Rijk verantwoord 2003; Brief Algemene Rekenkamer Rijk verantwoord 2003. Rapport Financieel jaarverslag Rijk 2003 en uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29548, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

17-05-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29548 nr. 1

19-05-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudSAMENVATTINGInleidingDoel Rijk verantwoord 2003Oordeel Financieel Jaarverslag van het RijkOordelen bij departementale jaarverslagenBedrijfsvoering 2003Geen nieuwe bezwaaronderzoeken in 2004Beleidsinformatie 2003ActualiteitenTaakstelling formatie rijksoverheidTotaaloverzicht uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek 2003Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerAGENDATerugblik op agenda 2003/2004Terugbrengen aantal onvolkomenhedenToezichtsbeleid voor RWT's en ZBO's verbeterenToezichtsbeleid op Europese geldstromen (wet TES) verbeterenNormen en controlestructuur voor de niet-financiële
informatieContractbeheerMisbruik en oneigenlijk gebruik voorkomen en toezicht
specifieke uitkeringen verbeterenAgenda 2004/2005BeleidsinformatieBedrijfsvoering1 INLEIDING1.1 Begroten en verantwoorden1.2 Controle van het jaarverslag1.3 Onderzoek Algemene Rekenkamer1.4 Doel rapport Rijk verantwoord1.5 Leeswijzer2 FINANCIEEL JAARVERSLAG VAN HET RIJK2.1 Inleiding2.2 Financieel Jaarverslag van het Rijk 2003Overzicht 1: fouten en onzekerheden in de rekening van
uitgaven en ontvangsten van het Rijk 2003 en 2002 (x € 1 miljoen)2.3 Saldibalans van het Rijk 20032.4 Verklaring van goedkeuring2.5 Financieel Jaarverslag van het Rijk 20023 JAARVERSLAGEN 20033.1 Inleiding3.2 Oordelen financiële informatie en saldibalans
2003Overzicht 2: geconstateerde fouten en onzekerheden per
begrotingshoofdstuk3.3 Informatie over bedrijfsvoering3.3.1 Bedrijfsvoeringsparagraaf3.4 Informatie over beleid3.4.1 Totstandkoming beleidsinformatie3.4.2 VBTB-conformiteit3.4.3 Staat van de beleidsinformatie4 BEDRIJFSVOERING IN 20034.1 Inleiding4.2 Financieel beheer en materieelbeheer in 20034.2.1 Verloop onvolkomenheden en ernstige onvolkomenheden4.2.2 Ernstige onvolkomenheden 2003Ministerie van BZKMinisterie van DefensieMinisterie van VenWMinisterie van LNVMinisterie van VWS4.2.3 BezwaaronderzoekGeen nieuw bezwaaronderzoek in 2004Stand van zaken (vervolgonderzoek op) bezwaaronderzoek
20034.2.4 Ontwikkeling financieel beheer en materieelbeheer
per ministerie4.2.5 Agentschappen4.3 Overige bedrijfsvoeringsonderwerpen4.3.1 Contractbeheer4.3.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR)4.3.3 Misbruik en oneigenlijk gebruik4.3.4 Toezicht op RWT's4.3.5 Wet TES5 ACTUALITEITEN5.1 Inleiding5.2 Rechtmatigheid en regeldruk5.3 Kwaliteitsborging bedrijfsvoering5.3.1 Mededeling bedrijfsvoering5.3.2 Normenkader en criteria financieel beheer5.3.3 Totaaloordeel financieel beheer en materieelbeheer5.4 Voortgang VBTB5.4.1 Inleiding5.4.2 VBTB in begrotingen5.4.3 VBTB in het jaarverslag5.4.4 Controle op het VBTB-jaarverslag5.5 Taakstelling formatie rijksoverheidOverzicht 3: Opbrengst taakstellingen bij de collectieve
sector in € miljoen.6. REACTIE VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN EN NAWOORD
ALGEMENE REKENKAMER6.1 Reactie ministerBedrijfsvoering 2003RechtmatigheidNiet-financiële informatie6.2 Nawoord Algemene RekenkamerBedrijfsvoering 2003RechtmatigheidNiet-financiële informatieBIJLAGE 1TOTAALOVERZICHT BEGROTE EN GEREALISEERDE BEDRAGEN 2003BIJLAGE 2OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN 2003Overzicht 1: VerplichtingenOverzicht 2: UitgavenOverzicht 3: OntvangstenOverzicht 4: SaldibalansBIJLAGE 3OVERZICHT OORDELEN PER BEGROTINGSHOOFDSTUKBIJLAGE 4GEBRUIKTE AFKORTINGENBIJLAGE 5VERKLARENDE WOORDENLIJSTAccountantsrapportAccountantsverklaringAdministratieve systemenAgentschapArtikelgewijze oordeelsvormingBaseline financieel beheer en materieelbeheerBaten-lastendienstBedrijfsvoeringBegrijpelijkheidBeleidsintensiveringenBeleidsprioriteitenBestuurskostenBetrouwbaarheidBezwaaronderzoekBudgetrecht Tweede KamerConformiteit aan wettelijke regels (voor de inhoud)Conformiteit aan wettelijke regels (voor vormvereisten)Departementale accountantsdienst/auditdienst (DAD)Deugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsrichtlijnenFinancieel beheerFinancieel Jaarverslag en Saldibalans van het RijkFoutenJaarverslag (departementaal)M&O-beleidMaterieelbeheerOnvolkomenheidOnzeker (onzekerheden)OverdrachtsuitgavenPotentieel bezwaargevalPrestatiegegevenRechtmatigheidRechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)ReviewANNEX SAMENVATTINGEN RECHTMATIGHEIDSONDERZOEK 2003 PER
MINISTERIEHuis der Koningin (I)Hoge Colleges van Staat en Kabinetten (II)JaarverslagBedrijfsvoeringReactie minister BZKMinisterie van Algemene Zaken (III)JaarverslagBedrijfsvoeringReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerKoninkrijksrelaties (IV)JaarverslagBedrijfsvoeringReactie ministersMinisterie van Buitenlandse Zaken (V)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie ministers van Buitenlandse Zaken en voor OntwikkelingssamenwerkingNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Justitie (VI)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie ministerNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(VII)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie ministersNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerNationale schuld (IXA)Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerMinisterie van Financiën (IXB)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie minister van FinanciënNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Defensie (X)JaarverslagArtikel 03, Koninklijke Luchtmacht, verplichtingenArtikel 09, Vredesoperaties, uitgavenArtikel 60, Ondersteuning krijgsmacht, uitgavenBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie minister van DefensieNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu (XI)JaarverslagBedrijfsvoeringBezwaaronderzoek financieel beheer directoraat-generaal
MilieuConclusieReactie minister van VROMNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Verkeer en Waterstaat (XII)JaarverslagBedrijfsvoeringBeleidsinformatieReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Economische Zaken (XIII)JaarverslagBedrijfsvoeringDirectoraat-generaal Telecommunicatie en PostNovemVorderingen- en ontvangstenbeheerAandachtspuntenOntwikkelingReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselveiligheid
(XIV)JaarverslagBedrijfsvoeringOnvolkomenhedenTe veel openstaande voorschottenTe treffen maatregelenOverige aandachtspuntenOntwikkelingReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie ministerOntwikkeling bedrijfsvoeringM&O-beleid bij door Agentschap SZW uitgevoerde regelingenAansturing van de zelfstandige bestuursorganenNawoord Algemene RekenkamerMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI)JaarverslagBedrijfsvoeringOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie ministerNawoord Algemene RekenkamerInfrastructuurfonds (A)Gemeentefonds (B)Provinciefonds (C)Fonds Economische Structuurversterking (D)JaarverslagBedrijfsvoeringTijdige verwerking van mutatiesTransparantie toezeggingsbrievenZicht op rechtmatigheid en FES-waardigheidAdministratieve verwerkingOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie van de minister en nawoord Algemene RekenkamerSpaarfonds AOW (E)Jaarverslag en saldibalansReactie ministerDiergezondheidsfonds (F)JaarverslagBedrijfsvoeringToezicht en verantwoording destructie van risicomateriaalVerantwoordelijkheidsverdeling financieel beheerOntwikkeling bedrijfsvoeringReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerBTW-compensatiefonds (G)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29548Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 330 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 548Rijk verantwoord 2003nr. 1BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 19 mei 2004Hierbij bieden wij u aan het op 11 mei 2004 door ons vastgestelde rapport
«Rijk verantwoord 2003. Rapport bij het Financieel jaarverslag van het
Rijk 2003 en uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek».Algemene Rekenkamerdrs. Saskia J. StuivelingpresidentJhr. mr. W.M. de Brauw,secretarisInhoudSamenvatting5   Agenda14   1Inleiding161.1Begroten en verantwoorden16 1.2Controle van het jaarverslag161.3Onderzoek Algemene Rekenkamer18 1.4Doel rapport Rijk verantwoord19 1.5Leeswijzer19   2Financieel Jaarverslag van het Rijk212.1Inleiding21 2.2Financieel Jaarverslag van het
Rijk 200321 2.3Saldibalans van het Rijk 2003212.4Verklaring van goedkeuring22 2.5Financieel Jaarverslag van het
Rijk 200222    3Jaarverslagen 2003233.1Inleiding23 3.2Oordelen financiële informatie
en saldibalans 200323 3.3Informatie over bedrijfsvoering25 3.3.1Bedrijfsvoeringsparagraaf253.4Informatie over beleid25 3.4.1Totstandkoming beleidsinformatie25 3.4.2VBTB-conformiteit263.4.3Staat van de beleidsinformatie29   4Bedrijfsvoering in 2003314.1Inleiding31 4.2Financieel beheer en materieelbeheer
in 200331 4.2.1Verloop onvolkomenheden en ernstige
onvolkomenheden31 4.2.2Ernstige onvolkomenheden 200335 4.2.3Bezwaaronderzoek364.2.4Ontwikkeling financieel beheer
en materieelbeheer per ministerie37 4.2.5Agentschappen40 4.3Overige bedrijfsvoeringsonderwerpen41 4.3.1Contractbeheer414.3.2Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst (VIR)414.3.3Misbruik en oneigenlijk gebruik424.3.4Toezicht op RWT's43 4.3.5Wet TES43   5Actualiteiten455.1Inleiding455.2Rechtmatigheid en regeldruk455.3Kwaliteitsborging bedrijfsvoering465.3.1Mededeling bedrijfsvoering46 5.3.2Normenkader en criteria financieel
beheer47 5.3.3Totaaloordeel financieel beheer
en materieelbeheer48 5.4Voortgang VBTB49 5.4.1Inleiding49 5.4.2VBTB in begrotingen49 5.4.3VBTB in het jaarverslag505.4.4Controle op het VBTB-jaarverslag505.5Taakstelling formatie rijksoverheid51   6Reactie van de minister en nawoord Algemene Rekenkamer546.1Reactie van de minister van Financiën54 6.2Nawoord van de Algemene Rekenkamer55   Bijlage 1Totaaloverzicht begrote en gerealiseerde bedragen 200356Bijlage 2Overzicht fouten en onzekerheden 200357Bijlage 3Overzicht oordelen per begrotingshoofdstuk65Bijlage 4Gebruikte afkortingen66Bijlage 5Verklarende woordenlijst67   AnnexSamenvattingen rechtmatigheidsonderzoek 2003 per ministerie71 Huis der Koningin (I)71  Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
(II)71  Ministerie van Algemene Zaken (III)72  Koninkrijksrelaties (IV)72 Ministerie van Buitenlandse Zaken
(V)73  Ministerie van Justitie (VI)76  Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (VII)78  Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (VIII)80  Nationale schuld (IXA)82 Ministerie van Financiën (IXB)82  Ministerie van Defensie (X)83  Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu (XI)86  Ministerie van Verkeer en Waterstaat
(XII)88  Ministerie van Economische Zaken (XIII)90  Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Voedselveiligheid (XIV)93  Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(XV)96  Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (XVI)100  Infrastructuurfonds (A)102 Gemeentefonds (B)103  Provinciefonds (C)103 Fonds Economische Structuurversterking
(D)103 Spaarfonds AOW (E)105  Diergezondheidsfonds (F)106  BTW-compensatiefonds (G)107SAMENVATTINGInleidingVerantwoorden vormt het sluitstuk van de begrotingscyclus van het Rijk.
Die cyclus begint, na Prinsjesdag, als de Staten-Generaal de begrotingswetten
hebben goedgekeurd. Daarmee krijgen ministers mandaat om met het leveren van
prestaties doelen te realiseren binnen budgettaire kaders.De verantwoording, ofwel het jaarverslag, vormt de tegenhanger van de
begroting. In het jaarverslag geeft een minister aan of de beoogde doelen
zijn bereikt en de beoogde prestaties zijn geleverd binnen de middelen die
ter beschikking zijn gesteld. En zoals de Staten-Generaal voorafgaand aan
het jaar de begroting goedkeuren, dechargeren de Staten-Generaal na afloop
van het jaar de ministers voor het gevoerde beheer. Daarbij kunnen de Staten-Generaal
gebruik maken van de rapporten bij de jaarverslagen van de Algemene Rekenkamer.Doel Rijk verantwoord 2003Het doel van «Rijk verantwoord 2003» is drieledig. Op de eerste
plaats bevat dit rapport de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer
bij het Financieel Jaarverslag en de Saldibalans van het Rijk 2003. Ten tweede
geeft het een samenvattend overzicht van de resultaten van het onderzoek naar
het Jaarverslag 2003 en de bedrijfsvoering van ministeries en overige begrotingshoofdstukken.
En ten derde beschrijft het actuele thema's op het terrein van rechtmatigheid,
bedrijfsvoering en beleidsinformatie. Onderwerpen, die volgens de Algemene
Rekenkamer rijksbreed actie behoeven door vakministers of coördinerend
ministers, zijn opgenomen in de Agenda 2004/2005.Oordeel Financieel Jaarverslag van het RijkOp 20 april 2004 heeft de minister van Financiën het Jaarverslag
van het Rijk aan de Algemene Rekenkamer aangeboden. De Algemene Rekenkamer
keurt de in dit verslag opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten en
de Saldibalans van het Rijk goed onder voorbehoud dat de Staten-Generaal de
slotwetten vaststellen die bij de rekening van uitgaven en ontvangsten van
het Rijk behoren.Oordelen bij departementale jaarverslagenOp 15 maart 2004 heeft de Algemene Rekenkamer het Jaarverslag 2003
ontvangen van het Huis der Koningin, de Hoge Colleges en Kabinetten, de Nationale
Schuld, Koninkrijksrelaties en van alle ministeries en hun begrotingsfondsen.
In totaal gaat het om 24 jaarverslagen.De Algemene Rekenkamer is van oordeel dat 22 van de 24 jaarverslagen voldoen
aan de daaraan te stellen eisen. De jaarverslagen van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat (VenW) en van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV)
voldoen op de volgende punten niet aan de te stellen eisen:– bij VenW is er onzekerheid (€ 7 miljoen) over de volledigheid
van de ontvangsten bij de Inspectie van VenW;– bij LNV is er onzekerheid over de juistheid van de in de saldibalans
opgenomen intracomptabele vorderingen en schulden.De omvang van de onzekerheden in deze twee jaarverslagen is gering, ten
opzichte van de totale Rijksrekening. Daarom staan deze onzekerheden de goedkeuring van de Algemene Rekenkamer van het Financieel Jaarverslag
van het Rijk 2003 niet in de weg.Bedrijfsvoering 2003In 2003 is sprake van verbetering in het financieel beheer van de ministeries
ten opzichte van 2002. Het totale aantal onvolkomenheden dat de Algemene Rekenkamer
heeft geconstateerd, is gedaald van 87 (2000) via 105 (2002) tot 83 (2003).
De Algemene Rekenkamer constateert dat ministeries onvolkomenheden sneller
oplossen dan voorheen. Het aantal nieuwe onvolkomenheden in 2003 is ten opzichte
van 2002 bijna gehalveerd (van 42 naar 25). Daarnaast lossen ministeries de
onvolkomenheden sneller op: 26% in 2002 tegenover 45% in 2003.Het aantal ernstige onvolkomenheden is in 2003 licht toegenomen tot acht.
Dit is voornamelijk veroorzaakt door vier nieuwe ernstige onvolkomenheden
in het materieelbeheer bij het Ministerie van Defensie. Daarnaast heeft de
Algemene Rekenkamer een nieuwe ernstige onvolkomenheid geconstateerd bij het
Ministerie van VenW en bij LNV. De overige twee ernstige onvolkomenheden doen
zich voor bij BZK en VWS.Figuur 2 toont het verloop van het aantal ernstige onvolkomenheden vanaf 2000.
De ministers pakken ernstige onvolkomenheden over het algemeen snel aan. Vijf
van de zeven onvolkomenheden uit 2002 zijn inmiddels niet meer als ernstig
gekwalificeerd. Twee daarvan zijn geheel opgelost, drie merken wij nog aan
als een gewone onvolkomenheid. De Algemene Rekenkamer vraagt wel aandacht
voor het structureel oplossen van dergelijke onvolkomenheden.De Algemene Rekenkamer constateert bij ministeries een toegenomen aandacht
voor de interne bedrijfsvoering en de controle daarop. Zij constateert bij
acht ministeries vooruitgang in het financieel beheer, bij drie ministeries
(lichte) achteruitgang en bij twee ministeries is de kwaliteit gelijk gebleven.
Het materieelbeheer bij het Ministerie van Defensie laat een duidelijke achteruitgang
zien.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat negen ministeries een mededeling
over de bedrijfsvoering hebben opgenomen in de bedrijfsvoeringsparagraaf van
het jaarverslag. Hiermee verklaart de minister dat er in het verslagjaar sprake
was van «beheerste processen». De reikwijdte van de bedrijfsvoeringsparagraaf
is bij de meeste ministeries ten opzichte van 2002 vergroot conform het groeipad
dat voor deze informatie geldt.Alles overziende stelt de Algemene Rekenkamer vast dat, na de geconstateerde
achteruitgang in 2002, het Rijk inmiddels weer op koers ligt met zijn financieel
beheer.Wel vraagt de Algemene Rekenkamer aandacht voor de onvolkomenheden in
de naleving van het Voorschrift Informatievoorziening Rijksoverheid (VIR).
Zeven ministeries blijken – deels al enkele jaren – niet in staat
te voldoen aan dit voorschrift. De Algemene Rekenkamer beveelt de coördinerend
minister (BZK) aan beter toezicht te houden op de naleving van dit voorschrift
of het voorschrift nog eens goed te beoordelen op uitvoerbaarheid en eventueel
te herzien.Daarnaast vraagt de Algemene Rekenkamer extra aandacht voor de ontwikkeling
van departementaal reviewbeleid (en de naleving daarvan door de
departementen) ten aanzien van de accountants die de besteding van publiek
geld buiten het Rijk controleren.Geen nieuwe bezwaaronderzoeken in 2004Het zwaarste instrument dat de Algemene Rekenkamer kan hanteren om verbeteringen
bij ministeries af te dwingen is het maken van bezwaar op grond van artikel
88 en 89 van de Comptabiliteitswet 2001. De geconstateerde onvolkomenheden
en de bevredigende reacties daarop van de betrokken ministers geven de Algemene
Rekenkamer geen aanleiding in 2004 nieuw bezwaaronderzoek uit te voeren.De Algemene Rekenkamer heeft in 2003 bezwaaronderzoek uitgevoerd bij het
Directoraat-Generaal Milieu van het Ministerie van VROM. Het ging om het financieel
beheer van Clean Development Mechanism (CDM) en Bodemsanering. Het bezwaaronderzoek
bij CDM richtte zich op de oorzaken van de geconstateerde onvolkomenheden.
Het ministerie heeft deze voldoende in beeld gekregen. In 2004 zal de Algemene
Rekenkamer een vervolgbezwaaronderzoek uitvoeren naar (de implementatie van)
het verbeterplan.Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer in 2003 een vervolgbezwaaronderzoek
uitgevoerd bij het Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD). De ernstige onvolkomenheid
bij de KLPD is volledig opgelost.Beleidsinformatie 2003De Algemene Rekenkamer constateert dat ministers in 2003 meer aandacht
hebben voor de verantwoording over het beleid. Dit blijkt zowel uit de jaarverslagen,
als uit de aandacht die de departementale auditdiensten hebben voor de totstandkoming
van de beleidsinformatie. De Algemene Rekenkamer constateert dat de beleidsinformatie
in het jaarverslag over het algemeen deugdelijk tot stand is gekomen en voldoet
aan de verslaggevingseisen.Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht of de jaarverslagen
de voor VBTB relevante informatie bevatten. De beleidsinformatie in de departementale
jaarverslagen moet antwoord geven op de drie H-vragen: Hebben we bereikt wat
we ons hadden voorgenomen? Hebben we daarvoor gedaan wat we zouden doen? Heeft
het gekost wat we dachten dat het zou kosten? Daarmee geeft het jaarverslag
informatie over effecten, prestaties en middelen van beleid. De drie H-vragen
zijn gespiegeld aan de drie W-vragen waarop ministeries in hun begroting antwoord
moesten geven, te weten: Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen?
En Wat mag het kosten?Figuur 3 laat zien welk percentage van de begrotingen 2003 antwoord gaf
op de drie W-vragen.Opvallend is dat de nadruk in de begrotingen 2003 nog steeds ligt op de
financiële kant van het beleid en niet op de beoogde effecten van het
beleid. Volgens de uitgangspunten van VBTB dient de focus nu juist te liggen
op de beoogde effecten. Ministeries beantwoorden de financiële vraag
nog steeds het meest toetsbaar (74%). Kennelijk is het kantelpunt dat vanuit
de beoogde effecten naar de financiële kant wordt toegeredeneerd nog
niet bereikt. Nog steeds is meer sprake van het omgekeerde: ministeries weten
voor 74% welk geld beschikbaar is gesteld, terwijl maar voor 50% bekend is
welke prestaties ze gaan leveren en voor 38% bekend is welk effect ze beogen.Van de beleidsartikelen in de begroting 2003 waarin W-vragen goed zijn
beantwoord, is in de verantwoordingen 2003 nagegaan in hoeverre de drie H-vragen
toetsbaar inzicht bieden. Figuur 4 laat zien dat een goede begroting van belang
is voor een goed jaarverslag. Als de begrotingen goede informatie bevatten
over de beoogde effecten van beleid, de daartoe te verrichten prestaties en
de in te zetten middelen, dan wordt er in de jaarverslagen goed over verantwoord.
Hooguit valt op dat ook aan de verantwoordingskant de financiële informatie
net iets beter scoort (95%) dan de informatie over geleverde prestaties (90%),
en die weer net iets beter dan de informatie over de bereikte effecten (83%).De Algemene Rekenkamer hoopt dat de inzet van de ministers onvermoeibaar
gericht blijft op het elk jaar verhogen van het percentage beleidsartikelen
in de begroting waar toetsbaar inzicht wordt gegeven in de beoogde effecten
en de prestaties die daarvoor geleverd gaan worden zodat het kantelpunt naar
het denken vanuit beleidseffecten binnen enkele jaren gepasseerd wordt.ActualiteitenDe verantwoording en de controle daarop hebben de afgelopen decennia belangrijke
ontwikkelingen doorgemaakt en zullen zich de komende jaren nog verder ontwikkelen.
Actuele thema's waarover de discussies nog lopen zijn onder meer het rechtmatigheidsvraagstuk,
de kwaliteitsborging van de bedrijfsvoering en de voortgang van het VBTB-proces.
De Algemene Rekenkamer participeert vanuit haar verantwoordelijkheid voor
het onderzoek naar de jaarverslagen en haar expertise in deze discussies.Zo speelt bij het rechtmatigheidsvraagstuk onder meer de vraag op welke
wijze je in je oordeel tot uitdrukking brengt dat departementen aangeven dat
wet- en regelgeving niet goed uitvoerbaar is. Tijdens haar onderzoek houdt
de Algemene Rekenkamer vast aan de norm dat wet- en regelgeving strikt wordt
nageleefd. In de aanbevelingen naar aanleiding van het onderzoek kan worden
aangegeven dat «onredelijke» regelgeving heroverweging verdient.Over de normen voor de bedrijfsvoering heeft de Algemene Rekenkamer het afgelopen jaar overeenstemming bereikt met de minister van Financiën.
Een van de afspraken is dat alle partijen gebruik maken van dezelfde normatiek
(baseline financieel beheer en materieelbeheer) om de bedrijfsvoering te beoordelen.
Gezien het late tijdstip (december 2003) waarop de afspraken zijn gemaakt,
hebben de meeste departementen deze afspraak nog niet kunnen implementeren
en bestaan er nog steeds enkele verschillen in de oordeelsvorming over de
bedrijfsvoering tussen Algemene Rekenkamer en Ministerie van Financiën.
Overigens is de Algemene Rekenkamer ook van mening dat de weging van onvolkomenheden
mede een kwalitatief proces is, dat niet altijd exact tot dezelfde uitkomst
zal leiden. Binnen een bandbreedte zullen er altijd accentverschillen mogelijk
zijn tussen de oordelen van Algemene Rekenkamer, departementale auditdiensten
en Ministerie van Financiën.Taakstelling formatie rijksoverheidDe bezuinigingen van de overheid (taakstellingen) richten zich ook op
het terugdringen van het aantal ambtenaren en het efficiënter organiseren
van taken bij de collectieve sector. De Algemene Rekenkamer heeft in 2003
een rijksbreed onderzoek uitgevoerd naar de beleidsvoorbereiding van de taakstellingen.
Zij verwacht dat het inherent is aan dit proces dat er risico's voor de bedrijfsvoering
ontstaan, omdat organisaties, processen en procedures zullen wijzigingen door
de taakstellingen. Ministeries zouden volgens de Algemene Rekenkamer de gevolgen
van de taakstellingen in termen van prestaties en effecten in hun begrotingen
en jaarverslagen moeten opnemen. Uit het onderzoek blijkt dat de ministers
geen inzicht geven in de realisatie van de taakstellingen in hun Jaarverslag
2003. Ministeries leven ten onrechte in de veronderstelling dat de minister
van BZK de Tweede Kamer volledig moet informeren over de voortgang. Dit is
echter slechts het geval voor de volumetaakstelling en externe inhuur in totalen
per ministerie. Het is de verantwoordelijkheid van de minister zelf om zich
over de invulling van zijn gehele taakstelling te verantwoorden.Totaaloverzicht uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek 2003De uitkomsten van het Rechtmatigheidsonderzoek 2003 zijn in het navolgende
overzicht samengevat. Dit overzicht bevat per begrotingshoofdstuk de uitkomsten
van het onderzoek naar de verschillende aspecten van het Rechtmatigheidsonderzoek.Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerDe minister van Financiën komt met de Algemene Rekenkamer tot de
conclusie dat het financieel beheer 2003 is verbeterd ten opzichte van 2002.
Net als de Algemene Rekenkamer stelt hij dat er op onderdelen weliswaar sprake
is van accentverschillen, maar dat die binnen de bandbreedte blijven die inherent
is aan een kwalitatieve weging. De minister geeft aan dat zijn ministerie
het intensieve overleg met de Algemene Rekenkamer over bedrijfsvoering en
het rijksbrede beeld inzake financieel beheer als zeer constructief en positief
heeft ervaren.De minister is het met de Algemene Rekenkamer eens dat een duidelijkere
afbakening van het begrip rechtmatigheid tot verheldering en explicitering
van weging en oordeelsvorming leidt. De minister vindt eveneens dat een opschoning
van wet- en regelgeving een belangrijke bijdrage zal kunnen leveren aan het
verminderen van de uitvoeringslasten en controledruk. Hij kondigt aan dat
de bevindingen van de IBO-werkgroep «Regeldruk en control(e) toren»
alsmede het kabinetsstandpunt daarover kunnen leiden tot nadere voorstellen
hierover.De minister stelt dat auditdiensten er momenteel zelf voor mogen kiezen
of ze een totaaloordeel geven over de kwaliteit van de niet-financiële
informatie of niet. Hij wil ze niet verplichten tot een dergelijk oordeel
omdat de controle en de oordeelsvorming rondom niet-financiële informatie
nog niet is uitgekristalliseerd. De Tweede Kamer heeft hiermee ingestemd,
aldus de minister.De Algemene Rekenkamer heeft er begrip voor dat auditdiensten nu nog geen
totaaloordeel kunnen afgegeven over de kwaliteit van de niet-financiële
informatie. Toch blijft zij van mening dat de ministers zelf een oordeel over
niet-financiële informatie bij hun jaarverslag moeten nastreven, en dat
zij dit niet alleen aan de Algemene Rekenkamer moeten willen overlaten. Een
wettelijke verplichting tot het geven van een totaaloordeel door de auditdiensten
over zowel financiële als niet-financiële informatie is een goede
waarborg voor de kwaliteit van het jaarverslag.AGENDAIn de Agenda vraagt de Algemene Rekenkamer nadrukkelijk aandacht voor
onderwerpen op het terrein van beleidsinformatie en bedrijfsvoering. Allereerst
blikt de Algemene Rekenkamer terug op de Agenda 2003/2004 die zij in Rijk
verantwoord 2002 heeft opgenomen. Op basis van het rechtmatigheidsonderzoek
over 2003 heeft de Algemene Rekenkamer de «Agenda 2004/2005» opgesteld.Terugblik op agenda 2003/2004In Rijk verantwoord 2002 heeft de Algemene
Rekenkamer met nadruk aandacht gevraagd voor een aantal onderwerpen. Hieronder
gaat zij in op de stand van zaken per onderwerp.Terugbrengen aantal onvolkomenhedenNa de stijging van het aantal onvolkomenheden in 2002 is het aantal onvolkomenheden
in 2003 weer gedaald. De ministeries hebben in 2003 serieus werk gemaakt van
het oplossen van onvolkomenheden in hun bedrijfsvoering.Toezichtsbeleid voor RWT's en ZBO's verbeterenDe meeste ministeries beschikken inmiddels over een geactualiseerde toezichtsvisie.Toezichtsbeleid op Europese geldstromen (wet TES) verbeterenIn Nederland is discussie ontstaan over de reikwijdte van de wet TES.
In haar EU-trendrapport 2004 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat de wet
TES niet is uitgevoerd. Het kabinet was het in haar reactie op dit rapport
oneens met deze conclusie. Het is namelijk van mening dat het Rijk niet financieel
aansprakelijk is voor alle EG-subsidies die decentrale bestuursorganen rechtstreeks
ontvangen. De Algemene Rekenkamer neemt aan dat het kabinet bij de evaluatie
van de wet TES aandacht zal schenken aan het Europeesrechtelijk kader.Normen en controlestructuur voor de niet-financiële
informatieDe Tweede Kamer heeft in de zomer van 2003 ingestemd met een voorstel
van de minister van Financiën voor de uitwerking van normen en een bijbehorende
controlestructuur voor niet-financiële informatie in het jaarverslag.
Het ministerie van Financiën werkt momenteel de normen en de controlestructuur
uit, zodat deze met ingang van de begrotingscyclus 2005 beschikbaar zullen
zijn. Naar verwachting zullen de auditdiensten ook verantwoordelijk worden
voor de controle op de kwaliteit van de beleidsinformatie.ContractbeheerIn 2002 zijn bij elf ministeries onvolkomenheden in het contractbeheer
aangetroffen. Het betrof met name het niet goed naleven van de Europese aanbestedingsregels
en de kwaliteit van de dossiervorming. In 2003 zijn nog bij acht ministeries
onvolkomenheden aangetroffen. Zeven van deze ministeries zijn in 2003 gestart
met maatregelen om het contractbeheer te verbeteren. De Algemene Rekenkamer
waardeert dit positief.Misbruik en oneigenlijk gebruik voorkomen en toezicht
specifieke uitkeringen verbeterenHet M&O-beleid van ministeries laat een positieve ontwikkeling zien.
Dit uit zich onder meer in verbetering van het toezicht op specifieke uitkeringen. Het reviewbeleid (en de naleving daarvan) op accountants die
de besteding van publiek geld buiten het Rijk controleren, verdient nog aandacht.Agenda 2004/2005De Algemene Rekenkamer vraagt de ministers aandacht te besteden aan de
volgende punten.Beleidsinformatie• Verder uitwerken van normen voor niet-financiële informatie
en invoeren van controle op deze informatie door de departementale auditdiensten
(zie ook terugblik op de Agenda 2003/2004).Bedrijfsvoering• Rijksbreed invoeren van de Baseline Financieel beheer en materieelbeheer,
en heldere formulering van het te hanteren normenkader en wegingskader voor
dit beheer. Hiermee bereiken ministeries en Algemene Rekenkamer een eenduidige
weging van het financieel beheer en materieelbeheer.• Ontwikkelen van een controlemethodiek bij auditdiensten waarmee
alle onderdelen van de Baseline Financieel beheer en materieelbeheer binnen
het ministerie in meerjarig perspectief worden onderzocht. Op basis van risicoanalyse
kan de frequentie en diepgang per onderwerp verschillen.• Naleving Voorschift Informatiebeveiliging Rijksoverheid (VIR).
Zeven ministeries blijken – deels al enkele jaren – niet in staat
te voldoen aan dit voorschrift. De Algemene Rekenkamer beveelt de coördinerend
minister (BZK) aan beter toezicht te houden op de naleving van dit voorschrift
of het voorschrift nog eens goed te beoordelen op uitvoerbaarheid en eventueel
te herzien1.• Aandacht voor het reviewbeleid ten aanzien van RWT's, subsidies
en specifieke uitkeringen, zodat de minister er zeker van kan zijn dat hij
kan steunen op de controles door accountants van derden, en dus voldoende
informatie heeft over de rechtmatigheid van de uitgaven voor zijn verantwoording.1 INLEIDING1.1 Begroten en verantwoordenVerantwoorden vormt het sluitstuk van de begrotingscyclus van het Rijk.
Die cyclus begint na Prinsjesdag, als de Staten-Generaal de begrotingswetten
hebben goedgekeurd. Daarmee krijgen ministers mandaat om met het leveren van
prestaties doelen te realiseren binnen budgettaire kaders van hun begroting.Begrotingen zijn wetten, opgebouwd uit begrotingsartikelen. Deze begrotingsartikelen
vormen de kleinste eenheid waarop de Tweede Kamer besluiten neemt over doelen,
prestaties en middelen.De verantwoording, ofwel het jaarverslag, vormt de tegenhanger van de
begroting. Deze relatie tussen begroting en verantwoording is versterkt in
het proces dat bekend staat als VBTB. In het jaarverslag geeft een minister
aan of hij de beoogde doelen heeft bereikt, de beoogde prestaties heeft geleverd
en dat alles binnen de hem ter beschikking gestelde middelen. En zoals de
Staten-Generaal voorafgaand aan het jaar de begroting goedkeuren, dechargeren
de Staten-Generaal na afloop van het jaar de ministers voor het gevoerde beheer.De eisen die aan het jaarverslag worden gesteld zijn vastgelegd in de
Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) en nader uitgewerkt in de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Zo moet financiële informatie deugdelijk worden weergegeven (betrouwbaar,
aanvaardbaar en toereikend) en moeten de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
rechtmatig tot stand komen.«Rechtmatigheid» is daarbij een specifieke eis. Rechtmatigheid
betekent dat «verplichtingen, uitgaven en ontvangsten in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere regelingen tot stand dienen te komen»
(Memorie van Toelichting CW 2001). Het gaat dus om de rechtmatigheid van de
beheershandelingen die leiden tot financiële transacties die ministeries
in hun jaarverslag moeten opnemen. Rechtmatigheid kan dus altijd worden gekoppeld
aan bepaalde posten in het jaarverslag, maar de ontstaansgrond van de onrechtmatigheid
ligt feitelijk in de beheershandeling die daaraan vooraf gaat.In het jaarverslag nemen ministeries naast financiële informatie
ook informatie op over de bedrijfsvoering en het beleid. In de Baseline Financieel
beheer en materieelbeheer staan de eisen die gesteld worden aan de bedrijfsvoering.
Ministers verantwoorden zich, minimaal, door middel van een bedrijfvoeringsparagraaf
over de wijze waarop zij de (interne) processen beheersen. De bedrijfsvoeringsparagraaf
is een uitzonderingsrapportage, die ministeries vormvrij kunnen opstellen.Voor
de informatie over het beleid en de bedrijfsvoering is het normenkader nog
in ontwikkeling. De Tweede Kamer heeft in de zomer van 2003 ingestemd met
een voorstel van de minister van Financiën voor de uitwerking van normen
en een bijbehorende controlestructuur voor niet-financiële informatie
in het jaarverslag. Het Ministerie van Financiën werkt momenteel de normen
en de controlestructuur uit, zodat deze met ingang van de begrotingscyclus
2005 beschikbaar zullen zijn.1.2 Controle van het jaarverslagDe controletaak ten aanzien van de jaarverslagen is ook vastgelegd in
de CW 2001. De controle binnen een ministerie wordt uitgevoerd door de departementale
auditdiensten (DAD). De DAD geeft een interne accountantsverklaring
af voor de eigen minister. De Algemene Rekenkamer voert het onderzoek uit
voor de Staten-Generaal. Zij geeft haar oordeel af bij de jaarverslagen die
de minister van Financiën op de derde woensdag van mei aan de Staten-Generaal
aanbiedt. De minister van Financiën heeft een coördinerende en toezichthoudende
taak ten aanzien van de eisen die aan het beheer binnen het Rijk worden gesteld.
De onderzoekstaak van de Algemene Rekenkamer is uitgebreider dan de taak van
de DAD's, omdat de Algemene Rekenkamer, naast de totstandkoming, ook de kwaliteit
van de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in de verantwoording dient te
onderzoeken. Naar verwachting zal deze taak met ingang van het begrotingsjaar
2005 ook bij de auditdiensten worden belegd.De Algemene Rekenkamer maakt bij de uitvoering van haar onderzoek zoveel
mogelijk gebruik van de werkzaamheden van de DAD's. Daarnaast verricht zij
eigen onderzoek om te komen tot haar oordeel. Een belangrijk uitgangspunt
bij de inrichting van de controle vormt het budgetrecht van de Tweede Kamer.
De reden is dat, zoals eerder aangegeven, het begrotingsartikel de kleinste
eenheid vormt waarop de Tweede Kamer beslissingen kan nemen. Aangrijpingspunt
voor de controle van de Algemene Rekenkamer is dus het artikelniveau. De DAD's
besteden aandacht aan het artikelniveau maar oordelen op verantwoordingsniveau.1.3 Onderzoek Algemene RekenkamerIn het rechtmatigheidsonderzoek 2003 heeft de Algemene Rekenkamer onderzoek
verricht naar 24 jaarverslagen (13 ministeries, 7 begrotingsfondsen, Huis
der Koningin, Hoge Colleges van Staat en de Kabinetten, Nationale Schuld en
Koninkrijksrelaties), het Financieel Jaarverslag van het Rijk en de onderliggende
bedrijfsvoering. In het onderzoek is nagegaan of de jaarverslagen, saldibalansen
en de bedrijfsvoering voldoen aan de wettelijke eisen zoals die zijn vastgelegd
in de CW 2001. Sluitstuk van het jaarlijkse onderzoek is de verklaring van
goedkeuring bij het Financieel Jaarverslag van het Rijk.Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer kent zijn oorsprong in de Grondwet
en de daaruit afgeleide CW 2001. De Grondwet bepaalt dat de Algemene Rekenkamer
is belast met het onderzoek van de ontvangsten en uitgaven van het Rijk (art.
76, GW). Het jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek is verankerd in de CW 2001
(art 82 en 83) en bevat het onderzoek naar:a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;c. de financiële informatie in de jaarverslagen;d. de departementale saldibalansen;e. de totstandkoming van en de kwaliteit van de informatie over het gevoerde
beleid en de bedrijfsvoering.Verder onderzoekt de Algemene Rekenkamer jaarlijks (art 83):a. de centrale administratie van 's Rijks schatkist;b. het Financieel Jaarverslag van het Rijk;c. de Saldibalans van het Rijk.1.4 Doel rapport Rijk verantwoordHet doel van «Rijk verantwoord 2003» is drieledig. Op de eerste
plaats bevat dit rapport de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer
bij het Financieel Jaarverslag en de Saldibalans van het Rijk 2003. Ten tweede
geeft het een samenvattend overzicht van de resultaten van het onderzoek naar
het Jaarverslag 2003 en de bedrijfsvoering van ministeries en overige begrotingshoofdstukken.
En ten derde beschrijft het de visie van de Algemene Rekenkamer op actuele
thema's op het terrein van rechtmatigheid, bedrijfsvoering en beleidsinformatie.
Onderwerpen die volgens de Algemene Rekenkamer rijksbreed actie behoeven door
vakministers of coördinerend ministers, zijn opgenomen in de Agenda 2004/2005.Een samenvatting van de resultaten van de onderzoeken per ministerie staat
in de annex. Een uitvoerig verslag is te vinden in de afzonderlijke deelrapporten
die tegelijk met «Rijk verantwoord 2003» worden uitgebracht.1.5 LeeswijzerDit rapport bevat, naast een samenvatting en een inleiding, de volgende
onderdelen:In de Agenda wordt teruggekeken op de stand van zaken van de Agenda 2003/2004
en ingegaan op de Agenda 2004/2005.Hoofdstuk 2 bevat de verklaring van goedkeuring bij de in het Financieel
Jaarverslag van het Rijk opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van
het Rijk, alsmede de Saldibalans van het Rijk. De Algemene Rekenkamer is grondwettelijk
verplicht om deze verklaring jaarlijks af te geven. Zij doet dit op basis
van het door haar uitgevoerde rechtmatigheidsonderzoek.In hoofdstuk 3 staan de rijksbrede bevindingen en oordelen van het uitgevoerde
onderzoek naar de Jaarverslagen 2003 in rijksbreed perspectief.In hoofdstuk 4 geeft de Algemene Rekenkamer haar bevindingen over de kwaliteit
van het financieel beheer en materieelbeheer alsmede rijksbrede vergelijkingen
en vergelijkingen in de tijd.Hoofdstuk 5 gaat in op actuele thema's op het terrein van de rechtmatigheid,
bedrijfsvoering en beleidsinformatie binnen het Rijk en de visie hierop van
de Algemene Rekenkamer.In de bijlagen treft u een nadere uitwerking aan van verschillende onderwerpen.
De volgende bijlagen zijn opgenomen:1. Totaaloverzicht begrote en gerealiseerde bedragen 20032. Overzicht fouten en onzekerheden 20033. Overzicht oordelen per begrotingshoofdstuk4. Gebruikte afkortingen5. Verklarende woordenlijstIn de annex ten slotte staan de samenvattingen van het rechtmatigheidsonderzoek
2003 per ministerie.2 FINANCIEEL JAARVERSLAG VAN HET RIJK2.1 InleidingDe minister van Financiën stelt jaarlijks het Financieel Jaarverslag
van het Rijk en de Saldibalans van het Rijk op (CW 2001). Hij heeft het Financieel
Jaarverslag van het Rijk 2003 op 20 april 2004 aan de Algemene Rekenkamer
aangeboden.Op de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk staat het totaal
van de rijksuitgaven in 2003 (€ 168 745 miljoen) en het totaal
van de rijksontvangsten (€ 169 368 miljoen). De totalen van
de Saldibalans van het Rijk per 31 december 2003 bedragen debet en credit € 712 159
miljoen.In dit hoofdstuk staan de resultaten van het onderzoek naar het Financieel
Jaarverslag en de Saldibalans van het Rijk dat de Algemene Rekenkamer op basis
van artikel 83 van de CW 2001 uitvoert.2.2 Financieel Jaarverslag van het Rijk 2003De Algemene Rekenkamer stelt vast dat de totalen van de uitgaven en ontvangsten
van de verantwoordingsstaten in de departementale en niet-departementale jaarverslagen
2003 aansluiten op de totalen van de uitgaven en ontvangsten die zijn opgenomen
in de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk 2003.Daarnaast heeft zij vastgesteld dat het Financieel Jaarverslag van het
Rijk volgens de voorschriften is opgesteld.Onderstaand overzicht laat het totaalbedrag zien van de belangrijke fouten
en/of onzekerheden die de Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd met betrekking
tot de rechtmatigheid en/of deugdelijke weergave in de departementale en niet-departementale
verantwoordingsstaten 2002 en 2003.1Overzicht 1: fouten en onzekerheden in de rekening van
uitgaven en ontvangsten van het Rijk 2003 en 2002 (x € 1 miljoen) UitgavenOntvangsten  2003200220032002Totaalbedrag168 744,7163 454,9169 368,1174 781,0Fouten84,1(1,2)*55,2(3,8)*1,0 Onzekerheden789,9425,7 17,1(26,8)*25,8(15,4)* Totaal fouten/onzekerheden874,0(1,2)*480,917,1(30,6)*41,2(15,4)* Totaal fouten/onzekerheden (%)0,50,300* Het bedrag tussen haakjes duidt op onzekerheid over de volledigheid
van het bedragDe over 2003 geconstateerde fouten en onzekerheden staan de goedkeuring
van het Financieel Jaarverslag van het Rijk niet in de weg.2.3 Saldibalans van het Rijk 2003De Algemene Rekenkamer stelt vast dat de Saldibalans van het Rijk 2003
aansluit op de departementale en niet-departementale saldibalansen 2003 en
dat de Saldibalans van het Rijk overeenkomstig de voorschriften is opgesteld.2.4 Verklaring van goedkeuringOp 20 april 2004 heeft de minister van Financiën het Jaarverslag
en de Saldibalans van het Rijk aan de Algemene Rekenkamer aangeboden. De Algemene
Rekenkamer keurt de in dit verslag opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten
en de Saldibalans van het Rijk goed – onder voorbehoud dat de Staten-Generaal
de slotwetten vaststellen die bij de rekening van uitgaven en ontvangsten
van het Rijk behoren.2.5 Financieel Jaarverslag van het Rijk 2002Op 21 mei 2003 keurde de Algemene Rekenkamer de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk 2002 en de Saldibalans van het Rijk 2002 goed
onder het voorbehoud dat de Staten-Generaal de slotwetten 2002 zou vaststellen.
Op diezelfde datum zond de Algemene Rekenkamer het rapport bij het Financieel
Jaarverslag van het Rijk 2002 met daarin opgenomen de verklaring van goedkeuring
aan de Staten-Generaal en de minister van Financiën.De Staten-Generaal hebben de bij het Financieel Jaarverslag van het Rijk
2002 behorende slotwetten vastgesteld. Bij brief van 6 oktober 2003 heeft
de minister van Financiën meegedeeld dat de Staten-Generaal de ministers
decharge hebben verleend over het in het jaar 2002 gevoerde financieel beheer.
Hiermee is de goedkeuring van de Algemene Rekenkamer van de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk 2002 en de Saldibalans van het Rijk 2002 definitief.3 JAARVERSLAGEN 20033.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer controleert de informatie in de jaarverslagen op
grond van de Comptabiliteitswet 2001, de regeling Rijksbegrotingsvoorschriften
2004 en de regeling Departementale Begrotingsadministratie. Zij heeft onderzocht
of de 24 jaarverslagen voldoen aan de gestelde eisen.In dit hoofdstuk geeft de Algemene Rekenkamer een rijksbreed beeld van
het onderzoek naar onderdelen van de Jaarverslagen 2003. Aan bod komen: de
financiële informatie, de informatie over de bedrijfsvoering en de informatie
over beleid.3.2 Oordelen financiële informatie en saldibalans
2003De Algemene Rekenkamer is van oordeel dat 22 van de 24 jaarverslagen voldoen
aan de daaraan te stellen eisen. De jaarverslagen van het ministerie van VenW
en van LNV voldoen op de volgende punten niet aan de te stellen eisen:• VenW: onzekerheid (€ 7 miljoen) in de ontvangsten bij
de Inspectie van VenW. Dit is veroorzaakt door onder meer het ontbreken van
procesbeschrijvingen, onafhankelijke basisregistraties, planningen en voorcalculaties.
Hierdoor is de volledigheid van de ontvangsten niet goed vast te stellen.
De auditdienst van VenW heeft een goedkeurende verklaring opgesteld, omdat
de tolerantiegrenzen volgens haar normatiek niet zijn overschreden.• LNV: op de saldibalans van LNV zijn in de liquide middelen en de
uitgaven en ontvangsten buiten begrotingsverband, fouten en onzekerheden geconstateerd.
Dit betreft met name onzekerheid over intracomptabele vorderingen (€ 590,6
miljoen) en schulden (€ 54,8 miljoen). Deze onzekerheid wordt veroorzaakt
door verkeerde boekingen waardoor het ministerie bedragen die op de uitgaven
buiten begrotingsverband had moeten verantwoorden, heeft verantwoord onder
ontvangsten buiten begrotingsverband of andersom. De auditdienst van LNV heeft
een goedkeurende accountantsverklaring opgesteld omdat de tolerantiegrenzen
volgens haar normatiek niet zijn overschreden.Op grond van artikel 88 en 89 van de Comptabiliteitswet 2001 kan de Algemene
Rekenkamer bezwaar maken tegen fouten. De Algemene Rekenkamer ziet af van
het maken van bezwaar. Bij VenW is het bedrag in verhouding beperkt en bij
LNV betreft het een boekhoudkundig verschil.De departementale auditdiensten hebben bij 23 van de 24 jaarverslagen
een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven.Bij OCW heeft de auditdienst niet tot een goedkeurende accountantsverklaring
kunnen komen, omdat de uitkomsten van de commissie Vervolgonderzoek Rekenschap,
een onderzoek onder leiding van de heer G. J. Schutte naar de omvang
van, wat in de praktijk HBO-fraude is gaan heten, nog niet bekend waren. De
Algemene Rekenkamer kon bij haar oordeelsvorming wel beschikken over deze
uitkomsten (rapport is op 1 april 2004 beschikbaar gekomen) en kon op
grond daarvan haar onderzoek afronden.Uit het onderzoek blijkt dat de onderzochte onderwijsinstellingen over
de periode 1 oktober 1998 tot met 1 oktober 2002, in totaal een
bedrag van tenminste € 58 miljoen ten onrechte aan
bekostiging hebben ontvangen. De Algemene Rekenkamer beveelt de minister van
OCW a.i. nadrukkelijk aan een terugvorderingsbeleid te ontwikkelen ten aanzien
van de thans reeds gerapporteerde ten onrechte ontvangen bekostiging. Op grond
van dit terugvorderingsbeleid dient de minister van OCW a.i. vervolgens, bij
elke individuele instelling, een expliciete afweging te maken over al dan
niet terugvorderen.Bij zeven van de 152 instellingen die zijn onderzocht heeft de commissie
het onderzoek niet tijdig kunnen afronden mede door niet-tijdige medewerking
van de instelling en door de complexiteit van het onderzoek. Op grond hiervan
constateert de Algemene Rekenkamer dat het vervolgonderzoek bij deze zeven
instellingen geen duidelijkheid heeft gegeven over de omvang van de onregelmatigheden.
De Algemene Rekenkamer heeft aldus onzekerheid over de rechtmatigheid van
de uitgaven die in 2003 aan deze zeven instellingen zijn verstrekt.Deze onzekerheid bestaat uit de volgende bedragen:• € 57,2 miljoen onzekerheid over de rechtmatigheid op
artikel 04 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie en• € 542,1 miljoen onzekerheid over de rechtmatigheid op
artikel 06 Hoger beroepsonderwijs.Het totale bedrag aan fouten en onzekerheden in de uitgaven bij OCW komt
met de voornoemde onzekerheden uit op € 640,4 miljoen.De bijdragen aan de onderwijsinstellingen van het Ministerie van LNV zijn
als voorschot opgenomen in de administraties van LNV. Dit leidt in 2003 niet
tot een fout of onzekerheid omdat nog niet is afgerekend.Overzicht 2: geconstateerde fouten en onzekerheden per
begrotingshoofdstuk Totaal aan fouten en onzekerheden 2003 die de tolerantiegrenzen op artikelniveau
overschrijden*Jaarverslagen:VerplichtingenUitgavenOntvangstenV Buiza5,421,1(21,1)** VI Justitie18,826,110,1(1,5)** VIII OCW 640,4 IX Financiën12,5  X Defensie16,4(5,5)**17,6(1,2)**(3,8)** XI VROM 26,0 XII VenW1,27,97,0 XV SZW5,08,0 XVI VWS127,0 (4,2)**A InfrastructuurFonds43,3126,9 Totaal 2003229,6(5,5)**874,0(1,2)**17,1(30,6)*** bedragen in miljoenen euro** het bedrag tussen haakjes duidt op onzekerheid over de volledigheid
van het bedrag.Bij 10 van de 24 jaarverslagen heeft de Algemene Rekenkamer fouten en
onzekerheden aangetroffen die de tolerantiegrenzen op artikelniveau overschrijden.
In vergelijking met 2002 is het aantal fouten en onzekerheden in de verplichtingen
gedaald met 42% (van € 400 miljoen tot € 230 miljoen).
Dit kan nog verder dalen indien bij VWS het verschil van inzicht over de toepassing
van de Wet financiering volksverzekeringen inzake de bijdrage aan het Algemeen
Fonds Bijzondere Ziektekosten wordt opgelost. Hierdoor bestaat onzekerheid
over een bedrag van € 114,8 miljoen aan verplichtingen. Het aantal
fouten en onzekerheden in de uitgaven is echter bijna verdubbeld
(van € 480 miljoen tot € 875 miljoen). Dit laatste is
rechtstreeks toe te schrijven aan de onzekerheid van ruim€ 600 miljoen
in de uitgaven aan onderwijsinstellingen van OCW. Voorts valt het bedrag aan
fouten en onzekerheden in de uitgaven bij het Infrastructuurfonds op (€ 127
miljoen). Hier zijn in de verplichtingen en uitgaven belangrijke fouten en
onzekerheden aangetroffen. Deze zijn met name het gevolg van een tekortschietende
administratieve organisatie in de contractuitvoering van bouwprojecten. Daarnaast
zijn tekortkomingen aangetroffen in het verplichtingenbeheer en in een Europese
aanbesteding.Voor een totaaloverzicht van de fouten en onzekerheden wordt verwezen
naar Bijlage 2.3.3 Informatie over bedrijfsvoering3.3.1 BedrijfsvoeringsparagraafDe Algemene Rekenkamer constateert dat de bedrijfsvoeringsinformatie in
de jaarverslagen over het algemeen deugdelijk tot stand is gekomen en voldoet
aan de verslaggevingseisen. Alleen OCW, VROM en SZW voldoen hier niet geheel
aan.De Algemene Rekenkamer kan nog geen compleet oordeel geven over de kwaliteit
van de bedrijfsvoeringsinformatie in het jaarverslag. De Tweede Kamer heeft
in de zomer van 2003 ingestemd met een voorstel van de minister van Financiën
voor de uitwerking van normen en een bijbehorende controlestructuur voor niet-financiële
informatie in het jaarverslag. De normen en de controlestructuur zullen waarschijnlijk
met ingang van de begrotingscyclus 2005 beschikbaar zijn.In het Jaarverslag 2002 namen alle ministeries een (toen nog verplichte)
mededeling over de bedrijfsvoering op waarin zij verklaarden dat er sprake
was van beheerste processen.Hoewel niet meer verplicht, verklaren de meeste ministers ook in het Jaarverslag
2003 dat er bij hun ministerie in 2003 sprake was van beheerste processen.
De ministeries van Buitenlandse Zaken, Financiën, Verkeer en Waterstaat
en Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit volstaan met, de momenteel verplichte,
bedrijfsvoeringsparagraaf. Alle ministeries vermelden in de bedrijfsvoeringsparagraaf
aandachtspunten. Deze variëren van belangrijke ontwikkelingen in de organisatie
tot ernstige onvolkomenheden in het beheer. De reikwijdte van de inhoud van
de bedrijfsvoeringsparagraaf zelf is bij de meeste ministeries ten opzichte
van 2002 vergroot. Dit geldt vooral voor de Ministeries van BZK en VROM.3.4 Informatie over beleid3.4.1 Totstandkoming beleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer constateert dat de beleidsinformatie in het jaarverslag
over het algemeen deugdelijk tot stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen.
De begrotingshoofdstukken van Koninkrijksrelaties, BZK, OCW, AZ, Defensie
en VROM voldoen hier nog niet geheel aan. De Algemene Rekenkamer ziet rijksbreed
over het algemeen verbeteringen ten opzichte van 2002. Zij spreekt daarbij
de verwachting uit dat de verdere verbetering van interne totstandkomingsprocessen
en goede afspraken met derden binnen afzienbare tijd zullen leiden tot een
deugdelijke totstandkoming van beleidsinformatie.De Algemene Rekenkamer constateert dat ministers in 2003 meer aandacht
hebben voor de verantwoording over het beleid. Dit blijkt zowel uit de jaarverslagen,
als uit de aandacht die de departementale auditdiensten hebben voor de totstandkoming
van de beleidsinformatie.Vrijwel alle auditdiensten hebben onderzoek gedaan naar de deugdelijke
totstandkoming van beleidsinformatie. Alleen de auditdienst van het Ministerie
van BZK heeft hiervan afgezien in afwachting van de lopende herziening van
de systemen en prestatie-indicatoren.De Algemene Rekenkamer kan nog geen compleet oordeel geven over de kwaliteit
van de beleidsinformatie in het jaarverslag. Evenals voor bedrijfsvoeringsinformatie
zijn de normen hiervoor nog in ontwikkeling. 3.4.2 VBTB-conformiteitFiguur 7 laat de relatie tussen begroting en verantwoording zien.De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de jaarverslagen de voor VBTB
relevante informatie bevatten (of ze VBTB-conform zijn). De beleidsinformatie
in de departementale jaarverslagen moet antwoord geven op de drie H-vragen:
Hebben we bereikt wat we ons hadden voorgenomen? Hebben we daarvoor gedaan
wat we zouden doen? Heeft het gekost wat we dachten dat het zou kosten? Daarmee
geeft het jaarverslag informatie over effecten, prestaties en middelen van
beleid. De drie H-vragen zijn gespiegeld aan de drie W-vragen waarop ministeries
in hun begroting antwoord moesten geven, te weten: Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen? En Wat mag het kosten?In een eerder stadium deed de Algemene Rekenkamer onderzoek naar de beantwoording
van de drie W-vragen in de begrotingen 2003. Zij onderzocht daartoe 509 operationele
doelstellingen in dertien begrotingen.Uit dit onderzoek blijkt dat veel beleidsartikelen in de begroting nog
weinig toetsbaar inzicht bieden in de beoogde effecten en de te leveren prestaties.
De eerste W-vraag is slechts in 38% van de doelstellingen voldoende uitgewerkt
in begrotingen. De tweede W-vraag in 50% en de derde W-vraag in 74% van de
begrotingen. De Algemene Rekenkamer heeft alleen voor deze VBTB-conforme delen
van de begrotingen onderzocht of ministeries in hun jaar verslagen terugkomen
op wat ze beoogden in hun begroting.Figuur 8 laat zien welk percentage van de begrotingen antwoord geeft op
de drie W-vragen.Opvallend is dat de nadruk in de begrotingen 2003 nog steeds ligt op de
financiële kant van het beleid en niet op de beoogde effecten van het
beleid. Volgens de uitgangspunten van VBTB dient de focus nu juist te liggen
op de beoogde effecten. Ministeries beantwoorden de financiële vraag
nog steeds het meest toetsbaar (74%). Kennelijk is het kantelpunt dat vanuit
de beoogde effecten naar de financiële kant wordt toegeredeneerd nog
niet bereikt. Nog steeds is meer sprake van het omgekeerde: ministeries weten
voor 74% welk geld beschikbaar is gesteld, terwijl maar voor 50% bekend is
welke prestaties ze gaan leveren en voor 38% bekend is welk effect ze beogen.Van de beleidsartikelen in de begroting 2003 waarin w-vragen goed zijn
beantwoord, is in de verantwoordingen 2003 nagegaan in hoeverre de drie H-vragen
toetsbaar inzicht bieden. Figuur 9 laat zien dat een goede begroting van belang
is voor een goed jaarverslag. Als de begrotingen goede informatie bevatten
over de beoogde effecten van beleid, de daartoe te verrichten prestaties en
de in te zetten middelen, dan wordt er in de jaarverslagen goed over verantwoord.
Hooguit valt op dat ook aan de verantwoordingskant de financiële informatie
net iets beter scoort (95%) dan de informatie over geleverde prestaties (90%),
en die weer net iets beter dan de informatie over de bereikte effecten (83%).De Algemene Rekenkamer hoopt dat de inzet van de ministers onvermoeibaar
gericht blijft op het elk jaar verhogen van het percentage beleidsartikelen
in de begroting waar toetsbaar inzicht wordt gegeven in de beoogde
effecten en de prestaties die daarvoor geleverd gaan worden zodat het kantelpunt
naar het denken vanuit beleidseffecten binnen enkele jaren gepasseerd wordt.3.4.3 Staat van de beleidsinformatieSamen met de rapporten bij de jaarverslagen publiceert de Algemene Rekenkamer
op Verantwoordingsdag 2004 het rapport Staat van de beleidsinformatie
2004. Voor dit rapport is onderzocht hoe ministeries zorg dragen
voor een goede kwaliteit van beleidsinformatie.De Algemene Rekenkamer concludeert dat het Rijk over het algemeen op de
goede weg is met de zorg voor goede beleidsinformatie. Vergeleken met 2002
hebben verschillende ministeries vorderingen gemaakt met de uitwerking van
de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE).Desondanks constateert de Algemene Rekenkamer ook dat verbeteringen mogelijk
zijn in de manier waarop ministeries de RPE voor hun specifieke situatie hebben
uitgewerkt en voorgeschreven. Naar de mening van de Algemene Rekenkamer geeft
een adequate verankering in de interne bedrijfsvoering een goede waarborg
om te komen tot deugdelijke beleidsinformatie. Omdat dit nog niet overal is
uitgewerkt ziet de Algemene Rekenkamer risico's voor de beleidsinformatie.4 BEDRIJFSVOERING IN 20034.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer onderzoekt elk jaar op elk ministerie de bedrijfsvoering.
Bedrijfsvoering bestaat uit de processen die erin moeten resulteren dat het
ministerie de beleidsdoelen die het zich stelt op een zo goed mogelijke manier
bereikt.In haar beoordeling van de bedrijfsvoering betrekt de Algemene Rekenkamer
verschillende criteria. Op de eerste plaats zijn dit de oordelen die zij heeft
afgegeven per ministerie, de ontwikkelingen in het aantal (ernstige) onvolkomenheden,
de snelheid waarmee ministeries de onvolkomenheden oplossen en de uitkomsten
uit bezwaaronderzoeken. Daarnaast nuanceert de Algemene Rekenkamer dit beeld
zo nodig met een meer kwalitatieve beschouwing van de bredere context van
gesignaleerde ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvoering bij een ministerie.
Onvolkomenheden zijn immers verschillend van aard en kunnen in het licht van
bredere ontwikkelingen een verschillende weging behoeven.In dit hoofdstuk geeft de Algemene Rekenkamer een rijksbreed beeld van
de bedrijfsvoering op basis van de resultaten van het onderzoek naar de bedrijfsvoering
bij ministeries.4.2 Financieel beheer en materieelbeheer in 2003De kwaliteit van het financieel beheer en materieelbeheer van het Rijk
is in 2003 vooruitgegaan ten opzichte van 2002. De Algemene Rekenkamer concludeert
dan ook dat het Rijk inmiddels weer op koers ligt met haar financieel beheer,
na de geconstateerde achteruitgang in 2002. Wel is de kwaliteit van het materieelbeheer
bij het ministerie van Defensie zorgelijk.Bij de meeste begrotingshoofdstukken (10) voldoet de bedrijfsvoering aan
de eisen die de CW stelt, maar heeft de Algemene Rekenkamer toch onvolkomenheden
geconstateerd. Bij vijf andere begrotingshoofdstukken zijn, naast gewone onvolkomenheden,
ook ernstige onvolkomenheden aangetroffen. Dit betreft de ministeries BZK,
Defensie, VenW, LNV en VWS.4.2.1 Verloop onvolkomenheden en ernstige onvolkomenhedenFiguur 11 toont het verloop van het aantal ernstige onvolkomenheden vanaf 2000.
Het aantal ernstige onvolkomenheden is in 2003 met één toegenomen.
Opvallend is dat ministers ernstige onvolkomenheden over het algemeen snel
aanpakken. In 2003 zijn vijf ernstige onvolkomenheden uit 2002 aangepakt.
Twee daarvan zijn geheel opgelost; bij drie zijn er verbeteringen maar zijn
de onvolkomenheden nog niet opgelost. De Algemene Rekenkamer vraagt blijvend
aandacht voor het structureel oplossen van onvolkomenheden.De Algemene Rekenkamer constateert dat het aantal nieuwe onvolkomenheden
ten opzichte van 2002 bijna is gehalveerd (van 42 naar 25). Daarnaast lossen
ministeries de onvolkomenheden sneller op. Losten ministeries in 2002 26%
van de «oude» onvolkomenheden op, in 2003 is dat 45%. De oplossingsgraad
is daarmee weer op het niveau van 2001 (oplossingsgraad van circa 40%). Indien
de zeven (hardnekkige) onvolkomenheden in de naleving van het VIR worden opgelost,
zou de oplossings>graad boven de 50% uitkomen (zie par. 4.3.2).Figuur 13 geeft per ministerie de ontwikkeling van het aantal onvolkomenheden
en ernstige onvolkomenheden ten opzichte van vorig jaar weer.Het overheersende beeld is vooruitgang. Vrijwel alle ministeries zijn
erin geslaagd het aantal onvolkomenheden terug te brengen. Defensie, SZW en
VWS zijn in aantal gelijk gebleven. Een toename in het aantal onvolkomenheden
heeft de Algemene Rekenkamer bij VROM en LNV/DGF gevonden.4.2.2 Ernstige onvolkomenheden 2003Van de ernstige onvolkomenheden in 2003 bestaan er twee al langer: het
agentschap ITO en het subsidiebeheer bij VWS. De rest is nieuw. De ernstige
onvolkomenheden worden hier onder kort toegelicht.Ministerie van BZKHet op orde komen van het financieel beheer bij ITO is een zaak van lange
adem. Het verbeterprogramma is weliswaar formeel afgesloten maar de producten
zijn nog niet allemaal op het gewenste niveau en voor de borging moet nog
gezorgd worden. Er is zodoende geen goed zicht op de ontwikkeling van omzet
en resultaat. Daarnaast zijn er gebreken in opzet en uitvoering van inkoopprocedures,
en er ontbreekt een goed liquiditeitbeheer. De integratie met de ICT-Service
Coöperatie (ISC) is een risicovol project, ook voor het verder op orde
brengen van het financieel beheer.Ministerie van DefensieBij Defensie heeft de Algemene Rekenkamer vier ernstige onvolkomenheden
geconstateerd in het materieelbeheer. Deze zijn afzonderlijk geteld omdat
ze zich voordoen bij verschillende krijgsmachtonderdelen. Elke ernstige onvolkomenheid
vraagt zijn eigen aanpak voor verbetering.1. Knelpunten in het wapen- en munitiebeheer:– gewaarmerkte wapenlijsten en bruikleenbewijzen zijn niet op orde,
wapens zijn niet geregistreerd en het ministerie kan vermissingen niet goed
vaststellen.2 en 3. De voorraadadministraties bij het Landelijk Bevoorradingsbedrijf/Kleding
en Persoonsgebonden Uitrustingsbedrijf (LBBKL/KPU, KL) en het Marinebedrijf
(KM) geven geen getrouw beeld van de werkelijkheid. Het ministerie heeft nog
(steeds) geen zicht op oorzaken van de structurele voorraadverschillen. Het
ministerie steekt te veel energie in reparaties achteraf in plaats van structurele
oplossingen.4. Bij de Divisie Gevechtssteun Commando (DGC) geeft de administratie
geen getrouw beeld van de fysiek aanwezige goederen. Het materieel is niet
(volledig) geregistreerd. DGC is onderdeel van de Koninklijke Landmacht en
is een bijzonder «materieelzware» divisie: circa 27% van het landmachtmaterieel,
exclusief voorraden, is bij DGC ondergebracht.Ministerie van VenWDe Algemene Rekenkamer constateert een ernstige onvolkomenheid bij de
Inspectie VenW. Geplande verbetermaatregelen op het gebied van het financieel
beheer zijn nauwelijks verder gekomen dan de situatie ultimo 2002. Het gaat
om problemen rond de implementatie van AO-procedures, het beheer van transactie-uitgaven
en de volledigheid van de ontvangsten bij de divisies Luchtvaart, Scheepvaart
en Vervoer. Verder is de volledigheid van de ontvangsten bij de divisies Luchtvaart
en Vervoer nog steeds niet vast te stellen. Dit heeft zelfs geleid tot de
overschrijding van de tolerantiegrens voor onzekerheden in de ontvangsten
op verantwoordingsniveau. Evenals in 2002 hebben deze problemen in 2003 geleid
tot een accountantsverklaring met beperking bij de Inspectie VenW.Ministerie van LNVBij het ministerie zijn aanzienlijke achterstanden in de afrekening van
oude openstaande voorschotten.Het ministerie heeft in 2003 gewerkt aan het oplossen van de achterstanden.
Het is echter niet mogelijk gebleken op verantwoorde wijze de gehele achterstand
weg te werken door het grote aantal openstaande voorschotten,
gebrekkige dossiervorming bij de beleidsdirecties en tekortkomingen in de
subsidievoorwaarden die bij toekenning van de subsidies waren gesteld.Ministerie van VWSDe problemen bij het subsidiebeheer uit 2002 hebben zich gedurende het
grootste deel van 2003 ook nog voorgedaan, zoals het niet strikt toepassen
van de wettelijke normstelling op de kwaliteit van de aanvragen. Het Ministerie
van VWS heeft in 2003 wel veel maatregelen genomen om het beheer te verbeteren,
maar het is nog niet op orde. Overigens is een positieve ontwikkeling zichtbaar
in het kritischer beoordelen van de naleving van de subsidievoorwaarden. Verder
werkt het ministerie aan het optimaliseren en actualiseren van het subsidieproces.
Ook de in gang gezette vernieuwing van het subsidiebeleid zal daaraan moeten
bijdragen.4.2.3 BezwaaronderzoekHet zwaarste instrument dat de Algemene Rekenkamer kan hanteren om verbeteringen
bij ministeries af te dwingen is het maken van bezwaar op grond van artikel
88 en 89 van de Comptabiliteitswet 2001. Omdat bezwaar een zwaar middel is,
voert de Algemene Rekenkamer in de regel eerst een bezwaaronderzoek uit om
een eventueel bezwaar goed te kunnen onderbouwen. Daarna besluit de Algemene
Rekenkamer of het nodig is om daadwerkelijk bezwaar te maken. In ieder geval
zal de Algemene Rekenkamer de verbeteringen het jaar daarop volgen totdat
er sprake is van een structurele oplossing van de knelpunten, in opzet én
in werking. Dit noemt de Algemene Rekenkamer een vervolgonderzoek
op bezwaar(onderzoek).Soms is het niet mogelijk om onvolkomenheden binnen een jaar structureel
op te lossen. De Algemene Rekenkamer hanteert daarom in haar bezwaarbeleid
het uitgangspunt dat een goed verbeterplan een reden kan zijn om na een bezwaaronderzoek
af te zien van het maken van bezwaar.De Algemene Rekenkamer constateert, evenals in 2002, dat de ministers
reeds in een eerder stadium overgaan tot het opstellen van verbeterplannen.
Ook als de Algemene Rekenkamer geen bezwaaronderzoek uitvoert. De Algemene
Rekenkamer is hier verheugd over; de ministers nemen duidelijker hun verantwoordelijkheid
voor de bedrijfsvoering. Omdat echter de onvolkomenheden zelf nog niet zijn
weggenomen, zal de Algemene Rekenkamer in het jaar erna nagaan of de voorgenomen
verbeteringen werkelijk worden gerealiseerd. Blijft verbetering uit, dan zal
de Algemene Rekenkamer alsnog overwegen om bezwaar te maken.Geen nieuw bezwaaronderzoek in 2004Voor het jaar 2004 voorziet de Algemene Rekenkamer geen nieuwe bezwaaronderzoeken.
Er zijn weliswaar onvolkomenheden die hiervoor in aanmerkingen komen (financieel
beheer OM, financieel beheer IVW, subsidiebeheer VWS, M&O-beleid uitvoering
subsidiebeheer Agentschap SZW, materieelbeheer bij Defensie) maar de Algemene
Rekenkamer constateert dat de ministers reeds werken aan verbeteringen. Zij
zal in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2004 beoordelen of dit tot resultaten
heeft geleid.Stand van zaken (vervolgonderzoek op) bezwaaronderzoek
2003De Algemene Rekenkamer heeft in 2003 bezwaaronderzoek uitgevoerd naar
het financieel beheer bij DGM van het ministerie van VROM (Clean Development
Mechanism (CDM) en Bodemsanering). Het bezwaaronderzoek richtte zich op de
oorzaken van de geconstateerde onvolkomenheden. Het ministerie heeft deze
voldoende in beeld gekregen. In 2004 zal de Algemene Rekenkamer een vervolgbezwaaronderzoek
uitvoeren naar (de implementatie van) het verbeterplan.Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer in 2003 een vervolgonderzoek op
bezwaar uitgevoerd, bij de Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD). De ernstige
onvolkomenheid in het financieel beheer bij het KLPD is in 2003 naar tevredenheid
opgelost.Het financieel beheer bij de Bouwdienst van het Ministerie van VenW is
weliswaar verbeterd ten opzichte van 2002, maar is nog niet op orde, er blijft
dus nog wel sprake van onvolkomenheden. Dit was echter vorig jaar al voorzien.
Om die reden heeft de Algemene Rekenkamer vorig jaar al aangekondigd niet –
zoals gebruikelijk – direct een vervolgonderzoek op bezwaar uit te voeren,
maar dit pas in het rechtmatigheidsonderzoek 2004 te doen.4.2.4 Ontwikkeling financieel beheer en materieelbeheer
per ministerieFiguur 14 laat de bredere ontwikkeling zien per ministerie in termen van
vooruitgang of achteruitgang zoals blijkt uit de afzonderlijke rapporten.
Het gaat hier om een meer kwalitatief oordeel waarin, naast de ontwikkeling
van het aantal onvolkomenheden, ook andere elementen kunnen zijn meegewogen
zoals de aandacht die het ministerie aan het beheer schenkt en de omvang en
kwaliteit van de controle van de auditdienst.Het overzicht laat zien dat de Algemene Rekenkamer bij acht ministeries
vooruitgang heeft geconstateerd in het financieel beheer, bij drie (lichte)
achteruitgang en dat bij twee ministeries de kwaliteit gelijk is gebleven.
In het materieelbeheer van het Ministerie van Defensie is een duidelijke achteruitgang
geconstateerd.In een aantal gevallen komt de ontwikkeling van de kwantitatieve objectieve
indicatoren (aantallen onvolkomenheden) en de bredere ontwikkeling zoals hierboven
aangegeven niet met elkaar overeen. Dat kan diverse oorzaken hebben, die hieronder
voor de betreffende departementen worden uiteengezet:Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kende
minder onvolkomenheden dan vorig jaar (van 7 naar 6) maar omdat de bedrijfsvoering
een terugslag liet zien door de moeizame implementatie van het begrotingssysteem Piramide, heeft de Algemene Rekenkamer de ontwikkeling toch als «lichte
achteruitgang» betiteld.Bij het Ministerie van Justitie luidt het
oordeel lichte vooruitgang, omdat het beeld nog wisselend is: naast een aantal
gerealiseerde verbeteringen zijn er onderdelen waar het beheer nauwelijks
is verbeterd, zoals het OM en het verplichtingenbeheer (bestuursdepartement).
Deze onvolkomenheden heeft de Algemene Rekenkamer nog net niet als «ernstig»
gekwalificeerd, maar ze bevinden zich duidelijk in het grensgebied.Bij het Ministerie van Financiën zijn
in 2003 vier van de vijf onvolkomenheden opgelost. De Algemene Rekenkamer
spreekt echter van een gelijkblijvend financieel beheer en materieelbeheer.
De reden is dat de Algemene Rekenkamer nadrukkelijk de kwaliteit van het financieel
beheer heeft meegenomen in haar beoordeling. Hierbij is ook rekening gehouden
met het relatieve belang van de onvolkomenheden voor het beeld van de bedrijfsvoering
van het ministerie als geheel en de kwaliteit van de in 2003 getroffen maatregelen.
De Algemene Rekenkamer heeft net als het voorgaand jaar een overwegend positief
beeld van het financieel beheer en materieelbeheer van het Ministerie van
Financiën.Het financieel beheer bij het Ministerie van Defensie is ten opzichte van 2002 op onderdelen verbeterd, maar het materieelbeheer
is achteruitgegaan, met name omdat drie onvolkomenheden uit 2002 dit jaar
ernstig zijn geworden en er een nieuwe vierde ernstige onvolkomenheid bij
is gekomen.De ernstige onvolkomenheden concentreren zich met name op het beheer van
wapens en munitie en op de betrouwbaarheid van de voorraadadministraties.
Gezien het terugkerend karakter van de onvolkomenheden en het materieel belang
heeft dit geleid tot de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat het materieelbeheer
achteruitgegaan is.In 2002 telde het Ministerie van VROM zes
onvolkomenheden, waarvan de Algemene Rekenkamer er drie als ernstig heeft
aangemerkt. Dit jaar constateerde de Algemene Rekenkamer zeven onvolkomenheden.
Toch is de bedrijfsvoering van het ministerie in 2003 beter dan in 2002. Het
ministerie heeft in 2003 verbetermaatregelen genomen ten aanzien van de bedrijfsvoeringsonderwerpen
die in 2002 als ernstige onvolkomenheid waren aangemerkt. Dit heeft erin geresulteerd
dat er geen ernstige onvolkomenheden meer zijn. De Algemene Rekenkamer vindt
dat het opheffen van drie ernstige onvolkomenheden in positieve zin opweegt
tegen het ontstaan van twee nieuwe onvolkomenheden die bovendien processen
betreffen met een geringer financieel belang en waarvan de bedrijfsvoering
minder omvangrijk is.Het Ministerie van VenW laat een lichte vooruitgang
zien. Een aantal onvolkomenheden is opgelost (VIR, reviewbeleid specifieke
uitkeringen). Het beheer bij de Bouwdienst is verbeterd, maar de problemen
zijn nog niet echt voorbij. De tekortkomingen in het financieel beheer bij
de Inspectie VenW zijn hardnekkig, waardoor sprake is van een nieuwe ernstige
onvolkomenheid. Het financieel beheer van DG Goederenvervoer vertoont achteruitgang.Het Ministerie van EZ heeft het financieel
beheer ten opzichte van verleden jaar verder op orde gekregen.Het aantal door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden
is afgenomen van zes naar vijf. Drie onvolkomenheden zijn opgelost.
Drie onvolkomenheden zijn blijven bestaan, maar zijn wel verbeterd. Er zijn
twee nieuwe onvolkomenheden bijgekomen. Het ministerie onderkent de problemen
en onderneemt actie om ze op te lossen.Er zijn geen belangrijke fouten en onzekerheden geconstateerd door onvolkomenheden
in het financieel beheer.De bedrijfsvoering bij het Ministerie van LNV
is gelijk gebleven. In tegenstelling tot voorgaande jaren is bij het onderzoek
de focus gericht geweest op achterliggende oorzaken van de vorig jaar geconstateerde
onvolkomenheden in het proces van de accountantscontrole. De AD kon toen slechts
met groot aantal aanvullende werkzaamheden tot een oordeel komen. Dit kwam
door problemen in de interne controle, de administratie en de dossiervorming
van het departement. Verder hebben de in 2003 geconstateerde onvolkomenheden
vooral betrekking op gelden die door het kerndepartement worden beheerd en
hebben (dus) minder te maken met de – in financieel belang – grote
programma-uitgaven. Daarnaast heeft de dierziektencrisis in 2003 een grote
wissel getrokken op de bedrijfsvoering van het departement. Belangrijker is
misschien nog dat meer onvolkomenheden zijn geconstateerd doordat ze voor
het eerst zichtbaar zijn gemaakt èn de leiding van het departement
in de aanpak van de bedrijfsvoering er meer aandacht voor heeft gehad.Bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid luidt het oordeel lichte achteruitgang ten opzichte van eerdere
jaren. Dat komt doordat het merendeel van de onvolkomenheden uit 2002 in 2003
is blijven bestaan en al sinds 2001 of eerder bestaat. Ook is een aantal toezeggingen
die de minister in het rapport bij het Jaarverslag 2002 had gedaan, niet nagekomen.
De Algemene Rekenkamer concludeert dat de bedrijfsvoering onvoldoende prioriteit
krijgt binnen het ministerie.4.2.5 AgentschappenAgentschappen (ook wel baten- en lastendiensten of diensten die een batenlasten
stelsel voeren genoemd) hanteren een resultaatgericht besturingsmodel, maar
maken wel volledig deel uit van de begroting en jaarverslag van het betreffende
ministerie. Ze vallen volledig onder de verantwoordelijkheid van de minister.
In 2003 zijn er in totaal 32 diensten die een batenlasten stelsel voeren.In 2001 rapporteerde de Algemene Rekenkamer bij 14 agentschappen onvolkomenheden.
Vorig jaar heeft de Algemene Rekenkamer een verbetering geconstateerd omdat
het aantal agentschappen met onvolkomenheden in het financieel beheer was
teruggebracht tot 10. Dit jaar is er sprake van een verdere verbetering, nog
acht agentschappen vertonen onvolkomenheden.Bij de KLPD en het CJIB heeft de Algemene Rekenkamer in het verleden ernstige
onvolkomenheden geconstateerd. Deze zijn in 2003 volledig opgelost. In Rijk
verantwoord 2002 constateert de Algemene Rekenkamer dat vooral het niet naleven
van Europese aanbestedingsrichtlijnen oorzaak is van onvolkomenheden bij agentschappen.
Dit jaar is geen eenduidige oorzaak voor de onvolkomenheden aan te geven.4.3 Overige bedrijfsvoeringsonderwerpen4.3.1 ContractbeheerDe rijksoverheid sluit jaarlijks voor vele miljoenen euro's aan contracten
af. De regeling contractbeheer 1996 geeft de beheerskaders voor de totstandkoming
en de uitvoering van contracten. De regeling beoogt daarmee in de eerste plaats
de doelmatigheid van het beheer van contracten te bevorderen. In de tweede
plaats wijst de regeling op de rechtmatigheidsaspecten die voortvloeien uit
het contractbeheer: als contractpartij moet de rijksoverheid rekening houden
met diverse wetten en regelingen, waaronder de Europese aanbestedingsregels.De Algemene Rekenkamer concludeert dat het contractbeheer rijksbreed licht
is verbeterd. Bij acht ministeries is nog sprake van onvolkomenheden in het
contractbeheer. Vorig jaar was dit het geval bij elf ministeries.De onvolkomenheden bestaan uit het niet naleven van de procedures, het
onvolledig administreren van contracten in het contractregister en onvoldoende
dossiervorming. Bij drie ministeries functioneert het toezicht op het contractbeheer
niet voldoende.Zeven van deze acht ministeries hebben in 2003 maatregelen genomen om
het contractbeheer te verbeteren. Bij vijf heeft dit geleid tot een (geringe)
vooruitgang, maar nog niet tot het opheffen van de onvolkomenheid.De Algemene Rekenkamer beveelt aan dat de betrokken ministeries zich blijven
inspannen opdat ze in 2004 de onvolkomenheden hebben weggewerkt.4.3.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR)In 1994 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst (VIR) vastgesteld. Het VIR bevat de bepaling dat alle ministeries
vanaf 1 januari 1997 moeten beschikken over een informatiebeveiligingsbeleid,
beveiligingsplannen en maatregelen voor de implementatie van het beleid.De Algemene Rekenkamer heeft vorig jaar geconstateerd dat inmiddels vrijwel
alle ministeries een beveiligingsbeleid hebben opgesteld, circa vijf jaar
nadat dit verplicht is geworden. Vaak heeft dit de vorm van het bepalen van
een beveiligingsbaseline (standaard-beveiligingsniveau). Het maken van beveiligingsplannen
en de implementatie daarvan, ofwel de inbedding van informatiebeveiling in
de reguliere bedrijfsvoering, voldoet bij veel departementen nog steeds niet
aan de eisen van het VIR.De Algemene Rekenkamer heeft in 2003 bij negen ministeries onderzocht
of zij voldoen aan het VIR. Twee ministeries hebben dusdanige verbeteringen
doorgevoerd, dat er geen sprake meer is van een onvolkomenheid. Bij zeven
ministeries heeft de Algemene Rekenkamer nog onvolkomenheden geconstateerd
in de informatiebeveiliging. Zo ontbreekt op één ministerie
nog een beveiligingsbeleid of baseline informatiebeveiliging. Twee ministeries
hebben nog weinig voortgang geboekt met het opstellen van beveiligingsplannen.
Op drie ministeries stagneert in meer of mindere mate de implementatie van
de beveiligingsplannen. En op één ministerie betreft het een
onvolkomenheid in de toegangsbeveiliging van vertrouwelijke gegevens.De Algemene Rekenkamer concludeert dat tien jaar na de invoering van het
VIR nog steeds geen sprake is van een volledige rijksbrede implementatie van
het VIR. De minister van BZK heeft een coördinerende verantwoordelijkheid
voor de informatiebeveiliging bij het Rijk. De Algemene Rekenkamer dringt
er daarom bij de minister van BZK op aan het toezicht op het VIR te verbeteren
of het voorschrift nog eens goed te beoordelen op uitvoerbaarheid en eventueel
te herzien. Zeker in deze tijd waarin veiligheid een thema is dat hoog op
de politieke agenda staat.4.3.3 Misbruik en oneigenlijk gebruikOp een goede manier omgaan met publieke gelden betekent ook alert zijn
op misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). Het thema M&O speelt vooral
bij ministeries die veel overdrachtsuitgaven doen, zoals subsidies verstrekken,
maar ook bij gelden die de rijksoverheid verstrekt aan lagere overheden (specifieke
uitkeringen), RWT's of zelfstandige bestuursorganen. M&O kan daarnaast
ook een rol spelen bij bepaalde soorten ontvangsten, zoals belastingen, premies
en heffingen. De aanspraak op een belangrijk deel van deze uitgaven is afhankelijk
van gegevens die belanghebbenden zelf verstrekken. Daardoor zijn ze gevoelig
voor misbruik en oneigenlijk gebruik.De minister is verantwoordelijk voor een juiste en rechtmatige besteding
van deze uitgaven en inning van deze ontvangsten voorzover zijn ministeriële
verantwoordelijkheid reikt volgens de instellingswet.De Algemene Rekenkamer onderzoekt of de minister zich een redelijke mate
van zekerheid verschaft over de rechtmatige (decentrale) besteding van de
gelden. De controle van de minister op de gehele geldstroom moet sluitend
zijn. Om zekerheid over de rechtmatigheid te krijgen, dient het ministerie
volgens de Algemene Rekenkamer een goed M&O-beleid te ontwikkelen.Dat houdt in dat de minister ervoor moet zorgen dat de informatie die
hij ontvangt van organisaties, lagere overheden en RWT's (waaronder verantwoordingsinformatie
over de bedrijfsvoering, de geleverde prestaties en het doelbereik) juist
is en voldoet aan de regels. Tevens moet de minister sancties op kunnen leggen,
bijvoorbeeld wanneer de verstrekte informatie niet juist is geweest of niet
voldeed aan de regels.Onderdeel van het M&O-beleid is het controlebeleid, en meer specifiek
het reviewbeleid als onderdeel daarvan. Hierbij gaat het om toezicht en controle
door het ministerie op accountants buiten de rijksdienst die de aanvraag en
besteding van publiek geld controleren. De minister dient een gemotiveerd
reviewbeleid te hebben, dat voorziet in een minimaal aantal uit te voeren
reviews. Dit kan op basis van risicoanalyse.Daarnaast is het van belang dat subsidieontvangende organisaties, RWT's,
lagere overheden en ZBO's met een accountantsverklaring bij de jaarlijkse
verantwoording verklaren dat de bestedingen rechtmatig zijn. Het ministerie
dient zich op zijn beurt ervan te vergewissen dat de gelden tot aan de eindbegunstigde
rechtmatig worden aangewend.De Algemene Rekenkamer heeft het M&O-beleid bij zes ministeries onderzocht.
Algemene bevindingen zijn:• onvoldoende specifiek M&O-beleid (niet op afzonderlijke regelingen
gericht, onvoldoende uitgewerkte (controle)maatregelen);• lacunes in het M&O-beleid (geen controleprotocollen, geen sanctiebeleid);• onvoldoende reikwijdte van de vereiste accountantsverklaringen;• het beleid is in opzet in orde, maar de werking is onvoldoende.Bij de ministeries van Justitie, BZK en VROM ontbreekt nog een overkoepelend
reviewbeleid. Daarnaast voeren niet alle ministeries eenmaal vastgesteld reviewbeleid
(volledig) uit. De Algemene Rekenkamer zal hier in haar rechtmatigheidsonderzoek
2004 extra aandacht aan besteden.4.3.4 Toezicht op RWT'sMinisteries voeren slechts een beperkt deel uit van het beleid waarvoor
ze verantwoordelijk zijn. Het overgrote deel wordt uitgevoerd door derden
buiten het Rijk. Het gaat dan om rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT's).
Zij besteden circa € 109 miljard aan publieke gelden dat afkomstig
is uit onder meer de Rijksbegroting en de sociale premies.De ministers houden toezicht op de RWT's. In hun jaarverslag leggen ze
daarover verantwoording af aan de Staten-Generaal.Goed toezicht vergt een visie waarin tot uitdrukking komt welke (beleidsmatige)
doelen de minister voor ogen staan bij de inzet van derden voor zijn beleid.
Een goede toezichtsvisie geeft daarom aan welke prestatie-informatie de minister
verlangt, welke belangen en risico's in de bedrijfsvoering hij relevant acht
voor zijn toezicht en hoe hij toezicht houdt op de rechtmatigheid.De Algemene Rekenkamer heeft op 10 maart 2004 een onderzoek gepubliceerd
over verantwoording en toezicht bij RWT's.1 Het
rapport geeft een overzicht van de stand van zaken bij alle ministeries per
2003.De Algemene Rekenkamer is verheugd over de mededeling van de minister
van Financiën dat alle ministers hem hebben aangegeven dat uiterlijk
over 2005 de verantwoordingen van alle RWT's van een rechtmatigheidsverklaring
voorzien zullen worden, tenzij dat aantoonbaar ondoelmatig is.Een punt van zorg voor de Algemene Rekenkamer is de verantwoording aan
de Staten-Generaal ten aanzien van de geldstromen bij RWT's. Vooral indien
de verantwoording beperkt zou worden tot uitzonderingsrapportages voor RWT's
waarvan de taakuitoefening onder de maat blijft. De Algemene Rekenkamer wijst
er op dat de verantwoordingsstukken ook dienen om de Staten-Generaal in staat
te stellen de ministers te dechargeren voor de wijze waarop ze hun verantwoordelijkheid
hebben waargemaakt. Daarbij is het wezenlijk dat de Staten-Generaal complete
informatie krijgen en dat zij niet afhankelijk mogen zijn van keuzes die ministers
maken ten aanzien van het wel of niet opnemen van informatie over RWT's.De minister van Financiën heeft de Tweede Kamer inmiddels toegezegd
te zullen onderzoeken in hoeverre hij tegemoet kan komen aan de wens van de
Tweede Kamer om jaarlijks op de derde woensdag van mei een rapportage te verstrekken
over de bestedingen bij alle rechtspersonen met een wettelijke taak.24.3.5 Wet TESIn het EU-trendrapport 2004 constateert de Algemene Rekenkamer dat ministeries
de Staten-Generaal informatie verstrekken over € 48,2 miljoen, dat
is 19,2% van de 276 geïdentificeerde Europese geldstromen die rechtstreeks
decentraal worden ontvangen (totaal financieel belang € 250
miljoen). Nu, een jaar nadat de wet TES in werking is getreden is het bedrag
waarover informatie kan worden gegeven sterk gereduceerd, namelijk tot € 4,55
miljoen (1,8%). Dat komt door de beperkte invulling van de wet TES.De Algemene Rekenkamer betreurt in haar EU-trendrapport 20041 de beperkte uitleg en invulling die wordt gegeven aan de wet TES.
Het verzet van bestuursorganen tegen het leveren van informatie, is volgens
de Algemene Rekenkamer onvoldoende aanleiding om de grondslag van de wet te
(her)interpreteren. Dit is een beperking van de reikwijdte van de wet, vlak
ná totstandkoming ervan. Het kabinet heeft in haar reactie op het EU-trendrapport
2004 aangegeven het oneens te zijn met de conclusie van de Algemene Rekenkamer
dat de wet TES niet is uitgevoerd. Het kabinet verklaart het beperkt aantal
meldingen van bestuursorganen uit het feit dat het overgrote deel van de rechtstreeks
aan bestuursorganen toegekende EG-subsidies bestaan uit technologiesubsidies
uit zogenoemde kaderprogramma's. Volgens het kabinet vallen deze subsidies,
in navolging van een advies van de landsadvocaat, niet onder de reikwijdte
van de wet TES. Naar de mening van de Algemene Rekenkamer is het beperkt aantal
meldingen vooral verklaarbaar door de beperkte uitleg die in de afgelopen
periode aan de wet TES is gegeven.Met ingang van het begrotingsjaar 2004 zijn de ministers verplicht in
de begroting en het jaarverslag informatie te verstrekken over derdeninformatie.
De Algemene Rekenkamer betreurt het dat in de Rijksbegrotingsvoorschriften
2004 nog steeds bepalingen ontbreken voor het verstrekken van informatie over
het toezicht van de ministers op Europese geldstromen.In het voorjaar 2004 evalueert het kabinet de wet TES. De Algemene Rekenkamer
gaat ervan uit dat het kabinet bij de evaluatie ook aandacht zal schenken
aan het Europeesrechtelijke kader. De minister van Financiën heeft toegezegd
de resultaten van de evaluatie nog voor het zomerreces aan de Tweede Kamer
te zullen sturen.5 ACTUALITEITEN5.1 InleidingDe wijze waarop de ministeries en het Rijk verantwoording afleggen, alsmede
de controle op deze verantwoordingen zijn processen die de afgelopen decennia
belangrijke ontwikkelingen hebben doorgemaakt en die zich ook de komende jaren
nog verder zullen ontwikkelen.Effectiviteit, efficiency en rechtmatigheid zijn kenmerken van goed openbaar
bestuur. Goede bedrijfsvoering is de verbindende schakel tussen het effectief
behalen van beleidsdoelen, een rechtmatige toedeling en efficiënte besteding
van overheidsmiddelen. In deze paragraaf gaat de Algemene Rekenkamer in op
de volgende actuele thema's in de verantwoording en bedrijfsvoering van de
rijksoverheid:• rechtmatigheid en regeldruk;• kwaliteitsborging bedrijfsvoering;• voortgang VBTB;• taakstelling formatie Rijksoverheid.5.2 Rechtmatigheid en regeldrukHet sluitstuk van goed openbaar bestuur is het afleggen van publieke verantwoording.
Parlement en burgers hebben recht op goed inzicht over de besteding van overheidsmiddelen
(in 2003 circa € 169 miljard). Het gaat daarbij om de vraag of de
gestelde beleidsdoelen zijn gerealiseerd maar ook of het geld is besteed volgens
gemaakte afspraken, ofwel is het geld «rechtmatig» besteed?Rechtmatigheid (in de zin van de Comptabiliteitswet 2001) heeft betrekking
op de totstandkoming van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten alsmede de
posten in de rekening en de saldibalans.Onder de klem van de rechtmatigheid vallen de regelingen die zijn vastgelegd
in: verdragen, Europese regelgeving, Nederlandse wetten, Algemene Maatregelen
van Bestuur (AmvB's) en ministeriële regelingen.1 Indien niet is voldaan aan de in de regelgeving gestelde eisen, leidt
dit tot een onrechtmatigheid. De wetgever stelt dus op voorhand vast welke
eisen onder de rechtmatigheid(stoetsing) vallen.Een goede afbakening van deze eisen is van belang omdat dit mede de grondslag
vormt voor de ministeriële verantwoordelijkheid. Over de naleving zal
de minister jaarlijks verantwoording moeten afleggen in zijn jaarverslag.
Deze verantwoording wordt vergezeld van een accountantsverklaring van de departementale
auditdienst.De eis van rechtmatigheid kan evenwel op gespannen voet staan met de eis
van doelmatigheid. In de praktijk blijkt dat bepaalde, soms zeer gedetailleerde,
eisen uit wet- en regelgeving niet altijd goed uitvoerbaar zijn. Zij kunnen
bijvoorbeeld onevenredig belastend zijn voor belanghebbende en/of departement
of als onredelijk worden ervaren. Als de eis in de ogen van het departement
van ondergeschikt belang is, wordt niet-naleving soms «gedoogd».De Algemene Rekenkamer vindt dit geen goede oplossing voor het rechtmatigheidsvraagstuk.
De oplossing is volgens de Algemene Rekenkamer ofwel het strikt naleven van
vastgestelde regelgeving of het aanpassen van regelgeving die kennelijk als
«onredelijk» wordt ervaren. Dit laatste past in de wens van het
kabinet tot vermindering van regeldruk en administratieve lasten.
De winst die wordt gerealiseerd aan de«voorkant» (vermindering
van regeldruk) door opschoning van wet- en regelgeving zal een belangrijke
bijdrage kunnen leveren aan het verminderen van de uitvoeringslasten en de
control- en auditdruk aan de«achterkant». Deze strategie past
binnen de doelstellingen van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek naar
de «Regel- en controledruk».Het behouden van een goed evenwicht tussen noodzakelijke regels en onnodige
regeldruk is de verantwoordelijkheid van vakdepartementen en de wetgever.
Uit oogpunt van goed openbaar bestuur is het wel van belang dat erkend wordt
dat een bepaald minimumniveau aan wettelijke regels noodzakelijk is om processen
beheersbaar en bestuurbaar te houden. De essentie dient immers blijvend te
zijn verankerd.Het kabinet heeft onlangs in haar reactie op het WRR-rapport over «Waarden,
normen en de last van het gedrag» aangegeven dat de overheid de taak
en de opdracht heeft om zelf het goede voorbeeld te geven, ook voor het handhaven
van rechtsregels en het bewaken van de integriteit van het openbaar bestuur.
Dit betekent dat het kabinet ook zijn eigen regels dient te handhaven. In
geval dat regels als te beklemmend worden ervaren past heroverweging.5.3 Kwaliteitsborging bedrijfsvoering5.3.1 Mededeling bedrijfsvoeringEen goede bedrijfsvoering is voor een ministerie een basisvoorwaarde voor
het realiseren van de beleidsdoelen. Verantwoording over de bedrijfsvoering
past bij de internationale maatschappelijke ontwikkeling. Van managers wordt
verlangd dat zij hun verantwoordelijkheid voor de bedrijfsvoering nemen en
daarover op transparante wijze rapporteren met een zogenaamd «in control
statement». Nederland heeft daarvoor de «de Code Tabaksblat»
ontwikkeld. Deze stelt onder meer:In het jaarverslag verklaart het bestuur dat de interne
risicobeheersings- en controlesystemen adequaat en effectief zijn en geeft
het een duidelijke onderbouwing hiervan. Het bestuur rapporteert in het jaarverslag
over de werking van het interne risicobeheersings- en controlesysteem in het
boekjaar. (II.1.4)Vergelijkbare ontwikkelingen zijn overigens ook zichtbaar in het internationale
openbaar bestuur. De DG's van de EU geven bijvoorbeeld een «in control
statement» en ook in het Verenigd Koninkrijk bevatten de verantwoordingen
van de ministeries al enkele jaren een dergelijk statement.In de Comptabiliteitswet 2001 is bedrijfsvoering omschreven als minimaal
het financieel beheer, materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties.
Het woord «minimaal» maakt een ruimere definitie mogelijk. De
regering heeft afgesproken zich vanaf het jaarverslag 2004 te verantwoorden
over een veel ruimer begrip van bedrijfsvoering, namelijk: «de sturing
en beheersing van bedrijfsprocessen binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen
te kunnen realiseren».De Algemene Rekenkamer waardeert het positief dat de meeste ministeries
ook in 2003 in de bedrijfsvoeringsparagraaf de mededeling hebben opgenomen
dat er in het verslagjaar sprake was van beheerste processen.Dit is namelijk niet meer voorgeschreven in de Rijksbegrotingsvoorschriften
2004. Het expliciet verklaren dat er sprake is van beheerste processen kan naar de mening van de Algemene Rekenkamer bijdragen aan het herstel
van het vertrouwen van de burger in de politiek. De minister neemt expliciet
de verantwoordelijkheid voor de bedrijfsvoering, geeft aan dat hij de zaken
binnen zijn ministerie onder controle heeft en is transparant over die punten
van de bedrijfsvoering waar dit nog niet of niet in voldoende mate het geval
is. Beheerste processen betekent ook dat de minister beschikt over waarborgen
in de bedrijfsvoering om risico's voor de realisatie van de beleidsdoelen
zoveel mogelijk te ondervangen.De Algemene Rekenkamer pleit er daarom voor dat met ingang van volgend
jaar alle ministeries weer een mededeling over de bedrijfsvoering opnemen.5.3.2 Normenkader en criteria financieel beheerDe minister is verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering van zijn ministerie.
Om die verantwoordelijkheid te kunnen dragen moet de minister weten aan welke
kwaliteitseisen die bedrijfsvoering moet voldoen. Deels zijn die eisen formeel
voorgeschreven, deels bepaalt het ministerie die zelf of vertaalt het ministerie
Rijksbrede normen naar de departementspecifieke situatie.In de praktijk blijken die normen onvoldoende duidelijk te zijn. Dit stelt
niet alleen de minister voor problemen als hij zich verantwoordt over zijn
bedrijfsvoering, maar ook de toezichthouders en controleurs die zich over
die bedrijfsvoering een oordeel moeten vormen. Voor de auditdiensten en de
Algemene Rekenkamer betekent dit een potentieel probleem in de weging van
aangetroffen fouten.Bij het uitkomen van Rijk Verantwoord 2002 (Verantwoordingsdag 2003) bleek
de Algemene Rekenkamer een verschil van mening te hebben met het Ministerie
van Financiën over de toepassing van de normen en de weging daarvan.
Inmiddels hebben beide partijen overeenstemming bereikt. De Tweede Kamer is
hierover in een brief van 17 december 2004 geïnformeerd. Eén
van de afspraken is dat alle partijen gebruik maken van de terminologie en
de wegingsmethodiek uit de Baseline Financieel beheer en materieelbeheer of
een vergelijkbare methodiek. Gezien het late tijdstip waarop de afspraken
zijn gemaakt, hebben de meeste departementen deze afspraak nog niet kunnen
implementeren.Daarnaast kan departementspecifieke uitwerking van het normenkader nodig
zijn. De Algemene Rekenkamer zal dit departementspecifieke normenkader bij
haar beoordeling van het financieel beheer en materieelbeheer van het ministerie
meenemen. Hiermee wordt de door de Tweede Kamer gewenste eenduidige weging
van het financieel beheer bereikt tussen ministeries, het Ministerie van Financiën
en de Algemene Rekenkamer. Indien de departementspecifieke invulling naar
de mening van de Algemene Rekenkamer onverhoopt strijdig is met het algemene
normenkader, hanteert de Algemene Rekenkamer het algemene kader en maakt zij
dit zoveel mogelijk transparant in haar rapporten bij de jaarverslagen.De weging van onvolkomenheden is een kwalitatief proces dat niet altijd
tot exact dezelfde uitkomst zal leiden. Binnen een bandbreedte kunnen zich
accentverschillen voordoen. Uitgangspunt van de baseline is een wegingssystematiek
waarin niet alleen het gewicht van de onvolkomenheid meeweegt maar ook de
frequentie waarin deze onvolkomenheid zich voordoet.De Algemene Rekenkamer heeft deze methodiek in haar departementale rapporten
bij de Jaarverslagen 2003 zoveel mogelijk toegepast en transparant gemaakt.
Het Ministerie van Financiën heeft de auditdiensten inmiddels
per brief gevraagd deze methodiek met ingang van 2004 ook zoveel mogelijk
te hanteren.De Algemene Rekenkamer acht het van belang dat alle genoemde actoren hun
verantwoordelijkheid op dit punt nemen, zodat er de komende jaren overeenstemming
ontstaat over de normen die van toepassing zijn op de bedrijfsvoering alsmede
over de weging en oordeelsvorming door auditdiensten en Algemene Rekenkamer
als ministeries niet aan die normen voldoen.5.3.3 Totaaloordeel financieel beheer en materieelbeheerEen belangrijk element in de kwaliteitsborging van de bedrijfsvoering
is de controle door de departementale auditdiensten op het financieel beheer
en materieelbeheer. De werkzaamheden van deze auditdiensten dienen weliswaar
gericht te zijn op het geven van oordelen over dit beheer, maar de CW 2001
schrijft niet strikt voor dat ze jaarlijks een totaaloordeel geven. De auditdiensten
kunnen volstaan met een rapport van bevindingen over de onderzochte onderdelen
van het beheer. Het beeld over de kwaliteit van het financieel beheer en materieelbeheer
is daardoor onvolledig.De Algemene Rekenkamer daarentegen moet jaarlijks een totaaloordeel geven
over de ordelijkheid en controleerbaarheid van het gevoerde financieel beheer
en materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties. De Algemene Rekenkamer
maakt hierbij zo mogelijk gebruik van de werkzaamheden van de auditdiensten.
Indien de controle van de auditdiensten niet het gehele financieel beheer
en materieelbeheer afdekt, ontstaat een «controlegat» dat de Algemene
Rekenkamer, gezien haar beperkte capaciteit, niet volledig kan dichten.De auditdiensten van de ministeries van BZK, Financiën, Defensie,
VenW, EZ, LNV, SZW en VWS hebben in hun jaarverslag een totaaloordeel opgenomen.
De Algemene Rekenkamer waardeert dit positief. Bij drie van de acht daarvan
betrof het zowel het financieel beheer als materieelbeheer. Bij de overige
vijf alleen het financieel beheer. Bij de andere ministeries is sprake van
onzekerheid of alle onderdelen van de Baseline in de controle zijn betrokken,
dit noemen we het «controlegat». Deze lacune weegt zwaarder indien
het ministerie ook geen Mededeling bedrijfsvoering heeft afgegeven. Er is
dan sprake van het ontbreken van twee kwaliteitsborgingsmechanismen voor de
bedrijfsvoering. Deze situatie doet zich alleen voor bij het ministerie van
BUIZA. Overigens heeft de auditdienst van BUIZA wel een beeld gegeven over
het financieel beheer en materieelbeheer.De Algemene Rekenkamer heeft er begrip voor dat auditdiensten niet ieder
jaar alle onderdelen van het financieel beheer en materieelbeheer onderzoeken.
Het is mogelijk dat de DAD's jaarlijks een oordeel uitspreken over het beheer
en wel over die onderdelen die zij in dat jaar hebben getoetst. Deze toetsing
vindt op een zodanige manier plaats (gebaseerd op risicoanalyse en periodiek
roulerend onderzoek) dat men over een aantal jaar een totaalbeeld heeft over
het financieel beheer en materieelbeheer. De frequentie en de diepgang van
het onderzoek kan per onderdeel en per jaar verschillen. De Baseline geeft
hiervoor een handreiking. De Algemene Rekenkamer beveelt aan dat de auditdiensten
een departementspecifiek model ontwikkelen waarmee zij (op termijn) in meerjarig
perspectief alle onderdelen van de Baseline afdekken zodat een eventueel «controlegat»
wordt gedicht.5.4 Voortgang VBTB5.4.1 InleidingHet Ministerie van Financiën voert in de periode maart tot en met
juni 2004 een tussentijdse evaluatie uit over de voortgang van het VBTB-traject.
In deze paragraaf geeft de Algemene Rekenkamer enkele observaties over de
voorlopige resultaten van VBTB.Met de invoering van VBTB in 1999 heeft de Rijksoverheid zich geschaard
bij een groep vooruitstrevende Westerse landen, zoals Australië en Nieuw
Zeeland. In deze landen is output- en outcome-gericht sturen onderdeel geworden
van de «government governance»-structuur, ofwel van de wijze waarop
de Rijksdienst de doelstellingen van het openbaar bestuur borgt. De ambitie
van de Nederlandse regering valt op doordat het VBTB kader zowel beleidsprestaties
(outputs) als beleidseffecten (outcomes) omvat. Zo ontstaat er structureel
inzicht in zowel de doelmatigheid als de doeltreffendheid van het overheidshandelen.
Bovendien heeft de Nederlandse regering ingezet op een integratie van de beleidsinformatie
in de begrotingscyclus in plaats van het presenteren van programma-informatie
naast de financiële documenten. De Algemene Rekenkamer constateert internationaal
veel belangstelling en positieve waardering voor het Nederlandse VBTB-traject.De Rijksoverheid is met de invoering van VBTB een grote uitdaging aangegaan.
Uit vergelijkbare buitenlandse ervaring kan de Nederlandse overheid leren
dat outcome-gericht begroten en verantwoorden een zaak van lange adem is.
Een vergelijking met de «Operatie Comptabel Bestel» kan worden
gemaakt. Het heeft vijftien jaar gekost om de rechtmatige inning en besteding
van de rijksgelden en de verantwoording daarover op het huidige niveau te
krijgen. Dat is niet zonder slag of stoot gegaan, maar het is de moeite waard
geweest. De Algemene Rekenkamer hoopt dat ook het VBTB-proces tot een dergelijk
duurzaam resultaat zal leiden. In haar visie moet daarvoor het volgende traject
in ieder geval nog worden doorlopen:• verdere verbetering in de specificatie van beoogde beleidseffecten
en te leveren prestaties in de begroting;• verdere vooruitgang in de systematische toepassing van de RPE door
de departementen;• structurele controle van de kwaliteit van de niet-financiële
beleidsinformatie door de departementale auditdiensten.5.4.2 VBTB in begrotingenIn haar rapport «VBTB in begrotingen 2002»1 concludeert de Algemene Rekenkamer dat de nieuwe begrotingsindeling
inderdaad het beleidsmatig inzicht verhoogt.Het feitelijk beleidsmatig presenteren van de begrotingen moeten ministeries
echter nog wel verbeteren. Uit het rapport «Op weg naar een volwaardige
VBTB-begroting: groeiparagraaf 2002–2003»2 blijkt dat met name het specificeren van de beleidseffecten en de
beleidsprestaties in termen van indicatoren en streefwaarden in veel gevallen
nog ontbreekt. De Algemene Rekenkamer meent dat voortdurende aandacht voor
het benoemen en operationaliseren van prestatie- en effectindicatoren nodig
zal blijven. Vervolgens kunnen ministeries de stap zetten naar echte doelmatigheidsinformatie.Verbetering in de uitwerking van beoogde effecten en de te leveren prestaties
is tevens mogelijk in het «Beleidsprogramma 2004–2007»1 dat het kabinet Balkenende II heeft opgesteld als uitwerking
van het regeerakkoord. Met name een betere aansluiting tussen dit programma
en de beleidsartikelen in de begrotingen is gewenst (zie ook het rapport «VBTB-toets
regeerakkoord 2002»). In de huidige opzet blijven twee afzonderlijke
documenten met beleidsdoelen – de begroting en het beleidsprogramma –
naast elkaar bestaan. Niettemin verdient het beleidsprogramma lof. Met een
dergelijk initiatief is een belangrijk signaal gegeven over het politiek belang
dat aan het «VBTB-denken» wordt gehecht.5.4.3 VBTB in het jaarverslagIn paragraaf 3.4.2 van dit rapport constateert de Algemene Rekenkamer
dat als ministeries in hun begroting inzicht geven in de beoogde effecten,
de te leveren prestaties en de daarvoor benodigde financiële middelen,
het jaarverslag vervolgens ingaat op de realisatie daarvan. Met andere woorden:
indien de begroting VBTB-conform is opgesteld, blijkt ook de verantwoording
in het jaarverslag veelal VBTB-conform te zijn ingericht.Het beleidsmatig verantwoorden in VBTB-termen stelt hoge eisen aan de
kwaliteit van de beleidsinformatie. Een goed werkende evaluatiefunctie en
een adequate bedrijfsvoering zijn van groot belang voor de totstandkoming
van betrouwbare beleidsinformatie.De Algemene Rekenkamer meent dat de invoering van de Regeling Prestatiegegevens
en Evaluatieonderzoek (RPE) een goede bijdrage heeft geleverd aan de zorg
voor betrouwbare beleidsinformatie. Wel acht zij het wenselijk dat de in de
RPE opgenomen kwaliteitsnormen voor de totstandkoming van de beleidsinformatie
worden aangevuld met normen voor de inhoud ervan. Voorts constateert zij in
het rapport «Staat van de beleidsinformatie 2004» nog tekortkomingen
in de manier waarop ministeries de RPE hebben uitgewerkt en voorgeschreven.
Op grond daarvan ziet zij risico's voor de kwaliteit van de beleidsinformatie.
Ook vraagt zij in het rapport aandacht voor de problematiek van de beleidsinformatie
die afkomstig is van derden, zoals decentrale overheden, RWT's en onderzoeksinstellingen.
Deze «derdeninformatie», die de minister gebruikt voor de beleidsverantwoording,
moet eveneens voldoen aan de kwaliteitseisen van de RPE.5.4.4 Controle op het VBTB-jaarverslagDe controle en toetsing van de kwaliteit van de in de jaarverslagen opgenomen
beleidsinformatie heeft zich vooralsnog met name gericht op de opzet van de
totstandkoming ervan. Er bestaat nog weinig zicht op de daadwerkelijke kwaliteit
van de beleidsinformatie. De Algemene Rekenkamer heeft in de CW 2001 de taak
gekregen om jaarlijks ook een oordeel te geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie.
Zij kan aan deze taak een steeds bredere invulling geven als de departementale
auditdiensten een adequate voorcontrole uitvoeren. De Algemene Rekenkamer
constateert met instemming dat er wel enige stappen zijn gezet om invulling
te geven aan deze voorcontrole. Zo is de omvorming van departementale accountantsdiensten
naar departementale auditdiensten reeds in een gevorderd stadium. Verder heeft
de minister van Financiën in reactie op de motie-Van Walsem een wijziging
van de CW 2001 aangekondigd waardoor de controletaak van de auditdiensten
wordt uitgebreid met de controle op de deugdelijke totstandkoming van de informatie tot de controle op dekwaliteit van de beleidsinformatie2. De auditdiensten
zijn daarnaast in interdepartementaal verband doende een passende
controlemethode te ontwikkelen. De Algemene Rekenkamer plaatst echter nog
wel een kanttekening bij het voornemen van de minister om het oordeel van
de departementale auditdientsten over de beleidsinformatie een facultatief
karakter te geven. Een verplichting tot het geven van een oordeel vormt immers
een goede waarborg voor een afgerond toetsingsproces. Zij pleit ervoor om
dit oordeel van de auditdiensten wettelijk verplicht te stellen.In november 2002 heeft de Algemene Rekenkamer bezwaren geuit tegen de
splitsing binnen het departementale jaarverslag tussen een beleidsverslag
en een jaarrekening. De minister van Financiën heeft dit bezwaar meegenomen
bij de evaluatie van de werking van de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003 (RBV2003).
In zijn brief van 29 september 2003 aan de Tweede Kamer concludeert de
minister dat de RBV voldoet aan artikel 58 van de CW2001 dat de financiële
informatie en de niet-financiële informatie in het jaarverslag op een
duidelijk van elkaar te onderscheiden wijze wordt gepresenteerd. De minister
van Financiën blijft mede op grond van de evaluatie van mening dat de
gekozen richting in RBV 2003 juist is. Reden voor de scheiding is dat accountants
wel een oordeel geven over het financiële deel, maar niet over het niet-financiële
deel. Daarom bevat het beleidsverslag de niet-financiële informatie en
de jaarrekening de cijfers.De oplossing die de minister van Financiën heeft gekozen omvat een
dubbele presentatie van financiële informatie: eenmaal in het beleidsverslag
en eenmaal in de toelichting bij de beleidsartikelen in de jaarrekening.De Algemene Rekenkamer blijft van mening dat integratie van financiële
en niet-financiële informatie gewenst is in het belang van:• de aansluiting tussen begroting en verantwoording;• de in VBTB beoogde samenhang tussen de financiële en niet
financiële informatie;• efficiënte, eenduidige informatie in het jaarverslag.Zij dringt er daarom op aan het beoogde onderscheid anders dan de genoemde
splitsing te regelen.De minister van Financiën heeft aangegeven in de loop van 2004 de
ervaringen en wensen van de Kamercommissies te onderzoeken.5.5 Taakstelling formatie rijksoverheidIn het regeerakkoord 20021 is de wens vastgelegd
om te komen tot een doeltreffender, doelmatiger en meer transparante overheid
door het verminderen van bureaucratie en het terugdringen van regelzucht en
de omvang van de rijksoverheid te verkleinen. De te realiseren bezuinigingen
zijn in de vorm van taakstellingen opgelegd aan de departementen. De taakstellingen
richten zich op het terugdringen van het aantal ambtenaren (personeelsvolume)
en het efficiënter organiseren van de taken bij de collectieve sector.
De volumetaakstelling (exclusief Defensie) moet in totaal een reductie in
het personeelsvolume opleveren van 1976 fte, te behalen eind 2005.De verwachte opbrengst in geld van de taakstellingen in de collectieve
sector over de periode 2003–2007 staat weergegeven in onderstaande tabel,
waarin de totaalbedragen staan opgenomen die eind 2006 structureel in mindering
zijn gebracht op het budget van het Rijk.Overzicht 3: Opbrengst taakstellingen bij de collectieve
sector in € miljoen.OnderdeelOpbrengst efficiencytaakstellingOpbrengst volumetaakstelling Opbrengst inhuur externen taakstelling Opbrengst totaal Sector Rijk192138105435 Overige sectoren2710 271 ZBO's80 8Totaal471138105714In het regeerakkoord 20031 staan nadere ombuigingen
voor efficiëntie en inhuur externen geformuleerd voor de jaren 2004–2007.
Hiermee zal vanaf 2007 jaarlijks nog € 240 miljoen voor de
efficiency- en volumetaakstelling en € 200 miljoen voor de taakstelling
inhuur externen extra worden bespaard. Wat betreft het jaar 2003 is een besparing
begroot van € 186,3 miljoen voor de efficiency- en volumetaakstelling
en van € 105 miljoen voor de taakstelling inhuur externen.Het kabinet houdt toezicht op de realisatie van de taakstellingen en voor
het volgen van de realisatie van de volumetaakstelling heeft de minister van
BZK een coördinerende taak. Hij zal jaarlijks over de voortgang van de
volumetaakstelling rapporteren aan de Ministerraad.De Algemene Rekenkamer verwacht dat het inherent is aan deze ombuigingsoperaties
dat risico's voor de bedrijfsvoering ontstaan, omdat de structuur van organisaties
dan wel de processen en procedures zullen wijzigen door de taakstelling. Een
voorbeeld is dat bij een reorganisatie de administratieve organisatie moet
meeveranderen.De taakstellingen zijn input gestuurd. De Algemene Rekenkamer is van mening
dat, conform VBTB, de ministeries de gevolgen van de taakstellingen, in termen
van prestaties en effecten, in begrotingen en jaarverslagen zichtbaar zouden
moeten maken. De Algemene Rekenkamer acht het risico groot dat de ministeries
dit onvoldoende doen.De Algemene Rekenkamer heeft in 2003 op grond van deze risico's een rijksbreed
onderzoek uitgevoerd naar de beleidsvoorbereiding van de taakstellingen. Het
onderzoek heeft zich gericht op het vaststellen of de opgelegde taakstellingen
gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering en het realiseren van de doelstellingen.In haar rapport VBTB-toets regeerakkoord 2002
concludeert de Algemene Rekenkamer op basis van onder meer de begrotingen
2003 dat de ministeries over het algemeen nog geen zicht hadden op de gevolgen
voor beoogde effecten en te leveren prestaties door de taakstellingen. Hierop
waren enkele positieve uitzonderingen: de ministeries van Defensie, Verkeer
en Waterstaat en Economische Zaken.De Jaarverslagen 2003 geven een vergelijkbaar beeld in die zin dat de
ministeries over het algemeen geen inzicht geven in de realisatie van de taakstellingen
2003 en de wijze waarop deze zijn ingevuld. Uit het onderzoek van de Algemene
Rekenkamer is als één van de oorzaken naar voren gekomen dat
ministeries in de veronderstelling leven dat niet zij, maar het Ministerie
van BZK de Tweede Kamer moet informeren over de realisatie van de taakstellingen.De rapportage van BZK, het Sociaal Jaarverslag, gaat echter alleen in
op de volumetaakstelling en de externe inhuur in totalen per ministerie. Het
is de verantwoordelijkheid van de ministeries om zich over de invulling van de gehele taakstelling, dus inclusief de efficiencytaakstelling,
te verantwoorden en over de gevolgen in termen van beleidsprestaties en -effecten.Andere mogelijke oorzaken voor het gebrek aan informatie over de realisatie
van de taakstellingen in de jaarverslagen van de ministeries zijn:• Een belangrijk deel van de ministeries was in 2003 nog vooral bezig
was met het opzetten van de implementatie van de taakstellingen en niet met
het daadwerkelijk uitvoeren van maatregelen.• Het ontbreken van goed inzicht in de realisatie van de verschillende
taakstellingen, doordat deze als een totaalpakket worden ingevuld en doordat
er andere acties lopen of in gang worden gezet die gevolgen hebben voor het
personeelsvolume.De Algemene Rekenkamer ziet dit laatste punt overigens ook als een risico
voor de betrouwbaarheid van de informatie in het Sociaal Jaarverslag, omdat
daardoor niet transparant is hoeveel van de volume- respectievelijk efficiencytaakstelling
is gerealiseerd. Zij zal de uitvoering van de taakstelling en de daarmee samenhangende
risico's in 2004 blijven volgen.6. REACTIE VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN EN NAWOORD
ALGEMENE REKENKAMER6.1 Reactie ministerDe minister van Financiën heeft op 4 mei 2004 gereageerd op
het rapport «Rijk Verantwoord 2003». Hieronder volgt de integrale
tekst van zijn reactie:«Hierbij doe ik u mijn reactie toekomen op het rapport «Rijk
verantwoord 2003». In deze reactie beperk ik mij tot de belangrijkste
punten uit het rapport.Bedrijfsvoering 2003Uw constatering dat in 2003 sprake is van verbetering in het financieel
beheer van de ministeries en de diensten die een baten-lastenstelsel voeren,
komt overeen met het beeld zoals ik dat heb vanuit mijn toezichthoudende taak.
Op onderdelen is weliswaar sprake van accentverschillen, maar die blijven
zoals u ook aangeeft binnen de bandbreedte die er altijd bij een kwalitatieve
weging zal zijn. Verdere verbetering is mogelijk indien de departementen de
afspraken die op dit punt tussen ons zijn gemaakt (brief van 17 december
2003) voor het jaar 2004 zullen implementeren. Deze afspraken betekenen meer
verantwoordelijkheid voor de departementen om zelf binnen de wettelijke kaders
invulling te geven aan het financieel en materieel beheer. Door op basis van
risicoanalyse de departementale normen te expliciteren, kan bij de beheersing
en de controle door alle betrokken partijen worden uitgegaan van een gemeenschappelijk
vertrekpunt. Dit betekent dat geen verschillen meer zullen optreden in de
basis voor de oordeelsvorming door auditdienst, Financiën en Algemene
Rekenkamer. Vanuit mijn departement zijn de departementen verzocht om deze
methodiek met ingang van 2004 zoveel mogelijk te hanteren.Deze afspraken zijn het resultaat van intensief overleg tussen de Rekenkamer
en mijn ministerie. Ook over het rijksbrede beeld inzake het financieel beheer
heeft meerdere keren overleg plaatsgevonden. Beide overleggen zijn door mijn
ministerie als zeer constructief en positief ervaren.RechtmatigheidMet instemming constateer ik dat de Algemene Rekenkamer een duidelijkere
afbakening en verantwoordelijkheidsverdeling van het begrip rechtmatigheid
voorstaat. Tevens vind ik, evenals u, dat een opschoning van wet- en regelgeving
een belangrijke bijdrage zal kunnen leveren aan het verminderen van de uitvoeringslasten
en control-auditdruk. De bevindingen van de IBO-werkgroep «Regeldruk
en control(e)toren», alsmede het kabinetsstandpunt daarover, kunnen
leiden tot nadere voorstellen terzake.Uw opmerking dat onrechtmatigheden soms worden «gedoogd»,
wil ik graag nuanceren. Bij een kwalitatieve weging zoals die zowel door de
Algemene Rekenkamer als door de auditdiensten plaatsvindt, kan aan een rechtmatigheidfout
een verschillend gewicht worden toegekend. Bij deze kwalitatieve oordeelsvorming
moet immers ook de aard van een fout worden betrokken. Zoals u aangeeft, is
in het kader van de IBO «Regeldruk en control(e)toren» aan de
orde hoe ook op dit punt door auditdiensten, Financiën en Algemene Rekenkamer
één lijn aangehouden kan worden.Niet-financiële informatieU pleit ervoor de auditdiensten te verplichten een oordeel te geven over
de kwaliteit van de niet-financiële informatie. In mijn bief van 10 juni
2003 heb ik een nieuw normen- en controlekader voor niet-financiële informatie
uitgewerkt naar aanleiding van de motie van Walsem1.
Daarbij is aangegeven dat de auditdienst de bevindingen van de controle van
de niet-financiële informatie zal opnemen in een samenvattend rapport,
waarbij de auditdiensten ervoor kunnen kiezen een oordeel te geven over de
kwaliteit van de niet-financiële informatie. Ik heb hiervoor gekozen,
omdat de controle en de oordeelsvorming rondom niet-financiële informatie
nog niet is uitgekristalliseerd. De Tweede Kamer heeft hiermee ingestemd.» 6.2 Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer heeft met belangstelling kennis genomen van de
reactie van de minister van Financiën.Bedrijfsvoering 2003De Algemene Rekenkamer constateert dat het beeld van de minister van Financiën
over de verbetering van het financieel beheer in 2003, overeenkomt met haar
oordeel. Zij is verheugd dat de minister de departementen vanuit zijn toezichthoudende
taak heeft aangesproken op de kwaliteit van de controle en de oordeelsvorming
over de bedrijfsvoering. Een gemeenschappelijk vertrekpunt voor de beoordeling
van de departementale bedrijfsvoering zal inderdaad verschillen in de basis
voor de oordeelsvorming tussen auditdienst, Ministerie van Financiën
en Algemene Rekenkamer kunnen wegnemen.RechtmatigheidDe Algemene Rekenkamer heeft kennis genomen van de zienswijze van de minister
over de kwalitatieve weging van fouten. Zij staat hierbij op het standpunt
dat de eisen in vastgestelde wet- en regelgeving strikt moeten worden nageleefd
en dat niet-naleving tot onrechtmatigheid leidt. Als wet- en regelgeving kennelijk
als «onredelijk» worden ervaren, past heroverweging.Een duidelijkere afbakening van het begrip rechtmatigheid maakt explicitering
van weging en oordeelsvorming mogelijk. Hierdoor kan een kwalitatieve afweging
tot uitzonderingssituaties beperkt blijven. Wil de Algemene Rekenkamer optimaal
gebruik kunnen maken van de de werkzaamheden van de auditdiensten, dan dienen
deze hun kwalitatieve afweging op transparante wijze in het controledossier
vast te leggen.Niet-financiële informatieDe Algemene Rekenkamer heeft er begrip voor dat auditdiensten nu nog geen
totaaloordeel kunnen afgeven over de kwaliteit van de niet-financiële
informatie, omdat de oordeelsvorming en de controle-aanpak nog niet zijn uitgekristalliseerd.
Toch blijft zij van mening dat de ministers zelf een totaaloordeel over niet-financiële
informatie bij hun jaarverslag moeten nastreven en dit niet alleen aan de
Algemene Rekenkamer moeten willen overlaten. Een wettelijke verplichting tot
het geven van een totaaloordeel door de auditdiensten over zowel financiële
als niet-financiële informatie is een goede waarborg voor de kwaliteit
van het jaarverslag.BIJLAGE 1TOTAALOVERZICHT BEGROTE EN GEREALISEERDE BEDRAGEN 2003  UitgavenOntvangsten In miljoen euroVerschilVerschil  Begr 2003Rek 2003absprocBegr 2003Rek 2003absprocBegrotingen        IHuis der Koningin8,37,4– 0,9– 10,30,00,00,0 IIHoge Colleges van Staat en Kabinetten185,3194,79,45,14,46,21,841,6IIIAlgemene Zaken47,345,0– 2,3– 4,814,210,9– 3,3– 23,0IVKoninkrijksrelaties137,6110,3– 27,3– 19,912,918,85,946,0 VBuitenlandse Zaken excl EU (eigen
middelen)4 033,93 954,4– 79,5– 2,0509,3615,2105,920,8VIJustitie4 604,75 653,61 048,922,8937,41 002,965,57,0VIIBinnenlandse Zaken4 917,44 942,224,80,5207,5282,074,535,9VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap24 766,625 473,8707,22,91 154,81 253,298,48,5IXaNationale Schuld (excl aflossing
en uitgifte schuld)12 698,016 706,44 008,431,6981,43 766,72 785,3283,8 IXbFinancien (excl belastingen en
munten)3 705,53 622,3– 83,2– 2,22 688,64 699,82 011,274,8XDefensie7 311,77 403,992,21,3272,6229,9– 42,7– 15,7XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu3 485,73 504,018,30,555,9210,2154,3276,0XIIVerkeer en Waterstaat5 914,06 781,9867,914,7191,9166,0– 25,9– 13,5XIIIEconomische Zaken1 742,11 832,790,65,22 855,53 065,9210,47,4XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit2 061,32 454,2392,919,1616,9693,176,212,3XVSociale Zaken en Werkgelegenheid20 624,121 879,11 255,06,1541,9809,8267,949,4 XVIVolkgezondheid,
Welzijn en Sport9 524,49 912,5388,14,1101,5155,053,552,7Subtotaal105 767,9114 478,58 710,68,211 146,716 985,75 839,052,4Begrotingsfondsen        AInfrastructuurfonds6 258,96 796,9538,08,66 301,16 952,0650,910,3BGemeentefonds13 217,413 831,1613,74,613 217,413 831,1613,74,6CProvinciefonds1 096,61 145,248,64,41 096,61 145,248,64,4 DFonds Economische Structuurversterking2 868,32 736,6– 131,7– 4,61 926,82 047,7120,96,3 ESpaarfonds AOW0,00,00,0 3 205,13 198,7– 6,4– 0,2FDiergezondheidsfonds0,0272,8272,8 0,0277,2277,2 GBTW compensatiefonds310,6106,3– 204,3– 65,8310,6106,3– 204,3– 65,8 Subtotaal129 519,7139 367,39 847,67,637 204,344 544,07 339,619,7 Belastingen    97 143,488 534,0– 8 609,4– 8,9 Eigen middelen EU5 864,45 586,2– 278,2– 4,7     Consolidatie– 6 589,0– 8 276,7– 1 687,725,6– 6 589,0– 8 276,7– 1 687,725,6  Aanvullende posten3 968,30,0– 3 968,3– 100,01 632,80,0– 1 632,8– 100,0 Agentschappen437,6179,3– 258,3– 59,0     Totale uitgaven
en ontvangsten133 201,0136 856,13 655,12,7129 391,5124 801,3– 4 590,3– 3,5  Aflossing en uitgifte vaste schuld23 034,623 791,1756,53,326 421,634 205,47 783,829,5 Mutatie vlottende
schuld    0,02 047,92 047,9  Totaal uitgaven
en ontvangsten (incl schuld)156 235,6160 647,24 411,62,8155 813,1161 054,65 241,43,4 Muntinname/-uitgifte     36,936,9  Restposten    733,1– 444,0– 1 177,1– 160,6 Totaal156 235,6160 647,24 411,62,8156 546,2160 647,54 101,22,6 Excl. Agentschappen en consolidatie 168 744,6   169 368,2   Buiza (inclusief Eigen Middelen) 9 540,6       Nationale Schuld (incl schuld) 40 497,5   40 020,0   Financien (incl munten en belastingontvangsten) 3 622,3   93 270,7  BIJLAGE 2OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN 2003Overzicht 1: VerplichtingenDe bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de rekeningen
2003  totaal bedrag (In mln euro) belangrijke fouten/onzekerheden (in %) belangrijke fouten (In mln
euro) belangrijke
onzekerheden (In mln euro)   20032002juistheidvolledigheidjuistheidvolledigheid Begrotingen       IHuis der Koningin7,4       IIHoge Colleges van Staat en Kabinetten201,8       IIIAlgemene Zaken46,0      IVKoninkrijksrelaties108,7       VBuitenlandse Zaken8 164,90,1 4,3 1,1 VIJustitie5 857,50,3 3,4 15,4 VIIBinnenlandse Zaken5 328,2       VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap25 269,5       IXaNationale Schuld40 497,5      IXbFinancien11 112,10,1 12,5   XDefensie7 082,00,21,216,4  (5,5)XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu3 010,0 0,9     XIIVerkeer en Waterstaat6 505,60,00,11,2    XIIIEconomische Zaken2 135,8       XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit2 531,5 0,1     XVSociale Zaken en Werkgelegenheid19 323,30,0 2,0 3,0 XVIVolkgezondheid, Welzijn
en Sport10 635,81,2 12,2 114,8  Totaal begrotingen147 817,60,10,152,00,0134,3(5,5)Begrotingsfondsen       AInfrastructuurfonds6 480,80,72,629,9 13,4 BGemeentefonds13 476,4       CProvinciefonds1 118,4      DFonds Economische Structuurversterking0,0      ESpaarfonds AOW0,0  FDiergezondheidsfonds272,8 100,0    GBTW compensatiefonds0,0   Totaal fondsen21 348,40,21,229,90,013,40,0 Totaal generaal169 165,90,10,281,90,0147,7(5,5) Agentschappen        nvt       Overzicht 2: UitgavenDe bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de rekeningen 2003  totaal bedrag (In mln euro) belangrijke fouten/onzekerheden (in %) belangrijke fouten (In mln
euro) belangrijke
onzekerheden (In mln euro)   20032002juistheidvolledigheidjuistheidvolledigheid Begrotingen       IHuis der Koningin7,4      IIHoge Colleges van Staat en Kabinetten194,7      IIIAlgemene Zaken45,0      IVKoninkrijksrelaties110,3      VBuitenlandse Zaken9 540,60,20,52,4 18,7 VIJustitie5 653,60,50,510,3 15,8 VIIBinnenlandse Zaken4 942,2 0,6    VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap25 473,82,50,125,3 615,1 IXaNationale Schuld40 497,5      IXbFinancien3 622,3      XDefensie7 403,90,20,82,3(1,2)15,3 XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu3 504,00,7 26,0   XIIVerkeer en Waterstaat6 781,90,10,51,7 6,2 XIIIEconomische Zaken1 832,7      XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit2 454,2 0,1    XVSociale Zaken en Werkgelegenheid21 879,10,0 3,0 5,0 XVIVolkgezondheid,
Welzijn en Sport9 912,5       Totaal begrotingen143 855,80,50,271,0(1,2)676,10,0 Begrotingsfondsen       AInfrastructuurfonds6 796,91,92,813,1 113,8 BGemeentefonds13 831,1      CProvinciefonds1 145,2      DFonds Economische Structuurversterking2 736,6      ESpaarfonds AOW0,0      FDiergezondheidsfonds272,8 100,0    GBTW compensatiefonds106,3       Totaal fondsen24 888,80,51,113,10,0113,80,0 Totaal generaal168 744,60,50,384,1(1,2)789,90,0 Agentschappen       VCentrum tot bevordering van de import
uit ontwikkelingslanden        lasten van exploitatie7,3       kapitaaluitgaven0,3      VICentraal Justitieel Incassobureau        lasten van exploitatie60,712,2 2,5 4,9  kapitaaluitgaven2,6      VIDienst Justitiële inrichtingen        lasten van exploitatie1 553,5 1,4     kapitaaluitgaven74,0      VIImmigratie- en Naturalisatiedienst        lasten van exploitatie337,2 0,2     kapitaaluitgaven20,0      VIStudiecentrum Rechtspleging (tijdelijk)        lasten van exploitatie23,1       kapitaaluitgaven0,0      VIIBasisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten        lasten van exploitatie54,3       kapitaaluitgaven0,2      VIICentrale archief selectiedienst        lasten van exploitatie7,0       kapitaaluitgaven0,4      VIIInformatie- en communicatie Technologie
Organisatie        lasten van exploitatie182,5       kapitaaluitgaven22,0      VIIIVOP        lasten van exploitatie12,8       kapitaaluitgaven0,2      VIIKorps Landelijke Politiediensten        lasten van exploitatie353,5 4,4     kapitaaluitgaven41,1      VIIICentrale Financiën Instellingen        lasten van exploitatie60,1       kapitaaluitgaven3,7      VIIIRijksarchiefdienst        lasten van exploitatie40,3       kapitaaluitgaven– 2,3      XDefensie Telematica Organisatie        lasten van exploitatie238,0 3,6     kapitaaluitgaven50,8      XDienst Gebouwen, Werken, Terreinen        lasten van exploitatie87,7       kapitaaluitgaven38,9      XIRijksgebouwendienst        lasten van exploitatie1 363,0       kapitaaluitgaven677,0      XIIKNMI        lasten van exploitatie45,7       kapitaaluitgaven3,7      XIIIBureau Industriële Eigendom        lasten van exploitatie16,6       kapitaaluitgaven0,9      XIIIEconomische Voorlichtingsdienst        lasten van exploitatie26,9       kapitaaluitgaven0,4      XIIISenter        lasten van exploitatie51,1       kapitaaluitgaven5,3      XIIITelecom        lasten van exploitatie34,6       kapitaaluitgaven4,3      XIIITijdelijk agentschap Novem        lasten van exploitatie42,6       kapitaaluitgaven1,2      XIVBureau Heffingen        lasten van exploitatie44,7       kapitaaluitgaven8,7      XIVLASER        lasten van exploitatie79,4       kapitaaluitgaven5,9      XIVPlantenziektenkundige dienst        lasten van exploitatie28,0       kapitaaluitgaven2,6      XIVVWA/Centale Eenheid (tijdelijk)        lasten van exploitatie13,6       kapitaaluitgaven8,3      XIVKeuringsdienst van Waren        lasten van exploitatie77,0       kapitaaluitgaven12,5      XIVRijksdienst voor de keuring van
Vee en Vlees        lasten van exploitatie118,3       kapitaaluitgaven0,9      XVAgentschap SZW        lasten van exploitatie16,2       kapitaaluitgaven0,5      XVIWI        lasten van exploitatie40,7       kapitaaluitgaven0,7      XVICentraal Informatiepunt Beroepen
Gezondheidszorg        lasten van exploitatie8,5       kapitaaluitgaven0,4      XVICollege ter Beoordeling van Geneesmiddelen        lasten van exploitatie16,0       kapitaaluitgaven0,3      XVITijdelijk Agentschap Nederlands
Vaccin Instituut        lasten van exploitatie56,3100,0   56,3  kapitaaluitgaven0,4       Totaal lasten van exploitatie5 097,20,01,12,5 61,2  Totaal kapitaaluitgaven985,9      Overzicht 3: OntvangstenDe bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de rekeningen
2003  totaal bedrag (In mln euro) belangrijke fouten/onzekerheden (in %) belangrijke fouten (In mln
euro) belangrijke
onzekerheden (In mln euro)   20032002juistheidvolledigheidjuistheidvolledigheid Begrotingen       IHuis der Koningin0,0      IIHoge Colleges van Staat en Kabinetten6,2      IIIAlgemene Zaken10,9      IVKoninkrijksrelaties18,8      VBuitenlandse Zaken615,2     (21,1)VIJustitie1 002,91,02,0  10,1(1,5)VIIBinnenlandse Zaken282,0      VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap1 253,2      IXaNationale Schuld40 020,0      IXbFinancien93 270,7      XDefensie229,9   (3,8)  XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu210,2      XIIVerkeer en Waterstaat166,04,20,0  7,0 XIIIEconomische Zaken3 065,9      XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit693,1      XVSociale Zaken en Werkgelegenheid809,8      XVIVolkgezondheid,
Welzijn en Sport155,0     (4,2) Totaal begrotingen141 809,90,00,00,0(3,8)17,1(26,8) Begrotingsfondsen       GBTW compensatiefonds106,3      AInfrastructuurfonds6 952,0 0,1    BGemeentefonds13 831,1      CProvinciefonds1 145,2      DFonds Economische Structuurversterking2 047,7      ESpaarfonds AOW3 198,7      FDiergezondheidsfonds277,2      GBTW compensatiefonds106,3       Totaal fondsen27 558,30,00,00,00,00,00,0 Totaal generaal169 368,20,00,00,0(3,8)17,1(26,8) Agentschappen       VCentrum tot bevordering van de import
uit ontwikkelingslanden        baten van exploitatie7,3       kapitaalontvangsten0,0      VICentraal Justitieel Incassobureau        baten van exploitatie64,1       kapitaalontvangsten1,2      VIDienst Justitiële inrichtingen        baten van exploitatie1 574,4       kapitaalontvangsten1,2      VIImmigratie- en Naturalisatiedienst        baten van exploitatie340,4     (8,4) kapitaalontvangsten22,7      VIStudiecentrum Rechtspleging (tijdelijk)        baten van exploitatie24,1       kapitaalontvangsten0,0      VIIBasisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten        baten van exploitatie59,9       kapitaalontvangsten0,0      VIICentrale archief selectiedienst        baten van exploitatie7,1       kapitaalontvangsten0,1      VIIInformatie- en communicatie Technologie
Organisatie        baten van exploitatie188,0       kapitaalontvangsten5,2      VIIIVOP        baten van exploitatie13,5       kapitaalontvangsten0,0      VIIKorps Landelijke Politiediensten        baten van exploitatie361,4       kapitaalontvangsten41,1      VIIICentrale Financiën Instellingen        baten van exploitatie60,5       kapitaalontvangsten3,0      VIIIRijksarchiefdienst        baten van exploitatie37,9       kapitaalontvangsten0,1      XDefensie Telematica Organisatie        baten van exploitatie263,6       kapitaalontvangsten30,7      XDienst Gebouwen, Werken, Terreinen        baten van exploitatie89,4       kapitaalontvangsten32,8      XIRijksgebouwendienst        baten van exploitatie1 411,9       kapitaalontvangsten487,0      XIIKNMI        baten van exploitatie47,6       kapitaalontvangsten0,7      XIIIBureau Industriële Eigendom        baten van exploitatie17,0       kapitaalontvangsten0,0      XIIIEconomische Voorlichtingsdienst        baten van exploitatie27,1       kapitaalontvangsten0,0      XIIISenter        baten van exploitatie52,1       kapitaalontvangsten0,0      XIIITelecom        baten van exploitatie32,9       kapitaalontvangsten0,0      XIIITijdelijk agentschap Novem        baten van exploitatie43,0       kapitaalontvangsten0,0      XIVBureau Heffingen        baten van exploitatie46,6       kapitaalontvangsten2,2      XIVLASER        baten van exploitatie76,9       kapitaalontvangsten1,7      XIVPlantenziektenkundige dienst        baten van exploitatie28,5       kapitaalontvangsten3,5      XIVVWA/Centale Eenheid (tijdelijk)        baten van exploitatie14,4       kapitaalontvangsten8,1      XIVKeuringsdienst van Waren        baten van exploitatie75,4       kapitaalontvangsten7,7      XIVRijksdienst voor de keuring van
Vee en Vlees        baten van exploitatie116,7       kapitaalontvangsten0,8      XVAgentschap SZW        baten van exploitatie16,2       kapitaalontvangsten2,0      XVIWI        baten van exploitatie40,2       kapitaalontvangsten0,2      XVICentraal Informatiepunt Beroepen
Gezondheidszorg        baten van exploitatie11,1       kapitaalontvangsten0,0      XVICollege ter Beoordeling van Geneesmiddelen        baten van exploitatie17,2 14,1     kapitaalontvangsten0,0      XVITijdelijk Agentschap Nederlands
Vaccin Instituut        baten van exploitatie59,1100,0   59,1  kapitaalontvangsten0,0       Totaal baten van exploitatie5 225,51,10,00,00,059,1(8,4) Totaal kapitaalontvangsten652,0      Overzicht 4: SaldibalansDe bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de rekeningen
2003  beoordeeld
subtotaal (In miljoen euro)Gecorrigeerd totaal (mln euro)belangrijke fouten/onzekerheden (in %)belangrijke
fouten (In mln euro)belangrijke onzekerheden (In mln euro)  DebetCredit 20032002juistheidvolledigheidjuistheidvolledig-heid Begrotingen         IHuis der Koningin0,0– 7,40,0      IIHoge Colleges van Staat en Kabinetten32,7201,148,1      IIIAlgemene Zaken14,7– 51,7– 0,4      IVKoninkrijksrelaties901,3561,61 370,9      VBuitenlandse Zaken5 130,716 777,112 953,90,2   22,5 VIJustitie4 200,27 145,76 850,70,10,6  6,6 VIIBinnenlandse Zaken4 944,18 780,29 061,5      VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap15 194,137 294,328 274,7      IXaNationale Schuld16 328,1225 915,3235 392,7      IXbFinancien123 050,150 327,983 606,70,0 12,6   XDefensie2 576,512 120,27 501,5 0,0    XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu4 479,09 102,610 299,1      XIIVerkeer en Waterstaat2 798,513 624,710 056,9 0,0    XIIIEconomische Zaken7 550,45 798,211 817,1      XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit7 362,04 589,59 608,60,9 38,7 50,3 XVSociale Zaken en Werkgelegenheid26 517,724 339,029 917,6      XVIVolkgezondheid,
Welzijn en Sport10 804,914 025,515 086,4       Totaal begrotingen231 885,0430 543,7471 845,90,00,051,30,079, 40,0 Begrotingsfondsen         AInfrastructuurfonds4 786,219 140,823 926,90,31,334,2 33,0 BGemeentefonds29 468,126,429 494,4      CProvinciefonds4 171,11,44 172,5      DFonds Economische Structuurversterking975,21 664,00,0      ESpaarfonds AOW15 870,90,00,0      FDiergezondheidsfonds158,8332,4475,3      GBTW compensatiefonds106,30,0106,3       Totaal fondsen55 536,521 164,958 175,40,10,434,20,033,00,0 Totaal generaal287 421,5451 708,6530 021,30,00,185,50,0112,40,0BIJLAGE 3OVERZICHT OORDELEN PER BEGROTINGSHOOFDSTUKNr.HoofdstukFISBFB/MBBVIBIIHdK++++n.v.t. n.v.t. n.v.t.IIHoCoSta+++++n.v.t. ++IIIAZ+++++++++IVKoninkrijksrelaties++++++++VBuiza+++++++VIJustitie+++++++VIIBZK++++–+++VIIIOCW+++++ IX ANationale Schuld+++n.v.t. n.v.t. ++ IX BFinanciën+++++++XDefensie++–+++XIVROM++++++XIIV&W–++–++++XIIIEZ+++++++++XIVLNV+––++++XVSZW+++++++XVIVWS+++–++++AInfrafonds++n.v.t. n.v.t. n.v.t.BGemeentefonds++++n.v.t. n.v.t. ++CProvinciefonds++++++n.v.t. ++DFES++++++++n.v.t.EAOW-Spaarfonds++++n.v.t. n.v.t. n.v.t.FDGF+++++n.v.t. ++GBTW-fonds++++n.v.t. n.v.t. ++++: voldoet aan de gestelde eisen;+: voldoet, met uitzondering van: • overschrijding van tolerantiegrenzen op artikel of balanspostniveau; • onvolkomenheden in financieel beheer of materieelbeheer; • informatie niet deugdelijk totstand gekomen of voldoet niet aan
verslaggevingseisen;–: voldoet, met uitzondering van: • een overschrijding van de tolerantiegrens op verantwoordings-
of saldibalansniveau; • een ernstige onvolkomenheid in financieel beheer of materieelbeheer.n.v.t.: niet van toepassingFI = financiële informatieSB = saldibalansFB/MB = financieel beheer en materieelbeheerBVI = bedrijfsvoeringsinformatieBI = beleidsinformatieBIJLAGE 4GEBRUIKTE AFKORTINGENAOadministratieve organisatieCDMClean Development
Mechanism CJIBCentraal justitieel
incassobureau CWComptabiliteitswet DADDepartementale auditdienst DGDirecteur-generaal EGEuropese GemeenschapEUEuropese Unie GWGrondwet H-vragenHebben we bereikt
wat we wilden bereiken? Hebben we daarvoor gedaan wat we daarvoor zouden doen?
Hebben we daarvoor uitgegeven wat we mochten uitgeven? ITOInformatie- en communicatie
technologie organisatie JVJaarverslag KLPDKorps Landelijke
Politiediensten M&OMisbruik en oneigenlijk
gebruikOMOpenbaar ministerie RPERegeling Prestatiegegevens
en Evaluatieonderzoek RWTRechtspersoon met
een wettelijke taakTESToezicht Europese
subsidies TKTweede KamerVBTBVan Beleidsbegroting
tot BeleidsverantwoordingVIRVoorschrift Informatievoorziening
RijksoverheidWRRWetenschappelijke
raad voor het regeringsbeleidW-vragenWat willen we
bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat mag dat kosten? ZBOZelfstandig bestuursorgaanBIJLAGE 5VERKLARENDE WOORDENLIJSTHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
belangrijke woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt
ook het gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.AccountantsrapportSchriftelijk verslag van een accountant over de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar het jaarverslag van een departement dan wel het jaarverslag
van het Rijk.AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant waarin een oordeel wordt gegeven
over de deugdelijkheid van het departementale jaarverslag. De accountantsverklaring
geeft aan of de gegevens in het jaarverslag betrouwbaar zijn en of het jaarverslag
is opgesteld overeenkomstig de voorschriften, en bevat daarnaast ook een expliciete
uitspraak over de rechtmatigheid.Administratieve systemenSystemen waarin de uitkomsten van de uitvoeringssystemen aan de hand van
boekingsdocumenten worden vastgelegd en worden verwerkt tot deugdelijke informatie
over het beheer.AgentschapZie baten-lastendienst.Artikelgewijze oordeelsvormingWijze waarop het oordeel van de Algemene Rekenkamer over begrotingsartikelen
tot stand komt. Om het budgetrecht van de Staten-Generaal voor de afzonderlijke
begrotingsartikelen tot zijn recht te laten komen, hanteert de Algemene Rekenkamer
kwantitatieve tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen.Baseline financieel beheer en materieelbeheerDe algemene normen en de daaruit afgeleide criteria voor het financieel
beheer en het materieelbeheer van departementen. De baseline is door het Ministerie
van Financiën op 13 juni 2001 aan alle directeuren van de departementale
accountantsdiensten en van de directies Financieel-Economische Zaken toegezonden
met het verzoek deze vanaf 1 juli 2001 als handleiding toe te passen
en in deze toepassing ook het management te betrekken.Baten-lastendienstOnderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid dan andere
departementale (buiten)diensten. De ministeriële verantwoordelijkheid
en het budgetrecht van de Tweede Kamer worden niet ingeperkt door de instelling
van baten-lastendiensten. Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats
in de begroting en de financiële verantwoording en voert een administratie
los van de begrotingsadministratie van het moederministerie.BedrijfsvoeringDe bedrijfsprocessen die tot doel hebben de door de minister geformuleerde
beleidsdoelstellingen te bereiken, alsmede de sturing en beheersing van deze
processen.BegrijpelijkheidNorm voor vorm en presentatie van het jaarverslag van departementen. Informatie
moet helder en eenvoudig gepresenteerd worden. Dit wordt bevorderd als er
een duidelijke structuur is, als de informatie eenduidig is, als de informatie
niet teveel vaktermen bevat, als het zelfstandig leesbaar is en zonodig duidelijke
verwijzingen bevat. Ook is het belangrijk dat er een helder onderscheid is
tussen middelen, activiteiten, prestaties en effecten.BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt.BeleidsprioriteitenSpeerpunten in het beleid van de minister. Deze kunnen gebaseerd zijn
op het regeerakkoord en/of afspraken met de Tweede Kamer. Over de beleidsprioriteiten
wordt apart verslag gedaan in het beleidsverslag.BestuurskostenUitgaven waarmee de top van het ministerie zich persoonlijk bemoeit of
die rechtstreeks aan de top ten goede komen.BetrouwbaarheidNorm voor zowel de informatie in het jaarverslag van een ministerie zelf,
als voor het proces van informatieverzameling en informatieverwerking. De
informatie moet een getrouwe weergave vormen van hetgeen zij beoogt weer te
geven. Dat wil zeggen: de informatie mag geen materiële onjuistheden
of onvolledigheden bevatten en dient evenwichtig te zijn. Om betrouwbare informatie
te kunnen krijgen, moet er goed gemeten worden en moet herhaalde meting tot
hetzelfde resultaat leiden. Ook validiteit speelt een rol: er moet gemeten
worden wat men beoogt te meten. Verder kan de betrouwbaarheid en continuïteit
van geautomatiseerde systemen een rol spelen.BezwaaronderzoekOnderzoek ten behoeve van de besluitvorming door de Algemene Rekenkamer
over het al dan niet maken van bezwaar. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar
maken op grond van artikelen 88 en 89 van de Comptabiliteitswet 2001. De Algemene
Rekenkamer hanteert een selectief bezwaarbeleid.Budgetrecht Tweede KamerRecht van het parlement om van tevoren toestemming te verlenen aan de
regering voor het aangaan van verplichtingen, het doen van uitgaven en het
innen van ontvangsten (belastingen).Conformiteit aan wettelijke regels (voor de inhoud)De vereiste dat de beleidsinformatie van een ministerie voldoet aan bepaalde
regels en richtlijnen. Een van de belangrijkste richtlijnen is de Regeling
Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE). Hierin is vastgelegd
dat (a) de kwaliteit van de systemen van reguliere prestatiegegevens
en (b) de aanwezigheid van (en de onafhankelijkheid van) evaluatieonderzoek
vast te stellen moeten zijn aan de hand van beschrijvingen van het systeem,
de administratieve organisatie en/of de onderzoeksdossiers.Conformiteit aan wettelijke regels (voor vormvereisten)De presentatie van de informatie in het jaarverslag van een ministerie
moet voldoen aan de verslaggevingseisen zoals die zijn opgenomen in de Rijksbegrotingsvoorschriften.Departementale accountantsdienst/auditdienst (DAD)Onderdeel van het ministerie dat belast is met de controle van het financieel
beheer van het departement en de verantwoording daarover. De DAD voert een
wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer beschouwt de DAD principieel als
een interne accountant, zij het een relatief onafhankelijke. Een waarborg
voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak en de plaats
van de DAD wettelijk geregeld zijn. De plaats, direct onder de secretaris-generaal,
waarborgt de onafhankelijkheid ten opzichte van de te controleren afdelingen
en diensten.Deugdelijke weergaveDe financiële verantwoording dient het gevoerde beheer deugdelijk
weer te geven. Dit houdt in dat de informatie betrouwbaar, aanvaardbaar en
toereikend moet zijn, zodat de Staten-Generaal als gebruiker van de informatie
een oordeel over de uitkomsten kan vormen.Europese aanbestedingsrichtlijnenRichtlijnen voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten gebaseerd op de beginselen: non-discriminatie,
transparant proces en objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerHet geheel van beslissingen, handelingen en regels die zijn bedoeld voor
de sturing en beheersing van, alsmede de verantwoording over, de financiële
transacties en de saldi waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid draagt.
Deze begripsomschrijving is gebaseerd op de Comptabiliteitswet (CW 2001).Financieel Jaarverslag en Saldibalans van het RijkDeze vormen samen de jaarlijkse financiële verantwoording van het
Rijk. Het jaarverslag bevat de rekening van uitgaven en ontvangsten van het
Rijk. De saldibalans van het Rijk sluit op deze rekening aan. Beide worden
opgesteld door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria «rechtmatigheid» en
«deugdelijke weergave». Rechtmatigheidsfouten en deugdelijke weergave
fouten worden beide onderscheiden in «onjuistheden» en «onvolledigheden».Jaarverslag (departementaal)Het departementale jaarverslag bestaat uit het beleidsverslag en de jaarrekening.
Hiermee legt de minister verantwoording af over het het gevoerde beleid en
de bedrijfsvoering van het ministerie.M&O-beleidHet geheel van maatregelen genomen door ministers om misbruik en oneigenlijk
gebruik van (subsidie)regelingen zoveel mogelijk te beperken.MaterieelbeheerDe zorg voor niet-geldelijke zaken vanaf het moment van ontvangst tot
aan het moment van afstoting. Deze definitie is gebaseerd op het besluit Materieelbeheer
1996.OnvolkomenheidOverschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene Rekenkamer.Onzeker (onzekerheden)Oordeel dat de Algemene Rekenkamer in bepaalde gevallen geeft over het
financieel beheer van een ministerie. Het oordeel «onzeker» wordt
gegeven wanneer de Algemene Rekenkamer door onvolkomenheden in het financieel
beheer niet kan vaststellen of de betreffende bedragen al dan niet rechtmatig
of al dan niet deugdelijk weergegeven zijn.OverdrachtsuitgavenSubsidies en specifieke uitkeringen.Potentieel bezwaargevalOnvolkomenheden in het financieel beheer of in de financiële verantwoording
van een ministerie die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen
van de Algemene Rekenkamer overschrijden.PrestatiegegevenOnder prestatiegegevens kunnen zowel effect(indicator)en als informatie
over de prestaties van de overheid worden verstaan.RechtmatigheidNorm waaraan de financiële verantwoordingen van de ministeries en
van het Rijk moeten voldoen, inhoudende dat: (a) de verantwoordingen zijn
opgesteld overeenkomstig de wijze waarop dat in wettelijke regelingen is voorgeschreven,
en (b) de in de verantwoordingen opgenomen bedragen bij de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begrotingswetten
en andere wettelijke regelingen.Rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Instelling die een bij of krachtens de wet geregelde taak uitoefent en
daartoe geheel of gedeeltelijk wordt bekostigd uit de opbrengst van bij of
krachtens de wet ingestelde heffingen.ReviewDe beoordeling van de controle die is uitgevoerd door de departementale
accountantsdienst/auditdienst (DAD).Deze review dient om vast stellen of de DAD-controle zodanig is uitgevoerd
dat de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van de resultaten ervan.ANNEX SAMENVATTINGEN RECHTMATIGHEIDSONDERZOEK 2003 PER
MINISTERIEIn deze annex staan de samenvattingen van de rapporten van de Algemene
Rekenkamer bij de jaarverslagen over 2003.Huis der Koningin (I)De Algemene Rekenkamer heeft het jaarverslag en de saldibalans van het
Huis der Koningin over het begrotingsjaar 2003 beoordeeld.Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Huis der Koningin en de saldibalans per
31 december 2003 voldoen aan de eisen die de CW 2001 stelt.De minister-president, minister van Algemene Zaken, reageerde in een brief
van 22 april 2004 op het conceptrapport.Hij deelde mee dat de positieve inhoud van het rapport hem geen aanleiding
geeft voor een nadere reactie.Hoge Colleges van Staat en Kabinetten (II)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van de Hoge Colleges van Staat en de Kabinetten
voldoet aan de eisen van de CW 2001.De verantwoordingsinformatie van de Hoge Colleges van Staat en de Kabinetten
is nog voor verbetering vatbaar.In de leeswijzer van het jaarverslag 2003 van de Hoge Colleges van Staat
en de Kabinetten is het volgende vermeld:«Gelet op de bijzondere positie van de Hoge Colleges van Staat en
de Kabinetten ligt het niet zonder meer voor de hand om de activiteiten van
de Colleges en Kabinetten te benaderen vanuit de VBTB-invalshoek. Binnen de
context van de bijzondere positie van de Colleges en Kabinetten is gewerkt
aan vernieuwing van de begroting gericht op verbetering van de informatiewaarde
en de toegankelijkheid van de begroting. In de verantwoording 2003 wordt waar
mogelijk verantwoording afgelegd vanuit de VBTB-invalshoek».De Algemene Rekenkamer heeft bij haar beoordeling daarmee rekening gehouden.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties in 2003 van de Hoge Colleges van Staat
en de Kabinetten hebben voldaan aan de eisen van de CW 2001, met uitzondering
van de volgende onderdelen:• De administratieve organisatie en interne controle (Tweede kamer
der Staten-Generaal, Raad van State);• Het contractbeheer (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Raad van State);• Het materieelbeheer (Eerste Kamer der Staten-Generaal, Raad van
State).Reactie minister BZKHet positieve oordeel van de Algemene Rekenkamer over de financiële
informatie in het jaarverslag 2003 geeft hem geen aanleiding tot een nadere
reactie. Hij zal het rapport bespreken in het zogenaamde HOCOSTA-overleg.
De betreffende Hoge Colleges onderkennen de aandachtspunten en
hebben inmiddels een aanvang gemaakt met een verbeterslag.Ministerie van Algemene Zaken (III)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van AZ voldoet aan de eisen die
de CW 2001 stelt.De (niet financiële) beleidsinformatie in het jaarverslag voldoet
nagenoeg geheel aan de verslaggevingseisen. Dit is echter nog niet het geval
ten aanzien van het aangeven van de budgettaire en financiële consequenties
van de beleidsprioriteitenBedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties in 2003 van het Ministerie van AZ hebben
voldaan aan de eisen die de CW 2001 stelt.De bedrijfsvoering bij het Ministerie van AZ is ten opzichte van 2002
verbeterd. Zo is de in het Rapport bij het Jaarverslag 2002 opgenomen onvolkomenheid
ten aanzien van het contractbeheer in 2003 opgelost. Dit is vooral toe te
schrijven aan het uitvoeren van het project herziening van de inkoopfunctie
bij het Ministerie van AZ. De Algemene Rekenkamer gaat er vanuit dat dit project
conform de planning in 2004 zal worden afgerond.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerDe minister-president, minister van Algemene Zaken schrijft in zijn reactie
dat het bij zijn ministerie gaat om kabinetsbrede prioriteiten. Het aangeven
van de budgettaire en financiële consequenties zou volgens de minister
noodzaken tot een uitgebreide en gedetailleerde administratie. Omdat het hier
informatie betreft die slechts beperkt bruikbaar is voor sturing, is ervoor
gekozen om de uitgaven in de begroting en verantwoording te vermelden op het
niveau van de operationele doelstellingen.De Algemene Rekenkamer merkt op dat de minister wel duidelijk maakt waarom
hij voor het Ministerie van AZ weinig ziet in het aangeven van de budgettaire
en financiële consequenties van de beleidsprioriteiten. Dat neemt echter
niet weg dat op dit punt niet wordt voldaan aan de verslaggevingseisen.Koninkrijksrelaties (IV)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van Koninkrijksrelaties voldoet aan de eisen die
de CW 2001 stelt.De Algemene Rekenkamer is positief over de financiële informatie,
de saldibalans en toelichting per 31 december 2003 en de bedrijfsvoeringsinformatie
in het jaarverslag 2003. Over de beleidsinformatie wordt geen volledig oordeel
gegeven.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties in 2003 van Koninkrijksrelaties hebben
voldaan aan de eisen van de CW 2001, met uitzondering van het voorschottenbeheer.De Algemene Rekenkamer merkt het beheer van voorschotten aan als een onvolkomenheid.De bewaking van de afwikkeling en afboeking van voorschotten heeft in
2003 onvoldoende aandacht gekregen. Het gaat daarbij ook om de afwikkeling
van overheidsprojecten. In 1998 stelde de Algemene Rekenkamer een bezwaaronderzoek
in naar de achterstand in de afwikkeling van deze projecten. In de daaropvolgende
jaren werd verbetering geconstateerd. In 2003 is echter opnieuw een afname
in de aandacht voor het financieel beheer rond de voorschotten geconstateerd.
De Algemene Rekenkamer acht dit een verontrustende ontwikkeling. Zij gaat
er van uit dat het Ministerie van BZK de afwikkeling nu voortvarend aanpakt.Reactie ministersDe ministers voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties en van
BZK schreven dat voor het financieel beheer van voorschotten een actieplan
is opgesteld, waarbij alle voorschotten zijn geïnventariseerd die afgewikkeld
en afgeboekt kunnen worden in 2004. Inmiddels is ook een plan van aanpak vastgesteld.Met ingang van de begroting 2004 zullen de doelstellingen worden herschreven
en worden nieuwe prestatie- en effectindicatoren opgenomen.De door de Algemene Rekenkamer onderkende aandachtspunten hebben hun aandacht,
een verbeterslag is reeds gestart.Ministerie van Buitenlandse Zaken (V)JaarverslagHet jaarverslag over 2003 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voldoet
aan de eisen die de Compabiliteitswet 2001 (CW) stelt, met uitzondering van
de volgende belangrijke fouten en onzekerheden:– aangegane verplichtingen: € 5,4 miljoen, met name door
fouten en onzekerheden op het artikel 8.13 (Instellingen van de Verenigde
Naties, multilateraal deskundigenprogramma);– uitgaven: € 21,1 miljoen, met name door onzekerheden
op artikel 18 Algemeen, als gevolg van onvoldoende interne controle;– saldibalans: € 22,8 miljoen. Het betreft met name een
terug ontvangen bedrag van € 22,5 miljoen, waarover onzekerheid
bestaat of de boeking onder de intra-comptabele schulden juist is (zie § 3.4);– afgerekende voorschotten: fouten en onzekerheden voor een bedrag
van in totaal circa € 32,7 miljoen.De Algemene Rekenkamer is over het algemeen positief over de financiële
informatie in het jaarverslag over 2003 en de saldibalans per 31 december
2003 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het oordeel is gepreciseerd
in hoofdstuk 3 van dit rapport. Wel is de Algemene Rekenkamer van oordeel
dat de toelichting in de verantwoording bij beleidsartikel 6 «Bilaterale
Ontwikkelingssamenwerking» summier is.In 2003 is de Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording (VBTB)-conformiteit
van het jaarverslag verbeterd. Niettemin dient het Ministerie van Buitenlandse
Zaken nog belangrijke inspanningen te verrichten om tot een begroting voor
en verantwoording over 2005 te komen die volledig VBTB-conform zijn.BedrijfsvoeringHet financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voldoen in 2003 aan
de eisen die de CW 2001 stelt, met uitzondering van de volgende onderdelen:– de administratie in Piramide, met name tijdens de implementatieperiode;– het voorschotbeheer;– het toezicht op Non-Gouvernementele Organisaties (NGO's);– het toezicht op en de inhoud van overeenkomsten tussen de Staat
en de Financierings Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO);– het toezicht op het Instituut voor Meerpartijendemocratie (IMD)
in verband met een in 2003 toegekende subsidie;– het contractbeheer;– integriteitsbeleid: screening lokaal personeel op een vertrouwensfunctie;– implementatie van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
1994 (VIR).Ontwikkeling bedrijfsvoeringBij het Ministerie van Buitenlandse Zaken stelde de Algemene Rekenkamer,
evenals voorgaande jaren, over 2003 een over het algemeen ordelijk en controleerbaar
financieel beheer en materieelbeheer vast.Het jaar 2003 stond nagenoeg geheel in het teken van de implementatie
van het nieuwe geautomatiseerde systeem Piramide. Hoewel Piramide inmiddels
geïmplementeerd is, blijkt dat de medewerkers zich het systeem nog onvoldoende
eigen hebben gemaakt, waardoor nog veel fouten worden gemaakt en niet alle
gebruiksmogelijkheden van het systeem goed worden benut.De Algemene Rekenkamer stelt vast dat er door de implementatie van Piramide
gedurende 2003 een tijdelijke terugval in de kwaliteit van het financieel
beheer is geweest. Eind 2003 waren weliswaar tijdens het jaar ontstane ernstige
tekortkomingen weggewerkt, maar op diverse onderdelen van de (financiële)
bedrijfsvoering is eind 2003 nog sprake van onvolkomenheden. Alhoewel de matige
kwaliteit van het voorschotbeheer in dit implementatiejaar van Piramide wel
enigszins is verbeterd, is nog altijd sprake van een relatief groot foutenpercentage
van 1,25% op het totaal van € 2,6 miljard afgewikkelde voorschotten.Er zal een extra inspanning moeten worden geleverd om de diverse verbeterprojecten
die in 2003 zijn vertraagd, zoals opschonen en actualiseren van het Handboek
Bedrijfsvoering Buitenlandse Zaken, zo snel als mogelijk alsnog te realiseren.De Algemene Rekenkamer stelde voor de overdrachtsuitgaven ook in 2003
onvolkomenheden vast in het toezicht op de rechtmatigheid van door derden
bestede gelden. De overeenkomsten met de FMO dienen op enkele punten beter
te worden ingericht, opdat de financiële belangen van het Rijk beter
zijn gewaarborgd. Ook controleprotocollen dienen te worden ontwikkeld danwel
te worden geactualiseerd.Wegens de onderkende beheersrisico's bij het IMD vraagt de Algemene Rekenkamer
de aandacht van de minister voor het uitvoeren van een strikt toezicht op
de naleving van de subsidievoorwaarden door dit instituut.Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
over geheel 2003 genomen, ten opzichte van 2002, er sprake is van een lichte
achteruitgang in het financieel beheer. Zij beseft dat de inspanning die het
ministerie in alle geledingen van de organisatie heeft moeten leveren om het
Piramidesysteem te implementeren hier debet aan is. De Algemene Rekenkamer
gaat ervan uit dat met een verbeterd gebruik van dit systeem,
in 2004 de kwaliteit van het financieel beheer weer zal verbeteren.Voor de verdere ontwikkeling van het integriteitsbeleid dringt de Algemene
Rekenkamer aan op het centraal vastleggen van informatie over integriteitschendingen
én de wijze van afhandeling daarvan. Zo kan inzicht worden verkregen
in aard, omvang en oorzaken van integriteitkwesties. Voor 105 lokale medewerkers
met een vertrouwensfunctie dient, conform de daarvoor geldende regels, op
korte termijn alsnog een screening door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
plaats te vinden. Indien screening niet mogelijk blijkt, dienen andere organisatorische
maatregelen te worden genomen.Reactie ministers van Buitenlandse Zaken en voor OntwikkelingssamenwerkingDe minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
gaan in hun reactie (29 april 2004) nader in op nagenoeg alle onderwerpen
van het rechtmatigheidsonderzoek, de meeste aanbevelingen worden overgenomen.
De gesignaleerde onvolkomenheden ten aanzien van de implementatie van Piramide,
het voorschotbeheer en het toezicht op NGO's zijn naar hun oordeel kleine
onderdelen van het beleid die voor verbetering vatbaar zijn.De ministers zijn het met de Algemene Rekenkamer eens dat er nog belangrijke
inspanningen noodzakelijk zijn om tot een begroting voor en jaarverslag over
2005 te komen die volledig VBTB-conform zijn.Naar de mening van de ministers kan over 2003 niet van een tijdelijke
terugslag in de kwaliteit van het financieel beheer worden gesproken, maar
hoogstens van een tijdelijke stagnatie in de verdere vooruitgang ten tijde
van de uitrol van Piramide.Het voorschotbeheer laat een voldoende voortgang zien en is de afgelopen
jaren duidelijk verbeterd, aldus de ministers. Zij doen geen concrete toezeggingen
om de kwaliteit van de afwikkeling van de voorschotten verder te verbeteren.De bevindingen over het toezicht op de NGO's hebben de aandacht, de aanbevelingen
worden grotendeels onderschreven. Het gaat evenwel niet om ernstige tekortkomingen
of onrechtmatigheden van structurele aard, zodat geen sprake is van een onvolkomen
toezicht, aldus de ministers. Inmiddels is wel een aantal additionele maatregelen
getroffen om het toezicht te optimaliseren en zal aan de bevindingen van de
Algemene Rekenkamer follow-up worden gegeven.Voor de fondsen van de FMO zullen de toekomstige status en werkingsduur
onderdeel zijn van de op gang zijnde discussie over de lange-termijnrelatie
tussen de staat en de FMO na 2005. Met de actualisatie van controleprotocollen
en de harmonisatie van de uitvoeringswerkzaamheden is inmiddels een aanvang
gemaakt. De ministers gaan niet expliciet in op het Ontwikkelingsfonds.Bij de toekenning van het volledige aangevraagde subsidiebedrag aan het
IMD is een aanzienlijk risico genomen. Inmiddels is onder meer de rapportageverplichting
reeds aangescherpt.De ministers achten het niet nodig voor de bestuurskosten de interne controleresultaten
separaat te registreren. In geval van structurele onduidelijkheden zal hierover
verslag worden gedaan en wordt de regelgeving aangepast. Wegens
de gedecentraliseerde structuur van het ministerie, is bewust niet gekozen
voor een centraal contractenregister. Bezien zal worden of vanaf 2005
wellicht de contractenmodule in Piramide intensiever kan worden gebruikt.Het ministerie streeft er naar om in 2004 aan het VIR te voldoen. De aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer zullen worden overgenomen.Het integriteitsbeleid blijft actief gericht op het beperken van de risico's.
Met voorrang zal aandacht worden besteed aan de nog te screenen lokale medewerkers.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is verheugd dat de ministers zich over het algemeen
kunnen vinden in de meeste aanbevelingen voor de bedrijfsvoering en dat zij
inmiddels hiervoor ten dele al maatregelen hebben genomen. De Algemene Rekenkamer
gaat er vanuit dat ook aan de gesignaleerde tekortkomingen in de financiële
informatie in het jaarverslag én aan de bevindingen en aanbevelingen
inzake het financieel management bij de posten en de ontwikkelingen bij de
Auditdienst de nodige aandacht zal worden besteed.De Algemene Rekenkamer is op grond van haar bevindingen van mening dat
er gedurende 2003 sprake was van een tijdelijke terugslag in de kwaliteit
van het financieel beheer. Dit betekent tevens, zoals de ministers ook aangeven,
een stagnatie in de verdere vooruitgang van het financieel beheer ten tijde
van de uitrol van Piramide.De Algemene Rekenkamer betreurt het dat de ministers geen concrete toezeggingen
doen om de kwaliteit van de afwikkeling van de voorschotten te verbeteren.
Daarmee zou immers het nog hoge foutpercentage verder teruggedrongen kunnen
worden.Verheugend is dat inmiddels additionele maatregelen zijn genomen om het
toezicht op NGO's te optimaliseren. De Algemene Rekenkamer zal graag kennis
nemen van de uitkomsten zodra deze beschikbaar zijn.De ministers nemen de aanbevelingen ten aanzien van de betreffende fondsen
van de FMO over. De Algemene Rekenkamer gaat er vanuit dat het ministerie
ook de aanbeveling met betrekking tot het Ontwikkelingsfonds ter harte neemt.Met het oog op een nadere analyse van de bevindingen is het ter zake van
de bestuurskosten van belang om de resultaten van de interne controle in een
overzicht vast te leggen zodat structurele onduidelijkheden zichtbaar kunnen
worden.De ministers geven nog weinig concreet aan waaruit de te nemen maatregelen
ter verdere verbetering van het integriteitsbeleid precies bestaan. De Algemene
Rekenkamer zal de verdere ontwikkelingen op dit gebied nauwgezet blijven volgen.Ministerie van Justitie (VI)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van Justitie voldoet aan de eisen
die de CW 2001 stelt, met uitzondering van:– fouten en onzekerheden in de financiële informatie: in de
verplichtingen (€ 18,8 miljoen), in de uitgaven (€ 26,1
miljoen) en in de ontvangsten (€ 10,1 miljoen);– fouten en onzekerheden in de saldibalans: € 6,6 miljoen
op de post ontvangsten buiten begrotingsverband. Dit betreft onzekerheid over
de ontvangsten in het kader van het beslag door het Openbaar Ministerie (OM).De informatie over het gevoerde beleid is op deugdelijke wijze tot stand
is gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen.Het verwezenlijken van een geheel VBTB-conforme begroting en jaarverslag
zal nog de nodige inspanning vergen. Verbetering moet vooral worden gezocht
in de begroting bij de invulling van de vraag «wat willen we bereiken?».BedrijfsvoeringOnder de noemer bedrijfsvoering is onderzoek verricht naar het subsidiebeheer,
het Openbaar Ministerie, het Project Noodvoorzieningen Drugskoeriers, de personele
uitgaven, de EU-aanbestedingen, het verplichtingenbeheer, het bestuursdepartement,
de betalingstermijnen, de automatisering (PeRCC en Jurist 2002), de agentschappen,
de Raad voor de Rechtspraak en de taakstellingen.Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties in 2003 van het Ministerie van Justitie
hebben voldaan aan de eisen van de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001), met
uitzondering van de volgende onderdelen:• Het subsidiebeheer: er is nog geen vastgesteld sanctiebeleid en
er zijn nog geen algemene subsidievoorwaarden opgesteld.• Financieel beheer Openbaar Ministerie: er zijn onvolkomenheden
in het beslagproces, in de verificatie van facturen voor gerechtskosten, in
het contractbeheer en in de verplichtingenadministratie.• Het Project Noodvoorzieningen Drugskoeriers: de onderbouwing van
de uitgaven is ondeugdelijk.• De personele uitgaven: het betreft onvolledigheid van de personeelsdossiers
en de interne controle op de salarismutaties bij de decentrale diensten die
verbetering behoeft.• Het verplichtingenbeheer: er is onvoldoende discipline om de verplichtingen
tijdig en juist in Jurist 2002 vast te leggen• Het financieel beheer bij agentschappen (in wording): dit betreft
onder andere een onvoldoende inkoopbeheer bij de directie Bestuurszaken, de
Gemeenschappelijke Beheer Organisatie en de Dienst Justitiële Inrichtingen.De Algemene Rekenkamer dringt – net als in het Rapport bij het Jaarverslag
2002 – aan op één integraal plan met tijdpad om de hardnekkige
problemen bij het OM op te lossen. De ontvlechting van de Zittende Magistratuur
(ZM) en OM in 2004 biedt daarbij nog een extra stimulans. De Algemene Rekenkamer
geeft in overweging om prioriteit te geven aan de ontvlechting van gerechten
en OM en daarbij tevens de te wijzigen administratie van de activa aan de
orde te laten komen. Daarbij kan ook de vraag aan de orde komen hoe na de
ontvlechting de verantwoordelijkheid voor de rechtmatigheid, het toezicht
daarop en de verantwoording daarover geregeld dienen te zijn voor de Raad
voor de Rechtspraak.Ontwikkeling bedrijfsvoeringHet beeld over het beheer is wisselend. Naast een aantal gerealiseerde
verbeteringen zijn er onderdelen waar het beheer maar langzaam verbetert.
Dat zijn bijvoorbeeld het financieel beheer bij het OM en het verplichtingenbeheer.
Deze onderwerpen zijn ook als aandachtspunt opgenomen in de mededeling
bedrijfsvoering van het departement. De onvolkomenheden ten aanzien van de
andere onderdelen van het beheer (subsidiebeheer, personele uitgaven, agentschappen)
hebben betrekking op deelaspecten. Op die onderdelen zijn ook verbeteringen
te melden.Reactie ministerDe minister van Justitie zegde verbetering toe van het financieel beheer
Project Noodvoorzieningen Drugskoeriers, de personele uitgaven, het verplichtingenbeheer
en het inkoopbeheer bij de directie Bestuurszaken, de Gemeenschappelijk Beheer
Organisatie en de Dienst Justitiële Inrichtingen.De minister geeft de hoogste prioriteit aan het formuleren van «algemene
subsidievoorschriften Justitie», een sanctiebeleid vaststellen heeft
op dit moment minder prioriteit .Voor het financieel beheer van het OM zal hij een integraal plan van aanpak
vaststellen en eind mei 2004 aan de Algemene Rekenkamer sturen.De directie Strategie Rechtspleging heeft een eerste opzet gemaakt voor
de invulling van de bestuurlijke verhoudingen tussen de minister van Justitie
en de Raad voor de Rechtspraak. Op basis van de opgedane ervaringen over 2003
en de gewijzigde opzet van de financiering van de rechtspraak zal de invulling
van de toezichtrelatie waar nodig aangepast worden. De door de Algemene Rekenkamer
genoemde aandachtspunten zullen hierbij betrokken worden.Op het punt «beleidsinformatie» zegt de minister een significante
verbetering toe van de beschrijving van de doelstellingen met ingang van de
begroting 2005.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer stelt met genoegen vast dat de minister gelet op
zijn uitvoerige reactie goede nota heeft genomen van het conceptrapport. Zij
verwacht veel van de uitvoering van het toegezegde integrale verbeterplan
Financieel Beheer voor het OM en zal dat met belangstelling blijven volgen.Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(VII)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
voldoet aan de eisen die de CW 2001 stelt.BedrijfsvoeringOnder de noemer bedrijfsvoering is onderzoek verricht naar subsidies en
bijdragen, het vervolgbezwaaronderzoek van het Korps Landelijke Politiediensten
(KLPD), de Informatie en Communicatie Technologie Organisatie (ITO), contractbeheer,
materieel beheer, administratieve en uitvoeringssystemen, informatiebeveiliging
en betalingstermijnen.Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties in 2003 van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties hebben voldaan aan de eisen die de CW 2001 stelt,
met uitzondering van de volgende onvolkomenheden:– financieel beheer subsidies en bijdragen– het contractbeheer– de informatiebeveiliging– de administratieve en uitvoeringssystemen– de bedrijfsvoering bij de ITOHiervan merken wij de bedrijfsvoering bij de ITO als ernstige onvolkomenheid
aan.Het op orde komen van het beheer bij ITO is er een van lange adem. Het
programma is weliswaar formeel afgesloten, maar de produkten zijn nog niet
allemaal op het gewenste niveau en voor de borging moet nog gezorgd worden.
Op diverse relevante onderdelen van de baseline financieel beheer is de score
voor de ITO negatief.Daarnaast brengt de integratie met het ICT-Service Coöperatie (ISC)
de nodige risico's voor de bedrijfsvoering met zich mee.De Algemene Rekenkamer zal in haar rechtmatigheidsonderzoek 2004 de ontwikkelingen
bij de ITO nadrukkelijk blijven volgen.Bij het contractbeheer, informatiebeveiliging, subsidies en administratieve
systemen zijn is er wel vooruitgang op onderdelen, maar er blijven onvolkomenheden.
Zo bij het subsidiebeheer de rechtmatigheid van de bijdragen aan de rechtspersonen
met een wettelijke taak (onder andere de politieregio's) op orde, maar zijn
er onvolkomenheden in het Besluit doeluitkering bestrijding van rampen en
zware ongevallen (BDUR) en de oude regelingen van het Grotestedenbeleid. De
naleving van het contractbeheer is nog een onvolkomenheid, maar er wordt nu
wel gewerkt aan een nieuw inkoopbeleid. Onder de noemer administratieve organisatie
zijn opmerkingen gemaakt over voorschotten en het vastleggen van verplichtingen.Ontwikkeling bedrijfsvoeringTen opzichte van de twee voorgaande jaren is het financieel beheer alsmede
het materieel beheer licht vooruitgegaan. Hierbij weegt zwaar mee het op orde
komen van het beheer bij de KLPD.Reactie ministersDe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister
voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties geven aan dat op de punten
waar de Algemene Rekenkamer onvolkomenheden heeft geconstateerd een aantal
acties in gang zijn gezet of gezet zullen worden ter verbetering. Naar aanleiding
van de ernstige onvolkomenheid bij het agentschap ITO delen de ministers mede
dat ITO in 2004 hun volle aandacht zal houden. Zij wijzen erop dat in 2003
bij ITO veel werk is verzet ter verbetering van de interne bedrijfsvoering.
In 2004 zijn de volgende activiteiten gepland:• Het nader specificeren van de beschrijvingen van de AO/IC, waardoor
deze een verplichtend karakter krijgen;• Het op orde brengen («afhechten laatste open einden»)
van het contractbeheer van ITO;• Het inrichten van een Management Control System(MCS) dat past bij
de gewenste nieuwe ISC-organisatie. De route naar de nieuwe organisatie en
het MCS zullen de ministers zorgvuldig monitoren.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer verwacht dat de positieve reacties van de minister
zullen bijdragen aan een verbetering van de bedrijfsvoering als geheel.Ten aanzien van ITO onderschrijft de Algemene Rekenkamer dat er in 2003
diverse positieve ontwikkelingen zijn geweest, met name de gerealiseerde onderdelen van het Verbeterprogramma. De weerslag hiervan op de bedrijfsvoering
in 2003 was echter nog beperkt.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van OCW voldoet aan de gestelde
eisen, met uitzondering van enkele geconstateerde fouten en onzekerheden met
betrekking tot de rechtmatigheid in de financiële informatie, een onvolledigheid
in de saldibalans, en met uitzondering van enkele onderdelen van het totstandkomingsproces
van niet financiële informatie en de verslaggeving hierover. Voor wat
betreft de financiële informatie vestigt de Algemene Rekenkamer de aandacht
op de onzekerheid die er bestaat over de rechtmatigheid van de uitgaven aan
onderwijsinstellingen waarvoor het vervolgonderzoek Rekenschap niet tijdig
kon worden afgerond met het kwantificeren van de onregelmatigheden.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties van het Ministerie van OCW in 2003 hebben
voldaan aan de gestelde eisen, met uitzondering van de volgende vijf onvolkomenheden:• het M en O-beleid voor de sectoren BVE, HBO en WO;• het contractbeheer bij het bestuursdepartement;• het apparaatskostenbeheer bij het bestuursdepartement;• de toekenning en afwikkeling van garanties in het kader van de
subsidieregeling indemniteit bruiklenen; en• de uitvoering van de geplande reviews.Verschillende onderdelen van het M en O-beleid voor de sectoren BVE, HBO
en WO zijn verbeterd, maar verdere verbeteringen blijven noodzakelijk. Het
gaat hierbij met name om het controlebeleid. In de risicoanalyses moet meer
en duidelijker aandacht besteed worden aan M en O-risico's en er dient een
controlebeleid te worden opgesteld en uitgevoerd dat is gebaseerd op deze
risico's. Hiervoor zal door de beleidsdirecties, in samenwerking met de auditdienst,
een reviewbeleid moeten worden opgesteld.Ontwikkeling bedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer stelt vast dat het ministerie vijf in het rechtmatigheidsonderzoek
2002 geconstateerde onvolkomenheden heeft opgelost. De twee belangrijkste
zijn het M en O-beleid rond studiefinanciering en het sanctiebeleid voor specifieke
uitkeringen.De ontwikkeling van de bedrijfsvoering in het afgelopen jaar overziende
is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat voor onderwerpen die meerdere jaren
zijn onderzocht de verbeteringen overheersen. Dit geldt met name op het terrein
van het M en O-beleid en bij de planning- en controlcyclus. Niettegenstaande
deze positieve ontwikkelingen, is de Algemene Rekenkamer van mening dat de
verbeteringen langzaam verlopen en dat een aantal zaken nadrukkelijk aandacht
vergen. Dit geldt in het bijzonder voor de kwaliteit van de opgestelde risicoanalyses
en voor de naleving van (interne) regels.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerUit de reactie van de minister kan worden opgemaakt dat zij de bevindingen
en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer voor een groot deel onderschrijft.
In haar reactie geeft zij aan dat zij zich voor komend jaar tot doel heeft
gesteld om alle vijf door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden
weg te werken.De minister is verheugd dat de Algemene Rekenkamer van mening is dat de
verbeteringen overheersen in de onderwerpen die de Algemene Rekenkamer meerdere
jaren heeft onderzocht. De minister onderschrijft de constatering van de Algemene
Rekenkamer dat de naleving van (interne) regels verbetering behoeft. Dit is
volgens haar een belangrijk element van de verbetering van de bedrijfscultuur.
Om deze cultuur te verbeteren heeft het ministerie dit jaar en vorig jaar
de nodige acties in gang gezet.De minister is het niet eens met het oordeel van de Algemene Rekenkamer
dat de informatie over het gevoerde beleid in het Jaarverslag 2003 niet geheel
voldoet aan de verslaggevingseisen. Daarbij gaat het om de (verslaggevings)eis
dat prestatiegegevens die in de begroting zijn opgenomen ook in het jaarverslag
moeten staan. De minister bestrijdt deze eis niet. Ze vindt echter wel dat
deze eis niet te rigide moet worden gehanteerd, omdat inzichten in de relevantie
van prestatiegegevens en de verkrijgbaarheid van prestatiegegevens kunnen
wijzigen.Voor wat betreft het oordeel van de Algemene Rekenkamer over het M en
O-beleid voor de sectoren BVE, HBO en WO verwijst de minister in haar reactie
naar de voortgangsrapportage Joldersma die zij recent naar de Tweede Kamer
heeft verzonden en naar de beleidsreactie op het rapport van de commissie
Vervolgonderzoek Rekenschap. De minister zegt in haar reactie toe extra aandacht
te besteden aan de inventarisatie van M en O-risico's en de implementatie
van daarop betrekking hebbende maatregelen.Over het niet tijdig uitvoeren van de geplande reviews merkt de minister
op dat er goede redenen zijn geweest om de reviews door te schuiven naar 2004.
De minister is van mening dat er daarom geen sprake is van een onvolkomenheid.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister in haar reactie heeft
aangegeven een groot deel van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
te onderschrijven en naar aanleiding hiervan maatregelen te nemen. Zij spreekt
haar waardering uit voor het doel dat de minister zich heeft gesteld om alle
vijf geconstateerde onvolkomenheden het komend jaar weg te werken.De Algemene Rekenkamer kan zich niet vinden in de mening van de minister
dat een soepele toepassing mogelijk moet zijn van de eis dat prestatiegegevens
die in de begroting staan ook zijn opgenomen in het jaarverslag. De Algemene
Rekenkamer is van mening dat dit tot verwarring bij de lezer kan leiden. Zij
vindt daarom dat het ministerie aanpassingen in de formulering van de beleidsdoelen
en indicatoren door dient te voeren in de eerstvolgende begroting.In haar reactie geeft de minister aan dat er goede redenen zijn geweest
om de reviews van de auditdienst op de werkzaamheden van instellingsaccountants
door te schuiven naar 2004. De Algemene Rekenkamer deelt deze mening niet.Nationale schuld (IXA)Het Jaarverslag 2003 van de Nationale Schuld voldoet aan de eisen die
de Comptabiliteitswet 2001 stelt, met uitzondering van de toelichting bij
de saldibalans. Hierin zijn de individuele vorderingen en schulden die groot
zijn in verhouding tot de omvang van de desbetreffende posten niet aangegeven.
Ook geeft de toelichting geen inzicht in de ouderdom en in de oorzaak van
de ouderdom van de vorderingen en de schulden.Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerIn zijn reactie gaf de minister van Financiën aan dat hij van mening
was dat in het beleidsverslag en de toelichting bij de saldibalans voldoende
inzicht wordt geboden in de aard van de vorderingen en de schulden. De extra-comptabele
schulden zijn in de toelichting bij de saldibalans volledig gespecificeerd,
waarbij een onderscheid is gemaakt tussen vaste schuld, vlottende schuld en
overige schuldverhoudingen. Ook de vorderingen zijn gespecificeerd, waarbij
verschillen in looptijd samenhangen met de aard van de instrumenten. De minister
verwijst voor het inzicht in de looptijd van de leningen verder naar het jaarbericht
van het Agentschap over het beheer van de staatsschuld.De Algemene Rekenkamer blijft van oordeel dat de toelichting bij de saldibalans
van het jaarverslag van de Nationale Schuld niet geheel in overeenstemming
is met de Regeling Departementale Begrotingsadministratie 1997. Dit op grond
van het in de toelichting vereiste onderscheid naar de mate van liquiditeit
en opeisbaarheid van de vorderingen. Ook moet inzicht worden geboden in de
resterende looptijd van de schulden.Ministerie van Financiën (IXB)JaarverslagHet Jaarverslag 2003 van het Ministerie van Financiën voldoet aan
de eisen die de Comptabiliteitswet 2001 stelt, met uitzondering van enkele
verplichtingen die niet in de verantwoordingsstaat en de saldibalans zijn
opgenomen.De Algemene Rekenkamer concludeert dat het Ministerie van Financiën
de VBTB-conformiteit nog verder kan verbeteren door daar waar mogelijk meer
streefwaarden op te nemen in de begroting.BedrijfsvoeringHet financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
van het Ministerie van Financiën voldoen in 2003 aan de eisen die de
Comptabiliteitswet 2001 stelt, met uitzondering van de informatiebeveiliging
bij de Belastingdienst. In 2003 zijn nog onvoldoende concrete maatregelen
getroffen om de toegang tot vertrouwelijke gegevens in te perken.Verder beschikt de Dienst Domeinen nog niet over een actueel en toereikend
integriteitsbeleid.Een van de onderzochte onderdelen van het financieel beheer betrof het
invorderingsproces bij de Belastingdienst. De uitkomsten van het onderzoek
gaven de Algemene Rekenkamer geen aanleiding om hierover nader te rapporteren.Ontwikkeling bedrijfsvoeringHet Ministerie van Financiën heeft in 2003 vier van de vijf in 2002
geconstateerde onvolkomenheden in voldoende mate opgelost. In de bedrijfsvoeringsparagraaf
doet de minister, in tegenstelling tot voorgaand jaar, op transparante wijze
verslag van de nog bestaande aandachtspunten en de voorgenomen verbetermaatregelen.
Evenals voorgaand jaar heeft de Algemene Rekenkamer een overwegend positief
beeld van de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën.Reactie minister van FinanciënIn zijn reactie gaf de minister van Financiën aan dat de Belastingdienst
bij de implementatie van de door de Algemene Rekenkamer in 1999 gedane aanbevelingen
gekozen heeft voor een fundamentele aanpak die tijd kost. Op dit moment is
de Belastingdienst nog steeds bezig om de onderscheiden aandachtsgebieden
aan te pakken. De aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer zullen hierbij
een nadrukkelijke plaats blijven innemen.De Dienst Domeinen is volgens de minister inmiddels gestart met het voorbereiden
van een vervolgnotitie op het plan van aanpak voor de invoering van een integriteitsbeleid.
Tevens zal er een vertrouwenspersoon integriteit worden benoemd.Ten slotte gaf de minister aan dat het steeds verder verhogen van het
VBTB-gehalte van de begroting en het jaarverslag een belangrijk aandachtspunt
is, maar dat daarbij gerealiseerd moet worden dat niet alle beleidsterreinen
van het ministerie van Financiën zich even makkelijk lenen voor het opnemen
van streefwaarden.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer constateert dat de minister van Financiën
in belangrijke mate instemt met haar conclusies en aanbevelingen en daarbij
ook de nodige toezeggingen doet.Ministerie van Defensie (X)JaarverslagHet jaarverslag over 2003 van het Ministerie van Defensie voldoet aan
de eisen die de CW 2001 stelt, met uitzondering van de volgende artikeloverschrijdingen.Artikel 03, Koninklijke Luchtmacht, verplichtingenEen bedrag van € 4,8 miljoen aan verplichtingen is niet rechtmatig.
Een bedrag van € 11,6 miljoen is ondeugdelijk weergegeven (zie § 3.3).Artikel 09, Vredesoperaties, uitgavenEen bedrag van € 0,7 miljoen aan uitgaven is niet juist weergegeven
en over een bedrag van € 9,2 miljoen bestaat onzekerheid over de
rechtmatigheid (zie § 3.3).Artikel 60, Ondersteuning krijgsmacht, uitgavenVoor een bedrag van € 0,5 miljoen zijn vergoedingen en/of betalingen
niet rechtmatig, een bedrag van € 2,3 miljoen is niet deugdelijk
weergegeven en over € 4,9 miljoen bestaat onzekerheid over de rechtmatigheid
(zie § 3.3).Daarnaast constateert de Algemene Rekenkamer dat vaak informatie ontbreekt
over de effecten van het beleid en de geleverde prestaties.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, materieelbeheer en de
daartoe bijgehouden administraties in 2003 van het Ministerie van Defensie
voldoen aan de eisen die de CW 2001 stelt, met uitzondering van de volgende
onvolkomenheden:• verificatie (§ 4.2.1.1);• inhuur derden en voorafgaand financieel toezicht (§ 4.2.1.2);• verplichtingenbeheer (§ 4.2.1.3).• de voorraadadministratie bij het Logistiek Centrum Koninklijke
Luchtmacht (§ 4.2.2.2);• de registratie van de apparaatsgoederen bij Defensie Interservice
Commando (DICO) (§ 4.2.24);• deskundigheid en beschikbaarheid financieel-economische personeel
en personeel interne controle (§ 4.3);• Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (§ 4.3.2).• het Defensiebrede wapen- en munitiebeheer (§ 4.2.2.1);• de magazijnvoorraadadministraties bij het Marinebedrijf en bij
het Kleding- en Persoonsgebonden Uitrustingsbedrijf ( § 4.2.2.2);• de administratie bij de Divisie Gevechtssteun Commando (DGC) (§ 4.2.2.3)Hiervan merkt de Algemene Rekenkamer de volgende onderdelen als ernstige
onvolkomenheden aan:• Wapen- en munitiebeheerDe Algemene Rekenkamer constateert diverse knelpunten in het wapen- en
munitiebeheer. Gezien de hoge eisen die aan het wapen- en munitiebeheer moeten
worden gesteld (nultolerantie) merkt de Algemene Rekenkamer dit aan als ernstige
onvolkomenheid.• Magazijnvoorraadadministraties bij de KL (Landelijk Bevoorradingsbedrijf/Kleding
en Persoonsgebonden Uitrustingsbedrijf LBBKL/KPU) en KM (Marinebedrijf)Bij het LBBKL/KPU en het Marinebedrijf is er nog (steeds) geen zicht op
oorzaken van de structurele voorraadverschillen. Er wordt veel energie gestoken
in reparaties achteraf in plaats van structurele oplossingen. Derhalve is
naar de mening van de Algemene Rekenkamer sprake van ernstige onvolkomenheden.• Materieelbeheer Divisie Gevechtssteun Commando (DGC)De administratie geeft geen getrouw beeld van de fysiek aanwezige goederen.
De grootste afwijkingen betreffen het niet (volledig) geregistreerd zijn van
materieel. Bij deelwaarnemingen bedroeg de gemiddelde afwijking 23%.DGC was in 2002 een van de resultaatverantwoordelijke eenheden (rve'en)
die niet aan het materieelbeheer nieuwe stijl (MBNS) voldeed.Gezien het terugkerend karakter van de onvolkomenheden en het materieel
belang merkt de Algemene Rekenkamer de onvolkomenheden aan als ernstig.Ontwikkeling bedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer concludeert dat het financieel beheer ten opzichte
van 2002 is verbeterd. Zij signaleert echter wel een groot risico voor achteruitgang
van de kwaliteit van het (financieel) beheer in de komende jaren. Door de
grootschalige reorganisatie en de forse taakstelling is de omvang van financieel
deskundig personeel afgenomen.Met betrekking tot het materieelbeheer constateert de Algemene Rekenkamer
dat er sprake is van een teruggang ten opzichte van 2002. De (ernstige) onvolkomenheden
concentreren zich met name op het beheer van wapens en munitie
en de betrouwbaarheid van de voorraadadministraties.De Algemene Rekenkamer concludeert dat met name in de tweede helft van
2003 de (interne) control(e), zowel kwalitatief als kwantitatief, bij alle
Defensieonderdelen niet op orde was. Voor de komende twee jaar wordt door
Defensie zelfs een verdere daling van de control(e)capaciteit voorzien. Hierdoor
ontstaat het risico dat de kwaliteit van de (interne) control(e) verder terugloopt.Dit heeft als gevolg dat het financieel beheer, materieelbeheer en de
(interne) control(e) de komende jaren verder onder druk komen te staan. Tevens
concludeert de Algemene Rekenkamer dat de betrouwbaarheid van de verantwoordingen
over het (financieel) beheer door de Defensieonderdelen in de toprapportages
onvoldoende is gewaarborgd. Structurele knelpunten in de bedrijfsvoering worden
nog onvoldoende gesignaleerd en geanalyseerd naar de oorzaken. In het recent
gepubliceerde rapport Beveiliging van militaire objecten (Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 415, nrs. 1–2)
komt eveneens naar voren dat de toprapportages een te rooskleurig beeld geven
van de beveiliging van militaire objecten.De problematiek met betrekking tot de toprapportages wordt bij het ministerie
onderkend. In de loop van 2004 wordt een nieuw rapportagesysteem ingevoerd.Een eenvoudiger en eenduidige inrichting van processen zijn wat de Algemene
Rekenkamer betreft randvoorwaarden om ook, respectievelijk juist tijdens de
periode van reorganisatie in control te blijven.
De Algemene Rekenkamer beveelt aan een terughoudend en realistisch ambitieniveau
te definiëren, waarin de aandacht zich toespitst op de meest risicovolle
aspecten van het beheer.In dit kader passen ook realistische, goed in de tijd neergezette haalbare
verbeterplannen voor de aanpak van de structurele oorzaken van de geconstateerde
(ernstige) onvolkomenheden.Reactie minister van DefensieDe minister van Defensie gaat in zijn reactie (d.d. 28 april 2004)
nader in op vijf specifieke onderwerpen uit het conceptrapport bij het Jaarverslag
2003. Hij geeft aan dat de overige onderwerpen uit de Audit Actielijst aan
de orde zullen komen in het reguliere periodieke overleg op ambtelijk niveau
tussen de Algemene Rekenkamer en het ministerie.De minister onderschrijft de bevindingen van de Algemene Rekenkamer en
merkt terecht op dat aan een aantal punten al gewerkt wordt. Zo ligt er al
een blauwdruk (d.d. 21 april 2004) voor de herinrichting van het controlveld.
Ook is het ministerie actief bezig met de uitvoering van de reeds door de
minister eind 2003 goedgekeurde voorstellen ter verbetering van de toprapportages.
De minister geeft aan dat tegelijkertijd gewerkt wordt aan een nieuwe manier
om de operationele gereedheid te meten en te presenteren. Hierdoor denkt hij
in de toekomst beter tegemoet te kunnen komen aan de wens van de Algemene
Rekenkamer tot verbetering van de specificatie van beoogde beleidseffecten.
Dit zal bijdragen aan de VBTB-conformiteit van begroting en jaarverslag. Tevens
zijn er inmiddels concrete maatregelen genomen ten aanzien van de inhuur van
derden en het voorafgaand financieel toezicht.De Algemene Rekenkamer constateert voor het tweede opeenvolgende jaar
een verbetering in het financieel beheer. Het stemt de minister tevreden dat
de niet aflatende inzet van capaciteit op het gebied van verbetering
van de bedrijfsvoering en toezicht hierop effect hebben gehad. Tegelijkertijd
vindt de minister het spijtig dat de onvolkomenheden in het materieelbeheer
ernstiger zijn geworden en dat eind 2003 ernstige onvolkomenheden in het wapen-
en munitiebeheer pas aan het licht kwamen.Met de inmiddels gemaakte aanvullende afspraken tussen de concerncontroller
en de Auditdienst Defensie, is naar de mening van de minister een goede basis
gelegd om de ernstige onvolkomenheden in 2004, en indien realistischer, in
latere jaren weg te nemen. Deze afspraken betreffen het frequenter uitwisselen
van informatie, alsmede een verstevigd intensief toezicht vanuit het kerndepartement,
gekoppeld aan voor 2004 realistisch gestelde (verbeter)ambities.Deze aanpak heeft volgens de minister ook een positief effect op het reactievermogen
van de organisatie om nieuwe ernstige tekortkomingen te voorkomen.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer stelt de positieve, constructieve benadering van
de minister op haar bevindingen en opmerkingen op prijs.Met de minister toont zij zich tevreden over de verbetering in het financieel
beheer. Zij hoopt dat de Defensieorganisatie deze positieve ontwikkeling op
het gebied van financieel beheer kan vasthouden. De grootschalige reorganisatie
die gaat plaatsvinden legt immers een fors beslag op de organisatie. De Algemene
Rekenkamer is verheugd over de aandacht van de minister voor het specificeren
van de beoogde beleidseffecten, waardoor naar verwachting de VBTB-conformiteit
van begroting en jaarverslag in de komende jaren zullen toenemen.Met de minister maakt zij zich zorgen over de ontwikkelingen op het gebied
van het materieelbeheer. Zij erkent dat het, mede gezien de bezuinigingstaakstelling,
de grootschalige reorganisatie en de complexiteit van de logistieke processen,
geen gemakkelijke opgave is om het materieelbeheer beter in de grip te krijgen.
Zij is met de minister van mening dat met de inmiddels gemaakte afspraken,
het verstevigd toezicht en het realistisch gehalte van de (verbeter)ambities,
een goede basis is gelegd om de ernstige onvolkomenheden in 2004 en latere
jaren weg te nemen.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2004 zal de Algemene Rekenkamer
de voortgang van de beoogde verbeteringen in het financieel beheer en het
materieelbeheer nagaan. Ook zal zij de ontwikkeling van het contolveld nauwlettend
blijven volgen. Zij wijst daarbij nogmaals op het belang om gedurende de komende
reorganisatieperiode in control te blijven.Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu (XI)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het Jaarverslag 2003 van het Ministerie van VROM voldoet aan de gestelde eisen,
met uitzondering van € 26 miljoen aan onrechtmatige uitgaven voor
het Innovatieprogramma Stedelijke Vernieuwing (IPSV).BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties van het Ministerie van VROM in 2003
hebben voldaan aan de gestelde eisen, met uitzondering van de volgende onderdelen:– naleving van Europese aanbestedingsregels;– verstrekking van huursubsidie;– Innovatieprogramma Stedelijke Vernieuwing;– verstrekking van subsidies voor bodemsanering;– M&O-beleid energiepremieregeling;– ICT-aspecten van de bedrijfsvoering;– financieel beheer Rijksgebouwendienst.Bezwaaronderzoek financieel beheer directoraat-generaal
MilieuVorig jaar besloot de Algemene Rekenkamer een bezwaaronderzoek in te stellen
naar de oorzaken van de ernstige onvolkomenheden in het financieel beheer
bij het directoraat-generaal Milieu. Het bezwaaronderzoek is nog niet afgerond
tijdens het opstellen van het Rapport bij het Jaarverslag 2003. De Algemene
Rekenkamer zal in 2004 een vervolgbezwaaronderzoek uitvoeren. De inmiddels
door het ministerie opgestelde tussenproducten voldoen aan de eisen van de
Algemene Rekenkamer.ConclusieVolgens de Algemene Rekenkamer was het financieel beheer van het Ministerie
van VROM in 2003 beter dan in 2002. Het ministerie kent geen ernstige onvolkomenheden
meer. In 2003 deden zich wel nieuwe onvolkomenheden voor bij de Energiepremieregeling
en het Innovatieprogramma Stedelijke Vernieuwing. Het financieel beheer bij
het directoraat-generaal Ruimte en de financiële functie van de VROM-Inspectie
vormen aandachtspunten. De Algemene Rekenkamer concludeert verder dat de Rijksgebouwendienst
de in het onderzoek betrokken aspecten van het integriteitsbeleid in 2003
overwegend goed heeft ingevuld, maar ziet tegelijkertijd nog mogelijkheden
om het beleid verder te versterken.Zowel in 2002 als in 2003 hadden de nieuwe onvolkomenheden betrekking
op de uitvoering van nieuwe of gewijzigde wet- en regelgeving.Volgens de Algemene Rekenkamer moet het Ministerie van VROM meer aandacht
schenken aan de borging van het financieel beheer bij nieuwe of aangepaste
wet- en regelgeving.Het Ministerie van VROM zal in 2005 de voorschotten voor de stedelijke
vernieuwing en bodemsanering mede afrekenen op basis van een beleidsverantwoording
die niet door een onafhankelijke derde, bijvoorbeeld een gemeentelijke of
provinciale accountant, is gecontroleerd. De Algemene Rekenkamer beschouwt
dit als een tekortkoming in het controlebeleid die zal leiden tot onzekerheid
over de rechtmatigheid van de afrekening, tenzij het Ministerie van VROM alsnog
maatregelen treft .Reactie minister van VROMDe minister van VROM kan zich over het algemeen vinden in de conclusies
en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer en constateert verheugd dat de
Algemene Rekenkamer tot de conclusie komt dat het financieel beheer in 2003
beter was dan in 2002. Zij is van mening dat de VROM-brede aandacht voor goed
financieel beheer blijkbaar vruchten afwerpt en zal deze aandacht in 2004
voortzetten middels de continuering van het VROM-brede verbeterplan financieel
beheer. De aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer zullen hierin een plek
krijgen. De minister geeft bovendien aan dat zij de suggestie van de Algemene
Rekenkamer om meer aandacht te schenken aan de borging van het financieel
beheer bij nieuwe of aangepaste wet- en regelgeving zal laten
agenderen in het Audit Committee van het Ministerie van VROM. Het vervolgbezwaaronderzoek
naar het financieel beheer van het directoraat-generaal Milieu ziet de minister
met vertrouwen tegemoet.Zij deelt de mening van de Algemene Rekenkamer niet dat het noodzakelijk
is om de beleidsverantwoording van subsidies voor bodemsanering door een onafhankelijke
derde te laten controleren en is van mening dat het ministerie goed in staat
is de beleidsverantwoordingen zelf te beoordelen en dat de uitvoering van
de bodemsanering is geborgd door kwaliteitswaarborgen. Bij de subsidies voor
stedelijke vernieuwing vindt zij een «onafhankelijke controle» –
naast de accountantsverklaring bij de bestedingsverantwoording – niet
noodzakelijk. In haar reactie somt zij maatregelen op die naar haar oordeel
de resterende onzekerheid tot een aanvaardbaar peil terugbrengen.De ICT-aspecten van de bedrijfsvoering wil de minister verbeteren in het
kader van de reorganisatie van de ondersteunende diensten (het ZEUS-project).
Tevens wil zij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vragen
om het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst te evalueren.De minister heeft het voornemen meer doelmatigheid na te streven bij de
door de Rijksgebouwendienst gehanteerde aanpak voor het integriteitsvraagstuk.
Zonder afbreuk te willen doen aan het doel waartoe het integriteitsbeleid
wordt gevoerd, is de minister de mening toegedaan dat de inzet van mensen
en middelen momenteel te groot is.Tenslotte kondigt de minister aan verder te gaan met de verbetering van
het financieel beheer bij de Rijksgebouwendienst en het directoraat-generaal
Ruimte. Zij is van mening dat het financieel beheer van de VROM-Inspectie
inmiddels is verbeterd.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is van mening dat bij de subsidies voor bodemsanering
en stedelijke vernieuwing risico's blijven bestaan dat de minister zich baseert
op een beleidsverantwoording waarvan de betrouwbaarheid niet is geborgd. De
Algemene Rekenkamer handhaaft haar conclusie dat dit – zonder nadere
maatregelen – zal leiden tot een onzekerheid over de rechtmatigheid
van de subsidie-afrekeningen in 2005 en nodigt de minister nogmaals uit om
de betrouwbaarheid van de beleidsverantwoording te borgen door middel van
een controle door een onafhankelijke derde.De Algemene Rekenkamer waardeert het dat de minister van VROM haar collega
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vraagt om evaluatie van het
VIR om zodoende het voorschrift dat al weer bijna tien jaar bestaat eens op
zijn merites te beoordelen. Een versnelling van de aanpak voor verbetering
van de ICT-aspecten van de bedrijfsvoering is naar de mening van de Algemene
Rekenkamer mogelijk en gewenst.Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat voldoet
aan de eisen, die de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) stelt, met uitzondering
van de financiële informatie betreffende zes begrotingsartikelen.
Dit oordeel geeft zij onder het formele voorbehoud dat de Staten-Generaal
de bijbehorende slotwetten vaststellen.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer en de daartoe bijgehouden
administraties in 2003 van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat hebben
voldaan aan de gestelde eisen, met uitzondering van de volgende onderdelen:• Inspectie Verkeer & Waterstaat (IVW)Het financieel beheer bij IVW is in 2003 nauwelijks verbeterd en bevat
nog steeds tekortkomingen. Vanwege de hardnekkigheid van de gesignaleerde
problemen beoordeelt de Algemene Rekenkamer de onvolkomenheid in het financieel
beheer bij IVW als ernstig.• Bouwdienst van het directoraat-generaal RijkswaterstaatDe Bouwdienst is in 2003 begonnen met de implementatie van een verbeterplan
voor het financieel beheer. Hiermee zijn goede vorderingen gemaakt, waardoor
het financieel beheer in 2003 ten opzichte van 2002 is verbeterd. Het financieel
beheer is echter nog niet op orde. Zoals vorig jaar reeds was aangekondigd
voert de Algemene Rekenkamer bij de Bouwdienst in 2004 een vervolg op bezwaaronderzoek
uit.• Directoraat-generaal Goederenvervoer (DGG).Het financieel beheer bij DGG bevat tekortkomingen. Deze tekortkomingen
worden gesignaleerd bij het subsidiebeheer, het contractbeheer, het verplichtingenbeheer
en het voorschottenbeheer. Hierdoor signaleert de Algemene Rekenkamer een
onvolkomenheid in het financieel beheer van DGG.Daarnaast voldoet ook het materieelbeheer van het ministerie nog niet
geheel aan de gestelde eisen. Hoewel op dit gebied weer verbeteringen zijn
te signaleren, is het totaalbeeld nog niet op orde.BeleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat het ministerie in het jaarverslag
2003 heeft voortgebouwd op de reeds verbeterde informatie in de begroting
voor het jaar 2003. Het ministerie geeft er door de terugblik op de aangekondigde
effecten, prestaties en middelen blijk van het belang van transparante niet-financiële
beleidsinformatie te onderkennen.Niettemin is het jaarverslag op twee belangrijke onderdelen voor verbetering
vatbaar. In het jaarverslag ontbreekt tot op heden voor ruim de helft van
de operationele doelstellingen informatie over de gerealiseerde effecten en
gerealiseerde prestaties, langs dezelfde lijnen als in de begroting.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerOnderstaand is een samenvatting opgenomen van de reactie van de Minister
van Verkeer en Waterstaat op het Rapport bij het Jaarverslag 2003 en van het
nawoord van de Algemene Rekenkamer.De minister gaat in haar reactie in op de constatering dat Verkeer en
Waterstaat zich ten aanzien van de informatie over het beleid in een «groeiproces»
bevindt en dat zij dit proces ook op de door de Algemene Rekenkamer aangehaalde
aandachtspunten (het verbeteren van de informatievoorziening over gerealiseerde
prestaties en effecten) zal voortzetten.Ten aanzien van de bedrijfsvoering geeft de minister aan het opnemen van
de mededeling over de bedrijfsvoering te willen heroverwegen. Zij vindt
wel dat alle departementen een dergelijke verklaring zouden moeten afgeven.Ten aanzien van het financieel beheer van de Inspectie Verkeer en Waterstaat
bevestigt de minister het door de Algemene Rekenkamer geschetste beeld. Zij
geeft aan dat de voor 2004 te treffen maatregelen en uit te voeren acties
beschreven zijn in het Verbeterplan Financieel Beheer IVW 2004 en dat de uitvoering
van het verbeterplan in gang is gezet. Om de aandacht eerst volledig te kunnen
richten op een ordelijk financieel beheer wordt voor het traject naar baten-lastendienst
een jaar extra uitgetrokken.Ten aanzien van het financieel beheer van de Bouwdienst Rijkswaterstaat
nuanceert de minister de constatering van de Algemene Rekenkamer dat «alweer
gesproken wordt over afbouw of beperken van een aantal maatregelen».
Zij geeft aan dat het voornamelijk gaat om een als noodmaatregel ingevoerd
vangnet dat wordt opgevangen met structurele organisatorische wijzigingen.
Daarnaast meldt zij dat de in het plan van aanpak genoemde structurele verbetering
vanaf 31 december 2004 gerealiseerd zal zijn.De minister ziet de ernst van de situatie op het gebied van het financieel
beheer van het Directoraat-generaal Goederenvervoer in en heeft een Verbeterplan
Financieel Beheer laten opstellen dat bij DGG geïmplementeerd wordt.Dat er tekortkomingen op het gebied van het materieelbeheer bestaan wordt
door de minister onderkend en om die reden is ultimo 2003 een externe audit
uitgevoerd. Deze geeft per dienst van Rijkswaterstaat een helder inzicht in
de aard van de tekortkomingen. Tevens geeft deze aan welke acties in 2004
uitgevoerd moeten worden om deze tekortkomingen op te lossen.Ten aanzien van integriteit gaat de minister laten onderzoeken of het
mogelijk is om één centrale geheimhoudingsverklaring op te stellen
die door de onderdelen moet worden toegepast. Een en ander wordt bezien in
samenhang met de Wet Bescherming Persoonsgegevens.Nawoord Algemene RekenkamerDe minister gaat in haar reactie in op de voornaamste conclusies van de
Algemene Rekenkamer en de strekking van de reactie geeft goede hoop dat met
de door het departement ingezette acties verdere verbeteringen kunnen worden
gerealiseerd.De Algemene Rekenkamer gaat nog kort in op enkele punten uit de reactie.
Zo wijst zij de minister op het feit dat vrijwel alle ministeries in de jaarverslagen
2003 een mededeling over de bedrijfsvoering hebben opgenomen. Slechts bij
vier ministeries, waaronder het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, ontbreekt
deze mededeling.Verder is zij verheugd te constateren dat de afbouw of beperking van een
aantal maatregelen bij de Bouwdienst slechts betrekking heeft op een als noodmaatregel
ingevoerd vangnet en dat dit zal worden opgevangen door structurele organisatorische
wijzigingen.Ministerie van Economische Zaken (XIII)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van EZ voldoet aan de gestelde
eisen.De Algemene Rekenkamer heeft dit jaar onderzoek gedaan naar de VBTB-conformiteit
van de niet-financiële informatie over het beleid in het jaarverslag.
Zij constateert bij het Ministerie van EZ op dit punt vooruitgang, al is de
VBTB-conformiteit is nog niet voor alle beleidsartikelen op orde. Het ambitieniveau
van het ministerie is goed. Opvallend is dat de «h-vraag» Hebben we daarvoor gedaan wat we daarvoor zouden doen?
in vergelijking met de twee andere h-vragen (Hebben we
bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we daarvoor uitgegeven wat we mochten
uitgeven?) niet goed in het jaarverslag wordt beantwoord. Verbeteringen
zijn mogelijk door de onderlinge aansluiting te verbeteren van de drie «w-vragen»
in de begroting (Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor
doen? Wat mag het kosten?) en de drie genoemde «h-vragen»
in de verantwoording.BedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer vraagt vooral aandacht voor de geconstateerde onvolkomenheden
bij het directoraat-generaal Telecommunicatie en Post, het tijdelijk agentschap
Novem en het vorderingen- en ontvangstenbeheer.Directoraat-generaal Telecommunicatie en PostHet financieel beheer bij het directoraat-generaal Telecommunicatie en
Post (DG TP) is nog niet op orde. De Algemene Rekenkamer vraagt met name aandacht
voor het beheer van de overdrachts- en transactie-uitgaven. Overigens zijn
er ten opzichte van vorig jaar wel verbeteringen aangebracht. Zo is de managementinformatie
over de uitkomsten van de interne controle verbeterd waardoor een betere sturing
en beheersing van DG TP mogelijk is geworden.NovemBij het tijdelijk agentschap Novem is in 2003 veel bereikt in de opzet
van het financieel beheer. De administratieve organisatie is voor een substantieel
deel beschreven. Deze aanpassingen in de opzet hebben echter nog geen effect
gehad op de werking van het financieel beheer in 2003. Er zijn op verschillende
belangrijke onderdelen van het financieel beheer onvolkomenheden geconstateerd.
Mede gezien de voorgenomen fusie tussen Senter en Novem is het van belang
dat Novem voldoende aandacht blijft besteden aan de naleving van de procedures
zoals vastgelegd in de aangepaste administratieve organisatie. De Algemene
Rekenkamer beveelt de minister aan om gedurende het fusieproces voldoende
aandacht te geven aan de bewaking van de kwaliteit van het financieel beheer
bij Novem.Vorderingen- en ontvangstenbeheerOver 2003 valt op dat het beheer van de vorderingen en opbrengsten bij
het Ministerie van EZ te wensen over laat. Dit speelt met name bij het directoraat-generaal
Marktordening & Energie en bij de directie Personeel, Organisatie en Informatiemanagement
(POI). Maar ook bij andere directies speelt ditzelfde probleem, zodat sprake
is van een EZ-brede onvolkomenheid. Hierbij past wel de kanttekening dat de
departementale auditdienst uiteindelijk heeft vastgesteld dat de opbrengsten
volledig zijn verantwoord.De Algemene Rekenkamer beveelt de minister aan om de interne controle
op de volledigheid van opbrengsten door de verantwoordelijke directies zelf
uit te laten voeren.In het algemeen geldt dat de door de Algemene Rekenkamer gesignaleerde
onvolkomenheden voor een belangrijk deel worden veroorzaakt door het onvoldoende
functioneren van de (verbijzonderde) interne controle.
Behalve bij de drie hiervoor toegelichte onvolkomenheden geldt dit eveneens
voor het financieel beheer bij de stafdirectie Interne Zaken (IZ).De onvolkomenheden bij de stafdirecties IZ en POI acht de Algemene Rekenkamer
opmerkelijk gelet op de (voorbeeld)functie van deze stafdirecties die opereren
in nauwe samenwerking met de directie Financieel-Economische Zaken. De situatie
bij de directie POI was reeds in het rechtmatigheidsonderzoek over 2001 als
een onvolkomenheid gekwalificeerd.Aandachtspunten• Het Centraal Bureau voor de Statistiek is sinds
januari 2004 omgevormd tot een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). Op grond
van haar bevindingen vraagt de Algemene Rekenkamer aandacht voor de afwikkeling
van de laatste punten uit het «onderhoudsplan financieel beheer».
Zij zal de wijze waarop de minister invulling geeft aan het toezicht op dit
«jonge» ZBO met aandacht blijven volgen.• De nakoming van de toezeggingen van de minister aangaande het Milieu Actieplan (MAP) van de energiedistributiebedrijven loopt vertraging
op. De minister heeft toezeggingen gedaan om verslag te leggen over de rechtmatige
besteding van de MAP-gelden over de periode 1997–1999 en over de periode
2000–2003. De toegezegde einddatum 31 oktober 2003 is overschreden
en de verantwoording laat op zich wachten. Dit baart de Algemene Rekenkamer
zorgen en zij vraagt de minister aan te geven op welke wijze hij dit hiaat
gaat aanpakken en wanneer hij inzicht kan verschaffen in: (a) de rechtmatigheid
van de inning en besteding van de MAP-gelden, (b) de aanwending van de gevormde
reserves, en (c) het daadwerkelijke voorkómen van cumulatie van subsidies.• Bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) en de Dienst
toezicht en uitvoering Energie (Dte) heeft de Algemene Rekenkamer
tekortkomingen geconstateerd. Gezien het relatief geringe financiële
belang worden er geen kwalificaties aan toegekend. De Algemene Rekenkamer
blijft de ontwikkeling met aandacht volgen in het komende verslagjaar.OntwikkelingHet Ministerie van EZ heeft het financieel beheer ten opzichte van verleden
jaar verder op orde gekregen.Het aantal door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden
is afgenomen van zes naar vijf. Drie onvolkomenheden zijn opgelost. Drie onvolkomenheden
zijn blijven bestaan, maar zijn wel verbeterd. Er zijn twee nieuwe onvolkomenheden
bijgekomen. Het ministerie onderkent de problemen en onderneemt actie om ze
op te lossen.Er zijn geen belangrijke fouten en onzekerheden geconstateerd ten gevolge
van onvolkomenheden in het financieel beheer.Concluderend is de Algemene Rekenkamer van mening dat er sprake is van
een vooruitgang in het financieel beheer van het ministerie van EZ. Er is
wel een aantal zaken dat in 2004 de nodige aandacht blijft vragen.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerDe minister van EZ is tevreden met de constatering van de Algemene Rekenkamer dat het financieel beheer ten opzichte van vorig jaar verder
op orde is gebracht en neemt in algemene zin de aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer naar aanleiding van de geconstateerde onvolkomenheden, ter harte.Wat de onvolkomenheden bij het DG TP en hetcontractbeheer betreft verwacht de minister dat deze in
2004 zijn opgelost.Het financieel beheer bij de stafdirectie IZ en
de uitvoering van de beheerstaken op personeelsgebied door de stafdirectie POI heeft de aandacht van de minister. Met organisatorische
maatregelen en verbeterplannen beoogt de minister de efficiency en de kwaliteit
te verbeteren.De minister is van mening dat het niveau van de bedrijfsvoering bij het CBS voldoet aan de daaraan te stellen eisen. De voortgang
bij de verbeterpunten zal hij via zijn toezicht in 2004 volgen.Over de rechtmatigheid van inning en besteding van de geïnde MAP-gelden verwacht de minister vóór de
zomer een rapportage. De rapportages over de bestedingen en bestedingsplannen
van de MAP-reserves zijn inmiddels aan de Algemene Rekenkamer ter beschikking
gesteld. Er wordt gewerkt aan accountantsverklaringen ter verkrijging van
zekerheid over het niet cumuleren van subsidies. Bedrijven die achterblijven
zullen worden gerappelleerd.De minister deelt niet alle constateringen van de Algemene Rekenkamer
inzake de verbeterpunten bij de NMa, maar erkent
wel dat verdere verbetering bij de NMa nodig is. De minister heeft er vertrouwen
in dat de noodzakelijke verbeteringen in 2004 zullen worden gerealiseerd.De Algemene Rekenkamer is positief over de maatregelen die de minister
treft en aankondigt om de geconstateerde onvolkomenheden op te lossen.Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselveiligheid
(XIV)JaarverslagHet jaarverslag over 2003 van het Ministerie van LNV voldoet aan de gestelde
eisen, met uitzondering van belangrijke fouten en onzekerheden in:• Een bedrag van € 2,3 miljoen aan fouten in de verplichtingen.
Deze hebben voornamelijk betrekking op de programma-uitgaven van de Dienst
Landelijk Gebied (DLG). In een aantal gevallen was door de dienst gewerkt
met een onjuist verplichtingenbegrip.• Een bedrag van € 2,3 miljoen aan verplichtingen van de
Directie Wetenschap en Kennisoverdracht (DWK). Er bestaat onzekerheid over
de rechtmatigheid van deze aangegane verplichtingen omdat de directie ter
onderbouwing geen toereikende bescheiden kon overleggen.• Een bedrag van € 4 miljoen aan betalingen door DWK en
de directie Internationale Zaken (IZ) waarvoor eind 2003 nog geen betalingsverplichting
bestond.• Een bedrag van € 3,1 miljoen aan fouten en een bedrag
van € 4,0 miljoen aan onzekerheden in de afgerekende voorschotten.
Deze fouten en onzekerheden zijn te wijten aan het ontbreken van verantwoordingsdocumenten
of het subsidiëren van activiteiten die niet binnen de subsidievoorwaarden
vallen.• In de saldibalansposten liquide middelen, de intracomptabele vorderingen
en schulden (de uitgaven en de ontvangsten buiten begrotingsverband) en de
extracomptabele vorderingen. Deze onzekerheden in de deugdelijke weergave
vloeien voort uit kwalitatieve onvolkomenheden in de concernadministratie
van het departement. Op deze onvolkomenheden is ingegaan in § 4.3.2.Het ministerie heeft de afwijkingen onderkend en treft maatregelen om
deze in het vervolg te voorkomen.De Algemene Rekenkamer heeft dit jaar onderzoek gedaan naar de VBTB-conformiteit
van de niet-financiële informatie over het beleid in het jaarverslag.
Zij constateert bij het Ministerie van LNV op dit punt vooruitgang, al is
de VBTB-conformiteit is nog niet voor alle beleidsartikelen op orde. Het ambitieniveau
van het ministerie is goed, maar de ontwikkeling om te komen tot een ordelijke
en controleerbare totstandkoming van niet-financiële beleidsinformatie
neemt een jaar langer in beslag dan was voorzien. Dit komt mede doordat de
informatiesystemen nog onvoldoende zijn toegesneden op de vereisten uit de
Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE). Verbeteringen
zijn mogelijk door de beoogde beleidseffecten en de prestaties zowel in de
begroting als in het jaarverslag nader te specificeren, en door de onderlinge
aansluiting te verbeteren van de drie «w-vragen» in de begroting (Wat willen we bereiken, Wat gaan we daarvoor doen, Wat mag het
kosten) en de drie «h-vragen» in de verantwoording (Hebben we bereikt wat we wilden bereiken, Hebben we daarvoor gedaan
wat we daarvoor zouden doen, Hebben we daarvoor uitgegeven wat we mochten
uitgeven).BedrijfsvoeringOnvolkomenhedenHet financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
van het Ministerie van LNV heeft voldaan aan de eisen die de Comptabiliteitswet
2001 stelt, met uitzondering van de volgende onvolkomenheden:• het beheer van openstaande voorschotten;• administratie van het LNV-concern;• interne controle;• (tijdelijke) agentschappen (RVV, DLG, LASER);• reviewbeleid;• beschrijving en onderhoud administratieve organisatie;• contractbeheer;• implementatie Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR).Bij het beheer van openstaande voorschotten gaat het om een ernstige onvolkomenheid,
omdat hiermee een aanzienlijk financieel belang gemoeid is en de problemen
zich bij verscheidene beleidsdirecties voordoen.Te veel openstaande voorschottenHet saldo aan openstaande voorschotten is erg hoog en er is sprake van
een aanzienlijke achterstand, waardoor het toezicht op de bestedingen van
deze gelden onder druk is komen te staan.Met name door de directie Financieel-Economische Zaken (FEZ) en de directie
Wetenschap en Kennisoverdracht (DWK) is in 2003 veel aandacht gegeven aan
een versnelde afwikkeling van de voorschotten. Het was voor het ministerie
in 2003 echter niet mogelijk om op een verantwoorde manier de achterstand
weg te werken. Dit kwam door het grote aantal openstaande voorschotten, de
gebrekkige dossiervorming bij de beleidsdirecties en tekortkomingen in de
subsidievoorwaarden die bij toekenning van de bijdragen door het departement
aan de verantwoording door gesubsidieerde waren gesteld. Verder
is de publicatiedatum van het onderzoek van de commissie-Schutte naar de besteding
van onderwijsgelden hierop van invloed geweest.Te treffen maatregelenIn 2004 zal het departement structurele maatregelen moeten treffen, onder
meer om te voorkomen dat er nieuwe achterstanden ontstaan en dat het toezicht
op de bestedingen onder druk komt te staan. Te denken valt aan de volgende
maatregelen:• Het optimaliseren van de administraties van het LNV-concern. De
Algemene Rekenkamer vraagt in dit verband aandacht voor de kwaliteit van de
voortgangsbewaking en managementinformatie en voor een eenduidig gebruik van
de begrippen als verplichtingen en voorschotten door alle organisatieonderdelen.
Verder vraagt zij aandacht voor een periodieke aansluiting van de financiële
gegevens van de concernadministratie met het Ministerie van Financiën
en met de gegevens in de administraties van uitvoerende diensten. Onderlinge
verschillen dienen tijdig en volledig te worden geanalyseerd.• Het versterken van de financiële functie bij beleidsdirecties.• Het steviger in de organisatie verankeren van het toezicht op de
uitvoering van subsidieregelingen door uitvoerende diensten.• Het aanscherpen van het toezicht op de bestedingen van gesubsidieerde
instellingen door kritischer beoordeling van verantwoordingen en accountantsverklaringen.Het ministerie heeft een aantal concrete aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer reeds opgepakt. Zo zal er een departementale richtlijn worden opgesteld
ter aansturing van het beheer van verstrekte voorschotten.Overige aandachtspuntenDe Algemene Rekenkamer vraagt aandacht voor de borgstelling door het ministerie
inzake de Nederlandse Draf- en Rensport (NDR).Wat het toezicht op de Europese geldstromen uit de structuurfondsen betreft
vraagt zij aandacht voor een aanzienlijke achterstand in de zogenoemde 5%-controles
die op grond van de Europese regelgeving door de accountants van de provincies
moeten worden uitgevoerd.OntwikkelingHet aantal onvolkomenheden is in 2003 toegenomen, vooral bij de begrotingsgelden
die door het kerndepartement worden beheerd. De onvolkomenheden doen zich
in veel mindere mate voor bij de programma-uitgaven die door de erkende betaalorganen
worden gerealiseerd.De toename van het aantal onvolkomenheden betekent niet dat er sprake
is van een achteruitgang in het financieel beheer van het ministerie. In tegenstelling
tot voorgaande jaren is bij het onderzoek de focus met name gericht geweest
op de problemen waarmee de departementale auditdienst (AD) in het controleveld
te maken had.Een belangrijk deel van de geconstateerde onvolkomenheden is reeds door
het ministerie onderkend en is ter hand genomen. Het wegwerken van de onvolkomenheden
kost echter tijd en kan niet binnen één jaar worden gerealiseerd.De ambtelijke top heeft de problemen die de directie FEZ, de AD en de
Algemene Rekenkamer constateren op de agenda geplaatst.De Algemene Rekenkamer heeft er vertrouwen in dat het ministerie in 2004,
ondanks belangrijke ontwikkelingen in het beleid en de organisatie, verbeteringen
zal aanbrengen in de bedrijfsvoering.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerDe minister van LNV onderschrijft de bevindingen van de Algemene Rekenkamer
en onderneemt actie om de geconstateerde onvolkomenheden op te lossen.De minister plaatst wel een kanttekening bij de kwalificatie «ernstige
onvolkomenheid» bij het beheer van voorschotten.Verder geeft de minister aan dat binnen het ministerie voldoende richtlijnen
van toepassing zijn voor de uitvoering van financiële regelingen, maar
dat meer controle en toezicht nodig is op de werking van de bestaande richtlijnen.
Hij zegt toe het toezicht hierop te zullen intensiveren.De Algemene Rekenkamer is positief over de maatregelen die de minister
treft en aankondigt om de geconstateerde onvolkomenheden op te lossen. Deze
maatregelen bevestigen de uitspraak van de minister dat hij belang hecht aan
de kwaliteit van de bedrijfsvoering.De Algemene Rekenkamer is van mening dat bij het voorschottenbeheer sprake
is van een onvolkomenheid in het financieel beheer omdat als gevolg van de
achterstand in de afrekening het toezicht op de bestedingen onder druk is
komen te staan. Het grote financieel belang en het gegeven dat de problematiek
zich bij verscheidene directies voordoet maken dat deze onvolkomenheid als
ernstig is gekwalificeerd. De aandacht die thans bij het ministerie bestaat
voor het wegwerken van deze achterstand doet niets af aan de constatering
dat bij een deel van deze voorschotten onvoldoende waarborgen zijn getroffen
voor een adequaat toezicht op de bestedingen. Voor de nog te verstrekken voorschotten
zijn in verband hiermee maatregelen van meer structurele aard nodig.Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV)JaarverslagOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Ministerie van SZW voldoet aan de eisen
die de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) stelt, met uitzondering van de financiële
informatie voor artikel 98 (personeel en materieel). In dit artikel heeft
de Algemene Rekenkamer fouten en onzekerheden geconstateerd in de rechtmatigheid
van betalingen die de tolerantiegrens overschrijden. Het gaat om uitgaven
voor een bedrag van € 229 miljoen, waarbij onder meer sprake was
van te late betalingen en het niet op de juiste wijze verwerken van de betalingen.De Algemene Rekenkamer stelt verder vast dat in het jaarverslag veelal
informatie ontbreekt over de effecten van het beleid en de geleverde prestaties.
In de begroting zijn de beleidsdoelstellingen vaak nog onvoldoende uitgewerkt.BedrijfsvoeringHet financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
van het Ministerie van SZW voldoen in 2003 aan de gestelde eisen, met uitzondering
van de volgende onderdelen:• contractbeheer;• verplichtingen- en uitgavenbeheer;• het sanctiebeleid bij de Wet sociale werkvoorziening (WSW);• opzet en uitvoering van het M&O-beleid van de regelingen die
het Agentschap SZW uitvoert;• kleine subsidieregelingen;• materieelbeheer.De onvolkomenheid in het contractbeheer bestaat al sinds 2001. Het ministerie
leeft de voorschriften op het gebied van het contractbeheer onvoldoende na.
Het toezicht op de uitvoering is nog niet volledig op orde.De onvolkomenheid in het verplichtingen- en uitgavenbeheer komt tot uitdrukking
in verschillende onderdelen. Deze problemen zijn deels vorig jaar al gesignaleerd
door de Algemene Rekenkamer. De verplichtingen zijn in 2003 wederom vaak niet
tijdig ingevoerd in de administratie en betalingen zijn niet altijd op tijd.
Geautomatiseerde systemen sluiten niet op elkaar aan, waardoor het risico
bestaat dat het ministerie gedurende het jaar onjuiste informatie over de
hoogte van de verplichtingen heeft.Evenals in 2002 constateert de Algemene Rekenkamer een onvolkomenheid
bij de uitvoering van de WSW. Het ministerie heeft in 2003 mogelijk ten onrechte
geen financiële maatregelen opgelegd aan gemeenten. Een aantal beleidsregels
kan niet worden toegepast, omdat de verantwoordingsinformatie die het ministerie
van gemeenten vraagt daarvoor niet bruikbaar is.De onvolkomenheid die de Algemene Rekenkamer vorig jaar constateerde in
de opzet van het M&O-beleid van subsidieregelingen die worden uitgevoerd
door het Agentschap SZW, is deels opgelost. Het M&O-beleid is inmiddels
uitgewerkt voor de twee belangrijkste regelingen, namelijk ESF3 en EQUAL.
Voor de andere acht regelingen die het Agentschap uitvoert, is nog geen M&O-beleid
uitgewerkt dat is toegesneden op de specifieke regelingen.In 2003 heeft de Algemene Rekenkamer de uitvoering van de Tijdelijke stimuleringsregeling
SUWI-bedrijfsverzamelgebouwen en de ESF3-regeling onderzocht. Bij beide regelingen
doen zich M&O-risico's voor, die mogelijk de rechtmatigheid van de uitgaven
kunnen aantasten. Bij de ESF3-regeling hebben deze risico's te maken met het
feit dat het merendeel van de subsidieaanvragen projecten met terugwerkende
kracht betreffen. Daardoor kunnen controlemaatregelen die het ministerie heeft
ontwikkeld niet worden toegepast. De Algemene Rekenkamer heeft een aantal
aanbevelingen geformuleerd waar het M&O-beleid in 2004 aan moet voldoen.
Gezien de hardnekkigheid van de problemen en het financiële risico kondigt
de Algemene Rekenkamer reeds nu aan dat, als de verbeteringen dan niet tot
stand zijn gekomen, zij overweegt bezwaar te maken.De onvolkomenheid uit 2002 bij de uitvoering van kleine subsidieregelingen,
zoals emancipatiesubsidies, doet zich in 2003 nog steeds voor. De kwaliteit
van de accountantsverklaringen is vaak ontoereikend. Bij de controle op de
accountantsverklaringen voert het ministerie geen onderzoek bij de subsidieaanvrager
uit. Nog niet alle bestaande kleine subsidieregelingen hebben een rapportage-
en controleprotocol voor de externe accountant. Het ministerie stelt de subsidies
vast op basis van onvoldoende informatie.De onvolkomenheid in het materieelbeheer uit 2002 is in 2003 deels opgelost.
De nieuwe Regeling materieelbeheer wordt echter nog niet volledig
uitgevoerd en de toegangsbeveiliging van de inventarisadministratie is onvoldoende
geregeld.Naast deze onvolkomenheden in het financieel en materieelbeheer, is er
volgens de Algemene Rekenkamer sprake van een onvolkomenheid in de aansturing
van UWV en CWI.De uitvoering van de werknemersverzekeringen laat al jaren achtereen een
overschrijding van de wettelijke rechtmatigheidsnorm van 1% zien. In 2002
en 2003 geeft de accountant van UWV een oordeel over het totaal van de premie-inning
én de uitkeringsverstrekking. Dit geeft een te positief beeld van de
rechtmatigheid, omdat juist bij de uitkeringsverstrekking de rechtmatigheidsnorm
wordt overschreden. De minister van SZW heeft hierop naar de mening van de
Algemene Rekenkamer onvoldoende gereageerd.Het ministerie is eveneens weinig nadrukkelijk sturend opgetreden bij
het verbeteren van de bedrijfsvoering van CWI. Het betreft het financieel
beheer van CWI en de informatievoorziening van CWI aan het ministerie over
de geleverde prestaties.Ontwikkeling bedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de bedrijfsvoering van het Ministerie
van SZW in 2003 ten opzichte van eerdere jaren een lichte achteruitgang vertoont.
Het merendeel van de onvolkomenheden uit 2002 is in 2003 blijven bestaan.
Een aantal punten bestond ook al voor die tijd.De bedrijfsvoering krijgt onvoldoende aandacht binnen het ministerie.
De Algemene Rekenkamer signaleert een weinig sturende rol van de beleidsdirecties
als het gaat om de uitvoering van beleid. De focus is vooral gericht op het
ontwikkelen van beleid, niet op het verzamelen van betrouwbare beleidsinformatie
over de uitvoering en het bijsturen op basis van deze informatie.De Algemene Rekenkamer meent dat het ministerie de bedrijfsvoering en
het naleven van de regelgeving meer prioriteit moet geven. De beleidsdirecties
dienen zich ervan bewust te zijn dat de bedrijfsvoering een belangrijke rol
speelt bij het behalen van beleidsdoelen. Verbeteracties moeten tijdig worden
opgestart en opgepakt. Nu duurt het vaak te lang voordat verbeteringen zichtbaar
worden.Reactie ministerDe Algemene Rekenkamer heeft haar rapport in concept voor reactie voorgelegd
aan de minister van SZW. De minister van SZW geeft in zijn reactie aan in
algemene zin de conclusies uit het rapport te delen en de aanbevelingen ter
harte te nemen. Op onderdelen verschilt de minister met de Algemene Rekenkamer
van mening.De minister is in zijn reactie met name ingegaan op drie hoofdpunten:Ontwikkeling bedrijfsvoeringDe minister is het op hoofdlijnen eens met de constatering dat de bedrijfsvoering
in 2003 ten opzichte van eerdere jaren een lichte achteruitgang vertoont.
Er is een actieprogramma opgesteld dat moet leiden tot departementsbrede beheersmaatregelen.
De SZW-managers moeten meer aandacht krijgen voor de (financiële) bedrijfsvoering.M&O-beleid bij door Agentschap SZW uitgevoerde regelingenDe minister hecht veel waarde aan de conclusie van de Algemene Rekenkamer
dat het M&O-beleid voor de belangrijkste door het Agentschap SZW uitgevoerde
regelingen, ESF3 en EQUAL, op hoofdlijnen nu goed is geregeld.
Hij geeft aan dat SZW veel heeft gedaan om het M&O-beleid te verbeteren
en dat het ministerie daarmee doorgaat.Daarnaast wil hij in 2004 de vier verbeteracties realiseren waar de Algemene
Rekenkamer om heeft gevraagd:1. Het ministerie zal het M&O-beleid voor alle regelingen expliciet
en per regeling beschrijven.2. Het ministerie werkt aan een controleprotocol voor de Tijdelijke stimuleringsregeling
SUWI-Bedrijfsverzamelgebouwen.3. Het ministerie heeft aanvullende controlemaatregelen voor ESF3-projecten
met terugwerkende kracht ontwikkeld.4. Het ministerie werkt aan het op orde brengen van de dossiervorming
voor de ESF3-regeling en voor de Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI-Bedrijfsverzamelgebouwen.Aansturing van de zelfstandige bestuursorganenDe minister deelt de conclusie van de Algemene Rekenkamer niet dat hij
onvoldoende reageert op negatieve signalen over de zbo's. Hij geeft aan zowel
CWI als UWV meermalen actief te hebben aangesproken bij gebleken knelpunten.De minister is van mening dat de rechtmatigheid van de uitvoering door
UWV een belangrijk aandachtspunt is. Het UWV dient volgens de minister in
2004 te voldoen aan de norm van 99% rechtmatigheid voor het geheel van uitvoeringsactiviteiten.
Lagere rechtmatigheidspercentages voor de onderscheiden wetten zullen de aandacht
van de minister blijven vragen.Voor het bepalen van de rechtmatigheid van de bedrijfsprocessen als geheel
heeft UWV in 2003 een wegingsmethodiek toegepast. Met deze methode wordt naar
het oordeel van SZW een representatief beeld gegeven van de rechtmatigheid
van alle bedrijfsactiviteiten samen.De minister geeft aan dat de werking van het financieel beheer van CWI
aandacht vergt. Het naleven van de afgesproken procedures en de inbedding
van de administratieve organisatie behoeven aandacht. De minister vraagt CWI
aan te geven hoe zij deze punten in 2004 wil verbeteren. Hij zal hierbij sturen
op basis van een concreet tijdpad met meetpunten.CWI heeft diverse maatregelen ingezet voor het verbeteren van de kwaliteit
van de informatie over prestaties. In 2005 zal een nieuw informatiesysteem
geïmplementeerd zijn. De minister maakt met CWI de afspraak dat zij een
nulmeting verricht naar de betrouwbaarheid van de informatie. Ook over dit
punt maakt de minister afspraken over tijdpad en meetpunten.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer stelt vast dat de minister van SZW de conclusie
over de ontwikkeling in de bedrijfsvoering van het Ministerie van SZW onderschrijft
en stappen onderneemt om de bedrijfsvoering te verbeteren. De ingezette benadering
kan ertoe bijdragen dat de gesignaleerde onvolkomenheden structureel worden
opgelost.De Algemene Rekenkamer heeft met instemming kennis genomen van de verbeteracties
voor de uitvoering van het M&O-beleid van de regelingen die het Agentschap
SZW uitvoert. Zij ziet, gezien de reeds genomen stappen, de ontwikkelingen
met vertrouwen tegemoet.Wat betreft de rechtmatigheid van de werknemersverzekeringen pleit de
Algemene Rekenkamer ervoor om zowel voor de premie-inning als de uitkeringsverstrekking
afzonderlijk de rechtmatigheid vast te stellen. Zij meent dat
de rechtmatigheid over het geheel van uitvoeringsactiviteiten heen geen representatief
beeld geeft van de twee bedrijfsprocessen van het UWV. Voorts betreurt de
Algemene Rekenkamer het dat de minister geen concrete stappen onderneemt om
de reeds jaren te hoge onrechtmatigheidspercentages terug te dringen.De Algemene Rekenkamer is tevreden met de toezegging van de minister om
de bedrijfsvoering van CWI te sturen op basis van een concreet tijdpad met
meetpunten. Zij vraagt aandacht voor de beoordeling van de voortgang door
de minister.Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI)Het Ministerie van VWS is een ministerie, waar de nadruk ligt op het maken
van beleid op de terreinen van volksgezondheid, gezondheidszorg, maatschappelijke
zorg en sport. Er wordt voor ongeveer € 0,8 miljard subsidies en
voor ongeveer € 1,1 miljard specifieke uitkeringen (aan gemeenten
en provincies) verstrekt. De grootste post van de verantwoording 2003 is de
Rijksbijdragen volksgezondheid ad € 6,8 miljard. Doel van deze post
is de premiedruk voor burgers niet te hoog te laten worden.JaarverslagHet jaarverslag over 2003 van het Ministerie van VWS voldoet aan de eisen
die de Comptabiliteitswet 2001 stelt, met uitzondering van drie posten in
de financiële informatie: één fout en één
onzekerheid van totaal € 127,0 miljoen, plus nog een onzekerheid
over de volledigheid van ontvangsten. Over de financiële verantwoording
van het tijdelijk agentschap Nederlands Vaccin Instituut (NVI) bestaat onzekerheid,
omdat de administratie en het financieel beheer gedurende het hele jaar onvoldoende
ordelijk en controleerbaar waren.De informatie over het gevoerde beleid is op deugdelijke wijze tot stand
gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen. De begroting van 2003 gaat
nog vaak niet in op de vragen: wat willen we bereiken en wat gaan we ervoor
doen. Daarom is het onmogelijk de bijbehorende hoe-vragen (hebben we bereikt
wat we wilden, hebben we gedaan wat we zouden doen, heeft het gekost wat we
dachten) in de verantwoording te beantwoorden. De Algemene Rekenkamer dringt
aan om de wat-vragen meer uit te werken in de begroting.BedrijfsvoeringHet financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties
in 2003 van het Ministerie van VWS hebben voldaan aan de gestelde eisen, met
uitzondering van de volgende onvolkomenheden:• subsidiebeheer;• specifieke uitkering: ouderbijdragen bij de Jeugdhulpverlening;• specifieke uitkering: Tijdelijke regeling vroegsignalering;• inkopen en contractbeheer;• informatiebeveiliging;• administraties;• materieelbeheer;• het tijdelijk agentschap NVI.Gezien het financiële belang, het belang van het proces voor het
ministerie en de betrokkenheid van alle directies en het gegeven dat de problematiek
structureel is, is er naar het oordeel van de Algemene Rekenkamer ook in 2003
nog sprake van een ernstige onvolkomenheid bij de uitvoering van het subsidiebeheer.
Bij het subsidiebeheer vindt al enige jaren onvoldoende toetsing
op het naleven van de subsidievoorwaarden plaats. Ook de gebrekkige kwaliteit
van de wetgeving is een oorzaak van onrechtmatigheden. Verbeteringen zoals
bijvoorbeeld op het punt van het handhaven van de termijnen (tijdige ontvangst
en afhandeling) en de transparantie van de besluitvorming zijn nog nodig.Overigens is er in de loop van 2003 wel goede voortgang gemaakt met de
verbetering van het subsidiebeheer en het ontwikkelen van nieuw subsidiebeleid.
Resultaten daarvan zijn ook al zichtbaar. In het rechtmatiheidsonderzoek 2004
zal de Algemene Rekenkamer nagaan of deze vebeteringen bij alle betrokken
directies verder worden gerealiseerd. Hoewel de Algemene Rekenkamer erop vertrouwt
dat deze verbeteringen totstandkomen, ziet zij zich genoodzaakt alsdan te
overwegen bezwaar te maken, mochten die verbeteringen onverhoopt uitblijven.Het inkoopproces kan beter gecoördineerd en afgestemd worden in het
voortraject. De informatiebeveiliging vereist meer prioriteit van het ministerie,
want er is te weinig voortgang geboekt. Het op tijd boeken en betalen, het
ordelijk en controleerbaar zijn van de administraties blijft een punt van
aandacht voor het Audit Committee. Het aangepaste Besluit Materieelbeheer
VWS moet uitgevoerd worden, zodat duidelijker is hoe de verantwoordelijkheden
en taken op dit terrein liggen.Bij het tijdelijk agentschap NVI is er nog veel inspanning nodig om aan
de eisen van baten-lastendienst te voldoen.Ontwikkeling bedrijfsvoeringOndanks de ernstige onvolkomenheid bij het subsidiebeheer en de andere
onvolkomenheden is de bedrijfsvoering verbeterd. Het ministerie heeft namelijk
in de loop van 2003 veel activiteiten ontplooid of voorbereid die naar verwachting
in de komende jaren resultaat zullen hebben. De positieve ontwikkeling is
met name zichtbaar bij het subsidiebeheer en bij de administraties. Zo is
te verwachten dat de aandacht voor nieuw subsidiebeleid zich vertaalt in een
betere kwaliteit van de wetgeving. Er wordt gewerkt aan het actualiseren en
optimaliseren van de procesbeschrijvingen van onder meer het subsidieproces,
de inkopen en het betalingsverkeer. De rechtmatigheidsrisico's zullen hierdoor
afnemen. De blijvende inzet van de minister en het Audit Committee is van
belang om het financieel beheer op een goed niveau te brengen.Reactie ministerDe minister van VWS heeft op 29 april 2004 gereageerd op het rechtmatigheidsonderzoek
2003 van de Algemene Rekenkamer.De minister schrijft dat de ernstige onvolkomenheid met betrekking tot
de uitvoering van het subsidiebeheer de hoogste aandacht verdient. In 2004
wordt verder gewerkt aan het nieuwe subsidiebeleid en aan maatregelen om de
uitvoering van het beheer te verbeteren. De minister stelt zware eisen aan
doeltreffendheid en doelmatigheid van het nieuwe subsidiebeleid en -beheer.
Een heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling met zoveel mogelijk organisatorische
scheiding tussen beleidsontwikkeling en programmering, uitvoering en beheer
en tot slot de evaluatiefunctie is daarvoor van belang. Tijdigheid en transparantie
zijn aspecten waar, zo schrijft de minister, aandacht voor zal zijn. Zowel
voor het subsidiebeheer, als voor het inkoopproces en contractbeheer geldt
dat de ingezette maatregelen pas in 2004 en later tot meetbare resultaten
zullen leiden. In het Audit Committee van juni 2004 zullen de resultaten van
de actualisering en optimalisering van het inkoopproces gepresenteerd worden.De minister bevestigt het oordeel van de Algemene Rekenkamer dat de informatiebeveiliging
voor verbetering vatbaar is, ook al zijn de genomen maatregelen voor de kritische
processen van VWS, naar zijn mening, voldoende. In het Audit Committee van
maart 2004 is besloten om het Stafbureau beveiliging opdracht te geven een
voorstel te doen voor een gecoördineerde aanpak.Bij de administraties, schrijft de minister, zijn op onderdelen nog steeds
verbeteringen nodig. Het Audit Committee heeft in maart 2004 hiervoor een
reeks van aanvullende activiteiten goedgekeurd.Ook ten aanzien van de noodzakelijke verbeteringen die samenhangen met
de agentschapsvorming van het NVI is in het Audit Committee van maart 2004
een plan van aanpak opgesteld. De minister verwacht dat het NVI in 2004 een
meer ordelijk en controleerbaar beheer realiseert, waarmee de definitieve
agentschapstatus per 2006 binnen handbereik komt.Het verbeteren van de indicatoren van de beoogde beleidseffecten in de
begroting is voor de minister van VWS een belangrijk aandachtspunt. In de
begroting 2004 is, volgens de minister, het VBTB-gehalte met de integratie
van de begroting en zorgnota al verbeterd. Voor de begroting 2005 zal daaraan
vervolg worden gegeven.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer neemt met waardering kennis van de reactie van
de minister van VWS. De Algemene Rekenkamer constateert dat er nog veel acties
voor de verbetering van het proces en beleid op de rol staan. Zij ziet met
belangstelling uit naar de resultaten van de activiteiten en plannen op het
terrein van het subsidiebeheer en nieuwe subsidiebeleid in 2004.De Algemene Rekenkamer is ook ten aanzien van de voorgenomen activiteiten
bij de andere geconstateerde onvolkomenheden in de bedrijfsvoering van het
ministerie verheugd over de reactie van de minister. Ze hoopt dat op die onderdelen,
waar in 2003 de voortgang nog beperkt is gebleven, zoals bij het materieelbeheer,
de informatiebeveiliging en inkopen en contractbeheer er in 2004 voortvarend
te werk gegaan zal worden.Infrastructuurfonds (A)De Algemene Rekenkamer geeft haar beoordeling van het jaarverslag van
het Infrastructuurfonds over het begrotingsjaar 2003.Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het Jaarverslag 2003 van het Infrastructuurfonds voldoet aan de eisen die
de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) stelt.Voor het oordeel en de bevindingen over het financieel beheer en materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties van het Infrastructuurfonds wordt
verwezen naar het rapport bij het Jaarverslag 2003 van het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat. Hierin is ook de reactie van de minister van Verkeer
en Waterstraat opgenomen.Gemeentefonds (B)Het Jaarverslag 2003 van het Gemeentefonds voldoet aan de eisen die de
Comptabiliteitswet 2001 stelt.Het rapport bij het Jaarverslag 2003 van het Gemeentefonds gaf de minister
geen aanleiding tot een reactie.Provinciefonds (C)Op grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
het jaarverslag over 2003 van het Provinciefonds en de financiële informatie
over 2003 voldoen aan de eisen die de CW 2001 stelt.De informatie over het gevoerde beleid in het jaarverslag 2003 van het
Provinciefonds voldoet aan de verslaggevingseisen.Het financieel beheer en de daartoe bijgehouden administraties in 2003
van het Provinciefonds hebben voldaan aan de eisen die de CW 2001 stelt.De minister van BZK ziet in de positieve inhoud van het conceptrapport
bij het Jaarverslag 2003 van het Provinciefonds geen aanleiding voor een nadere
reactie.Fonds Economische Structuurversterking (D)Het Fonds Economische Structuurversterking (FES) is een begrotingsfonds
en heeft als doel het financieren van investeringsprojecten van de economische
structuur van Nederland. Het verstrekt bijdragen aan vakdepartementen. Ten
laste van het fonds komen derhalve geen directe betalingen aan projecten.
De feitelijke projectuitgaven worden verantwoord in de jaarverslagen van de
vakdepartementen. Deze zijn verantwoordelijk voor de rechtmatigheid en doelmatigheid
van de uitgaven die met de FES-bijdragen zijn gefinancierd.Het FES wordt beheerd
door de ministers van Economische Zaken (EZ) en Financiën en gecontroleerd
door de auditdienst van het Ministerie van EZ.JaarverslagHet jaarverslag over 2003 van het FES voldoet aan de gestelde eisen.BedrijfsvoeringDe onderzochte onderdelen van het financieel beheer, en de daartoe bijgehouden
administraties in 2003 van het FES hebben voldaan aan de gestelde eisen. Wel
zijn er de volgende aandachtspunten:– tijdige verwerking van mutaties;– transparantie toezeggingsbrieven;– zicht op rechtmatigheid en FES-waardigheid;– administratieve verwerking.Tijdige verwerking van mutatiesVoor de tijdige verwerking van mutaties is de FES-beheerder afhankelijk
van tijdige aanlevering van verrekenstukken en opgaven door de vakdepartementen.
Net als in voorgaande jaren merkt de Algemene Rekenkamer op dat de niet tijdige
aanlevering een knelpunt is. De niet tijdige aanlevering betreft (a) de verrekenstukken
van ontvangsten van aardgasbaten en van rentebaten en (b) de opgaven met betrekking
tot in 2002 verrichte uitgaven van verscheidene departementen.Transparantie toezeggingsbrievenNa een besluit in de ministerraad stelt het ministerie van EZ een toezeggingsbrief op waarin is aangegeven waaraan het vakdepartement deze
bijdrage dient te besteden. De besluitvorming over deze toezeggingsbrieven
vindt plaats in de ministerraad. De ministerraad baseert zich daarbij op interne
departementale documenten, waarin de activiteiten en eventuele nadere voorwaarden
worden omschreven.De Algemene Rekenkamer vindt dat in de toezeggingsbrieven het doel van
de toezeggingen veelal te summier en in te algemene bewoordingen staat beschreven.
Daardoor kan geen duidelijke relatie worden gelegd tussen de besluitvorming
in de ministerraad en de uiteindelijke «FES-waardigheid» van de
voorgestelde projecten – die bij de toezeggingsbrieven op programmaniveau
wordt vastgesteld. Onder FES-waardigheid wordt verstaan dat voldaan wordt
aan de doelstelling van het fonds: investeren in het belang van de economische
structuur van Nederland alsmede aan de specifieke departementale uitwerking
daarvan.De Algemene Rekenkamer is van mening dat de toezeggingsbrieven duidelijker
moeten worden opgesteld. Deze toezeggingsbrieven dienen naar de mening van
de Algemene Rekenkamer VBTB-proof te zijn.Zicht op rechtmatigheid en FES-waardigheidVoor de jaarlijkse verrekening van de bijdragen dient het vakdepartement
uiterlijk op 15 januari van het volgende jaar een verrekenstuk op te
stellen met paraaf van de accountantsdienst. De door de departementale accountantsdiensten
uitgevoerde werkzaamheden betreffen uitsluitend het vaststellen of de in het
verrekenstuk en de bijlagen opgenomen bedragen overeenstemmen met de administratie
van het betrokken begrotingshoofdstuk ten tijde van het opstellen van het
verrekenstuk. Er vindt geen controle van de FES-waardigheid plaats.De auditdienst van het Ministerie van EZ heeft een goedkeurende accountantsverklaring
afgegeven bij het jaarverslag van het FES over het begrotingsjaar 2003. De
controle omvat, in afwijking van artikel 66 lid 1 van de Comptabiliteitswet,
niet de rechtmatigheid van de ontvangsten en uitgaven. De auditdienst van
het ministerie van Economische Zaken geeft een verklaring over het getrouwe
beeld.Uit doelmatigheidsoverwegingen is er bij de oprichting van het FES bewust
voor gekozen om de controle van de rechtmatigheid te leggen bij de departementale
accountantsdiensten. Deze maakt onderdeel uit van de controle van de rekening
van de departementen waaraan bijdragen in de begroting worden verleend, respectievelijk
van welke ontvangsten worden overgedragen aan het FES.Het vakdepartement dient in principe vóór 15 mei een
opgave in te leveren van de stand van de bijdragen ten laste van het FES,
voorzien van een accountantsverklaring, met betrekking tot de in het voorgaande
jaar verrichte uitgaven en ontvangen bijdragen. Er is een model-accountantsverklaring
voorgeschreven. Dit model en de toelichting daarop behoeft echter op verscheidene
punten verduidelijking. Het is thans onduidelijk of de FES-waardigheid van
de uitgaven door deze controle wordt afgedekt.Administratieve verwerkingDe administratie van het FES wordt gevoerd in het spreadsheetprogramma
Excel. Excel houdt geen audittrail bij en de vastgelegde mutaties zijn overschrijfbaar.
Hierdoor bestaat het risico dat mutaties achteraf niet controleerbaar zijn.
De Algemene Rekenkamer wijst op het belang van goede beheersafspraken, waaronder
het regelmatig maken van back-ups. Ontwikkeling bedrijfsvoeringDe FES-beheerder heeft adequaat beheer gevoerd over het FES-fonds. Er
is sprake van een vooruitgang ten opzichte van het vorige verslagjaar.De Algemene Rekenkamer heeft dit jaar geconstateerd dat er een risico
bestaat dat de FES-waardigheid van uitgaven niet wordt vastgesteld, omdat
(a) in de toezeggingsbrieven waarin de FES-waardigheid wordt vastgesteld de
voorwaarden veelal te summier worden beschreven, (b) de FES-waardigheid niet
wordt beoordeeld bij de controle van het jaarverslag van het FES door de auditdienst
van het Ministerie van EZ en ook niet bij de controle van de verrekenstukken
en van de departementale jaarverslagen door de departementale AD's.Gezien de omvang van de FES-uitgaven dient in 2004 aan dit probleem meer
aandacht te worden besteed.Reactie van de minister en nawoord Algemene RekenkamerIn zijn reactie geeft de minister van EZ mede namens de minister van Financiën
aan dat het hem genoegen doet dat de Algemene Rekenkamer constateert dat er
sprake is van vooruitgang in het beheer van het FES.De minister schrijft dat de model-accountantsverklaring zal worden geactualiseerd
aan de hand van de ontwikkelingen in het verklaringenstelsel alsmede het controleprotocol.Hoewel er volgens de minister geen sprake is van risico's voor de rechtmatigheid
en FES-waardigheid, is het zijns inziens wel mogelijk de procedure aan te
scherpen door in de model-accountantsverklaring en het controleprotocol expliciet
de toets op FES-waardigheid op te nemen, en in de toezeggingsbrieven naar
onderliggende documenten te verwijzen. In 2004 zal hij deze aanscherpingen
doorvoeren.De Algemene Rekenkamer is positief over de toezeggingen van de minister.
Door in de toezeggingsbrieven te verwijzen naar onderliggende documenten en
in het te actualiseren controleprotocol expliciet de toets op de FES-waardigheid
op te nemen is naar de mening van de Algemene Rekenkamer de controle en het
toezicht op de FES-waardigheid versterkt.Spaarfonds AOW (E)Het Spaarfonds AOW is een apart begrotingsfonds In het fonds worden gelden
gereserveerd om de toekomstige financiering van de Algemene Ouderdomswet (AOW)
in het licht van de toenemende vergrijzing veilig te stellen.Jaarverslag en saldibalansOver 2003 bedragen de ontvangsten in het Spaarfonds AOW € 3,2
miljard. Het saldo van het Spaarfonds AOW bedraagt eind 2003 € 15,9
miljard.De financiële informatie en de toelichting bij de financiële
informatie in het jaarverslag 2003 voldoen aan de gestelde eisen. De Algemene
Rekenkamer heeft geen fouten en onzekerheden aangetroffen in de financiële
informatie. Ook de saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoen
aan de vereisten.Reactie ministerDe minister geeft in zijn reactie aan geen aanleiding te zien om op het
rapport te reageren. Diergezondheidsfonds (F)In het Diergezondheidsfonds (DGF) worden de uitgaven en ontvangsten verantwoord
die samenhangen met maatregelen ter bestrijding van besmettelijke dierziekten.
In het Jaarverslag 2003 worden onder meer de uitgaven verantwoord van kosten
van de bestrijding van de uitbraak van aviaire influenza (verder: vogelpest)
in Nederland. Deze kosten bedroegen over 2003 in totaal € 249 miljoen.JaarverslagHet jaarverslag over 2003 van het DGF voldoet aan de gestelde eisen.BedrijfsvoeringOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en
de daartoe bijgehouden administraties in 2003 van het DGF hebben voldaan aan
de gestelde eisen, met uitzondering van:– het toezicht op en verantwoording over de destructie van risicomateriaal;
en– een adequate verantwoordelijkheidsverdeling tussen dienstonderdelen
van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) voor het
financieel beheer van het DGF.Toezicht en verantwoording destructie van risicomateriaalDe Algemene Rekenkamer heeft de goederenbeweging bij de bestrijding van
vogelpest beoordeeld. Een beoordeling van de goederenbeweging is van belang
om te kunnen vaststellen dat risicomateriaal niet in de voedselketen is terechtgekomen.
De goederenbeweging dient hiervoor sluitend te zijn. Onder een sluitende goederenbeweging
wordt verstaan dat de dieren zijn geruimd, zijn afgevoerd, zijn aangekomen
bij de destructor, zijn vernietigd en ten slotte zijn verbrand.De Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat de op de locaties aanwezige
dieren en producten zijn geruimd, afgevoerd en bij de destructor zijn aangekomen.Het toezicht op en de verantwoording over de vernietiging en de verbranding
van risicomateriaal door dienstonderdelen van het Ministerie van LNV is echter
onvoldoende geweest. Het ministerie heeft zich er onvoldoende van vergewist
of de verwerkingsprocessen bij de destructoren omgeven waren door administratieve
maatregelen waarmee met zekerheid zou kunnen worden vastgesteld dat het risicomateriaal
niet in de voedselketen terecht is gekomen.De Algemene Rekenkamer merkt de gebreken in het toezicht op en de verantwoording
over de vernietiging en verbranding van risicomateriaal aan als een onvolkomenheid
in het beheer.De Algemene Rekenkamer beveelt de minister aan richtlijnen te formuleren
en te laten implementeren voor het toezicht op en de verantwoording over de
destructie van risicomateriaal.Verantwoordelijkheidsverdeling financieel beheerDe Algemene Rekenkamer meent dat de minister van LNV stappen heeft gezet
voor een structurele verbetering van het financieel beheer, door het maken
van afspraken over de verantwoordelijkheidsverdeling. De gemaakte afspraken
zijn daarentegen niet volledig in 2003 geïmplementeerd. De Algemene Rekenkamer
beveelt aan de vastgelegde afspraken in 2004 met voortvarendheid te implementeren.Ontwikkeling bedrijfsvoeringDe bedrijfsvoering van het DGF laat in 2003 een positieve ontwikkeling
zien ten opzichte van 2002.De minister van LNV heeft de over 2002 geconstateerde onvolkomenheden
in het proces van de accountantscontrole en de naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen
opgelost.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerDe minister van LNV laat in zijn reactie weten dat hij ingenomen is met
de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat in het afgelopen jaar verbeteringen
zijn gerealiseerd in het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe
bijgehouden administraties. In zijn reactie gaat de minister specifiek in
op de twee geconstateerde onvolkomenheden.Over de verantwoordelijkheidsverdeling voor het financieel beheer merkt
de minister op dat in 2003 intern afspraken zijn gemaakt ter verbetering en
dat in 2004, overeenkomstig de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer, op
enkele punten hard zal worden gewerkt aan de implementatie hiervan.Het uitgangspunt bij de vernietiging van destructiemateriaal is volgens
de minister het waarborgen dat risicomateriaal niet in de voedselketen terechtkomt.
Bestaande afspraken en (controle)procedures rondom de goederenbeweging met
betrekking tot destructie garanderen volgens de minister een voldoende beheerst
proces. Op basis van de uitkomsten van periodieke analyse en evaluatie van
inspecties zal de minister bezien in hoeverre deze afspraken en procedures
aanscherping behoeven.De Algemene Rekenkamer zal de implementatie van de afspraken over de verantwoordelijkheidsverdeling
van het financieel beheer en de ontwikkeling in het toezicht op en de verantwoording
over de vernietiging van risicomateriaal in het rechtmatigheidsonderzoek 2004
volgen.BTW-compensatiefonds (G)Het Jaarverslag 2003 van het BTW-compensatiefonds voldoet aan de eisen
die de Comptabiliteitswet 2001 stelt.Het rapport bij het Jaarverslag 2003 van het BTW-compensatiefonds gaf
de minister geen aanleiding tot een reactie.XNoot1De minister van VROM heeft in haar reactie bij het rapport van de Algemene
Rekenkamer bij het Jaarverslag 2003 van het ministerie van VROM aangegeven
dat zij de minister van BZK zal vragen om het Voorschrift Informatiebeveiliging
(VIR) – dat alweer bijna tien jaar bestaat – te evalueren en op
zijn merites te beoordelen. De Algemene Rekenkamer heeft dit punt opgenomen
in de Agenda 2004/2005.XNoot1Onder belangrijke fouten en onzekerheden verstaat de Algemene Rekenkamer
de fouten en onzekerheden die de tolerantiegrens op artikelniveau van een
begrotingswet overschrijden.XNoot1Rapport «Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke
taak, deel 4». Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 450,
nrs. 1–2.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, Handelingen nr. 56, pagina's
3671 en 3694.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 430, nr. 2.XNoot1Een ministeriële regeling betreft meestal een algemeen bindend voorschrift
dat is gebaseerd op een wet en is gepubliceerd in de Staatscourant (of een
ander daarvoor formeel orgaan).XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 26 573, nr. 68–69.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 861, nr. 1–2.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 202, nr. 2.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 27 849 en 28 035,
nr. 25XNoot1Werken aan vertrouwen, een kwestie van aanpakken, strategisch akkoord
voor kabinet CDA, LPF, VVD, 3 juli 2002.XNoot1Meedoen, meer werk, minder regels, hoofdlijnenakkoord voor het kabinet
CDA, VVD, D66, 16 mei 2003.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 27 849 en 28 035,
nr. 25. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29548-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl