Publiek-private samenwerking; Brief minister met PPS-voortgangsrapportage 'Van incidenteel naar structureel'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28753, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-12-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

28753 nr. 4

01-12-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamPPS VOORTGANGSRAPPORTAGE «VAN INCIDENTEEL NAAR STRUCTUREEL»
NOVEMBER 20041. InleidingPps bij uitvoeringPps bij planvorming2. PPS bij uitvoering2.1 Verbetering van het investeringsbeleid2.2 DBFM: publieke sector bepaalt «wat» en
de private sector bedenkt «hoe»2.3 DBFM tot nu toe2.3.1 Aanpak introductie DBFM2.3.2 Pilotprogramma2.3.3 Belemmeringen2.4 Plannen voor de toekomst2.5 Het beeld bij de departementen2.5.1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat2.5.2 Rijkshuisvesting2.5.3 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en WetenschapTot slot:2.5.4 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport2.5.5 Ministerie van DefensiePPS bij gebiedsontwikkeling2.6 InleidingWat is pps bij gebiedsontwikkeling?Wat gaat er mis bij gebiedsontwikkeling en welk doel streeft
het kabinet na?Hoe kan pps bijdragen aan het doel van het Kabinet?Kader: Financiële verevening2.7 ProbleemanalyseA. Institutionele oorzaken: oorzaken die het komen tot
integrale gebiedsvisies belemmerenB. Het bestaande beleid en instrumentarium is niet altijd
toegesneden op de nieuwe werkwijzeC. Tekort aan kennis en vaardigheden2.8 Doel en aanpakRolverdeling2.9 De resultaten tot nu toeResultaten sinds de laatste voortgangsrapportage:Lopende acties:Acties voor het komende jaar:2.10 Het beeld bij de departementen2.10.1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu2.10.2 Ministerie van Verkeer en Waterstaat2.10.3 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2.10.4 Ministerie van Economische Zaken2.10.5 Interdepartementale Taskforce pps bij integrale
gebiedsontwikkeling
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 28753, nr. 4 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 28753, nr. 4 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28753Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 753Publiek-private samenwerkingnr. 4BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËNAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 1 december 2004Mede namens de ministers van Verkeer en Waterstaat, Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu, Defensie, Justitie, Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Economische Zaken en Landbouw
Natuur en Voedselkwaliteit wil de minister van Financiën u informeren
over de voortgang in beleid en in uitvoering van diverse vormen van publiek-private
samenwerking. In deze voortgangsrapportage zal het Kabinet u niet alleen het
inzicht geven hoe het anno 2004 met de toepassing van publiek private samenwerking
is gesteld, maar ook wat de concrete ambities van het Kabinet zijn voor de
komende jaren. Deze ambities zijn vertaald in concrete vervolgstappen die
de betrokken departementen zullen ondernemen om het gebruik van pps in de
sectoren weginfrastructuur, railinfrastructuur, overheidshuisvesting, zorghuisvesting,
scholenbouw, overige nutsvoorzieningen en gebiedsontwikkeling verder te stimuleren.De Minister van Financiën,G. Zalm PPS VOORTGANGSRAPPORTAGE «VAN INCIDENTEEL NAAR STRUCTUREEL»
NOVEMBER 20041. InleidingIn 1999 heeft het toenmalige kabinet een introductie programma voor publiek
private samenwerking(pps) opgesteld. De doelstelling van dit programma was
dat pps een geaccepteerd instrument moet worden bij de uitvoering van overheidsbeleid.
Acceptatie betekent dat iedere beleidsmaker pps als een van de instrumenten
ziet om beleid te realiseren en pps toepast waar dit mogelijk is en toegevoegde
waarde levert.Geconstateerd kan worden dat een deel van de toen geformuleerde doelstelling
is bereikt. Pps is duidelijk in beeld als uitvoeringinstrument en de eerste
pps-projecten zijn succesvol afgerond. Zoals aangekondigd in de brief «Kiezen
voor Groei»1 heeft pps een prominente plaats
gekregen in de dit jaar verschenen nota's Ruimte en Mobiliteit en zal een
belangrijke rol spelen bij het realiseren van de ambities van dit kabinet.
Zo zijn er uitvoeringsovereenkomsten gesloten in het kader van de Nieuwe Sleutel
Projecten met Den Haag en Utrecht op basis van een zogenaamde benefit sharing
regeling. De aanbestedingen van de eerste twee pps-wegen (A59 en N31) zijn
succesvol afgerond. In de huisvestingssector is de aanbesteding van de eerste
pilot voor een schoolgebouw bijna beëindigd, is de aanbesteding voor
de renovatie van het ministerie van Financiën gestart en wordt gekeken
naar een pilot voor de huisvesting van een ziekenhuis.Een deel van de oorspronkelijke doelstelling is nog niet gehaald. De toepassing
van pps is nog te incidenteel, zoals ook in de nota Mobiliteit geconstateerd
wordt. De uitdaging voor komende jaren is te komen tot een structurele toepassing
van pps. Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is wel dat zowel de publieke
sector als private sector reële verwachtingen hebben van de mogelijkheden
van pps. De publieke sector moet de markt (en andere overheden) niet proberen
uit te dagen met voorstellen waarvan eigenlijk van te voren al vast staat
dat het onhaalbaar is en de private sector moet geen voorstellen doen waarvan
de enige «meerwaarde» is dat de rekening naar de toekomst wordt
doorgeschoven.Alleen op basis van reële verwachtingen over en weer is het mogelijk
dat de burger kan profiteren van de voordelen die een betere samenwerking
tussen publieke en private partijen kan opleveren. Een samenwerking waarbij
optimaal gebruik gemaakt wordt van de sterke punten van beide partners. Een
samenwerking waarbij de overheid duidelijk aangeeft wat zij wil bereiken en
binnen welke randvoorwaarden en waarbij de private sector binnen deze randvoorwaarden
de ruimte krijgt om zijn innovatieve vermogen en efficiencydrang in te zetten.
Een samenwerking die zijn beslag krijgt in een zakelijke overeenkomst, waarbij
de verantwoordelijkheden duidelijk zijn benoemd en belegd.In de planvorming kan een pps, waarbij de verschillende overheden en private
partijen gezamenlijk naar het beste resultaat zoeken in plaats van «ieder
voor zich», leiden tot hogere kwaliteit door een betere afstemming tussen
verschillende functies, een snellere doorlooptijd van het project en het beter
benutten van opbrengstmogelijkheden ten behoeve van het project. Bij de uitvoering
en exploitatie van infrastructuur en huisvesting kan pps leiden tot lagere
kosten over de levensduur over het project en hogere kwaliteit in de vorm
van hogere beschikbaarheid van de weg en snellere oplevering van de weg. Het
kabinet heeft niet de verwachting dat de lagere kosten leiden tot substantieel
extra investeringsruimte bij het Rijk. De gedachte dat pps miljarden op gaat
leveren deelt het kabinet niet. Uiteindelijk kunnen deze samenwerkingsverbanden resulteren in een betere,
goedkopere en snellere publieke dienstverlening op het gebied van infrastructuur
en huisvesting. Wat dat betreft past pps in de ambities van het project «Andere
Overheid» van het kabinet. Voor een structurele toepassing van pps staat
nog een aantal belemmeringen in de weg die het kabinet wil wegnemen. De belangrijkste
zijn:Pps bij uitvoering• Ten opzichte van het bouwbudget zijn de gegevens over de onderhoudkosten
en de gerealiseerde prestaties van mindere kwaliteit. Dit maakt het voor de
overheid moeilijk om een private bieding voor een contract voor 30 jaar te
vergelijken met een uitvoering die meer in publieke handen is. Op termijn
zal dit probleem verdwijnen omdat vanaf 2005 de eerste stappen worden
gezet om ook de onderhoudskosten (zoveel mogelijk) op projectbasis te ramen,
en door de verdere ontwikkeling van VBTB (Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording).
Het omgaan met risico's blijft nog over als aandachtspunt.• De aanbesteding kost relatief veel geld en tijd. Dit is het gevolg
van de nieuwheid van het concept, het nog onvoldoende begrip hebben voor elkaar's
belangen en het nog te lage kennisniveau. De laatste twee punten kunnen door
goede kennisuitwisseling tussen private partijen, goede opleidingen, handboeken
en standaarden grotendeels worden opgelost.Pps bij planvorming• Als gevolg van onder andere verschillende belangen, procedures
en kasritmes werken verschillende overheidsonderdelen niet optimaal samen.
Het op projectbasis organiseren van «één loket»
binnen het Rijk en publiek-publieke overeenkomsten tussen de betrokken (centrale
en decentrale) overheden is een eerste stap om dit probleem op te lossen.• Tekort aan kennis en vaardigheden om de samenwerking tussen overheden
en private partijen goed vorm te geven. Eén van de oplossingen is om
instrumenten te ontwikkelen, bijvoorbeeld ten aanzien van financiële
verevening tussen met elkaar samenhangende publieke en commerciële functies/projectonderdelen.
Daarnaast wordt veel aandacht gegeven aan kennisverspreiding en opleidingen.Het kabinet heeft deze belemmeringen al voor een groot deel uit de wereld
geholpen en is aan het werk het restant weg te werken. Als deze belemmeringen
opgeruimd zijn, staat niets meer in de weg aan de overstap «van incidenteel
naar structureel». Een stap die noodzakelijk is om de ambities op het
terrein van mobiliteit en ruimte waar te maken.In deze voortgangsrapportage zal het kabinet per sector dieper ingaan
op de belemmeringen en wat zij doet om deze weg te nemen. Hierbij zal een
onderscheid gemaakt worden tussen pps bij de uitvoering («DBFM»)
en pps bij de planvorming (»gebiedsontwikkeling»). In de bijlage
vindt u de actieplannen van de departementen.12. PPS bij uitvoering2.1 Verbetering van het investeringsbeleidDe wens van het kabinet om meer gebruik te maken van pps bij de uitvoering
past in het bredere streven om het publieke investeringsbeleid effectiever
en efficiënter te maken. Zeker in de huidige tijd van budgettaire krapte
gecombineerd met de noodzaak om essentiële investeringen te doen in ruimte
en mobiliteit is het zaak om beter om te gaan met de beschikbare
middelen. Het Kabinet heeft een aantal stappen gezet om het investeringsbeleid
naar een hoger niveau te tillen.In zijn brief1 van 23 september 2003
heeft de minister van Financiën aangegeven hoe de begrotingsregels een
bijdrage kunnen leveren aan een doelmatig en doeltreffend investeringsbeleid.
In deze brief kondigt het kabinet aan verder te investeren in de ontwikkeling
van «Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording» (VBTB), zodat
een beter inzicht ontstaat tot welke resultaten de investeringen leiden en
op basis van deze informatie kunnen in de toekomst betere beslissingen worden
genomen. Binnenkort zal het kabinet de dit jaar uitgevoerde evaluatie van
VBTB aan de Tweede Kamer toesturen.Bovendien heeft het kabinet in de brief aangegeven met ingang van de begroting
2005 meer aandacht te geven aan de lange termijn consequenties van investeringen,
waardoor een betere afweging gaat ontstaan tussen investeringen en onderhoudskosten
(«life cycle»). Zo zal bij het in uitvoering nemen van een project
een geactualiseerd overzicht van de kosten en baten (gedurende de levensduur
van het project) gemaakt moeten worden en zullen naast de investeringskosten
ook de beheers- en onderhoudskosten expliciet in de ramingen worden opgenomen.
Deze moeten zoveel mogelijk aansluiten bij de project- en activa-administraties.
Ook de grotere aandacht voor risico's zal een beter zicht gaan geven op de
werkelijke kosten en baten van een project.2Een andere belangrijke stap is de ontwikkeling van een afwegingsinstrument3, waarmee een zorgvuldige keuze gemaakt kan worden uit
verschillende uitvoeringsvormen. Hiermee bereikt het kabinet dat niet automatisch
meer wordt gekozen voor de «traditionele» manier van werken of
de allerlaatste ontwikkeling, maar dat wordt gekozen voor die uitvoeringsvorm
die de beste resultaten oplevert. De minister van Verkeer en Waterstaat heeft
u 30 juni jl. geïnformeerd dat dit afwegingsinstrument onderdeel
is geworden van het spelregelkader van het Meerjarenprogramma Infrastructuur
en Transport (MIT)4. In het kader van het Project
Andere Overheid is afgesproken dat andere investeringsdepartementen dit voorbeeld
vanaf 1 januari 2005 zullen volgen.De laatste stap is de ontwikkeling van nieuwe uitvoeringsvormen zoals
Innovatief Aanbesteden en PPS. Deze nieuwe uitvoeringsvormen gaan uit van
een grotere betrokkenheid van de private sector bij het realiseren van publieke
investeringen. Het idee is om op deze manier gebruik te maken van de kennis,
de ervaring en de creativiteit van in concurrentie staande private partijen.
De private sector wordt verantwoordelijk voor grotere integrale blokken van
de uitvoering en krijgt een grotere vrijheid om binnen die blokken de beste
oplossing te zoeken. Het gaat daarbij om de samenvoeging van twee of meer
van de volgende blokken: het ontwerp, de bouw, de financiering en het onderhoud
en beheer. In deze brief gaat het specifiek om de Design Build Finance Maintain
(DBFM)-contracten (samenvoeging van ontwerp, bouw, financiering en beheer
en onderhoud); ook wel concessiemodel genoemd.In dit hoofdstuk zal worden in gegaan op de vraag wat het DBFM concept
precies is, welke aanpak de rijksoverheid heeft gekozen om het DBFM concept
in Nederland te introduceren, welke resultaten deze aanpak heeft opgeleverd
en wat de acties zijn voor de komende jaren. Ten slotte wordt per sector ingegaan
op de ontwikkelingen en acties. 2.2 DBFM: publieke sector bepaalt «wat» en
de private sector bedenkt «hoe»Zoals gezegd worden in een DBFM-contract de blokken ontwerp, bouw, financiering
en onderhoud en beheer in één keer aan een private partij overgedragen.
Niet in de vorm van het slaan van een nietje door afzonderlijke contracten
voor de verschillende blokken, maar door in het contract afspraken te maken
wat het resultaat van die afzonderlijke blokken uiteindelijk moet zijn. Het
resultaat is dus niet een ontwerp of een strook asfalt, maar een vervoerscapaciteit
tussen A en B. Output in plaats van input. De private partij krijgt (binnen
duidelijke randvoorwaarden) de vrijheid hoe het door de overheid verlangde
resultaat het best gerealiseerd kan worden. De private partij wordt ook betaald
op basis van het bereiken van het afgesproken resultaat.Zo heeft de overheid bij de aanleg van de N31 tussen Leeuwarden en Drachten
niet gevraagd om een strook asfalt van een bepaalde kwaliteit, of een vangrail
gemaakt van staalsoort X maar om een bepaalde dagelijkse vervoerscapaciteit
(binnen duidelijk randvoorwaarden op het gebied van veiligheid en milieu).
De winnende bieder heeft van de geboden ruimte gebruik gemaakt en een oplossing
gekozen die beduidend goedkoper was dan de varianten waarbij de overheid de
oplossing voorschrijft en een vervoerscapaciteit die minimaal vergelijkbaar
is.1Alleen ruimte geven voor andere oplossingen is overigens niet voldoende
om de private partijen aan te zetten die ruimte ook te gebruiken om te komen
tot slimmere en betere oplossingen én om de gewenste output te leveren.
Er zijn nog twee belangrijke ingrediënten om DBFM te laten werken:• De betaling wordt gekoppeld aan de dagelijks te leveren prestatie.
De overheid betaalt niet meer voor een stuk asfalt bij de oplevering van de
weg, maar betaalt gedurende meerdere jaren voor een dagelijkse te leveren
vervoerscapaciteit (de weg moet beschikbaar zijn om het afgesproken vervoersaanbod
af te wikkelen). Door de koppeling van betaling aan prestatie worden de private
partijen gedwongen om elke dag van de contractduur hun best te doen.2 Het effect van deze koppeling is dat de betaling over
de duur van het contract wordt uitgesmeerd.• De aanbesteding van de pps-concessie moet in concurrentie plaatsvinden.
Dit is de enige manier om de private partijen te prikkelen om optimaal gebruik
te maken van de aangeboden ruimte. Doen ze dit niet, dan wint een ander het
contract.Een bijkomend voordeel van de toepassing van DBFM contracten is dat risico's
van tevoren in kaart zijn gebracht, geprijsd en verdeeld en eventuele tegenvallers
in onderhoud voor rekening en risico van de private partijen zijn. Het achteraf
inpassen van tegenvallers als gevolg van opgetreden risico's is daarmee verleden
tijd. Begrotingen worden daarmee betrouwbaarder en voorspelbaarder.2.3 DBFM tot nu toe2.3.1 Aanpak introductie DBFMOp basis van positieve ervaringen met de toepassing van DBFM in het buitenland
heeft vijf jaar geleden het toenmalige kabinet besloten om DBFM ook in Nederland
te introduceren. Er is toen voor gekozen om dit niet met een big bang te doen,
maar om een traject van gecontroleerde introductie en verbreding in te zetten.
De reden hiervoor was dat de kennis en ervaring op dat moment zowel aan publieke
als aan private zijde ontbraken om te starten met een groot aantal projecten. Dit traject van gecontroleerde introductie en verbreding houdt in dat
in een bepaalde sector, na een eerste verkenning, gestart wordt met een beperkt
aantal pilotprojecten met als doel:• In de praktijk te ervaren of pps tot betere resultaten leidt• de pps-structuur te optimaliseren• inzicht te krijgen welke (institutionele) belemmeringen in de weg
staan aan het gebruik van pps.• kennis op te bouwen om zo verdere toepassing van pps te vergemakkelijken.Op basis van deze eerste pilots kan de toepassing binnen de sector verder
worden verbreed.De betrokken departementen hebben hun eigen programma's opgesteld om de
introductie en verbreding van pps vorm te geven. Bij het Ministerie van Financiën
is het Kenniscentrum PPS ingesteld om de betrokken departementen te ondersteunen
bij de introductie en verbreding van pps. De ondersteuning van het kenniscentrum
PPS bestaat uit:• een actieve inbreng van kennis en ervaring bij de pilotprojecten• het ontwikkelen van de instrumenten die behulpzaam zijn bij het
toepassen van pps• het signaleren en het bijdragen aan het wegnemen van belemmeringen
voor de toepassing van pps.• het verspreiden van kennis over pps.2.3.2 PilotprogrammaDe eerste sector is de weg en rail sector. Het eerste en meteen het grootste
contract was voor de HSL bovenbouw. Infraspeed, het winnende consortium, is
gedurende 30 jaar verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van de hogesnelheidslijn
tussen Amsterdam en de Belgische grens. Infraspeed moet daarvoor de bovenbouw
(o.a. de rails, bovenleiding en signaleringssystemen) ontwerpen en bouwen
en de boven en onderbouw onderhouden. Snel daarna volgden twee pilotprojecten
in de wegensector: de A59 tussen Den Bosch en Oss en de N31 Leeuwarden–Drachten.
In beide projecten is een privaat consortium (voor 15 jaar plus de bouwtijd)
verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van een wegdeel. Parallel aan
deze wegenprojecten liep de aanbesteding van de waterzuivering Harnaschpolder
van Hoogheemraadschap Delfland. Het consortium Delfluent is voor de komende
30 jaar verantwoordelijk voor de zuivering van rioolwater.Na deze grote infrastructuurprojecten is de aandacht gericht op huisvestingsprojecten.
Gestart is met een pilot in de onderwijssector. De gemeente Den Haag en de
Stichting Confessioneel Onderwijs Lucas hebben de aanbesteding voor het schoolgebouw
voor het Montaigne Lyceum in Den Haag (Ypenburg) bijna afgerond. Na een verkenning
van de mogelijkheden bij de rijkshuisvesting is de aanbesteding van de renovatie
van het ministerie van Financiën in september gestart. Op dit moment
is VWS in overleg met 't Groene Hart Ziekenhuis over het toepassen van DBFM
voor de nieuwbouw.Op basis van de eerste pilots kan geconcludeerd worden dat in de infrastructuursector
het DBFM concept tot betere resultaten, zowel in de vorm van kwaliteit als
kosten, kan leiden.1 In de huisvestingssector
is het nog te vroeg om dit vast te stellen, maar de verwachtingen zijn dat
dit ook hier het geval is. Deze (deels nog te verwachten) uitkomsten zijn
overigens niet verrassend, omdat op basis van de ervaringen in het buitenland
bewust is gekozen voor deze twee sectoren.2.3.3 BelemmeringenZoals gezegd zijn de pilots niet alleen bedoeld om te kijken of het DBFM
concept een waardevolle uitbreiding is van de gereedschapkist van de overheid,
maar ook om een beeld te krijgen van de belemmeringen1 die een brede toepassing van DBFM in de weg staan. De twee belangrijkste
belemmeringen zijn de budgettaire inpassing en de transactietijd en -kosten.• Budgettaire inpassingIn een DBFM contract wordt een private partij voor lange tijd verantwoordelijk
gemaakt voor het leveren van een afgesproken dagelijkse prestatie. In de prijs
die de overheid daarvoor betaalt, zijn de meeste kosten en risico's versleuteld
die samenhangen met het voor een lange periode leveren van die prestatie.
Om te beoordelen of de aangeboden prijs aantrekkelijk is gegeven de aangeboden
kwaliteit moet de overheid een inschatting maken van welke kwaliteit zij zelf
levert en welke kosten zij daarvoor zou maken. Tijdens de aanbestedingen bleek
dat de gegevens van de overheid over de kwaliteit en de kosten en risico's
tijdens de beheersfase niet van dezelfde kwaliteit waren als de gegevens over
de bouwkosten.2Dit gebrek aan goede gegevens veroorzaakte de nodige discussies tussen
bieders en de aanbestedende dienst, maar de meeste onrust ontstond binnen
de muren van de overheid. «Waarom moet de «kwaliteit zo hoog zijn?»,
«Zijn dit geen gouden kranen», «kloppen de onderhoudsramingen
wel?», «zijn die risico's niet te hoog ingeschat». Door
het gebrek aan goede gegevens was het niet eenvoudig om deze vragen te beantwoorden,
wat zich uiteindelijk vaak vertaalde in een vertraging van de aanbesteding.Een groot deel van dit probleem zal op termijn verdwijnen als de maatregelen,
die de minister van Financiën in de al eerder genoemde brief3 van 23 september 2003 over de bijdrage die begrotingsregels
kunnen geven aan de verbetering van investeringsbeleid, effect gaan ressorteren.
Door de verdere ontwikkeling van VBTB (beleid definiëren in outputtermen
en toetsen of deze gehaald zijn) zullen steeds betere gegevens ontstaan over
de geleverde prestaties en zal de maatregel, om vanaf 2005 naast de investeringskosten
ook de beheers- en onderhoudskosten expliciet in de ramingen op te nemen,
een veel beter inzicht geven in hoeveel de geleverde prestatie kost.In de brief4 van 14 november 2003 over
de waardering van risico's bij publieke investeringsprojecten heeft de minister
van Financiën expliciet aandacht gegeven aan de wijze waarop in kostenbatenanalyse's
en pps met risico's moet worden omgegaan, waardoor de keuze tussen verschillende
alternatieven niet afhangt van het al dan niet – vaak willekeurig –
meenemen van risico's. Dit heeft het risicobewustzijn binnen de overheid sterk
vergroot. Wanneer risico's niet in de begroting worden meegenomen lijken alternatieven
waar risico's expliciet5 zijn gemaakt duurder
dan alternatieven waar deze risico's niet zijn meegenomen. In de brief is
aangegeven dat bij de evaluatie eind 2005 expliciet gekeken wordt naar de
(on)mogelijkheden van het inpassen van risico's in de begroting.6 In het besluitvormingsproces hebben risico's nu wel een duidelijker
plek gekregen. Niet alleen in het begin van het traject bij de kosten baten
analyse, maar ook bij het in uitvoering nemen van een project. Vanaf 2005
moet dan een geactualiseerd overzicht van de kosten en baten (inclusief risico's)
gemaakt moeten worden. • transactiekosten en -tijdBij de pilots is gebleken dat de aanbesteding van een DBFM contract relatief
veel tijd in beslag neemt en de aanbestedende dienst en de bieders veel geld
kwijt zijn aan adviseurs. Naast nieuwigheid en de eerder genoemde discussies
over de budgettaire inpassing is hiervoor nog een aantal oorzaken aan te wijzen.Een belangrijk probleem is dat zowel bij de aanbestedende dienst als de
bieders er nog onvoldoende begrip is voor elkaar's belangen en positie. Dit
leidt er toe dat in de onderhandelingen beide partijen starten met posities
die voor de ander niet haalbaar of onaanvaardbaar zijn. Als gevolg daarvan
duren de onderhandelingen langer dan noodzakelijk. Om dit probleem op te lossen
is begin dit jaar een marktdialoog1 opgezet. In
deze dialoog zijn vertegenwoordigers van private en publieke partijen gevraagd
naar hun ervaringen bij de aanbesteding van de eerste Nederlandse DBFM-contracten.
De resultaten van deze marktdialoog zullen gebruikt worden voor het dit jaar
te publiceren DBFM handboek. In het handboek zullen per contractsonderdeel
de belangen van beide partijen worden beschreven en wordt aangegeven wat,
rekening houdend met deze belangen, de beste oplossingsrichting is.Een andere vertragende factor is dat tot nu toe elke aanbesteding weer
met een nieuw opgesteld contract wordt gestart. Dit betekent voor de bieders
(en voor de overheid) dat ze zich elke keer opnieuw door een geheel nieuw
contract heen moeten werken. Dit leidt tot hoge (juridische) kosten. Deze
veranderde contracten zijn op zich logisch verklaarbaar. In elke aanbesteding
van het pilotprogramma leert de overheid weer nieuwe dingen die zich vertalen
in aanpassingen van het contract. Wel is het nu zaak om, zeker in de sectoren
waarin de pilotfase bijna afgerond is, over te gaan tot contractstandaardisatie.
Het ministerie van Verkeer en Waterstaat is dan ook bezig met de ontwikkeling
van een standaard wegencontract. De andere sectoren zullen later volgen.Elke aanbesteding start met een relatief onervaren ploeg. Deze onervarenheid
leidt elke keer weer tot opstartproblemen. Dit probleem zal als het gebruik
van DBFM toeneemt vanzelf afnemen. In de tussentijd moet dit probleem opgelost
worden door goed kennismanagement. Zowel op rijksniveau als op departementsniveau
wordt hier steeds meer aandacht aan gegeven. Zo is parallel aan de aanbesteding
van een eerste scholenpilot geschreven aan een handboek voor DBFM bij scholenbouw
en heeft de rijksgebouwendienst een kennismanagementplan opgesteld. Dit moet
ervoor zorgen dat de kennis en ervaringen die opgedaan worden bij de aanbesteding
van het Financiën-gebouw geborgd worden en ter beschikking staan voor
de vervolgprojecten.2.4 Plannen voor de toekomstDe belangrijkste ambitie van het kabinet is de komende jaren te komen
tot een structurele toepassing van DBFM: «van incidenteel naar structureel».Om deze ambitie te realiseren is het belangrijk om alle belemmeringen
weg te nemen. Voor de oplossing van het budgettaire inpassingsprobleem is
een aantal stappen (verdere ontwikkeling VBTB en onderhoudskosten per project
ramen) gezet die er voor zorgen dat dit probleem op termijn opgelost wordt.
Het al dan niet opnemen van risico's in de begroting zal tijdens de aangekondigde
evaluatie in het kader van het kabinetsstandpunt over de waardering van risico's
bij publieke investeringsprojecten expliciet een plaats krijgen. Deze evaluatie
vindt in 2005 plaats. Initiatieven die leiden tot het verkorten van de transactietijd en het
verlagen van de transactiekosten hebben een hoge prioriteit voor departementen
en het kenniscentrum PPS. Dit jaar en volgend jaar zal er gewerkt worden aan
onder andere het DBFM handboek, het standaard wegencontract en de handleiding
voor DBFM bij scholenbouw. Verder zal er regelmatig contact zijn tussen vertegenwoordigers
van publieke en private partijen om te bekijken waar de aanbesteding en het
contract nog verder kunnen worden geoptimaliseerd. Nu al zijn er task forces
met VNO NCW voor de wegensector en voor rijkshuisvesting opgezet, die belemmeringen
inventariseren en aanbevelingen doen om deze belemmeringen weg te nemen.Als de belemmeringen weg zijn dan zal de pijplijn met projecten moeten
kunnen ontstaan. Een belangrijk instrument daarbij is het vanaf 2005
voorgeschreven gebruik van de Publiek Private Comparator (PPC)1, waarmee gegarandeerd wordt dat bij elke aanbesteding DBFM als serieus
alternatief bekeken gaat worden. In de tussentijd kijkt het ministerie van
Verkeer en Waterstaat naar de DBFM mogelijkheden van een drietal wegprojecten
en heeft VROM aangekondigd samen met de betrokken departementen voor 8 projecten
een PPC te laten uitvoeren. Op die manier wordt voorkomen dat de poel tijdelijk
uitdroogt, omdat er dan een grote kans bestaat dat de kennis zowel aan private
en publieke kant verdampt. Daarnaast zullen de pilotprogramma's voor scholenbouw
en voor de huisvesting van ziekenhuizen worden voortgezet. Defensie bekijkt
in hoeverre er binnen haar beleidsterrein mogelijkheden zijn. In de volgende
paragraaf zullen de plannen van de departementen in verder detail besproken
worden.2.5 Het beeld bij de departementen2.5.1 Ministerie van Verkeer en WaterstaatDe resultaten van de HSL-Infraprovider, A59 en N31 wijzen erop dat DBFM
in deze sector goede resultaten oplevert. In haar brief2 van 7 juli 2004 geeft de minister van Verkeer en Waterstaat aan
hoe zij de komende jaren verder wilt gaan met innovatief aanbesteden en pps.
In aanvulling op de marktscan, waar de PPC-methode een onderdeel van is, die
vanaf 2005 wordt geïmplementeerd, geeft de minister aan dat nu gekeken
wordt naar de DBFM mogelijkheden van de A10 Tweede Coentunnel/Westrandweg,
A4 Midden Delfland en A15 Maasvlakte-Rotterdam.Voortbouwend op de evaluaties van de pilotprojecten is een gezamenlijke
task force (met Financiën, Economische Zaken en VROM) met VNO NCW aan
het werk gezet om de belemmeringen en problemen te inventariseren die de toepassing
van DBFM in de weg staan en aanbevelingen te doen voor een verdergaande inschakeling
van de markt.2.5.2 RijkshuisvestingBij de ontwikkeling van pps in de vorm van DBFM bij de rijkshuisvesting
spelen, naast de aanbiedende partijen, aan de vraagzijde twee partijen een
rol: de klant en de Rijksgebouwendienst als adviseur en aanbestedende dienst.
Bij het opzetten van een pps-programma zal de klant uitdrukkelijk betrokken
worden enerzijds omdat de klant uiteindelijk besluit over de toepassing van
pps en anderzijds omdat via een DBFM-contract ook een deel van de facilitaire
werkzaamheden, waarvoor de klant zelf verantwoordelijk is, wordt uitbesteed.
Nadat de minister van Financiën besloten had de renovatie van zijn departement
met DBFM te laten uitvoeren, hebben dit voorjaar de minister van VROM en de
minister van Financiën bezien in hoeverre rijkshuisvestingsprojecten,
die zijn opgenomen in de ramingen voor de leenfaciliteit, in
potentie geschikt zijn voor DBFM. Een eerste analyse heeft potentiële
projecten opgeleverd van de Belastingdienst, Defensie, Justitie en het CBS1. Het kabinet heeft besloten voor deze projecten een
PPC te laten opstellen om na te gaan of DBFM inderdaad de meest aantrekkelijk
uitvoeringsvorm is.Hieronder worden de projecten per departement nader genoemd.• Ministerie van Economische ZakenHet CBS stelt een PPC op voor de renovatie van het CBS in Heerlen.• Ministerie van FinanciënIn aanvulling op de lopende pilot voor de renovatie van het Financiëngebouw,
worden PPC's opgesteld voor de nieuwbouw van een belastingkantoor in Doetinchem
en de renovatie van een belastingkantoor in Groningen.• Ministerie van JustitieUit diverse studies2 in het kader van de
verkenning van DBFM-mogelijkheden bij gevangenissen is gebleken dat DBFM betere
resultaten kan opleveren. Mede op basis van deze verkenningen laat de minister
van Justitie PPC's opstellen voor twee nog te ontwikkelen nieuwbouwinrichtingen
te weten het Uitzetcentrum Rotterdam en een inrichting binnen het gevangeniswezen
en daarnaast voor het gerechtshof Amsterdam en de rechtbank Zwolle.• Ministerie van DefensieDe minister van Defensie stelt een PPC op voor de renovatie van het departement.Naast deze pilots heeft ook de Rijksgebouwendienst een task force opgezet
met VNO NCW. Deze task force heeft dezelfde opdracht als de Verkeer en Waterstaat
task force: belemmeringen en problemen inventariseren en aanbevelingen doen
om een verdergaande inschakeling van de markt mogelijk te maken. Om de kennis
en ervaringen uit de task force en de pilots te verankeren en beschikbaar
te maken voor volgende projecten heeft de rijksgebouwendienst een kennismanagementplan
opgesteld.2.5.3 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en WetenschapEen verkenning3 in het buitenland heeft aangetoond
dat de toepassing van pps bij scholenbouw een kwaliteitsimpuls betekent, zowel
aan de huisvestingskant als in het primaire proces. In overleg tussen OCW
en KC PPS is in 1999 besloten om PPS te experimenteren bij scholenbouw. Inmiddels
is de aanbesteding van de eerste Nederlandse pilot, het Montaigne Lyceum in
Den Haag, vergevorderd. Naar verwachting zal contractondertekening eind 2004
plaatsvinden. Het experiment heeft als doel om de vraag te beantwoorden of
toepassing van PPS bij scholenbouw leidt tot verbetering van onderwijskwaliteit.
De verwachting was dat de schoolleiding meer tijd zou krijgen voor onderwijstaken,
omdat door het toepassen van PPS de onderhouds- en beheer taken voor het schoolgebouw
overgenomen konden worden door de private partij. Deze laatste overweging
vormde voor OCW de belangrijkste reden om samen met het KC PPS bij te dragen
aan het tot stand komen van de pilot.Begin 2005 wordt de pilot geëvalueerd. Naast de ontlasting van het
onderwijzend personeel zal de evaluatie ook ingaan op eventuele belemmeringen
die het optimaal inzetten van een PPS-traject in de weg staan. Uit de eerste
ervaringen bij deze pilot kan in ieder geval de hoge transactiekosten en de
lange voorbereidingstijden als belangrijke knelpunten genoemd worden. Om deze
tot een te beperken werkt het KC PPS aan de ontwikkeling van handboeken en
standaarden voor PPS bij scholenbouw (DBFM). Om te komen tot een goed onderbouwde afweging bij het toepassen van PPS
bij scholenbouw, heeft OCW in samenwerking met het KC PPS een afwegingskader1 ontwikkeld. Met dit afwegingskader zijn gemeente- en
schoolbesturen in staat om besluitvorming ten aanzien van nieuwbouw- en renovatieprojecten
van onderwijshuisvesting via een weloverwogen proces af te wegen. Het afwegingskader
beschrijft de voor- en nadelen van de toepassing van verschillende vormen
van PPS-scholenbouw. Het afwegingskader helpt bovenbedoelde doelgroepen op
relatief snelle en eenvoudige wijze een inschatting te kunnen maken welke
uitvoeringsvariant het meest efficiënt is.Tot slot:Gelet op de rol van OCW die geen directe verantwoordelijkheid heeft voor
volledige financiering of uitvoering van investeringen in scholenbouw en dat
kennis en expertise op het gebied van PPS bij het KC PPS ligt, besluit OCW
om haar betrokkenheid bij PPS op het huidige niveau te handhaven, namelijk
informeren en faciliteren. Kennis en expertise op het gebied van PPS liggen
bij KC PPS en dat moet centraal blijven. Uiteraard is OCW altijd bereid om
het KC PPS te informeren over onze regelgeving, maar met betrekking tot PPS
moet het veld (gemeente- en schoolbesturen) zich tot het KC PPS wenden.Bij infrastructuur en rijkshuisvesting wordt de beslissing over het al
dan niet toepassen van DBFM op rijksniveau genomen. Bij de nieuwbouw van een
school is het niet de minister die besluit over het toepassen van DBFM, maar
het schoolbestuur en de gemeente. Voor een verdere ontwikkeling van DBFM bij
scholenbouw is het essentieel dat deze beslissers toegang hebben tot de kennis
over DBFM en de ervaringen van de eerste pilot. Schoolbesturen en gemeenten
hebben behoefte aan (soms) forse en gerichte ondersteuning bij concrete projecten.
Dit trekt een te zware wissel op de beschikbare capaciteit bij Financiën
en gegeven de verantwoordelijkheidsverdeling bij onderwijshuisvesting kan
OCW die rol niet op zich nemen. Financiën zal samen met OCW op zoek gaan
naar een andere partij die de gevraagde ondersteuning op zich kan en wil nemen.2.5.4 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en SportIn een op de Nederlandse situatie geënte studie2 zijn de positieve buitenlandse ervaringen met het full service concept
(pps in de zorg) bevestigd. De logische stap is gezet door samen met de raad
van bestuur van het Groene Hart ziekenhuis te Gouda een PPC te laten uitvoeren
voor de nieuwbouw van het ziekenhuis. In dit onderzoek zal ook gekeken worden
of er (institutionele) belemmeringen zijn die de toepassing van het full service
concept in de weg staan. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
zal zich inzetten om voor de pilot de institutionele belemmeringen weg te
nemen. Temeer daar de met dit concept te realiseren doelmatigheidswinst kan
worden ingezet voor de verwachte kostenstijging in de gezondheidszorg.2.5.5 Ministerie van DefensieSinds 2000 toetst de minister van Defensie op systematische wijze of de
markt in staat is om tot betere oplossingen te komen. Deze toetsing vindt
met name plaats wanneer moet worden geïnvesteerd of gereorganiseerd,
alsmede wanneer de dienstverlening bij eigen voortbrenging achterblijft. Daartoe
wordt gebruik gemaakt van het instrument Competitieve Dienstverlening (CDV).
Pps ligt in het verlengde hiervan. Momenteel laat de minister een verkenning
verrichten naar de mogelijkheden van toepassing van pps bij investeringen
en bestaande dienstverlening van Defensie. Naast de renovatie van het kerndepartement,
die meedraait in de rijkshuisvestingspilots, heeft het ministerie
hiertoe de beoogde investering in kantooraccommodatie voor 2000 personen aangewezen
als pps-pilot. De verkenning en pilots zullen begeleid worden door een bij
de directie Financieel Economische Zaken op te richten kenniscentrum, dat
binnen Defensie verantwoordelijk wordt voor de kennisopbouw.PPS bij gebiedsontwikkeling2.6 InleidingWat is pps bij gebiedsontwikkeling?Bij pps bij gebiedsontwikkeling is sprake van een gezamenlijke planvorming
en/of uitvoering, waarbij de investeringen van partijen in publieke voorzieningen
(zoals infrastructuur) en commerciële voorzieningen (zoals woningen en
kantoren) met elkaar worden gecombineerd in een integrale ontwikkeling van
het gebied.Wat gaat er mis bij gebiedsontwikkeling en welk doel streeft
het kabinet na?De overheid laat kansen liggen bij de uitvoering van haar ruimtelijke
investeringen, zowel wat de ruimtelijke kwaliteit betreft, als wat de financiering
en de snelheid van uitvoering betreft. De burger krijgt daardoor «minder
waar voor zijn belastinggeld» dan mogelijk. De oorzaak hiervan is gelegen
in het volgende. Een ruimtelijke investering van een overheid vindt zelden
alleen plaats; veelal is sprake van meerdere investeringen van verschillende –
publieke en private – partijen, die onderling samenhangen. Een weg is
bijvoorbeeld niet een toevallige strook asfalt maar een verbinding van plaatsen
waar mensen werken (investeringen in kantoren en bedrijventerreinen), wonen
(huizen) en recreëren (winkels, groen). Maar ondanks deze samenhang richten
de betrokken partijen zich nog te veel op hun eigen deelproject en belang
en hebben zij nog te weinig oog voor de synergie tussen elkaars doelstellingen.Door een te eenzijdige focus van overheidspartijen op de kosten van de
eigen investering, worden potenties voor extra opbrengsten onvoldoende benut,
waardoor het project als geheel duurder uitpakt dan noodzakelijk. Waterberging
kan bijvoorbeeld goedkoper gerealiseerd worden door de aanleg van een waterpartij
te combineren met de woningbouwopgave in het gebied (althans daar waar dat
beleidsmatig wenselijk is) en daarbij de waterpartij zo vorm te geven dat
zo veel mogelijk huizen aan het water kunnen worden gebouwd. Ook worden projecten
vertraagd doordat partijen te zeer vasthouden aan de door hen voorgestane
deeloplossing en niet openstaan voor totaaloplossingen, hetgeen kan leiden
tot een impasse. Tevens laat de overheid door deze eenzijdige focus kansen
liggen op een hogere kwaliteit en duurzaamheid van de ruimtelijke oplossing,
terwijl die kansen wel moeten worden benut om tegemoet te kunnen komen aan
het toegenomen kwaliteitsbesef van de burger. Er zijn wel projecten waarin
deze kansen worden benut (op Rijksniveau bijvoorbeeld Sytwende en Overkluizing
A10 Bos en Lommer), maar dit gebeurt nog te incidenteel. Het Kabinet heeft
zich dan ook tot doel gesteld de ruimtelijke kwaliteit te verhogen en om de
uitvoering van gebiedsontwikkeling te versnellen en de kostenefficiëntie
te verhogen.Hoe kan pps bijdragen aan het doel van het Kabinet?Het Kabinet is zich ervan bewust dat ruimtelijke investeringen soms beter
op een andere wijze kunnen worden vormgegeven om deze doelen te bereiken,
namelijk door meer samenwerking tussen de betrokken publieke en private partijen.
De noodzaak tot samenwerking wordt groter door de schaarste aan ruimte en
de daarmee samenhangende toenemende complexiteit en toenemende kosten van
de uitvoering van ruimtelijk beleid. Door ruimtelijke investeringen
in publieke en private functies in een gebied in onderlinge samenhang te realiseren,
kunnen de overheden hun ruimtelijke beleid kostenefficiënter uitvoeren.
Private partijen kunnen, met hun kennis van de markt en de marktrisico's,
beter dan publieke partijen aansluiten op de (veranderende) vraag van de markt
en de opbrengstenmogelijkheden optimaliseren en de risico's beperken. Dat
kan leiden tot een betere «businesscase» voor het project als
geheel: een betere verhouding tussen kosten en opbrengsten en minder risico's.
Tevens kan tot financiële verevening tussen de verschillende projectonderdelen
worden gekomen, waarbij uit de opbrengsten van de commerciële functies
kan worden bijgedragen aan de bekostiging van de openbare voorzieningen (zie kader).In de grote beleidsnota's zoals de Nota Ruimte en de Nota Mobiliteit is
daarom vooropgesteld dat de verschillende overheidsinstanties en -lagen hun
ruimtelijke plannen beter moeten afstemmen en dat de overheden mogelijkheden
van samenwerking met private partijen bij de uitvoering en financiering van
deze Nota's maximaal moeten benutten. Het Kabinet streeft daarbij naar een
vroegtijdige betrokkenheid van de private sector bij gecombineerde vraagstukken
van ruimtelijke inrichting.Kader: Financiële vereveningMet financiële verevening wordt bedoeld: een evenwichtige
kosten- en inkomstenverevening tussen de diverse publieke en private functies
van het project. Bij gebiedsontwikkeling zit een belangrijke financieringsbron
in het project zelf: de grond. Door bestemmingswijziging en de programmatische
invulling van het project kan de waarde van de grond stijgen. Deze waardestijging
kan geheel of deels worden ingezet voor de financiering van deonrendabele
projectonderdelen (openbare voorzieningen). Omdat de grond vaak in handen
is van private partijen en de publiekrechtelijke mogelijkheden van de overheid
voor verevening beperkt zijn, zal de betrokken overheid hierover veelal privaatrechtelijke
afspraken moeten maken met die private partijen.Overigens zullen de door de overheid verrichte investeringen
ook kunnen bijdragen aan een waardestijging van bestaand vastgoed van private
partijen. De overheid zal ook hierover afspraken willen maken met die private
partijen om een deel van die waardestijging te benutten voor bekostiging van
het project (profijtbeginsel).Overigens is het doel van pps het bereiken van meerwaarde;
het verdelen van die meerwaarde – de verevening – vloeit daar
logisch uit voort. Indien voor een overheid de verevening of het verhalen
van kosten (op zich uiteraard een legitiem doel) op zichzelf de enige reden
is geworden voor het aangaan van een pps, zonder dat het verkrijgen van een
optimaal maatschappelijk rendement op de overheidsinvestering voorop staat,
dan is de kans op succes gering.Ter illustratie: het project Sytwende als voorbeeld van een integrale
gebiedsontwikkeling:De aanleg van een gedeelte van Rijksweg 14 in Voorburg
heeft een lange aanloop gehad. Het tracé was al in 1956 vastgesteld,
maar de gemeente en de burgers waren tegen de aanleg van de weg en voorstander
van de ontwikkeling tot woonlocatie. Vanwege het gebrek aan draagvlak werd
de aanleg enorm vertraagd. De impasse is uiteindelijk doorbroken doordat de
publieke partijen in samenwerking met een private partij een plan hebben ontwikkeld
waarin de weg wordt geïntegreerd in woningbouwontwikkeling (weg deels
in tunnel en deels in «tunnel op maaiveld» met woningen er tegenaan).
Door deze oplossing, die zowel uit stedenbouwkundig als milieukundig oogpunt
beter is, ontstond draagvlak voor de aanleg van de weg. De meerkosten van
deze oplossing werden betaald uit de opbrengsten van de woningontwikkeling
en bijdragen van de gemeente, het Stadsgewest Haaglanden en VROM.
Deze partijen waren daartoe bereid omdat het plan nu ook tegemoet kwam aan
hun belangen. Op deze wijze konden de Rijksbelangen sneller en met een hogere
kwaliteit worden gerealiseerd. Met de nu gekozen oplossing zijn alle betrokken
belangen gediend.Hieronder wordt eerst een analyse gegeven van de knelpunten bij pps bij
gebiedsontwikkeling (3.2). Vervolgens wordt aangegeven welk doel het Kabinet
nastreeft t.a.v. pps, welke aanpak het Kabinet daarbij hanteert en wat daarbij
de rolverdeling is (3.3). Daarna wordt aangegeven welke resultaten zijn bereikt
sinds de laatste voortgangsrapportage en welke acties het komende jaar zullen
worden ondernomen en tot welke resultaten dat moet leiden (3.4.1). Ten slotte
wordt een samenvatting gegeven van de rapportages van de interdepartementale
taskforce «pps bij integrale gebiedsontwikkeling» en van de afzonderlijke
betrokken ministeries: VROM, LNV, V&W en EZ (3.4.2). Hierbij gaat elk
ministerie voor haar specifieke sector in op de bereikte resultaten en op
de acties voor het komende jaar. De rapportages zelf zijn als bijlage opgenomen
in deze voortgangsrapportage.2.7 ProbleemanalyseHet Kabinet wil zoals aangegeven de ruimtelijke kwaliteit verhogen en
de uitvoering van gebiedsontwikkeling versnellen en kostenefficiënter
maken door een integrale gebiedsgerichte ontwikkeling in samenwerking met
de betrokken publieke en private partijen. Dit vraagt om een andere opstelling
van de overheid en om andere vaardigheden. Dit sluit aan bij het Kabinetsbrede
project Andere Overheid. Het Rijk is reeds hiermee begonnen, maar de ervaring
is tot dusverre dat het realiseren van de in de beleidsnota's beschreven integrale
beleidsambities niet vanzelf gaat: er is nog een «gat» tussen
de beleidsnota's en de integrale uitvoering daarvan. Bij de uitvoering wordt
vaak teruggevallen op afzonderlijke projecten en maatregelen met sectorale
doelen; de overheid is nog niet goed in staat een integrale uitvoering te
organiseren.In 2003 en begin 2004 heeft het Kabinet analyses gemaakt van de belangrijkste
knelpunten bij de implementatie van integrale gebiedsontwikkeling in samenwerking
met de betrokken partijen. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen:A. Institutionele oorzaken: oorzaken die het komen tot
integrale gebiedsvisies belemmerenDe verschillende departementen streven verschillende doelstellingen na
en kunnen dit soms moeilijk loslaten om te komen tot een Rijksbrede visie
voor een te ontwikkelen gebied. Dit wordt mede veroorzaakt doordat ieder departement
zijn eigen sectorbeleid, middelen (geld, grond), kasritme-voorwaarden en procedures
heeft en het moeilijk is deze bij de uitvoering van beleid te bundelen. Kortom:
er is niet altijd sprake van «één loket» en een
effectieve, resultaatgerichte samenwerking binnen het Rijk ten aanzien van
een gebied of project. De noodzaak tot bundeling van beleid en van de middelen
ter uitvoering daarvan geldt niet alleen binnen het Rijk, maar ook tussen
de verschillende overheidsinstanties Rijk, provincie en gemeente. Publiek-publieke
samenwerking is ook een zeer belangrijke voorwaarde voor een succesvolle publiek-private
samenwerking.B. Het bestaande beleid en instrumentarium is niet altijd
toegesneden op de nieuwe werkwijzeAls er een integrale gebiedsvisie is opgesteld, dan is het voor de betrokken
overheden vaak moeilijk om in onderling overleg en met private partijen te
komen tot een concrete invulling van die visie en de uitvoering
daarvan. Dit komt allereerst doordat de organisatie van bevoegdheden, verantwoordelijkheden
en procedures binnen de overheid niet is toegesneden op deze nieuwe werkwijze.
Als gevolg hiervan kunnen procedures knellen en biedt het bestaande beleid
weinig houvast bij het maken van afwegingen, bijvoorbeeld ten aanzien van
de vraag wat in een bepaald project de wenselijke rol van de overheid (en
van welke overheid) is en wat de wenselijke vormgeving van het opdrachtgeverschap
voor de realisatie van het project is in de samenwerking met private partijen.
Ook kunnen de publiekrechtelijke bevoegdheden tekortschieten (bv. de mogelijkheden
tot kostenverhaal c.q. financiële verevening, waaraan het Kabinet thans
werkt), zodat overheden moeten terugvallen op het maken van privaatrechtelijke
afspraken. Ten tweede moet de overheidsorganisatie ook een cultuuromslag maken:
zij is niet gewend om meer op hoofdlijnen en op afstand te sturen, hetgeen
wel vereist is. De overheden moeten een heldere omschrijving maken van hun kerntaken
en een duidelijke visie formuleren hoe en in welke fase private partijen betrokken
zullen worden («inkoopstrategie»).C. Tekort aan kennis en vaardighedenOverheden beschikken vaak in onvoldoende mate over de voor integrale gebiedsontwikkeling
en pps vereiste kennis (bedrijfseconomisch, financieel en juridisch) en vaardigheden
(zoals onderhandelingsvaardigheden en het kunnen opstellen van functionele
specificaties en prestatie-eisen). Belangrijk daarbij zijn ook de procesmanagementvaardigheden.
Bij pps-projecten bij gebiedsontwikkeling zijn immers altijd meerdere partijen
betrokken, die verschillende doelen en belangen, performance-criteria, begrotingsprocedures,
besluitvormingsprocedures en tijdhorizons hebben. Een goed procesmanagement
is daarom essentieel. Weliswaar kunnen overheden deze vaardigheden inhuren,
maar zij moeten deze uiteindelijk ook zelf opbouwen.Deze 3 categorieën knelpunten hangen met elkaar samen: wil een pps
bij gebiedsontwikkeling tot meerwaarde kunnen leiden (hogere kwaliteit, sneller
en/of goedkoper), dan zal het institutionele kader aanwezig moeten zijn, moeten
de vereiste middelen en instrumenten aanwezig zijn én moeten de bij
het project betrokken personen over de kennis en ervaring beschikken om binnen
dat kader en met die instrumenten aan de slag te gaan. Indien bij een project
bijvoorbeeld de samenwerking tussen de betrokken overheden niet goed is geregeld,
dan loopt het project daar op stuk, ook als de projectmedewerkers zeer deskundig
zijn en beschikken over goede instrumenten.2.8 Doel en aanpakHet doel van het Kabinet is om te komen tot een betere benutting van de
kansen op kwalitatieve en financiële meerwaarde door pps bij gebiedsontwikkeling
(van een incidentele naar een meer structurele toepassing) en om de kwaliteit
van de toegepaste pps-constructies te vergroten. Daartoe richt het Kabinet
zich erop de uit de hierboven weergegeven probleemanalyse gebleken knelpunten
op zodanige wijze op te lossen dat op een effectieve wijze kan worden samengewerkt
tussen de diverse overheden en met private partijen, zodat projecten leiden
tot kwalitatieve en/of financiële meerwaarde. Op basis van uit de hierboven
weergegeven probleemanalyse heeft het Kabinet de volgende concrete acties
gedefinieerd:Wat betreft het institutionele kader:• het opstellen van integrale beleidsvisies ten aanzien van gebieden,
te beginnen door afstemming van de verschillende grote ruimtelijke nota's
(van VROM, V&W, LNV en EZ) op elkaar; • het vormgeven van één loket binnen het Rijk bij projecten,
door overeenstemming te bereiken tussen de bij het project betrokken departementen
over het aanspreekpunt bij het Rijk en de verantwoordelijkheidsverdeling,
één integrale beleidsvisie t.a.v. het project, de beschikbare
gebundelde financiële middelen en de planning van het project en kasritme
van de beschikbare middelen. Hierover moeten bij elk gebiedsontwikkelingsproject
afspraken worden gemaakt alvorens afspraken worden gemaakt met decentrale
overheden;Wat betreft beleidskaders en instrumenten1:• het verankeren van pps bij gebiedsontwikkeling als mogelijke uitvoeringsmethode
in de grote ruimtelijke beleidsnota's;• het opnemen in de besluitvormingsprocedures voor de inzet van investeringsmiddelen
(voor investeringen door het Rijk) en subsidies (voor investeringen door decentrale
overheden) van een toets of pps een efficiënte uitvoeringsmethode is;• het ontwikkelen van een indicator aan de hand waarvan een duidelijke
inschatting kan worden gemaakt of d.m.v. een integrale pps-aanpak meerwaarde
behaald zou kunnen worden bij een bepaald project («meerwaardetoets»);• het creëren van publiekrechtelijke mogelijkheden tot kostenverhaal;– het creëren van instrumenten en «best practices»
voor privaatrechtelijke financiële verevening, zowel binnen het project
(verevening tussen functies en kavels) als bovenplanse verevening2;– het ontwikkelen van een afwegingskader ter beantwoording van de
vraag of en onder welke voorwaarden het wenselijk is dat het Rijk in een concreet
project risicodragend participeert. Daarbij wordt onder meer gekeken naar
de wenselijkheid van participatie in ontwikkelingsmaatschappijen voor projecten
met een sterk Rijksbelang en naar ruimere mogelijkheden om anticiperend grond
te verwerven of om overtollige grond vast te houden indien dat gelet op de
mogelijke verkoopprijs aantrekkelijk is.– het ontwikkelen van een afwegingskader ter beantwoording van de
vraag of en onder welke voorwaarden het wenselijk is dat de waardestijging
van de Rijksgrond wordt ingezet ten behoeve van de financiering van het project.– het vormgeven van publiek-publieke overeenstemming tussen de verschillende
betrokken overheidsinstanties (Rijk, provincie en gemeente) bij projecten.Wat betreft toepassing in praktijk:• selectie van projecten waarin pps bij gebiedsontwikkeling kan worden
toegepast.Wat betreft kennis en vaardigheden:• het verspreiden van kennis door middel van handleidingen, «best
practices» en opleidingen.In 3.4 wordt aangegeven welke resultaten het Kabinet tot dusverre heeft
behaald t.a.v. deze acties en wat zij het komende jaar zal ondernemen om de
genoemde knelpunten verder op te lossen.RolverdelingDe minister van Financiën is coördinerend minister voor pps.
Deze coördinerende rol bestaat uit het tot stand brengen en bewaken van
de samenhang van het pps-beleid binnen de (Rijks)overheid, het initiatief
nemen bij het wegnemen van belemmeringen die overheidsbreed spelen en het
promoten van de toepassing van pps binnen de overheid. Deze coördinerende
rol is belegd bij het Kenniscentrum PPS. De desbetreffende vakminister is verantwoordelijk voor de ontwikkeling
van pps en het wegnemen van de knelpunten binnen zijn/haar eigen sector. Het
Kenniscentrum PPS ondersteunt de departementen daarbij. Elk departement heeft
een programma opgesteld om de introductie en verbreding van pps binnen haar
sector verder inhoud te geven.Om een versnippering bij het werken aan oplossingen voor sectoroverstijgende
knelpunten te voorkomen, werken de betrokken ministeries (Financiën,
VROM, V&W, LNV, EZ, Defensie en BZK) sinds ruim een jaar samen in de interdepartementale
taskforce «pps bij integrale gebiedsontwikkeling», waarover de
Tweede Kamer in juli 2003 schriftelijk is geïnformeerd. In die brief
is een analyse gemaakt van de knelpunten bij pps bij integrale gebiedsontwikkeling
en zijn negen aanbevelingen gedaan om de dynamiek bij gebiedsgerichte pps-projecten
te vergroten. Deze aanbevelingen sluiten aan bij de hierboven genoemde knelpunten
en acties.Specifiek voor de toepassing van pps bij infrastructuur is tevens een
taskforce met het bedrijfsleven opgericht, waarin V&W, Financiën,
VROM en EZ deelnemen. Deze taskforce «pps bij infrastructuur»
kijkt ook naar de kansen voor pps bij gebiedsontwikkeling, zoals de combinatie
van infrastructuur en vastgoedontwikkeling, en staat onder leiding van de
SG van V&W. De minister van V&W heeft hierover de Tweede Kamer geïnformeerd
in haar Kaderbrief over pps en innovatief aanbesteden van 7 juli 2004.2.9 De resultaten tot nu toeResultaten sinds de laatste voortgangsrapportage:Sinds de laatste rapportage is de nodige voortgang geboekt ten aanzien
van pps bij gebiedsontwikkeling, met name ten aanzien van het institutionele
kader en de verankering in beleid. Er is een omslag gaande van sectoraal denken
naar een geïntegreerde aanpak van ruimte en mobiliteit, waarbij wordt
gezocht naar de mogelijkheden van integrale planvorming en uitvoering van
gebiedsontwikkeling in samenwerking met de betrokken publieke en private partijen.
Deze omslag is ook gemaakt in de grote ruimtelijke beleidsnota's (Nota Ruimte,
Nota Mobiliteit etc.). Hieronder worden belangrijke concrete resultaten genoemd.T.a.v. het institutionele kader:• In antwoord op de motie van het Tweede Kamer-lid Verdaas (TK 2003–2004,
29 200 XII, nr.57) – waarin het Kabinet wordt gevraagd integraal
beslissingen te nemen over infrastructuur en de inpassing daarvan in de omgeving
en om concreet invulling te geven aan de één loket-gedachte,
ook ten aanzien van de financiering door het Rijk – heeft het ministerie
van V&W in haar Kaderbrief PPS van 7 juli 2004, mede namens de ministers
van VROM, Financiën en EZ, aangegeven dat het Kabinet de noodzaak van
een betere samenwerking onderschrijft en dat voor grote projecten projectgewijs
een interdepartementale samenwerking zal worden georganiseerd onder een daartoe
aan te wijzen coördinerend minister. Per project zal worden bepaald welk
ministerie aanspreekpunt is. Een voorbeeld daarvan is de aanpak met projectenenveloppen.
Om te komen tot één beleidsvisie binnen het Rijk ten aanzien
van de ontwikkeling van de Noordvleugel en de Zuidvleugel (Rijnmond) van de
Randstad, het Groene Hart, Brabantstad en Zuidoost-Brabant en tot «één
loket» bij de uitvoering daarvan, heeft het Kabinet een programmaminister
aangewezen per projectenenveloppe, waarin de betrokken projecten gebundeld
zijn. Deze minister is verantwoordelijk voor een integrale uitvoering van
de projecten en betrokken Rijksinvesteringen en voor de interdepartementale
samenwerking daarbij.T.a.v. verankering in het beleid: • PPS is als belangrijke methode voor uitvoering geïntegreerd
in de Nota Ruimte en de daarbij horende Uitvoeringsagenda (VROM), de Nota
Mobiliteit (V&W) en de Agenda Vitaal Platteland (LNV). Daarnaast heeft
de minister van V&W, mede namens de ministers van Financiën, VROM
en EZ, in de Kaderbrief PPS aan de Tweede Kamer van 7 juli 2004 aangegeven
hoe het Kabinet wil omgaan met pps bij de uitvoering van het mobiliteitsbeleid.• Het Kabinet zet in de Nota Ruimte in op een verschuiving van het
stellen van beperkingen (toelatingsplanologie) naar het stimuleren van ontwikkelingen,
met ontwikkelingsplanologie als methode voor ruimtelijke planning. PPS wordt
in deze nieuwe ontwikkelingsfilosofie gepositioneerd als een belangrijk instrument
voor de realisatie van projecten.• Structurele verkenning van pps-kansen: in het MIT/SNIP-spelregelkader
is een vroegtijdige verkenning van de mogelijkheden voor een optimale marktinschakeling
opgenomen. Deze «marktscan» wordt met ingang van 1 januari
2005 toegepast (V&W).T.a.v. het ontwikkelen van instrumenten:• Het Kabinet legt de laatste hand aan een beleidskader ter ondersteuning
van de beantwoording van de vraag of en onder welke voorwaarden het Rijk risicodragend
kan participeren in een concreet gebiedsgericht ontwikkelingsproject.• Het Kabinet heeft eind 2003 – samen met de VNG, Neprom en
Aedes – een afsprakenkader voor kostenverdeling (verevening) bij herstructureringsopgaven
opgesteld (VROM).• Het Kabinet heeft begin 2004 meegewerkt, samen met de Neprom en
Aedes, aan de ontwikkeling door de VNG van een kader voor de vraag welke regierol
de gemeente in welke gevallen kan nemen bij stedelijke ontwikkeling.T.a.v. de toepassing in pilotprojecten:• In het kader van de interdepartementale taskforce «pps bij
integrale gebiedsontwikkeling« zijn 6 pilotprojecten aangewezen (Groningen
Meerstad, Hart van de Heuvelrug, Moerdijkse Hoek, Hembrugterrein Zaanstad,
Meerjarenprogramma Ontsnippering en Rotterdam Pendrecht/Hoogvliet).• Ten aanzien van de nieuwe sleutelprojecten (NSP) voor Den Haag
en Utrecht zijn benefit sharing-arrangementen overeengekomen.T.a.v. het verspreiden van kennis:• Het Kenniscentrum PPS heeft onder meer begin 2004 acht praktische
handleidingen uitgebracht over pps bij gebiedsontwikkeling (over procesinrichting,
publiek-publieke samenwerking, marktconsultatie, financiële modellen,
samenwerkingsmodellen, aanbestedingsrecht, selectie van marktpartijen en risicomanagement
(deze laatste samen met het pps-bureau van de Dienst Landelijk Gebied van
LNV) en enkele projectevaluaties verricht om daar «best practices»
uit af te leiden. Daarnaast verspreidt het Kenniscentrum PPS ook op andere
wijzen kennis, onder meer via het organiseren van bijeenkomsten.Lopende acties:• De interdepartementale taskforce «pps bij integrale gebiedsontwikkeling«
stuurt medio 2005 een eindrapport aan de Tweede Kamer over de uitwerking van
de aanbevelingen in de brief van juli 2003 aan de Tweede Kamer en de conclusies
van toepassing daarvan bij projecten (onder meer de hierboven genoemde 6 pilotprojecten).
Deze aanbevelingen hebben betrekking op zowel het creëren van het juiste
institutionele kader, het ontwikkelen van instrumenten en beleidskaders, als
op het verspreiden van kennis.• De taskforce «pps bij infrastructuur» van de betrokken
departementen met VNO-NCW en het bedrijfsleven zal begin 2005 haar resultaten
presenteren, waaronder voorstellen tot het versnellen van procedures en beperken van transactiekosten – zoals een handreiking voor
de parallelschakeling van Tracéwet- en aanbestedingsprocedure.T.a.v. het institutionele kader:• Het Kabinet onderzoekt of, en zo ja op welke wijze, een Rijksgrondbedrijffunctie
een bijdrage zou kunnen leveren aan de uitvoering van gebiedsgerichte ruimtelijke
ontwikkelingen. De verwachting is dat door een optimale inzet van het Rijksgrondbezit
en een actiever beheer van de grondportefeuille doelmatigheids- en efficiencyvoordelen
behaald kunnen worden in de realisatie van de ruimtelijke opgaven. Daarnaast
onderzoekt de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) de mogelijkheden van
verdergaande samenwerking tussen de Rijksvastgoeddiensten. De resultaten hiervan
worden december 2004 verwacht.• Afspraken over de inzet van Rijksmiddelen in de Nationaal Stedelijke
Netwerken: het Kabinet zal over de uitvoering van het ruimtelijk beleid –
selectief – overleg voeren met de provincies, de WGR-plusregio's en
de gemeenten. Daarbij zal, naast de gecoördineerde inzet van Rijksmiddelen,
ook de vroegtijdige afstemming van rijksinvesteringen op afspraken die door
deze overheden zijn gemaakt binnen de nationale stedelijke netwerken aan de
orde zijn. Waar nodig kan het Rijk met de direct betrokken overheden aanvullende
afspraken maken die gericht zijn op een samenhangende realisatie van plannen1.• In het kader van de evaluatie van de Rijksaanpak van de Nieuwe
Sleutel Projecten wordt ook bekeken hoe de projectorganisatie in de toekomst
zou moeten worden vormgegeven voor projecten waarbij meerdere ministeries
betrokken zijn (VROM).• Bundeling van financiële middelen binnen het Rijk ten behoeve
van een geconcentreerde inzet op de Rijksbrede beleidsvisie ten aanzien van
een gebied: een groot aantal afzonderlijke financieringsregelingen zal worden
gebundeld in het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). Het Kabinet is
voornemens om met het ILG in 2005 en 2006 proef te draaien, opdat het ILG
in 2007 kan worden ingevoerd (LNV en VROM). Daarnaast zal door delegatie van
Rijksmiddelen aan decentrale overheden de bundeling van middelen tussen de
verschillende overheidslagen toenemen waardoor geld en beslissingsbevoegdheid
vaker in één hand komen te liggen, bijvoorbeeld door de Wet
Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer (BDU).T.a.v. verankering in het beleid:• Structurele verkenning van pps-kansen: met ingang van 1/1/2005
worden expliciet de mogelijkheden voor pps bezien bij gebiedsgebonden projecten
waarin het Rijk directe investeringen verricht (in bijvoorbeeld infrastructuur
of gebouwen) door een toets op de mogelijkheden voor pps te verankeren in
de besluitvormingsprocedures. Hetzelfde geldt voor gebiedsgebonden projecten
waarvan de lokale overheid de trekker is en waaraan het Rijk een (substantiële)
financiële bijdrage verleent2. De betrokken
departementen zullen daartoe in kaart brengen in hoeverre de toepassing van
pps mede bepalend kan zijn voor de toekenning van subsidie aan decentrale
overheden voor gebiedsgebonden projecten en dit verankeren in de desbetreffende
subsidieregelingen.T.a.v. het ontwikkelen van instrumenten:• In het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel voor een grondexploitatiewet
zullen onder meer ruimere mogelijkheden voor kostenverhaal en financiële
verevening binnen projecten worden opgenomen, waarmee het Kabinet de toepassing
van pps door decentrale overheden faciliteert. Dit wetsvoorstel zal dit najaar
voor advies aan de Raad van State worden gezonden (VROM).• Eind 2004 komt het Kabinet met een standpunt over de wenselijkheid
en de vormgeving van een instrument voor bovenlokaal kostenverhaal en
verevening (VROM). Het rapport «Financiering van regionale ontwikkelingen
uit de grondexploitatie» dat medio 2004 hiertoe is opgesteld, wijst
op draagvlak voor regionale verevening maar tevens op beperkingen met betrekking
tot de aard en mate van verevening.• Over het aan het pps gerelateerde grondbeleid in relatie tot uitvoering
van de Nota Ruimte heeft de minister van VROM de Tweede Kamer bij brief van
25 november geïnformeerd. In die brief wordt de stand van zaken
van onder meer de beide bovengenoemde punten en de rijksgrondbedrijf-functie
toegelicht.T.a.v. de toepassing in pilotprojecten:• Het Rijk onderhandelt bij de projecten Groningen Meerstad (LNV)
en Amsterdam Zuidas (VROM, Financiën en V&W) om voor de eerste keer
risicodragend te participeren in een gezamenlijke ontwikkelingsmaatschappij
met decentrale overheden en private partijen.• De interdepartementale taskforce «pps bij integrale gebiedsontwikkeling«
werkt aan toepassing van de aanbevelingen in de brief van juli 2003 aan de
Tweede Kamer bij de projecten Hart van de Heuvelrug, Moerdijkse Hoek, Hembrugterrein
Zaanstad, Meerjarenprogramma Ontsnippering, Rotterdam Pendrecht/Hoogvliet
en Groningen Meerstad.• Op het terrein van de integrale ontwikkeling van infrastructuur
en vastgoed wordt pps toegepast in de projecten A2 Maastricht, A4 Leiden-Leiderdorp-Burgerveen
(W4) en Zuiderzeelijn (V&W).T.a.v. het verspreiden van kennis en vaardigheden:• Opstellen van praktische handleidingen en verrichten van projectevaluaties
(Kenniscentrum PPS samen met betrokken departementen).• Binnen Rijkswaterstaat loopt het veranderproces Professioneel Opdrachtgeverschap
(P-OG 21), dat is gericht op een kwalitatieve versterking van de opdrachtgeverfunctie
voor pps en innovatief aanbesteden (V&W).Acties voor het komende jaar:Voor de nog op te starten acties en te bereiken resultaten wordt verwezen
naar de actieplannen van de afzonderlijke departementen en van de interdepartementale
taskforce pps bij gebiedsontwikkeling. Hier wordt volstaan met de acties ten
aanzien van de toepassing in projecten. Het Kabinet wil immers komen tot een
verbreding van de toepassing van pps aan de hand van vervolgprojecten.• Op het terrein van infrastructuur en ruimtelijke ontwikkeling heeft
V&W in de genoemde Kaderbrief pps aangegeven dat zal worden onderzocht
wat de mogelijkheden voor toepassing van pps zijn voor de projecten Ruimte
voor de rivier, de Corridor Amsterdam-Almere, de Corridor A4/A15 (A15 Maasvlakte-Rotterdam-Antwerpen)
en de Corridor A27 Utrecht-Breda.• Het Kabinet heeft het voornemen tot parallelschakeling van Tracéwet-
en aanbestedings-procedure bij de projecten A2 Maastricht, 2e Coentunnel/Westrandweg
en A4 Delft-Schiedam (V&W).• Evaluatie van de pilotprojecten, ten einde belemmeringen in kaart
te kunnen brengen en vervolgens (structureel) te kunnen oplossen (door alle
betrokken departementen).2.10 Het beeld bij de departementenHieronder worden de actieplannen van de afzonderlijke departementen en
de rapportage van de interdepartementale taskforce «pps bij integrale
gebiedsontwikkeling» samengevat. Deze actieplannen en de rapportage
van de taskforce zijn integraal in de bijlagen opgenomen. 2.10.1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieuVROM streeft naar het beter benutten van de kansen die pps biedt voor
de uitvoering van ruimtelijke plannen. Enkele voorbeelden van belangrijke
acties die VROM daartoe heeft ondernomen zijn:• PPS heeft een belangrijke plaats gekregen als uitvoeringsinstrument
in de Nota Ruimte en Uitvoeringsagenda Nota Ruimte. De in de Nota Ruimte opgenomen
ruimere bevoegdheden voor provincies en gemeenten en ook de vermindering van
regels leveren overigens zelf al een belangrijke bijdrage aan het wegwerken
van belemmeringen voor pps.• Eén van de voorwaarden die het Rijk stelt bij de uitvoeringsovereenkomsten
met gemeenten inzake de nieuwe sleutelprojecten (NSP), is dat ook private
partijen meedoen. Publieke en private partijen investeren en werken samen
aan een betere kwaliteit in en nabij de stationsgebieden. Er zijn in dit kader
afspraken gemaakt over de verdeling van de projectopbrengsten (benefit sharing).• Bij de activiteiten in het kader van ontwikkelingsplanologie wordt
specifiek aandacht besteed aan pps als uitvoeringsinstrument.Enkele voorbeelden van acties die VROM het komende jaar zal ondernemen:• Het streven is om nog eind 2004 uitvoeringsovereenkomsten met de
gemeenten Utrecht en Arnhem te sluiten voor de NSP. Rotterdam en Breda zouden
begin 2005 kunnen volgen.• In 2004/2005 zal VROM samen met de provincies bekijken welke concrete
activiteiten mogelijk en nodig zijn om het toepassen van pps in de voorbeeldprojecten
te bevorderen.• PPS zal concreet aan de orde komen bij onder andere de in de Uitvoeringsagenda
Nota Ruimte genoemde projectenenveloppen.2.10.2 Ministerie van Verkeer en WaterstaatV&W wil de markt maximaal benutten bij de uitvoering van het verkeer-
en vervoersbeleid.De in ontwikkeling zijnde inkoopstrategie van V&W/RWS biedt de kaders
en uitgangspunten voor de gewenste structurele benadering. V&W streeft
naar afstemming van ruimtelijke ontwikkelingen in samenwerking met betrokken
overheden en private partijen (integrale aanpak), gericht op het realiseren
van maatschappelijke meerwaarde en een optimale uitvoering van de Nota Mobiliteit:
verhoging van de kwaliteit en effectiviteit van de producten en diensten,
maar ook van de kostenefficiënte uitvoering van die nota. Die kan worden
bereikt door nieuwe inkomstenbronnen te genereren (bijdragen van derden),
door de kosten beter te verdelen op basis van belangen en door kosten en opbrengsten
te verevenen bij integrale gebiedsontwikkelingsprojecten.De volgende zaken zijn daarbij van belang:• heldere omschrijving van de kerntaken van de overheid;• een zo vroeg mogelijke betrokkenheid van de markt, waar mogelijk
al in de fase van (integrale) projectontwikkeling. Hiervoor is in het MIT-spelregelkader
een zgn. «marktscan» opgenomen;• kwalitatieve versterking van de opdrachtgeverfunctie.Daarnaast zal een speciale taskforce pps/infrastructuur van overheid en
bedrijfsleven aanbevelingen doen voor het creëren van betere randvoorwaarden
voor het eerder intensiever inschakelen van de markt. Hiertoe wordt onder
meer gewerkt aan het parallel schakelen van tracéwet- en aanbestedingsprocedures
(o.a. bij de A2 Maastricht). V&W onderzoekt voor een aantal projecten
de mogelijkheden voor een integrale gebiedsgerichte aanpak. Daarnaast zal
een verkennend onderzoek worden gedaan naar een integraal publiek-privaat
ontwikkelingsconcept voor de corridor A4/A15 Maasvlakte-Rotterdam-Antwerpen. 2.10.3 Ministerie van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitLNV wil met pps de realisatie van beleidsdoelen versnellen, stagnatie
in de uitvoering doorbreken en komen tot een maatschappelijk beter eindproduct
(hogere kwaliteit).LNV wil tot 2008:• 2 à 4 succesvolle pps-projecten ter realisering van groen-blauwe
doelen;• PPS als instrument laten doorgroeien;• PPS samen met ontwikkelingsgericht werken, ontwikkelingsplanologie,
rood met groen, «tussen de oren» te krijgen. Niet alleen binnen
LNV, maar ook bij provincies en gemeenten;• Een actiever vastgoedbeheer voor zover vastgoedposities van LNV-diensten
in het geding zijn;• Naast Groen in en om stad ook meer aandacht voor: Reconstructie
Zandgebieden, de Nadere Uitwerking Rivierengebied, waterberging en anticiperende
aankopen en publiek-private grondbanken.Acties waarop LNV de komende tijd inzet zijn: voortzetting in versterkte
zin van het LNV PPS-bureau; inzet van pps bij projecten zoals Groningen Meerstad,
Hart voor de Heuvelrug en de Nieuwe Hollandse Waterlinie; kennisontwikkeling
en -overdracht (onder meer ontwikkelen van deskundigheid op het gebied van
procesmanagement en contracten en het opzetten van een LNV-kennisbank pps)
en instrumentontwikkeling (o.m. uitwerking publiek-private grondbank en anticiperende
grondaankopen).2.10.4 Ministerie van Economische ZakenVoor EZ is het van belang dat de private markt op een transparante manier
en in open concurrentie kennis, innovatie en kwaliteit kan inbrengen bij gebiedsontwikkelingen.
In de brief van het Kabinet aan de Tweede Kamer van 9/7/2004 over een structurele
duurzame economische groei (TK 2003–2004, 29 696, nr. 1) en in
de Nota Pieken in de Delta is dit nadrukkelijk onder de aandacht gebracht.
Bij de ontwikkeling van bedrijventerreinen zal EZ de rol van private partijen
bevorderen. In dit werkterrein komen reeds goed werkende private ontwikkelingen
voor. Waar nodig kan pps bij parkmanagement, herstructurering of nieuwe bedrijfsterreinen
een goed hulpmiddel zijn. EZ ontwikkelt kennis en vaardigheden in huis om
bij Top-projecten de publieke en private samenwerking op gang te helpen. Verder
worden best-practices aan de betrokkenen bij bedrijfsterreinen gecommuniceerd
(via een speciale website en een elektronische nieuwsbrief) en kent de TOPPER-regeling
(subsidieregeling voor bedrijventerreinen) een extra waardering voor projecten
met private financiering. Ook op andere beleidsterreinen van EZ wordt de potentie
van pps zo veel mogelijk gebruikt (kustpilot, TTI's/ kennisinstellingen).
Als (mede)regelgever op het gebied van aanbestedingen zullen moderne inzichten
van pps-constructies bij infrastructurele werken zoveel mogelijk in de regels
worden opgenomen.2.10.5 Interdepartementale Taskforce pps bij integrale
gebiedsontwikkelingAls gevolg van de door de Taskforce geformuleerde aanbevelingen (brief
van 10 juli 2003; TK 2002/2003, 28 753 nr. 3) en de daarop volgende
acties is de bewustwording van de kansen van pps bij integrale gebiedsontwikkeling
aanzienlijk vergroot. Er zijn verschillende initiatieven genomen en op veel
terreinen wordt gewerkt aan het oplossen van de knelpunten bij integrale gebiedsontwikkeling
en de toepassing van pps bij de uitvoering van projecten. Er is veel in beweging
gezet, zowel wat betreft het creëren van de juiste institutionele kaders
als het ontwikkelen van beleids- c.q. spelregelkaders en instrumenten. De
resultaten in de uitvoering zullen echter pas op langere termijn
zichtbaar worden. De Taskforce zal medio 2005 haar bevindingen rapporteren
aan de Tweede Kamer.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 286, nr. 1.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 200 en 28 737,
nr. 46.XNoot2Zie brief van de minister van Financiën over «waardering van
risico's bij publieke investeringsprojecten» van 14 november 2003,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 352, nr. 1.XNoot3Publiek Private Comparator; instrument is ontwikkeld om een keuze te naken
tussen publieke en private uitvoeringsvormen, maar dat nu breder wordt ingezet.XNoot4Tweede kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 200 A, nr. 35XNoot1Zie Evaluatie N31 op website Kenniscentrum PPS: pps.minfin.nl.XNoot2Het effect van de koppeling is dat de private partij zelf de financiering
van het investeringsobject voor zijn rekening moet nemen. Traditioneel neemt
de overheid de financiering zelf voor zijn rekening en wordt de private partij
betaald tijdens de bouw en als het investeringsobject opgeleverd wordt. Als
de overheid dit in het geval van een DBFM contract ook zou doen, zou de druk
voor de private partij om de dagelijkse prestatie te leveren voor een groot
deel wegvallen. De private partij heeft immers dan bij de oplevering al een
heel groot deel van geld binnen. De financiering is dus een middel om de overdracht
van de verantwoordelijkheid voor het leveren van de prestatie hard te maken.XNoot1Resultaten: HSL Zuid, A59, N31, Delfland, Zie evaluaties N31 en A59 op
website kenniscentrum PPS: pps.minfin.nl. De evaluatie door het Hoogheemraadschap
Delfland van de afvalwaterzuiveringsinstallatie Harnaschpolder vindt nu plaats.
De meerwaarde van de bieding van Delfluent is inmiddels wel vastgesteld.XNoot1Zie verder: evaluaties A59 en N31 op website kenniscentrum PPS: pps.minfin.nl.XNoot2Problemen die eerder in het kader van Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording
(VBTB) en de discussie rond het baten lasten stelsel al aan de orde zijn geweest.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 200 en 28 737,
nr. 46.XNoot4Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 352, nr. 1.XNoot5Bijvoorbeeld bij een DBFM contract, waar de private partij de risico's
via zijn vergoeding zichtbaar maakt.XNoot6Bewust is gekozen voor de formulering «(on)mogelijkheden».
Hoewel inpassen van risico's logisch lijkt, zitten er toch een aantal haken
en ogen aan vast. Hoe wordt voorkomen dat het risicobudget niet opgaat voordat
het risico zich voordoet en er als nog een tegenvaller ontstaat.XNoot1Verslagen marktdialoog op website kenniscentrum PPS: pps.minfin.nl.XNoot1Afwegingsinstrument, waarmee een zorgvuldige keuze gemaakt kan worden
uit verschillende uitvoeringsvormen.XNoot2Tweede Kamer,vergaderjaar 2003–2004, 29 2000 XII, nr. 149.XNoot1CBS valt als ZBO niet onder het regime van het Rijkshuisvestingsstelsel.XNoot2Ondermeer Atos/KPMG: Toepassing pps bij NL gevangenissen, een verkennende
argumentatie, PPC Gevangenissen.XNoot3PPS bij Scholenbouw, een schoolvoorbeeld voor de toepassing van PPS (september
2000).XNoot1Afwegingskader uitvoeringsvarianten scholenbouw, IBM Business Consulting
(april 2003).XNoot2Full Service Concept: Een zorg minder.XNoot1Hierbij moet men zich wel realiseren dat het bij pps bij gebiedsontwikkeling
niet gaat om een vast model, zoals bijvoorbeeld DBFM wel één
specifieke contractvorm betreft. Dat betekent dat de knelpunten in de uitvoering
van pps bij integrale gebiedsontwikkeling niet kunnen worden opgelost door
het enkele ontwikkelen van bepaalde beleidskaders en instrumenten. Het blijft
gezien de steeds wisselende omstandigheden in de praktijk toch maatwerk. Maar
door de ontwikkeling van beleidskaders en instrumenten zou de consistentie
van de overheidsaanpak kunnen worden gewaarborgd en de besluitvorming aan
snelheid kunnen winnen.XNoot2De mogelijkheden tot verevening zijn niet onbegrensd. Er kan bv. niet
verwacht worden dat de aanleg van bovenlokale infrastructuur grotendeels betaald
kan worden uit de aanleg van een bedrijventerrein. Bij gebreke aan voldoende
publieke financiële middelen moeten overheden de mogelijkheden tot verevening
niet overschatten en niet vasthouden aan een te hoge ambitie.XNoot1Deze afspraken treden niet in de plaats van de investeringsafspraken (zoals
MIT, GDU/BDU, ISV/BLS, MJP/ILG), maar zijn werkafspraken om tot afstemming
te komen ten aanzien van (plan-)studies, besluitvormingstrajecten en faseringen
in de realisatie van projecten.XNoot2Deze afspraak is ook opgenomen in de brief van het Kabinet aan de Tweede
Kamer van 9/7/2004 over maatregelen t.b.v. de structurele duurzame economische
groei (TK 2003–2004, 29 696, nr. 1). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28753-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl