Minderhedenbeleid 1997; Jaaroverzicht
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25001, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

25-09-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25001 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgaveJAAROVERZICHT INTEGRATIEBELEID ETNISCHE MINDERHEDEN 1997 HOOFDSTUK 1. INLEIDENDE BESCHOUWING 1.1. Opzet van dit Jaaroverzicht1.2. Zwaartepunten van integratiebeleid etnische groepen1.3. Stand van zaken 1.3.1. Nieuwkomers1.3.2. Inburgering1.3.3. Arbeidsmarkt en onderwijs1.3.4. Marginalisering1.3.5. Antilliaanse jongeren1.3.6. Overleg met minderhedenorganisaties1.3.7. Anti-discriminatie1.3.8. Europa1.3.9. Remigratie1.4. Ontwikkelingen1.5. Voortzetting integratiebeleid gebodenHOOFDSTUK 2. INBURGERING 2.1. Inburgeringsbeleid2.2. Monitoring en evaluatie2.3. Financiële regelingen2.4. Ontwikkelingsactiviteiten2.5. Aansluiting op de arbeidsmarktHOOFDSTUK 3. WERKGELEGENHEIDSBELEID 3.1. Inleiding3.2. ArbeidsmarktpositieVrouwenDiversiteitJongerenLangdurige werkloosheidAnalyse3.3. Algemeen werkgelegenheidsbeleid3.4. De inzet van de sociale partners3.5. Gelijke behandelingILO-project «Discrimination against migrant workers
and ethnic minorities in the world of work»Meldpunt werving en selectie3.6. Werkgelegenheid voor etnische minderheden bij de
(rijks)overheid InleidingWBEAA3.7. ArbeidsvoorzieningsbeleidKwaliteit dienstverleningVrouwenvakscholen3.8. Projecten ten aanzien van Antilliaanse en Arubaanse
jongeren3.9. Arbeid in de zorgsector Zorgsector actief op terrein arbeidsmarkt van minderhedenStichtingsakkoordOnderzoeken OSA en TOPAZOnderzoeksresultaten OSAOnderzoeksresultaten TOPAZ3.10. Etnisch OndernemerschapTabel 1. Bevolking van 15–64 jaar naar arbeidspositie
en etniciteit, 1990–1995 Tabel 2. Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen/Arubanen
van 15–64 jaar naar arbeidspositie en etniciteit, 1990–1995 Tabel 3. Geregistreerde werkloosheid (GWL) per leeftijdsklasse
naar etniciteit en duur inschrijving, 1990–1995 Tabel 4. Plaatsing minderheden door Arbeidsvoorziening HOOFDSTUK 4. ONDERWIJS- EN CULTUURBELEID 4.1. Inleiding4.2. Primair Onderwijs en eerste fase van het Voortgezet
Onderwijs4.3. Secundair Beroepsonderwijs 4.3.1. Beleidsdoel4.3.2. Doelgroepresultaten op het vlak van deelname en
diplomering a. Deelnameb. Diplomering/uitval4.3.3. Beleidsimplementatie instellingen4.3.4. Beleid Van specifiek beleid naar facetbeleidA. Algemeen beleid Wet Educatie en BeroepsonderwijsHet nieuwe bekostigingsstelselBeleidsagenda 1995–1999Stimulering instroom LeerlingwezenVerbetering gegevensB. Specifiek beleid Regeling Specifieke DoelgroepenBenutting van expertise4.4. Volwasseneneducatie 4.4.1. Deelname aan de volwasseneneducatie4.4.2. Wachtlijsten NT2KwantitatiefKwalitatief4.4.3. Staatsexamens NT24.5. Hoger Onderwijs Ontwikkeld beleidExpertise Centrum Allochtonen Hoger OnderwijsZij-instromers4.6. CultuurEducatie en participatieCultuurinstellingenLezen, schrijven, literatuurOmroep en persHOOFDSTUK 5. HUISVESTINGSBELEID 5.1. Inleiding5.2. Stedelijke vernieuwing Een stad voor iedereenStrategische nieuwbouwStadsvernieuwingDifferentiatie van het woningaanbodOverleg met de grote stedenSociaal beheer5.3. Betaalbaar wonenBeschikbaarheid van sociale woningenDe huurontwikkelingDe positie van de huurdersIndividuele huursubsidie5.4. Woonruimteverdeling5.5. Specifieke onderwerpen: intrekking van de WoonwagenwetHOOFDSTUK 6. BELEID INZAKE WELZIJN, SPORT EN VOLKSGEZONDHEID 6.1. Inleiding6.2. 0–18 jarige kinderen van etnische minderheden6.3. Het programma multiculturele samenlevingJeugdvoorlichtingVrijwilligersbeleid6.4. Landelijke infrastructuurTolken6.5. Minderheden en sport6.6. Ouderen uit minderheidsgroepen6.7. GezondheidszorgSociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV)Jeugdgezondheidszorg (JGZ)Collectieve preventieHuisarts in achterstandswijkenHOOFDSTUK 7. ENKELE JUSTITIËLE ASPECTEN 7.1. Inleiding7.2. Preventie, Jeugdbescherming en Reclassering7.3. Justitiële InrichtingenHOOFDSTUK 8. EMANCIPATIE VAN ZWARTE, MIGRANTEN- EN VLUCHTELINGENVROUWEN 8.1. Inleiding8.2. Jaarboek/Monitor8.3. Project AISA8.4. Arbeidsmarkt De campagne «Opportunity, kans op balans»VrouwenvakscholenVeM-Bureau8.5. Allochtone vrouwen in de politiekHOOFDSTUK 9. FINANCIËNBIJLAGE 1:BIJLAGE 2:Overzicht van toezeggingen van bewindslieden aan de Tweede
Kamer, gedaan in het kader van het Integratiebeleid minderheden.Justitie Ministerie van Binnenlandse Zaken Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer Ministerie van Economische Zaken Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport BIJLAGE 3:Specificaties van de ramingen per departement (bedragen
x duizend gulden)Ministerie van Justitie, hoofdstuk 6 Ministerie van Justitie, hoofdstuk 6 Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, hoofdstuk 11 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, hoofdstuk 11 Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, hoofdstuk
15 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, hoofdstuk
15 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur, Hoofdstuk
16 Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25001Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 285 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 001Minderhedenbeleid 1997nr. 2JAAROVERZICHT Inhoudsopgave Blz.   Hoofdstuk 1. INLEIDENDE BESCHOUWING51.1.Opzet van dit Jaaroverzicht51.2.Zwaartepunten van integratiebeleid etnische groepen51.3.Stand van zaken7 1.3.1.Nieuwkomers71.3.2.Inburgering8 1.3.3.Arbeidsmarkt en onderwijs91.3.4.Marginalisering11 1.3.5.Antilliaanse jongeren121.3.6.Overleg met minderhedenorganisaties12 1.3.7.Anti-discriminatie131.3.8.Europa14 1.3.9.Remigratie15 1.4.Ontwikkelingen151.5.Voortzetting integratiebeleid geboden17    Hoofdstuk
2. INBURGERING192.1.Inburgeringsbeleid192.2.Monitoring en evaluatie19 2.3.Financiële
regelingen20 2.4.Ontwikkelingsactiviteiten21 2.5.Aansluiting
op de arbeidsmarkt22    Hoofdstuk 3. WERKGELEGENHEIDSBELEID243.1.Inleiding24 3.2.Arbeidsmarktpositie allochtonen243.3Algemeen werkgelegenheidsbeleid26 3.4.De
inzet van de sociale partners27 3.5.Gelijke behandeling293.6.Werkgelegenheid voor etnische minderheden bij de (rijks)overheid313.7.Arbeidsvoorzieningsbeleid32 3.8.Projecten
ten aanzien van Antilliaanse en Arubaanse jongeren34 3.9.Arbeid
in de zorgsector34 3.10.Etnisch ondernemerschap37Hoofdstuk 4. ONDERWIJS- EN CULTUURBELEID424.1.Inleiding42 4.2.Primair Onderwijs en eerste
fase van het Voortgezet Onderwijs42 4.3.Secundair beroepsonderwijs504.3.1.Beleidsdoel50 4.3.2.Doelgroepresultaten
op het vlak van deelname en diplomering51 4.3.3.Beleidsimplementatie
instellingen52 4.3.4.Beleid53 4.4.Volwasseneneducatie564.4.1.Deelname aan de volwasseneneducatie56 4.4.2.Wachtlijsten
NT256 4.4.3.Staatsexamens NT257 4.5.Hoger
Onderwijs57 4.6.Cultuur58    Hoofdstuk
5. HUISVESTINGSBELEID635.1.Inleiding635.2.Stedelijke vernieuwing63 5.3.Betaalbaar
wonen67 5.4.Woonruimteverdeling69 5.5.Specifieke
onderwerpen: intrekking van de Woonwagenwet70    Hoofdstuk
6. BELEID INZAKE WELZIJN, SPORT EN VOLKSGEZONDHEID716.1.Inleiding716.2.0–18öjarige kinderen van etnische minderheden716.3.Het programma multiculturele samenleving73 6.4.Landelijke
infrastructuur75 6.5.Minderheden en sport76 6.6.Ouderen
uit minderheidsgroepen78 6.7.Gezondheidszorg79    Hoofdstuk
7. ENKELE JUSTITIËLE ASPECTEN827.1.Inleiding827.2.Preventie, Jeugdbescherming en Reclassering82 7.3.Justitiële
Inrichtingen82    Hoofdstuk 8. EMANCIPATIE
VAN ZWARTE, MIGRANTEN- EN VLUCHTELINGENVROUWEN858.1.Inleiding858.2.Jaarboek/Monitor86 8.3.Project AISA868.4.Arbeidsmarkt86 8.5.Allochtone vrouwen in
de politiek88 Hoofdstuk 9. FINANCIËN90   BIJLAGEN1.Moties91 2.Toezeggingen923.Financieel overzicht106 4.SCP-rapport1 1 Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.JAAROVERZICHT INTEGRATIEBELEID ETNISCHE MINDERHEDEN 1997 HOOFDSTUK 1. INLEIDENDE BESCHOUWING 1.1. Opzet van dit JaaroverzichtDit Jaaroverzicht Integratiebeleid Etnische Minderheden verschijnt halverwege
de regeerperiode van het huidige kabinet. Dat biedt een goede gelegenheid
om een tussenbalans op te maken en om te bezien welke accenten voor de komende
twee jaren gelegd moeten worden in het integratiebeleid etnische minderheden.De opzet van dit Jaaroverzicht is bepaald door hetgeen in de brief d.d.
7 mei 1991 aan de Tweede Kamer over de coördinatie van het minderhedenbeleid
(Tweede Kamer 1990–1991, 21 472, nr. 15) werd vastgelegd over de
taakverdeling tussen bewindslieden. Omdat iedere bewindspersoon een eigen
verantwoordelijkheid heeft voor zijn beleidsterrein, zijn vanaf het tweede
hoofdstuk rapportages per thema opgenomen. Dit eerste, inleidende, hoofdstuk
is gewijd aan de hoofdlijnen en aan enige bijzondere onderwerpen van het gevoerde
integratiebeleid etnische minderheden. De minister van Binnenlandse Zaken
(BiZa) is verantwoordelijk voor de coördinatie van dit beleid. De opzet
van dit Jaaroverzicht komt derhalve overeen met zoals die in eerdere jaren
werd toegepast. Vanwege de integraliteit is hetzelfde stramien als de voorgaande
jaren gebruikt.Als bijlage is als gebruikelijk toegevoegd de rapportage van het Sociaal
en Cultureel Planbureau (SCP). Daarin wordt een beeld geschetst van de ontwikkelingen
op een aantal beleidsterreinen, in het bijzonder in vergelijking met zijn
in 1993 uitgebrachte rapportage (bijlage 7 bij Jaaroverzicht 1994). Ook moge
de in augustus verschenen publicatie «Allochtonen in Nederland 1996»
van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) worden vermeld. Zowel de
rapportage van het SCP als de CBS-publicatie, beide in opdracht van de minister
van Binnenlandse Zaken vervaardigd, zijn in dit Jaaroverzicht veelvuldig benut. 1.2. Zwaartepunten van integratiebeleid etnische groepenTen tijde van het aantreden van dit kabinet was de immigratie sterk toegenomen.
Niet zozeer vanwege de gezinsvorming van reeds langere tijd hier te lande
verblijvende leden van etnische minderheidsgroepen, als wel en vooral om toelating
op grond van vluchtelingschap te verkrijgen. Het aantal asielaanvragen was
opgelopen van 14 000 in 1989 tot ruim 50 000 in 1994.In de publieke opinie was twijfel gerezen of ons land nog wel controle
had over de instroom en of het opnamevermogen van de samenleving hierdoor
niet te zwaar zou worden belast. Het debat daarover beïnvloedde ook de
beeldvorming rond het integratiebeleid in negatieve zin. Toch betreffen de
gezamenlijke doelgroepen waarop het integratiebeleid zich richt slechts een
beperkt deel van onze bevolking van nog geen zes procent. En het aantal asielzoekers
dat in de afgelopen vijf jaar als vluchteling werd toegelaten, maakt er slechts
0.3% van uit. Menige landgenoot kent deze gegevens niet en denkt dat het om
hogere aantallen gaat.Dat debat over het opnamevermogen riep ook de vraag op of het integratiebeleid
wel voldoende draagvlak behield binnen de Nederlandse bevolking. Een recente publicatie van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch
Instituut, getiteld «Meningen en opvattingen over aspecten van het bevolkingsvraagstuk
1983–1994», stelde echter vast: «In het algemeen is een
duidelijke meerderheid van de ondervraagden voor een beleid dat de integratie
van allochtonen in de Nederlandse samenleving bevordert».Velen van de recent toegelaten leden van etnische groepen staan aan het
begin van hun integratieproces en hebben ook binnen de kring van de etnische
minderheden vaak een achterstandspositie. Dat leidt er toe dat de vorderingen
in het integratiebeleid bij langer hier verblijvende minderheidsgroepen worden
overschaduwd door de ongunstige condities voor deze vele nieuwkomers. Vooral
het onderwijs en de arbeidsmarkt kregen een extra aanbod vanwege deze nieuwkomers
te verwerken die vaak niet voldoende waren geprepareerd op de eisen van een
moderne samenleving.In het Jaaroverzicht 1995, dus bij de aanvang van het eerste werkingsjaar
van het nieuwe kabinet, werd daarom melding gemaakt van «de uitdaging
om de trend van een oplopende werkloosheid onder laagopgeleiden om te buigen».
De druk op vooral onze grotere steden nam toe. In hetzelfde Jaaroverzicht
1995 constateerde het kabinet ook «dat processen van concentratie en
segregatie, van langdurige werkloosheid en processen van toenemende onveiligheid
ook in de grote stad het meest worden gevoeld».De besturen van de vier grootste steden luidden ten tijde van de kabinetsformatie
dan ook de alarmklok en vroegen om een nauwe samenwerking met het Rijk teneinde
in een gezamenlijke krachtsinspanning het sociale en economische verval te
keren.Ook bleken de eerste ontwikkelingen om binnen gemeenten deze nieuwe ingezetenen
met speciale cursustrajecten op weg te helpen om zich in onze samenleving
te oriënteren, voldoende veelbelovend om er extra impulsen aan te geven.Het kabinet nam zich daarom toen voor het integratiebeleid met kracht
voort te zetten. Integratieprocessen zijn in hun complexiteit een zaak van
lange adem. Zij omvatten vele aspecten van de samenleving en vragen van die
samenleving en van ieder van haar leden ook een grote krachtsinspanning om
de nieuwe medeburgers de hun toekomende ruimte tot ontplooiing te bieden en
hen op voet van gelijkheid te aanvaarden. Vanzelfsprekend betekent dit ook
een grote uitdaging voor de nieuwe medeburgers om medeverantwoordelijkheid
te nemen voor de ontvangende samenleving, die hun toekomst zozeer gaat bepalen.
Zij zullen zich ook allerlei vaardigheden eigen moeten maken om hun rol te
kunnen gaan vervullen in voor hen zo veranderde levensomstandigheden.Dit alles staat in functie van de groeiende realiteit van het Nederlandse
burgerschap voor de leden van etnische groepen, waarop in de reeds vermelde
Contourennota ook werd ingegaan: «Burgerschap als basisprincipe van
het toekomstig beleid veronderstelt vrije, autonome en actieve burgers die
verantwoordelijkheid dragen voor zichzelf en de samenleving en daarop aangesproken
kunnen worden. (...) Integratie en participatie in de samenleving en ontvankelijkheid
daarvoor van de samenleving vormen de belangrijkste voorwaarden voor burgerschap.
Daarom past de term burgerschap in de ontwikkelingsfase die op dit moment
gaande is.»Met het oog hierop heeft het kabinet bij zijn Regeringsverklaring en ook
nadien besloten, gegeven de actuele ontwikkelingen, een aantal nieuwe accenten
binnen zijn integratiebeleid aan te brengen. Deze accenten zijn in de volgende
punten samen te vatten: – gestreefd wordt naar een substantiële kwantitatieve vermindering
van de immigratie, met behoud van Verdragsverplichtingen en handhaving van
het humane karakter van het beleid;– er komt een duidelijke scheiding in de verantwoordelijkheden voor
de opvang van asielzoekers. De minister van Justitie is verantwoordelijk voor
de behandeling van asielverzoeken. De minister van Binnenlandse Zaken neemt
als coördinerend minister voor het integratiebeleid ten aanzien van etnische
minderheden de verantwoordelijkheid op zich voor de uitplaatsing naar, en
de huisvesting in gemeenten van (A-status, VTV humanitair; VVTV-) statushouders;– de coördinerend minister neemt de regie bij het kabinetsbeleid
met betrekking tot de inburgering van nieuwkomers;– de bevordering van effectief onderwijs en van een maximale deelname
van etnische minderheden aan de arbeidsmarkt houdt een hoge prioriteit; – nieuwe impulsen worden gegeven aan het herstel van de positie
van de grotere steden. Deze dienen gericht te zijn op het volledig benutten
van de aanwezige economische, sociale en culturele potentie die in de steden
aanwezig is. Etnische minderheden vormen in die grotere steden een belangrijk
deel van die potenties. Ontwikkelingen in de richting van segregatie worden
tegengegaan;– voorkoming en bestrijding van discriminatie blijven hoge prioriteit
genieten;– sinds minister Rietkerk in 1985 een advies- en overlegstructuur
van het kabinet met vertegenwoordigingen van etnische minderheden en woonwagenbewoners
heeft ingevoerd, heeft het kabinet actief contact onderhouden met de minderheden.
Ook na de doorvoering van beleidswijzigingen met betrekking tot advies en
overleg blijft regelmatig overleg geboden;– met het oog op de herziening van het Verdrag van Maastricht zal
er aandacht gegeven worden aan een Europees beleid tegen racisme en vreemdelingenhaat
en aan een verbetering van de juridische positie van ingezetenen, niet zijnde
staatsburger van een van de Lidstaten;– een voortzetting van het remigratiebeleid is geboden. 1.3. Stand van zaken 1.3.1. NieuwkomersZo lang personen niet formeel tot ons land zijn toegelaten, vormen zij
geen doelgroep van het integratiebeleid. Een restrictief toelatingsbeleid
behoort tot de belangrijke randvoorwaarden voor een succesvol integratiebeleid.Het overheidsbeleid ter zake van toelating is reeds vele jaren restrictief
van aard. Dit overigens onder volledige eerbiediging van de verplichtingen
die voortvloeien uit internationale afspraken en verplichtingen. Reeds in
de Minderhedennota 1983 werd gesteld: «Het realiseren van de doelstellingen
van het minderhedenbeleid is in sterke mate afhankelijk van dit (restrictieve)
toelatingsbeleid.» Zonder afbreuk te doen aan het humane karakter van
het toelatings- en vreemdelingenbeleid worden de criteria voor een restrictief
beleid in deze kabinetsperiode nauwgezet toegepast.Tijdens deze kabinetsperiode is een aanzienlijke vermindering van de immigratie
opgetreden. Kwamen in 1990 nog bijna 13 000 Turken Nederland binnen,
in 1995 was dit aantal gedaald tot 4 755. In dezelfde periode nam het
aantal zich hier vestigende Marokkanen af van 9 761 tot 3 099 en
het aantal Surinamers van 6 815 tot 1 716.Ook het aantal ingewilligde asielverzoeken laat in 1995 een afname zien:
na een aanvankelijk sterke toename in 1993 en 1994 (toen tussen de 15 000
en 16 000 A- of VTV humanitair-statussen werden verleend) werd in 1995
het asielverzoek in van 14 183 personen ingewilligd. Wel zijn in 1994
en 1995 3 456 respectievelijk 4 318 voorwaardelijke vergunningen
tot verblijf (VVTV) afgegeven.De uitplaatsing van (A-, VTV humanitair en VVTV-) statushouders uit de
centrale opvangvoorzieningen naar woonruimte in de gemeenten betekent voor
betrokkenen een eerste belangrijke stap in het integratieproces in Nederland.Deze uitplaatsing vindt plaats onder de coördinerende verantwoordelijkeid
van de minister van Binnenlandse Zaken. In de Huisvestingswet en de Zorgwet-VVTV
zijn ten behoeve van de provincies, respectievelijk de Regionale Openbare
Lichamen toezichthoudende en coördinerende bevoegdheden vastgelegd. Het
COA voert de feitelijke uitplaatsing uit. De gemeenten zijn op grond van deze
wetten verplicht de statushouders te huisvesten.Dit gebeurt volgens de wettelijk vastgelegde taakstellingssystematiek
voor de verblijfsgerechtigden (A- of VTV-statushouders) en vergunninghouders
(VVTV-ers).De huisvestingstaakstellingen zijn de afgelopen periode door de gemeenten
naar tevredenheid gerealiseerd. De realisatiegraad bedroeg in het tweede helft
van 1995 76% en 84% in het eerste halfjaar van 1996. Per 1 juli 1996 waren
bij de halfjaarlijkse huisvestingstaakstellingen van in totaal 72 200
personen, ruim 65 000 personen in de gemeenten gehuisvest.In de Huisvestingswet en de Zorgwet-VVTV zijn evaluaties inzake de taakstellingssystematiek
op het terrein van de huisvesting (binnen 2 jaar na inwerkingtreding van de
wetten per 1 juli 1995) en inzake de zorgcomponent van de Zorgwet-VVTV (binnen
4 jaar na inwerkingtreding van de wet) vastgelegd. Dit jaar is aan externe
bureaus opdracht verleend deze onderzoeken te starten. 1.3.2. InburgeringWie zich nieuw in ons land vestigt, ontbreekt het in verreweg de meeste
gevallen aan veel cruciale informatie en aan een aantal vereiste basisvaardigheden.
De belangrijkste is de beheersing van de Nederlandse taal. Ook zijn vooropleiding
en werkervaring van de nieuwkomers niet direct in alle gevallen te gebruiken
in een samenleving als de onze.Om die nieuwkomer initieel te helpen bij het overwinnen van de belangrijkste
eerste hindernissen, heeft het kabinet in het regeerakkoord het reeds in de
Contourennota aangekondigde voornemen uitgewerkt om te komen tot een meer
verplichte aanpak van inburgering en om een goed toegankelijke startvoorziening
te realiseren.Bij zijn aantreden heeft het kabinet voortvarend ingezet op de uitbouw
van het inburgeringsbeleid. In de afgelopen twee jaar werd hierbij grote voortgang
geboekt, mede dankzij goed overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) waarmee overeenstemming werd bereikt.Op 1 januari 1996 is de nieuwe aanpak van de inburgering van nieuwkomers
van start gegaan. Gemeenten bieden vanaf die datum nieuwkomers, die daarvoor
in aanmerking komen, contracten aan voor een op maat gesneden inburgeringsprogramma.
Nieuwkomers die afhankelijk zijn van een uitkering, kunnen door de gemeente
worden verplicht tot deelname. Het kabinet heeft met ingang van 1996 extra
middelen voor inburgering beschikbaar gesteld met het doel gemeenten en nieuwkomers
te stimuleren inburgeringsprogramma's aan te bieden, respectievelijk te volgen.
Zo gaat het in 1996 om f 200 miljoen. Hiervoor kunnen 19 215
nieuwkomers een programma volgen. In 1997 gaat het om een totaalbedrag van
f 230 miljoen. Daarbij is een nieuwe bekostigings- en verantwoordingssystematiek
ingevoerd, waartoe de bestaande financiële stromen voor inburgering vanuit
de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen (OCW) zijn aangepast en op elkaar afgestemd.De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het inburgeringsbeleid.
Daarbij werken zij samen met vele instellingen en organisaties. De nieuwe
aanpak van inburgering vraagt in veel gemeenten om het opzetten van een nieuwe
inrichting van de nieuwkomersprojecten.De eerste gegevens over de voortgang van de inburgering laten zien dat
de gemeenten dit op een voortvarende manier aanpakken, hoewel er nog de nodige
aanloopproblemen zijn. Een frequente monitoring van de ontwikkelingen begeleidt
het beleid.Onlangs heeft de minister van Binnenlandse Zaken met de VNG en de vier
grote gemeenten afspraken gemaakt waarbij gemeenten een belangrijk deel van
de middelen voor inburgering gegarandeerd krijgen. Dit biedt gemeenten de
nodige basis om haar activiteiten effectief ter hand te nemen.In de discussie met de Tweede Kamer en maatschappelijke organisaties is
gebleken dat een aparte wettelijke basis noodzakelijk is om aan het beleid
een hechte grondslag te verschaffen. Deze wettelijke basis moet het mogelijk
maken ook nieuwkomers die niet afhankelijk zijn van een uitkering te verplichten
tot deelname aan een inburgeringsprogramma. Het kabinet heeft in november
1995 een hoofdlijnennotitie Wet inburgering nieuwkomers aan de Kamer aangeboden.
Deze is op 7 februari 1996 door de Tweede Kamer besproken met de minister
van Binnenlandse Zaken (Tweede Kamer 1995–1996, 24 401, nr. 14).
De Kamer liet bij deze gelegenheid weten in te stemmen met de lijn die het
kabinet had uitgezet en drong aan op spoed. Een wetsvoorstel betreffende de
inburgering van nieuwkomers is inmiddels ter advisering aan de Raad van State
aangeboden. Het wetsvoorstel volgt in grote lijnen de eerder in de Kamer besproken
hoofdlijnennotitie.Indien het wetsvoorstel door de beide Kamers zal worden aangenomen, zal
een systeem van opvang van nieuwkomers tot stand zijn gebracht dat naar internationale
maatstaven uniek is. Deze aanpak past in de filosofie waarin de overheid de
randvoorwaarden schept voor een situatie waarin burgers hun eigen kansen en
verantwoordelijkheden nemen.Het inburgeringsbeleid kan echter niet pretenderen op voldoende wijze
de integratie van nieuwkomers te garanderen. Integratie veronderstelt een
langdurig leer- en samenlevingsproces, niet alleen van de nieuwkomer, maar
ook van de ontvangende omgeving. Inburgeringsbeleid mag wel de pretentie hebben
om de nieuwkomer te introduceren in de nieuwe wereld die hij of zij betreedt
om hem of haar de eerste stappen te laten zetten op de lange weg naar een
volwaardig burgerschap. 1.3.3. Arbeidsmarkt en onderwijsDe ontwikkeling van de werkloosheid onder de vier grootste doelgroepen
van het integratiebeleid laat in de periode 1990–1995 een licht positieve
trend zien. Toch blijkt in 1995 de werkloosheid onder deze groepen nog steeds
ruim drie maal zo hoog te zijn als onder autochtonen. In 1990 was de werkloosheid
overigens nog vier maal zo hoog. Tussen de groepen zijn er grote verschillen:
bij personen van Surinaamse afkomst bedraagt de werkloosheid in 1995 19%,
bij Antillianen/Arubanen 23% en bij personen van Marokkaanse of Turkse afkomst
32%. Evenals bij autochtonen is onder deze groepen de werkloosheid
hoger onder jongeren. Juist onder de jongere leden van etnische minderheden
is het aandeel langdurige werkloosheid flink gestegen, terwijl deze bij autochtone
jongeren is gedaald.Toch heeft de arbeidsmarkt in de periode 1990–1995 ruim 40 000
personen uit deze minderheidsgroepen extra opgenomen. Daarbij is de stijging
in de werkgelegenheid bij hen ruim vier maal zo hoog geweest is als onder
autochtonen. Dat deze sterke groei zich niet vertaald heeft in een significante
daling van de werkloosheid, houdt verband met de even sterke groei van het
arbeidsaanbod vanwege de bevolkingstoename en de grotere beschikbaarheid voor
de arbeidsmarkt. Evenals bij autochtonen manifesteerde de groei van de werkgelegenheid
zich ook onder minderheden het sterkst bij vrouwen.Onmiskenbaar belangrijke factoren ter verklaring van de arbeidsmarktpositie
zijn het opleidingsniveau en de kennis van het Nederlands. De sterke concurrentie
aan de onderkant van de arbeidsmarkt (het segment waar een groot deel van
de etnische minderheden op aangewezen is) vormt nog steeds een grote belemmering
voor hun opname in het arbeidsproces. Een andere factor, waarvan de invloed
op de arbeidsmarktkansen inmiddels duidelijk is aangetoond, is die van de
indirecte en zelfs directe discriminatie door werkgevers.Voor een versnelde integratie van leden van etnische minderheden op de
arbeidsmarkt moeten verschillende wegen bewandeld worden. Deze moeten zowel
gericht zijn op het verruimen van de vraag, als op het versterken van de concurrentiepositie
van werkzoekenden uit etnische groepen. Dit vergt van alle betrokken partijen
nog steeds grote inspanningen: het kabinet, de sociale partners, het onderwijs,
de intermediaire instanties op de arbeidsmarkt, individuele werkgevers en
de etnische minderheden zelf.Via verschillende maatregelen (gerichte lastenverlichting, nieuwe banen
met inzet van uitkeringsgelden) stimuleert het kabinet de werkgelegenheid,
vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Dit algemene beleid is juist
voor leden van etnische minderheden van belang, omdat zij in vele gevallen
juist op werk in dit segment zijn aangewezen.Najaar 1996 kan een omslagpunt worden in het arbeidsmarktbeleid. Mede
op basis van de wettelijk voorgeschreven evaluatie van de Wet bevordering
evenredige arbeidsdeelname allochtonen (WBEAA), die in september 1996 zal
zijn afgerond en daarna zo snel mogelijk aan het parlement zal worden aangeboden,
zal het kabinet zich nader bezinnen op maatregelen voor een zo effectief mogelijke
wetgeving. Ook de nu problematische wetshandhaving komt dan aan de orde.In het Najaarsoverleg wil het kabinet met de sociale partners tot afspraken
komen over een samenhangend pakket maatregelen om de effectiviteit van het
arbeidsmarktbeleid voor leden van etnische minderheden te vergroten. Behalve
de zojuist genoemde evaluatie zijn belangrijke elementen: een follow-up van
het Minderhedenakkoord van de Stichting van de Arbeid (1990–1996) en
de toekomst van de functie Bedrijfsadviseurs minderheden na 1996. Aandachtspunt
daarbij zal zijn dat de economische groei evenzeer ten goede zal moeten komen
aan de leden van etnische minderheidsgroepen.De ontwikkeling van het aantal ondernemers uit de minderheidsgroepen vanaf
1986 is positief te noemen. In deze periode is het aantal etnische ondernemers
meer dan verdubbeld. Het gaat hierbij voornamelijk om kleine bedrijven in
de sectoren horeca en groothandel. Veel aspirant-ondernemers zien het beginnen
van een eigen bedrijf als een kans om aan het werk te komen. De
levensvatbaarheid van etnische ondernemingen blijkt relatief goed te zijn.Vooralsnog blijft de relatief hoge voortijdige uitval van leerlingen uit
etnische minderheidsgroepen uit het voortgezet onderwijs zorgwekkend. Deze
uitval vindt al op vroege leeftijd plaats. En men verlaat het onderwijs zonder
enig diploma. Het ontbreken van een startkwalificatie geeft deze jongeren
weinig kans op de arbeidsmarkt. Voor de aansluiting op de arbeidsmarkt is
het verder van belang dat de deelname aan het vervolgonderwijs wordt vergroot.Het SCP constateert dat de positie van leerlingen uit de minderheidsgroepen
in het onderwijs gelukkig wat in beweging is. Dit heeft ertoe geleid dat ten
aanzien van de participatie aan het onderwijs nog maar weinig verschillen
bestaan tussen autochtone jongeren en jongeren uit de etnische minderheden.
Wel blijft de participatie van deze jongeren in het middelbaar en hoger onderwijs
nog achter. Ook hun prestaties zijn nog steeds lager dan die van de autochtone
leerlingen. Omdat de belangrijkste achterstanden, met name op het gebied van
de taal, al bestaan aan het begin van de schoolloopbaan en gedurende de schoolloopbaan
in relatieve zin ten opzichte van de autochtone leerlingen blijven bestaan,
worden in het beleid steeds zwaardere accenten gelegd op activiteiten die
gericht zijn op de aanpak van achterstandsproblemen in met name de voor- en
vroegschoolse periode. 1.3.4. MarginaliseringEtnische minderheden zijn in hoge mate in onze steden woonachtig en daarbinnen
vooral in een beperkt aantal buurten en wijken. In zijn «Rapportage
Minderheden 1995 Concentratie en Segregatie» stelde het SCP een zekere
samenhang vast «tussen de mate van concentratie van allochtonen in wijken
en de oriëntatie op de Nederlandse samenleving van de wijkbewoners. Allochtonen
in wijken met veel allochtonen oriënteren zich minder op de Nederlandse
samenleving dan zij die wonen in wijken met weinig allochtonen».Dat geldt vooral voor de Turkse en Marokkaanse bevolkingsgroepen en uit
de in de Rapportage gepresenteerde tabellen blijkt de gerichtheid van Marokkanen
op hun Nederlandse omgeving een iets minder ongunstig beeld te geven dan die
van Turkse wijkbewoners.In zijn reactie op dit rapport heeft het kabinet als zijn oordeel uitgesproken
dat de problemen in concentratiewijken niet primair met middelen van volkshuisvesting
bestreden kunnen worden. Hoewel de kwaliteit van de goedkopere woningvoorraad
uiteraard minder is dan die in hogere prijsklassen, beantwoordt ook zij ruimschoots
aan de gestelde eisen. Het SCP constateerde overigens een duidelijke verbetering
in de woonsituatie van leden van etnische minderheden.Het kabinet onderstreept vooral de noodzaak tot verbetering van de onderwijsresultaten
en de kansen van leden van etnische minderheden op de arbeidsmarkt. Onderwijs,
scholing en werk zijn noodzakelijke voorwaarden voor een geslaagde integratie
en voorkomen marginalisering en uitzichtloosheid. Vanzelfsprekend zal het
huisvestingsbeleid aan de vermindering van concentratieverschijnselen zijn
bijdrage leveren. Deze zienswijze is door de Tweede Kamer onderschreven.De Parlementaire Enquêtecommissie heeft in haar rapport «Inzake
Opsporing» de vinger gelegd op het gevaar van de marginalisering en
van het afglijden naar ontoelaatbare gedragingen. Ook jongeren uit enkele
etnische groepen blijken hier gevoelig voor te zijn. Hier ligt een gemeenschappelijke
taak van alle overheden en maatschappelijke krachten om een dergelijke ongunstige
ontwikkeling te voorkomen en in gunstige zin om te buigen. De
Enquêtecommissie wees onder meer op een verband tussen criminele organisaties
en etnische minderheden. Daaruit kwam naar voren dat de integratie ernstige
schade zou ondervinden, indien leden van etnische minderheden in de greep
zouden raken van criminele organisaties. Dit is voor het kabinet reden, zich
op de aard en omvang van de gesignaleerde problematiek te bezinnen.Over deze materie hebben de ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie
in het kader van de Landelijke Advies- en Overlegstructuur Minderhedenbeleid
(LAO) reeds een eerste gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van de etnische
minderheidsgroeperingen. Deze hebben eveneens van hun bezorgdheid blijk hebben
gegeven en hun medewerking toegezegd. Verwezen moge worden naar de brief van
de beide betrokken bewindspersonen over dit onderwerp aan de Tweede Kamer. 1.3.5. Antilliaanse jongerenBij verschillende gelegenheden is de Tweede Kamer geïnformeerd over
de implementatie van de in 1993 verschenen Beleidsnota 1993–1997 van
de Task Force Antilliaanse Jongeren. Op 19 oktober 1995 verscheen de eerste
voortgangsrapportage (Tweede Kamer 1995–1996, 24 400 IV, nr. 6)
en recentelijk op 5 juni 1996 zag de tweede voortgangsrapportage (Tweede Kamer
1995–1996, 24 400 IV, nr. 17) het licht.Na het verschijnen van de tweede voortgangsrapportage vond er op 6 juni
1996 een bestuurlijk overleg plaats met de gemeenten met concentraties van
Antillianen. De Minister van Binnenlandse Zaken en de Antilliaanse Minister
voor Jeugd onderlijnden de noodzaak van een gezamenlijke aanpak van de beide
Rijksdelen bij de positieverbetering van Antilliaanse jongeren.Gezien de veelal slechte voorbereiding van de Antilliaanse migranten op
hun komst naar Nederland en de gebrekkige informatie-uitwisseling met Antilliaanse
instanties, vroegen de gemeenten in het bestuurlijk overleg aandacht voor
de in de Beleidsnota van de Task Force Antilliaanse Jongeren geopperde idee
van een Centrum Voorlichting Nederland, ook genoemd Voorpost Opvang Nieuwkomers
op de Antillen. De totstandkoming van een dergelijke voorpost was ook onderwerp
van gesprek in het topoverleg van 6 juni 1996 tussen de Antilliaanse en de
Nederlandse Minister-President.Te zamen met de Antilliaanse autoriteiten is het streven erop gericht
om te komen tot een spoedige realisering van het Centrum Voorlichting Nederland
ofwel de Voorpost Opvang Nieuwkomers. Dit Centrum dient zodanige voorlichting
te geven aan Antilliaanse jongeren dat zij een reëel beeld krijgen van
de situatie in Nederland. Een andere belangrijke taak zal bestaan uit de informatie-uitwisseling
tussen de bij de migratie betrokken instanties. 1.3.6. Overleg met minderhedenorganisatiesSinds 1985 voert de minister van Binnenlandse Zaken in zijn hoedanigheid
van coördinerend bewindspersoon op structurele wijze overleg met vertegenwoordigingen
van de etnische minderheidsgroepen en woonwagenbewoners en vraagt hun advies
over nieuwe beleidsvoornemens. In 1994 is hieraan een wettelijke grondslag
gegeven door de Wet Adviesorganen Minderhedenbeleid, op basis waarvan met
betrekking tot elk van de minderheidsgroepen een Adviesorgaan is ingericht.
Deze wet heeft een tijdelijk karakter; zij geldt tot 1 januari 1997. Bij de
instelling van adviesorganen-nieuwe-stijl wil het kabinet rekening
houden met een voldoende deelname van deskundigen uit de kring van etnische
minderheden.De regering hecht groot belang aan een geregeld overleg met vertegenwoordigers
van etnische minderheden en woonwagenbewoners. Temeer, omdat in het verleden
regelmatig contact ook zijn waarde heeft bewezen. Om dat overleg een krachtige
grondslag te geven, heeft het kabinet een voorstel van Wet overleg minderhedenbeleid
voorbereid, dat inmiddels aan de Staten-Generaal is aangeboden (TK 1995–1996,
24 835, nrs. 1–3). 1.3.7. Anti-discriminatieBurgerschap veronderstelt, in de woorden van de Contourennota, participatie
en integratie van leden van etnische groepen. Maar wie zich in de Nederlandse
samenleving niet welkom voelt, zal zich voor integratie en participatie afsluiten.
Naar de mate waarin leden van etnische minderheden zich meer gediscrimineerd
voelen, zal de bereidheid om aan de Nederlandse samenleving deel te nemen,
verminderen.Bij de voorkoming en bestrijding van discriminatie speelt de overheid
een voorname rol. In de afgelopen verslagperioden is reeds melding gemaakt
van de aanscherping van de delictsomschrijvingen in het Wetboek van Strafrecht
en de aanpassing van de Richtlijnen van de Procureurs-Generaal. Strafbaarstelling
vormt een belangrijk signaal ten aanzien van wat er in de Nederlandse samenleving
al dan niet getolereerd wordt, zowel richting potentiële daders als richting
slachtoffers. Om een effectieve toepasssing van deze nieuwe normen te bevorderen
is aandacht besteed aan de deskundigheidsbevordering bij politie en Openbaar
Ministerie.De Algemene wet gelijke behandeling accentueert de fundamentele norm die
in het eerste artikel van de Grondwet is neergelegd en benadrukt de gelijkwaardigheid
van alle burgers.Daarnaast biedt het toezichthoudend orgaan bij deze wet, de Commissie
Gelijke Behandeling, een adequaat rechtsmiddel voor diegenen, die zich gediscrimineerd
weten, zoals blijkt uit het onlangs gepubliceerde, eerste jaarverslag. Uit
het jaarverslag valt op te maken dat de Commissie in een leemte voorziet.
En verwacht mag worden dat zij zal doorgaan met het concretiseren van de gelijkheidsnorm.Naast normstelling en implementatie is aandacht nodig voor het tegengaan
van rechts-extremisme en racisme. Het is evident dat sommige groepen in de
samenleving, in het bijzonder etnische groepen, zich bedreigd en geschaad
voelen door deze verschijnselen. Dit blijkt onder andere uit de reacties op
de betoging van CD en CP'86 op 24 februari 1996 te Zwolle.Tijdens de conferentie «De Staat Paraat» op 29 november 1995
heeft de minister van Binnenlandse Zaken gesteld monitoring en periodieke
raportage van groot belang te achten voor het beleid ter bestrijding van politiek
extremisme. Door monitoring kan een beter inzicht worden verkregen in de omvang
van het verschijnsel. Inmiddels heeft hij opdracht verleend tot het opzetten
van een dergelijk registratiesysteem. Het monitoronderzoek zal leiden tot
een jaarlijks te publiceren openbaar verslag.In de Contourennota is reeds benadrukt, dat voor het welslagen van de
integratie van leden van etnische minderheden in de samenleving ontvankelijkheid
van die samenleving noodzakelijk is. Met andere woorden: verdraagzaamheid,
tolerantie en respect zijn noodzakelijke principes om participatie en gelijke
kansen voor personen uit etnische minderheidsgroepen te realiseren. Het anti-discriminatiebeleid
is daarom evenzeer gericht op draagvlakbevordering, waarbij autochtonen
en maatschappelijke instellingen en organisaties op hun verantwoordelijkheid
worden aangesproken.In dit verband mag gewezen worden op de nieuwe invulling van de herdenking
op 4 en de viering van 5 mei. Meer dan voorheen zal daarbij de nadruk liggen
op de beleving van de actualiteit in het perspectief van het verleden. Met
name van de jeugd zal daarbij de aandacht worden gevraagd voor de multiculturele
samenleving. Een ander belangrijk middel om de verantwoordelijkheid te stimuleren
is het bevorderen van het vaststellen van gedragscodes door maatschappelijke
organisaties. In het overleg met de Tweede Kamer op 13 februari jl. heeft
de minister een overzicht van organisaties en instellingen, die een gedragscode
tegen discriminatie hebben vastgesteld, in het bijzonder in de zorgsector,
toegezegd. Een tussenrapportage laat zien, dat op dit terrein nog wel wat
valt te verbeteren.Gelet op het belang van dit instrument zal daarom in 1997, het Europese
Jaar tegen Racisme, speciale aandacht voor gedragscodes worden gevraagd. Voor
de organisatie van dit Europese Jaar tegen Racisme is een coördinatiestructuur
in het leven geroepen, die ervoor moet zorgen dat het thema in samenwerking
tussen diverse maatschappelijke actoren de nodige aandacht krijgt. 1.3.8. EuropaBurgerschap heeft ook een internationale dimensie: het houdt niet op bij
de landsgrenzen. Na de economieën raken ook de andere aspecten van de
Europese samenlevingen steeds verder met elkaar vervlochten: het belang van
de landsgrenzen neemt af, de mobiliteit neemt toe. Een Nederlands integratiebeleid
zonder Europese pendant is daarom onvoltooid. Het kabinet heeft dan ook bij
verschillende gelegenheden kenbaar gemaakt zich te willen inzetten voor de
ontwikkeling van een Europees integratiebeleid, opdat leden van etnische minderheden
op een volwaardige wijze in Europa kunnen participeren.Daarbij ligt de nadruk vooral op het verbeteren van de rechtspositie van
derde-landers, anti-discriminatie- en anti-racismebeleid en het doorwerken
van integratiebeleid in sociale, onderwijs- en welzijnsprogramma's die de
Europese Commissie initieert. Daartoe behoren onder meer de voorstellen van
EU-Commissaris Monti inzake het realiseren van vrij verkeer van personen,
mede omvattend een voorstel tot circulatierecht voor derde-landers en de uitroeping
van 1997 tot Europees jaar tegen racisme.Op 23 november 1995 heeft de Justitie/Binnenlandse-Zaken-Raad een door
de Franse regering ingediend voorstel met betrekking tot de rechtspositie
van derde-landers aanvaard op grond waarvan derde-landers na minimaal tien
jaar legaal verblijf de status van legaal verblijvende derde-lander in de
Europese Unie krijgen toegekend.Bij het uitwerken van het meerjarig werkprogramma van de Raad tijdens
het Nederlandse voorzitterschap wordt gestreefd naar een verdere ontwikkeling
ten gunste van de tweede generatie derde-landers. Voor de zogeheten Derde
pijler is namelijk inmiddels, mede op Nederlands initiatief, een meerjarig
werkprogramma opgesteld waarmee de werkzaamheden beter kunnen worden gestructureerd
en waarmee hun continuïteit kan worden versterkt.Op Nederlands voorstel zijn ook elementen voor een Europees integratiebeleid
zoals de versterking van rechtspositie van legaal verblijvende derde-landers
en bestrijding van racisme, in dit werkprogramma opgenomen. Ierse en Zweedse
initiatieven met betrekking tot facilitering van het circulatierecht van derde-landers
en uniformering van verblijfsdocumenten maken er eveneens deel
van uit. Om hiervoor brede steun te verwerven zal ons land een conferentie
beleggen van hoge ambtenaren uit de Lidstaten.In het kader van de Inter Gouvernementele Conferentie, die gewijd is aan
de herziening van het Verdrag van Maastricht, heeft Nederland zich, samen
met de andere Benelux-Lidstaten, een voorstander betoond van opneming in het
Verdrag van een bepaling welke rassendiscriminatie verbiedt.De Europese Raad heeft het principebesluit genomen, tot oprichting van
een observatorium dat verschijnselen van racistische aard moet gaan registreren.
Dit observatorium was een aanbeveling van de EU-adviescommissie-Kahn, waarvan
het mandaat inmiddels is verlengd. Voor Nederland neemt drs. E. van Thijn
deel aan de werkzaamheden van deze commissie.De Raad van Europa heeft in juni 1996 een ministersconferentie belegd
over migratie- en integratiebeleid. Daarbij is de sociale positie van immigranten,
in het bijzonder hun positie op de arbeidsmarkt, onderwerp van gesprek geweest.
Ook is overleg gevoerd over de voorkoming en bestrijding van racisme en over
de positieve beeldvorming met betrekking tot de toegenomen diversiteit van
onze samenlevingen. 1.3.9. RemigratieVóór de zomer heeft het kabinet de Tweede Kamer een notitie
aangeboden over de hoofdlijnen van het remigratiebeleid. Daaruit moge blijken
dat het kabinet voornemens is om het remigratiebeleid te blijven faciliteren.De verantwoordelijkheid voor het remigratiebeleid zal per 1 januari 1997
overgaan van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
naar de minister van Binnenlandse Zaken. Om het remigratiebeleid een wettelijke
basis te verschaffen zal nog dit parlementaire jaar een wetsvoorstel aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.In de hoofdlijnennotitie worden maatregelen aangekondigd om enige knelpunten,
die zijn gebleken bij de uitvoering van het remigratiebeleid, te verhelpen.
Zo wordt voorgesteld om remigranten op vereenvoudigde wijze toegang tot Nederland
te geven voor familiebezoek en de remigratieuitkeringen voortaan voor de helft
aan elk van beide partners uit te betalen. Ook zal worden onderzocht of het
mogelijk is, binnen de randvoorwaarde van budgettaire neutraliteit te voorzien
in een ziektekostenverzekering voor remigranten. Dat kan overigens uitsluitend
met herkomstlanden waarmee een verdrag gesloten kan worden dat voorziet in
medische bijstand aan wederzijdse verzekerden. De bestaande verdragen met
enkele landen, waaronder Turkije en Marokko, zullen daartoe moeten worden
gewijzigd. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking is bereid om in samenwerking
met de minister van Binnenlandse Zaken financiële en daadwerkelijke steun
te verlenen aan een algemeen remigratieprogramma, gericht op de vrijwillige
terugkeer van migranten. 1.4. OntwikkelingenHet kabinet stelt vast dat, hoewel zich thans enige stagnatie voordoet,
de toestroom van vreemdelingen, gegadigden voor een verblijf in Nederland,
al enige tijd een substantiële afname te zien geeft. Dat is een belangrijk
gegeven met het oog op de acceptatie door de Nederlandse samenleving van de
blijvende aanwezigheid van etnische minderheidsgroepen.Restrictief toelatingsbeleid impliceert een voortgaande immigratie van personen van elders naar ons land. Voorzover het de uitplaatsing van
en zorg voor statushouders aangaat, blijken de gemeenten en de woningcorporaties
in grote meerderheid hun wettelijk opgelegde taken naar behoren te vervullen.
Het voor de eerste keer onderdak brengen van nieuwe statushouders geschiedt
over het algemeen, ondanks de organisatorische problemen die dat met zich
mee kan brengen, redelijk soepel. Het kabinet neemt daarvan met waardering
kennis.Voortgaande immigratie impliceert een zich steeds weer hernemend proces
van integratie voor deze nieuwkomers. Door de ontwikkeling van introductieprogramma's
voor nieuwkomers en door de contractuele vastlegging van wederzijdse rechten
en plichten van de aanbieders en gebruikers van faciliteiten terzake, bestaat
er in de eerste fase uitzicht op een vergemakkelijking van het integratieproces
voor deze nieuwkomers.Het kabinet stelt met tevredenheid vast dat veel gemeenten voorzieningen
hebben getroffen voor nieuwkomers. Dit beleidsonderdeel is van nog betrekkelijk
recente datum en met de invoering van inburgeringscontracten is zelfs pas
dit jaar begonnen. Toch mogen de verdere uitbouw en het effect ervan voor
de integratie van nieuwkomers met vertrouwen tegemoet gezien worden.De positie van etnische groepen op de arbeidsmarkt vertoont een gevarieerd
beeld. In de afgelopen jaren blijkt de participatie op de arbeidsmarkt bij
de meeste etnische groepen verbeterd te zijn. Bij zowel vrouwen als mannen
van Surinaamse afkomst blijkt van een licht positieve tendens sprake te zijn.
Ook over de vrouwen van Turkse en Marokkaanse afkomst worden positieve geluiden
vernomen. Uitgesproken ongunstig blijven de cijfers ten aanzien van twee andere
grote groepen: mannen van Turkse en van Marokkaanse afkomst. De ook onder
deze twee groepen optredende verbeterde arbeidsdeelname vertaalt zich vanwege
een sterkere toeneming van de potentiële beroepsbevolking bij deze groepen
echter niet in een wezenlijke daling van de werkloosheid.De spanning doet zich met name gevoelen aan de onderkant van de arbeidsmarkt.
Het SCP wijst op een dreigende tweedeling binnen de minderheidsgroepen tussen
kansrijken en kansarmen. Voor de laatstgenoemde groep «wordt de arbeidsmarktpositie
in toenemende mate ongunstig».Hierin kan het kabinet niet berusten. De faciliteiten van de Arbeidsvoorziening
zullen ook en – gezien het algemeen maatschappelijke belang –
bij uitstek moeten worden gericht op het weer inschakelen van zulke kansarme
leden van etnische minderheidsgroepen in het arbeidsproces. Daarom blijven
scholingsprojecten voor deze groepen nodig. Hierin ligt ook een reden voor
het bedrijfsleven en voor de overheden om van de uitvoering van de WBEAA serieus
werk te (blijven) maken. Waar discriminatie een factor blijkt te zijn, zal
daartegen krachtig en ook repressief stelling worden genomen.Dat er een duidelijke toeneming is van het zogeheten etnisch ondernemerschap,
stemt tot tevredenheid. Daaruit blijkt grote bereidheid onder etnische groepen
om het initiatief in eigen hand te nemen en om risico's niet uit de weg te
gaan.Het onderwijs levert een fundamentele bijdrage aan maatschappelijke oriëntatie,
burgerschapsvorming en ook aan de voorbereiding voor een rol op de arbeidsmarkt.
Onderwijs is terecht een lange-termijnsinvestering genoemd: de kost gaat hier
voor de baat uit en we mogen geen successen in korte tijd verwachten. Onder
meer in de rapportage van het SCP wordt geconstateerd dat de onderwijsresultaten
van leerlingen van etnische groepen over de gehele lijn een verbetering laten
zien. Maar de verschillen in vergelijking met het gemiddelde
peil van autochtone leerlingen worden niet kleiner.Een bekend gegeven was de slechte startpositie van leerlingen van etnische
groepen bij het begin van hun schoolloopbaan. Blijkbaar wordt die startpositie
in belangrijke mate negatief bepaald door hun te geringe Nederlandse woordenschat.Dit laatste zet zich kennelijk in hun verdere schoolloopbaan door. Dit
blijkt onder andere uit hun relatief zwakkere prestaties bij taal in vergelijking
met rekenen. Door hun regierol kunnen gemeentebesturen een groter rendement
van de bestaande activiteiten van voorschoolse opvang en voor achterstandsbestrijding
in het basisonderwijs behalen.Verontrustende signalen geeft het SCP met betrekking tot het secundaire
onderwijs. Naast de stelselmatige adviezen voor de keuze van lager geklasseerde
schooltypen baart de relatief grote voortijdige uitval uit het onderwijs zorgen.Hier ligt zeker een oorzaak van de jeugdproblemen in de grotere steden
van en eventuele marginaliseringsverschijnselen onder jongeren.Zoals de Tweede Kamer reeds werd gemeld zijn de ministers van Binnenlandse
Zaken en van Justitie doende om de feitelijke kennis op het terrein van marginaliteit
en criminaliteit onder jongeren van grotere etnische groepen in hun relatie
tot autochtone leeftijdgenoten bijeen te brengen en nader te beproeven om
te bezien welke strategieën ontwikkeld kunnen worden om negatieve tendensen
om te buigen.Het kabinet is er zich van bewust dat veel van deze problemen zich in
verhevigde mate in onze grotere steden voordoen. Daar woont het merendeel
van de leden van etnische minderheidsgroepen vaak ook nog in wijken van een
mindere woonkwaliteit. Een samenhangende aanpak, met verbetering van onderwijs
en werkgelegenheid als speerpunten, is hier geboden. Het kabinet spant er
zich voor in, onder meer op basis van de voor het Grote-stedenbeleid afgesloten
convenanten, een krachtige bijdrage te leveren aan de inspanningen van de
gemeenten.Het integratiebeleid etnische groepen kan geen volledige vrucht dragen
zonder een doorwerking binnen de Europese Unie. De Unie streeft naar meer
samenhang en saamhorigheid in het beleid van de Lidstaten. Dit moet ook gelden
op het punt van de integratie van etnische minderheden in onze samenlevingen.
Die opdracht heeft immers belangrijke grensoverschrijdende kenmerken en ook
leden van etnische minderheden moeten delen in de vruchten van de samenwerking
in Unieverband. De inzet van het kabinet, in het bijzonder op het punt van
de positie van de derde-landers in de Unie en inzake voorkoming en bestrijding
van racisme en vreemdelingenhaat, zal met kracht worden voortgezet.Dat het begin van het Europese Jaar tegen het Racisme samenvalt met het
Nederlandse voorzitterschap van de Unie geeft een extra prikkel om het bestaande
anti-discriminatiebeleid bijzonder onder de aandacht te brengen: het gaat
er immers om dat onze samenleving in alle opzichten eerlijk en onbevooroordeeld
op ieder van haar leden een beroep kan doen en elk van hen voldoende ruimte
tot zelfontplooiing biedt. 1.5. Voortzetting integratiebeleid gebodenUit dit en uit de volgende hoofdstukken komt het beeld naar voren dat
op een breed front door de betrokken leden van het kabinet uitvoering wordt
gegeven aan het integratiebeleid etnische minderheden. Een eerste vaststelling
is dat op een aantal terreinen duidelijke vooruitgang werd geboekt en de maatschappelijke
en economische positie van leden van etnische groepen is versterkt. Op andere
terreinen doet zich een stagnatie voor of verslechtert de situatie
zelfs. Beide constateringen kunnen slechts tot de conclusie leiden dat een
consequent en vastberaden voortzetting van beleid, gericht op integratie,
geboden blijft, zowel bij de ontwikkeling van algemeen beleid als in die situatie
waarin bijzondere beleidsaandacht voor leden van etnische minderheidsgroepen
noodzakelijk blijkt te zijn. Daarnaast moet worden vastgesteld dat de positieve
en negatieve ontwikkelingen tussen en binnen groepen verschillend zijn. Dat
kan aanleiding zijn om in de beleidsuitvoering een grotere differentiatie
aan te brengen door beter te letten op groepsspecifieke factoren. Het kabinet
zal hieraan in het komend jaar nader aandacht geven.Het komend jaar zal ook op wetgevend gebied een aantal belangrijke wetsvoorstellen
met de Tweede Kamer besproken worden. Reeds aangeboden werd de Wet overleg
minderhedenbeleid die het regelmatig overleg van het kabinet met etnische
minderheden vaste voet geeft. Ook zal het kabinet wetsvoorstellen aanbieden
met betrekking tot de inburgering van nieuwkomers en met betrekking tot de
remigratie.Duidelijk is dat de verhoging van de effectiviteit van het onderwijs-
en het arbeidsmarktbeleid van vitaal belang blijft voor het welslagen van
de integratie van etnische minderheden. De grote aandacht die het kabinet
daaraan steeds heeft gegeven, blijft onverminderd noodzakelijk. In meer brede
zin zal, zoals in de Contourennota reeds werd aangegeven, het beleid van het
kabinet gericht zijn op een verbetering van de sociale en culturele uitgangspositie
van jongeren uit vooral de grootste minderheidsgroepen en zulks vooral in
de grotere steden. Dienaangaande wordt veel verwacht van de doorgevoerde decentralisatie,
de ontwikkeling van lokaal preventief jeugdbeleid en andere maatregelen om
het beleid effectiever te maken en in te bedden in een samenhangend jeugdbeleid.
Een intersectorale benadering is nodig om de jongere leden van etnische groepen
betere aansluitingsmogelijkheden te bieden.Ook een verdere ontwikkeling van het etnisch ondernemerschap is met aandacht
te volgen. In de context van het Grote-stedenbeleid kan de introductie van
«Kansenzones» daaraan een extra stimulans geven.Om na te gaan of met het oog op een versterking van het integratiebeleid
accentverschuivingen in het staande beleid geboden zijn, heeft de minister
van Binnenlandse Zaken in het afgelopen parlementaire jaar een aantal ronde-tafelgesprekken
met deskundigen gevoerd. De vraag die daarbij voorlag was of in de tot nu
toe gehanteerde benadering ook aspecten van cultuur, traditie en religie op
een evenwichtige wijze waren inbegrepen.In deze gesprekken werd van verschillende zijden kenbaar gemaakt dat de
consequenties van de multi-culturele samenleving nog onvoldoende zijn onderkend.
Ook is benadrukt dat beleid meer naar (sub)groepen gedifferentieerd zal moeten
worden naar de mate dat rekening wordt gehouden met sociaal-culturele aspecten
van minderheidsgroepen. Thans worden de uitkomsten van deze gesprekken nader
bezien en het kabinet hoopt binnenkort over zijn conclusies terzake met de
Tweede Kamer van gedachten te kunnen wisselen. HOOFDSTUK 2. INBURGERING 2.1. InburgeringsbeleidZoals in het eerste hoofdstuk reeds is vermeld, heeft het kabinet bij
zijn aantreden voortvarend ingezet op de ontwikkeling van het inburgeringsbeleid.
Het is van groot belang om nieuwkomers in onze samenleving waar nodig zo snel
mogelijk op weg te helpen bij het verkrijgen van een volwaardige en zelfstandige
positie. Van zowel de nieuwkomer als de overheid wordt in dezen een inspanning
verwacht.Van de nieuwkomer wordt verwacht dat hij zich inzet om het aangeboden
inburgeringsprogramma te voltooien. Van de overheid mag verwacht worden dat
zij de nieuwkomer een op maat gesneden inburgeringsprogramma aanbiedt.Het beleid ten aanzien van de inburgering van nieuwkomers in de Nederlandse
samenleving is er op gericht om door middel van een geïntegreerde benadering
de samenhang tussen de onderscheiden aspecten van dat beleid te bevorderen.
Taalonderwijs en opleidingen die zich richten op redzaamheid van mensen, die
nieuw zijn in Nederland, kunnen alleen dan effectief worden verzorgd als gelijktijdig
wordt voorzien in opvang en maatschappelijke begeleiding van deze groep. Bij
de totstandkoming van het inburgeringsbeleid is gestreefd naar optimale afstemming
tussen meest betrokken departementen en de VNG.In mei 1995 zijn afspraken gemaakt met de VNG over de invulling en de
financiering van het inburgeringsbeleid. Het doel is om in 1998 een sluitende
aanpak van de inburgering van nieuwkomers te bereiken. Op 1 januari 1996 is
de uitvoering van het nieuwe beleid voor de inburgering van nieuwkomers van
start gegaan. Dit geeft een gemeente de mogelijkheid om nieuwkomers een inburgeringsprogramma
aan te bieden. Met de gemeenten is afgesproken dat zij uitkeringsgerechtigde
nieuwkomers een inburgeringscontract aanbieden. Daarmee worden deze nieuwkomers
verplicht om deel te nemen. De overige nieuwkomers kunnen op basis van vrijwilligheid
deelnemen aan het inburgeringsprogramma.De gemeente bepaalt op basis van een intake-gesprek of de nieuwkomer in
aanmerking komt voor het inburgeringsprogramma. Dat is het geval wanneer de
nieuwkomer zich in een achterstandspositie bevindt danwel daarin dreigt te
geraken.Het inburgeringsprogramma bestaat uit een aantal onderdelen: een educatieve
component van gemiddeld 500 uur, bestaande uit een cursus Nederlands als tweede
taal (NT2), maatschappij- en beroepenoriëntatie; een afrondende toets;
trajectbegeleiding; maatschappelijke begeleiding en doorgeleiding naar arbeidsvoorziening
of vervolg(beroeps-)onderwijs. 2.2. Monitoring en evaluatieIn de afspraken die door het kabinet met de VNG zijn gemaakt is onder
andere vastgelegd dat de ontwikkeling van de uitvoering van het nieuwkomersbeleid
nauwgezet zal worden gevolgd.Een en ander wordt in de eerste plaats gerealiseerd door in 1996 en 1997
het inburgeringsbeleid regelmatig door een onafhankelijke onderzoeksinstelling
te laten monitoren. Dit gebeurt in opdracht van de ministeries van OCW, van
BiZa en van VWS.De monitoring wordt in 1996 ieder kwartaal en in 1997 elk half jaar uitgevoerd.
Daarbij worden bij gemeenten gegevens verzameld over onder andere de aantallen
nieuwkomers, het aantal afgesloten inburgeringscontracten en het aantal doorlopen
inburgeringsprogramma's. Op deze wijze wordt inzicht verkregen in het bereik
van de inburgeringsprojecten in de gemeenten en in ontwikkelingen
die de voortgang van het beleid beïnvloeden.In de tweede plaats wordt in opdracht van de ministeries van OCW, van
BiZa en van VWS de inburgering van nieuwkomers over 1996 geëvalueerd.
Vragen die in het evaluatie-onderzoek aan de orde komen zijn onder andere:* wat is het bereik van de inburgeringsprogramma's;* welke resultaten worden met de inburgering bereikt;* welke organisaties worden door de gemeenten betrokken bij de uitvoering
van het inburgeringsbeleid;* welke knelpunten ondervinden gemeenten bij de uitvoering?Mede in het verlengde van de uitkomsten van de evaluatie – die in
de tweede helft van 1997 beschikbaar komen – zullen maatregelen worden
voorbereid in het kader van de voorgestane Wet inburgering nieuwkomers. De eerste gegevens van de monitoring van het vernieuwde inburgeringsbeleid
laten zien dat de gemeenten goed van start zijn gegaan. Voor de monitoring
over het tweede kwartaal heeft 87% van de (samenwerkende) gemeenten gegevens
verstrekt. Deze gegevens laten zien dat zich in het eerste half jaar van 1996
in deze gemeenten 15 179 nieuwkomers hebben gevestigd die in principe
in aanmerking kunnen komen voor het volgen van een inburgeringsprogramma.
De gemeenten hebben met 7 792 nieuwkomers een afspraak gemaakt over het
volgen van een programma. Het aantal personen dat met een programma is gestart
bedraagt 6 205. Daarnaast is voor 1 758 zogeheten oudkomers gebruik
gemaakt van de mogelijkheid om hun een programma aan te bieden, in het geval
er niet voldoende nieuwkomers beschikbaar waren.Over heel 1996 verwachten de responderende gemeenten dat 14 284 nieuwkomers
en 2 455 oudkomers zullen voldoen aan de afrekeningsnorm. Omgerekend
naar alle gemeenten leidt dit tot de verwachting dat over heel 1996 het landelijk
beschikbare aantal inburgeringsprogramma's van 19 215 niet zal worden
overschreden. Daarmee is de verwachting gerechtvaardigd dat bij de afrekening
over 1996 voldoende middelen beschikbaar zullen zijn voor de verevening tussen
gemeenten. 2.3. Financiële regelingenOp basis van de Onderwijsregeling inburgering nieuwkomers is in 1996 f 120
miljoen beschikbaar voor de educatieve component van het inburgeringsbeleid.
Vanuit het ministerie van VWS is in 1996 f 80 miljoen beschikbaar voor
de welzijnscomponent van het inburgeringsbeleid.Deze middelen worden als voorlopige vergoeding verstrekt aan gemeenten,
die vervolgens een inburgeringstraject kunnen aanbieden aan 19 215 nieuwkomers
met wie zij een contract hebben afgesloten.De minister van Binnenlandse Zaken liet bij brief van 18 juli 1996 aan
de Tweede Kamer weten dat het Bestuurlijk Overleg met de VNG en de vier grote
steden over de budgetgarantie ten behoeve van de uitvoering van het inburgeringsbeleid
voor 1996 en 1997 op 11 juli 1996 is afgerond.De belangrijkste punten van overeenstemming zijn de volgende:* er wordt een budgetgarantie gegeven van gemiddeld 75% in 1996 en 65%
in 1997; deze garantie geldt voor zowel de educatieve als de welzijnscomponent;* deze garantie wordt afgegeven onder voorwaarde dat de gemeenten ook
daadwerkelijk contracten afsluiten met de educatie-instellingen;* de gemeenten is toegezegd dat in het geval zij het gegarandeerde aantal
educatieve programma's niet met de met de VNG afgesproken groep
nieuwkomers kunnen vullen, de middelen tot het gegarandeerde aantal kunnen
worden ingezet voor oudkomers.De afspraken die het kabinet en de VNG op 15 mei 1995 hebben gemaakt over
de inburgering van nieuwkomers hebben geleid tot een ingrijpende wijziging
van de bestaande regelgeving bij het ministerie van VWS. De Bijdrageregeling
integratieprogramma's verblijfsgerechtigden (BIV) en de Regeling integratie
nieuwkomers (RIN) zijn geïntegreerd tot de Welzijnsregeling inburgering
nieuwkomers (WIN). Deze laatste is gebaseerd op het Bekostigingsbesluit welzijnsbeleid.
Deze regeling is nauw afgestemd op de Onderwijsregeling inburgering nieuwkomers
1996.Bij beide regelingen gaat het om een vorm van outputfinanciering, waarbij
gemeenten een bedrag voor inburgering als voorschot ontvangen. Afrekening
geschiedt op basis van het aantal gevolgde inburgeringsprogramma's. Alle gemeenten
hebben al dan niet in samenwerking met collega-gemeenten in 1996 een aanvraag
voor inburgeringsmiddelen ingediend.De nieuwe regelingen van de ministeries van OCW en van VWS streven een
decentrale en op het individu en zijn of haar omgeving gerichte benadering
na.Deze benadering moet recht doen aan de educatieve behoeften en aan de
maatschappelijke inburgering van de nieuwkomers.Inburgering vormt een onderdeel van het integratieproces van nieuwkomers
en heeft betrekking op de eerste fase van de integratie. Nieuwkomers moeten
door middel van een snel en intensief aanbod zo snel mogelijk een vorm van
«zelfredzaamheid» bereiken. In het kader van het inburgeringsbeleid
worden drie typen zelfredzaamheid onderscheiden: sociale, educatieve en professionele
zelfredzaamheid. In de onderwijsregeling is met name de sociale zelfredzaamheid
gericht op onderwijs in de Nederlandse taal en maatschappelijke inburgering
alsmede educatieve redzaamheid gericht op toegankelijkheid van een vervolgopleiding
aan de orde. 2.4. OntwikkelingsactiviteitenDe door het ministerie van VWS ingezette beleidslijn om te investeren
in vernieuwing en kwaliteitsverbetering van de organisatie en inhoud van de
inburgeringstrajecten wordt doorgezet. Daarnaast worden mogelijkheden verkend
om tussen gemeenten en het Rijk tot een vruchtbare dialoog te komen over de
kwaliteit van het aanbod.In 1997 zal frequent een Nieuwsbrief integratie nieuwkomers verschijnen
waarin informatie wordt gegeven over maatregelen en actuele ontwikkelingen
met betrekking tot de inburgering van nieuwkomers.Voorts zullen de cursussen deskundigheidsbevordering projectleiders en
trajectbegeleiders vanuit de Hogeschool Rotterdam worden voortgezet en geactualiseerd.
De scholing tot professional betekent een vergroting van de effectiviteit
en doelmatigheid van de inzet.In 1997 zal voor gemeenten en arbeidsbureaus een handboek verschijnen
met daarin opgenomen een handleiding voor doorstroming van nieuwkomers naar
de arbeidsmarkt. De handleiding is gebaseerd op methodieken die zich in de
praktijk hebben bewezen.Het volg- en registratiesysteem «Diagram» is van januari tot
medio 1996 in circa 100 gemeenten uitgezet, gecombineerd met een cursus voor
applicatiebeheerders en trajectbegeleiders. Het totaal aantal gemeenten, dat
met Diagram werkt, zal daarmee op ongeveer 200 komen. Najaar 1996 en
begin 1997 zal een laatste aanbod aan nieuwe gemeenten worden gedaan om gratis
cursussen te krijgen en het systeem te gaan gebruiken. VluchtelingenWerk Nederland
overweegt om bij de opvang en introductie van asielzoekers en vluchtelingen
eveneens gebruik te gaan maken van Diagram. Het systeem zal nader worden ontwikkeld
en aangepast aan de behoeften van gemeenten en het Rijk. Via gebruikersgroepen
wordt de kwaliteit en gebruikersvriendelijkheid van het systeem geëvalueerd.In drie gemeenten worden experimenten uitgevoerd om te bezien op welke
wijze vrijwilligerswerk een bijdrage kan leveren aan een versnelde inburgering
van nieuwkomers. Een belangrijk onderdeel hiervan is tevens het onderzoek
naar de effectiviteit van het instrument trajectbegeleiding. De resultaten
zullen in 1997 na evaluatie landelijk overdraagbaar worden gemaakt. 2.5. Aansluiting op de arbeidsmarktDe aansluiting van het inburgeringsprogramma op vervolgopleidingen of
op toeleiding naar de arbeidsmarkt verdient bijzondere belangstelling.Sinds 1 januari 1996 vormt de Algemene bijstandswet een wettelijke basis
voor het verplicht volgen van inburgeringsprogramma's door nieuwkomers, die
afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. In dit kader zijn gemeenten gehouden
om in overleg met de Arbeidsvoorziening (RBA) een diagnose te stellen van
de arbeidsmarktkansen van de bijstandsgerechtigde.Als het resultaat van dit onderzoek leidt tot de conclusie dat betrokkene
niet op eigen kracht kan uitstromen – dit zal naar verwachting in de
meeste gevallen voor nieuwkomers de uitkomst zijn – dan zullen door
de gemeente, de RBA en de betrokkene afspraken gemaakt moeten worden over
aanvullende voorzieningen. De gemeente en de RBA bepalen, mede op grond van
de beschikbare capaciteit, voor wie zij gezamenlijke afspraken maken (in de
vorm van een trajectplan) en leggen deze afspraken vast als onderdeel van
de bijstandsverplichtingen. Een te volgen inburgeringsprogramma kan op deze
wijze worden beschouwd als onderdeel van de bijstandsverplichtingen. De gemeenten
kunnen zo de inspanningen voor nieuwkomers en de samenwerking tussen de betrokken
instellingen intensiveren.De inburgeringsprogramma's zijn er op gericht dat nieuwkomers over voldoende
basisvaardigheden kunnen beschikken om hun weg in de Nederlandse maatschappij
te vinden.Er wordt naar gestreefd dat de deelnemer na afsluiting van het traject
voldoende vaardigheden en kennis heeft om zich te kwalificeren voor vervolgopleidingen
en in staat is om, al dan niet met begeleiding, aansluiting te vinden op de
arbeidsmarkt. Daarvoor is het van belang dat al bij de intake voor het inburgeringsprogramma
aandacht wordt besteed aan de mogelijkheden van de nieuwkomer op de arbeidsmarkt.
Belangrijk is ook dat een nieuwkomer, die direct beschikbaar is voor de arbeidsmarkt,
een deskundig en op het individu gericht advies krijgt over de wijze waarop
de toetreding tot de arbeidsmarkt bereikt kan worden.Bij het stellen van de diagnose van de mogelijkheden op de arbeidsmarkt
is onder meer de inzetbaarheid van de buitenlandse opleiding op de Nederlandse
arbeidsmarkt van belang. Belanghebbenden kunnen zo nodig terecht bij Adviesbureaus
voor Opleiding en Beroep voor een indicatie met welke Nederlandse kwalificatie
het desbetreffende diploma vergeleken kan worden. Van cruciaal belang voor
de arbeidsmarktkansen van nieuwkomers is dat een dergelijke indicatie tot
professionele erkenning leidt, dan wel de mogelijkheid biedt
professionele erkenning alsnog te verkrijgen door het volgen van aanvullend
onderwijs.Niet alleen aan de aanbodzijde, maar ook aan de vraagzijde zijn er overigens
factoren die verbetering behoeven. Bij werkgevers bestaan veelal nog vooroordelen
ten aanzien van de doelgroep. Deze vooroordelen houden verband met onwennigheid
en onbekendheid met kwalificaties uit landen van herkomst. Ook komt het voor
dat werkgevers de onderhavige doelgroep moeilijk weten te bereiken, omdat
hun werving voor vacatures niet aansluit op het zoekgedrag van vluchtelingen.
In dit verband kan de WBEAA een belangrijk hulpmiddel zijn voor de vereiste
bewustwording en mentaliteitsverandering.Samenwerking tussen alle betrokken organisaties is van belang. Een algemene
verplichting tot samenwerking tussen de RBA en de gemeenten om de inschakeling
van uitkeringsgerechtigden te bevorderen is zowel in de Algemene bijstandswet
als in de Arbeidsvoorzieningswet opgenomen.Anticiperend op de nieuwe Arbeidsvoorzieningswet geldt met betrekking
tot de RBA's in algemene zin dat nieuwkomers ondersteuning kunnen verwachten
bij het in beeld brengen van individuele mogelijkheden op de regionale arbeidsmarkt.
Dit valt onder de zogenaamde basisdienstverlening, die voor alle werkzoekenden
toegankelijk is. Daarnaast zal de RBA beschikken over een prestatiebudget,
dat ingezet wordt voor intensieve begeleiding van de doelgroep naar de arbeidsmarkt.
Tenslotte kent deze nieuwe Arbeidsvoorzieningswet de mogelijkheid dat extra
diensten worden geleverd via inkoop.Uitgangspunt bij de inzet van het prestatiebudget is dat de middelen primair
terecht komen bij degenen die ook daadwerkelijk extra ondersteuning van de
RBA nodig hebben bij toeleiding naar de arbeidsmarkt. Leidraad hierbij is
het begrip afstand tot de arbeidsmarkt. Aan de RBA zal worden gevraagd zichtbaar
te maken in welke mate diverse groepen werkzoekenden bij de besteding van
haar prestatiebudget aan bod zijn gekomen. De groep nieuwkomers zal hierbij
expliciet worden meegenomen. HOOFDSTUK 3. WERKGELEGENHEIDSBELEID 3.1. InleidingIn dit hoofdstuk komt het werkgelegenheidsbeleid met betrekking tot etnische
minderheden aan de orde. De participatie van de belangrijkste doelgroepen
van het integratiebeleid op de arbeidsmarkt is de afgelopen jaren weliswaar
op het eerste gezicht een weinig verbeterd, maar de inzet van een scala aan
algemene en meer specifieke maatregelen blijft nodig om substantiële
en blijvende resultaten te kunnen boeken.In paragraaf 3.2. wordt de arbeidsmarktpositie beschreven. In de daarop
volgende paragrafen wordt stilgestaan bij de maatregelen die het kabinet voor
ogen staan om de participatie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt
te bevorderen. Allereerst is daar dan het algemene arbeidsmarktbeleid, dat
gericht is op de onderkant van de arbeidsmarkt. Daarenboven is er het specifieke arbeidsmarktbeleid voor etnische minderheden.
Dat kan zich zich richten zowel op de vraagkant, het wervings- en selectiegedrag
van werkgevers, als op de aanbodkant met diverse vormen van aanbodversterking
en in het bijzonder scholing. Ook richt dit meer specifieke beleid zich op
de intermediairs tussen vraag en aanbod.Tot slot van dit hoofdstuk komen in paragraaf 3.9. de maatregelen ter
stimulering van het ondernemerschap van etnische minderheden aan bod. 3.2. ArbeidsmarktpositieDe participatie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt is de afgelopen
jaren enigszins verbeterd. Zo is in de periode 1990 en 1995 de groei van de
werkgelegenheid onder de vier grootste doelgroepen van het integratiebeleid
minderheden (Marokkanen, Turken, Surinamers, Antillianen/Arubanen) vier keer
zo groot als onder autochtonen: 28% versus 7% (Tabel 1).Maar ook het arbeidsaanbod van deze groepen steeg met 25% sterk. Daardoor
bleef de werkloosheid onder hen hoog: in 1995 25% tegen 7% werkloosheid onder
autochtonen (in 1990 was dit 26% versus 6%). In 1995 is de werkloosheid onder
de vier grootste groepen minderheden nog steeds ruim 3 maal zo hoog als onder
autochtonen (1990 was dat nog 4 maal zo hoog). Opvallend is de sterke stijging
van de werkloosheid onder de categorie «overige allochtonen».
Het werkloosheidspercentage van deze groep ging van 12% in 1990 naar 16% in
1995.De stijging van het arbeidsaanbod van minderheden wordt voor het grootste
deel veroorzaakt door de bevolkingstoename (+16%), maar ook hun bruto-participatie
(beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt) steeg van 48% naar 52% (onder autochtonen
ging deze van 60% naar 64%). VrouwenEvenals onder autochtonen groeide de werkgelegenheid onder minderheden
het sterkst voor vrouwen. Onder autochtone vrouwen nam de netto-participatie
(werkzame personen) toe van 40% naar 45%, onder vrouwen uit minderheden van
24% naar 29%. Hiertegenover stond een toename met slechts 1 procent onder
autochtone mannen en met 3 procent onder mannen uit minderheden. Hoewel ook
het arbeidsaanbod van vrouwen relatief sterk toenam, zowel voor autochtone
vrouwen als vrouwen uit minderheden, is de werkloosheidsontwikkeling voor
beide groepen vrouwen gunstiger geweest dan voor mannen met dezelfde etnische
herkomst. Vooral de werkloosheid onder Surinaamse/Antilliaanse/Arubaanse vrouwen
is tussen 1990 en 1995 sterk afgenomen: van 27 naar 19 procent. DiversiteitDe ontwikkelingspatronen van de arbeidsmarktparticipatie van de verschillende
bevolkingsgroepen blijken zeer divers te zijn (Tabel 2.). De netto-participatie
van autochtonen steeg van 56% naar 59%. De netto-participatie van Surinamers
en Marokkanen steeg sterker (met 10 en 5 procent tot respectievelijk 51% en
29%).De netto-participatie van Antillianen/Arubanen stagneerde op ongeveer
45%. Vooral door een sterke bevolkingstoename van laatstgenoemde groep (met
36%) overtrof de groei van het arbeidsaanbod die van de werkgelegenheid. De
werkloosheid onder Antillianen/Arubanen nam daardoor sterk toe: van 17% naar
23%.De netto-participatie van Turken daalde van 34% naar 30%. Deze afwijkende
ontwikkeling wordt veroorzaakt door een sterke daling in 1995 van de populatie,
het arbeidsaanbod en de werkgelegenheid van Turken. Dit is waarschijnlijk
het gevolg van een sterke toename van het aantal naturalisaties bij Turkse
gezinnen in de afgelopen jaren. JongerenNet zoals dat het geval is onder autochtonen is de werkloosheid onder
minderheden het grootst onder jongeren en lager bij de hogere leeftijden (Tabel
3.). De daling van het werkloosheidspercentage bij hogere leeftijdsklassen
is bij minderheden echter relatief minder groot dan onder autochtonen. Hierdoor
is de werkloosheid onder oudere minderheden bijna 5 maal (in 1990 6 maal)
zo hoog als onder oudere autochtonen terwijl de werkloosheid onder jongeren
uit etnische minderheden 3 maal (in 1990 ruim 4 maal) zo hoog is als onder
hun autochtone leeftijdgenoten. Langdurige werkloosheidHoewel de geregistreerde werkloosheid onder minderheden tussen 1990 en
1995 daalde van 26% naar 25% (waar deze onder autochtonen toenam van 5% naar
6%), is er sprake van een toename van het aandeel langdurig werklozen binnen
deze groep. Onder autochtonen nam het aandeel langdurig werklozen af van 55%
in 1990 naar 50% in 1995. Voor minderheden ging dit percentage van 58 naar
66. Zowel de afname bij de autochtonen als de toename bij de minderheden van
dit aandeel komt vooral voor bij jongeren tot 35 jaar: bij autochtonen een
daling met 10 procent bij 16–24 jarigen en met 6% bij 25–34 jarigen;
bij minderheden in dezelfde leeftijdscategorieën een toename met respectievelijk
11 en 10 procent. AnalyseHet gemiddeld lage opleidingsniveau en de tekort schietende kennis van
de Nederlandse taal zijn naast directe of indirecte discriminatie belangrijke
factoren die de integratie van etnische minderheden in het arbeidsproces belemmeren.
Veel personen uit deze groepen zijn hierdoor aangewezen op het onderste segment
van de arbeidsmarkt. Daar moeten zij dan concurreren met hoger opgeleiden.Ter illustratie hiervan het volgende: in 1995 is de werkgelegenheid in
de categorie «elementaire beroepen» weliswaar gestegen met 11%
(40 000 banen), maar 90% van deze banen is vervuld door personen met
minimaal LBO/MAVO en zelfs meer dan 50% door personen met HAVO/VWO en hoger
onderwijsniveau. Het vereiste opleidingsniveau voor «elementaire beroepen»
is echter maximaal basisonderwijs en de vereiste inwerktijd korter dan een
maand (Bron: OSA rapport 145 «De onderkant nader belicht», mei
1996). Er is weliswaar sprake van een verhoging van het gemiddelde opleidingsniveau
onder etnische minderheden, maar de kloof ten opzichte van het gemiddeld opleidingsniveau
van autochtonen wordt nauwelijks gedicht. Met name in de vier grote steden
is een «etnisering» van de onderkant van de arbeidsmarkt zichtbaar.
Van de werkenden met alleen basisonderwijs is bijna de helft allochtoon. Van
de werklozen in dezelfde categorie bijna driekwart (Bron: SCP-rapport «De
beklemde stad»).Een andere belangrijke verklarende factor is hierbij het feit dat het
zoekgedrag en en de zoekkanalen van werkgevers en werknemers nauwelijks op
elkaar aansluiten. En juist informele kanalen, zo blijkt uit recent onderzoek,
komen op de tweede plaats als het gaat om het vervullen van vacatures. Etnische
minderheden blijken nauwelijks in de hiervoor relevante circuits te zitten. 3.3. Algemeen werkgelegenheidsbeleidHet kabinet wil in het algemeen via verschillende wegen vooral de werkgelegenheid
aan de onderkant van de arbeidsmarkt vergroten. Dit beleid is juist voor etnische
minderheden van belang, omdat zij in veel gevallen aangewezen zijn op werk
in dit segment.Door de combinatie van de Regeling afdrachtskortingen lage lonen en langdurig
werklozen èn de generieke lastenverlichting per januari 1996 is in
het onderste loonsegment een loonkostendaling mogelijk gemaakt van in totaal
circa 6 000 gulden per werknemer. Per saldo hoeven werkgevers daardoor
bij indienstname van een langdurig werkloze op minimumloonniveau vrijwel geen
collectieve lasten meer te betalen.In de steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Arnhem, Groningen,
Heerlen en Nijmegen, waar een kleine 40% van de allochtone bevolking van 15–64
jaar woont en circa 45% van de totale werkloze allochtone beroepsbevolking,
geldt de afdrachtskorting al voor personen die langer dan 6 maanden werkloos
zijn. Bij de evaluatie van de regeling, die in 1998 zal worden afgerond, zal
worden onderzocht in welke mate etnische minderheden van de afdrachtskortingen
lage lonen en langdurig werklozen geprofiteerd hebben.Het wetsvoorstel tot wijziging van het wettelijk minimumloon in verband
met tijdelijke dispensatie is inmiddels aanhangig gemaakt bij het parlement
(Tweede Kamer 1995–1996, 24 667, nrs. 1–3) en wordt vermoedelijk
in de tweede helft van 1996 van kracht.Het gaat daarbij concreet om de mogelijkheid om aan langdurig werklozen
gedurende maximaal twee jaar 70% van het minimumloon te betalen, mits de werknemer
daarmee instemt. Bij het aangaan van een dergelijke arbeidsovereenkomst dienen
ook afspraken te worden gemaakt over scholing en begeleiding van de betrokken
werknemer.Voor het benutten van de mogelijkheid tot afwijking van het wettelijk
minimumloon dienen in cao's afspraken te worden gemaakt.Via het 40 000-banenplan (Melkert 1.) komen in vier jaar 40 000
arbeidsplaatsen beschikbaar voor langdurig werklozen. De banen komen beschikbaar
via geselecteerde gemeenten en via de zorgsector. Cijfers over het aandeel
etnische minderheden voor deze banen zullen begin 1997 bekend zijn.In het kader van de Subsidieregeling experimenten activering van uitkeringsgelden
zijn projecten van gemeenten en andere organisaties toegekend. Het project
Samen Werken (met 1200 arbeidsplaatsen), het project van de Stichting IVIO
met 750 banen en het project van de Vereniging VluchtelingenWerk Nederland
met 600 arbeidsplaatsen richten zich daarbinnen specifiek op etnische minderheden.
De eerste cijfers over de deelname van etnische minderheden aan
alle 63 projecten zullen eind 1996 bekend zijn.Artikel 144 van de Algemene bijstandswet (Abw) opent de mogelijkheid om
in bepaalde gemeenten experimenten uit te voeren die gericht zijn op een meer
doelmatige bevordering van de zelfstandige bestaansvoorziening en op sociale
activering. Dit houdt in dat de gemeente aan werklozen kan toestaan onbeloond
werk te verrichten met behoud van uitkering. De experimenten zijn bedoeld
voor personen met de slechtste positie op de arbeidsmarkt en die nog geen
reëel uitzicht hebben op betaald werk. Deelname aan deze activiteiten
kan verplicht worden opgelegd als een onderdeel van een trajectplan dat gericht
is op uitstroom uit de bijstand. Ook deze experimenten kunnen voor het opdoen
van werkervaring en het tegengaan van sociale uitsluiting van betekenis zijn
voor etnische minderheden.Gezien de jonge bevolkingsopbouw en het relatief hoge aandeel langdurige
werkloosheid onder jongeren uit de etnische minderheidsgroepen is de Jeugdwerkgarantiewet
(JWG) als vangnet voor schoolverlaters tot 23 jaar belangrijk voor deze doelgroep.
Het hoge aandeel jongere minderheden in de jongere beroepsbevolking versterkt
dit beeld nog in de grote steden. Landelijk is het beeld dat 22% van de jongere
minderheden langdurig werkloos is tegen 9% van de autochtone jongeren, terwijl
34% van de jongere minderheden tegen 22% van de autochtone jongeren in de
JWG terechtkomen.De JWG zal opgaan in de nieuwe Wet Inschakeling Werkzoekenden. De groep
waarvoor een sluitende aanpak wordt voorgeschreven, betreft dan alle jongeren
beneden de leeftijd van 23 jaar, die na het verlaten van de school minder
dan één jaar werkervaring hebben opgedaan. Bij de banenpool is de regeling per 1 januari 1996 (bij besluit van 6
november 1995) zo gewijzigd dat er meer mogelijkheden voor de uitvoerders
zijn om uitstroomkansen te benutten. Ruim een kwart (28%) van het aantal plaatsen
wordt momenteel bezet door etnische minderheden. Ook de banenpoolregeling
zal opgaan in de Wet Inschakeling Werkzoekenden. 3.4. De inzet van de sociale partnersIn cao's was het minimumloonniveau praktisch verdwenen. De sociale partners
hebben in een toenemend aantal cao's afspraken gemaakt en zijn deze nog steeds
aan het maken over het creëren van loonschalen vanaf het minimumloon.
Deze afspraken zijn een uitvloeisel van het Najaarsoverleg van 1995. In het
komende Najaarsoverleg zal met name op dit punt worden teruggeblikt op het
hele cao-seizoen van 1996.De Stichting van de Arbeid heeft in maart 1996 de vierde interim-evaluatie
uitgebracht van het akkoord «Meer werk voor minderheden».Volgens de prognose zal, bij afloop van het akkoord eind 1996, de realisatie
van de banen voor minderheden onder de taakstelling blijven. Cao-afspraken
over scholing en werk van etnische minderheden kunnen een stimulans zijn bij
instroom van hen in arbeidsorganisaties van de diverse bedrijfstakken. In
het kader van het akkoord is het aantal afspraken over werk en scholing voor
minderheden gegroeid van 51 in 1991 tot 68 in 1994. Hier staat tegenover dat
in 1991 51 cao's concrete afspraken bevatten tegen 37 in 1994. Het hogere
aantal afspraken in 1994 zit vooral in de sfeer van studies/intenties. Er
is weinig informatie beschikbaar over de effectiviteit van deze afspraken.
Wel is bekend dat in een aantal bedrijfstakken de cao-partners uitvoering
gegeven hebben aan de afspraken door middel van instroomprojecten. Naar aanleiding van de interimevaluatie bevelen de sociale partners aan
om systematisch na te gaan wat de effectiviteit van de cao-afspraken is en
waar het nodig is verbeteringen aan te brengen.Om meer zicht te krijgen op de uitvoeringskant en de effectiviteit van
deze cao-afspraken is in april 1996 door het ministerie van SZW, na overleg
met de Stichting van de Arbeid (STAR), aan het Landelijk Expertise Centrum
(LEC) subsidie verstrekt ten behoeve van een inventarisatie (en publicatie)
van de ervaringen met de uitvoeringskant van cao-afspraken over scholing en
werk voor etnische minderheden. Het project kan een bijdrage leveren aan het
effectiever maken van dergelijke cao-afspraken. Het project heeft een voorbeeldfunctie
en moet bekendheid geven aan de aanpak in de dertien sectoren. Daarnaast kan
het project ook bouwstenen leveren voor de eindevaluatie van het minderhedenakkoord
van de Stichting van de Arbeid.Het voorbeeld van de succesvolle aanpak in de zorgsector laat zien wat
de meerwaarde kan zijn van de combinatie van cao-afspraken met een uitvoeringsstructuur
(inclusief het sectorbeleid van de RBA), een helpdesk voor werkgevers en de
WBEAA.Najaar 1996 zal het door het Tijdelijk Ondersteuningspunt Allochtonen
Gezondheidszorg (TOPAZ) uitgevoerde en door de ministeries van VWS, van SZW
en van BiZa gefinancierde experiment (in de vorm van een tijdelijke ondersteuning
aan werkgevers bij het opzetten van een registratie en het opstellen van een
taakstellend werkplan) worden afgesloten en in brede kring bekend worden gemaakt.Twee aanbevelingen in het kader van het STAR-akkoord, namelijk het instrument
voor het opstellen van taakstellende werkplannen door werkgevers en de actieve
rol van de Ondernemigsraad (OR) zijn nauwelijks opgepakt. De sociale partners
constateren dat discriminatie nog veel voorkomt en hardnekkig van aard is.
Zij kondigen aan na te gaan welke uitvoering zij in Nederland gaan geven aan
de verklaring, die zij in oktober 1995 op Europees niveau hebben opgesteld,
over preventie van rassendiscriminatie en xenofobie alsmede bevordering van
gelijke behandeling op de werkplek.In het kader van het minderhedenakkoord zijn tot eind 1996 50 bedrijfsadviseurs
minderheden (bam-ers) bij de RBA's aangesteld om ondersteuning te geven aan
de uitvoering van het akkoord. Het CBA heeft het functioneren en de werkwijze
van de bij de RBA's aangestelde bam-ers in het voorjaar van 1996 laten evalueren
door Research voor Beleid.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in zijn brief d.d.
26 juni 1996 de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de evaluatie
(SoZa 96/621).Om de besluitvorming over de voortzetting van het project met de bam-ers
vanaf 1997 voor te bereiden, wordt een «dubbeltraject» gevolgd.Het CBA heeft zich in mei 1996 uitgesproken voor voortzetting van de functie
van de bam-ers bij de RBA's. In het budget 1997 van de Arbeidsvoorziening
is hiermee rekening gehouden. Met het oog op de toekomstige werksetting bij
de RBA's, een eenduidige taakomschrijving en een voorziening voor landelijke
ondersteuning van de bam-ers wordt momenteel door het Landelijk Bureau Arbeidsvoorziening
een model ontwikkeld. De vraag of en hoe bam-ers bij bedrijfstakorganisaties
gepositioneerd kunnen worden ter aanvulling van de bam-ers bij de Arbeidsvoorzieningsorganisatie
en de relatie tussen beide zal het kabinet met de sociale partners bespreken
tijdens het komend Najaarsoverleg. 3.5. Gelijke behandelingNederland kent twee wetten, die beogen ongelijke behandeling tegen te
gaan. De Algemene wet gelijke behandeling (AWGB) en de specifiek voor etnische
minderheden in de arbeidssituatie bedoelde Wet bevordering evenredige arbeidsdeelname
allochtonen (WBEAA).Op de AWGB kan iedereen die zich ongelijk behandeld voelt een beroep doen.
Men kan een klacht voorleggen aan de Commissie Gelijke Behandeling, die vervolgens
een uitspraak doet. Omdat indirecte discriminatie voor individuen vaak moeilijk
is aan te tonen, draait de WBEAA de bewijslast voor werkgevers in feite om.
De WBEAA schrijft werkgevers met meer dan 35 werknemers voor een registratie
van hun personeel in te voeren en bij te houden en jaarlijks een openbaar
verslag in te dienen bij de Kamer van Koophandel. In dat verslag moeten zij
het aandeel van etnische minderheden in hun organisatie vergelijken met het
aandeel van etnische minderheden in de beroepsbevolking. Ook zijn werkgevers
verplicht jaarlijks een intern taakstellend werkplan op te stellen waarin
zij aangeven welke maatregelen zij treffen in de sfeer van werving en selectie,
aanstelling, beloning, bevordering/doorstroming, beoordeling en ontslag.De WBEAA kan ook gezien worden als een ondersteuning van de collectieve
afspraken tussen sociale partners (zie 3.4) over het bevorderen van de evenredige
arbeidsdeelname van etnische minderheden, omdat de wet het mogelijk maakt
individuele werkgevers aan te spreken op een inspanningsverplichting.Bij bovenvermelde brief van 26 juni 1996 heeft de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid de Tweede Kamer geïnformeerd over de stand van
zaken rond de WBEAA en het flankerend beleid.Begin 1996 is een aantal korte termijn acties uitgevoerd, met de bedoeling
de uitvoerbaarheid van en het draagvlak voor de WBEAA te vergroten, zowel
onder werkgevers als onder medezeggenschapsorganen. Met de uitgave en verspreiding
van een voorlichtingsbrochure en het financieren van op initiatief van de
vakcentrales gehouden conferenties voor leden van medezeggenschapsorganen,
zijn deze geïnformeerd over de taken en bevoegdheden van de OR bij het
vormgeven aan een kleurrijk personeelsbeleid in de eigen organisatie. Ook
is men geïnformeerd over de mogelijkheden die de WBEAA daarbij biedt.In het voorjaar 1996 heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
de werkgevers herinnerd aan de verplichtingen van de WBEAA en hun een folder
met de evenredigheidscijfers WBEAA voor het jaarverslag over 1995 aangeboden.Om tegemoet te komen aan de bezwaren van werkgevers, die etnische minderheden
in dienst hebben die behoren tot groepen met een achterstandspositie op de
arbeidsmarkt, maar die niet onder de huidige doelgroepdefinitie van de WBEAA
vallen, is bij Algemene Maatregel van Bestuur per 1 juli 1996 een ruimere
doelgroepdefinitie ingevoerd.In augustus 1996 heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
opnieuw een brief gestuurd aan alle WBEAA-plichtige werkgevers, waarin zij
worden geïnformeerd over de wijziging van de doelgroepen van de WBEAA.
Ook is een folder verspreid met de aan de nieuwe doelgroepdefinitie aangepaste
evenredigheidspercentages ten behoeve van het jaarverslag over 1996.De wettelijk voorgeschreven evaluatie van de WBEAA zal in september 1996
zijn afgerond en zo snel mogelijk daarna aan de Kamer worden aangeboden.Tijdens het Voorjaarsoverleg van 1996 van het kabinet met de sociale partners
is in procedurele zin gesproken over het etnische minderhedenbeleid. In het
Najaarsoverleg van 1996 komt dit beleid in brede zin inhoudelijk
aan de orde. Behalve de evaluatie van de WBEAA zijn belangrijke elementen:
de follow-up van het verlengde Stichtingsakkoord Minderheden en de toekomst
van de bedrijfsadviseurs minderheden (bam-ers). Gestreefd wordt naar een integraal
pakket maatregelen om de effectiviteit van het etnische minderhedenbeleid
op de arbeidsmarkt te vergroten.Daarna zal het kabinet bepalen of aanpassingen in de wet die gericht zijn
op een betere uitvoering ook tot betere resultaten zullen leiden. Daarbij
zal het kabinet zich ook nader bezinnen op de problematische wetshandhaving. ILO-project «Discrimination against migrant workers
and ethnic minorities in the world of work»Dit project beoogt een bijdrage te leveren aan de eliminatie van discriminatie
en ongelijkheid zoals die door (im)migranten en etnische minderheden in hun
dagelijks werk wordt ervaren. De bedoeling is bij te dragen aan conflictloze
integratie in de maatschappij en tegelijkertijd het economisch verlies ten
gevolge van inefficiënt gebruik van het arbeidspotentieel te verminderen.Het project kent vier fases. Fase één betrof een inventarisatie
van nationale maatregelen. In fase twee is een onderzoek gedaan naar het voorkomen
van discriminatie bij werving en selectie in Nederland.Thans wordt in Nederland fase drie uitgevoerd. Deze fase wordt gesubsidieerd
door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het CBA.De derde fase bestaat uit het inventariseren en evalueren van educatie
en trainingen in non-discriminatoir gedrag voor personeelsfunctionarissen,
bestuurders en kaderleden van vakbonden en werknemers van RBA's. De inventarisatie
en evaluatie zal zich ook uitstrekken tot het gebruikte trainingsmateriaal
en het effect daarvan op de cursisten. Door een vergelijking van de verschillende
trainingsmethoden kan beoordeeld worden welke trainingsmethode het meest effectief
is voor welke doelgroep.In overleg met de sociale partners en met de ILO zal worden bezien op
welke wijze vorm gegeven kan worden aan een nationale conferentie in 1997
in het kader van fase vier van het ILO-project. Het project zal naar verwachting
in 1998 afgesloten worden met een internationale conferentie. Meldpunt werving en selectieBij de behandeling in de Tweede Kamer van het wetsvoorstel Premiedifferentiatie
en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (PEMBA) is aangekondigd
dat overwogen wordt tijdelijk een meldpunt werving en selectie op te richten
waar sollicitanten vragen en klachten over sollicitatieprocedures kunnen melden.
Een dergelijk meldpunt zal nog in 1996 van start kunnen gaan.De resultaten zullen worden ingebracht in een ronde-tafelconferentie die
door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is toegezegd in zijn
brief van 1 december 1995 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer. De resultaten
van het meldpunt kunnen immers een stimulerende rol vervullen richting betrokken
partijen om een maatschappelijk en sociaal verantwoord selectiebeleid te voeren
en om klachtenbehandeling op te pakken. 3.6. Werkgelegenheid voor etnische minderheden bij de
(rijks)overheid InleidingDe Rijksdienst voert sinds 1987 beleid om het aandeel van allochtonen
in het personeelsbestand van de Rijksdienst te vergroten.In de jaren 1991–1995 gold de nota Werkgelegenheid voor minderheden
bij de rijksoverheid, ook wel EMO-2 genoemd, als basis voor dit beleid. Over
de resultaten van EMO-2 werd tot en met 1993 gerapporteerd. In 1994 trad de
WBEAA in werking. Bij brief van 14 oktober 1994 (Tweede Kamer 1994–1995,
23 901, nr. 3) werd de Tweede Kamer medegedeeld dat vanaf 1994 geen rapportages
meer verschijnen over de uitvoering van EMO-2.Het handhaven van deze rapportages zou immers hebben betekend dat er twee
registraties naar etniciteit bij de ministeries nodig zouden zijn: één
voor de uitvoering van de WBEAA en één voor de uitvoering van
EMO-2. Naar verwachting zou dat leiden tot een aantal uitvoeringsproblemen.
De WBEAA-rapportages bevatten bovendien goeddeels dezelfde informatie als
de EMO-rapportage.Ten tijde van de voorbereiding van dit Jaaroverzicht was de eindevaluatie
van de uitvoering van EMO-2 vrijwel afgerond. Het rapport is inmiddels separaat
aan de Kamer aangeboden. WBEAAVan het totale personeelsbestand van de ministeries per eind 1995 is 85,3%
geregistreerd voor de uitvoering van de WBEAA. In 1994 was dit nog 73%.Het totale aandeel allochtonen in dit «WBEAA-bestand» bedroeg
per ultimo 1995 3,5%.De volgende tabel geeft een overzicht per ministerie en van een aantal
Hoge Colleges.  aandeel allochtonenevenredig zou zijn AZ4,5%6,2%BiZa6,1%5,3% BuiZa3,0%2,7% LNV1,9%2,0%EZ2,2%5,0% VROM5,2%3,9% VWS3,2%3,3%VenW2,5%4,0% Fin2,6%2,7% Jus5,4%4,9%OCW3,6%7,1% SZW5,3%4,2% Eerste Kamer5,0%7,3%Tweede Kamer7,2%8,8% Raad van State4,0%5,3%Algemene Rekenkamer3,4%4,0% Nationale
Ombudsman5,7%4,5% totaal3,5%3,8%De derde kolom van deze tabel geeft de evenredigheidspercentages weer.
Deze zijn tot stand gekomen door de beroepsbevolking van allochtonen naar
opleidingsniveau en regio af te zetten tegen het personeel van de ministeries
naar functieniveau en regio. Het percentage is hoger naarmate de functies van een werkgever qua niveau
meer aansluiten op het aanbod vanuit allochtonen en de werkgever alleen of
vooral is gevestigd in een regio met een relatief groot aanbod. Een aantal
ministeries heeft de evenredigheidscijfers voor 1996 gehanteerd.Evenredige vertegenwoordiging van allochtonen zou, op basis van deze berekening
een percentage van 3,8 betekenen. Het, ongewogen, landelijk evenredigheidspercentage
voor 1995 bedroeg 4,5.Bij de berekening is alleen uitgegaan van het personeel dat is geregistreerd
voor de uitvoering van de WBEAA, conform de handleiding van SZW.Het aandeel van allochtonen in de totale instroom in 1995 bedroeg 7,4%.
Van de uitstroom behoorde 4,4% tot de doelgroepen van de WBEAA. De instroom
van allochtonen was daarmee aanzienlijk hoger dan het aandeel van allochtonen
in het bestand. De uitstroom was een weinig hoger. 3.7. ArbeidsvoorzieningsbeleidDe bemiddelingsresultaten van de Arbeidsvoorziening (RBA's) voor minderheden
laten zien dat na een kleine verbetering in 1995 weer een lichte terugval
in het eerste halfjaar van 1996 is opgetreden (zie Tabel 4.).Na een groei met 2 procent volgt weer een daling met één
procent tot 13%. Ondanks het feit dat het aandeel van minderheden in het bestand
van niet-werkende werkzoekenden (21%) niet gestegen is ten opzichte van 1995.De Arbeidsvoorziening streefde met het jaarlijks ophogen van de taakstelling
naar een uiteindelijk evenredige bemiddeling van minderheden ten opzichte
van hun aandeel in het bestand van niet-werkende werkzoekenden. Hoewel de
Arbeidsvoorziening erin geslaagd is de verhoogde taakstelling voor minderheden
over 1995 met ruim 104% te halen, blijkt nu uit de realisatiecijfers over
het eerste halfjaar 1996 dat de (overigens verder verhoogde) taakstelling
voor slechts 84% gehaald is.Wanneer men zich realiseert dat minderheden 21%, dat wil zeggen bijna
een kwart uitmaken van het totale bestand van niet-werkende werkzoekenden
bij de Arbeidsvoorziening, moet geconstateerd worden dat de afstand tussen
13% realisatie en 21% aandeel nog groot is.Voor wat betreft de vrouwen uit minderheidsgroepen kan op basis van de
cijfers over 1995 geconstateerd worden dat het verschil tussen haar aandeel
in het bestand van niet-werkende werkzoekenden (8%) en haar aandeel in de
plaatsingen (5%), wat kleiner is.Anticiperend op de nieuwe Arbeidsvoorzieningswet is door de Arbeidsvoorziening
een begin gemaakt met de invulling van het begrip «afstand tot de arbeidsmarkt».
Kern van deze benadering is dienstverlening op maat op basis van een vastgestelde
afstand tot de arbeidsmarkt.Met het vierfasenmodel als uitgangspunt wordt gepoogd om met name de werkzoekenden
uit de fasen 2 en 3 actief te begeleiden naar de arbeidsmarkt, voor zover
de middelen dit toelaten.Het feit dat vanaf 1997 de taakstellingen aan de fasenindeling zullen
worden gekoppeld, wil niet zeggen dat de Arbeidsvoorziening geen specifiek
minderhedenbeleid meer zal voeren. Zo zal gestreefd worden naar evenredigheid
in de aanbodversterkende trajecten voor de fasen 2 en 3. Dus wanneer 50% van
de fase 2-cliënten in een bepaald RBA uit etnische minderheden bestaat,
zal er naar gestreefd worden dat ook 50% van de trajecten voor hen worden
ingezet. Uiteraard berust de verantwoordelijkheid voor de instroom in trajecten
deels ook bij uitkeringsorganen en gemeenten. Dit als gevolg van de inkoopbudgetten
die bij hen zijn neergelegd en de afspraken die zij in hun samenwerking
met de RBA's zullen maken over te organiseren trajecten ten behoeve van hun
cliënten.Voor wat betreft specifieke (landelijke) minderhedenvoorzieningen moet
niet alleen gedacht worden aan de bedrijfsadviseurs minderheden (zie ook 3.4),
maar ook aan bijvoorbeeld het «consulentschap vluchtelingen» dat
een landelijke rol vervult inzake de deskundigheidsbevordering van consulenten
van de Arbeidsvoorziening bij de begeleiding en bemiddeling van (voormalige)
vluchtelingen. Kwaliteit dienstverleningDe Arbeidsvoorziening bewerkstelligt door een gericht Human Resources
managementbeleid, dat onder andere via bedrijfsopleidingen de specifieke expertise
die nodig is voor een adequate begeleiding van de doelgroep, tot de standaardbagage
van alle consulenten behoort. Bovendien wordt er naar gestreefd dat de consulentenpopulatie
van de Arbeidsvoorziening zoveel mogelijk, qua etnische afkomst, een afspiegeling
vormt van de samenstelling van de regionale beroepsbevolking.Het Landelijk Bureau Arbeidsvoorziening is onlangs een project gestart
in het kader van een geïntegreerde aanpak inzake de dienstverlening aan
nieuwkomers. Alle RBA's bieden thans in het kader van inburgeringscontracten
een pakket dienstverlening aan gemeenten aan. Gemeenten hebben de uiteindelijke
verantwoordelijkheid voor de invulling van de inburgeringscontracten (zie
ook 3.9). VrouwenvakscholenVan de circa 1900 vrouwen die de, deels door de Arbeidsvoorziening, maar
in toenemende mate ook door andere partijen gefinancierde, zeven Vrouwenvakscholen
jaarlijks opleiden, is gemiddeld 30 % afkomstig uit etnische minderheden.
Op sommige Vrouwenvakscholen is dit percentage zelfs 50. Bij voorkeur leiden
Vrouwenvakscholen vrouwen uit deze groepen op voor functies of sectoren, waarin
zij ondervertegenwoordigd zijn.Niet alleen participeren vrouwen uit etnische minderheden in alle opleidingen,
maar de Vrouwenvakscholen hebben ook specifieke opleidingen voor hen ontwikkeld.
In 1995 waren dit, onder andere, opleidingen tot receptioniste/baliemedewerker,
verzorgende in de thuiszorg, uitvaartleider en medewerker van een woningcorporatie.Laatstgenoemde opleiding kwam tot stand in samenwerking met de cao-partijen
en het Fonds Scholing en Ontwikkeling Woningcorporaties (FSOW), naar aanleiding
van afspraken in het kader van de cao. Voor werkenden in de sector welzijn
is een doorstroomopleiding voor paraprofessionals uitgevoerd.Tijdens de opleidingen wordt aandacht besteed aan coaching van de werkneemsters
en van de begeleiders op de werkplek.De Vrouwenvakscholen verrichtten in 1995 ook marktverkenningen naar de
kansen voor vrouwen uit etnische minderheden. Eveneens trainden zij praktijkbegeleiders
en personeelsfunctionarissen in multi-etnisch personeelsbeleid. In opdracht
van bedrijven voerden de Vrouwenvakscholen werving- en selectieprogramma's
uit.In 1997 zullen deze activiteiten worden voortgezet. Het opleidingsaanbod
wordt aangepast naar aanleiding van de verrichte marktverkenningen. De doorstroomopleiding
voor paraprofessionals wordt in elk geval opnieuw gegeven. Nieuw zijn twee
opleidingen: de doorstroomopleiding voor voorlichters in de eigen taal en
de opleiding assurantiemedewerker. 3.8. Projecten ten aanzien van Antilliaanse en Arubaanse
jongerenNegen experimentele stimuleringsprojecten hebben als doel om door gerichte
aandacht de arbeidsmarktkansen van Antilliaanse en Arubaanse jongeren te verbeteren
en de aansluiting op de arbeidsmarkt tot stand te brengen. Deze projecten
zijn in 1994 van start gegaan in de steden Amsterdam, Rotterdam (Feyenoord
en Hoogvliet), Den Haag, Groningen, Den Helder, Dordrecht, Spijkenisse en
Hellevoetsluis.Deze experimenten, die vanuit het ministerie van SZW gefinancierd worden,
gaan het laatste jaar in. In verband met de enigszins vertraagde start van
de projecten in 1994 is besloten om de experimenten tot medio 1997 te laten
uitlopen.Bij wijze van tussenstand kan worden gemeld dat de projecten tot op heden
een bereik hebben gehad van een kleine 750 personen uit de doelgroep. De projecten
zullen in het laatste jaar de aandacht richten op de implementatie van de
tot op heden ontwikkelde methodieken en werkwijzen, die kunnen bijdragen aan
een versterking van het bestaande instrumentarium binnen de reguliere instellingen.
Met name in het kader van het jeugdhulpbeleid, het nieuwkomersbeleid, het
Grote-stedenbeleid en de versterkte activerende werking binnen de sociale
zekerheid zal deze aansluiting moeten plaatsvinden. De uitgangspositie van
de jongeren maakt in eerste instantie in veel gevallen voortrajecten, bijvoorbeeld
in de vorm van taalcursussen, noodzakelijk, voordat de instroom in meer op
de arbeidsmarktgerichte voorzieningen tot stand kan worden gebracht. Eén
van de belangrijkste gemeenschappelijke ervaringen van de projecten is de
complexe en zware problematiek waarmee de doelgroep te maken heeft (problemen
met inkomen, huisvesting, schulden, drugs).De projecten zullen met een evaluatierapport worden afgesloten.De ervaringen die met de projecten zijn opgedaan zullen door de reguliere
instellingen kunnen worden gebruikt ten behoeve van de dienstverlening aan
Antilliaanse en Arubaanse jongeren. 3.9. Arbeid in de zorgsector Zorgsector actief op terrein arbeidsmarkt van minderhedenMinderheden hebben een zwakke positie op de arbeidsmarkt. Er is sprake
van een lage arbeidsparticipatiegraad en een hoge werkloosheid. Deze situatie
noopt tot het ontwikkelen van beleid om te komen tot een meer evenredige participatie
van minderheden op de arbeidsmarkt. Ook partijen in de zorgsector ondernemen
op dit terrein veel activiteiten.Behalve de slechte arbeidsmarktpositie van minderheden zijn er nog twee
redenen voor de zorgsector om op dit terrein actief te zijn: de vermoedelijke
toekomstige tekorten aan verplegend en verzorgend personeel en het toenemende
aandeel van minderheden allochtonen in het cliëntenbestand van zorginstanties
(zie ook de kabinetsnota «Arbeidsmarktbeleid in de Zorgsector»
Tweede Kamer 1994–1995, 24 171, nrs. 1 en 2; in het bijzonder paragraaf
4.3. De multiculturele samenleving). StichtingsakkoordIn 1990 zijn in het kader van het akkoord in de Stichting van de Arbeid
(STAR) afspraken gemaakt om in de periode 1991–1995 in totaal 60 000
allochtonen aan een baan te helpen.In 1993 stelden sociale partners zich als onderdeel van dit akkoord tot
doel om in vier jaar tijd (1994–1997) minimaal 3 800 allochtonen
in de zorgsector te laten stromen: 3 000 in de intramurale gezondheidszorg
en 800 in verzorgingshuizen. Daarnaast zijn voor de thuiszorg
en de semimurale zorgsector kwalitatieve beleidsafspraken gemaakt. Onderzoeken OSA en TOPAZInzicht in de positie van minderheden in de zorgsector en in de implementatie
in de zorgsector van de afspraken in de STAR kan worden verkregen via het
«Integrerend OSA-rapport 1995» en via de resultaten van een enquête
onder 800 instellingen door het Tijdelijk Ondersteuningspunt Allochtonen Gezondheidszorg
(TOPAZ).In opdracht van het ministerie van VWS is door de Stichting Organisatie
voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek (OSA) in 1994 begonnen met een meerjarig
onderzoeksprogramma met betrekking tot de arbeidsmarkt in de zorgsector. Eén
van de onderdelen van dit onderzoeksprogramma is het jaarlijks opstellen van
een integraal rapport waarin de resultaten van onderzoek – zowel van
binnen als van buiten het programma – in samenhang worden gepresenteerd.
In het eerste integrale rapport («Arbeid in de zorgsector»; Integrerend
OSA-rapport. Nr. Z 8, augustus 1995) wordt ook de positie van de minderheden
in de zorgsector beschreven.In maart 1994 is TOPAZ opgericht. TOPAZ is een initiatief van het ministerie
van VWS. Het wordt gezamenlijk gefinancierd door het ministerie van VWS, het
Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA) en de sectorfondsen.TOPAZ heeft drie functies:– het coördineren van allochtonenprojecten in de zorgsector
en het ontwikkelen van instrumenten ten behoeve van de ondersteuning van regionale
initiatieven;– het verzamelen van actuele informatie op het terrein van instroom
van allochtoon personeel in de zorgsector; en– het bieden van ondersteuning aan instellingen bij initiatieven
ten behoeve van instroom en behoud van allochtoon personeel. Onderzoeksresultaten OSAEr bestaan met uitzondering van de Enquête Beroepsbevolking van
het CBS geen reguliere registraties van het aandeel van minderheden in de
zorgsector. Voor een uitsplitsing naar afzonderlijke bevolkingsgroepen zijn
echter geen gegevens voorhanden.Uit het CBS-materiaal concludeert de OSA dat in 1994 het percentage allochtonen
in de werkende bevolking in Nederland 6 bedroeg. In de zorgsector was 7% van
de werkende personen in de zorgberoepen allochtoon.Het aandeel allochtone werknemers in de zorgsector lijkt daarmee redelijk
in lijn te liggen vergeleken met het aandeel allochtonen in de werkende beroepsbevolking.
Allochtone vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in zorgberoepen: terwijl 81%
van het totale personeel in de zorgberoepen vrouw is, ligt dit percentage
voor het totale allochtone personeel op 70, aldus het OSA-rapport. De lage
participatiegraad van allochtone vrouwen zal hier debet aan zijn.Uit het OSA-rapport blijkt dat minderheden een zwakkere positie hebben
in de zorgsector dan de autochtonen. Zo hebben allochtone schoolverlaters
uit het verzorgend onderwijs meer moeite om een baan te vinden dan autochtone
schoolverlaters.Werknemers uit minderheidsgroepen hebben ook vaker een tijdelijke aanstelling.
Zij werken op de lagere functieniveaus. Naar schatting is 70% van de allochtone instroom in de zorgsector van
Surinaamse en Antilliaanse herkomst en 20% van Turkse en Marokkaanse. Het
aandeel van Turkse en Marokkaanse vrouwen in de zorgsector blijft echter zeer
gering. Volgens cijfers uit 1990 bedroeg het aandeel Turkse en Marokkaanse
vrouwen in de intramurale gezondheidszorg circa 2 promille. Het aandeel van
beide groepen in de werkende bevolking bedroeg in dat jaar een kwart procent.In de Amsterdamse verzorgingshuizen was, volgens het OSA-rapport, in 1993
weliswaar 2,4% van de werknemers van Turkse en Marokkaanse herkomst, maar
deze regio heeft een relatief grote allochtone beroepsbevolking. In Amsterdam
behoort immers 23% van de inwoners tot een etnische minderheidsgroep.Vermoedelijk werkt een groot deel van de werknemers uit minderheidsgroepen
in de zorgsector op het tweede en derde functieniveau, dat wil zeggen in helpende
en verzorgende functies. Turkse en Marokkaanse vrouwen werken vooral op de
laagste functieniveaus, vooral binnen de huishoudelijke dienst. Verder werken
minderheden gemiddeld meer uren en volgen ze vaker een opleiding in het leerlingwezen
zonder arbeidsovereenkomst, aldus het OSA-rapport.Uit onderzoek onder schoolverlaters van het verzorgend onderwijs in het
schooljaar 1991–1992 blijkt dat de werkloosheid onder allochtone schoolverlaters
hoger is dan onder autochtone schoolverlaters. Ook de duur van de intredewerkloosheid
is onder allochtonen veel langer.Op basis van gegevens van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt
(ROA) blijkt dat van alle schoolverlaters (inclusief niet-verzorgend onderwijs)
9% een baan vindt in de zorgsector. Voor de groep allochtonen in het bestand
ligt dit op 4%. De instroom van allochtone schoolverlaters in de zorgsector
blijft dus relatief achter bij de instroom van schoolverlaters in het algemeen.
Allochtone schoolverlaters die een baan vinden in de zorgsector, werken relatief
vaak in verzorgingshuizen, ziekenhuizen, kinderdagverblijven en de gezinsverzorging.
Wat betreft beroep komt kinder-, gezins- en bejaardenverzorgster het meest
voor, gevolgd door dokters-, tandarts- en dierenartsassistent.Het aandeel van allochtone schoolverlaters in het hoger gezondheidsonderwijs
bedraagt één procent. Circa 16% van de allochtone schoolverlaters
van het totale HBO-onderwijs vindt een baan in de zorgsector. Dat komt redelijk
overeen met het percentage van 17 van alle schoolverlaters (inclusief allochtonen)
dat een baan in de zorgsector vindt. Slechts 21% van de allochtone HBO-schoolverlaters
die in de gezondheidszorg terechtkomen, werkt in een verplegend en verzorgend
beroep. Verreweg de meesten zijn werkzaam als maatschappelijk-/cultureel werker
(53%) of als fysiotherapeut/arbeidstherapeut (26%). Tot zover enige gegeven
uit het OSA-rapport. Onderzoeksresultaten TOPAZGezien de zwakke positie van minderheden zowel op de arbeidsmarkt in het
algemeen als in de zorgsector, is TOPAZ geen overbodige luxe. Uit een onlangs
gehouden TOPAZ-onderzoek kan de conclusie getrokken worden, dat deze organisatie
aan zijn doel beantwoordt. De zorgsector loopt voorop bij de instroom van
allochtonen.De taakstelling voor de zorgsector uit het STAR-akkoord, de toeleiding
van 3 800 allochtonen in de intramurale zorg en de verzorgingshuizen
over een periode van vier jaar, is in de eerste twee jaar al grotendeels gerealiseerd,
te weten voor 71%. In nog geen twee jaar zijn 3 000 mensen aan een baan
geholpen. Daarnaast heeft voornoemd onderzoek een aantal interessante gegevens opgeleverd,
die deels de resultaten van het OSA-rapport bevestigen. Er zijn grote regionale
variaties met betrekking tot het aandeel van werknemers uit minderheidsgroepen
in de zorgsector. In de vier grote steden is het ongeveer 10% en in de rest
van Nederland gaat het om gemiddeld twee procent. Het verschil tussen tien
en twee procent is te wijten aan het feit dat in de vier grote steden ongeveer
evenveel allochtonen wonen als in de rest van Nederland. Gemiddeld is 17%
van de beroepsbevolking in de vier grote steden afkomstig uit een minderheidsgroep
tegenover 6% in de rest van het land.Er werken weinig allochtonen in leidinggevende functies: – leidinggevende
functies 3,8% – assisterende/helpende functies28,7%– verzorgende/verplegende functies41,2% – overige
uitvoerende functies26,3%Uitsplitsing naar etnische herkomst van allochtone werknemers in de zorgsector
levert het volgende beeld op: – Surinamers44.9%– Antillianen/Arubanen16,8% – Marokkanen9,4% – Turken 6,8% – Overige22,1%Thans voert drie van tien instellingen een specifiek beleid gericht op
minderheden of is bezig een dergelijk beleid te ontwikkelen. Daarbij kiest
15% van de instellingen voor een voorkeursbeleid voor allochtone werknemers.
6% benoemt hierbij streefcijfers voor de instroom van allochtoon personeel. 3.10. Etnisch OndernemerschapEén van de kerntaken van het ministerie van Economische Zaken (EZ)
is het stimuleren van nieuw en goed ondernemerschap. Nieuwe en goede ondernemers
zijn van belang voor de groei en vernieuwing van de economie. En zij zijn
een belangrijke bron van (nieuwe) werkgelegenheid. Om dat te stimuleren is
in de notitie «Werk door Ondernemen» een breed scala aan maatregelen
aangekondigd. Deze hebben als doel om meer werk te scheppen door de ruimte
om te ondernemen in het algemeen, en voor starters en doorgroeiers in het
zelfstandig ondernemerschap in het bijzonder, te vergroten.Het gaat hier om fiscale en andere lastenverlichtende maatregelen, initiatieven
ter vermindering van de regeldruk en ter versterking van de kwaliteit van
ondernemerschap, alsmede maatregelen ter vergroting van de financieringsmogelijkheden
voor bedrijven met groeipotenties.Ook onder etnische minderheden is veel animo voor zelfstandig ondernemerschap.
Daarom voert EZ sinds een aantal jaren apart beleid om dat potentieel aan
ondernemers uit etnische minderheden aan te boren. Het gaat om aanvullend
beleid met een specifiek en zoveel mogelijk tijdelijk karakter.Specifiek, omdat het zich richt op die extra knelpunten of belemmeringen
voor deze (startende) ondernemers, waarvoor het «algemene» beleid
en reeds bestaande voorzieningen en instrumenten niet of onvoldoende soelaas
bieden.En het is tijdelijk beleid, omdat de allochtone ondernemer evenals zijn
autochtone collega uiteindelijk zelf zijn weg zal moeten kunnen vinden. Het
is ook tijdelijk beleid, omdat specifiek beleid minder nodig zal zijn naarmate
de integratie van etnische minderheden in de samenleving toeneemt.Uit onderzoek is gebleken dat het aantal ondernemers uit etnische minderheden in de periode 1986–1993 is verdubbeld tot circa
26 000. Deze groei kan verder gestimuleerd worden door de opvang van
deze startende ondernemers te verbeteren. Een goede voorbereiding en begeleiding
van startende ondernemers uit minderheden verhoogt hun slaagkans en maakt
doorgroeien waarschijnlijker. De kwaliteit van ook de allochtone ondernemer
is een doorslaggevende factor voor een succesvolle start en doorgroei.Het beleid van EZ richt zich dan ook met name op maatregelen in de sfeer
van verdere verbetering van advisering, begeleiding en onderwijs aan startende
allochtone ondernemers. De noodzaak van meer maatwerk laat zich vooral bij
deze groepen starters voelen.In verband daarmee werken het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf
Nederland, het Nederlands Centrum Buitenlanders en enkele lokale startersinitiatieven
aan de concrete invulling van proefprojecten in Amsterdam, Rotterdam en Enschede.Een (tijdelijk) in te richten landelijk expertisecentrum heeft een coördinerende
rol bij de proefprojecten en zal tevens taken vervullen gericht op de inbedding
van de resultaten in de bestaande voorzieningenstructuur na afloop van de
projectperiode. Ook stelt dit landelijk expertisecentrum zich ten doel de
samenwerking tussen de betrokken reguliere en specifiek voor startende etnische
minderheden werkzame organisaties en instellingen te verbeteren. Het streven
is om in september 1996 deze proefprojecten die een doorlooptijd van 2,5 jaar
hebben, te laten starten.De Vooropleiding algemene ondernemersvaardigheden voor Anderstaligen (VVA),
die als opstapje naar het cursorisch ondernemersonderwijs in een behoefte
van etnische minderheden voorziet, maakt deel uit van deze projecten.De ministeries van EZ en van SZW zullen in het derde kwartaal van 1996
een beslissing nemen over de opzet van drie regionale proefprojecten om een
meer op de vraag gerichte opvang van starters vanuit een uitkeringssituatie
te realiseren.Daarbij gaat het er vooral om optimale dienstverlening te realiseren via
betere samenwerking tussen organisaties en instellingen op het terrein van
de advisering en begeleiding aan deze groepen starters en het wegnemen van
knelpunten in de regelgeving. Een onderzoek naar bestaande initiatieven en
belangrijke knelpunten is in juli 1996 afgerond. Mede op basis daarvan zal
naar verwachting in het najaar de inrichting en keuze van de proefprojecten
worden bepaald.Naast activiteiten in de sfeer van verdere verbetering van voorlichting,
advisering en begeleiding aan startende ondernemers (ook uit etnische minderheidsgroepen),
is najaar 1995 een tweejarig project gestart dat zich richt op het samenbrengen
van (bestaande) franchisegevers en ondernemers uit minderheidsgroepen.Naar verwachting draagt een franchiseformule bij aan het oplossen van
een tweetal reële knelpunten waarmee vele allochtone ondernemers te kampen
hebben, namelijk een gebrek aan managementvaardigheden en een ongunstige vestigingsplaats.
Een dergelijk project zal een voorbeeldfunctie kunnen vervullen en uitstralingseffecten
hebben naar andere franchisegevers en allochtone ondernemers. Een dergelijk
project zal er op termijn toe kunnen leiden dat franchiseformules voor etnische
minderheden worden ontwikkeld. Najaar 1996 vindt een tussenevaluatie plaats
van dit project.Woonwagenbewoners met het certificaat/getuigschrift van de VAM-opleiding
hebben tot 1 januari 1998 de tijd om een ontheffing aan te vragen voor het
uitoefenen van het vervoermiddelenbedrijf. Het VAM-project woonwagenbewoners
loopt eind 1996 af. De laatste groep woonwagenbewoners is in
december 1995 gestart met de speciale opleiding voor het autobedrijf.Begin 1997 zal deze groep de daaraan verbonden toets afleggen en, mits
daarvoor geslaagd, het certificaat (getuigschrift) ontvangen.Met dit certificaat kan men tot 1 januari 1998 een ontheffing bij de SER
aanvragen voor het uitoefenen van het vervoermiddelenbedrijf, bedoeld in het
Vestigingsbesluit bedrijven dat vanaf 1 januari van dit jaar geldt. Tabel 1. Bevolking van 15–64 jaar naar arbeidspositie
en etniciteit, 1990–1995  1995mutatie 90/95 mutatie 90/95 1990 1995 M V T M VT M V T M V T M V T x 1 000 personen %  %   BevolkingAutochtonen 4764 4627 9391 64 37 1011 1 1       Allochtonen 565 542 1107 8386 169 17 19 18       Doelgroep minderheden247 238 485 27 41 68 12 2116        Turken/Marokkanen 138 116 254 1617 33 13 17 15        Surin./Antill./Arub.109 122 231 11 24 35 11 2418       Overige allochtonen 318 304 622 5645 101 21 17 19       Totaal 5329 516910498 147 123 270 3 2 3                       Beroepsbevolkingbruto-participatieAutochtonen 3687 22995986 145 278 423 4 14 8 7544 60 77 50 64 Allochtonen 380 230610 57 54 111 18 30 22 6739 53 67 42 55 Doelgroep minderheden 16291 252 29 23 51 21 34 25 6135 48 66 38 52 Turken/Marokkanen 8327 109 10 5 13 13 21 14 6023 43 60 23 43 Surin./Antill./Arub.79 64 143 19 18 37 31 40 3561 47 54 72 52 62 Overige allochtonen218 140 358 28 32 60 15 2920 72 42 57 69 46 58 Totaal4067 2529 6596 202 331 533 5 159 75 44 59 76 49 63 Werkzame
personennetto-participatieAutochtonen 35072067 5574 94 246 341 3 14 773 40 56 74 45 59 Allochtonen 307182 489 34 45 78 12 32 1957 30 44 54 34 44 Doelgroep minderheden121 69 190 20 21 41 20 4428 46 24 36 49 29 39 Turken/Marokkanen58 17 75 6 3 9 11 18 1343 15 30 42 15 30 Surin./Antill./Arub.63 52 115 14 18 33 29 55 4050 34 42 58 43 50 Overige allochtonen186 113 299 14 24 37 8 2614 66 35 50 58 37 48 Totaal3814 2249 6063 128 291 419 3 157 71 39 55 72 44 58                 WerklozenwerkloosheidspercentageAutochtonen 179 232 412 50 31 8238 16 25 3,7 9,9 5,9 4,9 10,16,9 Allochtonen 73 48 122 23 9 3347 23 37 15,4 22,1 17,8 19,2 20,920,0 Doelgroep minderheden 41 22 63 82 10 26 9 19 24,5 29,6 26,225,3 24,2 25,0 Turken/Marokkanen 25 1035 4 2 6 18 25 20 29 3631 30 37 32 Surin./Antill./Arub. 1612 28 5 0 4 40 -1 19 1927 22 20 19 20 Overige allochtonen32 27 59 15 8 23 86 43 649 17 12 15 19 16 Totaal253 281 533 74 41 114 41 1727 4,6 10,9 6,9 6,2 11,1 8,1 Doelgroep
minderheden = Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen en
Arubanen.  bruto-participatie =  beroepsbevolking in %
van de bevolking 15–64 jaar. Tot de beroepsbevolking worden gerekend
personen die tenminste 12 uur per week werken (werkenden) of actief zoeken
naar werk van tenminste 12 uur per week èn daarvoor direct beschikbaar
zijn (werklozen).  netto-participatie = werkenden in
% van de bevolking 15–64 jaar. werkloosheidspercentage =werklozen in % van de beroepsbevolking 15–64 jaar.Bron: SZW, gebaseerd op de Enquête beroepsbevolking van het CBSTabel 2. Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen/Arubanen
van 15–64 jaar naar arbeidspositie en etniciteit, 1990–1995  niveaumutatie 1990/95niveau  19901995 abs. % 1990 1995  x 1 000%   Bevolking       Turken 131 142 11 8%  Marokkanen 90 112 22 24%   Surinamers 163186 23 14%   Antillianen/Arubanen 33 4512 36%          Beroepsbevolking  bruto-part. Turken 62 62 0 0% 47 44 Marokkanen33 47 14 42% 37 42 Surinamers 87117 30 34% 53 63 Antillianen/Arubanen18 26 8 44% 55 58        Werkzame
personen  netto-part.  Turken 44 43 – 1– 2% 34 30 Marokkanen 22 3210 45% 24 29 Surinamers 67 95 2842% 41 51 Antillianen/Arubanen 15 20 533% 45 44        Werklozen wlh.perc. Turken 18 20 2 11% 29 32 Marokkanen11 15 4 36% 33 32 Surinamers 2022 2 10% 23 19 Antillianen/Arubanen 36 3 .% 17 23Bron: SZW, gebaseerd op de Enquête beroepsbevolking van het CBS. Tabel 3. Geregistreerde werkloosheid (GWL) per leeftijdsklasse
naar etniciteit en duur inschrijving, 1990–1995  GWLwv:≥1jr≥1jrin % GWL% a)        van
Totaal  19901995199019951990199519901995Totaalx 1 000 %%Autochtonen276348151175555056Allochtonen82116477257621619Doelgroep minderheden5363314158662625 Turken, Marokkanen3338202661683435 Surinamers, Antill/Arub2025111655621918Overige allochtonen3053163053571015Totaal358464198247555367         16–24 jaar        Autochtonen67732217332379Allochtonen17176735432123Doelgroep minderheden14125636473026 Turken, Marokkanen984444543232 Surinamers, Antill/Arub54....2718Overige allochtonen45.2.341117Totaal858928243327810         25–34 jaar        Autochtonen861134653534756Allochtonen2946162955611822Doelgroep minderheden2028111855652628 Turken, Marokkanen121871258683336 Surinamers, Antill/Arub8104650612021Overige allochtonen91951156561117Totaal1161596281535168         35–64 jaar        Autochtonen12216382106676545Allochtonen3553253671681416Doelgroep minderheden1924141874752422 Turken, Marokkanen121391075773935 Surinamers, Antill/Arub7115871731515 Overige allochtonen162911186962913Totaal157215107142686656a) GWL in % van de beroepsbevolking in de betreffende etnische leeftijdsgroep.Bron: SZW obv CBS, Statistiek geregistreerde werkloosheid. Een «.»
geeft aan cijfers van voldoende nauwkeurigheid ontbreken. Het gaat hierbij
om aantallen kleiner dan 2 000 personen. Tabel 4. Plaatsing minderheden door Arbeidsvoorziening  taakstellingrealisatiein
% taakst.plaatsingen in % van totaal aantal gepl. nwwaandeel in
nww best. 199418 06217 74598%12%20%199521 15122 010104%14%21%   wvv* wvvwvv  8 228 5%8%       199623 101     1e halfjr. 1e halfjr. 1e halfjr. 1e halfjr.1e
halfjr.  11 5509 67084%13%21%* wvv: waarvan vrouwen Bron: Landelijk Bureau Arbeidsvoorziening HOOFDSTUK 4. ONDERWIJS- EN CULTUURBELEID 4.1. InleidingIn hoofdstuk 1 zijn met betrekking tot het onderwijs- en cultuurbeleid
enige cijfermatige basisgegevens verstrekt over etnische minderheden in Nederland.
Daarnaast zijn de hoofdlijnen van het beleid op dit punt aangeduid. Dit hoofdstuk
bevat een meer gedetailleerde beschrijving van de ontwikkelingen, die zich
in het afgelopen jaar in de sectoren onderwijs en cultuur op dit beleidsterrein
hebben voorgedaan. Het basis- en voortgezet onderwijs zullen in één
paragraaf worden behandeld, gezien de overeenkomst in geldende regelingen.
Vervolgens komen het beroepsonderwijs, de volwasseneneducatie, het hoger onderwijs
en cultuur aan de orde. 4.2. Primair Onderwijs en eerste fase van het Voortgezet
Onderwijs– Lokaal onderwijsbeleid en lokaal jeugdbeleidDe school staat midden in de samenleving en vormt daar mede een afspiegeling
van. Maatschappelijke ontwikkelingen gaan niet aan de school voorbij, zij
komen «elke morgen op kleine voetjes de schooldeur binnen» (begroting
OCW 1995). Hoewel het met de meeste jeugdigen goed gaat, is de school ook
de vindplaats van problemen, die met de leerlingen de klas binnenkomen. In
toenemende mate wordt door de samenleving druk uitgeoefend op het onderwijs
om dergelijke problemen aan te pakken. De aanpak van deze problemen is een
voorwaarde voor het vervullen van de kerntaak van de school namelijk het verzorgen
van goed onderwijs dat recht doet aan verschillen tussen leerlingen,Daarbij hoeft de school uiteraard niet alles zelf te doen. Zij kan ouders,
de primair verantwoordelijken voor de opvoeding, aanspreken op hun rol. Zo
nodig kan de school samen met anderen zoeken naar oplossingen. Daarbij kan
zij expertise inroepen van andere lokale instellingen, zoals peuterspeelzalen,
de jeugdhulpverlening, de jeugdgezondheidszorg, het Riagg, politie en justitie,
en in het voortgezet onderwijs en het secundair beroepsonderwijs de Arbeidsvoorziening
en de JWG-organisatie.Voor een effectieve bestrijding van onderwijsachterstanden is een vroegtijdige
aanpak cruciaal. Sommige leerlingen komen al met een achterstand de basisschool
binnen. Daarom wil het beleid al in de voorschoolse fase gericht werken aan
achterstandsbestrijding. Bijvoorbeeld door het inzetten van taal- en ontwikkelingsstimulerende
programma's in peuterspeelzalen en door versterking van de samenwerking tussen
peuterspeelzalen en basisscholen. Daartoe zijn experimenten gestart met educatieve
programma's in peuterspeelzalen. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat het voor
een effectieve aanpak van problemen nodig is dat op lokaal niveau een netwerk
van betrokkenen wordt gevormd en dat de omgeving van de school aanspreekbaar
is. Zo kunnen mogelijke problemen in een vroeg stadium worden aangepakt en
zelfs worden voorkomen. Daarbij heeft de school behoefte aan één
loket, waar zonodig naar verwezen kan worden.Lokaal onderwijsbeleid is er op gericht scholen te ondersteunen bij deze
samenwerking met andere instellingen. Daartoe wordt de gemeente in de positie
gebracht om integraal belangen af te wegen en samenwerking tot stand te brengen.Door taken, bevoegdheden en middelen te decentraliseren naar de gemeente
wordt «rijksconfectie» ingewisseld voor «lokaal maatwerk»,
waardoor effectiever overheidsoptreden mogelijk wordt. – Gemeentelijk OnderwijsachterstandenbeleidHet wetsvoorstel Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid is op 17 juni
1996 (TK 1995–1996, 24 778, nrs. 1–2) ingediend bij de Tweede
Kamer. Per 1 augustus 1997 wordt de gemeente verantwoordelijk voor het onderwijsachterstandenbeleid.Een deel van de middelen voor bestrijding van onderwijsachterstanden en
voor cursussen Nederlands als tweede taal (NT2) wordt als specifieke uitkering
gedecentraliseerd naar de gemeente (circa f 155 miljoen). Gemeenten,
waar de gemeente en de scholen gezamenlijk meer dan f 250 000 aan
achterstandsmiddelen ontvangen (de specifieke uitkering GOA voor de gemeente
en de gewichtengelden en cumifaciliteiten voor de scholen), moeten een gemeentelijk
onderwijsachterstandenplan opstellen, dat wordt vastgesteld door de gemeenteraad,
nadat er op overeenstemming gericht overleg met de schoolbesturen is gevoerd.
In het plan worden op basis van een analyse van de lokale situatie de achterstandsdoelen
geformuleerd. Scholen moeten hun achterstandsmiddelen inzetten in overeenstemming
met dit plan.De gemeente kan er voor kiezen het onderwijsachterstandenplan deel uit
te laten maken van een bredere beleidsvisie, waarin ook aandacht kan worden
besteed aan zaken als Weer Samen Naar School, voorschoolse educatie, onderwijs
in levende talen van etnische minderheden, beleid met betrekking tot spijbelopvang
en voortijdig schoolverlaten, het bestrijden van geweld en pesten op school,
buitenschoolse activiteiten zoals de verlengde schooldag, bestrijding van
jeugdcriminaliteit, samenwerking tussen onderwijs en jeudghulpverlening, verbetering
van de relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt, volwasseneneducatie, de relatie
tussen onderwijs, sport en cultuur, inburgering en activiteiten voor doelgroepen.Bij het opstellen van het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan geldt
het Landelijk Beleidskader Onderwijsachterstandenbeleid (LBK), waarin het
Rijk de landelijke prioriteiten bij de bestrijding van onderwijsachterstanden
aangeeft als richtinggevend kader. Het LBK zal de vorm krijgen van een Algemene
Maatregel van Bestuur.– Decentralisatie huisvesting en schoolbegeleidingsdiensten.Per 1 januari 1997 worden de verantwoordelijkheid en de middelen voor
de huisvesting in primair en voortgezet onderwijs (circa f 1.7 miljard)
overgedragen naar de gemeente. Het parlement heeft inmiddels ingestemd met
het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting.Ook de verantwoordelijkheid voor de schoolbegeleidingsdiensten (sbd's)
wordt per 1 januari 1998 gedecentraliseerd naar de gemeenten. De huidige rijksbijdrage
(f 93 miljoen) wordt als specifieke uitkering aan de gemeenten toegekend.
Scholen houden het primaat bij de programmering van de sbd. Wel kan de gemeente
lokale prioriteiten stellen.– Commissie Indicatiestelling OnderwijsachterstandenIn februari 1996 is de commissie Indicatiestelling Onderwijsachterstanden
(onder voorzitterschap van prof. dr. G. A. Kohnstamm) ingesteld. Deze commissie
moet advies uit brengen over de vraag of het mogelijk is aan het begin van
de basisschool een betrouwbare indicatie te geven van de relatieve achterstand
ten opzichte van leeftijdsgenoten en van het risico op achterstand in de verdere
schoolloopbaan. Een dergelijke indicatie zou een dubbelfunctie kunnen vervullen.
De school krijgt een «profiel» van de leerling, op basis waarvan
zij het onderwijs beter op die leerling kan afstemmen en ook de achterstanden
gerichter kan bestrijden. Bezien moet worden in hoeverre de toekenning
van de achterstandsmiddelen aan basisscholen op deze indicatie gebaseerd kan
worden. De commissie brengt voor 1 december 1996 advies uit. Op basis van
het advies van de commissie zal bezien worden hoe de gewichtenregeling zal
worden herijkt.– Rol en betrokkenheid van de ouders in primair en voortgezet onderwijsIn de beleids- en discussienota «De school als lerende organisatie»
(juli 1995) heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
aangekondigd «Onderwijsgidsen» uit te gaan geven. Met deze gidsen
wordt gestreefd naar het versterken van de positie van ouders, verzorgers
en (voor het voortgezet onderwijs) leerlingen ten opzichte van de school.
Door goede voorlichting over hun rechten, hun plichten en hun mogelijkheden
voor inspraak wordt verwacht dat deze geledingen binnen de school een bijdrage
kunnen leveren aan de verhoging van de kwaliteit van het onderwijs.De gidsen geven antwoord op vragen die ouders, verzorgers (en leerlingen)
hebben, zodat zij actief met de school kunnen samenwerken.Onder de titel «De basisschool, gids voor ouders en verzorgers»
is het voorlichtingsdocument voor ouders van leerlingen uit het basisonderwijs
vóór de zomer 1996 gepubliceerd. De gids «Het voortgezet
onderwijs, gids voor ouders, verzorgers en leerlingen» is in augustus
1996 verschenen.In het najaar van 1996 worden voorts de mogelijkheden verkend voor het
laten verschijnen van gecombineerde gidsen voor het primair en voortgezet
onderwijs in het Turks, Arabisch en Engels. Het ligt in het voornemen deze
gidsen vergezeld te laten gaan van videobanden, waarin aan deze doelgroepen
ondermeer uitleg gegeven wordt over het Nederlandse onderwijs.In september en oktober wordt een voorlichtingscampagne via «Postbus
51» gestart. De gidsen kunnen gratis aangevraagd worden door scholen,
individuele ouders en (in het voortgezet onderwijs) leerlingen. De ouders
van 3-jarigen en 12-jarigen krijgen, afhankelijk van de uitkomst van onderzoek
naar het effect van de gidsen, in de toekomst jaarlijks de gidsen rechtstreeks
toegezonden.In november 1995 is gestart met de voorlichtingscampagne «Samen
school maken». Deze campagne is gericht op de bevordering van betrokkenheid
van de ouders en ouderparticipatie in het primair en het voortgezet onderwijs.
In het kader van deze campagne is een «Werkboek» samengesteld,
dat scholen een praktisch naslagwerk biedt. Daarnaast is een serie video's
in diverse talen gemaakt om ouders aan te spreken en te betrekken bij de school.– Voorschoolse vorming en aansluiting onderbouw basisonderwijsHet advies van de commissie Allochtone leerlingen in het onderwijs pleitte
voor een versterking van de aandacht vanuit het onderwijs voor de voorschoolse
periode ter voorkoming van achterstanden bij kinderen. In vervolg op dit advies
zijn in 1995, gezamenlijk met het ministerie van VWS, vijf experimenten voorschoolse
vorming/aansluiting basisonderwijs gestart. Het betreft hier een samenwerking
in vijf gemeenten tussen peuterspeelzalen en de onderbouw van basisscholen
aan de hand van twee programma's. Enerzijds het programma «Kaleidoscoop»,
ontwikkeld door de Averroès Stichting en anderzijds het programma «Piramide»
van het Cito. De vijf gemeenten die vooreerst deelnemen aan het experiment
zijn Amsterdam (Stadsdeel De Pijp), Ede, Haarlem, Rotterdam en Zwolle.Dit najaar zal een tweede tranche experimenten van start gaan in zes gemeenten.
De experimenten lopen tot en met 1999. Gedurende het traject
zal een evaluatie-onderzoek uitgevoerd worden, om te bezien wat de effecten
zijn van deelname van kinderen aan een dergelijk programma. Het gehele proces
wordt gecoördineerd door de commissie Voor- en Vroegschoolse Educatie.Naast deze rechtstreeks door het Rijk gesubsidieerde experimenten kunnen
gemeenten in het kader van de Wet Sociale Vernieuwing Onderwijs, onderwijsachterstandsmiddelen
inzetten voor activiteiten voor drie-jarigen. Gemeenten en scholen kunnen
de inzet van deze middelen in overleg met elkaar bepalen.– Schoolkeuze van leerlingen uit etnische minderheden in het voortgezet
onderwijsDe positie van Marokkanen en Turken in het voortgezet onderwijs is aan
het verbeteren. Bij beide groepen daalt het aandeel in het ivbo. Bij de Marokkaanse
groep blijft het percentage avo-leerlingen gelijk en stijgt de deelname aan
het avo/vbo. Bij de Turkse leerlingen daalt de avo-deelname licht, maar stijgt
de avo/vbo-deelname sterker.De groep «overige cumi-leerlingen» zorgt voor de relatieve
stijging van de deelname aan het ivbo. Er is een daling in de deelname aan
de overige schoolsoorten met uitzondering van het avo/vbo en vso. Ten opzichte
van de verdeling Marokkanen en Turken valt bij de groep «overigen»
het grotere aandeel in vso op.Een belangrijke oorzaak van het verschil met de traditionele minderheidsgroepen
is dat de groep «overigen» betrekkelijk veel nieuwkomers telt.Om inzicht te verkrijgen in de instroom in het voortgezet onderwijs, is
in 1993 in het kader van de evaluatie van het Onderwijsvoorrangsbeleid (OVB)
gestart met het volgen van een tweede cohort instromers in het voortgezet
onderwijs. Dit betreft de generatie die in het schooljaar 1993–1994
instroomde. Het eerste cohort werd gevormd door de instroomgeneratie 1989–1990.De analyse van de instroomkenmerken (Mulder en Suhre, 1995) leverde de
volgende resultaten op:– In vergelijking met de generatie van 1989–1990 presteren
leerlingen uit de doelgroep van de generatie van 1993–1994 iets beter.
Met name bij de vakken Nederlands en wiskunde. Hun cijfers liggen wat dichter
bij het klassegemiddelde en het aantal onvoldoendes is ook wat afgenomen.
Dit hangt mogelijk samen met de langere verblijfsduur in Nederland van de
allochtone leerlingen.– De allochtone leerlingen krijgen wat hogere adviezen dan vier
jaar geleden. Niettemin krijgt nog 70% een advies op (i)vbo- of mavo-niveau.
Voor autochtone leerlingen is dit percentage 40.– Allochtone leerlingen krijgen bij gelijke prestaties een hoger
advies dan autochtone leerlingen met een vergelijkbare sociale achtergrond.– Bij de keuze voor het vervolgonderwijs wijken de ouders uit de
doelgroep vaker van het advies af dan vier jaar geleden. 50% kiest volgens
het advies van de basisschool. In 1989 was dit nog ruim 60%. Het gaat overigens
vaak om kleine afwijkingen. Van de Nederlandse leerlingen kiest 5% duidelijk
«boven» het advies. Bij de Marokkaanse, Turkse en Surinaamse leerlingen
liggen deze percentages respectievelijk op 8, 9 en 12.De gegevens wijzen (opnieuw) op een voorzichtige verbetering van de positie
van leerlingen uit etnische minderheidsgroepen in het voortgezet onderwijs.
Het is niet te bepalen in hoeverre die verbetering te danken is aan de langere
verblijfsduur van deze leerlingen in Nederland of aan een verbeterd vermogen
van de scholen om met leerlingen in achterstandsposities om te gaan, mede
dank zij het gevoerde beleid.– Voortijdig schoolverlatenIn 1990 verlieten 15 400 leerlingen ongediplomeerd het vbo of mavo.
In 1993 was dit aantal gedaald tot 11 800. Deze aantallen zijn inclusief
de leerlingen die doorstroomden naar het deeltijdonderwijs (7 300 in
1990; in 1993 niet bekend) (Bron: «VO in Cijfers», 1996).Analyse van de stand van zaken bij het instroomcohort 1989 in het voortgezet
onderwijs na 6 jaar, levert het volgende beeld van de percentages schoolverlaters
van allochtone en autochtone leerlingen.(De Wit e.a: «Geen goed voorbereide start? Voortijdig schoolverlaten
in het voortgezet onderwijs», 1996). Hierbij wordt een onderscheid gemaakt
tussen het verlaten van de school zonder primaire startkwalificatie (zoals
bijvoorbeeld een diploma van een beroepsopleiding) en het verlaten van de
school zonder startkwalificatie maar met een diploma van vbo of
mavo.  % onderwijs- verlaterswaarvan
met diploma vbo of mavo Allochtone meisjes6,62,2 Allochtone
jongens8,60,9    Autochtone meisjes3,61,8Autochtone jongens4,62,0Het voortijdig schoolverlaten is onder allochtone leerlingen hoger dan
onder autochtone leerlingen. Zowel onder autochtone als onder allochtone leerlingen
verlaten meer jongens dan meisjes de school voortijdig. Opvallend, en zorgwekkend,
is dat het overgrote deel van de allochtone jongens die het onderwijs de rug
toegekeerd hebben, geen enkel diploma bezit.Indien echter de bevindingen uit het midden van de jaren '80 juist waren,
dat ongeveer 30% van de Turkse en Marokkaanse meisjes al bij de overgang van
basis- naar voortgezet onderwijs uitviel (Vlug, 1987), dan kan men slechts
tot de conclusie komen dat de situatie in dit opzicht sterk is verbeterd!Uit het eerste deel van de literatuursurvey «Doelgroepenbeleid»
over allochtonen (Tromp, 1996) blijkt dat trajectbegeleiding van allochtone
jongeren tijdens hun schoolloopbaan in het algemeen succesvol is, met als
resultaat: minder uitval, structurele begeleiding, verbeterde communicatie
tussen school, ouders en leerlingen en meer betrokkenheid van de ouders.Na voortijdige schooluitval blijken allochtone schoolverlaters minder
tevreden met hun situatie dan autochtone schoolverlaters. Zij betreuren hun
voortijdig schoolverlaten vaker en volgen vaker een opleiding of cursus na
het schoolverlaten dan autochtonen (Tromp, 1996).Om het voortijdig schoolverlaten in de eerste fase van het voortgezet
onderwijs te bestrijden zijn onder meer de volgende beleidsmaatregelen in
uitvoering.Op 1 augustus 1994 trad een wijziging van de Leerplichtwet 1969 in werking,
waarmee onder meer wordt beoogd de positie van gemeentelijke
leerplichtambtenaren bij het toezicht op naleving van de leerplicht te versterken.
Er wordt onderzoek aanbesteed naar het effect dat deze wetswijziging in de
praktijk heeft. In dit onderzoek zal ook worden gekeken naar de rol die organisaties
van etnische minderheden spelen bij het tot stand komen van het leerplichtbeleid
van de gemeenten.Tevens zal worden gevraagd naar het aandeel dat allochtone leerlingen
(naar het inzicht van leerplichtambtenaren) hebben bij verschillende toepassingen
van de leerplicht. Daaronder zijn meldingen van schoolverzuim en voortijdig
schoolverlaten, toepassingen van de vervangende leerplicht en opgemaakte processen-verbaal.
Het onderzoek wordt uitgevoerd op advies en onder begeleiding van het Platform
Uitvoering Leerplichtwet (PUL).De «Tijdelijke regeling voor de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie
voortijdig schoolverlaten» (RMC) werd op 1 januari 1994 van kracht.
De regeling werd ingevoerd conform de notitie «Een goed voorbereide
start» (1993).Op grond van deze regeling werken gemeenten binnen het kader van de Wet
Gemeenschappelijke Regeling (WGR) samen om een sluitend stelsel op te zetten
voor de melding, registratie en herplaatsing van voortijdige schoolverlaters.
Het gaat hierbij niet alleen om leerplichtige leerlingen, maar om alle jongeren
die nog geen minimum startkwalificatie hebben behaald. Jaarlijks dienen de
samenwerkende gemeenten hiervoor een effectrapportage en een actieplan in.
Het functioneren van de RMC-functie zal worden geëvalueerd, mede met
het oog op de beslissingen die moeten worden genomen na 1 januari 1998. Deze
evaluatie wordt afgestemd met het onderzoek naar de werking van de gewijzigde
Leerplichtwet.Eveneens volgens de notitie «Een goed voorbereide start» werd
in 1994 aan het bureau Sardes opdracht gegeven tot de nationale expertisebundeling
op het terrein van voortijdig schoolverlaten. Eind januari 1996 heeft Sardes
een «Almanak voortijdig schoolverlaten» opgeleverd. Deze omvat
onder meer samenvattingen van gegevens met betrekking tot voortijdig schoolverlaten
en een uitvoerig overzicht van de mogelijkheden die scholen en andere instellingen
hebben om schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten te bestrijden. De informatie
is ook op CD-Rom verkrijgbaar.In 1996 loopt een voorlichtingscampagne voortijdig schoolverlaten. De
campagne omvat onder meer tv-spots die zich richten op het bewustworden van
het probleem voortijdig schoolverlaten. Voorts kent de campagne drie deelcampagnes.
Binnen de eerste deelcampagne zijn in februari en maart vijf regionale voorlichtingsbijeenkomsten
georganiseerd, gericht op de tweedelijnsorganisaties, zoals gemeenten, RMC's,
enz. De tweede deelcampagne wordt verzorgd door de landelijke steunfunctie-instelling
Forum. Zij vragen middels netwerken aandacht voor voortijdig schoolverlaten
onder etnische minderheden. De campagne heet «Leren doe je samen».
De derde deelcampagne wordt verzorgd door de Nederlandse Vereniging voor Leerlingbegeleiding
(NVL). Deze campagne heet «U spreekt met mijn vader» en richt
zich op het interne zorgsysteem van de school.De Algemene Rekenkamer heeft de beleidsontwikkeling en uitvoering rond
voortijdig schoolverlaten onderzocht. In het voorjaar van 1996 werden de bevindingen
behandeld in de Kamercommissie voor rijksuitgaven.De Algemene Rekenkamer was kritisch over de resultaten. Hierbij moet worden aangetekend dat het onderzoek aan het begin van de
beleidsuitvoerende periode plaatsvond, terwijl de totstandkoming van de RMC-functies
bij uitstek een groeiproces is. Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer wordt
gezien als een constructieve bijdrage aan het beleidsvormingsproces.– Nederlands als tweede taalDe projectgroep NT2, die sinds 1989 is ingesteld, houdt op 1 augustus
1997 op te bestaan. De projectgroep heeft in de afgelopen jaren een belangrijke
impuls gegeven aan zowel de bewustwording als de materiaalontwikkeling op
het gebied van NT2 in het Nederlandse onderwijs.De projectgroep NT2 programmeert projecten voor de sectoren PO, VO en
BVE. Als zodanig heeft de projectgroep ook een uniek overzicht over het terrein
van NT2. Een nieuwe loot aan de tak van materiaal- en beleidsontwikkeling
is het onderwerp «taalbeleid», waarin bezien wordt hoe het beste
op schoolniveau (maar ook op gemeentelijk niveau!) een samenhangend beleid
kan worden gemaakt op het gebied van NT2. In verschillende steden worden hiertoe
pilots uitgevoerd. Deze verkenning sluit goed aan bij de ontwikkeling van
het lokaal onderwijsbeleid en het gemeentelijk achterstandsplan.Ook na het opheffen van de projectgroep NT2 blijft aandacht voor NT2 noodzakelijk.
Ontwikkeling van materiaal heeft namelijk wel plaatsgevonden, maar implementatie
ervan in de dagelijkse schoolpraktijk heeft nog onvoldoende haar beslag gekregen.
Kennis van de Nederlandse taal blijft een sleutelfactor voor schoolsucces
van leerlingen uit etnische minderheidsgroepen.Op 23 mei 1996 vond reeds een «expert-meeting» plaats op het
ministerie van OCW over NT2 na het opheffen van de projectgroep. Op deze bijeenkomst
gaf de voorzitter van de projectgroep een overzicht van de stand van zaken
en de activiteiten van de projectgroep. Daarnaast gaven ook het PMB (onderdeel
van het Proces Management Voortgezet Onderwijs (PMVO) i.o.) en het Proces
Management Primair Onderwijs (PMPO), de beoogde organisaties die het onderwerp
zouden kunnen overnemen, uitleg van hun handelwijze. Het PMPO en het PMVO
zullen meer nadruk leggen op implementatie van NT2 in het onderwijs, een onderdeel
dat ook volgens de projectgroep NT2 meer aandacht behoeft.Tussen augustus 1996 en augustus 1997 is een traject gepland voor een
ordelijke overdracht van de taken van de projectgroep NT2 (en het projectmanagement
NT2, nu belegd bij het Katholiek Pedagogisch Centrum (KPC)) naar het PMPO
en het PMVO.– Onderwijs in Allochtone Levende Talen in het primair onderwijsOp 23 juni 1995 is de Uitwerkingsnotitie Onderwijs in Allochtone Levende
Talen aan de Tweede Kamer aangeboden. Tijdens de behandeling in de Tweede
Kamer van het Ceders-dossier op 7 december 1995 zijn de beleidsvoornemens
uit deze notitie goedgekeurd. De voorgestelde maatregelen zijn vertaald in
een wetsvoorstel Onderwijs in Allochtone Levende Talen, dat met ingang van
1 augustus 1997 in werking zal treden. Voorgesteld wordt de thans beschikbare
middelen voor het eigen-taalonderwijs in een specifieke doeluitkering aan
gemeenten toe te kennen. Op lokaal niveau wordt in overleg met de plaatselijke
minderhedenorganisaties en een representatieve vertegenwoordiging van de allochtone
ouders bepaald welk taalaanbod in de gemeente, buiten het verplicht curriculum,
wordt aangeboden. Centraal bij de vormgeving van het Onderwijs in Allochtone
Levende Talen (OALT) staat de intrinsieke functie van de eigen
taal, waarbij OALT in dienst staat van de cultuur van de doelgroep. Om voluit
in de samenleving te kunnen participeren is het van belang dat etnische minderheden
zich optimaal in de Nederlandse samenleving oriënteren. Dit wordt in
eerste instantie bevorderd door een goede beheersing van de Nederlandse taal.
In de tweede plaats wordt die oriëntatie versterkt door goede kennis
van de eigen taal en cultuur. Vanuit het zelfbewustzijn van de eigen culturele
achtergrond kan naar de toekomst worden gekeken. In «Ceders in de tuin»
is verwoord dat taal een wezenlijk element van cultuur vormt: mensen geven
in hun eigen taal vorm aan hun culturele identiteit. In die zin is taalbeleid
in het onderwijs dan ook cultuurbeleid.OALT kan op deze wijze een bijdrage leveren aan de emancipatie en participatie
van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving en aan het meer interculturele
wordende karakter van de Nederlandse samenleving als geheel.In het voortgezet onderwijs zal het onderwijs in allochtone levende talen
worden opgenomen in het algemene beleid voor moderne vreemde talen.– Intercultureel onderwijs in primair en voortgezet onderwijsDe projectgroep Intercultureel onderwijs, die eind 1994 door staatssecretaris
Netelenbos is geïnstalleerd, heeft onder leiding van mevrouw E. Hallensleben
in het verslagjaar de notitie «Intercultureel onderwijs, impuls voor
school en omgeving», alsmede een bijbehorend werkplan uitgebracht.In de notitie zet de projectgroep uiteen wat het intercultureel onderwijs
(ico) behelst, waarom het nodig is, en wat er tot dusverre is bereikt.Zij geeft aan welke strategieën gehanteerd kunnen worden om ico te
realiseren en welke taken zij zelf ter hand wil nemen. Daarnaast geeft zij
een overzicht van aandachtsvelden. Het werkplan bevat een overzicht van concrete
activiteiten die de projectgroep voor dit doel wil realiseren.In een gezamenlijke beleidsreactie (21 februari 1996) hebben de staatssecretarissen
van VWS en van Onderwijs instemmend gereageerd op de notitie en het werkplan.
In de beleidsreactie merken zij op dat beiden een goede start lijken te bieden
voor de bevordering van intercultureel onderwijs. De inzet van de projectgroepleden
zelf om een stimulerende rol te spelen wordt zeer gewaardeerd. Voor de directe
toekomst, aldus de beleidsreactie, ligt het in de rede dat deze materiedeskundigheid
in nauwe samenhang met de procesmanagements voor voortgezet en primair onderwijs
wordt aangewend om ico een meer structurele plaats te geven in het algemene
schoolbeleid in deze sectoren. Het is immers bij uitstek de taak van deze
procesmanagements om ervoor te zorgen dat onderwijsvernieuwingen in samenhang
op de scholen worden ingevoerd.De bewindslieden schrijven voorts dat zij van de projectgroep verwachten
dat die in haar planning die activiteiten opneemt die kunnen leiden tot een
zo snel mogelijke reguliere inbedding van ico en zij bieden hiervoor in de
notitie een budgettair kader.– Pilotproject ten behoeve van Turkse en Marokkaanse meisjes in
het voortgezet onderwijsIn het kader van de Onderwijs-emancipatienota wordt het project Schoolondersteuning
Allochtone Meisjes (SAM) uitgevoerd. Daarin worden methoden ontwikkeld waarmee
scholen de onderwijsresultaten van allochtone meisjes kunnen verbeteren. De
vruchten van dit project komen overigens ook ten goede aan de kansen van allochtone
jongens. Op 10 oktober 1995 is een «expert-meeting» over allochtone
meisjes gehouden, met het doel om met behulp van wetenschappers en ervaringsdeskundigen
tot een verdere onderbouwing van de beleidsagenda onderwijsemancipatie 1997–2001
te komen. De hoofdvraag was of het noodzakelijk is om in de periode na 1996
onderwijsparticipatie en beroepskwalificatie van allochtone meisjes nog steeds
als specifieke doelstelling te formuleren.Uit de «expert-meeting» is als voornaamste punt naar voren
gekomen de aanwijzing dat de huidige tendens tot implementeren van het specifieke
beleid in het algemene beleid, in het geval van het allochtone meisjesbeleid
tot problemen zou kunnen leiden. Hierbij denkt men met name aan het risico
dat het allochtone meisjesbeleid noch herkenbaar in het geïmplementeerde
emancipatiebeleid, noch in het Integratiebeleid terug te vinden zal zijn.
De voorkeur van de aanwezigen ging daarom uit naar een sterk geleide overgang.
Deze uitkomsten zullen worden meegenomen bij het opstellen van de vijfde Onderwijs-emancipatienota.– Imam-opleiding (VO)Bij motie verzocht de Tweede Kamer de regering eind 1993 te onderzoeken
of en op welke wijze vanuit de overheid voorwaarden kunnen worden geschapen,
opdat de islamitische gemeenschap, indien daaraan behoefte is, zelf tot een
opleidingsmogelijkheid voor islamitische geestelijken in Nederland kan komen
in het kader van het integratieproces.De Onderwijsraad heeft hierover een advies uitgebracht. In een algemeen
overleg van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van
de Tweede Kamer op 22 juni 1995 is de aanstelling aangekondigd van een «terreinverkenner
Imam-opleiding», met de opdracht om te inventariseren wat de behoeften
en mogelijkheden zijn van de islamitische organisaties, het voortgezet onderwijs
en de schoolbesturen.Per 1 november 1995 is de heer dr. N. Landman van de vakgroep Oosterse
talen en letterkunde van de Universiteit van Utrecht begonnen met zijn werkzaamheden
als «terreinverkenner Imam-opleiding». In de tweede helft van
1996 zal hij een eindrapport aanleveren over zijn verkenning van de mogelijkheden
en knelpunten die scholen en moslim-groeperingen op dit punt ervaren. 4.3. Secundair Beroepsonderwijs 4.3.1. BeleidsdoelHet secundair beroepsonderwijs is voor het integratiebeleid van minderheden
van groot belang. Via middelbaar beroepsonderwijs en leerlingwezen kunnen
jongeren zich kwalificeren voor de arbeidsmarkt. En werk is voor de integratie
en participatie van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving een
belangrijke en noodzakelijke conditie.Het beleid is in algemene zin gericht op het realiseren van een minimum
startkwalificatie voor alle jongeren (ten minste op het niveau primair leerlingwezen
of kort-mbo; en voor wie dit niet haalbaar is op het beperktere niveau van
een assistentenopleiding. En voor leerlingen waarvoor ook de assistentenopleiding
te hoog gegrepen is, zal de arbeidsmarktgerichte leerweg – die buiten
de kwalificatiestructuur voor het secundair beroepsonderwijs ontwikkeld wordt –
uitkomst bieden.Het beleidsdoel voor de specifieke doelgroep etnische minderheden is gericht
op het realiseren van evenredige deelname en diplomering in het secundair
beroepsonderwijs. 4.3.2. Doelgroepresultaten op het vlak van deelname en
diplomering a. DeelnameIn de voorgaande Jaaroverzichten is aangegeven dat er tot en met het schooljaar
1992/1993 sprake is van een groeiende deelname van etnische minderheden aan
het secundair beroepsonderwijs (mbo en leerlingwezen) en aan de cursussen
die niet leiden tot een startkwalificatie.In de rapportage van het Instituut voor Toegepaste Sociologie (ITS) van
de hand van Van Esch en Vrieze, «De voortgang van het vernieuwingsproces
BVE in 1993/1994; eerste meting» (Nijmegen, 1996), wordt het beeld geschetst
van de deelnameontwikkeling van etnische minderheden. Hieruit blijkt dat er
sprake is van een terugval in het schooljaar 93/94 in vergelijking met 92/93.Gelet op deze uitkomst zal nader worden onderzocht waaraan deze terugval
kan worden toegeschreven. Mogelijk is dat de afname mede veroorzaakt wordt
door verandering van registratie van leerlingen uit minderheden door instellingen.In algemene zin kan op basis van de beschikbare gegevens het volgende
worden geconcludeerd:– Er is sprake van een ondervertegenwoordiging van minderheden in
het secundair beroepsonderwijs.– In tegenstelling tot de ondervertegenwoordiging bij het beroepsonderwijs
is sprake van een oververtegenwoordiging van leerlingen uit minderheidsgroepen
bij de cursussen die niet leiden tot een startkwalificatie.De groeiende deelname van minderheden heeft vooral betrekking op deze
cursussen. Zo vond de groei in de periode 1991/1992–1992/1993 in het
deeltijdonderwijs voor drievierde deel plaats bij deze cursussen en voor één
vierde deel bij beroepsopleidingen in het kader van het leerlingwezen.De inspectie constateert op basis van onderzoek naar de uitwerking van
het beleid van mbo-instellingen in 1995 ten aanzien van etnische minderheden:– eenderde van de mbo-instellingen heeft een evenredig deelnamebestand;
en– ruim de helft van de mbo-instellingen weet niet of het aantal
deelnemers uit minderheidsgroepen een afspiegeling vormt van het aantal etnische
minderheden in het gebied waaruit de school haar leerlingen betrekt.Meisjes uit minderheidsgroepenWat de deelname van meisjes uit minderheidsgroepen betreft, kan –
in vergelijking met de deelname van jongens uit deze groepen en het totaal
aantal vrouwelijke deelnemers – het volgende worden vastgesteld:– vrouwelijke deelnemers zijn in het secundair beroepsonderwijs
in het algemeen ondervertegenwoordigd, maar dat geldt in sterkere mate voor
meisjes uit minderheidsgroepen;– in de niet kwalificerende cursussen zijn meisjes uit minderheidsgroepen
in sterkere mate oververtegenwoordigd dan jongens uit deze groepen en vrouwelijke
deelnemers totaal;– de terugval in de periode 1992/1993 – 1993/1994 vindt sterker
plaats bij jongens uit minderheidsgroepen dan bij meisjes uit deze groepen;
de achterstand van deze meisjes ten opzichte van jongens uit minderheidsgroepen
wordt kleiner.– Voor wat betreft de richtingenkeuze betreft bestaat er bij meisjes
uit minderheidsgroepen een grotere voorkeur voor traditioneel «vrouwelijke» opleidingsrichtingen (dienstverlening en gezondheidszorg) dan bij
het totaal aantal vrouwelijke deelnemers; van het aantal meisjes uit minderheidsgroepen
in het secundair beroepsonderwijs volgt in 1992/1993 de helft een opleiding
in deze sector en van het totaal aantal vrouwelijke deelnemers is dit 45%. b. Diplomering/uitvalOver diplomering en voortijdige uitval uit het secundair onderwijs van
leerlingen uit minderheidsgroepen zijn weinig gegevens beschikbaar. Dit geldt
ook voor het al dan niet doorstromen van hen van de cursussen, die niet leiden
tot een startkwalificatie, naar beroepsopleidingen in het secundair beroepsonderwijs.Uit het onderzoek van de inspectie (zie: Onderwijsverslag 1995) over de
positie van leeringen uit minderheidsgroepen in het mbo blijkt:– dat bij de korte opleiding mbo autochtone leerlingen inmiddels
meer voortijdig uitvallen dan leerlingen uit minderheidsgroepen; en– dat bij uitval uit de lange opleidingen mbo sprake is van een
sterke oververtegenwoordiging van leerlingen uit minderheidsgroepen.De monitoring in het kader van de integrale regeling specifieke doelgroepen
zal worden geïntegreerd in de vernieuwingsmonitor BVE die het ITS uitvoert.
Dit zal onder meer tot gevolg hebben dat met ingang van het schooljaar 1996/1997
niet alleen een kwantitatief beeld van de deelname, maar ook van de onderwijsresultaten
van minderheden zal worden gepresenteerd in de vernieuwingsmonitor BVE. 4.3.3. Beleidsimplementatie instellingenIn de startrapportage over de vernieuwingsthermometer van het BVE-veld
(ITS) wordt niet alleen een beeld geschetst van de doelgroepresultaten (de
productkwaliteit), maar ook een beeld van de beleidsimplementatie door instellingen
(de proceskwaliteit). Het betreft hier de uitwerking van een expliciet doelgroepenbeleid
c.q. minderhedenbeleid van de instelling.In de rapportage wordt in globale zin ten aanzien van het doelgroepenbeleid
van instellingen het volgende vastgesteld:♦ van de instellingen besteedt 84% in het beleidsplan aandacht aan
doelgroepen.♦ de samenwerking tussen instellingen neemt toe.♦ sterk innoverende instellingen blijken vaker projecten in het
kader van de geprioriteerde vernieuwing (c.q. het doelgroepenbeleid) uit te
voeren.♦ effecten op het vlak van het rendement zijn niet zichtbaar.♦ er is geen verband tussen het aantal etnische minderheden als
leerlingen en het rendement van de instelling.De inspectie constateert op basis van onderzoek naar de uitwerking van
het minderhedenbeleid van mbo-instellingen in 1995 dat– 78% van de mbo-instellingen geen gerichte werving en specifieke
intakeprocedures kent om het beginniveau van minderheden vast te stellen;– mbo-instellingen in de randstad vaker een expliciet beleid kennen
ten aanzien van de positieverbetering van minderheden. Dat wijst geeft aan
dat scholen pas na de toestroom van een redelijk groot aantal leerlingen uit
minderheidsgroepen een expliciet beleid gaan voeren; en– het schoolklimaat door meer dan de helft van de leerlingen uit
minderheidsgroepen als zeer gunstig wordt beoordeeld. De inspectie komt tot de conclusie dat op een onvoldoende aantal mbo-instellingen
sprake is van expliciet beleid om de studieresultaten van leerlingen uit minderheidsgroepen
te verbeteren. 4.3.4. Beleid Van specifiek beleid naar facetbeleidIn de beleidsontwikkeling ten aanzien van het doelgroepenbeleid in de
BVE-sector is sprake van een geleidelijke omslag van specifiek doelgroepenbeleid
naar een situatie waarbij doelgroepenbeleid een belangrijk facet is van het
algemene beleid.In het Jaaroverzicht Minderhedenbeleid 1996 is uitvoerig ingegaan op het
algemene beleid en de betekenis hiervan voor leerlingen uit minderheidsgroepen.
Voor een overzicht van de relevante algemene beleidsontwikkeling wordt hiernaar
verwezen. Van enkele beleidsonderdelen wordt hieronder een actualisering geven.
Het gaat dan om de maatregelen om de doelstelling te bereiken (zoals de vorming
van Regionale Opleidingen Centra, ROC's, invoering van een kwalificatiestructuur
met assistent-opleiding, een nieuw bekostigingsstelsel; de beleidsagenda 1995–1999,
stimulering van de instroom naar het leerlingwezen). A. Algemeen beleid Wet Educatie en BeroepsonderwijsDe Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB), die op 1 januari 1996 in werking
is getreden, voorziet in een wettelijk kader voor een groot aantal instrumenten
die indirect of direct ook aan de positie van minderheden ten goede komt.
Veel instrumenten zijn gericht op het vergroten van de slagvaardigheid van
de instellingen om beter maatwerk te kunnen leveren. Hierdoor kan het onderwijsaanbod
beter worden toegesneden op de zeer heterogene populatie waar instellingen
voor beroepsonderwijs en volwasseneneducatie mee te maken hebben. Instrumenten
zijn onder andere:– Versterking van de beleidsvoerende capaciteit van de onderwijs-instellingen,
door middel van integratie van de huidige instellingen voor beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie. Op 11 maart 1996 was sprake van 24 ROC's. Naar verwachting
komen hier per 1 augustus 1996 nog eens 10 ROC's bij. De verwachting is dat
er per 1 augustus 1998 circa 45 ROC's zullen zijn.– De landelijke kwalificatiestructuur die onder meer zal leiden
tot meer transparantie van opleidingen. Per 1 augustus 1996 zijn de nieuwe
eindtermen van de opleidingen vastgesteld.– De ontwikkeling van reguliere assistent-opleidingen. Deze zijn
van belang voor deelnemers waarvoor het minimum startkwalificatieniveau niet
haalbaar is. Met subsidie van OCW zijn door de landelijke organen van het
beroepsonderwijs assistent-opleidingen ontwikkeld in sectoren waar daadwerkelijk
sprake is van behoefte aan assistent-beroepsbeoefenaren. In 1995 is een start
gemaakt met de uitvoering van 12 assistent-opleidingen. In augustus 1996 vindt
een uitbreiding plaats tot 29 opleidingen en naar verwachting in augustus
1997 tot in totaal 51.– Er wordt een stelsel van kwaliteitszorg opgezet en de regeling
van het informatieverkeer wordt verbeterd. Hierdoor wordt ook een gerichte
verantwoording van activiteiten en resultaten op het gebied van vergroting
van toegankelijkheid en rendement mogelijk. Er wordt gewerkt aan een informatiestatuut
ten behoeve van de leerlingtellingen en de invoering van een leerlingnummer.
In juli 1996 is de Regeling kwaliteitszorgverslag gepubliceerd. Het nieuwe bekostigingsstelselIn het nieuwe bekostigingsmodel voor het secundair beroepsonderwijs, dat
vanaf het jaar 2000 in werking treedt, zullen voorzieningen worden getroffen
om de toegankelijkheid en de effectiviteit te verbeteren. De hoofdlijnen zijn
weergegeven in de notitie «Bekostigingsmodel beroepsonderwijs 2000»
(Tweede Kamer 1995–1996, nr. 24 400, Hoofdstuk VIII, nr. 81). Hierin
is aangegeven dat de toegevoegde waarde-systematiek een handvat biedt om de
bekostiging van doelgroepen overzichtelijk te houden. Gemeenschappelijk kenmerk
van doelgroepen is de educatieve achterstand. In de bekostiging van de toegevoegde
waarde leidt dit tot een groter bedrag per leerling in geval het verschil
tussen instroomniveau en uitstroomniveau groter is. Om te zorgen dat de achterstand
zo snel mogelijk wordt ingelopen, wordt de inputvergoeding verhoogd met een
opslag voor voorbereidende en ondersteunende activiteiten, berekend over deelnemers
in de assistent- en basisberoepsopleiding, die aan het instroomprofiel van
deze opleiding voldoen. De verwachting is namelijk dat daar de meeste doelgroepdeelnemers
een opleiding zullen volgen. Over de hoogte van de opslag vindt nader overleg
met het veld plaats. Beleidsagenda 1995–1999Het transformatieproces dat met de invoering van de WEB in gang wordt
gezet, vereist een zorgvuldig invoeringstraject. De «Beleidsagenda Educatie
en Beroepsonderwijs 1995–1999» beschrijft het beleidskader waarbinnen
wordt gewerkt aan het veranderingsproces en de voorwaarden waaronder dit proces,
gericht op de totstandkoming van onderwijs op maat, tot stand kan komen.De beleidsagenda zal in het najaar samen met het BVE-veld op hoofdlijnen
worden geëvalueerd en geactualiseerd. Stimulering instroom LeerlingwezenEen belangrijk element van het algemeen beleid vormen de stimuleringsmaatregelen
om de instroom naar het leerlingwezen te vergroten.Omdat sprake is van een achterblijvende positie van minderheden in het
leerlingwezen is dit voor allochtonen een bijzonder punt van aandacht. Door
de sterke gerichtheid op leren in de beroepspraktijk en het voldoen aan het
gewenste perspectief op werk is het leerlingwezen voor veel jongeren uit minderheidsgroepen
een goede leerweg. Het blijkt echter dat zij in het algemeen meer moeite hebben
met het vinden van een beroepspraktijk-vormingsplaats. En die is noodzakelijk
om de vereiste leerovereenkomst in het kader van het leerlingwezen te verkrijgen.
Een algemene stimulering van de instroom naar het leerlingwezen en de beschikbaarstelling
van praktijkplaatsen door werkgevers vindt plaats via een aantal beleidsmaatregelen.Zo is in het kader van het Project Extra Instroom Leerlingwezen inmiddels
sprake van circa 200 branche-regio combinaties gericht op algehele verhoging
van de instroom naar het leerlingwezen. Gezien de WEB zijn de landelijke organen
de aangewezen organisaties voor het maken van afspraken over de acquisitie
van leerarbeidsplaatsen.Tevens is met ingang van 1 januari 1996 in het kader van de «Wet
vermindering afdracht loonbelasting en premie volksverzekeringen» een
fiscale faciliteit voor werkgevers gecreëerd, die beoogt de beschikbaarstelling
van leerarbeidscontracten en praktijkleerplaatsen in het leerlingwezen te
bevorderen. Verbetering gegevensVoor de werking van het bestel en de bewaking van de resultaten (op het
vlak zowel van de toegankelijkheid als de succesvolle afsluiting) is een goede
informatievoorziening over de geleverde prestaties van groot belang. Een verbetering
van de gegevensvoorziening wordt bewerkstelligd door: de totstandkoming van
een Informatiestatuut, een vernieuwde leerlingtelling, het in gebruik nemen
van een leerlingnummer (SoFi-nummer) en de harmonisatie van gegevens over
minderheden zoals bepleit in de kabinetsnotitie «Registratie en Rapportage».
Tevens wordt een aantal «monitors» uitgevoerd waaronder de BVE-monitor
vernieuwingsproces (ITS) en de monitor fiscale faciliteit leerlingwezen Centraal
Orgaan van de Landelijke Opleidingsorgaan van het bedrijfsleven (COLO). B. Specifiek beleid Regeling Specifieke DoelgroepenDe integrale regeling specifieke doelgroepen en de hiermee gemoeide aanvullende
middelen maken onderdeel uit van het beleidstraject 3 «Toegankelijkheid
en rendement» uit de beleidsagenda. Het betreft een specifieke beleidsmaatregel,
gericht op leerlingen uit minderheidsgroepen, leerlingen met een beperkte
vooropleiding en meisjes.Deze Regeling 1995 was van kracht van 1 augustus 1995 tot en met 31 december
1995. De Regeling 1996 is van kracht van 1 januari 1996 tot en met 31 december
1996.Het doel van de regeling is om, voor wat betreft de doelgroep minderheden,
de evenredige deelname te bevorderen alsmede gediplomeerde uitstroom en deelname
aan opleidingen Nederlands als tweede taal.De verdeling van de betreffende aanvullende middelen over de instellingen
is in grote lijnen gestabiliseerd en niet afhankelijk van het bereik van de
doelstelling.De ROC's, danwel samenwerkingsverbanden met een vergelijkbare samenstelling,
dienen vooraf een plan in, waarin kwantitatieve taakstellingen uitgesplitst
naar doelen en doelgroepen zijn geformuleerd en waarin de activiteiten en
de inzet van de aanvullende middelen beschreven zijn met het oog op het bereiken
van de taakstellingen.Na afloop wordt een rapportage ingediend waarin verantwoording wordt afgelegd
over de bereikte resultaten op het vlak van deelname en gediplomeerde uitstroom
en over de inzet van de middelen.De instellingen zullen in het kader van de Regeling 1995 een rapportage
moeten uitbrengen voor 31 december 1996. En in het kader van de Regeling 1996
voor 1 mei 1997.De plannen en de rapportages zijn onderwerp van onderzoek door het ITS
in het kader van de vernieuwingsthermometer van het BVE-veld. De rapportage
van het ITS over het schooljaar 95/96 zal volgens planning medio 1997 verschijnen. Benutting van expertiseBinnen het BVE-veld is sprake van een «netwerk allochtonen».
Net zoals er sprake is van netwerken voor andere specifieke doelgroepen. Ook
is sprake van een transferpunt voortijdig schoolverlaten en een transferpunt
emancipatie. Beiden zijn zowel direct als indirect van belang voor risicoleerlingen
uit minderheidsgroepen. 4.4. Volwasseneneducatie 4.4.1. Deelname aan de volwasseneneducatieVoor personen van allochtone herkomst heeft de volwasseneneducatie vooral
een functie voor het zich eigen maken van Nederlands als tweede taal. De groeiende
belangstelling voor cursussen NT2 wordt veroorzaakt door het toenemend besef
dat beheersing van de Nederlandse taal van essentieel belang is om in de Nederlandse
samenleving een bestaan te kunnen hebben. Ook het hoge niveau van immigratie
van de laatste jaren verklaart de groeiende belangstelling voor NT2. De deelname
aan NT2-opleidingen in de basiseducatie en het Voortgezet Algemeen Volwassenen
Onderwijs (VAVO) is in 1995 iets toegenomen ten opzichte van 1994. In totaal
116 000 deelnemers, dat is ongeveer 53% van het totaal aantal deelnemers
in de volwasseneneducatie.Ofschoon de gemeenten en instellingen de laatste jaren veel prioriteit
hebben gelegd bij NT2 is niet gebleken dat deze prioriteitsstelling heeft
geleid tot verdringing van autochtonen. Wel blijkt bij de instellingen zorg
te bestaan over de positie van oudkomers ten opzichte van nieuwkomers (inburgering).
Bij de bestuurlijke afspraken tussen het kabinet en de VNG is dit onderwerp
als punt van aandacht opgevoerd. 4.4.2. Wachtlijsten NT2Over de resultaten van het actieplan «Weg met de wachtlijsten»
is de Tweede Kamer geïnformeerd bij brief van 6 mei 1996 en de daarbij
gevoegde notitie «De wachtlijsten weg?». Uit deze notitie blijkt
dat de aanpak van de wachtlijstproblematiek NT2 in de afgelopen jaren vrucht
afgeworpen heeft. Zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve zin is de capaciteit
van het NT2-aanbod vergroot. KwantitatiefTerwijl de omvang van de wachtlijsten gedurende de afgelopen jaren (1993
en 1994) op hetzelfde niveau van ca. 15 000 gestaan heeft, is het aantal
wachtenden in 1995 teruggelopen naar 11 000. Op grond van gegevens van
de Stichting landelijk studie- en ontwikkelingscentrum voor Volwassenen-Educatie
(SVE) kan geconstateerd worden dat de gemiddelde wachttijd zich de afgelopen
jaren heeft gestabiliseerd rond de 5 maanden. Alhoewel nog steeds sprake is
van een groot aantal wachtenden is de gesignaleerde vermindering toch van
betekenis, zeker als de volgende omstandigheden in aanmerking worden genomen:♦ De vraag naar NT2 is de afgelopen jaren niet afgenomen.♦ Het aantal cursussen en cursisten is gestegen: van circa 70 000
in 1992 naar 116 000 in 1995.♦ De cursussen zijn intensiever en daardoor effectiever geworden.
Dit dempt weliswaar de afname van de wachtlijsten op de korte termijn, maar
heeft wel tot gevolg dat het cursusaanbod doelmatiger is en cursisten korter
in het onderwijs zitten. De hogere intensiteit is daarmee ook een belangrijke
kwaliteitsindicator.Tegen de achtergrond van het bovenstaande is de conclusie gerechtvaardigd
dat de gesignaleerde vermindering duidt op beheersing van de problematiek.
Er is daarmee ook sprake van een duidelijke kentering in het proces. KwalitatiefDe inspectie signaleert significante verbeteringen van kwalitatieve aard: intake, trajectontwikkeling, intensivering, verhoogde effectiviteit
van het aanbod, etc.De versterking van de educatie blijft ook in het kader van de implementatie
van de WEB een aandachtspunt. De daartoe strekkende aanpak staat beschreven
in de hierboven genoemde notitie «De wachtlijsten weg?» Belangrijke
voorwaarde voor deze versterking van de kwaliteit en effectiviteit van de
educatie is een samenhangend geheel van eindtermen in de vorm van een Kwalificatiestructuur
Educatie. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd bij brief van 12 juni
1996 en via de bij deze brief gevoegde notitie «Naar eindtermen van
de educatie». Deze notitie beschrijft een aanpak die er toe leidt dat
per 1 januari 1997 sprake is van een dekkend geheel van eindtermen voor de
gehele volwasseneneducatie. 4.4.3. Staatsexamens NT2Met het invoeren in 1992 van staatsexamens Nederlands als tweede taal
is aan anderstaligen de mogelijkheid geboden een landelijk erkende kwalificatie
te verwerven, die moet bijdragen aan de verbetering van hun positie in het
onderwijs en op de arbeidsmarkt. Het staatsexamen NT2 bestaat uit de onderdelen
lezen, schrijven, spreken en luisteren en kent twee examenprogramma's: programma
I en programma II.Met het succesvol afleggen van het staatsexamen programma I, is instroom
in opleidingen van bijvoorbeeld de beroepsbegeleidende leerweg (het primair
leerlingwezen of de korte opleidingen van het middelbaar beroepsonderwijs)
mogelijk, dan wel de uitoefening van functies beneden het niveau van middenkader.Met het diploma van programma II is instroom in de beroepsopleidende leerweg
(het middelbaar beroepsonderwijs) of hoger beroepsonderwijs, dan wel het wetenschappelijk
onderwijs mogelijk. Het niveau van programma II is voldoende voor de uitvoering
van midden- of hogere kaderfuncties.De belangstelling voor de staatsexamens is groot. Het aantal kandidaten
vertoont nog steeds een stijgende lijn. Inmiddels hebben ongeveer 6000 allochtonen
een staatsexamendiploma NT2 behaald. 4.5. Hoger Onderwijs Ontwikkeld beleidIn juni 1993 is de discussienota «In- en doorstroom allochtonen
hoger onderwijs» aan de Tweede Kamer aangeboden. In deze discussienota
zijn voorstellen gedaan om de deelname van het aantal studenten uit minderheidsgroepen
in het hoger onderwijs te bevorderen. De discussienota richt zich in eerste
plaats op allochtone studenten met een Nederlandse vooropleiding.Naar aanleiding van de discussienota zijn met de instellingen voor hoger
onderwijs afspraken gemaakt. Deze afspraken hebben betrekking op de volgende
taken die uit de discussienota voortvloeien:– het tot stand brengen van specifieke aandacht voor allochtone
studenten binnen de bestaande voorzieningen;– het opzetten van een expertise centrum; en– de vertaling van het algemene kabinetsbeleid voor minderheden
naar hoger onderwijs-beleid van OCW. Expertise Centrum Allochtonen Hoger OnderwijsEind 1994 is naar aanleiding van de discussienota «In- en doorstroom
allochtonen hoger onderwijs» het Expertise Centrum Allochtonen Hoger Onderwijs (ECHO) ingesteld met als doelstelling het bevorderen van
de instroom, doorstroom en uitstroom van allochtonen in het hoger onderwijs.
Het Expertise centrum is een landelijke instelling met een eigen stichtingsbestuur
dat wordt gevormd door deskundigen op het gebied van het minderhedenbeleid
uit het hoger onderwijsveld. Het is de bedoeling dat zoveel mogelijk gebruik
wordt gemaakt van bestaande expertise en om deze te bundelen.Aan het Expertise Centrum Allochtonen Hoger Onderwijs zijn middelen ter
beschikking gesteld voor het (mede) opstarten van projecten ten behoeve van
de in-, door, en uitstroom van allochtonen in het wetenschappelijk onderwijs
en het hoger beroepsonderwijs. Een deel van de middelen van het HBO is bedoeld
voor stimulering deelname allochtonen aan de lerarenopleidingen basisonderwijs.
Eveneens zijn middelen ter beschikking gesteld voor het ontwikkelen van een
landelijk netwerk, voor advisering over het vraagstuk allochtonen in het hoger
onderwijs, voor het initiëren en begeleiden van onderzoek en voor overige
projectoverstijgende activiteiten.Het Expertise Centrum Allochtonen Hoger Onderwijs onderscheidt in haar
startnotitie (april 1995) drie hoofdtaken: een projecttaak, een servicetaak
en een innovatietaak.Met het Expertise Centrum Allochtonen Hoger Onderwijs wordt twee keer
per jaar een bestuurlijk overleg gevoerd over de programmering. Zij-instromersIn de discussie over de in- en doorstroom van leden van minderheidsgroepen
in het hoger onderwijs is prioriteit gegeven aan de groep jongeren uit die
groepen die een vooropleiding in Nederland hebben genoten, de zogenaamde onder-instromers.Naast het formuleren van beleid voor de groep onderinstromers wordt eveneens
aandacht besteed aan de positie van allochtone studenten met een buitenlandse
vooropleiding, de zogenaamde zij-instromers.Naar aanleiding van een motie is op 19 december 1995 aan de Tweede Kamer
een brief gestuurd over het standpunt van de minister van OCW ten aanzien
van de problematiek van zij-instromers. Kern van de brief is dat het ministerie
van OCW de prioriteit in het beleid legt bij de groep onder-instromers.Gezien de problemen die zij-instromers echter ondervinden in het hoger
onderwijs, en dan met name de vluchteling-studenten, zal het Expertise Centrum
Allochtonen Hoger Onderwijs in de projecthonorering rekening houden met projecten
die een gemeenschappelijk belang dienen. 4.6. CultuurHet samenspel van culturen vormt, onder de noemer «intercultureel»,
één van de centrale thema's van de Cultuurnota 1997–2000.
Geconstateerd wordt dat de culturele diversiteit die op straat, op school
en op de werkvloer zo tastbaar aanwezig is, zich bij lange na niet zo duidelijk
manifesteert in het cultuurdomein, in het bijzonder als daarbij gedacht wordt
aan de formele, de «gevestigde» cultuur. Voortzetting en intensivering
van de inspanningen op dit gebied is derhalve geboden.Met nadruk zij gesteld dat onder de term culturele verscheidenheid niet
slechts traditionele cultuuruitingen verstaan worden, maar juist en vooral
ook de nieuwe vormen die voortkomen uit de confrontatie van oud en nieuw;
van westers en niet-westers. Educatie en participatieDe cultuurparticipatie van kinderen en jongeren blijft een punt van zorg.
Daar moet aan gewerkt worden. En één van de belangrijkste instrumenten
daarvoor is de cultuureducatie. Om de noodzakelijke aansluiting bij de leefwereld
van deze doelgroepen en bij de (cultureel diverse) werkelijkheid te verkrijgen,
zullen ook hier de inhoud, de gebruikte methoden en de opleiding van docenten
en begeleiders onder de loep genomen moeten worden.Na de wereldmuziek, waarin tegenwoordig door verheugend veel muziekscholen
les wordt gegeven, zal gefocust worden op werelddans.Voor wat betreft de culturele component van het reguliere onderwijs zal
aangesloten worden bij reeds in gang gezette en voorgenomen onderwijsvernieuwingen.
Operaties als de herziening van kerndoelen, de herinrichting van het voortgezet
onderwijs en de vernieuwing van de lerarenopleidingen lenen zich uitstekend
voor het op interculturele leest schoeien van inhoud en aanpak. In de uit
te brengen notitie «Cultuur en School», die de in de Cultuurnota
uitgesproken voornemens ten aanzien van de cultuureducatie concretiseert voor
de velden primair en voortgezet onderwijs, zal culturele diversiteit eveneens
een aandachtspunt zijn.Bestaande initiatieven op het terrein van het kunstvakonderwijs, zoals
de interculturele vooropleiding theater van De Nieuw Amsterdam en de dansopleiding
van Five o'clock class, zullen worden voortgezet. CultuurinstellingenEen werkelijk interculturele cultuurpraktijk ontstaat alleen als de cultuurinstellingen
het niet laten bij fraaie beginselverklaringen, maar in hun programmering,
personeels- en publieksbeleid het gegeven van inter- en multiculturaliteit
concreet zichtbaar maken.Uit de vergelijking van de jaarverslagen van de instellingen met de beleidsplannen
die voor de komende cultuurnotaperiode door hen zijn ingediend, blijkt dat
de instellingen in toenemende mate aandacht besteden aan het onderwerp intercultureel.Maar ook blijkt dat de voorgestelde of reeds ondernomen acties wijd uiteenlopen,
zowel naar aard als naar intensiteit. Adviesraden en fondsen vormen een bijzondere
èn bijzonder belangrijke categorie van cultuurinstellingen. De aanwezigheid
van ter zake dienende deskundigheid bij deze instellingen blijft derhalve
punt van aandacht.De meest effectieve middelen om verandering te bewerkstelligen zijn geslaagde
praktijkvoorbeelden. Die werken niet alleen als bron van inhoudelijke inspiratie
voor anderen, maar leveren ook vaak hele concrete handreikingen op voor wat
betreft de aanpak.Een voorbeeld van «goede praktijk» zijn de interculturele
theaterproducties van de stichting Artisjok Nultwintig, die daarmee door het
gehele land jongeren van diverse pluimage bereikt.Het feit dat de samenleving door meer cultuurtradities wordt gevoed, heeft
vanzelfsprekend ook consequenties voor het beheer en gebruik van het materiële
culturele erfgoed. Het belichten van culturen en cultuurgebieden in de vorm
van afzonderlijke thema's of projecten, zoals tot dusver vaak gebeurde, is
niet meer voldoende. Culturen zijn geen geïsoleerde, statische fenomenen
en zijn dat ook nooit geweest. Door de toegenomen mobiliteit van personen,
bevolkingsgroepen plus de groei van communicatiemogelijkheden mag dan in onze
dagen weliswaar het smeltkroes-effect versterkt optreden, maar niet vergeten
mag worden dat culturen elkaar altijd, en soms diepgaand, hebben beïnvloed. Deze wijze van denken over culturele verscheidenheid en verbondenheid
ligt ten grondslag aan de vernieuwde, permanente opstelling van het Rijksmuseum
voor Volkenkunde in Leiden, waarin de geschiedenis van de wereldwijde migratie
centraal staat. Twee voorbeelden van museale projecten waarin deze nieuwe
omgang met het culturele heden en verleden tot uitdrukking komen: de nieuwe
opzet van de afdelingen Midden-Oosten en Noord-Afrika van het Tropenmuseum
in Amsterdam, onder de noemer Islamitisch cultuurgebied (ondersteund via de
Mondriaanstichting); en het Transitproject van het Museum voor Volkenkunde
te Rotterdam, dat aanknoopt bij de zeer internationaal samengestelde bevolking
van deze stad. Vermeldenswaard is dat deze genuanceerder benadering van de
cultuurgeschiedenis zich niet beperkt tot volkenkundige musea. De herinrichtingsprojecten
van het Rijksmuseum te Amsterdam en het Openluchtmuseum Arnhem illustreren
dit.Aan de ideeënvorming over het verzamelen van voorwerpen die de cultuur
van migranten representeren, zal een impuls gegeven worden door middel van
een voorbeeldproject, waarin een aantal volkenkundige en (cultuur)historische
musea samenwerkt.Een deel van het participatiebudget van de Mondriaanstichting wordt gereserveerd
voor de opbouw van de benodigde deskundigheid bij museummedewerkers. Een ander
deel van dit budget zal naar verwachting worden gebruikt voor de herziening
van overdrachtsmethoden.Behalve hieraan en aan voorbeeldprojecten wordt aandacht besteed aan netwerkvorming,
aan congressen en zullen met name ontwikkelingstrajecten op het terrein van
de cultuureducatie (verder) gestimuleerd worden.De GATE-foundation is een goed voorbeeld van de wijze waarop omgegaan
kan worden met contemporaine, niet-westerse kunstvormen, overigens zonder
dat daarmee de worteling in de traditie ontkend wordt. Zij benadert de materie
namelijk vooral vanuit het internationale perspectief en draagt daarmee op
onnadrukkelijke, maar effectieve wijze bij aan de artistieke dialoog.Bij de popmuziek en de jazz zijn bijna als vanzelfsprekend mengvormen
en stijlen aan de orde. Zelfs in deze bij uitstek interculturele muziekgenres
doet zich echter het fenomeen van ondervertegenwoordiging voor. Onder andere
daarom wordt het jaarlijkse festival Music Meeting ondersteund. Dit festival
brengt niet-westerse en jazzmuziek op inspirerende wijze bijeen.De Vereniging Nederlandse Poppodia zal een bescheiden bijdrage verlenen
voor de uitvoering van een aantal projecten gericht op de programmering van
interculturele pop. Lezen, schrijven, literatuurHet lezen en schrijven door migranten vormt een aandachtsgebied binnen
centrale voorzieningen zoals het Nederlands Bibliotheek- en Lectuurcentrum
(NBLC), de Stichting Lezen en het Fonds voor de Letteren. De Stichting Lezen
beschikt over een voor dit doel geoormerkt budget.Het NBLC heeft in de strategienota «Op weg naar 2005» vastgelegd
dat het bij de uitvoering van zijn taak actief en sturend zal optreden om
een effectieve aanpak te verwezenlijken. Dit is uitgewerkt in de nota «Bibliotheekwerk
voor immigranten», waarin een Actieplan is opgenomen. De nota wijst
op het belang van het verder versterken en uitbreiden van allianties en samenwerkingsverbanden
van bibliotheken met organisaties en instellingen die op hetzelfde terrein
werkzaam zijn, zoals scholen, onderwijsvoorrangswerk, basiseducatie,
volwasseneducatie en sociaal-culturele instellingen.Het Actieplan voorziet in het ontwikkelen van ondersteuning en faciliteiten
op lokaal, provinciaal en landelijk niveau en het op brede schaal toepassen
daarvan. De nadruk zal in de komende periode komen te liggen op het bereiken
van kinderen in de voor- en vroegschoolse periode, hun ouders en verder op
de inburgering van nieuwkomers. De expertise die in een aantal lokale bibliotheken
op dit terrein is ontwikkeld, zal worden uitgewerkt en ingezet in andere bibliotheken.
Door de inbreng van de bibliotheek-deskundigheid in samenwerkingsverbanden
zal de gezamenlijke effectiviteit van het beleid verder versterkt worden.
Wezenlijk voor het bepalen van het succes van het actieplan is de overgang
van een projectmatige aanpak naar integratie in de reguliere dienstverlening
van openbare bibliotheken. Omroep en persDe media bevorderen niet alleen door hun informerende en educatieve functie
de integratie van minderheden in onze samenleving, maar ook door de uitgelezen
ontmoetingsplaats die zij vormen voor culturen die in elkaar zijn geïnteresseerd.
Daarnaast is het van belang dat de sommige media (radio en tv) programma's
aanbieden die tegemoet komen aan specifieke behoeften van groepen migranten.
Het migrantenbeleid van het Rijk ten aanzien van de media richt zich vooral
op het scheppen van voorwaarden om migranten toegang te verlenen in programmatisch
en journalistiek, financieel, bestuurlijk en personeel opzicht.Bij de uitvoering van dit beleid heeft de Stichting Omroep Allochtonen
(STOA) in de afgelopen jaren aangetoond een effectieve rol te kunnen vervullen.
Mede op grond van het advies van de Raad zal het ministerie van OCW het door
de STOA ingediende beleidsplan honoreren, waarmee de continuïteit van
deze organisatie in de komende vier jaren gewaarborgd is.Van groot belang is dat de media in voldoende mate een afspiegeling vormen
van de multiculturele samenleving. Bij afwezigheid van een voldoende herkenbaar
programma-aanbod bestaat het risico dat migranten zich afwenden van de algemene
Nederlandse media.Zo blijkt uit het recente «Media-onderzoek etnische groepen-1995»
dat Bureau Veldkamp in opdracht van de NOS, afdeling Kijk- en Luisteronderzoek
heeft verricht, dat het gebruik van het satellietaanbod uit eigen land bij
sommige groepen minderheden gepaard lijkt te gaan met opzegging van het kabelabonnement.
Hiermee gaat ook de toegang tot het algemene Nederlandse media-aanbod verloren
en dreigt een ongewenste segregatie op de kijk- en luistermarkt op te treden.
Inmiddels is opdracht gegeven tot een vervolgonderzoek naar achterliggende
motieven en de gevolgen van dit verschijnsel. Hiervan zijn de resultaten eind
1996 beschikbaar.Op programmatisch gebied zijn enkele initiatieven vermeldenswaard. De
Stichting Omroep Allochtonen streeft naar een groter aanbod van multicultureel
Nederlands televisiedrama en allochtone muziekuitingen en muziekgenres op
radio en televisie. Het Stimuleringsfonds voor Nederlandse Culturele Omroepproducties
heeft aangekondigd vanaf 1997 de ontwikkeling van programma's over de dagelijkse
realiteit in met name de grote steden te willen stimuleren. Daarbij zal het
veelkleurige karakter van deze steden de nodige aandacht krijgen. Voorts zal
het Stimuleringsfonds in samenwerking met andere organisaties aandacht besteden
aan ervaringstrajecten, trainingen en scenariocursussen voor minderheden en zich richten op een groter aantal adviseurs met kennis van de verschillende
culturen die deel uitmaken van de Nederlandse samenleving.In het vorige jaaroverzicht is reeds melding gemaakt van de afspraken
tussen het rijk en de NOS, Radio Nederland Wereldomroep en de Stichting Regionale
Omroep Overleg en Samenwerking (ROOS) over het streven naar evenredige vertegenwoordiging
van minderheden binnen de landelijke en regionale publieke omroep, in alle
functies en op alle niveaus. Deze afspraken zijn vastgelegd in het actieplan
«Meer kleur in de media» waarvoor het Rijk ook in het (laatste)
projectjaar 1997 extra middelen beschikbaar heeft gesteld.De integrerende rol van de media is wellicht het sterkst op regionaal
en lokaal niveau. Het lokale en regionale aanbod is herkenbaarder en de lokale
en regionale omroepen vormen veelal een kweekvijver voor talent, ook uit minderheidsgroepen.
De financiering van de lokale en regionale omroep behoort echter niet tot
de verantwoordelijkheid van het Rijk. Wel ondersteunt het Rijk de landelijk
opererende stichting Service Organisatie Migranten Media (SOM-Media) die raamprogramma's
voor regionale en lokale migranten-omroepen verzorgt. SOM-Media signaleert
in haar beleidsplan 1997–2000 dat het huidige budget ontoereikend is
om haar primaire taakstelling te realiseren. Mede gelet op het positieve advies
van de Raad voor Cultuur zal het Rijk de subsidie aan deze organisatie vanaf
1997 verhogen.De hoogte zal in overleg met de vier grote steden en in verhouding met
hun financiële inspanningen voor de lokale migrantenomroep jaarlijks
worden vastgesteld.De Organisatie Lokale Omroepen Nederland (OLON) heeft in 1994 een gedragscode
vastgelegd voor lokale publieke omroepen, waarin het belang van actieve en
evenredige participatie van minderheden tot uitdrukking wordt gebracht. In
1995 heeft de OLON met de Stichting Omroep Allochtonen samengewerkt in het
project «Formule voor kleurvolume». Het Rijk zal in 1997 een hierop
voortbouwend opleidingstraject van de OLON ondersteunen.Naast de extra middelen voor STOA en SOM-Media zal het ministerie van
OCW vanaf 1997 een budget reserveren in de orde van grootte van een half miljoen
gulden voor projecten die bijdragen aan een grotere participatie van minderheden
in de media, waarbij bijzondere aandacht zal uitgaan naar projecten op het
terrein van de omroep en de pers.Zeker in combinatie met andere voorzieningen kunnen televisie en radio
goed bruikbare middelen zijn voor het leren van de Nederlandse taal. In de
kamerbreed ondersteunde motie-Wallage is de regering uitgenodigd te komen
met een plan van aanpak gericht op Nederlandse lessen voor nieuwkomers via
de massamedia. Op verzoek van en met financiële ondersteuning van het
Rijk heeft Teleac, begeleid door een commissie van deskundigen, hieraan uitwerking
gegeven. Naar verwachting zullen vanaf eind 1996 de eerste programma's worden
uitgezonden. HOOFDSTUK 5. HUISVESTINGSBELEID 5.1. InleidingTwee onderwerpen, die ook voor de huisvesting van etnische minderheden
van belang zijn, hebben het afgelopen jaar veel aandacht gekregen in de discussie
over het huisvestingsbeleid: het tegengaan van ruimtelijke segregatie en de
betaalbaarheid van het wonen.Het kabinet zal de komende jaren prioriteit geven aan stedelijke vernieuwing:
het versterken van het economisch draagvlak en de sociale structuur door stadsvernieuwing,
onderhoud en verbetering, het differentiëren van het woningaanbod en
leefbaarheidsmaatregelen (zie 5.2.). Ook het waarborgen van de betaalbaarheid
door het matigen van de huurontwikkeling, voldoende beschikbaarheid van goedkope
woningen, het versterken van de positie van huurders en het verbeteren van
de vangnetfunctie van de huursubsidie heeft een hoge prioriteit (5.3.).In paragraaf 5.4. wordt ingegaan op de resultaten van het in het jaaroverzicht
1996 aangekondigde onderzoek naar de werking van de zogeheten aanbodmodellen
voor de huisvesting van minderheden.Over de ontwikkeling van de huisvestingssituatie van minderheden in de
periode 1990–1994 wordt gerapporteerd in de bijgevoegde SCP-rapportage.
Daaruit blijkt dat die situatie ten opzichte van de periode 1982–1990
verder is verbeterd. De regering zal de op dit terrein sedert het begin van
de jaren tachtig gevolgde beleidslijn dan ook continueren. De in dit hoofdstuk
te schetsen voornemens ten aanzien van de stedelijke vernieuwing, de betaalbaarheid
en de woonruimteverdeling, zullen daaraan een belangrijke bijdrage kunnen
leveren. 5.2. Stedelijke vernieuwing Een stad voor iedereenHet kabinet hecht groot belang aan vitale steden. Essentieel voor deze
vitaliteit is voldoende werkgelegenheid en toegang tot de arbeidsmarkt, goede
inkomensperspectieven, goed en toegankelijk onderwijs, veiligheid en voldoende
voorzieningen. Het is ook belangrijk dat de woningvoorraad evenwichtig en
van goede kwaliteit is, dat bewoners zich in de buurt en in de stad thuisvoelen,
dat de stad aantrekkelijk is voor alle inkomensgroepen en dat ook lage inkomens
voldoende keuzemogelijkheden hebben. Het volkshuisvestingsbeleid kan daaraan,
mede in het kader van het Grotestedenbeleid, een belangrijke bijdrage leveren.Naast de fysieke kwaliteit van de woningvoorraad gaat het ook om de sociale
kwaliteit van (delen van) de steden. In sommige wijken staat de woonkwaliteit
onder druk. Indicaties hiervan zijn een eenzijdige sociale structuur, een
gering economisch draagvlak, een slechte marktpositie van woningen en problemen
in de sfeer van leefbaarheid.Het Sociaal en Cultureel Planbureau constateerde begin 1996, dat er vooral
in de grote steden de afgelopen decennia een reeks van sociale problemen is
ontstaan, ondermeer door het ontbreken van werkgelegenheid voor lager opgeleiden
als gevolg van economische structuurveranderingen. Het SCP wijst ook op de
risico's van een eenzijdig aanbod van goedkopere huurwoningen in de steden.Ook de Tweede Kamer heeft aandacht gevraagd voor de effecten van dergelijke
ruimtelijke processen. Tijdens de behandeling van de begroting 1996 is in
een motie (Tweede Kamer 1995–1996, 24 400 XI, nr. 20) gevraagd
om een beleid dat ruimtelijke segregatie tegengaat en om hierover in overleg
te treden met de besturen van de grote steden (zie nader onder «Overleg
met de grote steden», hierna).Stedelijke vernieuwing is dan ook een kernopgave van het volkshuisvestingsbeleid
in 1997. Het beleid is gericht op het versterken van het economisch draagvlak
en verbeteren van de sociale structuur, het tegengaan van ruimtelijke concentratie
en het bevorderen van de leefbaarheid van buurten en wijken. De belangrijkste
instrumenten hiervoor zijn: strategische nieuwbouw, stadsvernieuwing, differentiatie
van het woningaanbod en sociaal beheer. Strategische nieuwbouwHet bouwen van voldoende passende woningen blijft een belangrijke doelstelling
van het volkshuisvestingsbeleid. Omdat het woningtekort zich vooral in de
steden doet gelden is een voldoende woningproduktie voor de stedelijke vernieuwing
onontbeerlijk. Over het nieuwbouwbeleid is de Kamer geïnformeerd in de
Trendbrief van 17 november 1995 (Tweede Kamer 1995–1996, 24 508,
nr. 1) en in de brief over de voortgang van de woningbouw van 26 april 1996
(Tweede Kamer 1995–1996, 24 508 nr. 7). De verwachte woningbouwproduktie
in de periode 1995–2000 is voldoende om het landelijk woningtekort bij
de eeuwwisseling onder de 2% te laten uitkomen.Het is voor de stedelijke vernieuwing van belang dat de voorgenomen nieuwbouw
(uitbreiding èn vervanging) niet alleen aansluit op de markttechnische
behoefte, maar ook in het perspectief wordt geplaatst van het versterken van
het economisch draagvlak en het tegengaan van ruimtelijke concentratie. Differentiatie
van delen van de woningvoorraad – door een gerichte keuze van het woningtype
en marktsegment van nieuwe woningen – is noodzakelijk. StadsvernieuwingIn de steden is de kwaliteitsachterstand van de vooroorlogse woningvoorraad
(inclusief de woonomgeving) door jarenlange inspanningen op het gebied van
de stadsvernieuwing voor een groot deel ingelopen. In de komende jaren zijn
echter nog omvangrijke investeringen nodig. Bij de behandeling van de nota
«Beleid van de Stadsvernieuwing in de Toekomst» (Belstato) is
afgesproken de prijscomponent van de raming te herijken.Tevens werd afgesproken de relatie van de stadsvernieuwing met andere
maatschappelijke ontwikkelingen, zoals leefbaarheid, beheer en onderhoud en
na-oorlogse wijken in beeld te brengen. In januari 1997 zal het geheel van
deze onderzoeken naar de Tweede Kamer worden gezonden. In april 1997 wordt
een concept-beleidsstandpunt terzake voorgelegd aan de adviesraden. Het Kabinetsstandpunt
zal voor het zomerreces van 1997 aan de Tweede Kamer worden gestuurd, zodat
bespreking nog voor de behandeling van de begroting voor het jaar 1998 van
het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM)
mogelijk is.Het rapport «Naoorlogse wijken in beeld», dat reeds aan de
Tweede Kamer is toegestuurd, vormt een onderdeel van de omgevingsverkenningen.
Uit deze studie is gebleken dat de situatie in deze wijken van een andere
aard is dan in de klassieke stadsvernieuwingswijken, omdat er minder bouwtechnische
achterstand is en de potentie van de wijken groter is. Tevens is een groter
deel van de voorraad in handen van corporaties (circa 60%). In
bepaalde wijken bestaat echter het risico dat de leefbaarheid in een neerwaartse
spiraal terechtkomt als gevolg van een eenzijdige woningvoorraad. In die wijken
is een beleid gericht op differentiatie van het woningaanbod nodig. De inbreng
van de corporaties is daarbij van groot belang. In het kader van de omgevingsverkenningen
zal de situatieschets van de naoorlogse wijken nog worden aangevuld met een
beeld van de investeringen en concurrentiepositie van de wijken ten opzichte
van nieuwe VINEX-wijken. Differentiatie van het woningaanbodOm het economisch draagvlak van de steden te versterken en de sociale
structuur te verbeteren moet de stad aantrekkelijker worden voor huishoudens
met hogere inkomens. Belangrijk is ook dat wordt tegengegaan dat zich een
sterke ruimtelijke concentratie voordoet van bevolkingsgroepen met weinig
sociaal-economische perspectieven. Resultaten van recent onderzoek («Ruimtelijke
concentratie van kansarmoede, een eerste verkenning», 1996) wijzen niet
op een verdere concentratie van lage inkomens binnen de grote steden. Echter,
door de realisatie van de grote VINEX-lokaties aan de rand van de steden zullen –
naar verwachting – meer mensen met hogere inkomens uit de stad wegtrekken.
Het financiële draagvlak van de steden zou daardoor zonder nadere maatregelen
verder afnemen en de mogelijkheid bestaat dat in een aantal wijken de bevolkingssamenstelling
(nog) eenzijdiger wordt.Het beleid is daarom gericht op:(1) het doorbreken van het sterk eenzijdige woningbestand in bepaalde
wijken;(2) het bieden van een kwalitatief goed woningaanbod aan hogere inkomens
in de steden; en(3) het bieden van voldoende keuzevrijheid aan de lagere inkomens, ook
waar het gaat om nieuwbouwwoningen op VINEX-lokaties.De onder 1 en 2 genoemde doelstellingen vergen maatregelen die de samenstelling
of het beheer van de bestaande voorraad duurzaam veranderen. Daarbij kan het
gaan om:– sloop van (slechte of slecht in de markt liggende) goedkope huurwoningen
en vervangende nieuwbouw in een (middel)dure categorie;– «upgrading» dat wil zeggen: een zodanige verbetering
dat de woning in een andere prijsklasse valt;– samenvoegen of splitsen van woningen (gericht op betere marktpositie);– verkoop van huurwoningen; hierdoor ontstaat in een wijk differentiatie
in eigendom; en– aankoop van oude particuliere huurwoningen door corporaties.Met ingang van 1997 stelt het kabinet middelen beschikbaar om de herstructurering
op gang te brengen. Op termijn is structureel f 65 miljoen beschikbaar,
overigens niet alleen voor de (vier) grote steden en/of de VINEX-stadsgewesten.
Een regeling is in voorbereiding.Een belangrijke maatregel bij de herstructurering van wijken is intensivering
van de verkoop van huurwoningen. Eigen woningbezit bevordert de betrokkenheid
van bewoners bij hun buurt. Op dit moment worden circa 7000 sociale huurwoningen
per jaar verkocht. Het streven is er op gericht dit aantal op termijn te doen
stijgen naar minimaal 14 000 woningen per jaar. In 15 jaar tijd zouden
circa 200 000 sociale huurwoningen aan huurders kunnen worden verkocht.
Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is wel dat er tussen gemeente en verhuurders harde afspraken moeten zijn gemaakt over het behoud van een kernvoorraad
aan goedkope huurwoningen.Indien in wijken met een zeer eenzijdige woningvoorraad herstructurering
niet mogelijk is kan het voor het vergroten van het sociaal-economisch draagvlak
wenselijk zijn om – in afwijking van het beleid gericht op een evenwichtige
verdeling van de woningvoorraad – ook hogere inkomensgroepen in goedkope
delen van de voorraad te aanvaarden. Met Rotterdam en Amsterdam zijn daartoe
inmiddels afspraken gemaakt, waarbij in enige mate wordt geaccepteerd dat
goedkope woningen aan hogere inkomens worden toegewezen. Deze afspraken gaan
er van uit dat elders in de stad compensatie wordt gevonden. Overleg met de grote stedenMet de vier grote steden heeft overleg plaatsgevonden over de differentiatie
van het woning-aanbod, met het oog op het tegengaan van ruimtelijke segregatie
en het verbeteren van de sociaal-economische structuur. Het streven is er
op gericht dat het resultaat van dit overleg (de rapportage «De gedifferentieerde
stad») rond de indiening van de begroting door de staatssecretarissen
van VROM en BiZa, met instemming van de wethouders van de vier grote steden,
naar de Tweede Kamer wordt gestuurd.Het Rijk en de vier grote steden hebben het voornemen een bestuurlijke
afspraak te maken die inhoudt dat in 1997 de herstructurering van delen van
de steden geïntensiveerd zal worden.Getracht zal worden door maatregelen zoals verkoop, upgrading, samenvoegen
en splitsen van woningen in bestaande wijken een gedifferentieerd woningaanbod
te bewerkstelligen. Ook in nieuw te bouwen wijken zal gestreefd worden naar
een gedifferentieerd woningaanbod. Als bijdrage in de financiering van de
activiteiten gericht op herstructurering wordt gestreefd naar een doeluitkering
voor 1 programmajaar.Voor de periode na 1997 zullen – mede op basis van de resultaten
van de evaluatie en bezien in samenhang met het beleidsstandpunt inzake het
ijkmoment Belstato – eventuele verdere afspraken gemaakt worden. Sociaal beheerHet rendement van herstructureringsmaatregelen is nauwelijks duurzaam
als niet tegelijk de woonomgeving en het leefklimaat worden opgewaardeerd.
Ook in wijken waar herstructurering niet nodig of mogelijk is, kunnen maatregelen
gericht op het bevorderen van de leefbaarheid en een intensiever sociaal beheer
van de wijk zinvol zijn. Bij de uitvoering van de bestuurlijke convenanten
tussen het rijk en de 4 cq. 15 grote steden, speelt de volkshuisvesting een
belangrijke rol.Naast afspraken over differentiatie van de voorraad zijn daarbij vooral
de integrale wijk- en buurtbeheerplannen van belang. Die plannen zijn gericht
op een gebiedsgerichte aanpak van (dreigende) problemen in de sfeer van leefbaarheid
en veiligheid. In de vier grote steden zijn deze plannen al vanaf het begin
van 1996 in uitvoering. In de andere 15 steden is de uitvoering in de zomer
van 1996 gestart.Per 1 januari 1997 wordt het Besluit Beheer Sociale Huursector gewijzigd.
Corporaties zullen dan nadrukkelijk worden aangesproken op hun bijdrage aan
het sociale beheer en de leefbaarheid van buurten en wijken. Van hen wordt
verwacht dat zij een bijdrage leveren aan de gebiedsgerichte
aanpak, dat zij daar waar mogelijk bijdragen aan de sociale veiligheid en
dat zij de betrokkenheid van buurtbewoners bevorderen en bijdragen aan de
sociale samenhang in een wijk. Over die inspanningen zullen zij jaarlijks
verantwoording moeten afleggen. 5.3. Betaalbaar wonenVoor 1997 is de betaalbaarheid van het wonen ook kernopgave van beleid.
Doelstelling is dat voor alle huishoudens een kwalitatief goede woning beschikbaar
is waarvan de prijs in een redelijke verhouding staat tot het inkomen. Daarbij
past de kanttekening dat vanuit de volkshuisvesting geen invloed kan worden
uitgeoefend op het inkomen en dat aan de kostenkant alleen invloed wordt uitgeoefend
op de hoogte van de huurprijs.De betaalbaarheid van het wonen wordt langs vier lijnen bevorderd:1. zorgen dat er voldoende woningen beschikbaar zijn en deze evenwichtig
doen toewijzen;2. bevorderen dat de huurontwikkeling dichter in de buurt van de inflatie
komt te liggen;3. versterken van de positie van de huurder; en4. huursubsidie. Beschikbaarheid van sociale woningenBlijkens het Woningbehoefteonderzoek 1993–1994 is er landelijk gezien
vanaf 1998 geen rekenkundige behoefte meer aan sociale nieuwbouw. De voorraad
betaalbare huurwoningen is ruim voldoende om de doelgroep te huisvesten.Daarbij is er rekening mee gehouden dat er in de jaren 1994 tot en met
1997 nog ongeveer 130 000 sociale nieuwbouwwoningen zijn of worden gerealiseerd.
Wel zijn er voor de periode 1997 tot en met 2003 nog 9500 sociale woningen
per jaar geprogrammeerd om het proces van de herstructurering in de grote
steden te ondersteunen door bouw van sociale woningen in de VINEX-uitleggebieden.Om de laagste inkomensgroepen op de woningmarkt voldoende keuzevrijheid
te bieden is het van belang dat een voldoende groot segment van de woningvoorraad
voor hen betaalbaar is. Ze zijn dan niet uitsluitend aangewezen op de wijken
met de laagste huren.Daarvoor is op de eerste plaats nodig dat een voldoende groot deel van
de goedkope woningvoorraad qua huurprijs bereikbaar blijft voor de laagste
inkomens. In verschillende steden worden daarom tussen het gemeentebestuur
en de corporaties al afspraken gemaakt om door middel van een gericht huurbeleid,
een bepaald segment van de voorraad sociale huurwoningen bereikbaar te houden
voor de laagste inkomens. Dit beleid zal worden gestimuleerd door daarover
op landelijk niveau met de corporatiesector afspraken te maken.Voorts is het nodig dat ook een deel van de nieuwbouw in de nieuwe uitlegwijken
betaalbaar is voor de huishoudens met de laagste inkomens. Mede op grond van
de uitkomsten van het prognosemodel mag van woningcorporaties worden verwacht
dat zij in dat opzicht hun verantwoordelijkheid nemen. Een deel van de stichtingskosten
van deze nieuwe woningen zal in dat geval onrendabel zijn en gedekt moeten
worden uit bijvoorbeeld de algemene bedrijfsreserve. Het streven is om aldus
door een combinatie van Besluit Woninggebonden Subsidies (BWS), Individuele
huursubsidie (IHS) en eigen middelen van woningcorporaties vanaf 1997 de helft
van de sociale huurwoningen op VINEX-lokaties bereikbaar te krijgen voor de
onderkant van de doelgroep. Ten derde is het nodig dat, onverlet de genoemde afspraken met Amsterdam
en Rotterdam, goedkope huurwoningen bij voorrang worden toegewezen aan de
doelgroep. Die doelstelling blijft uitgangspunt van beleid.En tenslotte is het voor de keuzevrijheid van de laagste inkomens ook
belangrijk dat zij zonder belemmering toegang hebben tot de woningmarkten
in andere gemeenten. Het afschermen van de woningmarkt voor lagere inkomensgroepen
uit nabijgelegen steden is zeer onwenselijk. Signalen die er op wijzen dat
zich dergelijke situaties voordoen, zullen worden onderzocht en worden besproken
met de betreffende gemeenten. De huurontwikkelingHet beleid is erop gericht de huurontwikkeling dichter in de buurt van
de inflatie te brengen. Ook de landelijke centrales van woningcorporaties
achten het handhaven dan wel verbeteren van de betaalbaarheid en de verhuurbaarheid
van hun bezit van groot belang.Gelet op de huidige macro-economische omstandigheden (een lagere inflatie
dan aangenomen bij de brutering) en op grond van de prognose van de financiële
positie van de woningcorporaties kan worden geconcludeerd dat het naar huidige
inzichten verantwoord is te komen tot een meer gematigde huurstijging. Mede
hiertoe zal de ontheffingsmogelijkheid van artikel 13.2. van de Wet balansverkorting
geldelijke steun volkshuisvesting worden verruimd, in die zin dat ook bij
een hogere inflatie dan de thans genoemde 2%, ontheffing mogelijk is. Hiermee
wordt bereikt dat – binnen het kader van de bruteringsafspraken –
een verantwoorde matiging van de huurstijging kan plaatsvinden. Voorzien wordt
een huurstijging van 3.5% in 1997. De positie van de huurdersEen versterking van de positie van de huurders is uitgangspunt van het
beleid. Nadat het wetsvoorstel Procesvereisten niet in de Eerste Kamer is
aanvaard, hebben de Woonbond, de Landelijke Centrales van Woningcorporaties
en de Raad van Onroerende Zaken het initiatief genomen om gezamenlijk met
een voorstel te komen voor de versterking van de positie van de huurders.
Daarover zal de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk worden geïnformeerd.De versterking van de positie van de huurder is ook aan de orde in het
kader van de integrale herziening van het huurbeleid. Het streven is erop
gericht de versterking van die positie bij achterstallig onderhoud op 1 januari
1998 in werking te doen treden. Individuele huursubsidieDe afgelopen vijf jaar heeft de individuele huursubsidie een steeds grotere
betekenis gekregen als vangnet voor de lagere inkomens. Mede gelet op die
toenemende betekenis heeft de regering een voorstel van een nieuwe Huursubsidiewet
voor advies aangeboden aan de Raad van State. Het streven is erop gericht
de wet op 1 juli 1997 in te voeren.Het wetsvoorstel is gebaseerd op drie pijlers.Allereerst beoogt het kabinet de vangnetfunctie van de individuele huursubsidie
verder te vergroten door de huurlasten van huishoudens met lage inkomens te
matigen. Door het hanteren van hogere en naar grootte van het huishouden gedifferentieerde
aftoppingsgrenzen en een mildere kwaliteitskorting, krijgen praktisch alle
huishoudens die huursubsidie nodig hebben een hogere subsidie. In de voorstellen
is vooral rekening gehouden met alleenstaanden, ouderen die een
woning met specifieke voorzieningen nodig hebben en grote huishoudens.De tweede pijler betreft de doelmatigheid van het instrument. De vermogenstoets
wordt aangescherpt door introductie van lagere grenzen. Verder zullen lokale
partijen grotere verantwoordelijkheid krijgen, in lijn met de huidige verantwoordelijkheidsverdeling
in de volkshuisvesting. De door lokale partijen te maken prestatieafspraken
zullen gericht moeten zijn op het goed, maar tevens zo betaalbaar mogelijk
huisvesten van huishoudens die een beroep doen op individuele huursubsidie.
Op deze wijze zullen de huurlasten gematigd blijven en wordt de betaalbaarheid
van de huursubsidie nu en op termijn gewaarborgd.Derde pijler is de vereenvoudiging van de ingewikkelder geworden berekeningssystematiek.
Door een simpeler stelsel van kwaliteitskortingen kunnen de ingewikkelde subsidietabellen
vervallen. Daarnaast wordt de mogelijkheid van het opgeven van het zogeheten
schattingsinkomen afgeschaft en worden samenwonenden en gehuwden gelijkgesteld. 5.4. WoonruimteverdelingMedio 1996 is het door CEBEON verrichte onderzoek «Minderheden aan
bod. Betekenis van aanbodmodellen van woonruimteverdeling voor etnische minderheden»
afgerond. Het onderzoek (in Utrecht, Leiden, Schiedam en Deventer) is verricht
in opdracht van VROM en is medegefinancierd door BiZa in het kader van het
gecoördineerd integratiebeleid minderheden.De studie is te beschouwen als een vervolg op de in 1993 gepubliceerde
studie «De plaats door verdeling», die met name gericht was op
de betekenis van de traditionele distributiemodellen van woonruimteverdeling
voor de huisvestingspositie van minderheden. In laatstgenoemde studie konden
destijds de effecten van aanbodmodellen nog niet worden gemeten, gezien de
nog beperkte ervaringen bij de gemeenten.De overgang naar het gebruik van het aanbodmodel kwam vervolgens in een
stroomversnelling. Over de effecten van het model op de kansen op de woningmarkt
voor etnische minderheden kon tot dusver echter geen duidelijkheid worden
verkregen.Bovendien kwam in de eerste studies gericht op ontwikkelingen ten aanzien
van concentratie en segregatie (zie bijvoorbeeld SCP 1994), stelselmatig naar
voren dat de wijze van woonruimteverdeling mogelijk bij zou dragen aan het
ontstaan van een ruimtelijke concentratie van etnische minderheden.De CEBEON-studie is dan ook gericht op twee hoofdvragen:– Hoe pakt bij het hanteren van het aanbodmodel de kans op het verkrijgen
van woonruimte uit voor etnische minderheden, vergeleken met andere woningzoekenden?– Leiden aanbodmodellen – bedoeld of onbedoeld – tot
een ander spreidingspatroon van etnische minderheden?De eerste vraagstelling wordt op basis van dit onderzoek in positieve
zin beantwoord. De kansen op de woningmarkt van etnische minderheden binnen
aanbodmodellen zijn gemiddeld genomen even groot als die van de overige woningzoekenden.
De slaagkans voor etnische minderheden ligt in veel gevallen zelfs duidelijk
gunstiger dan bij de woonruimteverdeling volgens het meer traditionele distributiemodel.Dit geldt zeker voor dat deel van de distributiemodellen waarbinnen de
vrijheidsgraden voor de woningtoewijzers groot zijn. Onderscheiden naar starters en doorstromers blijken er wel verschillen op te treden.
De startende etnische minderheden slagen duidelijk meer dan evenredig, terwijl
de doorstromers onder hen een lagere slaagkans hebben dan de overige woningzoekenden.Oorzaken voor deze verschillen zijn geheel terug te voeren tot de wijze
waarop sturing plaats vindt binnen de aanbodmodellen. De voornaamste sturingselementen
zijn de volgordecriteria, de passendheidscriteria en het «labelen»
van woningen voor specifieke groepen van woningzoekenden.Naarmate gemeenten meer gebruik maken van deze sturingselementen bij de
inrichting van het aanbodmodel en zich daarbij laten leiden door expliciete
beleidsdoelstellingen en gemeentespecifieke informatie over de woningzoekenden
en de vrijkomende woningen, blijkt de slaagkans op de woningmarkt voor etnische
minderheden gunstiger te liggen.Voor wat betreft de tweede vraag is de conclusie dat aanbodmodellen niet
vanzelf een tegenwicht vormen voor processen van concentratie dan wel spreiding
op de woningmarkt. Ontwikkelingen in spreiding en concentratie worden primair
bepaald door de (im)populariteit van wijken en buurten en de kenmerken van
de woningvoorraad op dat schaalniveau. Daar tegenover staat, binnen de kaders
van het gemeentespecifieke aanbodmodel, de keuzevrijheid van woningzoekenden
voor wijken en buurten. Hooguit vindt indirecte sturing plaats in ruimtelijke
zin door het «labelen» van woningen voor specifieke categorieën
woningzoekenden.De uitkomsten van het onderzoek geven geen aanleiding tot een beleidsmatige
stellingname op het terrein van de woonruimteverdeling ten aanzien van etnische
minderheden. Het effect van de inzet van aanbodmodellen werkt niet ongunstig
uit op de positie van etnische minderheden op de woningmarkt. Het ondersteunt
de eerdere positieve bevindingen ten aanzien van aanbodmodellen.De onderzoeksresultaten kunnen de gemeenten een belangrijk houvast bieden
bij de inrichting van een gemeentelijk aanbodmodel voor de woonruimteverdeling
of bij de evaluatie van het al ingevoerde aanbodmodel. Bij de advisering door
de Inspecties van de Volkshuisvesting aan de gemeenten kan gebruik worden
gemaakt van de resultaten van dit onderzoek. 5.5. Specifieke onderwerpen: intrekking van de WoonwagenwetHet voorstel van wet tot wijziging van de Huisvestingswet (intrekking
Woonwagenwet) wordt in de tweede helft van 1996 ingediend. In de Huisvestingswet
wordt een (tijdelijke) voorrangsregel opgenomen voor het toewijzen van standplaatsen
aan woonwagenbewoners, die als gevolg van het deconcentratiebeleid moeten
verhuizen. De regeling gaat gelden voor gemeenten die liggen in de regio van
een regionaal woonwagencentrum dat moet worden opgeheven of verkleind.Zeven centrumgemeenten hebben met het indienen van een knelpunten-analyse
aangegeven de bestaande afspraken in het kader van het deconcentratiebeleid
te willen bijstellen. De onderhandelingen hierover tussen deze gemeenten en
de provincie en/of het Rijk zijn gaande. De gemeenten die geen analyse hebben
ingediend, hebben hiermee te kennen gegeven door te willen gaan met de bestaande
deconcentratie-afspraken. HOOFDSTUK 6. BELEID INZAKE WELZIJN, SPORT EN VOLKSGEZONDHEID 6.1. InleidingHet ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft als doel
de gezondheid en de zelfstandigheid van burgers en hun participatie in de
samenleving te bevorderen en daardoor bij te dragen aan de kwaliteit en de
stabiliteit van de samenleving. Het ministerie geeft daarbij bijzondere aandacht
aan hen bij wie de zelfredzaamheid tijdelijk of permanent ontbreekt. Uitgangspunt
daarbij zijn de potenties van de burgers. Wat de burger zelf kan moet de burger
zelf ook doen. Slechts waar vermogen ontbreekt past zorg en aandacht. Dit
kan samengevat worden als schakelen tussen potenties en problemen door samen
te werken en verantwoordelijkheid te nemen om sociale uitsluiting te voorkomen
en de gezondheid van de mensen te bevorderen. Het gaat bij de potenties niet
alleen om de mogelijkheden van de burgers zelf, maar ook om de potenties zoals
die binnen verschillende maatschappelijke sectoren zijn te vinden. Kennis
en kwaliteit binnen de ene sector kunnen de oplossing bieden voor problemen
binnen de andere sector. Die afstemming, die schakeling ligt besloten in de
rol van VWS als coördinerend ministerie voor het sociaal cultureel beleid.
In het besef overigens dat de samenleving zich niets gelegen laat liggen aan
indelingen in sectoren. 6.2. 0–18 jarige kinderen van etnische minderhedenIn 1996 zijn verdere stappen gezet in de ontwikkeling van het beleid voor
0–18 jarige kinderen en hun ouders van etnische minderheden. Het doel
hiervan is om jonge kinderen beter voor te bereiden op deelname aan het onderwijs,
zodat dit met meer succes gevolgd kan worden. Voorts wordt beoogd de schoolgaande
kinderen in het schooltraject te houden door ouders bij het onderwijs te betrekken
en de samenwerking tussen onderwijs- en welzijnsinstellingen te stimuleren.
Voor de realisering van deze doelen laat VWS programma's ontwikkelen of bestaande
programma's geschikt maken en stimuleert VWS de implementatie daarvan op lokaal
niveau.De kwaliteit van de uitvoering van de programma's wordt bewaakt door monitoring
en onderzoek.Inmiddels is er een redelijk compleet aanbod van programma's voor jonge
kinderen die door de ouders thuis uitgevoerd kunnen worden. De verschillende
programma's zijn toegesneden op de leeftijd en ontwikkelingsfase van de kinderen.
De ontwikkeling en kwaliteitsverbetering van de programma's Opstapje, Op-Stap
(Opnieuw) en Overstap is voltooid. In 1996 was het voor gemeenten de laatste
gelegenheid om met een stimuleringsuitkering van VWS een Opstapje of Op-Stap
project te starten. De Averroès Stichting blijft deze projecten landelijk
begeleiden en monitoren. Tevens is er een effect-onderzoek gestart naar Op-Stap
(Opnieuw) dat wordt uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Utrecht.Het programma Overstap blijkt zo succesvol te zijn dat er onderzocht wordt
hoe dit programma via de commerciële markt verspreid zou kunnen worden.
Uit recent onderzoek, uitgevoerd door de Universiteit van Amsterdam, blijkt
dat Overstap effect heeft. Dit effect komt tot uiting in een grotere woordenschat
en betere resultaten in het begrijpend lezen bij kinderen die volgens dit
programma gewerkt hebben. In vervolg op Overstap is voor leerlingen van groep 4 een tutorproject
in ontwikkeling genomen, waarbij leerlingen uit die groep samen lezen met
leerlingen uit groep 8. De eerste signalen zijn dat de deelnemende scholen
in het project hier zeer enthousiast over zijn. In het traject van 0–18 jarige kinderen uit minderheidsgroepen ligt
de nadruk op programma's, die in gezinsverband worden uitgevoerd. Praktijkervaring
leert echter dat er ook een groep kinderen is, die niet met een gezinsprogramma
kan worden bereikt. Voor deze groep biedt de stimulering buitenshuis, met
name in peuterspeelzalen en basisonderwijs, kansen. Op dit terrein is er evenwel
nog sprake van een aantoonbaar inhoudelijk en programmatisch tekort. Op basis
van de door VWS samen met OCW in 1995 uitgebrachte beleidsreactie op het advies
van de Commissie voorschoolse educatie (onder voorzitterschap van professor
Meijnen) is ervoor gekozen de aansluiting tussen voorschoolse activiteiten
en de eerste fase van het basisonderwijs te verbeteren.Met het oog hierop is de ontwikkeling van twee inhoudelijke programma's
gestart (Kaleidoscoop en Piramide). Deze programma's kunnen om te beginnen
gebruikt worden in de peuterspeelzaal en vervolgens ook in groep 1 en 2 van
de basisschool. Doel van de programma's is om peuters en kleuters in onderwijsvoorrangsgebieden
beter op de basisschool voor te bereiden.Inmiddels is (zie paragraaf 4.2. onderdeel Voorschoolse vorming en aansluiting
onderbouw basisonderwijs) op vijf lokaties een experiment gestart en in het
najaar zal dit op nog 6 lokaties gebeuren. De experimenten lopen door tot
1999.De experimenten Verlengde Schooldag in de vier grote steden hebben het
belang van deze aanpak bewezen. Het ministerie van VWS gaat na of de verlengde
schooldag ook voor het voortgezet onderwijs gerealiseerd kan worden.Zo kan immers schooluitval voorkomen, het kwalificatieniveau verhoogd
en de aansluiting met vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt verbeterd worden.Om dit voornemen te realiseren heeft de staatssecretaris van VWS aan het
Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) gevraagd om in samenwerking
met Sardes een voorstel voor een experiment in het voortgezet onderwijs te
doen.Nieuwkomers jonger dan 18 jaar zijn formeel (partieel) leerplichtig en
vallen derhalve onder het reguliere onderwijs. Een aparte positie binnen deze
groep vormen de 15- tot en met 17-jarigen. Deze groep is in de praktijk moeilijk
in te passen in het reguliere onderwijs. Tegelijkertijd zijn ze nog te jong
voor de opvangvoorzieningen voor volwassenen. Voor deze doelgroep is een pilotproject
gestart in 3 gemeenten met het doel om de opvang van deze groep verder te
ontwikkelen. Hiervan zal ook een traject deel uitmaken dat meer op toeleiding
tot de arbeidsmarkt gericht is.Bij realisatie van de voorgenomen decentralisatie van het onderwijsvoorrangsbeleid
(zie Hoofdstuk 4, paragraaf 4.2) worden gemeenten steeds meer aangesproken
om een integraal educatief beleid te voeren.Achterstandsbestrijding vraagt om een goede samenwerking tussen onderwijs
en welzijn om de driehoek gezin-school-buurt te versterken. Als handreiking
aan gemeenten heeft VWS opdracht gegeven tot het vervaardigen van het boek
«Integraal op schaal». Het inmiddels uitgekomen boek is een steun
in de rug voor gemeenten bij verdere ontwikkeling van een integraal educatief
beleid. In de komende periode zullen er door VWS in samenwerking met OCW meer
initiatieven op dit vlak worden genomen.In de jeugdhulpverlening is het aantal cliënten uit minderheidsgroepen
de afgelopen jaren zowel in absolute als in relatieve zin toegenomen. Verwacht
kan worden dat deze ontwikkeling zal doorzetten. Instellingen realiseren zich dat het noodzakelijk is op deze ontwikkeling
in te spelen. De sector neemt daartoe een aantal maatregelen. Met het oog
op de inhoud van de hulpverlening functioneert een landelijk informatiepunt
deskundigheidsbevordering, waarmee kennis over methoden kan worden uitgewisseld.
Om het aandeel van medewerkers uit minderheidsgroepen in het personeelsbestand
te vergroten, loopt bij de werkgeversorganisatie Vereniging van Ondernemers
in de Gepremieerde en gesubsidieerde sector (VOG) een project Instroom allochtone
medewerkers. 6.3. Het programma multiculturele samenlevingKort na het aantreden van dit kabinet hebben de staatssecretarissen van
OCW en VWS besloten het programma multiculturele samenleving te continueren
en waar mogelijk te verbreden. Inmiddels is het twee jaar later en is het
moment aangebroken om het programma te evalueren. Dat zal in nauw overleg
tussen VWS en OCW gebeuren.In 1996 is vooral gewerkt aan de structurele implementatie van de in gang
gezette acties. Het multiculturaliseren van instellingen is opgepakt.Bij twee landelijke organisaties (NIVON en Scouting) lopen thans projecten
die de deelname van leden uit minderheidsgroepen aan het vrijwilligerswerk
als gewoon lid, kaderlid of bestuurslid stimuleren. De ervaringen uit deze
projecten zullen landelijk toegankelijk worden gemaakt. Ook de Nederlandse
Organisaties van Vrijwilligerswerk (NOV) is op dit terrein richting leden-organisaties
actief.Om de deelname van etnische minderheden in besturen een verder stimulans
te geven is de voortgang van het succesvolle Participatie Project Allochtonen
van de stichting Stimulans door VWS ondersteund. Op korte termijn wordt een
onderzoek afgerond dat een beeld geeft van de gehanteerde werkwijze en behaalde
resultaten. Op basis van de bevindingen uit het rapport zal in overleg met
het veld (VNG, Forum, NOV en Stichting Stimulans) gekeken worden op welke
wijze de bevindingen uit het rapport op een aantal lokaties kunnen worden
geïmplementeerd.Met de Sociale Vernieuwing zijn de ontwikkelingen met betrekking tot de
multi-culturele wijk actueel geworden. Vanuit VWS is met het oog op de versterking
van de sociale cohesie met name aandacht besteed aan het stimuleren van de
participatie van minderheden in het verbeteren van de leefomgeving in samenwerking
met de autochtone Nederlandse wijk- en buurtbewoners. In twee gemeenten (Haarlem
en Eindhoven) loopt thans een project waar in de praktijk wordt getoetst aan
welke voorwaarden moeten worden voldaan voor een succesvolle aanpak en hoe
het resultaat zichtbaar kan worden gemaakt.Om het draagvlak voor het samenleven van verschillende culturen in de
wijk te vergroten en om een bijdrage te leveren aan het versterken van de
tolerantie tussen autochtonen en leden van minderheidsgroepen ondersteunt
VWS het landelijk project «de wijk is van ons allemaal» dat door
Forum wordt uitgevoerd. Het project wordt op veertig lokaties verspreid over
het land uitgevoerd en loopt tot aan het eind van het jaar.Met dit project wordt aan allochtone en autochtone wijkbewoners gevraagd
hun bijdrage te leveren aan een leefbare wijk. Gedurende een korte actieperiode
organiseren wijkgroepen, bestaande uit allochtone en autochtone vrijwilligers
en organisaties, talrijke binnen- en buitenactiviteiten aangepast aan de plaatselijke
situatie. (Deel-)gemeenten worden geacht het project te ondersteunen. Voor
inhoudelijke vragen is er een landelijke helpdesk. Evenals het vorig jaar zijn in het kader van het programma door OCW en
VWS tal van activiteiten ondersteund, die met name gericht zijn op de jeugd.
Voorbeelden? Pop Against Racism en School zonder Racisme.Verder zijn er projecten ondersteund die een link leggen tussen school
en de leefomgeving. In de provincie Zeeland worden in dit kader ouders van
leerlingen vanuit school ondersteund in het omgaan met racistisch taalgebruik
van kinderen in de thuissituatie. JeugdvoorlichtingOp basis van de aan de Tweede Kamer aangeboden evaluatie van het «Jeugdvoorlichtingsbeleid
Tweede Wereldoorlog tot het heden» is in 1995 de stimuleringsperiode
afgesloten. Deze afsluiting markeert echter geen eindpunt in het jeugdvoorlichtingsbeleid.
Voorlichting aan jongeren over de Tweede Wereldoorlog blijft ook na 1995 nodig.
Dit gebeurt door voor de toekomst «het jeugdvoorlichtingsbeleid WO II-heden»
te positioneren naast het anti-discriminatiebeleid in de context van een multiculturele
samenleving. Hierdoor krijgt de invulling van het begrip «heden»
een directe relatie met onze multiculturele samenleving en vergroot het gebruik
van het instrument jeugdvoorlichting de mogelijkheden van een anti-discriminatiebeleid.Bij de start van het beleid in 1987 speelden de huidige multiculturele
samenleving in Nederland en de daarmee verband houdende problemen niet of
nog nauwelijks een rol. De evaluatie wees ook uit dat het huidig subsidiebeleid
voor de nationale oorlogs- en verzetsmusea en herinneringscentra aan een herijking
toe is. De Tweede Kamer zal in de loop van 1996 geïnformeerd worden over
de plannen voor het toekomstig «jeugdvoorlichtingsbeleid WO II-heden»
en het subsidiebeleid van de oorlogsen verzetsmusea en herinneringscentra. VrijwilligersbeleidIn december 1994 kwam het rapport «De nieuwe vrijwilligers»
uit. In dit rapport werden de resultaten gepresenteerd van twee onderzoeken
naar vrijwilligerswerk door etnische minderheden. Het ene onderzoek was een
vergelijkend kwantitatief onderzoek onder Rotterdamse minderheden en autochtonen
naar de betrokkenheid bij organisaties en deelname aan vrijwilligerswerk en
informele hulp. Het andere onderzoek was een kwalitatieve studie waarin goede
praktijkvoorbeelden van het verwerven van een positie in het vrijwilligerswerk
werden beschreven.De onderzoekers concluderen dat om een daadwerkelijke positieverbetering
van minderheden binnen algemene organisaties te bewerkstelligen, het nodig
is om gescheiden werelden te verbinden. Zeker zo belangrijk is het om te beseffen
dat groeperingen en individuele personen zich in verschillende fasen van het
integratieproces bevinden. Gelijke benadering en gelijke behandeling van personen,
ongeacht hun etniciteit, is het uitgangspunt.Dit impliceert allereerst een open organisatie en een recrutering en selectie
op grond van geschiktheid. Geschiktheidseisen die overigens wel recht moeten
doen aan het multiculturele karakter van onze samenleving.In het onderzoek wordt bevestigd dat minderheden minder vaak dan autochtonen
deelnemen aan vrijwilligerswerk binnen algemene organisaties. Het onderzoek
laat echter ook zien dat er genoeg mogelijkheden zijn om meer personen uit
minderheidsgroepen bij het vrijwilligerswerk in algemene organisaties te betrekken.
Zij blijken immers vaak bereid om zich vrijwillig in te zetten als ze maar
gevraagd worden en in aanraking worden gebracht met algemene organisaties. Naar aanleiding van het rapport is een «Vademecum vrijwilligerswerk
door allochtonen» ontworpen. In dit Vademecum worden strategieën
gepresenteerd en tips gegeven om allochtonen meer bij het vrijwilligerswerk
in algemene organisaties te betrekken. Dit Vademecum is met name bestemd voor
organisaties, individuele vrijwilligers van allochtone en autochtone afkomst,
voor gemeentelijke overheden, voor opleidings-instanties en voor service-
en steunfunctieorganisaties.In de tweede fase van het project gaat de aandacht voornamelijk naar de
uitvoerende functies in het vrijwilligerswerk: de vrijwilliger op de werkvloer.
Ook gaat het er dan om de nieuwe vrijwilligers daadwerkelijk voor de algemene
organisaties te behouden. Inzet is consolidatie van succesvolle voorbeelden,
verbreding naar instellingen en sectoren die tot nu toe nog niet bereikt zijn
(bijvoorbeeld de sport) en verdieping naar de vrijwilliger op de werkvloer.Drie momenten in het proces zijn belangrijk: de instroom van het aanbod
(werving, selectie, begeleiding) de doorstroom (training, begeleiding) en
de uitstroom (acquisitie, registratie, na-traject) naar de vragende organisaties.Sport en anti-discriminatiebeleid, dat onderdeel is van het programma
multiculturele samenleving, komt aan de orde in paragraaf 6.5. 6.4. Landelijke infrastructuurPer 1 januari 1996 is de nieuwe subsidiesystematiek voor vrijwilligers-organisaties
van minderheden, vluchtelingen en Chinezen van start gegaan. Zelforganisaties
van minderheidsgroepen die in een maatschappelijk vergelijkbare positie verkeren
als autochtone groepen zijn in beginsel van deze instellingssubsidie uitgesloten.
Het gaat dan bijvoorbeeld om organisaties van Zuid-Europeanen.Het doel van de nieuwe subsidiesystematiek is de achterstand die de doelgroepen
hebben op het gebied van organisatievorming in te lopen door beginnende organisatievorming
te bevorderen.Immers, zelforganisaties spelen een belangrijke rol in het emancipatie-
en integratieproces van deze groepen in Nederland. De vorming van zelforganisaties
is primair de verantwoordelijkheid van de groepen zelf. Uitgangspunt bij de
subsidiëring is dat zij na verloop van tijd zelfstandig kunnen functioneren.
De subsidie is daarom tijdelijk: maximaal 5 jaar.De subsidie is bedoeld voor organisaties die integratie in de samenleving
beogen, zowel in theorie (statuten) als ook in de praktijk (activiteiten).Zij worden gerekend tot de landelijke infrastructuur welzijn.Om voor subsidie in aanmerking te komen moeten ze jaarlijks minstens twee
subsidiabele infrastructurele activiteiten uitvoeren in de sfeer van informatievoorziening,
kennisverspreiding en overleg/platform (inclusief belangenbehartiging, organisatievorming
en kadervorming) en moeten ze landelijk gespreid wonende leden hebben die
als zodanig geregistreerd staan en contributie betalen.Na een advertentie in zes landelijke bladen hebben meer dan 150 geïnteresseerden
een informatieset ontvangen.Het subsidiebudget voor nieuwe organisaties maakt het mogelijk dat maximaal
38 nieuwe organisaties een instellingssubsidie ontvangen. Tot 1 juni 1996
hebben 28 organisaties een aanvraag ingediend. De verwachting is dat –
na het noodzakelijke overleg – een kleine 20 organisaties in 1996 een
subsidietoekenning zullen ontvangen. Er is een overgangsregeling voor zelforganisaties die in het verleden
op titel van zelforganisatie werden gesubsidieerd en tevens een aantoonbaar
draagvlak hebben. De overgangsregeling houdt een subsidieniveau in van in
1996 maximaal 66% van het subsidiebedrag van 1995 en in 1997 33%.In twee informatiebijeenkomsten zijn de «oude» organisaties
geïnformeerd. In principe vallen 22 oude organisaties binnen de termen
van de overgangsregeling. Twintig organisaties hebben in dat kader een aanvraag
ingediend. Op basis van de beschikbare documenten en het veelvuldig noodzakelijke
individuele overleg met de organisaties is de verwachting dat omstreeks 18
organisaties een subsidietoekenning voor de overgangsregeling zullen ontvangen.In het vorige jaaroverzicht werd gemeld dat op 1 juli 1995 het Landelijk
Expertisecentrum Multiculturele Samenleving van start is gegaan. Inmiddels
is de naam veranderd in «Forum, instituut voor multiculturele ontwikkeling».
In 1996 is een nieuwe huisvesting betrokken, zodat alle medewerkers nu onder
één dak gevestigd zijn. Op 26 juni 1996 heeft Forum zich gepresenteerd
op een druk bezochte bijeenkomst in de Jaarbeurs in Utrecht.Op 1 januari 1997 zal het Landelijk Expertisecentrum van de Stichting
Optie overgaan naar Forum. Zoals eerder gemeld resteert voor Optie als subsidiabele
taak dan nog uitsluitend het technisch trainingsinternaat Klein Warnsborn.
Een en ander was al aangekondigd in «Investeren in Integreren». TolkenDe verantwoordelijkheid voor het beleid ten aanzien van de tolkencentra
is met ingang van 1 januari 1996 overgegaan van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport naar de minister van Justitie. 6.5. Minderheden en sportBinnen het sportbeleid maken de beleidsinspanningen in het kader van integratie
van etnische minderheden deel uit van programma 10 met de titel «Sportparticipatie
specifieke bevolkingsgroepen», zoals genoemd in hoofdstuk 8 van de Welzijnsnota
1994 «Naar eigen Vermogen».Dit programma richt zich mede op het wegnemen van drempels en belemmeringen
voor minderheden bij sportbeoefening en vervulling van kaderfuncties.Er zijn over dit onderwerp in opdracht van VWS twee onderzoeken verricht
en een aantal projecten heeft voortgang gekregen.Aan het einde van 1995 is een breed opgezet onderzoek naar sportbeoefening
door minderheden afgerond. Dit onderzoek is getiteld «Allochtonen en
sport: feiten, ontwikkelingen en beleid in de periode 1986–1995».
Het onderzoek is verricht door het onderzoeksbureau Van Dijk, Van Soomeren
en Partners B.V. Een belangrijke conclusie is dat allochtonen voornamelijk
actief zijn in buurtsport, terwijl autochtonen met name sporten in verenigingsverband.
Hieruit blijkt dat de praktijk haaks staat op het integratiestreven van de
overheid. Voortzetting van het beleid is geboden. De onderzoekers onderscheiden
vijf modellen in de gehanteerde gemeentelijke aanpak van sportstimulering
die zich richt op allochtonen, en noemen succes- en faalfactoren. Aansluitend
worden aanbevelingen gedaan die zich met name richten op gemeenteambtenaren.Specifiek aan VWS wordt gevraagd de gemeenten ondersteuning te (doen)
bieden in het verzamelen van betrouwbare en onderling vergelijkbare gegevens,
om het beleid in de toekomst te kunnen baseren op harde cijfers. De eindrapportage
van dit onderzoek is door VWS – zoals toegezegd –
aan de Tweede Kamer aangeboden en breed verspreid onder medewerkers van gemeentelijke
diensten sport en recreatie, sportorganisaties en organisaties van minderheden.Voorts is een kleinschaliger en meer inventariserend onderzoek gereed
gekomen ten behoeve van het Nieuwe Kansen Sportproject van de Nederlandse
Katholieke Sportfederatie (NKS). De NKS wil in zowel de eigen gelederen als
in de achterban de kennis over sportbeoefening door minderheden vergroten.Uit het onderzoek bleek dat hier behoefte aan is in de «NKS-verenigingen»
en daarom zal de daadwerkelijke uitvoering van het project in de komende jaren
worden gesubsidieerd.Voor de uitvoering van Sport=Gaaf! projecten, die sinds 1989 door NOC*NSF
met overheidssubsidie worden uitgevoerd, is een voortgangsverslag verschenen.
Tevens is op basis van een evaluatie de opzet enigszins gewijzigd. De projectduur
is verkort en er wordt na de oriëntatiefase een duidelijke keuze gemaakt
in gerichtheid op ledenwerving of op kadervorming onder allochtonen. Voor
het uittesten van de gewijzigde opzet wordt voor nog zes projecten overheidssubsidie
beschikbaar gesteld. Zo zijn in Dordrecht, Enschede en Gorinchem in 1995 projecten
Sport=Gaaf! (nieuwe stijl) van start gegaan.In subsidie-aanvragen wordt zichtbaar dat aandacht voor sportstimulering
van minderheden in steeds meer gemeenten onderdeel gaat uitmaken van breder
achterstandsbeleid. Daarenboven wordt in diverse projecten aandacht besteed
aan de multiculturele samenleving. Deze projecten zijn niet exclusief op de
doelgroep minderheden gericht, maar juist ook op autochtonen. Een voorbeeld
hiervan is een project waarin de Stichting Pop Against Racism samen met de
stichting Podium een lespakket ontwikkeld heeft over sport en de multiculturele
samenleving. Dit pakket is bestemd voor lessen lichamelijke opvoeding, verzorging
en maatschappijleer in het voortgezet onderwijs.Verder zijn nieuwe ontwikkelingen onderwerp van overleg tussen medewerkers
in het beleidsveld sport en minderheden. Het reeds langer bestaande Landelijk
Overleg van consulenten Sport en Allochtonen (LOSA), waar VWS regelmatig bij
betrokken wordt, is begonnen met een uitwisseling met Duitse collega's in
de deelstaat Nordrhein-Westfalen. Voor het onderwerp asielzoekers en sport is sinds januari 1996 een apart
landelijk platform voor overleg opgericht (LPSAV). Hierin participeren naast
de landelijke sportstimuleringsorganisatie, VWS, COA en VluchtelingenWerk.Met de op 10 april 1996 te Amsterdam gehouden Ronde Tafelconferentie «Sport,
Tolerantie en Fair Play» heeft het anti-discriminatiebeleid in de sport
een nieuwe impuls gekregen. De intentie is uitgesproken dat in de jaren 1996–2000
in de diverse deelnemende landen van de Raad van Europa een actieplan zal
worden opgesteld. Hierin krijgt bestrijding van negatieve tendensen in de
samenleving die neerslaan in de sport zoals discriminatie, racisme, xenofobie,
geweld en vandalisme een belangrijke plaats, naast promotie van de positieve
wezenskenmerken van sportbeoefening zoals het ontwikkelen van respect voor
de medemens en fair gedrag onder spelers en supporters.Ten behoeve van de vraag of een uitbreiding van de Amsterdamse campagne
«Als racisme wint verliest de sport» haalbaar en wenselijk is
heeft het bureau Dialoog Produkties een probleemanalyse verricht. In overleg
met NOC*NSF, de Landelijke Contactraad (LC) en de VNG zal bezien
worden of en hoe een landelijke campagne – op basis van de uitkomsten
van de analyse – uitgewerkt kan worden. 6.6. Ouderen uit minderheidsgroepenHet beleid met betrekking tot ouderen uit minderheidsgroepen werd in 1995
krachtig voortgezet. Uitgangspunt blijft dat ook voor deze groep ouderen integratie
weliswaar moet worden nagestreefd, maar dat de realiteit in vele gevallen
gebiedt dat «fatsoenlijk en waardig oud kunnen worden in Nederland»
het best haalbare is.De doelgroepen van dit beleid beperken zich niet zonder meer tot de doelgroepen
van het op integratie gerichte minderhedenbeleid. Tijdelijk zal ook voor ouderen
uit andere groepen enige aandacht noodzakelijk zijn. Zo wordt subsidie verleend
aan twee experimenten waarin de thuiszorg voor oudere Chinezen versterkt wordt.Veel activiteiten zijn uitgevoerd in het kader van het programma van het
NIZW «Oudere migranten en voorzieningen» (inmiddels «Multiculturele
aspecten van zorg en welzijn» genaamd). In dit programma wordt gepoogd
de kloof tussen vraag en aanbod op het gebied van zorg, welzijn en wonen te
dichten. In 1995 werd ervaring opgedaan met een groot aantal voorlichtingsactiviteiten.Tevens zijn in dat verband voorbereidende activiteiten uitgevoerd voor
een aantal «lokale geïntegreerde projecten». Bedoeling van
deze projecten is dat door bundeling van activiteiten van alle betrokken partijen
de problematiek van ouderen uit minderheidsgroepen op een breed vlak wordt
aangepakt. Bij succes kunnen deze projecten een voorbeeldwerking naar andere
gemeenten hebben.In totaal hebben zich in 1995 bijna 50 projecten aangemeld. Vier projecten
ontvingen ondersteuning bij het verder uitwerken van een lokaal plan van aanpak.
Deze vier projecten, in Amsterdam, Den Haag, Arnhem en Breda, zijn inmiddels
per 1 april 1996 gestart. Zij worden aangeduid als de «WIN-projecten»,
waarbij «WIN» staat voor «waardig oud worden in Nederland».Speciale aandacht is noodzakelijk voor de positie van de allochtone oudere
vrouw. Over dit onderwerp werd in februari 1995 een «expert-meeting»
georganiseerd. In vervolg daarop is begin 1996 een haalbaarheidsstudie begonnen
naar het functioneren van «intermediairs», vrouwen uit de doelgroep
die een brugfunctie kunnen vervullen. Het ministerie van VWS fungeert als
opdrachtgever, maar BiZa en SZW zijn eveneens betrokken. Bij succes bestaat
de bereidheid bij te dragen aan (eenvoudige en praktische) deskundigheidsbevordering.
Implementatie op grotere schaal zal wellicht via de weg van de «Melkert-banen»
mogelijk zijn.Met steun van VWS werd in 1995 door het Nederlands Centrum Buitenlanders
een rapport over mantelzorg voor en door allochtone ouderen gepubliceerd.In 1995 is de Nederlands Islamitische Bond van Ouderen, de NISBO, opgericht.
De NISBO ontvangt, evenals zijn voorloper de TISBO, subsidie voor een aantal
vernieuwende projecten. Over de betrokkenheid van de overheid bij de ouderenbonden,
zowel autochtone als allochtone, is in december 1995 aan de Tweede Kamer een
discussienota toegezegd. Intensief overleg over deze materie met het betrokken
veld is gaande.Overleg tussen allochtone en autochtone ouderen vond ook in 1995 plaats
in het financieel ondersteunde Ronde Tafeloverleg Oudere Medelanders, aangehaakt
bij de Unie Katholieke Bonden van Ouderen. Bij het opmaken van een 'tussenbalans' op dit beleidsterrein overheerst
voorzichtig optimisme. Het onderwerp allochtone ouderen is in korte tijd onmiskenbaar
hoger op de agenda gekomen, niet alleen bij de rijksoverheid maar ook, wat
eigenlijk belangrijker is, bij provincies, gemeenten, zorgaanbieders en verzekeraars
en bij ondersteunende instanties.Belangrijk omdat op rijksniveau weliswaar ondersteund en gestimuleerd
kan worden door een gericht projecten- en onderzoeksbeleid, maar het feitelijke
werk moet op decentraal niveau plaatsvinden. 6.7. GezondheidszorgIn 1995 is de beleidsbrief «Volksgezondheidsbeleid in een multiculturele
samenleving» naar de Tweede Kamer gezonden.Op grond van deze beleidsbrief en het rapport «Gezondheidsbeleid
voor migranten» van de Nationale Raad voor de Volksgezondheid (NRV)
en het Overlegorgaan Gezondheidszorg Multiculturele samenleving (OGM) moet
worden vastgesteld dat de gezondheidsachterstand van etnische minderheden
in vergelijking met vergelijkbare groepen autochtonen nog steeds zorgelijk
is.De begroting 1997 is er vooral op gericht om de ergste achterstanden op
dit terrein aan te pakken. Op grond van de eerder genoemde beleidsbrief en
het NRV/OGM-rapport en mede op grond van de gezondheidsenquête Marokkanen,
het onderzoek naar kindersterfte onder minderheden door de GGD Utrecht en
de achterstand van minderheden bij de GGZ-zorg in de grote steden, worden
projecten aangepakt op het gebied kwaliteitsverbetering van de algemene zorg,
specifieke voorlichtingsprojecten en projecten op het gebied van vrouwenhulpverlening.Voor het volksgezondheidsbeleid is hierbij uitgangspunt dat allochtone
ingezetenen een gelijke toegang tot de zorg krijgen als vergelijkbare groepen
autochtonen. Dat betekent dat het beleid zich in eerste instantie richt op
aanpassing van de algemene gezondheidszorg aan de diverse noden van uiteenlopende
bevolkingsgroepen.Gezien de samenhang van gezondheidsproblemen bij allochtonen met sociaal-economische
en vooral ook culturele aanpassingsproblemen moeten oplossingsrichtingen onder
meer gezocht worden in circuitvorming en facetbeleid. Bij circuitvorming gaat
het om samenwerking tussen zorginstellingen en aangrenzende vormen van hulp,
zoals maatschappelijk werk of sociale diensten. Sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV)Eind december 1995 heeft de minister van VWS het programma van de Programmacommissie
«Sociaal-economische gezondheidsverschillen tweede fase» (SEGV-II)
aan de Tweede Kamer gestuurd. Het gaat om een programma voor de periode 1995
tot en met 1999. Als bijlage bij dit programma is een voorlopig overzicht
meegestuurd van voorgenomen en lopende interventies in Nederland gericht op
het terugdringen van SEGV. De minister heeft de tweede Kamer laten weten dat
ze vertrouwen heeft in het voorgestelde programma.Het programma bevat drie hoofdlijnen van activiteiten:1. het systematisch ervaring opdoen met interventies gericht op het terugdringen
van SEGV;2. het monitoren van de ontwikkeling van SEGV; en3. het vergroten van de kennis over de achtergronden van SEGV.Voor het programma is f 1 miljoen per jaar gedurende vijf programmajaren
beschikbaar. De Programmacommissie streeft ernaar dat de helft van
het beschikbare budget aan de eerste van de drie hoofdlijnen wordt besteed.In het plan van aanpak is aangegeven dat in eerste instantie vooral interventies
geëvalueerd zullen worden die ingrijpen op de intermediaire determinanten
van SEGV. Er is inmiddels een inventarisatie gemaakt van lopende en geplande
projecten. Mede op grond hiervan is een strategie uitgezet. Naast top-down
projecten wordt ook een open inschrijving geïnitieerd. In het najaar
van 1996 vindt hiervoor een definitieve selectie van projecten plaats. Jeugdgezondheidszorg (JGZ)In oktober 1995 werd het rapport «Peilingen in de jeugdgezondheidszorg.
PGO-peiling 1993/1994» gepubliceerd. Het onderzoek werd uitgevoerd door
TNO Preventie en Gezondheid in samenwerking met afdelingen JGZ van gemeentelijke
gezondheidsdiensten (GGD-en). De peiling betrof naast de vaste onderwerpen
zoals lichaamslengte en -gewicht, ziekten en medicijngebruik en het oordeel
over de gezondheid, een aantal variabele onderwerpen als voedselconsumptie,
lijngedrag en de prevalentie van hoofdluis.Uit het onderzoek bleek dat niet-Nederlandse kinderen gemiddeld kleiner
zijn dan Nederlandse kinderen, hetgeen gedeeltelijk kan worden toegeschreven
aan een minder goede gezondheid nu en in het verleden. Turkse en Marokkaanse
kinderen zijn relatief zwaarder dan kinderen uit de overige etnische groepen
en de Turkse en Marokkaanse scholieren van het voortgezet onderwijs «lijnden»
dan ook vaker ten tijde van het onderzoek.Inmiddels is een Landelijke Groeistudie van start gegaan waarin afzonderlijke
aandacht wordt besteed aan kinderen uit minderheidsgroepen. Hierdoor kan een
beter inzicht worden verkregen in verschillen in groei tussen Nederlandse
en niet-Nederlandse kinderen. Conform de toezegging aan de Tweede Kamer is
voorts in april 1996 door KPMG Management Consulting en TNO Preventie en Gezondheid
een onderzoek gestart naar de kwaliteit van de jeugdgezondheidszorg voor 0–19
jarigen. Doel van het onderzoek is het realiseren van een overzicht en analyse
van de stand van zaken voor deze groep. Dit met het oog op de onderlinge afstemming,
samenhang en samenwerking van de organisaties die betrokken zijn bij de uitvoering
van de jeugdgezondheidszorg voor 0–19 jarigen. Dit zijn met name de
gemeentebesturen, GGD-en en kruiswerk/thuiszorgorganisaties. In de enquête
van de uitvoerende JGZ-organisaties zal tevens aandacht worden besteed aan
het bereiken van ouders en kinderen uit minderheidsgroepen. Collectieve preventieDe GGD is voor de gemeente de uitvoerende instelling op het gebied van
de collectieve preventie. Uit een onderzoek van de Inspectie voor de Volksgezondheid
naar de gemeentelijke betrokkenheid bij collectieve preventie blijkt echter
dat hier sprake is van een grote diversiteit. Ook blijkt dat als gevolg van
een gebrek aan inzicht in de gezondheidsproblematiek het lokale gezondheidsbeleid
dikwijls wordt verengd tot een reactief beleid met betrekking tot problemen,
die pas aan de oppervlakte komen vanwege hun ontwrichtende karakter op andere
beleidsterreinen, zoals openbare orde en veiligheid en huisvesting. De minister
van VWS heeft naar aanleiding van dit rapport als voorlopig standpunt naar
buiten gebracht dat zij geen voorstander is van recentralisatie. Zij heeft voorts aangekondigd een commissie in te stellen met als taak
het ontwikkelen van een visie op de manier waarop de lokale bestuurlijke aandacht
voor de collectieve preventie kan worden versterkt en hoe een actieprogramma
daarvoor kan worden voorgesteld. Verder is de Tweede Kamer toegezegd dat een
debat wordt georganiseerd met sleutelfunctionarissen uit het veld. In dit
debat zal de visie van de commissie en het voorstel voor een actieprogramma
worden getoetst en kunnen nieuwe ideeën worden aangereikt. Huisarts in achterstandswijkenDe werkdruk van de huisarts in achterstandswijken is hoog. Dit wordt mede
veroorzaakt door interculturele verschillen en communicatieproblemen, zo blijkt
uit onderzoek. Hierbij bestaan overigens grote verschillen tussen de diverse
steden. Er zijn al diverse ondersteuningsvormen, zoals tolkencentra en studies
en handboeken voor interculturele communicatie, die ten doel hebben de hulpverlening
aan minderheden te verbeteren.In aanvulling daarop hebben de minister van VWS, de Landelijke Huisartsen-vereniging
en Zorgverzekeraars Nederland gezamenlijk initiatieven genomen tot de versterking
van de positie van de huisarts in achterstandswijken. In de loop van 1996
zijn de huisartsen gecompenseerd voor de extra werkdruk. Bovendien worden
maatregelen getroffen in de infrastructuur, onder meer via regionale fondsvorming.
In totaal is voor het beleid ten aanzien van de huisarts in achterstandswijken
vanaf 1 juli 1996 structureel f 20 miljoen op jaarbasis uitgetrokken. HOOFDSTUK 7. ENKELE JUSTITIËLE ASPECTEN 7.1. InleidingIn dit hoofdstuk komen onderwerpen aan de orde die liggen op het terrein
van de minister van Justitie. Het gaat om Preventie, Jeugdbescherming en Reclassering
en om de Justitiële Inrichtingen. 7.2. Preventie, Jeugdbescherming en ReclasseringOrganisaties voor jeugdbescherming en reclassering hebben nog altijd te
maken met een groot aantal cliënten die afkomstig zijn uit etnische minderheden.
Bij deze organisaties ligt dan ook veel nadruk op het beter afstemmen van
de voorzieningen op de problematiek van deze cliënten en op het vergroten
van de toegankelijkheid van de voorzieningen voor minderheden.Hieraan is aandacht besteed door middel van diverse projecten en activiteiten
die gericht zijn op deskundigheidsbevordering, bevordering van de instroom
van medewerkers uit minderheidsgroepen (allochtoon personeelsbeleid) en netwerkvorming.In het bijzonder wordt in de activiteitenplannen van de veldorganisaties
tegenwoordig altijd expliciet aandacht besteed wordt aan zowel het bereiken
van de allochtone cliënten alsook het personeelsbeleid dat gericht moet
zijn op de instroom van minderheden. Een verdere verbetering van het personeelsbeleid
wordt verwacht van het nauwer betrekken van de landelijke koepels van de betrokken
organisaties. In het kader hiervan is eveneens vermeldenswaard dat de vijf
reeds gestarte pilotprojecten netwerkvorming, gericht op het meer betrekken
van allochtonen en hun (zelf)organisaties bij de uitvoering van het beleid,
eind 1996 worden afgerond met een evaluatie.Bij slachtofferzorg wordt in 1996 een onderzoek gestart naar het bereik
van de Bureaus Slachtofferhulp als het gaat om allochtone slachtoffers. De
vraag naar de afstemming van vraag en aanbod zal zoveel mogelijk in kwantitatieve
en kwalitatieve zin worden beantwoord. Het onderzoek zal naar verwachting
in 1997 worden afgerond.Op het terrein van criminaliteitspreventie gaat momenteel de meeste aandacht
uit naar een in 1995 door de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken
gezamenlijk gestarte meta-evaluatie van 25 projecten inzake criminaliteitspreventie
gericht op minderheden. Getracht wordt daaruit effectieve methodieken te selecteren
die breed overdraagbaar zijn. 7.3. Justitiële InrichtingenHet aandeel van gedetineerden, pupillen en TBS-gestelden van allochtone
herkomst binnen het gevangeniswezen, justitiële jeugdinrichtingen en
TBS-klinieken is in 1996 ongewijzigd ten opzichte van vorige jaren.Van de totale populatie gedetineerden (exclusief vreemdelingenbewaring)
is ongeveer 50% van niet-Nederlandse afkomst. Van de pupillen en TBS-gestelden
is respectievelijk ongeveer 60% en 30% van niet-Nederlandse afkomst. Het blijft
derhalve van belang in het terzake van de tenuitvoerlegging van straffen en
maatregelen gevoerde beleid actief in te spelen op de multi-culturele samenstelling
van de populatie.De Dienst Justitiële Inrichtingen heeft op voorstel van de coördinatiegroep
allochtonenbeleid voor de komende jaren een aantal actiepunten geformuleerd
rond het thema communicatie. Communicatie wordt verstaan als het vermogen
van Justitiële Inrichtingen om minderheden in hun culturele eigenheid
zo te bejegenen of te behandelen dat de kerntaak van de Justitiële Inrichtingen,
te weten een veilige, doelmatige en menswaardige tenuitvoerlegging van straffen
en maatregelen, ook ten behoeve van gedetineerden uit minderheidsgroepen zo
goed mogelijk kan worden uitgevoerd.Niettegenstaande het feit dat de populaties van zowel gevangenissen, TBS-
als jeugdinrichtingen voor een groot deel uit allochtonen bestaan, is er sprake
van een wezenlijk verschil tussen de diverse inrichtingen. De samenstelling van de populatie in gevangenissen is in de zin van culturele
herkomst diverser en wisselender dan die in TBS- en jeugdinrichtingen. De
qua samenstelling betrekkelijk snel wisselende populatie allochtonen in het
gevangeniswezen legt vooral een druk op de inrichtingen in termen van beheersing
en inrichtingsklimaat. Het is van belang dat deze zich structureel op deze
situatie instellen.In TBS- en jeugdinrichtingen zal weliswaar de diversiteit als gevolg van
immigratie-ontwikkelingen op termijn kunnen toenemen, maar de populatie zal
vooral blijven bestaan uit leden van de grootste etnische groepen. Deze inrichtingen
staan voor de taak expertise op te bouwen ten behoeve van «permanente»
groepen als Turken, Marokkanen, Antillianen en Surinamers. Hier is eerder
de vraag aan de orde naar een effectieve manier van communicatie met deze
groepen in termen van begeleidings- en/of behandelresultaten.Vanwege verschillen in de allochtonenpopulatie in gevangenissen, TBS-inrichtingen
en jeugdinrichtingen en gezien het feit dat de taakstellingen van die inrichtingen
variëren van begeleiding tot – intensieve – behandeling,
zal uitwerking van het thema communicatie sectorgebonden plaatsvinden.Ten behoeve van het Gevangeniswezen zal in overleg met de Opleidings-
en Vormingsorganisatie van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) worden
bezien of het huidige cursusaanbod voor het executieve personeel voldoende
is toegesneden op communicatie in een in cultureel opzicht permanent diverse
maar qua etnische samenstelling wisselende en steeds veranderende context.Tevens zal aandacht geschonken worden aan taalproblemen van gedetineerden
uit minderheidsgroepen. Die taalproblemen staan een goede communicatie met
personeel in de weg en kunnen deelname aan bijzondere zorgtrajecten (verslavingszorg-
en maatschappelijke integratietrajecten) verhinderen. Daarom zal worden gezorgd
voor voldoende basiseducatie-mogelijkheden en zullen gedetineerden worden
gestimuleerd hiervan gebruik te maken.Ten behoeve van de Jeugdsector wordt een goede multiculturele probleemdiagnose
van belang geacht. Daarmee wordt inzicht verkregen in de culturele achtergrond
van bepaalde deficiënties bij plaatsing/intake in jeugdinrichtingen.
Ook kan zo verdere vormgeving van bijvoorbeeld onderwijstrajecten beter worden
afgestemd.Door de TBS-inrichtingen is het afgelopen jaar een werkgroep opgericht
die aanbevelingen heeft gedaan over de behandeling van leden uit minderheidsgroepen.
Relevante resultaten zullen naar de andere sectoren worden gecommuniceerd.
Daarnaast zal de door de TBS-inrichtingen te ontwikkelen data-v/base met culturele
basisgegevens worden bekeken op de mogelijke toepasbaarheid voor het gevangeniswezen
en de jeugdinrichtingen. De uitvoering van het thema communicatie zal in 1997 zijn verdere beslag
krijgen.Met betrekking tot de geestelijke verzorging van allochtonen wordt gestreefd
naar het starten van een experiment in de provincie Zuid-Holland ten behoeve
justitieel ingeslotenen met een islamitische geloofsovertuiging.Doel van het experiment is om te voorzien in een meer structurele en ook
meer geïntegreerde vorm van geestelijke verzorging voor deze groep.In het kader van programma-ontwikkeling voor de Verslavings Begeleidings
Afdelingen in penitentiaire inrichtingen zal bezien worden of het aanbod (meer)
afgestemd kan worden op de specifieke groep van allochtone verslaafden gedetineerden.Het gevoerde beleid ten aanzien van de arbeidsparticipatie van allochtone
personeelsleden bij de DJI wordt vormgegeven vanuit de diversiteitsbenadering.
Diversiteitsbeleid gaat uit van het gegeven dat verschillen tussen personeelsleden
niet alleen bestaan vanwege etnische herkomst en geslacht, maar ook vanwege
leeftijd, opleiding, functie, regionale herkomst en dergelijke. De personeelsinstrumenten
worden afgestemd op diversiteit van het personeel. Dit is reeds gedaan met
de methodische training voor het voeren van selectiegesprekken en een integraal
collectief psychologisch onderzoek (ICPO). Op deze wijze wordt beoogd de instroom
van allochtone personeelsleden te continueren. Daarnaast zullen trainingen
en cursussen die als instrument worden ingezet bij het voorkomen van uitstroom
van allochtonen personeelsleden waar mogelijk opnieuw vorm worden gegeven
vanuit de visie van het diversiteitsbeleid.Bovenstaande aanpak laat onverlet dat er – onder bepaalde voorwaarde –
ook kan worden teruggegrepen op maatregelen en acties die gerelateerd zijn
aan doelgroepenbeleid. Thans bestaat het personeelsbestand van de DJI, volgens
de WBEAA (def. 1995), uit 6.1% allochtonen.Een tweejarig experiment «Vertrouwenspersoon Discriminatie»
heeft aangetoond dat er een behoefte bestaat aan de mogelijkheid tot opvang
en behandeling van klachten omtrent discriminatie. Omdat de experimentele
opzet niet optimaal bleek te zijn, zal een nieuwe en meer structurele opzet
worden gekozen. HOOFDSTUK 8. EMANCIPATIE VAN ZWARTE, MIGRANTEN- EN VLUCHTELINGENVROUWEN 8.1. InleidingDe Beleidsbrief Emancipatiebeleid 1997 (SZW-begrotingsstukken 1997, TK
1996–1997), die tegelijk met dit Jaaroverzicht aan het parlement wordt
aangeboden, kondigt een belangrijke accentverschuiving in het emancipatiebeleid
aan. Van de achterstand van (groepen) vrouwen zal de aandacht verschuiven
naar een positieve waardering van maatschappelijke diversiteit.Omdat sekseverschillen zo sterk zijn verankerd in de structuren, de cultuur
en de representaties in de maatschappij, is het voor een maatschappelijke
herverdeling van kennis, macht en inkomen over mannen en vrouwen niet voldoende
om de achterstanden van vrouwen in te halen. Ook verandering van de organisatie
van de maatschappij zelf en van de dominante normen en cultuur vormen een
onderdeel van het emancipatieproces. Verschillen moeten niet langer als probleem
worden gezien, maar juist als bron van kwaliteit.Deze positieve benadering van de diversiteit van mensen beperkt zich niet
tot sekseverschillen alleen. Zij strekt zich ook uit tot andere verschillen,
waarmee maatschappelijke onderschikkingsprocessen zijn verbonden. In de eerste
plaats gaat het dan om etniciteit. Wat geldt ten aanzien van sekseverschillen,
geldt evenzeer ten aanzien van verschillen in etniciteit. Diversiteit als
bron van kwaliteit voor de samenleving leidt in de Beleidsbrief Emancipatiebeleid
1997 dan ook tot de expliciete verbinding van sekseverschillen en etnische
en culturele verschillen.Voor alle projecten en activiteiten in het kader van het emancipatiebeleid
geldt, dat de visie, de belangen en de inbreng van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen
in de beleidsontwikkeling worden betrokken.Daarbij brengt de heterogeniteit van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen
(«zmv-vrouwen») met zich mee, dat voor bepaalde categorieën
«zmv-vrouwen» doelgroepenbeleid noodzakelijk blijft. Tegelijkertijd
zal er echter meer nadruk worden gelegd op het opsporen en benutten van de
kwaliteiten van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen. Daarbij staat
de doorbreking van de stereotype beeldvorming op de eerste plaats.Het gaat derhalve om een tweesporenbeleid, gebaseerd op de waarde van
diversiteit.– Project «Sekse en etniciteit»Een denktank-groep krijgt opdracht om aan de hand van concrete thema's
deze benadering verder uit te werken. Niet alleen als visie, maar ook als
operationalisering van die visie in beleid. Daarbij gaat het er in de eerste
plaats om de verwevenheid van sekse en etniciteit als maatschappelijke ordeningsprincipes
duidelijk te maken. Maar ook moeten, meer dan tot dusverre is gebeurd, de
kwaliteiten die zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen aan de samenleving
hebben te bieden, naar voren worden gebracht.Aan deze denktank-groep zal in ieder geval worden deelgenomen door deskundigen
uit de kring van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen en door vertegenwoordigers
van de ministeries van Binnenlandse Zaken, van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.Deze denktank-groep zal de adviezen van AISA en van de Emancipatieraad
bij haar werkzaamheden betrekken. 8.2. Jaarboek/MonitorIn april 1997 verschijnt het eerste Jaarboek Emancipatie, een samenwerkingsproject
van het CBS, het SCP en het ministerie van SZW.Het thema van het Jaarboek is «de combineerbaarheid van arbeid en
zorg».Etniciteit is één van de belangrijke aandachtspunten bij
de samenstelling van het Jaarboek. Dat geldt ook voor de ontwikkeling van
de Emancipatie-monitor, waarmee, aan de hand van kengetallen, de ontwikkeling
van het emancipatieproces inzichtelijk wordt gemaakt. De gegevens uit de monitor
zullen jaarlijks worden gepubliceerd in het Jaarboek Emancipatie. 8.3. Project AISAIn het project AISA, gericht op emancipatie-ondersteuning van zwarte,
migranten- en vluchtelingenvrouwen, werken landelijke organisaties van minderheden
samen aan visie- en strategie-ontwikkeling met betrekking tot sekse en etniciteit.Een literatuur-onderzoek naar de Amerikaanse en Britse zwarte en gekleurde
vrouwenbeweging heeft geleid tot het boek «Overzeese echo's».Een literatuur-onderzoek naar de zmv-vrouwenbeweging in Nederland is als
integraal onderdeel verwerkt in een «Basisdocument». Daarin staat
de benadering centraal dat op verschillende beleidsterreinen de kracht en
kwaliteiten van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen erkend en ontwikkeld
moeten worden. Deze benadering kwam op de Vierde VN-Wereldvrouwenconferentie
in Beijing in het algemeen sterk naar voren.In het najaar is een aantal bijeenkomsten georganiseerd, waarin intensief
is gewerkt aan gezamenlijke, toekomstgerichte strategieën. 8.4. Arbeidsmarkt De campagne «Opportunity, kans op balans»Op 9 september 1996 is de campagne «Opportunity, kans op balans»
van start gegaan. Voor deze campagne, die in navolging van het Britse voorbeeld
door en voor het bedrijfsleven wordt ontwikkeld, is de voorzet gegeven door
de ministeries van SZW en EZ.De missie van de campagne is het bevorderen dat bedrijven en instellingen
vanuit het economisch belang het potentieel van vrouwen beter benutten. Een
deelcampagne zal gericht zijn op de in- en doorstroom van zwarte, migranten-
en vluchtelingenvrouwen in arbeidsorganisaties. Bij de campagne zullen organisaties,
die op dit gebied deskundig zijn, worden betrokken. VrouwenvakscholenVan de circa 1900 vrouwen, die de inmiddels (na de sluiting van de Janneke
Dierxschool) zeven Vrouwenvakscholen jaarlijks opleiden, is gemiddeld 30%
van allochtone afkomst. Op sommige Vrouwenvakscholen is dit zelfs de helft.
Bij voorkeur leiden Vrouwenvakscholen op voor functies of sectoren, waarin
zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen ondervertegenwoordigd zijn.Niet alleen participeren deze vrouwen in alle opleidingen, de Vrouwenvakscholen
hebben ook specifieke opleidingen voor hen ontwikkeld. In 1995 waren dit,
onder andere, opleidingen tot receptioniste/baliemedewerkster, verzorgende
in de thuiszorg, uitvaartleider, en medewerkster van een woningcorporatie. Laatstgenoemde opleiding kwam tot stand in samenwerking met de cao-partijen
en het Fonds Scholing en Ontwikkeling Woningcorporaties (FSOW), naar aanleiding
van afspraken in het kader van de cao.Voor werkenden in de sector welzijn heeft de doorstroomopleiding voor
paraprofessionals plaatsgevonden.Tijdens alle opleidingen wordt er aandacht besteed aan coaching op en
van de werkplek.De Vrouwenvakscholen verrichtten in 1995 ook marktverkenningen naar de
kansen voor zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen. Eveneens trainden
zij praktijkbegeleiders en personeelsfunctionarissen in multi-etnisch personeelsbeleid.In opdracht van bedrijven voerden de Vrouwenvakscholen werving- en selectieprogramma's
uit.In 1997 zullen deze activiteiten worden voortgezet.Het opleidingsaanbod wordt aangepast naar aanleiding van de verrichte
marktverkenningen. De doorstroomopleiding voor paraprofessionals wordt in
elk geval opnieuw gegeven.Nieuw zijn twee opleidingen: de doorstroomopleiding voor voorlichters
eigen taal, en de opleiding assurantiemedewerker. VeM-BureauHet VeM-bureau is in 1991 opgericht met steun van het ministerie van SZW.De formule waarbij werkgevers, ministeries en werkgelegenheidsfondsen
gezamenlijk worden ondersteund door één bureau, is effectief
gebleken: terwijl in de experimentele periode tot 1995 een streefcijfer gold
van 900, is het resultaat geweest dat 1000 zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen
zijn ingestroomd in banen.Vanaf 1995 is het VeM-bureau bezig zich te verzelfstandigen. Deze verzelfstandiging
moet eind 1997 zijn beslag hebben gekregen. Met het oog daarop heeft het bureau
zich medio 1995 gepresenteerd op de themadag «Diversiteit en verandering».Eveneens gericht op verzelfstandiging ontwikkelt het VeM-bureau nieuwe
projecten en verricht het haalbaarheidsstudies voor nieuwe opdrachten in kansrijke
sectoren en bedrijfstakken.De kennis en methodiekontwikkeling op het gebied van personeelsbeleid,
personeels-instrumenten en intercultureel management worden verdergaand geprofessionaliseerd.
Daarnaast worden de lopende projecten uitgevoerd.Het VeM-bureau participeert in het Tijdelijk Ondersteuningspunt Allochtonen
in de Zorg (TOPAZ), waarbinnen het de opdracht heeft zorginstellingen groepsgewijs
en individueel te ondersteunen bij de instroom en het behouden van allochtoon
personeel. In 1995 heeft het VeM-bureau ongeveer 40 instellingen ondersteund.In het kader van TOPAZ is ook het project «Kleur in de zorg»
uitgevoerd.In opdracht van de provincie Zuid-Holland hebben het VeM-bureau en het
Centrum Buitenlanders Rijn en Lek onderzoek gedaan naar de huidige arbeidsparticipatie
van allochtonen in de zorgsector op provinciaal niveau. Naar aanleiding daarvan
is de handleiding «Kleur in de zorg» vervaardigd, een leidraad
voor instellingen die de instroom van allochtonen willen realiseren en bevorderen.In het kader van het project «Aspecten Intercultureel Personeelsbeleid»
heeft het VeM-bureau, in opdracht van de Vereniging van Ondernemers in de Gepremieerde en gesubsidieerde sector (VOG), twee typen trainingen
voor managers en leidinggevenden aangeboden en verzorgd.Het VeM-bureau voert de coördinatie en landelijke ondersteuning uit
van het, eind 1993 gestarte, vierjarige project Landelijk stimuleringsplan
instroom allochtone leidsters in kindercentra.In opdracht van het Arbeidsmarkt-, Werkgelegenheids- en Opleidingsfonds
Zorg en Welzijn heeft het VeM-bureau in 1995 onderzoek gedaan naar de ondersteuningsbehoeften
bij de instroom en het behouden van allochtonen in de AWO-sector (welzijn,
jeugdhulpverlening, ambulante geestelijke gezondheidszorg, openbare bibliotheken,
bureaus voor rechtshulp, gezondheidscentra en instellingen voor kunstzinnige
vorming).In vervolg hierop heeft het bureau een voorstel geformuleerd voor een
ondersteuningsaanbod. Het AWO-bestuur heeft ingestemd met de fasegewijze uitwerking
van dit aanbod in 1996. De verschillende mogelijkheden in het ondersteuningsaanbod
worden besproken met de sociale partners in de AWO-sectoren.In 1996 is een haalbaarheidsstudie gestart, «Intermediairs en voorlichters
voor allochtone oudere vrouwen (50 +)», die moet uitwijzen of intermediairs
en voorlichters een brugfunctie kunnen vervullen tussen oudere allochtone
vrouwen en dienst- en zorgverleningsinstellingen, en op welke wijze pilotprojecten
kunnen worden uitgevoerd.In de overgangsfase naar volledige verzelfstandiging van het bureau financiert
het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een aantal haalbaarheidsstudies.
Het betreft de volgende onderzoeken:– Interculturalisering van de kraamzorg. Dit onderzoek heeft zowel
betrekking op het gebruik maken van kraamzorg door zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen,
als op hun werkzaam zijn in deze sector.– Internationalisering/managing diversity. Het onderzoek heeft ten
doel de kennis en methodiekontwikkeling ook internationaal te verbreden; een
internationaal netwerk op te bouwen met organisaties in binnen- en buitenland
die zich op vergelijkbare doelen en doelgroepen richten; en te analyseren
welke spin-off dit kan hebben naar andere projecten en opdrachtgevers.– Zakelijke dienstverlening: allochtonen in energie- en nutsbedrijven.
Doel is te komen tot een aanbod voor ondersteuning aan energiedistributie-
en nutsbedrijven.– Etno-marketing in het midden- en kleinbedrijf. Doelen zijn het
opsporen van potenties en problemen bij het voeren van een etno-marketingstrategie
in de horeca, zakelijke dienstverlening, reclame, toerisme, tuinbouw, persoonlijke
verzorging, textiel en kleding alsmede het ondersteunen van het midden- en
kleinbedrijf bij de noodzakelijke verandering van strategie en management. 8.5. Allochtone vrouwen in de politiekDe conferentie «Allochtone vrouwen in de Politiek», gehouden
op 6 november 1995, vormde het sluitstuk van het driejarig deelproject «Allochtone
vrouwen in de Politiek». Dit project maakte onderdeel uit van het project
«Vrouwen in Politiek en Openbaar Bestuur» dat uitvoering gaf aan
het gelijknamige kabinetsstandpunt uit 1992.Op de conferentie stond de vraag centraal hoe het onderwerp allochtone
vrouwen op de agenda van de politieke partijen kan worden gehouden.Aan het eind van de dag verwoordden de vertegenwoordigers van de politieke
partijen een aantal acties die zij de komende tijd in eigen kring willen gaan
ondersteunen om dit te bewerkstelligen. Ter ondersteuning van deze acties heeft het ministerie van Binnenlandse
Zaken een bundel gepubliceerd onder de titel «Allochtone vrouwen in
de politiek; de volgende stap... ...de politiek aan zet». In deze bundel
passeert een groot aantal verschillende strategieën, die allemaal gericht
zijn op de innovatie van het beleid en tevens bruikbaar zijn voor alle politieke
partijen, de revue. HOOFDSTUK 9. FINANCIËNVoor 1996 worden per begrotingsjaar de volgende bedragen geraamd (bedragen
x miljoen): Ministerie
van19961997 Justitie5,4005,400Binnenlandse Zaken150,757247,872 OCW810,107825,460VROM39,30037,500 Economische Zakenp.m. 1,080SZW63,1062,450 VWS187,609168,330 1256,2791 288,092  +p.m.+p.m.De verschillen tussen de bedragen voor 1996 en 1997 worden – waar
nodig – in de toelichtingen bij de artikelen in bijlage 3 toegelicht. BIJLAGE 1:Overzicht van de door de Tweede Kamer der Staten-Generaal aanvaarde
moties over het minderhedenbeleid waarover hier nog niet eerder kon worden
vermeld dat de betreffende motie is uitgevoerdMotieStand
van zaken  Motie van de leden
Soutendijk-van Appeldoorn en Apostolou verzoekt de regering op de meest korte
termijn met het wetsvoorstel te komen ter zake van het laten vervallen van
de eis van de afstand van de oorspronkelijke nationaliteit bij naturalisatie.
(21 971, nr. 29, 15 oktober 1991)Op 1 maart 1995 is de eerste tranche
van de Rijkswet op het Nederlanderschap door de Tweede Kamer aangenomen (23 029,
R. 1461), en is thans in behandeling in de Eerste Kamer. De tweede tranche
wacht op stemming in de Tweede Kamer.   Motie van het lid Rosenmöller
c.s. verzoekt de regering te bevorderen dat alle onderdelen van de rijksoverheid
voor 1 augustus a.s. voldaan hebben aan de rapportageplicht. In een gesprek
met de organisaties van werkgevers te bevorderen dat werkgevers allen met
spoed voor 1 september a.s. de wet uitvoeren. Voorstellen te doen voor
nieuwe maatregelen, mocht bij de afgesproken evaluatie onverhoopt blijken
dat op 1 juni 1996 niet de overgrote meerderheid van de werkgevers, inclusief
de overheid, de wet uitvoert. (23 901, nr. 19, 14 juni 1995)Bij
brief van 26 juni 1996 heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
de Tweede Kamer geïnformeerd over de stand van zaken rond de WBEAA en
het flankerend beleid (SoZa 96/621).   Motie van het lid Duijvesteijn
c.s. verzoekt de regering: – zo spoedig mogelijk opdracht te geven
tot het houden van een onderzoek waarin centraal staat welk effect de ruimtelijke
ordening en de volkshuisvesting heeft op bovengenoemde ontwikkeling en met
welke instrumenten deze segregatie door middel van de beleidsterreinen ruimtelijke
ordening en volkshuisvesting kan worden tegengegaan; – dit onderzoek
en beleidsvoorstellen nog voor de begrotingsbehandeling 1996 aan de Kamer
te doen toekomen. (24 054, nr. 16, 7 april 1995)De motie is uitgevoerd
in de vorm van de interim-rapportage Grote Steden van de Rijksplanologische
Commissie welke de Kamer in oktober 1995 is toegezonden. De eindrapportage
van de Rijksplanologische Commissie is voorzien voor eind 1996.  Motie
van het lid Apostolou c.s verzoekt de regering in het in te dienen wetsvoorstel
inzake remigratiebeleid en regeling met betrekking tot de terugkeeroptie op
te nemen. (TK 24 401, nr. 16, 2 april 1996) Naar aanleiding van
deze motie is aan de Tweede Kamer een notitie over de hoofdlijnen van het
remigratiebeleid toegezegd, die op 21 juni 1996 (vergaderjaar 1995–1996,
TK 24 401, nr. 19) aan de Kamer is aangeboden. Voorts is aan de Kamer
een wetsvoorstel toegezegd dat naar verwachting in het komende parlementaire
jaar zal kunnen worden aangeboden.BIJLAGE 2:Overzicht van toezeggingen van bewindslieden aan de Tweede
Kamer, gedaan in het kader van het Integratiebeleid minderheden.Justitie Omschrijving
(vindplaats)Stand van zaken  De
informatie-uitwisseling over de oorzaken, de aard en de omvang van racisme
in de lidstaten zal worden geïntensiveerd ten einde te bezien welke tegenmaatregelen
genomen dienen te worden. Ook t.a.v. de toenemende stroom vluchtelingen naar
de EG als gevolg van oorlog en onderdrukking zal nader onderzoek worden verricht
naar de mogelijkheden de samenwerking tussen de lidstaten op dit gebied te
intensiveren en coördineren. (TK 1992–93, 23 143, nr. 3, p.
2). Deze onderwerpen staan geagendeerd binnen de derde pijler.   Verder
wordt aangekondigd een regeling met betrekking tot het delen in de nationaliteitsverkrijging
door kinderen van optanten. (TK 1991–1992, 19 700, nr. 2, 
p. 39).Deze regeling maakt deel uit van de tweede tranche van het voorstel
tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap.   In dit
verband wil ik de mogelijkheden verkennen tot uitbreiding van het huidige
terugkeerprogramma met enkele extra faciliteiten, gericht op herintegratie
na terugkeer in het land van herkomst. Voorts kan bezien worden in hoeverre
activiteiten, gericht op terugkeer en hervestiging in het land van herkomst
ondersteund kunnen worden met preventieve, voorlichtende programma's in de
desbetreffende landen.(TK, 1994–1995, 19 637, nr. 129, blz. 4).Op
23 februari 1996 is de Tweede Kamer bij brief van de Staatssecretaris van
Justitie en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd (TK,
vergaderjaar 1995–1996, 19 637, nr. 174)Ministerie van Binnenlandse Zaken Omschrijving
(vindplaats)Stand van zaken  Ik
ben voornemens aan deze (in de Contourennota gesignaleerde) ontwikkelingen –
bijvoorbeeld op het gebied van het jeugd- en het ouderenbeleid – nader
aandacht te geven in de rondetafelgesprekken over de multi-culturele samenleving
(TK vergaderjaar 1995–1996, 24 401, nr. 8, blz 3). Binnenkort
zal een notitie over de uitkomsten van de Rondetafelgesprekken aan de Tweede
Kamer worden aangeboden.   De uitstroom van minderheden komt aan
de orde in de evaluatie van het tweede EMO-plan, die naar verwachting in het
voorjaar 1996 aan de Kamer wordt aangeboden. (TK vergaderjaar 1995–1996,
nr. 8, blz. 31).De evaluatie van het tweede EMO-plan zal in september
1996 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.   De algemene verklaring
tegen discriminatie heeft goed gewerkt. Veel prominente organisaties in Nederland
hebben die verklaring ondertekend en er zijn in diverse sectoren gedragscodes
ontwikkeld. De minister was gaarne bereid om voor de zomer een overzicht
te laten maken van de stand van zaken, en te bezien in hoeverre bepaalde sectoren
nog kunnen worden gestimuleerd om hier meer werk van te maken. Hij zegde toe
de Kamer daarover nader te informeren. (TK vergaderjaar 1995–1996, 24 401,
nr. 15, blz 8).Inmiddels is een extern onderzoeksbureau ingeschakeld
om dit overzicht op te stellen. In het najaar zal de TK worden geïnformeerd
over de resultaten. Daarnaast wordt geprobeerd om de subsidies
en de zendtijd van politieke partijen te beperken als strafrechtelijk is aangetoond
dat zij, dan wel personen in die partijen zich schuldig hebben gemaakt aan
racisme (....) Ook wordt nagegaan in hoeverre ontzetting uit het passief kiesrecht
mogelijk is. Er wordt naar gestreefd over een paar maanden duidelijkheid te
hebben over een en ander (TK vergaderjaar 1995–1996, 24 401, nr.
15, blz. 9). De evaluatie van het tweede EMO-plan zal in september 1996 aan
de Tweede Kamer worden aangeboden.In de aan de Tweede Kamer aangeboden
notitie «Positie en Subsidiëring politieke partijen» (TK
vergaderjaar 1995–1996, 24 688, nr. 1) wordt voorgesteld om de
subsidie van een politieke partij die onherroepelijk is veroordeeld op grond
van de artikelen 137c-g juncto artikel 51 Sr automatisch te korten of te ontnemen
en de zendtijd in te trekken.   De minister was bezorgd over het
feit dat de provincies voor minder dan 50% en de gemeenten voor minder dan
40% voldoen aan de wettelijke verplichting in het kader van de WBEAA. Hij
zal dan ook de gemeenten en provincies daarop aanspreken. (TK vergaderjaar
1995–1996, 24 401, nr. 15, blz. 10).Dit is uitgevoerd bij
brief van 10 april 1996 (kenmerk CIM96/615) aan gemeenten, provincies en waterschappen.  De minister voelde zich aangesproken door het voorstel om nieuwkomersbeleid,
achterstandenbeleid, cultuurbeleid en anti-discriminatiebeleid te zien als
te onderscheiden elementen in het integratiebeleid. Hij zegde toe te bezien
hoe aan dit onderscheid in de komende rapportages meer aandacht kan worden
gegeven (TK vergaderjaar 1995–1996, 24 401, nr. 15, blz 10).Zie
hoofdstuk 1 van het Jaaroverzicht.   Nog voor het zomerreces zal
de TK een notitie worden aangeboden over de hoofdlijnen van het remigratiebeleid
(TK 1995–1996, 24 401, nr. 17).Deze notitie is op 21 juni
1996 (TK 1995–1996, 24 401, nr. 19) aan de TK aangeboden.Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Omschrijving
(Vindplaats)Stand van zaken  Ceders in de
tuin   De gedachtengang die in
het kabinetsstandpunt over Ceders in de tuin wordt weergegeven is dat de inzet
is gericht op achterstandsbeleid, beleid voor Nederlands als tweede taal en
beleid gericht op de eigen taal van minderheden. Deze gedachtengang zal nog
worden besproken met de Tweede Kamer. (Staatsblad 1993, nr. 608, p. 4).Bespreking
met de TK heeft op 7 dec. 1995 plaatsgevonden. Hiermee is het Ceders-dossier
afgesloten. In vervolg hierop zullen de TK op diverse onderwerpen wetsvoorstellen
worden aangeboden.   Ik heb in mijn brief van 23 december 1993 aan
de TK over het advies van prof. Doornbos al aangekondigd de inzet van de OVB-middelen
in relatie tot WSNS nog eens te bezien. Het is mijn voornemen hier in het
kader van de uitwerkingsnotities bij de Ceders-reactie concrete voorstellen
voor te doen. De voorstellen voor de langere termijn zullen zeker een rol
spelen bij de besluitvorming naar aanleiding van de evaluatie WSNS. (TK 1993–94,
23 486, nr. 5, p. 5 en 21 630, nr. 9, p. 5).In plaats van
een uitwerkingsnotitie zal de TK een Wetsvoorstel inzake Onderwijsachterstandenbeleid
worden aangeboden. Het wetsvoorstel GOA (Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid)
is op 17 juni 1996 (TK 1995–1996, 24 778, nr. 1–2) naar de
TK gezonden. Elke gemeente moet een lokaal onderwijsachterstandenplan
opstellen (...). Het lokale plan wordt vastgesteld door de gemeenteraad na
op overeenstemming gericht overleg met het (bijzonder) onderwijs. Het desbetreffende
wetsvoorstel wordt naar verwachting in het voorjaar van 1996 aan de TK aangeboden
(TK, 1995–96, 24 400, hoofdstuk 8, nr 2).Het wetsvoorstel
GOA is op 17 juni 1996 (TK 1995–1996, 24 778, nr. 1–2) naar
de TK gezonden.   Nederlandse kinderen in het buitenland krijgen
soms wel en soms niet les in de eigen taal. Een overzicht hiervan zal de TK
worden toegezonden (TK 1995–96 23 447, nr. 8)Dit overzicht
is op 11 april 1996 naar de TK gezonden.   Het wetsvoorstel OALT
wordt zo mogelijk in het voor- jaar van 1996 aan de Tweede Kamer aangeboden.
De nieuwe regeling treedt op 1 augustus 1997 in werking.Het wetsvoorstel
zal op zijn vroegst in het najaar van 1996 aan de TK kunnen worden aangeboden.  De rapportage van het Prima-cohortonderzoek zal komend voorjaar
verschijnen en aan de TK worden toegezonden (TK 1995–96 23 447,
nr 8)De definitieve rapportage zal in september 1996 verschijnen en
aansluitend aan de TK worden toegezonden.   ICO   In
het najaar van 1995 zal een reactie op het werkplan van de projectgroep ICO
naar de TK worden gezonden (TK 1995–96 24 400 hfst. VIII, nr. 2)Deze
reactie is op 21 februari 1996 (TK 1995–1996, 24 401, nr. 10) aan
de TK gezonden.   Hoger onderwijs   De
minister zal één keer in de twee jaar een conferentie (doen)
organiseren over de positie van allochtonen in het hoger onderwijs. (TK 1993–94,
23 482, nr. 6, p. 52).Van 1 t/m 3 juli 1996 heeft het Expertise
Centrum Allochtonen Hoger Onderwijs (ECHO) in overleg met OCW een internationale
conferentie georganiseerd in Amsterdam, die in het teken stond van de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs voor verschillende ondervertegenwoordigde groepen,
getiteld «Beyond access: diversity and opportunity in higher education»
.   De Kamer zal een notitie ontvangen over samenwerking tussen
lerarenopleidingen en educatieve faculteiten en over Nederlands als tweede
taal (TK 1994–95, verslag algemeen overleg, 27 oktober 1994).Het
overleg met de TK over de nota Vitale Lerarenopleidingen heeft 21 maart 1996
plaatsgevonden.   De TK is toegezegd dat zij op de hoogte wordt
gebracht van de uitkomsten van het gesprek dat binnenkort wordt gevoerd met
het Expertisecentrum Allochtone Studenten in het Hoger Onderwijs (ECHO) over
de opzet van projecten die van gemeenschappelijk belang zijn voor de bevordering
van de deelname van zowel onder-instromende danwel zij-instromende allochtone
studenten. (TK 1995–96, 24 556, nr. 18)Op 22 februari 1996
vond het programmeringsoverleg met ECHO plaats. Tijdens dit overleg is ondermeer
gesproken over de opzet van projecten die van gemeenschappelijk belang zijn
voor de bevordering van de deelname van zowel onder- als zij-instromers. Door
ECHO wordt hierover een notitie voorbereid. Op basis van deze notitie wordt
de TK geïnformeerd. Leerlingwezen   Het vernieuwingsbeleid is onder andere toegesneden op het probleem
van de leerarbeidsovereenkomst van allochtonen. Ongeveer de helft van de 42
projecten die verleden jaar zijn opgezet, waren daarop gericht. De Kamer zal
hier nog nader schriftelijk over worden geïnformeerd. (TK 1992–93,
19 790, nr. 51, p. 13)Over het vernieuwingsbeleid zal de TK binnenkort
geïnformeerd worden.   Om periodiek te kunnen beoordelen of
voor bepaalde groepen nog langer een specifiek beleid nodig is, zal de registratie
van de onderwijsprestaties van leerlingen uit minderheidsgroepen door de scholen
worden uitgebreid. (TK 1992–93, 21 472, nr. 3, p. 18/19).In
het beleidskader is de noodzaak van monitoring van doelgroepleerlingen opgenomen.
Dit zal des te efficiënter kunnen worden uitgevoerd als harmonisatie
van gegevens over allochtone leerlingen zoals bepleit in de kabinetsnota «Registratie
en Rapportage» heeft plaatsgevonden. Door het in gebruik nemen van het
sofinummer en door het in werking treden van het Informatiestatuut zal dit
naar verwachting vanf het schooljaar 1997/1998 gerealiseerd kunnen worden,
conform de richtlijnen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.   De
registratie van allochtone deelnemers was in het leerlingwezen tot voor kort
onvolledig. Met ingang van het cursusjaar 1988/1989 is hierin verbetering
gebracht. Binnenkort zullen voor het eerst adequate deelnamegegevens beschikbaar
komen. U wordt daarvan bij eerste gelegenheid in kennis gesteld. Over het
rendement van de leerlingwezen-opleiding voor allochtone deelnemers zal pas
op wat langere termijn duidelijkheid worden verkregen, namelijk wanneer de
uitvalgegevens voor deze groep bekend worden. (TK 1988–89, 20 800
VIII, nr.14, blz. 46).De stand van zaken is ongewijzigd t.o.v. vorig
Jaaroverzicht. Inzicht in de deelname- en rendementsgegevens van allochtonen
bij leerlingwezenopleidingen zal door de hantering van het sofi-nummer en
de verbeterde deelnameregistratie optimaal mogelijk worden.   Cultuur   Zoals hierboven aangekondigd wil ik binnen het partici- patiebeleid
speciale aandacht geven aan jongeren, met name allochtone jongeren. Om hiermee
een begin te maken heb ik in de sector kunsten het beleid en de middelen op
het gebied van de popmuziek door amateurs geïntensiveerd. (TK 1993–94,
23 400 XVI, nr. 2, p. 29).In de cultuurnota, die gelijk met dit
Jaaroverzicht op 17 september 1996 verschijnt, wordt uitvoerig ingegaan op
het thema multiculturele samenleving.   Het cultuurbeleid zal zich
voor wat de deelname van allochtonen betreft in de komende jaren derhalve
vooral richten op het functioneren in dezen van de algemene instellingen op
het terrein van de cultuur. (...). Aan de instellingen op het terrein van
de kunst en cultuur zal worden gevraagd om een nadere beleidsontwikkeling.
(TK 1993–94, 23 409, nr. 12, p. 43).Zie boven.  Omdat niet alle voorzieningen en instellingen langs dezelfde
meetlat kunnen worden gelegd zullen de bestaande adviescolleges op het terrein
van de kunst en cultuur worden betrokken bij de evaluatie van de via deze
rapportage ingezamelde gegevens over voortgang en effecten. (TK 1993–94,
23 409, nr. 12, p. 43).Zie boven.   Niettemin zijn er
mogelijkheden om de aandacht in het culturele veld meer te richten op de specifieke
eisen die een multiculturele samenleving in dit opzicht stelt. In de komende
cultuurnota zal op dit thema uitvoerig wor- den ingegaan (TK, 1994–1995,
23 900, XIII, nr. 18, p. 3)Zie boven   Voor de begrotingsbehandeling
van OC&W vindt tussen de staatssecretaris van VWS en staatssecretaris
Nuis een gesprek plaats over haar (staatsecretaris VWS) besluit om o.m. de
subsidie voor de Stichting Omroep Allochtonen (STOA) en de NVJ-werkgroep Migranten
en Media te beëindigen. U wordt z.s.m. over de uitkomsten van dit gesprek
geïnformeerd. (Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 24 400
VIII , nr. 17).De Stichting Omroep Allochtonen (STOA) wordt in de komende
Cultuurperiode (t/m 2000) gesubsidieerd. De subsidie voor de NVJ-werkgroep
Migranten en Media wordt voor de komende twee jaar gecontinueerd, in lijn
met een daartoe strekkende amendement van de VWS-begroting door de Tweede
Kamer.Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer Omschrijving
(vindplaats)Stand van zaken  stedelijke vernieuwing   Ik zal de Kamer rapporteren over de
uitkomsten van het overleg met de vier grote gemeenten over segregatie. (TK
1993–94, verslag UCV 19, blz. 20).Zie paragraaf 4.2 van deze rapportage.  Leefbaarheid   Inmiddels zijn met de
grote steden concept-convenanten gesloten, teneinde het leefbaarheidsvraagstuk
integraal aan te pakken. Dat daarbij een rol is weggelegd voor de toegelaten
instellingen, als beheerder van woningen in wijken met een verminderd sociaal
klimaat, is duidelijk. Dit wordt door corporaties ook opgepakt. Om deze ontwikkeling
verder te stimuleren zal ik bevorderen dat in het BBSH een vijfde verantwoordingsveld
wordt opgenomen over de wijze waarop de corporatie met de gemeente en andere
partijen bijdraagt aan het bevorderen van een goed leef- en woonklimaat, zodat
in het jaarverslag hierover verantwoording wordt afgelegd. (TK, 1994–1995,
23 817, nr. 41, p. 5)Het aldus gewijzigde BBSH zal volgens planning
per 1 januari 1997 in werking treden. Het
huisvestingsbeleid   In de brief van 21 september 1993
bij de rapportage Huisvesting Minderheden heeft de Staatssecretaris van Volkshuisvesting
de actualisering van de circulaire Huisvesting Minderheden van 1988 (MG 88–33)
aangekondigd. Daarin zal tevens worden stilgestaan bij de hier eerder genoemde
rapportages (TK, 1994–1995, 23 901, nrs. 1–2)Gezien
de ontwikkelingen (zie ook SCP-rapportage) is er geen aanleiding tot actualisering
over te gaan.  In het kader van de gesprekken met het IPO heb ik
mijn bereidheid getoond om de in de Huisvestingswet voorziene evaluatie (vijf
jaar na invoering van die wet) te vervroegen. Binnen afzienbare tijd vindt
hierover nader overleg plaats met het IPO en de VNG. Over de resultaten van
dit overleg zal ik u schriftelijk informeren (TK, 1994–1995, Aanhangsel)Bij
brieven van 27 juli 1995 en 22 december 1995 is de Kamer geïnformeerd
over de stand van zaken. Op 22.2.1996 heeft hierover een Algemeen Overleg
plaatsgevonden. Het voorstel tot wijziging van de Huisvestingswet is in juli
1996 naar de Raad van State gezonden.   Woningtoewijzing   Deze ontwikkeling naar nieuwe vormen van woonruimteverdeling zal
nauwlettend worden gevolgd, onder meer aan de hand van de eerder genoemde
rapportages, de uitkomsten van het WBO 1993/1994 en van gericht onderzoek
(TK, 1994–1995, 23 901, nr. 1–2)Zie paragraaf 4.4 van
dit jaaroverzicht.   Woonwagens   Een ontwerp
van wet tot intrekking van de Woonwagenwet zal in 1995 aan de Tweede Kamer
worden voorgelegd. De overheveling van enkele restantbepalingen in de reguliere
volkshuisvestingswetten zal naar verwachting per 1 januari 1996 voltooid zijn.
(TK, 1994–1995, 23 901, nrs. 1–2) Bedoeld wetsontwerp
is in juli 1996 naar de Raad van State gezonden.Ministerie van Economische Zaken Omschrijving
(vindplaats)Stand van zaken  Bezien
wordt of het mogelijk is de toegankelijkheid van het ondernemersonderwijs
voor allochtone ondernemers in spé te vergroten (TK 1992–1993,
22 800 XIII, nr. 2, p. 38)Als vervolg op het VETOA-project (vergroting
toegankelijkheid cursorisch ondernemers-onderwijs allochtonen) zullen
het Instituut voor het Midden-en Kleinbedrijf Nederland en het Nederlands
Centrum Buitenlanders in september 1996 starten met 3 proefprojecten in Amsterdam,
Rotterdam en Enschede, gericht op het bevorderen van kansrijke bedrijvigheid
van allochtonen. Een tijdelijk in te richten landelijk expertisecentrum en
de Vooropleiding algemene ondernemersvaardigheden voor Anderstaligen (VVA)
maken deel uit van het project.   In het kader van
de kabinetsnota «Werk Ondernemen» zullen de ministeries van SZW
en EZ samen drie proefprojecten opzetten. Doel is om via meer samenwerking
tussen organisaties op het terrein van advisering en begeleiding aan starters
en die welke zich met toelei- ding naar de arbeidsmarkt bezighouden èn
het wegne- men van knelpunten in bijv. regelgeving tot betere dienstverlening
aan starters vanuit een uitkeringssituatie te komen (TK 1994–1995, 24 243,
nr. 1, p. 18).Mede op basis van de bevindingen van een vooronderzoek
dat in juli 1996 zal zijn afgerond, zal in het 3e kwartaal van 1996 in overleg
met SZW worden bepaald binnen welke randvoorwaarden in drie proefprojecten
kan worden geëxperimenteerd met oplossingen voor gesignaleerde knelpunten.Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Omschrijving
(vindplaats)Stand van zaken  De
minister van Sociale Zaken Werkgelegenheid zal nader bezien of er een Helpdesk
zal worden ingesteld ter ondersteuning van werkgevers bij de uitvoering van
de WBEAA. Hij zal ronde-tafelgesprekken organiseren over de uitvoering van
de WBEAA met o.a. sociale partners. De handhaving van de inzet van het instrument
Bedrijfs Adviseurs minderheden zal hij bespreken met sociale partners. Bij
de eind-evaluatie van het Stichtingsakkoord zal hij de punten Werving en Selectie
naar aanleiding van de NVP-sollicitatie code en het ILO-rapport bespreken
met Sociale Partners. Hij zal de Kamer dit jaar een reactie doen toekomen
op het commentaar van de Stichting van de Arbeid op de sollicitatie-code van
de Nederlandse Vereniging voor Personeelsbeleid (NVP) (Het Algemeen Overleg
van 27 juni is niet opgenomen omdat de ministers daarin de op 14 juni gedane
toezeggingen alleen herhalen en geen nieuwe toezeggingen hebben gedaan.) Wat
betreft de ontslagvolgorde bij reorganisaties zullen hulpmiddelen moeten worden
ontwikkeld voor het in beeld brengen van groepen die zwak staan op de arbeidsmarkt.
Dit in het kader van de WBEAA waarbij het gaat om het saldo van de in- en
uitstroom van allochtonen. (TK, 1994–1995, 23 900 VII, nr. 29)De
helpdeskfunctie wordt bezien in samenhang met de besluitvorming over de bedrijfsadviseurs
minderheden na 1996. Over de sollicitatiecode
heeft de minister SZW de TK geïnformeerd (TK 1995–96, 23 901,
nr. 24).   Bijstandsbesluit zelfstandigen   De
minister van SZW heeft toegezegd aansluiting te zullen zoeken bij instanties
als het IMK en de Kamers van Koophandel om te trachten via voorlichting te
bereiken dat de allochtone starters zich meer gaan toeleggen op de voorbereiding
van de start van een eigen bedrijf. (TK 1993–94, 23 402, nr. 4,
p. 20). De naam van dit besluit is per januari 1996 gewijzigd in: Besluit
bijstandverlening zelfstandigen. In het vervolg op het VETOA-project
bij EZ zullen 3 pilotprojecten worden opgezet, die zich zullen gaan richten
op verbetering van advisering, begeleiding en onderwijs aan startende allochtone
ondernemers. Emancipatiebeleid   In
een brief die ik op 13 oktober 1995 mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken en Ontwikkelingssamenwerking en de Staatssecretaris van Volksgezondheid
, Welzijn en Sport zond aan de voorzitter van de Tweede Kamer is toegezegd
dat het kabinet de Kamer op korte termijn zal informeren over de wijze waarop
de resultaten van de Wereldvrouwenconferentie zullen worden meegenomen in
de beleidsvorming. Daarbij zal ook aandacht worden geschonken aan de wijze
waarop de Kamer bij de voorbereiding en de uitkomst van verschillende follow-up-bijeenkomsten
in Europees en internationaal verband zal kunnen worden betrokken. (TK, 1995–1996,
24 406, nr. 3,p. 3). Als bijlage bij de Beleidsbrief Emancipatiebeleid
1997 (SZW begrotingsstukken 1997, TK 1996–1997), onderdeel van de begrotingsstukken
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, is aan het parlement
een overzicht toegezonden van de wijze waarop de resultaten van de Vierde
VN-Wereldvrouwen- conferentie te Beijing in het emancipatiebeleid van
de rijksoverheid zijn geïmplementeerd.  Het streven is, beide
Kamers voor het Kerstreces bij brief te informeren over de wijze van voorbereiding
en het tijdpad van: – de Nationale Implementatie Rapportage over
de uitvoering van het Internationaal Verdrag tegen Discriminatie van Vrouwen
(IVDV), de zgn. Kalsbeek-rapportage; – de tweede Koninkrijksrapportage
over de uitvoering van het IVDV. De voorbereiding van de nationale rapportage
heeft om diverse redenen – waarop in de aangekondigde brief zal worden –
ingegaan – vertraging ondervonden. Momenteel wordt onderzocht of middels
de instelling op korte termijn van een (niet-ambtelijke) begeleidingscommissie
of regiegroep die vertraging zoveel mogelijk kan worden weggewerkt. (TK, 1995–1996,
24 406 nr. 3, p. 5)Bij brief van 3 juli 1996 heeft de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Kamer bericht, dat hij een externe
rapportagecommissie heeft ingesteld voor de voorbereiding van de Nationale
Implementatie Rapportage over de uitvoering van het Internationaal Verdrag
tegen Discriminatie van Vrouwen (de zgn. Kalsbeek-rapportage). Bij brief van
28 augustus 1996 heeft de minister van SZW de Tweede Kamer nader bericht dat
het verslag van de rapportagecommissie in het najaar van 1996 aan de Tweede
Kamer zal worden aangeboden. Met betrekking tot de tweede Koninkrijksrapportage
is in de beleidsbrief Emancipatiebeleid 1997 (SZW-begrotingsstukken 1997,
TK 1996–1997) medegedeeld dat deze begin 1997 aan het verdragscomité,
het CEDAW, zal worden toegezonden.   Aan de Kamers is toegezegd
dat in het kader van de Nationale Implementatie Rapportage jaarlijks een verdiepend
onderzoek wordt gestart en/of uitgevoerd op een deelterrein van het IVDV.
In dat kader geschiedt het volgende: (TK, 1995–1996, 24 406
nr. 3, p. 5)Inmiddels zijn twee onderzoeksrapporten aan het parlement
aangeboden, te weten «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag voor
Nederland: gezondheid als recht», en «Het Vrouwenverdrag in de
Nederlandse rechtsorde». In het voorjaar van 1997 worden de resultaten
verwacht van een onderzoek naar de uit het IVDV voortvloeiende verplichtingen
om vrouwen te beschermen in verband met zwangerschap, bevalling en moederschap.  Dispensatie
van het wettelijk minimumloon   Migranten die in de Nederlandse
taal nog niet in voldoende mate beheersen c.q. nog onvoldoende zijn ingeburgerd
zouden ook al zijn ze pas kort werkzoekend onder hetzelfde regime kunnen vallen
als langdurig werklozen. Aansluiting zal worden gezocht bij het algemene inburgeringsbeleid
TK, 1994–1995, 23 988, nr. 1).Het wetsvoorstel tot wijziging
van de wet minimumloon in verband met deze tijdelijke dispensatie is inmiddels
aanhangig gemaakt bij het parlement en wordt vermoedelijk in de twee helft
van 1996 van kracht (TK 95–96, 24 667, nr. 2.) De doelgroep sluit
aan bij die van de WVA en bestaat uit langdurig werklozen, waarbij een kortere
duur werkloosheid geldt in de aangewezen duur werkloosheid geldt in de aangewezen
gemeenten. Hieronder veel allochtonen.Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Omschrijving
(Vindplaats)Stand van Zaken  Jongeren   In het kader van de programma-ontwikkeling 0–18 allochtone
jongeren zal ik in het licht van het bovenstaande laten onderzoeken in hoeverre
een effectief interventieprogramma kan worden ontwikkeld. (TK 1993–94,
23 409, nr. 12, p. 22). Eén van de risicogroepen die het
hier betreft, zijn jonge Antilliaanse nieuwkomers. Op dit moment wordt een
onderzoek uitgevoerd naar de oorzaken van het feit dat veel Antilliaanse jongeren
niet worden bereikt door de instellingen en organisaties als bureaus voor
opvang nieuwkomers, instellingen voor basis- en volwasseneneducatie, CBB's,
ISK's, arbeidsbemiddeling, arbeidstoeleidingsprojecten e.a.. Een eerste rapportage
van de Projectgroep Evaluatie Welzijnsbeleid Allochtonen (PEWA) naar de vraag
in hoeverre er voor nieuwkomers in de leeftijd van 12–18 jaar effectieve
interventieprogramma's ontwikkeld kunnen worden is ontvangen. Op basis hiervan
is aan Vrij Baan de opdracht verstrekt per 1 september 1996 in drie gemeenten
(Arnhem, Groningen en Eindhoven) pilot projecten te starten .   De
in de projecten en experimenten randgroep-jongeren opgedane kennis en ervaring
moet worden vastgelegd en bewerkt zodat deze op grotere schaal kunnen worden
geïmplementeerd. Zo is het NIZW medio 1991 begonnen met een inventarisatie
en analyse van de resultaten van de experimenten gericht op jongeren in meervoudige
achterstandssituaties. Op basis hiervan wordt een programma ontwikkeld voor
de verdere implementatie en modelontwikkeling. (TK 1991–92, 22 300
XVI, nr. 20, p. 18). Inmiddels is de fase van methodiekontwikkeling
en ontwikkeling van nieuwe modellen afgesloten en beschreven in de publicatie
van het NIZW, Moeilijke Jeugd, naar een samenhangend aanbod van zorg en welzijn
voor jongeren met meervoudige problemen, (Arjen Anker et al., Utrecht 1994).
Op basis van deze studie kunnen het particulier initiatief en andere overheden
keuzes maken met betrekking tot inplementatie.   Kinderopvang   In overleg met de VOG, het AWO-fonds en het CBA wordt gewerkt
aan de uitvoering van het voornemen om het aantal allochtone werkneemsters
in de kinderopvang in drie jaar uit te breiden. (...). Op dit moment is nog
in bespreking wie de uitvoering van deze regeling opgedragen zal worden. (TK
1993–94, 23 400 XVI, nr. 15, p. 12–13). Het project
«Instroom allochtone leidsters in de kinderopvang» wordt in 1996
afgerond. Onder andere door de afname van de groei in de kinderopvang in de
jaren 1995 en 1996 is het aantal ingestroomde allochtone leidsters onder de
aanvankelijke verwachting gebleven.Gehandicapten   Medio 1995 zal een verkennend onderzoek worden afgerond naar eventuele
knelpunten op het gebied van de hulp- en dienstverlening aan allochtonen met
een handicap. Het programma wordt begeleid en gecoördineerd vanuit
het Gestructureerd Overleg Gehandicaptenbeleid VWS (GOG-VWS) (Kamerstukken
II 1994–1995, 23 900 XVI, nr. 22 en Kamerstukken II 1994–1995,
24 170, nrs. 1–2).Het NIZW is verzocht om in zijn jaarprogramma
voor 1996 aandacht te besteden aan allochtonen met een handicap. Medio
1995 is het onderzoek «Gehandicapte allochtonen in Nederland»
afgerond. Op basis van de resultaten zal een plan van aanpak worden opgesteld
ten behoeve van het programma «Allochtonen en de gehandicaptenzorg»
dat in de tweede helft van 1995 van start zal gaan. Op basis van het bovengenoemd
onderzoek worden in het kader van het programma «Allochtonen en gehandicaptenzorg»
projecten ontwikkeld op het gebied van informatie en voorlichting, deskundigheidsbevordering
en begeleiding alsmede op het gebied van netwerkontwikkeling. Een
van de thema's in het Programma «Vernieuwing en Implementatie Gehandicaptenbeleid»
(VIG) (Kamerstukken II, 1994–1995, 23 900 XVI, nr. 22) is «allochtonen
met een handicap». In dit kader worden projecten uitgevoerd ten behoeve
van de verbetering van de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg- en dienstverlening
voor thuiswonende allochtonen met een handicap.   Jeugdvoorlichtingsbeleid   Er is aandacht gevraagd voor de voorlichting over de tweede wereldoorlog
in relatie tot het heden en het anti-discriminatiebeleid. Wordt meegenomen
in de gesprekken met de betrokken instellingen. We doen dat uiteraard ook
weer samen met de collega's van BiZa, OCW en de MP. (TK, nr. 33, 8 december
1994, p. 2212)De Tweede Kamer is op 25 juni 1996 geïnformeerd over
de voornemens voor het toekomstig jeugdvoorlichtingsbeleid. (TK 1995–96,
19 958, nr. II).   Ouderen   Het Nederlands
Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) zal een «stimuleringsprogramma
allochtone ouderen» ontwikkelen dat daarna door mij met alle betrokkenen
vanaf 1994 ten uitvoer wordt gebracht. (TK 1993–94, 23 400 XVI,
nr. 2, p. 19, en verslag UCV 3, p. 27).Met het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal
voor «kleinere» doelgroepen (Italianen, Grieken) is nu een vrijwel
compleet pakket tot stand gekomen. Uit een aantal van ruim 20 kandidaat-lokaties
zijn er vier gekozen die met steun van VWS een projectplan hebben kunnen uitwerken
voor een «geïntegreerd lokaal project». In het voorjaar zijn
deze breed gedragen projecten, aangeduid als «WIN-projecten»,
(Waardig oud worden in Nederland) van start gegaan in respectievelijk Amsterdam,
Arnhem, Den Haag en Breda. Eind 1996 volgt een tussenevaluatie.   Vluchtelingen
en asielzoeker   Een nadere positionering van de hulpverleningsinstellingen
voor oorlogsgetroffenen in verband met de hulpvragen van vluchtelingen en
asielzoekers zal in 1995 verder worden uitgewerkt (TK, 1994–1995, 23 900.
XVI, nr. 7, p. 14)Het in de brief aan de Tweede Kamer van 9 maart 1995
met kenmerk DVVB/BIZ-U-941735 aangekondigde onderzoek naar een mogelijke samenwerking
tussen FAROS en ICODO is onlangs afgerond. Homo-
en lesbisch emancipatiebeleid   In januari/februari
van dit jaar zal ik, mede na overleg met de LAO, mijn standpunt over dit advies
bepalen, waarna een begin kan worden gemaakt met de uitvoering van één
of meer beleidsvoornemens ter zake. (TK 1993–94, 23 409, nr. 12,
p. 41).Vanuit verschillende culturele achtergronden zijn diverse zelforganisaties
actief van homo-sexuele mannen en/of lesbische vrouwen. Er is een groeiende
behoefte om een eigen identiteit is bepalen, los van de overwegend «witte»
organisaties op het terrein van het homo- en lesbisch emancipatiebeleid. De
landelijk werkende Stichting Gay Cocktail heeft VWS financiële ondersteuning
gevraagd. De Staatssecretaris houdt echter vast aan het standpunt dat er één
organisatie is voor homosexuelen (het cluster van organisaties en groepen
op het terrein van het lesbisch/homo-emancipatiebeleid) en dat die organisatie
zich open behoort te stellen voor allochtone groepen. Dat houdt in geen afzonderlijke
financiering van homo-organisaties buiten het cluster. De Staatssecretaris
van VWS heeft in het najaar van 1995 een en ander besproken met het cluster
van de homo-organisaties.   Landelijke minderhedenorganisaties   Tevens
zal ik de mogelijkheden bezien van het tot stand komen van een gestructureerd
overleg inzake het sociaal-cultureel en zorgbeleid ten aanzien van minderheden.
In de toekomst zal gestructureerd overleg plaatsvinden met de landelijke instelling
voor minderheden, de landelijke zelforganisaties, het netwerk van steunfuncties,
het Interprovinciaal Overleg en de VNG. (TK 1992–93, 22 456, nr.
3, p. 3; TK 1992–1993, 22 800 XVI, nr. 71, p. 14). Thans
wordt onderzocht of er behoefte bestaat naast de reeds bestaande gestructureerde
overleggen op het gebied van het jeugdbeleid, het gehandicaptenbeleid en ouderenbeleid
aan een apart gestructureerd overleg over het sociaal-cultureel en zorgbeleid
ten aanzien van minderheden. Arbeidsmarkt   De staatssecretaris en ik zullen ons blijven inspannen om via
de werkgevers in de betrokken sectoren gericht beleid, de instroom van nieuw
personeel waaronder ook personeel uit minderheidsgroepen, herintredende vrouwen
en langdurig werklozen – te bevorderen en zittend personeel te behouden
(TK 1993–94, 23 400 XVI, nr. 2, p. 13). Het scheppen van
werkgelegenheid in de zorgsector ten behoeve van specifieke doelgroepen, waaronder
allochtonen, is een speerpunt van kabinetsbeleid. Meer in het bijzonder wordt
hierop ingegaan in de nota «Zorg voor Werk» (TK 1994–95,
24 171, nrs. 1–2). Voor het scheppen van werkgelegenheid aan de
onderkant van de arbeidsmarkt is in 1994 structureel f 200 miljoen (arbeidsmarktimpuls)
ter beschikking gesteld. Daarnaast worden vanaf 1995 extra middelen beschikbaar
gesteld voor zogenaamde Melkert-banen. Voor 1995 ging het om 100 miljoen.
Dit bedrag loopt op tot structureel 800 miljoen in 1999. Om vernieuwing in
het arbeidsmarktbeleid te stimuleren ontvangen de sectorfondsen, bestuurd
door sociale partners, verder een structurele bijdrage van VWS van ruim 60
miljoen. De uitbreiding van de werkgelegenheid (inclusief de Melkert-banen)
en het vernieuwend arbeidsmarktbeleid komen substantieel ten goede aan de
instroom en behoud van allochtonen. Precieze cijfers zijn slechts beperkt
bekend. Sociale partners in de intramurale gezondheidszorg en in de sector
verzorgingshuizen streven naar een extra instroom van allochtonen van in totaal
3800 in vier jaar. Inmiddels is van dit streefcijfer al meer dan de helft
gerealiseerd. In het najaar van dit jaar zal de Tweede Kamer worden gerapporteerd
over de werkgelegenheidseffecten (waaronder aantallen allochtonen) van de
verschillende hiervoor genoemde geldstromen.   Momenteel worden
er binnen WVC initiatieven ontwikkeld om te komen tot een betere informatie-uitwisseling
over de diverse bestaande activiteiten op het gebied van de bevordering van
de instroom van allochtone vrouwen in de zorgsector. WVC is bereid afstemming
van beleid te faciliteren en een bijdrage te leveren aan intensivering. Op
korte termijn zullen de mogelijkheden hiertoe verder worden verkend in overleg
met betrokken partijen. (TK 1991–92, 21 560, nr. 13, p. 18).De
instroom en het behoud van allochtonen behoort in de werkorganisatie geworteld
te zijn. In de praktijk blijkt er een grote behoefte aan ondersteuning, zo
blijkt uit onderzoek. Op basis van de resultaten hiervan is in maart 1994
het Tijdelijk OndersteuningsPunt Allochtonen in de Zorgsector (TOPAZ) ingesteld.
TOPAZ wordt gefinancieerd door sectorfondsen, het CBS en VWS. TOPAZ heeft
naar instellingen en samenwerkingsverbanden een taak als informatietransferpunt
en kan ook gerichte ondersteuning bieden. Tevens bevordert TOPAZ het ontstaan
van regionale en sectorale netwerken. Ten behoeve van landelijke partijen
verricht TOPAZ onderzoek en verzamelt het gegevens. VWS, BiZa en SZW financieren
verder een onderzoek dat zich richt op het bevorderen van planmatig multicultureel
personeelsbeleid in zorginstellingen. De implementatie van de uitkomsten van
dit onderzoek zal in het kader van TOPAZ vorm krijgen. Tot slot richt TOPAZ
zich ook op intercultureel management.Het ministerie van
VWS is verder van plan om, samen met de ministeries van BiZa en SZW, het CBA
en de sectorfondsen te bekijken in welke mate de aanpak van TOPAZ leidt tot
het tot stand komen van goede werkplannen en effectmetingen. De resultaten
daarvan kunnen interessant zijn voor de evaluatie van de Wet BEAA (TK, 1994–1995,
24 171, nrs. 1–2, p. 29)Zie hierboven.   Uit vele
vragen blijkt de behoefte aan een landelijk transferpunt voor kennis en contacten.
Met de drie grote landelijke belangenorganisaties van werkgevers en het KNOV
zal ik overleg voeren om te komen tot een passende structuur voor de uitwisseling
van expertise. (TK 1992–93, 22 800 XVI, nr. 16, p. 2). Bij
FORUM is een transferpunt ingesteld. De samenwerking met de werkgeversorganisaties
is geïntensiveerd. Er is inmiddels sprake van toenemende beleidsmatige
aandacht voor intercultureel management. Dit najaar nog zullen de werkgeversorganisaties
VNO-NCW en de AWV een plan van aanpak presenteren, waarin zij aangeven welke
initiatieven zij zullen ondernemen om de toepassing van intercultureel management
bij bedrijven te bevorderen. In samenwerking met de Algemene Werkgevers
Vereniging (AWV) en de Stichting Industrieel Vakmanschap (SIV) zijn enkele
voorbeeldprojecten gericht op de instroom van allochtonen en de invoering
van intercultureel management met succes afgerond. Nieuwe projecten zijn nu
in voorbereiding.   Volksgezondheid   Mevrouw
Laning heeft erop gewezen dat een arts met een praktijk die uitsluitend uit
leden van minderheidsgroepen bestaat 1600 patiënten kan hebben, terwijl
het aantal anders 2250 is. Ik zal de opmerking van mevrouw Laning meenemen
om te bezien, of het criterium nog verfijnd zal moeten worden. (TK 1990–91,
Verslag UCV 55, p. 116). Voor de problematiek van de huisarts in achterstandswijken
is in overleg met verzekeraars en de LHV inmiddels een oplossing gevonden.
In dit kader zijn drie elementen relevant: – Per 1 juli 1996 is
de zgn. «kostenknik» in het abonnementstarief van de huisarts
afgeschaft, waardoor huisartsen met een grotere ziekenfondspraktijk dan 1600
patiënten toch het volle abonnementstarief in rekening kunnen brengen.
In totaal zijn de hiermee gemoeide kosten berekend op 34 miljoen; welk gedeelte
daarvan ten goede komt aan praktijken met (uitsluitend) leden uit minderheidsgroepen
is niet bekend. – Voor huisartsen in achterstandswijken is daarenboven
in verband met de specifieke werkbelasting een verhoging van 10 % van het
abonnementstarief ingevoerd. Hiermee is een bedrag van 10 miljoen gemoeid. –
Daarnaast wordt er geld vrijgemaakt om op regionaal niveau ondersteuning te
bieden aan huisartsen in achterstandswijken, via door partijen in de regio
beheerde fondsen. Ook hiermee is 10 miljoen gemoeid. Adviesorgaan
maatschappelijke vraagstukken   Over een dergelijke adviesraad
waar jeugdbeleid, minderhedenbeleid en ouderenbeleid in worden meegenomen
wordt binnenkort gesproken in het kabinet. Ook in de Kamer zal er nog uitgebreide
discussie over kunnen plaatsvinden (TK 1994–1995, 33–2260, 8 december
1994, p. 2260)De Staatssecretaris van VWS heeft de voorlopige Raad voor
Maatschappelijke Ontwikkeling op 6 juni 1996 geïnstalleerd. Het antwoord
op het Voorlopig Verslag is recent aan de Tweede Kamer aangeboden.BIJLAGE 3:Specificaties van de ramingen per departement (bedragen
x duizend gulden)Ministerie van Justitie, hoofdstuk 6 Begrotingsjaar
1995: Subsidies jeugdbescherming en reclassering Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 04.032 100     Begrotingsjaar
1996: Subsidies jeugdbescherming en reclassering 04.032 100    2 100Begrotingsjaar 1997: Subsidies jeugdbescherming en reclassering04.032 100     Meerjarenramingen 1998199920002001   2 1002 1002 1002 100Toelichting: In de begroting en meerjarencijfers is structureel f 2,1
mln. geraamd voor de inzet van extra personeel en voor het geven van cursussen
en voorlichting over drughulpverlening bij de reclassering. Ministerie van Justitie, hoofdstuk 6 Begrotingsjaar
1995: Rechtshulp Art. nr.Ontwerpbegroting1e
suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties06.033 300   3 300 Begrotingsjaar
1996: Rechtshulp 06.033 300     Begrotingsjaar
1997: Gefinancierde rechtsbijstand 06.033 300     Meerjarenramingen 1998199920002001   3 3003 3003 3003 300Toelichting: De in dit kader opgenomen middelen worden ingezet voor de
financiering van extra personeel bij de stichtingen rechtsbijstand (voorheen
de bureaus voor rechtshulp). Voorts wordt op dit artikel de bijdrage aan het
Landelijk Bureau Racismebestrijding geraamd. Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Begrotingsjaar
1995: Algemeen Minderhedenbeleid Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 03.016 183+ 0 6570 0806 9206 581– 0 339Begrotingsjaar 1996: Algemeen Minderhedenbeleid 03.016 286+ 0 080 6 366  Begrotingsjaar
1997: Algemeen Minderhedenbeleid 03.015 992     Meerjarenramingen 1998199920002001   6 0086 0226 0436 051Toelichting: Dit bedrag is als volgt opgebouwd: a) Wetenschappelijk
onderzoek minderhedenbeleid 1 596 b) Inspraak Minderheden
3 775 c) Specifiek Minderhedenbeleid 0 621 
 Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Begrotingsjaar
1995: Wet Rietkerk-uitkering Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 03.037 900– 0 100 7 8007 334– 0 466Begrotingsjaar 1996: Wet Rietkerk-uitkering 03.037 500– 0 300 7 200  Begrotingsjaar
1997: Wet Rietkerk-uitkering 03.037 100     Meerjarenramingen 1998199920002001   6 7006 3006 0005 700Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Begrotingsjaar
1995: Zorgwet VVTV Art. nr.Ontwerpbegroting1e
suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties03.04044 500– 14 47730 02329 604– 0 419Begrotingsjaar 1996: Zorgwet VVTV Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 03.04137 000– 19 562–117 438– begrotingsjaar
1997: Zorgwet VVTV Art. nr.Ontwerpbegroting1e
suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties03.04173 000     Meerjarenramingen 1998199920002001   209 000204 000204 000204 000Ministerie van Binnenlandse Zaken, hoofdstuk 7 Begrotingsjaar
1995: Remigratie Art. nr.Ontwerpbegroting1e
suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties06.0656 23210 724  56 985 Begrotingsjaar
1996: Remigratie 15.0360 806     Begrotingsjaar
1997: Remigratie 03.0561 7802     Meerjarenramingen 1998199920002001   66 10070 41070 41070 410Toelichting:1 Per 1 juli 1994 is de uitvoering van de beide remigratieregelingen
overgenomen door de Sociale Verzekeringsbank (SVB). 2 Per 1 januari 1997 is het begrotingsartikel overgegaan van
het ministerie van SZW naar het ministerie van Binnenlandse Zaken. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Primair onderwijs: faciliteiten basisonderwijs Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 18.01212 222  227 906  Begrotingsjaar
1996: Primair onderwijs: faciliteiten basisonderwijs 18.01236 184  237 819  Begrotingsjaar
1997: Primair onderwijs: faciliteiten basisonderwijs 18.01245 112     Meerjarenramingen 1998199920002001   253 121260 557265 991271 425Toelichting: Bovenvermelde bedragen zijn gebaseerd op de formatie die afhankelijk is
van het aantal leerlingen met een gewicht van 1.9.  Jaar 1.9
ScoreSalaris Totaal * 1000MN951995 3 19866 361 212 222MN951995 3 18770 799 225 636Nacalculatie1995 3 20871 043 227 906MN961996 3 33070 926 236 184AR971996 3 32671 503 237 819AR971997 3 42871 503 245 112AR971998 3 54071 503 253 121AR971999 3 64471 503 260 557AR972000 3 72071 503 265 991AR972001 3 79671 503 271 425NB: De bedragen, behorende bij MN 96 en AR97, zijn gebaseerd op het aantal
fte's 1.9 score uit MN96 en AR97 vermenigvuldigd met de GPL respectievelijk
prijspeil gemiddeld 1995 en prijspeil 1.1.96, inclusief toeslag begininkomens
en ABP-complex. De GPL, gehanteerd in de bedragen uit MN95, is exclusief deze
toeslagen. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Primair onderwijs: faciliteiten speciaal onderwijs Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 18.0134 717   37 508 Begrotingsjaar
1996: Primair onderwijs: faciliteiten speciaal onderwijs 18.0140 906  40 510  Begrotingsjaar
1997: Primair onderwijs: faciliteiten speciaal onderwijs 18.0143 505     Meerjarenramingen 1998199920002001   47 13150 52054 14557 928Toelichting: Faciliteiten t.b.v. minderheden in het (voortgezet) speciaal
onderwijs.  Jaar Fte'sSalaris Totaal*1000MN951995 47373 397 34 717MN961995 48177 779 37 412Nacalculatie1995 47978 304 37 508MN961996 52577 916 40 906AR971996 51478 814 40 510AR971997 55278 814 43 505 AR971998 59878 814 47 131AR971999 64178 814 50 520AR972000 68778 814 54 145AR972001 73578 814 57 928NB: De bedragen, behorende bij MN96 en AR97, zijn gebaseerd op het aantal
fte's anderstaligen uti MN96 en AR97 menigvuldigd met de GPL respectievelijk
prijspeil gemiddeld 1995 en prijspeil 1.1.96, inclusief toeslag begininkomers
en ABP-complex. De GPL gehanteerd in de bedragen ui MN95 is exclusief deze
toelagen. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Primair onderwijs: onderwijs in eigen taal Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 18.0169 845   73 834 Begrotingsjaar
1996: Primair onderwijs: onderwijs in eigen taal 18.0175 994  75 563  Begrotingsjaar
1997: Primair onderwijs: onderwijs in eigen taal 18.0177 501     Meerjarenramingen 1998199920002001   81 05283 72886 09488 291Toelichting: Deze middelen worden geraamd voor onderwijs in eigen taal in basis- en
speciaal onderwijs.  Jaar BaO(V)SO Totaal*1000MN951995 67 4232 422 69 845MN961995 71 0822 489 73 571Nacalculatie1995 71 3862 448 73 834MN961996 73 2672 727 75 994AR971996 73 0522 511 75 563AR971997 74 8582 643 77 501AR971998 78 2542 798 81 052AR971999 80 7812 947 83 728AR972000 82 9913 103 86 094AR972001 85 0233 268 88 291NB: De bedragen, behorende bij MN96 en AR97, zijn gebaseerd op het aantal
fte's OETC uit AR97 vermenigvuldigd met de GPL respectievelijk prijspeil gemiddeld
1995 en prijspeil 1.1.96, inclusief toeslag begininkomens en ABP-complex.
De GPL, gehanteerd in de bedragen uit MN95 is exclusief deze toeslagen. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Primair onderwijs: Onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 18.01/18.0560 886   67 209 Begrotingsjaar
1996: Primair onderwijs: Onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid 18.01/18.0573 713  75 151  Begrotingsjaar
1997: Primair onderwijs: Onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid 18.01/18.0572 726     Meerjarenramingen 1998199920002001   70 98570 98570 98570 985Toelichting: Deze middelen zijn gericht op het bestrijden van achterstanden,
waarbij een groot deel van de doelgroep wordt gevormd door minderheden. Het
betreft de middelen voor het gebiedenbeleid, de verzorgingsstructuur van het
onderwijsvoorrangsbeleid, Nederlands als tweede taal, de zogenoemde WRR-middelen,
opleiding en nascholing ten behoeve van het eigen taal onderwijs en voor speciale
niet-wettelijke uitgaven.NB: De bedragen zijn voor art. 18.05 gebaseerd op de stand van het bestedingsplan
per 1.7.1996, salarisniveau ultimo 1995 en voor art. 18.01 op salarisniveau
1.1.96.  JaarGebieden beleidVerzor- gingsstructuur
OVBNT2WRROplei- ding Eigen TaalSpeciale Niet-wet.uitg.Totaal
*1000 MN95199546 340 0001 600 0003 537 000 7 519 334760 0001 130 00060 886MN96199549 238 0001 790 0003 666 03017 095 618640 0001 130 00073 886Nacalculatie199553 095 0001 890 3343 461 400 7 250 208513 335  998 50067 209MN96199649 315 0001 630 0003 537 00017 400 503700 0001 130 00073 713AR97199651 710 0001 630 4393 507 60017 630 335202 000  470 83375 151AR97199750 020 0001 525.000 3 596 01016 232 064223 2001 130 00072 726AR97199850 018 0001 600 0003 537 00014 500 000200 0001 130 00070 985AR97199950 018 0001 600 0003 537 00014 500 000200 0001 130 00070 985AR97200050 018 0001 600 0003 537 00014 500 000200 0001 130 00070 985AR97200150 018 0001 600 0003 537 00014 500 000200 0001 130 00070 985Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Voortgezet onderwijs: Faciliteitenregeling culturele minderheden, en
onderwijs eigen taal1Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 19.0593 896   92,281 Begrotingsjaar
1996: Voortgezet onderwijs: Faciliteitenregeling culturele minderheden, en
onderwijs eigen taal 19.05106 896   92 281 Begrotingsjaar
1997: Voortgezet onderwijs: Faciliteitenregeling culturele minderheden, en
onderwijs eigen taal 19.0195 940     Meerjarenramingen 1998199920002001   66 09669 19669 19669 196Toelichting: 1 Ruim driekwart van dit bedrag is bestemd voor de faciliteitenregeling
van etnische minderheden (incl. asielzoekers). De overige middelen zijn gereserveerd
voor de regeling onderwijs in eigen taal. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Projecten Voortgezet Onderwijs1Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 19.0510 918   11 770 Begrotingsjaar
1996: Projecten Voortgezet Onderwijs 19.057 805     Begrotingsjaar
1997: Projecten Voortgezet Onderwijs 19.059 742     Meerjarenramingen 1998199920002001   11 94111 94111 94111 642Toelichting: 1 Deze middelen zijn bestemd voor nascholing van docenten,
ontwikkeling van leermiddelen, voor het onderwijs in de eigen taal, het Nederlands
als tweede taal (WRR) en het intercultureel onderwijs. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Voortgezet Onderwijs Onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 19.0514 243   15 965 Begrotingsjaar
1996: Voortgezet Onderwijs Onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid 19.0517 573     Begrotingsjaar
1997: Voortgezet Onderwijs Onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid 19.0120 756     Meerjarenramingen 1998199920002001   22 27322 27322 27322 273Toelichting: Deze middelen zijn gericht op leerlingen in een achterstandssituatie
en dus op een bredere doelgroep gericht dan etnische minderheden alleen (vanaf
1 augustus 1996 zijn hier de middelen voor bestrijding schoolverzuim aan toegevoegd). Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Primaire beroepsgerichte volwasseneducatie (PBVE) Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 5.03–1–––––Begrotingsjaar
1996: Primaire beroepsgerichte volwasseneducatie (PBVE) 20.01–     Begrotingsjaar
1997: Primaire beroepsgerichte volwasseneducatie (PBVE) 20.01–     Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: 1 De PBVE-middelen zijn omgezet in vraaggestuurde. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Uitvoering basiseducatie1, 2Art.
nr.OntwerpbegrotingMut. 1e suppl. wetMut. 2e suppl. wetNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 20.01135 3793 170–138 549139 217668Begrotingsjaar 1996: Uitvoering basiseducatie120.01151 019     Begrotingsjaar
1997: Uitvoering basiseducatie120.01160 393     Meerjarenramingen 1998199920002001   160 600160 550160 904161 501Toelichting: 1 De vermelde bedragen zijn gebaseerd op een 60% deelname aan
de reguliere basiseducatie door etnische minderheden. De extra inzet voor
inburgeraars (vanaf 1996) wordt voor 100% aan de deelnemers uit etnische groepen
toegerekend. 2 Het bedrag is inclusief deelnemers van de Tijdelijke Regeling
Opvang Ontheemden (TROO) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Voortgezet Algemeen Volwassen Onderwijs1Art.
nr.OntwerpbegrotingMut. 1e suppl. wetMut. 2e suppl. wetNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 20.01––––––Begrotingsjaar
1996: Voortgezet Algemeen Volwassen Onderwijs1, 220.0187 884     Begrotingsjaar
1997: Voortgezet Algemeen Volwassen Onderwijs120.0180 435     Meerjarenramingen 1998199920002001   86 28686 66887 06487 578Toelichting: 1 De vermelde bedragen zijn gebaseerd op een 25% deelname aan
de reguliere VAVO door etnische minderheden. De extra inzet voor inburgeraars
(vanaf 1996) wordt voor 100% aan deelnemers uit etnische groepen toegerekend.
 2 Het bedrag is inclusief deelnemers van de Tijdelijke Regeling
Opvang Ontheemden (TROO) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Faciliteiten etnische minderheden en randgroepjongeren1Art. nr.OntwerpbegrotingMut.
1e suppl. wetMut. 2e suppl. wetNieuwe standRealisatieSlotmutaties20.0113 918––13 91813 918–Begrotingsjaar
1996: Faciliteiten etnische minderheden en randgroepjongeren120.0113 800–––––Begrotingsjaar
1997: Faciliteiten etnische minderheden en randgroepjongeren120.0113 800–––––Meerjarenramingen 1998199920002001   13 80013 80013 80013 800Toelichting: 1 De vermelde bedragen bevatten de volledige budgetten voor
allochtone leerlingen en voor de helft de budgetten voor randgroepjongeren.
De middelen worden verstrekt via respectievelijk de integrale regeling specifieke
doelgroepen en de budgetten vormingswerk. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Kunstuitingen Migranten Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 17.09.021 000–– 0 813 Begrotingsjaar
1996: Kunstuitingen Migranten2 1 000–––– Begrotingsjaar
1997:  0 850*–––––Meerjarenramingen 1998199920002001   850*850*850*–* 150 000 is gerealloceerd in het kader van de cultuurnota 1997–2000. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Hoger Beroepsonderwijs Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 21.042 881–1 600 4 481 Begrotingsjaar
1996: Hoger Beroepsonderwijs 21.044 0440 3004 284 0 060 Begrotingsjaar
1997: Hoger Beroepsonderwijs 21.044 300  4 300  Meerjarenramingen19971998199920002001  4 3004 3005 9682 9842 984Toelichting: Het betreft hier de subsidie van het Expertise Centrum Allochtonen
Hoger Onderwijs (ECHO). In 1994 was 1 540 grotendeels bestemd voor de
afbouw van de Dagcursus Nederlands en de Faciliteiten Regeling voor allochtone
studenten aan lerarenopleidingen.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Wetenschappelijk Onderwijs Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 22.010 200     Begrotingsjaar
1996: Wetenschappelijk Onderwijs 22.010 200     Begrotingsjaar
1997: Wetenschappelijk Onderwijs 22.010 200     Meerjarenramingen 1998199920002001   0 2000 2000 2000 200Toelichting: Bijzondere leerstoel minderheden aan de Universiteit van
Amsterdam. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, hoofdstuk
8 Begrotingsjaar
1995: Wetenschappelijk Onderwijs Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 22.010 200     Begrotingsjaar
1996: Wetenschappelijk Onderwijs 22.010 200     Begrotingsjaar
1997: Wetenschappelijk Onderwijs 22.010 200     Meerjarenramingen 1998199920002001   0 2000 2000 2000 200Toelichting: Bijzondere leerstoel minderheden aan de rijksuniversiteit
Utrecht Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, hoofdstuk 11 Begrotingsjaar
1995 Bijzondere aandachtsgroepen Woonwagens1Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 03.15.0234 7959 7052 000–49 4482 948Begrotingsjaar 1996: Bijzondere aandachtsgroepen Woonwagens03.15.0239 300–––  Begrotingsjaar
1997: Bijzondere aandachtsgroepen Woonwagens 03.15.0237 500     Meerjarenramingen 1998199920002001   34 60032 30026 70020 500Toelichting: 1 Op artikelonderdeel 03.15.02 worden de uitgaven geraamd die
voortvloeien uit: leningen voor huurwagens, objectsubsidiëring voor woonwagenstandplaatsen
en huurwoonwagens, premiëring van koopwagens, opheffing van de regionale
woonwagencentra. De uitgaven op dit artikelonderdeel zijn gebaseerd op een
aantal regelingen, waarvan het Besluit inrichting en financiering van standplaatsen
voor woonwagens en de beschikking geldelijke steun woonwagens de belangrijkste
zijn. Met ingang van het programmajaar 1993 worden de woonwagens gesubsidieerd
via de BWS-artikel en 3.37 en 3.76. 2 Deze mutatie betreft m.n. de afkoop van jaarlijkse bijdragen
aan het woonwagenschap Friesland en een herziening van de raming i.v.m. de
koppeling aan het behandelingsysteem. 3 In 1995 is meer betaald dan verwacht, met name omdat gebleken
is dat bij de conversie medio jaren 80 een aantal woonwagens en standplaatsen
abusievelijk niet in het geautomatiseerde systeem was meegenomen. Dit is in
1995 gecorrigeerd. Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, hoofdstuk 11 Begrotingsjaar
1995: Aanvullende maatregelen domeinwoningen1Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 03.77–0 8502– 0 000 – 0 850Begrotingsjaar 1996: Aanvullende maatregelen domeinwoningen03.77–0 850 0 850  Begrotingsjaar
1997: Aanvullende maatregelen domeinwoningen  –     Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: 1 Op artikel 03.77 worden ondermeer uitgaven geraamd voor aanvullende
maatregelen domeinwoningen te verstrekken in samenhang met subsidiëring
van verbetering van domeinwoningen zoals voor contactpersonen, verbetering
woonomgeving, tijdelijke huisvesting-, verhuis- en herinrichtingskosten. 2 De mutatie is het gevolg van het uitstellen van uitgaven
i.v.m. nog niet gereedgemelde plannen. Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Begrotingsjaar
1995: IMK-netwerk (m.n. minderhedenfunctionarissen) Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 05.01.0101 0801   p.m. Begrotingsjaar
1996: IMK-netwerk (m.n. minderhedenfunctionarissen) 05.01.0101 0802   p.m. Begrotingsjaar
1997: IMK-netwerk (m.n. minderhedenfunctionarissen) 05.01.0101 080     Meerjarenramingen 199819992000    p.m.p.m. p.m.. Toelichting: 1 De personeelskosten van een zestal functionarissen bij de
Instituten voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) zijn opgenomen in één
subsidie aan het IMK Nederland, waarin ook 1e lijns advies- en voorlichtingsactiviteiten
zijn opgenomen. Het vermelde bedrag betreft een benadering van de gemiddelde
bruto personeelskosten. 2 Met ingang van 1996 zijn de startcursussen (voor allochtonen)
structureel opgenomen in dit artikel IMK-netwerk. De daarmee gemoeide bedragen
dienen derhalve hierbij te worden opgeteld. Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Begrotingsjaar
1995: projecten markten en ondernemerschap Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 05.01.130125 0001     Begrotingsjaar
1996: projecten markten en ondernemerschap 05.01.130p.m.     Begrotingsjaar
1997: projecten markten en ondernemerschap 05.01.130p.m.     Meerjarenramingen 199819992000    p.m.p.m. p.m. Toelichting: 1 In augustus 1995 is een project met een doorlooptijd van
2 jaar gestart gericht op het plaatsen van allochtone ondernemers (in spé)
in Nederlandse franchiseformules. 2 Eind 1996 zal in samenwerking met het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid in drie proefprojecten worden geëxperimenteerd
met knelpunten in regelgeving en opvang en begeleiding van uitkeringsgerechtigden
die een eigen bedrijf willen beginnen. Op basis van de bevindingen van een
vooronderzoek vindt overleg plaats over de opzet en keuze van de proefregio's,
alsmede de in te zetten financiële middelen. Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Begrotingsjaar
1995: Starterscursussen Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 05.02.1100 3601   p.m. Begrotingsjaar
1996: IMK-netwerk (m.n. starterscursussen) 05.01.110p.m.2     Begrotingsjaar
1997: IMK-netwerk (m.n. starterscursussen) 05.01.110p.m.     Meerjarenramingen 199819992000    p.m.p.m. p.m. Toelichting: 1 Het vermelde bedrag is opgenomen in een totaalsubsidie van
1 miljoen gulden ten behoeve van de starterscursussen («Een eigen bedrijf
beginnen»). 2 Met ingang van 1996 zijn de starterscursussen opgenomen in
één artikel IMK-netwerk (05.01 010). Ministerie van Economische Zaken, hoofdstuk 13 Begrotingsjaar
1995: Ondernemersonderwijs Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 05.02.210–     Begrotingsjaar
1996: Ondernemersonderwijs en -scholing 05.02.230p.m.1     Begrotingsjaar
1997: Ondernemersonderwijs en -scholing 05.02.230 p.m.    Meerjarenramingen 199819982000    p.m.p.m. p.m. Toelichting: 1 Het betreft hier de financiering van een project met als
doel het bevorderen van kansrijke bedrijvigheid onder allochtonen. Naar verwachting
start dit project met een doorlooptijd van 2,5 jaar in september 1996. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, hoofdstuk
15 Begrotingsjaar
1995: Emancipatiebeleid Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 08.060 600  0 6000 600 Begrotingsjaar
1996: Emancipatiebeleid 08.060 600  0 6000 600 Begrotingsjaar
1997: Emancipatiebeleid 15.020 450  0 450  Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: De uitgaven hebben voornamelijk nog betrekking op de subsidie
voor het Vrouwen en Minderheden (VEM)-bureau Werkgelegenheid en AISA-project
dat voor het laatst in 1997 is voorzien. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, hoofdstuk
15 Begrotingsjaar
1996: WBEAA Art. nr.Ontwerpbegroting1e
suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties15.012 000     Begrotingsjaar
1997: WBEAA Art. nr.Ontwerpbegroting1e suppl.
begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties15.012 000     Meerjarenramingen 1997199819992000   2 0002 0002 0002 000Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Automatiseringskosten opvang vluchtelingen Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 22.01.056706701––––Begrotingsjaar
1996: Automatiseringskosten opvang vluchtelingen  ––––––Begrotingsjaar 1997: Automatiseringskosten Opvang Vluchtelingen ––––––Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: 1 Met ingang van 1995 is het automatiseringsbudget Opvang Vluchteling
overgeboekt naar artikel U 24.06.01 in verband met de onderbrenging van automatiserings-systeem
bij de Stichting Centrale Opvang Vluchtelingen (COV). Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Ouderenbeleid Art. nr.Ontwerpbegroting1e
suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe standRealisatieSlotmutaties24.02.04––––––Begrotingsjaar 1996: Ouderenbeleid 24.02.04––––––Begrotingsjaar 1997: Ouderenbeleid 24.02.04P.M.1     Meerjarenramingen 1998199920002001   P.M. P.M. P.M. P.M.Toelichting: 1 Per jaar vindt door middel van een bestedingsplan de besluitvorming
over de beschikbare middelen ten behoeve van projecten voor specifieke groepen
plaats. Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Stimulering Sportdeelneming Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 24.07.02699––853735118Begrotingsjaar 1996: Stimulering Sportdeelneming 24.07.028451––845––Begrotingsjaar
1997: Stimulering Sportdeelneming 24.07.02750–––––Meerjarenramingen 1998199920002001   750750750750Toelichting: 1 In verband met een nadere prioriteitsstelling is dit budget
incidenteel verhoogd. Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Beleid Kinderopvang Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 24.04.031 000––1 0001 000–Begrotingsjaar 1996: Beleid Kinderopvang 24.04.031 000––1 000  Begrotingsjaar
1997: Beleid Kinderopvang 24.04.0301     Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: 1 Onder verwijzing naar de brief van 22 december 1995 met kenmerk
DJB/KOV 954441 aan de Voortzitter van de Vaste Commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport zijn de middelen betrokken bij de decentralisatie kinderopvang. Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Herstructurering en ontwikkeling voorz. gezondheidszorg Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 25.02.011 000––1 000––Begrotingsjaar 1996: Herstructurering en ontwikkeling
voorz. gezondheidszorg 25.02.011 000––1 000––Begrotingsjaar 1997: Herstructurering en ontwikkeling
voorz. gezondheidszorg 25.01.011 000–––––Meerjarenramingen 1998199920002001   1 0001 000-/--/-Toelichting: Vijfjarig programma met als doel vergroting effectiviteit
van interventies gericht op terugdringen van sociaal-economische gezondheidsverschillen.
Uitvoering berust met ingang van eind 1996 bij ZorgOnderzoek Nederland (Praeventiefonds). Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Gezondheidszorg Multi-culturele samenleving Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 25.02.041 655––1 3561 41559Begrotingsjaar 1996: Gezondheidszorg Multi-culturele
samenleving 25.02.041 0341––1 034––Begrotingsjaar 1997: Gezondheidszorg Multi-culturele
samenleving 25.02.041 434–––––Meerjarenramingen 1998199920002001   1 4341 4341 4341 434Toelichting: 1 Verlaging als gevolg van een structurele ombuigingstaakstelling
1995 evj. Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Onderzoeken, experimenten en overige subsidies Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 25.02.07300––300300–Begrotingsjaar 1996: Onderzoeken, experimenten en overige
subsidies 25.02.07300––300––Begrotingsjaar 1997: Onderzoeken, experimenten en overige
subsidies 25.02.07300     Meerjarenramingen 1998199920002001   300300300300Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Patiënten-/Consumentenbeleid Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 25.09.031 209––1 209––Begrotingsjaar 1996 : Patiënten-/Consumentenbeleid25.09.031 221–1 221–––Begrotingsjaar 1997: Patiënten-/Consumentenbeleid25.09.03––––––Meerjarenramingen 1998199920002001   -/--/--/--/-Toelichting: Bedrag wordt betaald aan NIGZ die de voorlichting aan buitenlanders
heeft overgenomen van VWS. Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Opvang Vluchtelingen Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 24.06.01191 6141– 46 635 10 100134 879130 1764 703Begrotingsjaar 1996: Opvang Vluchtelingen 24.06.012–––––Begrotingsjaar 1997:Opvang Vluchtelingen 24.06.01––––––Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: 1 Ingevolge de 1e nota van wijziging begroting 1995 is f 4 737
toegevoegd. 2 Met ingang van 1996 worden de middelen van de artikelonderdelen
24.06.01 (opvang Vluchtelingen en 24.06.02 Minderheden en Nieuw Allochtonenbeleid)
samengevoegd tot artikel 24.06. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur, Hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Vluchtelingen en Minderheden Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties  ––––––Begrotingsjaar 1996: Vluchtelingen en Minderheden124.06181 353213 030– 8 245186 138––Begrotingsjaar
1996: Vluchtelingen en Minderheden 24.09164 8463–––––Meerjarenramingen 1998199920002001   163 463164 562164 562164 562Toelichting: 1 Met ingang van 1996 worden de middelen voor de Opvang van
Vluchtelingen en Minderheden en Nieuw Allochtonenbeleid samengevoegd tot artikel
24.06. 2 Ten behoeve van de Regeling Inburgering Nieuwkomers is voor
1996 f 58 000, en voor 1997 en volgende jaren f 51 000,
toegevoegd. Voorts is op grond van de in het regeerakkoord aangekondigde
subsidietaakstelling het budget terzake (infra)structurele subsidies verlaagd
met f 856, in 1996 oplopend tot f 1 593, in 1999 en terzake
van projecten en onderzoek verlaagd met f 312, in 1996 oplopend tot f 2 646,
in 1998. Ter compensatie van de voorgenomen intensiveringen op het terrein
van Jeugdhulpverlening is ten laste van projecten en onderzoek f 663,
in 1996 oplopend tot f 3 167, in 1999 overgeboekt. 3 Ter invulling van de taakstelling Kaderbrief 1997 is een
korting aangebracht op het budget voor infrastructurele subsidies. Daarnaast
is de uitvoering van enige projecten en experimenten vertraagd. Ministerie van Volkgezondheid, Welzijn en Sport, hoofdstuk
16 Begrotingsjaar
1995: Minderheden en Nieuw Allochtonenbeleid Art.
nr.Ontwerpbegroting1e suppl. begroting2e suppl. begrotingNieuwe
standRealisatieSlotmutaties 24.06.0289 365125 7238 050123 138119 1773 961Begrotingsjaar 1996: Minderheden en Nieuw Allochtonenbeleid24.06.022–––––Begrotingsjaar 1996: Minderheden en Nieuw Allochtonenbeleid Meerjarenramingen 1998199920002001   ––––Toelichting: 1 Met ingang van 1995 worden – in verband met een artikelconversie –
de artikelonderdelen 05.02.01, 05.02.02, 05.02.03 en 05.02.08 samengevoegd
tot artikelonderdeel 24.06.02. 2 Met ingang van 1996 worden de middelen van de
begrotingsartikelonderdelen 24.06.01 en 24.06.02 samengevoegd tot artikel
24.06. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25001-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl