen een militaire eenheid. Niettemin zijn zij verplicht overeenkomstig
de door hen afgelegde artseneed te handelen. De richtlijnen van de VN bieden
uit dit dilemma geen uitweg; zij weerspiegelen het slechts. Ook het geneeskundig
personeel van Dutchbat werd met dit dilemma geconfronteerd. De geneeskundige hulpverlening door Dutchbat aan de bevolking
in de enclave SrebrenicaDe Bosnische Serviërs reguleerden van meet af aan de bevoorrading
van medische middelen. Zij wilden voorkomen dat de geneeskundige bevoorrading
van Dutchbat ten goede zou komen aan de moslimbevolking – en daarmee
van de moslimstrijdkrachten – in de enclave. Zij waren goed op de hoogte
van de hoeveelheid benodigde middelen en hielden veel tegen. Wèl slaagden
Dutchbat-militairen er soms in een beperkt aantal medicamenten binnen te smokkelen
door deze in voertuigen te verstoppen, zoals ook in paragraaf 5.40 van het
debriefingsrapport is beschreven.Artsen zonder Grenzen was de eerst verantwoordelijke voor de ondersteuning
van de plaatselijke geneeskundige verzorging in de enclave. Twee vaste medewerkers
van Artsen zonder Grenzen – een chirurg en een coördinator –
ondersteunden doorgaans het ziekenhuis van Srebrenica. Zij coördineerden
onder meer de bevoorrading van het ziekenhuis en beheerden ook de medische
voorraden van UNHCR, die in het voormalige Joegoslavië de leidende organisatie
is voor het verlenen van humanitaire hulp. De chirurg van Artsen zonder Grenzen
stond bovendien het geneeskundige personeel van het ziekenhuis van Srebrenica
bij.Ondanks de eerder genoemde beperkte taak van het geneeskundig personeel
van Dutchbat en de VN-richtlijnen voor het militair-geneeskundige personeel
van VN-eenheden, heeft Dutchbat – in aanvulling op de activiteiten van
UNHCR en Artsen zonder Grenzen – actief geneeskundige hulp verleend
aan de lokale bevolking in de vorm van ambulante gezondheidszorg, chirurgische
ondersteuning van het ziekenhuis in Srebrenica, het beschikbaar stellen van
medische middelen van de verbandplaats van Dutchbat die geen deel uitmaakten
van de minimumvoorraad en het ophalen en afleveren van gewonden en zieken
in de enclave met speciaal hiervoor ingerichte YPR-pantservoertuigen en ziekenauto's.
Bij al deze activiteiten werd steeds nauw en goed samengewerkt met Artsen
zonder Grenzen in Srebrenica, zoals blijkt uit de antwoorden van
de AzG-vertegenwoordigers en de medewerkers ter plaatse. Ook stelden Dutchbat-artsen
het ziekenhuis van Srebrenica hun kennis ter beschikking en hebben zij de
artsen van het ziekenhuis, met inbegrip van de in de aktualiteitenrubriek
Brandpunt geïnterviewde arts Ilijaz, bijgestaan. Zoals ook in paragraaf
5.41 van het debriefingsrapport is beschreven, is in het voorjaar van 1995
gedurende zeven weken een moslimvrouw op de «intensive care»-afdeling
van de verbandplaats in Potocari – tevergeefs – behandeld, waarvoor
een deel van de voorraden voor «intensive care» werd uitgeput.
Nadat de Medical Providing Point (MPP) van de VN-vredesmacht in Zagreb had
laten weten dat de door Unprofor geleverde geneeskundige middelen in beginsel
alleen ten behoeve van VN-militairen konden worden aangewend, droeg Nederland
zelf zorg voor de aanvulling en het transport van medische voorraden voor
de bevolking van de enclave Srebrenica, voor zover de Bosnische Serviërs
dat toelieten.1 De Tweede Kamer werd over de medische
ondersteuning van Dutchbat voor de plaatselijke bevolking eerder – in
antwoord op schriftelijke kamervragen – geïnformeerd op 27 april
jl. (D005/95/8514). Verstandhouding tussen de Krijgsmacht Hospitaalorganisatie
(KHO-5) en de bataljonsleidingIn het voorjaar van 1995 deed zich een meningsverschil voor tussen de
bataljonsleiding en de KHO over een conflict tussen vertegenwoordigers van
Artsen zonder Grenzen in de enclave met het gemeentebestuur van Srebrenica.
Dat bestuur wilde lokale medewerkers van Artsen zonder Grenzen desgewenst
voor andere taken kunnen inzetten of door anderen vervangen. Het was gebruikelijk –
ook bij Dutchbat – dat lokaal personeel werd geroteerd, waardoor de
uit de betrekkingen verkregen verdiensten zo veel mogelijk over de –
voor het merendeel werkloze – bevolking werden verspreid. Artsen zonder
Grenzen maakte echter bezwaar tegen de vervanging van enkele ervaren –
en dus moeilijk te missen – lokale medewerkers van Artsen zonder Grenzen.
Bovendien was de onafhankelijkheid van Artsen zonder Grenzen in het geding.
Om haar standpunt kracht bij te zetten, sloot Artsen zonder Grenzen tijdelijk
enkele ambulante hulpposten. Noodhulp werd wèl verleend. Leden van
het gemeentebestuur hebben vervolgens de bataljonsleiding gevraagd in de weggevallen
geneeskundige verzorging te voorzien.Aanvankelijk wilde de bataljonsleiding, die betreurde dat het conflict
de geneeskundige zorgverlening in de enclave dreigde te ondermijnen, hierin
bewilligen. Leden van de KHO waren echter van mening dat zo de positie van
Artsen zonder Grenzen zou worden uitgehold. Bovendien zou Dutchbat niet in
staat zijn de geneeskundige zorg voor de gehele enclave over te nemen. Het
kon slechts Artsen zonder Grenzen ondersteunen. Uiteindelijk is in overleg
met de Crisisstaf van de Koninklijke landmacht in Den Haag besloten dezelfde
lijn te volgen als Artsen zonder Grenzen, die immers de eerste verantwoordelijkheid
droeg voor de geneeskundige hulp aan de bevolking van de enclave. Wel zouden
artsen van Dutchbat op stand-by basis beschikbaar blijven; in de praktijk
is de behandeling van gewonden nooit geheel gestaakt. Het conflict tussen
Artsen zonder Grenzen en het gemeentebestuur duurde ongeveer twee maanden –
van april tot juni – en werd pas opgelost nadat Artsen zonder Grenzen
een nieuw team van vertegenwoordigers naar de enclave had gestuurd. De bataljonsleiding
heeft bij de oplossing van het conflict een bemiddelende rol gespeeld.De verstandhouding tussen enkele artsen van de KHO en de bataljonsleiding
werd ook verstoord door andere factoren. Ze betreffen onder meer de manier
waarop de bataljonsleiding leiding gaf, de rotatie van het personeel
van KHO-5, waarover de bataljonsleiding negatief besliste, en een satirisch
radioprogramma waarbij personen op de hak werden genomen (zie ook paragraaf
6.4 van het debriefingsrapport). Het begrip «ijzeren voorraad»In paragraaf 5.40 van het debriefingsrapport werd ingegaan op de zogenaamde
«ijzeren voorraad». Uit het aanvullende onderzoek van Defensie
blijkt dat het begrip «ijzeren voorraad» destijds niet werd gehanteerd.
Het kwam pas later – na het vertrek van Dutchbat uit de enclave –
in zwang. Wèl was er een minimumvoorraad, bestemd voor Nederlandse
VN-militairen. Deze voorraad was op initiatief van de geneeskundige leiding
van Dutchbat aangelegd omdat veel middelen voor de geneeskundige zorg van
de lokale bevolking werden besteed en de Bosnische Serviërs de bevoorrading
stelselmatig belemmerden. Zo zou in ieder geval de geneeskundige behandeling
en nabehandeling van een beperkt aantal gewonde Nederlandse VN-militairen
kunnen worden gewaarborgd. In eerste instantie betrof het operatiepakketten
voor twintig gewonden en nabehandelingspakketten (voor «intensive care»)
voor ongeveer zes personen. Nadat de bevoorrading van medische middelen in
het voorjaar van 1995 tijdelijk enigszins verbeterde, besloot de geneeskundige
leiding in april de minimumvoorraad van twintig naar dertig operatiepakketten
te verhogen. In de praktijk, zo blijkt uit contacten met de destijds aanwezige
kapitein-apotheker, waren deze pakketten van meet af aan onvolledig wegens
een tekort aan een aantal essentiële middelen, in het bijzonder voor
de intensieve nabehandeling van gewonden. Het betrof onder meer injecteerbare
antibiotica, bloedplasma en plasmavervangmiddelen. Deze werden door de Bosnische
Serviërs stelselmatig tegengehouden en stonden in afwachting van een
«clearance» in Zagreb. Sommige andere medische middelen, zoals
verbandmateriaal en gips, waren wel in ruime mate aanwezig. De – noodgedwongen
onvolledige – minimumvoorraad werd samengesteld door het geneeskundig
personeel en in de bunker op het VN-kampement in Potocari opgeslagen. Hij
werd in het voorjaar zo veel mogelijk aangevuld, maar vooral aan een aantal
essentiële middelen voor de nabehandeling van operatiepatiënten
bleef een ernstig tekort bestaan. De voorraad stond onder beheer van de commandant
van de verdeelplaats van de verbandplaats.Op 4 juli jl. – nadat de Bosnische Serviërs gedurende twee
maanden geen «clearance» hadden gegeven – arriveerde KHO-6
in de enclave om KHO-5 af te lossen. Op 5 juli werd de commandant van KHO-6,
kolonel-arts Hegge, door de bataljonsleiding op de hoogte gesteld van het
bestaan van een minimumvoorraad voor Dutchbat: zo lang deze minimumvoorraad
niet werd aangesproken, konden medische middelen worden ingezet ten behoeve
van de plaatselijke bevolking. Kolonel-arts Hegge droeg zijn KHO-team vervolgens
op de beschikbare medische capaciteit te inventariseren. Er werd in de daaropvolgende
dagen vastgesteld dat de bovengenoemde middelen voor de intensieve nabehandeling
(«intensive care») van ernstig gewonden slechts zeer beperkt aanwezig
waren. Ook was de verloopdatum van een aantal middelen verstreken. Medische
voorraden in Zagreb die voor Dutchbat waren bestemd waren door de Bosnische
Serviërs ondanks herhaalde verzoeken niet doorgelaten. Het nijpende brandstoftekort
bij Dutchbat beperkte bovendien de inzetmogelijkheden van de medische apparatuur,
die was aangesloten op een door diesel aangedreven noodaggregaat. Wèl
was nog een grote hoeveelheid verbandmateriaal, gips, orale antibiotica en
een aantal andere middelen voorradig.Kolonel-arts Hegge trok op grond van deze inventarisatie van KHO-6 de
conclusie dat hij nog slechts een zeer beperkt aantal ernstig gewonde Nederlandse VN-militairen zou kunnen behandelen. Om hun behandeling
te kunnen waarborgen, moesten volgens hem de weinige nog beschikbare essentiële
middelen zo veel mogelijk voor Nederlandse VN-militairen worden gereserveerd,
voor wie zij in beginsel ook waren bestemd. Na overleg met de bataljonsleiding
werd daarom besloten dat de humanitaire geneeskundige hulpverlening aan de
plaatselijke bevolking noodgedwongen zeer beperkt moest blijven en slechts
bij hoge uitzondering mogelijk was. Bij ieder geval moest in zijn ogen opnieuw
de afweging worden gemaakt of het – gelet op de primaire taak de geneeskundige
zorg van Dutchbat te waarborgen – verantwoord was de op een aantal belangrijke
terreinen zeer beperkte voorraad aan te spreken. Kolonel-arts Hegge legde
zijn conclusies op 10 juli neer in een intern memorandum aan de bataljonsleiding
en de Crisisstaf van de Koninklijke landmacht in Den Haag, dat, ondanks een
verzoek daartoe aan de commandant van de verbandplaats, echter niet is verstuurd.
Wèl deelde hij zijn conclusies de bataljonsleiding mondeling mee. Er
was echter geen sprake van een bevel geen medicamenten – of andere geneeskundige
hulp – meer in te zetten ten behoeve van de plaatselijke bevolking.De noodzaak de geneeskundige verzorging voor eventuele slachtoffers onder
Nederlandse VN-militairen te kunnen verzekeren, werd des te klemmender vanaf
6 juli toen de Bosnische Serviërs hun beschietingen op de enclave opvoerden
en de kans op slachtoffers aanzienlijk toenam. Op 8 juli werd soldaat Van
Renssen door moslimstrijders gedood toen zijn YPR-pantservoertuig zich terugtrok
van een observatiepost. Hierdoor werd de ernst van de situatie, militair en
medisch, onderstreept. In de vroege ochtend van 10 juli richtte Dutchbat –
op last van de commandant van UNPF – met zes YPR-pantservoertuigen een
«blocking position» in aan de zuidrand van de stad Srebrenica.
Ongeveer 50 Nederlandse VN-militairen werden hiervoor ingezet. De kans op
slachtoffers onder Nederlandse VN-militairen was daardoor aanzienlijk toegenomen.Daarnaast speelde een rol dat tussen KHO-5 en KHO-6 een duidelijk verschil
in taakopvatting bestond. KHO-5 had een grote betrokkenheid bij de plaatselijke
bevolking getoond. Er werd nauwelijks onderscheid gemaakt tussen gewonden
onder Dutchbat-militairen en onder de plaatselijke bevolking. Zij legde zich
over het algemeen weinig beperkingen op bij het verlenen van geneeskundige
zorg aan de plaatselijke bevolking. Dit had mede geleid tot een snelle aantasting
van de medische voorraden van Dutchbat en tot het aanhouden – op initiatief
van de geneeskundige leiding – van een minimumvoorraad. KHO-6 was daarentegen
terughoudender bij het verlenen van geneeskundige hulp aan de plaatselijke
bevolking. Zij beoordeelde alle gevallen tegen de achtergrond van de primaire
zorgplicht van het geneeskundig personeel van Dutchbat voor de Nederlandse
VN-militairen. Geneeskundige hulp aan de plaatselijke bevolking kon alleen
worden verleend als daardoor de geneeskundige verzorging van Dutchbat niet
wezenlijk in gevaar werd gebracht.Voor dit verschil in taakopvatting is een aantal verklaringen mogelijk.
In de eerste plaats was KHO-6 pas op 4 juli in de enclave gearriveerd. KHO-5
was in de loop van zijn diensttijd in Srebrenica met de bevolking vertrouwd
geraakt en had geleerd onder de moeilijke omstandigheden in de enclave met
de beschikbare middelen te improviseren. In de tweede plaats veranderde kort
na de aankomst van KHO-6 de veiligheidssituatie in de enclave drastisch. Gelet
op de zeer beperkte voorraad en de toegenomen kans op verwondingen in verband
met de Bosnisch-Servische aanval op de enclave, meende kolonel-arts Hegge,
zoals gezegd, dat hij zich terughoudend moest opstellen bij de behandeling
van gewonden onder de moslimbevolking. Verzoeken om steun van Artsen zonder Grenzen-SrebrenicaOp 6 juli richtte Artsen zonder Grenzen vanuit het ziekenhuis in Srebrenica
een informeel verzoek aan kolonel-arts Hegge om een ernstig zieke vrouw ter
behandeling over te nemen omdat de middelen in het ziekenhuis ontbraken. Kolonel-arts
Hegge wees dit verzoek af op grond van de ernstige toestand van de vrouw:
behandeling had volgens hem het leven van de vrouw niet meer kunnen redden.
Bovendien stond het door hem inmiddels geconstateerde gebrek aan «intensive
care»-capaciteit en andere medische middelen bij Dutchbat behandeling
in de weg. Vóór zijn antwoord op dit verzoek van Artsen zonder
Grenzen had hij overleg gevoerd met de bataljonsleiding.Overigens heeft kolonel-arts Hegge op 6 juli wel een jongetje met een
granaatscherfverwonding verschillende keren in de verbandplaats geopereerd.Op 10 juli – toen de beschietingen op de enclave en de stad waren
toegenomen – vroeg Artsen zonder Grenzen per telex of Dutchbat twee
ernstig gewonden uit het ziekenhuis van Srebrenica zou kunnen overnemen. Er
waren op dat moment 21 gewonden in het ziekenhuis, waarvan er 11 moesten worden
geopereerd. In de telex werden geen medicamenten aangeboden, zoals in contacten
met Artsen zonder Grenzen is bevestigd. De vertegenwoordigers van Artsen zonder
Grenzen gingen ervan uit dat Dutchbat wist dat zij eventueel de benodigde
middelen zouden kunnen leveren. Kolonel-arts Hegge heeft de telex niet gezien
en werd niet door de bataljonsleiding geraadpleegd, wat te verklaren is door
de hectische situatie. Er was een acute dreiging dat de Bosnische Serviërs
de stad Srebrenica zouden aanvallen. Niemand wist hoe het zou aflopen. Majoor
Franken had eerder wel met kolonel-arts Hegge gesproken, die hem toen had
ingelicht over de ernstige tekorten in de medische voorraad. Op grond van
dit eerder vastgestelde tekort aan essentiële middelen, berichtte majoor
Franken dat hij – zeer tot zijn spijt – niet aan het verzoek kon
voldoen. Wèl bood hij een als ambulance ingericht YPR-pantservoertuig
aan om slachtoffers naar het ziekenhuis te vervoeren. Het voertuig mocht echter
alleen voor vervoer in de stad Srebrenica worden gebruikt. Op dat moment moest
namelijk ernstig rekening worden gehouden met slachtoffers onder de Nederlandse
VN-militairen, die aan de zuidrand van de stad Srebrenica een «blocking
position» innamen. De Bosnische Serviërs voerden zware beschietingen
uit op de stad Srebrenica, waarbij ook het Nederlandse VN-kampement in Srebrenica
onder vuur lag. Het door majoor Franken naar het ziekenhuis in Srebrenica
gedirigeerde YPR-pantservoertuig werd door vertegenwoordigers van Artsen zonder
Grenzen echter teruggestuurd; er was op dat moment geen behoefte aan. Bovendien
zouden door de aanwezigheid van een pantservoertuig beschietingen van het
ziekenhuis door de Bosnische Serviërs kunnen worden uitgelokt.In reactie op het verzoek van Artsen zonder Grenzen heeft de commandant
van de verbandplaats, nadat op het verzoek al per telex was geantwoord, kolonel-arts
Kremer gevraagd of het zinvol was naar Srebrenica te gaan. Deze wees er echter
op dat de situatie in het ziekenhuis van Srebrenica te onveilig was om verantwoord
te kunnen opereren en dat het beter zou zijn als de gewonden naar het VN-kampement
in Potocari zouden worden gebracht. Ook had het ziekenhuis een gebrek aan
operatiecapaciteit. Op 11 juli – toen de Bosnische Serviërs de
stad binnendrongen en het ziekenhuis onder vuur lag – zijn 58 gewonden
door Dutchbat uit het ziekenhuis van Srebrenica geëvacueerd. Van een
meningsverschil over de afvoer van de gewonden uit het hospitaal in Srebrenica,
zoals in paragraaf 5.10 van het debriefingsrapport wordt gesuggereerd
en waarnaar in kamervraag 65 wordt gevraagd, is niets gebleken. Behandeling van de ernstig gewonde vrouw op het VN-kampement
in Potocari, 10 juliOp 10 juli werd een zwaargewonde vrouw met een schotwond in de borst,
de buik en een been – die eerder door Dutchbat-militairen op het Nederlandse
VN-kampement in Potocari was binnengebracht – door kolonel-arts Hegge
onderzocht. Hij oordeelde na een zeer kort onderzoek dat zelfs onder gunstige
omstandigheden medisch-operatief ingrijpen de overlevingskansen van de vrouw
niet zou hebben verbeterd. Bovendien zou de nabehandeling van de vrouw medicijnen
vereisen die niet of zeer beperkt aanwezig waren. Het aanspreken van de zeer
beperkte voorraad medische middelen achtte hij in dit geval niet verantwoord.
De weinige middelen die nog beschikbaar waren moesten naar zijn oordeel worden
gereserveerd voor eventuele slachtoffers onder de Nederlandse VN-militairen,
waarmee terdege rekening gehouden moest worden. Kolonel-arts Hegge besloot
daarop de vrouw niet te opereren. Een verpleegkundige van het KHO-team moest
haar stervensbegeleiding geven. De vrouw werd niet verbonden, wat –
zoals kolonel-arts Kremer heeft meegedeeld – haar toestand niet heeft
beïnvloed. De bataljonsleiding was op geen enkele wijze betrokken bij
deze beslissing van kolonel-arts Hegge.Kolonel-arts Kremer, die zich elders bevond, trof de vrouw korte tijd
later in deze toestand aan. Hij wilde de vrouw opereren om de aard en de ernst
van de verwondingen vast te stellen en om te kunnen bepalen of verdere behandeling –
mede gelet op de voorraadsituatie – nog zinvol en verantwoord was. In
tegenstelling tot kolonel-arts Hegge, meende hij dat de vrouw nog goede overlevingskansen
had. Hij sprak vervolgens kolonel-arts Hegge, die sinds 5 juli de medische
eindverantwoordelijkheid droeg, hierover aan. Deze verbood echter de door
kolonel-arts Kremer voorgestelde behandeling op grond van zijn eerder gemaakte
overwegingen. Kolonel-arts Kremer protesteerde – tevergeefs –
heftig tegen dit besluit. Hij meende dat de vrouw moest worden geopereerd
om te kunnen vaststellen of het zinvol en – gelet op de beschikbare
middelen – mogelijk was de vrouw verder te behandelen. Ook het personeel
in de verbandplaats reageerde emotioneel op het besluit de vrouw niet te behandelen,
zoals is beschreven in paragraaf 5.41 van het debriefingsrapport. De bataljonsleiding
werd niet op de hoogte gesteld. Nadat was gebleken dat kolonel-arts Hegge
zijn standpunt niet wilde herzien, legde kolonel-arts Kremer zich hierbij
neer en wijdde zich aan andere medische gevallen. Een verpleegkundige bleef
bij de vrouw. Om te pijn te verzachten werd de vrouw morfine toegediend.Nadat in de avond de vrouw nog niet was overleden, is zij – waarschijnlijk
op initiatief van leden van het geneeskundig peloton – naar het ziekenhuis
in Srebrenica vervoerd waar zij mogelijk nog zou kunnen worden behandeld.
De vrouw is daar geopereerd. Zij is, volgens dr. P. Ilijaz, desondanks overleden.Op 15 november jl. heeft kolonel-arts Kremer, zoals bekend, dit medisch-ethische
vraagstuk voorgelegd aan de Inspecteur Militaire Gezondheidszorg. De minister
van Defensie zal binnenkort van diens bevindingen op de hoogte worden gesteld. Geneeskundige verzorging van de vluchtelingen in PotocariOp 10 en 11 juli kwam de stroom vluchtelingen van de stad Srebrenica naar
het Nederlandse VN-kampement in Potocari op gang. In de middag van 11 juli
evacueerde Dutchbat 58 gewonden en de medewerkers van Artsen zonder Grenzen
uit het ziekenhuis van Srebrenica, dat onder vuur was komen te liggen, en
bracht hen naar het VN-kampement in Potocari. Dutchbat-militairen namen ook
andere gewonde vluchtelingen uit Srebrenica mee. Direkt bij aankomst werden
zij opgevangen. Nadat was vastgesteld dat de kans op slachtoffers onder de
Nederlandse VN-militairen was verminderd, werden alle op dat moment nog aanwezige
beperkingen op het aanwenden van de medische middelen van Dutchbat opgeheven.
Alle medische voorraden werden beschikbaar gesteld voor de verzorging en de
behandeling van de gewonde vluchtelingen. De situatie was schrijnend. De sanitaire
voorzieningen waren volstrekt onvoldoende voor de duizenden vluchtelingen
op en om het kampement. Er was een nijpend tekort aan water. Samen met de
medewerkers van Artsen zonder Grenzen, stelde Dutchbat alles in het werk om
de vluchtelingen zo goed mogelijk te verzorgen. Gewonden werden verbonden
en zo goed mogelijk behandeld. Ook hebben artsen van Dutchbat operaties uitgevoerd
en enkele bevallingen begeleid. Later werd de bunker ingericht als ziekenzaal
voor gewonde vluchtelingen. In totaal overleden vijf mensen op het kampement,
waaronder een pasgeborene.Veel Dutchbat-militairen hebben zich die dagen grote inspanningen getroost
voor de vluchtelingen. Uit paragraaf 6.4 van het debriefingsrapport blijkt
dat er zich in die eerste dagen na de val van Srebrenica desondanks enkele
incidenten hebben voorgedaan. Enkele leden van KHO-6 zouden hebben geweigerd
medische hulp te verlenen. Zo zou een van hen – een kapitein-arts –
in de ochtend van 11 juli geen gehoor hebben gegeven aan het verzoek van de
commandant van de verbandplaats om twee artsen, die buiten het kamp een nacht
lang hadden wacht gehouden en enkele licht gewonde vluchtelingen hadden verzorgd,
af te lossen. De desbetreffende arts zou de situatie te gevaarlijk hebben
gevonden. De commandant van de verbandplaats heeft daarop zelf het werk van
de af te lossen personen overgenomen. Ook zou een sergeant-majoor, die binnen
KHO-6 als anesthesie verpleegkundige werkte, hebben geweigerd onder de vluchtelingen
in het kampement te patrouilleren. Er wordt nog nagegaan onder welke omstandigheden
deze individuele weigeringen zich precies hebben voorgedaan en welke maatregelen
de Defensie-organisatie dient te nemen terzake van opleiding en motivatie
om vergelijkbare problemen in de toekomst te voorkomen. Zodra deze gegevens
beschikbaar zijn, zal de Tweede Kamer op de hoogte worden gesteld. XNoot1 De bevoorrading van medische middelen voor de plaatselijke bevolking
was formeel een taak voor UNHCR. Bij hun ontplooiing werden VN-eenheden
geacht een standaard hoeveelheid medische voorraden mee te nemen. De VN
is formeel verantwoordelijk voor de herbevoorrading met medische middelen
van militaire VN-eenheden. De kosten hiervan komen ten laste van de VN-begroting.
Deze herbevoorrading wordt gecoördineerd vanuit het Medical Provision
 Point (MPP) in Zagreb. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22181-136.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl