Bestrijding georganiseerde criminaliteit; Verslag van een algemeen overleg; Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 2 februari 2010, inzake helpdesk financieel-economische criminaliteit en Hulplijn 113
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141440
 2009-2010
 
 29 911
 Bestrijding georganiseerde criminaliteit
 
 
 
 
 Nr. 
 39
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 9 maart 2010
 De commissie vaste commissie voor Justitie
heeft op 2 februari 2010 overleg gevoerd met minister Hirsch Ballin van
Justitie over:
 
 – de brief van minister Hirsch Ballin van Justitie
d.d. 15 september 2009 over de helpdesk financieel-economische criminaliteit
en Hulplijn 113 (29 911, nr. 32);
 
 
 – de brief van minister Hirsch Ballin van Justitie
d.d. 3 november 2009 met de beleidsreactie op rapport Universiteit van
Tilburg: Slachtofferschap van Fraude; een explorerend onderzoek naar de impact
van diverse vormen van financieel-economische criminaliteit (29 911,
nr. 35);
 
 
 – de brief van minister Hirsch Ballin van Justitie
d.d. 11 januari 2010 over de helpdesk financieel-economische criminaliteit
(29 911, nr. 37).
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
 De Pater-van der Meer
 De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
 Nava
 
 
 
 Voorzitter: Vos
 
 
 Griffier: Puts
 
 
 Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Vos, Heerts, Teeven, Gerkens,
Van Haersma Buma,
 
 en minister Hirsch Ballin van Justitie, die vergezeld is van enkele ambtenaren
van zijn ministerie.
 
 De voorzitter: Hartelijk welkom iedereen,
de mensen in de zaal, de minister, de medewerkers en natuurlijk de geachte
afgevaardigden. Ik open het algemeen overleg over de helpdesk financieel-economische
criminaliteit en Hulplijn 113.
 
 De heer Heerts (PvdA): Voorzitter. Ik feliciteer
minister Hirsch Ballin, de langstzittende minister van Justitie, die nu nog
staat. De ene keer helpt dit ons omdat het verleden dat is opgeslagen in het
geheugen kan helpen. De andere keer zeggen mensen dat je er niet te lang moet
zitten, want dan word je ook bedrijfsblind. Dat idee heb ik overigens niet
van deze minister.
 Wij voeren eindelijk een overleg zoals het ook zou moeten aanvangen, namelijk
over de financieel-economische criminaliteit en over de hulp die burgers nodig
hebben om daarvan geen slachtoffer te worden. Wij hebben dit voortdurend besproken
bij het algemene beleid rond Veiligheid begint bij Voorkomen of de financieel-economische
criminaliteit, maar nu spreken wij een keer over het onderwerp waarover wij
het specifiek moeten hebben. Wat mij betreft hoeft dit AO ook niet zo lang
te duren, want het kabinet weet inmiddels al heel lang wat de Kamer wil, in
ieder geval mijn fractie.
 Wij beschikken vandaag over het rapport Slachtofferschap van Fraude, een
onderzoek van de Universiteit van Tilburg. De vorige keer hadden wij dit nog
niet allemaal. Dat rapport is heel duidelijk. Het geeft aan dat de gevolgen
voor slachtoffers van financieel-economische criminaliteit wel degelijk behoorlijk
ernstig zijn en dat zij te vergelijken zijn met die van andere vormen van
criminaliteit. Het is misschien niet direct allemaal moord en doodslag en
grof geweld, maar de effecten voor slachtoffers en hun beleving zijn wel te
vergelijken. De onderzoekers doen in het rapport aanbevelingen voor een vervolgonderzoek.
Dat willen onderzoekers nog wel eens doen. Dat vragen zij ook hier. Heeft
minister Hirsch Balllin in het geval van het onderzoek Slachtofferschap van
Fraude behoefte aan dat vervolgonderzoek? Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom
niet?
 Een punt uit het onderzoek is het meervoudig slachtofferschap. Hulpverleners,
politie en andere juridische spelers moeten meer oog hebben voor het meervoudig
slachtofferschap. Uit het onderzoek komt onder andere naar voren dat het slachtoffer
bij het constateren van fraude ook te maken kan hebben gehad met andere vormen
van criminaliteit, bijvoorbeeld huiselijk geweld. Was dat minister Hirsch
Ballin bekend? Wordt in overleggen met politie en justitie en hulpverleners
hierop ook geattendeerd?
 Heeft de minister kennisgenomen van de maatregelen die ter verbetering
zijn voorgesteld en waarop hij niet of nauwelijks ingaat, maar die wel een
belangrijk signaal afgeven? Wat is zijn mening daarover, bijvoorbeeld over
het keurmerk voor financiële adviesbureaus, om beleggingsfraude tegen
te gaan, en over het vergroten van inzicht bij de politie in psychopathologische
kenmerken bij de dader? Was het bekend bij minister Hirsch Ballin dat daders
van fraude deze kenmerken hadden? Is dat een onderdeel van het onderzoek dat
meer onderzoek behoeft? Wat is zijn mening over, bijvoorbeeld, het afgeven
van een tijdige waarschuwing door de Kamer van Koophandel als acquisitiefraude
wordt gesignaleerd of vermoed of over het centraal regelen van identiteitsfraude?
Een algemeen verwoorde wens van de slachtoffers is het informeren van burgers.
De rol van de Kamer van Koophandel werd hier al even genoemd, maar wat vindt
de minister van algemene informatie, hulpverlening en kosten die
daarmee zijn verbonden? Graag krijg ik daarop een reactie van minister Hirsch
Ballin.
 Wij hebben natuurlijk het Schadefonds Geweldsmisdrijven, dat slachtoffers
helpt bij deze vormen van criminaliteit, maar dat is allemaal repressief.
Ik kom bij het preventieve karakter. Dat sluit helemaal aan bij de kern van
dit debat, namelijk dat wij al een aantal keren hebben aangegeven dat wij
een fraudehulplijn willen. Daarover is menige brief geschreven. In de meest
recente brief staat dat het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing een
belangrijk besluit heeft genomen. Dat heeft de zaak opgeknipt, waarbij bedrijven
naar een digitaal loket moeten en burgers naar de Consumentenautoriteit. Dat
soort antwoorden hebben wij al eerder gekregen in de brief van 3 november
2009, waaruit – ik roep even mijn eigen beelden op – het beeld
naar voren komt dat de overheid eigenlijk op geen enkele manier burgers wil
helpen om financieel-economische criminaliteit te voorkomen. Dat zal niet
helemaal waar zijn. Ik snap best dat de overheid niet verantwoordelijk kan
zijn voor advisering over financiële producten of diensten. Daarvoor
is de burger uiteindelijk zelf verantwoordelijk, maar wij kunnen wel zorgen
dat «tante Truus», zoals dat in het jargon heet, toch ergens informatie
kan inwinnen of een product stinkt, niet helemaal goed is of zodanige risico’s
bevat dat je een keer bij de buurman zou moeten navragen of je dat product
zou willen.
 Mijn fractie heeft er genoeg van dat wij de ene keer met witgoed naar
de Consumentenbond moeten, dat wij met iets anders naar de Consumentenautoriteit
moeten, dat een derde zegt dat wij naar de AFM moeten en dat een vierde zegt
dat het de preventieve taak van Justitie is. Mijn fractie heeft nu genoeg
balletje-balletje-balletje gezien tussen de ministeries van Economische Zaken,
Financiën en Justitie. Wij zijn van mening dat er gewoon een onafhankelijke
hulplijn moet komen voor burgers – niet voor bedrijven, die redden zich
maar – die duidelijk maakt dat op een onafhankelijke manier advies kan
worden ingewonnen over de stand van zaken van een financieel product of een
financiële dienst. Graag krijg ik daarop een antwoord van minister Hirsch
Ballin. Het is een beetje gênant dat de Kamer hiermee een jaar moet
leuren. Ik heb begrepen dat er goede plannen zijn, gemaakt door experts die
ook andere diensten voor Justitie uitvoeren. Wat mijn fractie betreft, is
deze preventieve taak als het gaat om financieel-economische criminaliteit
echt voorbehouden aan het ministerie van Justitie. Ik snap best dat er met
de andere ministeries moet worden overlegd, maar nu, na driekwart jaar, wordt
er zoveel overlegd dat er uiteindelijk helemaal niets anders wordt gerealiseerd
dan een loket voor bedrijven. De anderen mogen zich melden bij Economische
Zaken, bij de Consumentenautoriteit.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): Minister Hirsch Ballin
werpt een aantal bezwaren op tegen het instellen van zo’n hulplijn voor
advies over financiële diensten. Hij zegt terecht: als wij iets afkeurden,
zouden wij het risico lopen om wegens smaad vervolgd te worden, en als wij
het goedkeurden, zou er een stempel van goedkeuring opkomen. Als het dan toch
mis gaat, heeft de overheid het gedaan. De heer Heerts wil een onafhankelijke
hulpdienst. Als de overheid die hulpdienst opzet, is deze niet meer onafhankelijk.
Ziet de heer Heerts de spagaat waarin de minister zit en hoe zou hij die willen
oplossen?
 
 De heer Heerts (PvdA): Zeker, die spagaat
zien wij al heel lang. De overheid moet dit mogelijk maken zonder verantwoordelijkheid
te dragen en dus ook zonder aansprakelijkheid. Zo wil ik het. De overheid
moet dit initiatief dus wel aanjagen en moet dit wel mogelijk maken. Dat doen
wij op veel fronten. Bij alle schade van financieel-economische criminaliteit
gaat het inmiddels niet meer om klein bier, maar om miljarden. Het gaat om
allerlei halftransparante, niet-doorzichtige producten. Elders in dit gebouw spreken wij veel over de financieel-economische crisis en dergelijke,
maar uiteindelijk zijn daaraan ook producten en diensten verbonden die burgers
afnemen en waardoor deze crisis mogelijk is geworden. Het gaat mij erom dat
de overheid daarvoor niet verantwoordelijk en aansprakelijk kan worden gesteld,
maar zij moet het wel mogelijk maken.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): Zou het dan niet beter
zijn om ervoor te zorgen dat wij als overheid vooraf die financiële diensten
kunnen toetsen op deugdelijkheid en ze dan pas toelaten op de financiële
markt, in plaats van achteraf te moeten constateren dat het misschien toch
niet zo’n verstandig product was? Daarmee hebben wij deze hulpfunctie
niet meer nodig.
 
 De heer Heerts (PvdA): Dat gaat dan alleen
over de financiële kant. Voor ons ligt het iets breder. Er zijn natuurlijk
veel vormen van fraude. Die fraudemeldlijn is er niet alleen voor financiële
producten en diensten. Over de financiële aspecten die mevrouw Gerkens
noemt, wacht ik met meer dan gewone belangstelling af wat er uit de commissie-De
Wit komt. Dat doet mevrouw Gerkens ook, denk ik. Die commissie wil ik op dat
punt niet voor de voeten lopen, hoewel de motie van de heer De Wit en mevrouw
Azough op zich wel onderdeel uitmaakt van het onderwerp waarover wij nu spreken.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): Het laatste is onjuist.
De heer De Wit vraagt in die motie, namens de SP-fractie, niet om een hulpdienst.
Hij vraagt om voorstellen. Het voorstel van een hulpdienst is van een andere
kant gekomen. Dat is niet waarom de SP-fractie heeft gevraagd.
 
 De heer Heerts (PvdA): Dat klopt, maar het
raakt allemaal wel aan elkaar. Laat ik het dan voorzichtiger formuleren.
 
 De heer Teeven (VVD): Ik mis in het betoog
van de heer Heerts een beetje de eigen verantwoordelijkheid van de burger.
Misschien kan hij daarover wat meer duidelijkheid geven. Ik hoor een betoog
waaruit ik wel begrijp dat je die burger tegemoet moet komen, maar bestaat
er ook nog een beetje eigen verantwoordelijkheid in Nederland voor wie gebruik
maakt van financiële producten? Moet je niet zeggen dat mensen ook een
bepaalde onderzoeksplicht hebben? Als die is vervuld en je komt er dan nog
niet uit, dan moet er hulp komen. Ziet de heer Heerts dat ook, of zegt hij:
de overheid moet er als een deken overheen liggen?
 
 De heer Heerts (PvdA): Nee, ik ben niet van
de maakbare staat. Dat moet de heer Teeven weten. De burger heeft niet een
beetje verantwoordelijkheid, maar gewoon honderd procent verantwoordelijkheid.
Maar de burger moet soms wel worden geholpen. Ik geef een voorbeeld. Ik hoor
het zo een financiële dienstverlener zeggen als ik een product zou aanvragen:
mijnheer Heerts, wij kunnen de risico’s van het product niet helemaal
inschatten, maar de laatste stand van zaken in de markt is toch wel zodanig
dat als u het besluit neemt om het product af te nemen, de risico’s
in de afgelopen periode niet zijn afgenomen. De gemiddelde burger hoort dan
een mooi verhaal en denkt: wat moet ik hier nu mee? Voor de «tante Truus»
van de praktijk gaat het om de raadgeving: u sluit iets af, maar ga nog eens
met buurman Jan aan tafel zitten of dit nu stinkt of niet. Dat is wat ik bedoel.
Wij moeten geen lijn hebben die alsmaar zegt of het stinkt of niet, maar de
heer Teeven begrijpt wel wat ik bedoel, denk ik.
 Tot slot: de Consumentenautoriteit, waarnaar wordt verwezen, heeft een
plan ingediend voor 2010 en 2011. Ik heb niets tegen de Consumentenautoriteit,
maar die houdt zich met heel andere zaken bezig dan waarover het hier gaat.
Dat levert voor mij de bevestiging op dat wat wij willen vanuit
de lijn van Justitie en vanuit de preventieve taak van dat ministerie, niet
past bij het domein van het ministerie van Economische Zaken.
 
 De heer Van Haersma Buma (CDA): Voorzitter.
Ook ik begin mijn inbreng met het onderzoek dat door de Universiteit van Tilburg
is verricht naar het slachtofferschap van fraude. Daaraan zie je hoezeer ook
fraude impact heeft op mensen, mensen die zich onzeker voelen. Ik hoorde laatst
weer op een werkbezoek: wanneer je bij wijze van spreken je eigen computer
niet meer vertrouwt – dat is de feitelijke gang van zaken – dan
vertrouw je veel meer niet. Heel veel zaken gaan tegenwoordig namelijk via
de computer en veel fraudeaanbiedingen komen via die lijn binnen.
 Ik heb een concrete vraag naar aanleiding van dit onderzoek. In de brief
van de minister staat dat het intakeproces in het geval van fraude wordt verbeterd.
Ik ga ervan uit dat daarmee de manier waarop een melding binnenkomt en vooral
de aangifte worden bedoeld. Ook daarover hoor ik nog steeds dat op de politiebureaus
aangiften heel vaak worden doorverwezen naar een civielrechtelijke oplossing,
omdat het ingewikkeld is en omdat er wordt gezegd: het kan gebeuren en ga
zelf maar proberen het geld terug te halen. Hoe wordt eraan gewerkt dat bij
het in ontvangst nemen van een aangifte of van een melding die een aangifte
zou moeten zijn, daadwerkelijk een melding uitgaat wanneer dit nodig is, zodat
kan worden gekeken of het op dat moment op veel meer plaatsen gebeurt en of
daadwerkelijk kan worden opgetreden?
 Ik kom op de brief over de Hulplijn 113. Evenals de heer Heerts vind ik
dat wij wel heel lang met dit project in de dop bezig zijn, zonder dat er
echt een project uit die dop komt. Ik denk dat het moment daar is dat wij
moeten kijken welk project wij uit die dop willen laten komen en hoe wij zorgen
dat dit gebeurt. In die brief wordt enerzijds gewezen op de terechte risico’s
van een fraudemeldpunt, bijvoorbeeld aansprakelijkheid en de vraag wat je
kunt adviseren en wat je niet kunt adviseren. Het initiatief van de Hulplijn
113 is volgens mij echter zo concreet dat daarmee verder moet worden gegaan,
namelijk met de vraag of ik hier te maken heb met fraude. Het gaat mij niet
om vragen over zaken als: resultaten in het verleden behaald, kunnen geen
garanties geven voor de toekomst. Wij hebben nu andere meldpunten die ook
fraude behandelen. Denk aan het fraudemeldpunt dat zich met name met acquisitiefraude
bezighoudt. Daarvan zeggen wij ook dat het buitengewoon waardevol is. De heer
Teeven refereerde aan de eigen verantwoordelijkheid van mensen, maar je ziet
ook dat er vragen zijn. Dat zie je bij acquisitiefraude, waarbij je ook zou
kunnen zeggen dat de eigen verantwoordelijkheid bestaat, en dat zie je hier
ook. Ik verbaas mij erover dat het zo moeilijk is om in een samenwerkingsverband
tussen departementen iets aan te pakken wat op de schaal van de departementen
heel klein is, maar wat een antwoord kan geven op heel specifieke vragen over
fraude.
 Ik heb nog een vraag die meer op het gebied van Financiën ligt. Zeker
voor de beantwoording van vragen van de burger wordt verwezen naar de Consumentenautoriteit
en de AFM. Dat zijn instituten die hiervoor niet bedoeld zijn. Zij zijn niet
die fraudemeldpunten. Als ze willen meewerken: des te beter, maar ik vind
het jammer dat dit als argument wordt gebruikt om geen meldpunt in te stellen.
Mijn vraag is wel in hoeverre ook die instanties belang hebben bij een dergelijk
fraudemeldpunt en op die manier willen meewerken aan de totstandkoming ervan.
Daarmee heb ik mijn vragen gesteld. Er zijn drie brieven en de laatste heb
ik verwerkt in wat ik zei.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): De heer Heerts verwees
er al naar: het gaat hier om de motie-De Wit/Azough van 15 november 2007.
Daarin werd de regering gevraagd om een onderzoek te verrichten naar hulp
aan slachtoffers van financieel-economische criminaliteit en om met concrete
voorstellen te komen. De veronderstelling die aan deze motie ten grondslag
ligt, is dan ook uit het onderzoek naar voren gekomen. Financieel-economische
criminaliteit leidt bij slachtoffers tot enorme persoonlijke drama’s.
Slachtoffers van fraude verliezen het vertrouwen in andere mensen, ontwikkelen
een negatief zelfbeeld, hebben emotionele problemen en soms is zelfs een psychiatrische
dagbehandeling nodig. Dit zijn belangwekkende conclusies. Fraude en oplichting
zijn vormen van criminaliteit die absoluut niet mogen worden onderschat.
 Nog erger is het dat mensen zich soms voor de tweede keer slachtoffer
voelen omdat zij niet serieus worden genomen. Mensen voelen zich dan niet
gesteund door de politie, door de rechters en door de overheid. Daarvoor bestaat
een moeilijk woord. Dat heet secundaire victimisatie. Je wordt voor de tweede
keer slachtoffer. Het rapport van INTERVICT gaat hierop dan ook uitgebreid
in. Je wordt bijvoorbeeld weggestuurd bij de politie omdat men zegt: «Oplichting
via Marktplaats? Dat bestaat niet.» Of er wordt gezegd: «Dan had
je maar geen geld moeten overmaken naar je partner» als er sprake is
van een ernstige relatiefraude. Ik heb het rapport erop nagelezen. Mensen
raken hierdoor echt in de knoop. Dat mag niet gebeuren. Daaraan moeten wij
wat doen. Ik wil van minister Hirsch Ballin weten wat hij hieraan gaat doen.
 Welke maatregelen neemt de minister om het proces van aangifte bij de
politie te verbeteren? Het rapport beveelt een aantal zaken aan. Bijvoorbeeld:
laat het slachtoffer verhaal doen, neem altijd de aangifte op en wijs de mensen
op de juridische, maatschappelijke of psychologische bijstand die er is. Ook
wanneer de politie aanvoelt dat het wellicht moeilijk te bewijzen zal zijn,
dan nog: neem die aangifte op. Ik wil weten of minister Hirsch Ballin die
aanbeveling overneemt.
 Ook slachtoffers van bijvoorbeeld identiteitsfraude voelen zich onvoldoende
gesteund. De minister schrijft in zijn brief: «Ik onderschrijf het belang
dat de positie van het slachtoffer van fraude moet worden versterkt. Slachtoffers
hebben, zo blijkt ook het onderzoek, behoefte aan erkenning en adequate hulp.»
Ik vind dat mooie woorden van de minister, maar ik moet ook denken aan de
heer Kowsoleea. Deze mijnheer is hét voorbeeld van zogeheten secundaire
victimisatie. De heer Kowsoleea in nu al vijftien jaar het slachtoffer van
identiteitsfraude. Een crimineel heeft zijn identiteit gebruikt, waardoor
de heer Kowsoleea steeds werd aangehouden. Dit werd zo erg dat hij daardoor
is geruïneerd. Het lukt niemand binnen de overheid om dit recht te zetten.
De zaak is bij EenVandaag geweest, er zijn Kamervragen over gesteld, de Nationale
ombudsman schreef een duidelijk rapport dat de overheid veel fouten heeft
gemaakt. Die Kamervragen zijn van 20 april 2009 en de zaak is nog niet
opgelost. Integendeel, het wordt steeds erger. Ik kan en wil hier ook niet
op alle details van die zaak ingaan, maar ik roep minister Hirsch Ballin dringend
op om deze zaak niet te laten escaleren, ook al is dat misschien al gebeurd.
Ik vraag hem dringend er persoonlijk voor te zorgen dat dit wordt rechtgezet
en opgelost, dat er schadeloos wordt gesteld, of hoe hij het ook wil noemen.
 Ik vind dit ook een typisch voorbeeld van secundaire victimisatie. Iemand
wordt voor de tweede keer slachtoffer doordat de zaak niet goed wordt afgewikkeld.
Dat moet dus precies niet. Ik kan hier niet alle zaken noemen, maar ik ken
een aantal andere zaken waarbij mensen aan de deur kloppen. Het is soms ook
wel een probleem, dat geef ik toe, maar ik denk dat de overheid misschien
iets verder moet gaan dan ze nu doet.
 Eerder zou minister Hirsch Ballin bezien of een nieuwe helpdesk nodig
zou zijn die informatie kan geven over oplichting. Die helpdesk komt er niet.
De Consumentenautoriteit krijgt die rol en de AFM krijgt deze bij financiële
producten. Voor bedrijven komt er wel een nieuw digitaal loket dat informatie
gaat geven over fraude en oplichting. Met goede informatie vooraf wordt ook
beoogd om burgers weerbaarder te maken bij oplichting en om te voorkomen dat
mensen slechtoffer worden van fraude. Ik vind dat prima. Dit is
belangrijk om slachtoffers en potentiële slachtoffers het vertrouwen
terug te geven dat zij niet in de steek worden gelaten.
 Ik voeg daaraan wel iets toe, namelijk dat de boeven moeten worden gevangen.
Oplichters en fraudeurs moeten worden gepakt en achter tralies worden gezet.
Als daarbij resultaten worden geboekt en de slachtoffers het geld kunnen terugkrijgen
van de fraudeurs die spreekwoordelijk worden kaalgeplukt, is dat de allerbeste
manier om de mensen het vertrouwen terug te geven.
 
 De heer Teeven (VVD): Voorzitter. Ik begin,
net als sprekers voor mij, met enkele woorden over het rapport van de Universiteit
van Tilburg met de brief van minister Hirsch Ballin van 3 november jongstleden.
Er zijn daarin vijf typen slachtoffers genoemd: van relatiefraude, van acquisitiefraude,
van identiteitsfraude, van beleggingsfraude en, meer specifiek, van de zogenaamde
Nigeriaanse fraudeurs. Vooral slachtoffers van diverse fraudes voelen zich
onvoldoende gesteund door derde partijen, waaronder politie, rechters en instanties
die een rol spelen bij de financiële dienstverlening. In het rapport
staan wel suggesties van slachtoffers, bijvoorbeeld verbetering van de vervolging
en berechting van daders, en versterking van hulp en advies aan de slachtoffers
van fraude.
 Minister Hirsch Ballin onderschrijft het belang van de positie van slachtoffers,
maar vindt hij niet dat er ook een verantwoordelijkheid bij burgers ligt,
bijvoorbeeld wanneer zij een gratis vakantie krijgen aangeboden? «There
is no such thing as a free lunch», dat soort zaken. Ik verwijs naar
het programma Opgelicht, dat ook spreekt over die eigen verantwoordelijkheid
van burgers.
 Anderzijds is de situatie voor mensen die worden bedonderd ook schrijnend.
Het gaat vaak om kwetsbare mensen, die vaak voor het bedrog dat hun wordt
aangedaan al niet sterk in de schoenen staan, met uitzondering wellicht van
de slachtoffers van beleggingsfraude en acquisitiefraude. Dat zijn toch mensen
van wie je mag verwachten dat zij enig inzicht hebben in financiële producten.
Bij de Nigeriaanse fraude, aldus het rapport, zou het bijvoorbeeld gaan om
mensen bij wie het thema eenzaamheid en de behoefte aan genegenheid centraal
staan. Over relatiefraude staat in het rapport dat het niet duidelijk is of
hier echt sprake is van misleiding, of van het niet-nakomen van afspraken
na het beëindigen van een relatie. Voor deze mensen is het uiteraard
een persoonlijk drama, maar kan dit voorkomen worden? Dat lijkt onze fractie
niet. Ik denk dat sommige oplichters, juist oplichters, hun slachtoffers zorgvuldig
uitkiezen. Daarover kun je wel veel voorlichting loslaten, maar je kunt niet
alle slachtofferkeuzen voorkomen.
 Verder valt het onze fractie in het rapport op dat sommige slachtoffers
hun ongenoegen uiten over de lage straffen of de bewijsproblemen. Ook vandaag
stond er nog een artikel in het Algemeen Dagblad over een fraudegeval bij
AEGON, ook een bedrijf dat vier jaar geleden slachtoffer is geweest van een
meesteroplichter. Dat bedrijf heeft aangifte gedaan. Het heeft ook knowhow
en informatie ingewonnen. Ik begrijp wel dat minister Hirsch Ballin de vragen
nog moet beantwoorden die over dat onderwerp zijn gesteld, maar vindt hij
dat daar nu adequaat is opgetreden ten aanzien van een bedrijf dat slachtoffer
is geworden van, in dit geval, oplichters?
 Bij slachtoffers van beleggingsfraude wordt enerzijds genoemd dat zij
ontevreden zijn over het functioneren van de Nederlandse rechtsstaat. Anderzijds
wordt weer aangegeven dat het ook voor de politie lastig is om het bewijs
bij delicten als oplichting rond te krijgen. In dat verband heb ik een vraag
aan minister Hirsch Ballin. Zou het niet zinvol kunnen zijn -het is een overweging –
om de delictsomschrijving in artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht wat
makkelijker hanteerbaar te maken? Nu is daarin sprake van «een valse
naam», «een valse hoedanigheid», «listige kunstgrepen»
of «een samenweefsel van verdichtsels». Het zou wellicht zinvol zijn om te kijken of wij een andere delictsomschrijving voor
oplichting kunnen bedenken, waardoor een aantal van de bewijsproblemen wellicht
kan worden opgelost. Dat zou het ook voor slachtoffers en voor eventuele schadeclaims
van slachtoffers wat makkelijker maken.
 Andere sprekers voor mij spraken al over beide helpdesks. Wij denken dat
de Consumentenautoriteit wellicht niet de beste instelling is. Daarbij gaat
het meer om de kwaliteit. Met collega Heerts en andere sprekers ben ik het
eens dat het juist bij zo’n helpdesk gaat om het melden van fraude.
Wat wordt daarmee dan concreet gedaan? Het zou inderdaad zinvol zijn om, met
de knowhow die bijvoorbeeld met Stichting M is opgedaan, nog eens te bezien
of het niet beter is om zo’n telefonische hulplijn daar onder te brengen.
Ik krijg graag een reactie van minister Hirsch Ballin op dit punt.
 Voor bedrijven is het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing, het
NPC, de aangewezen instantie. Zijn er afspraken gemaakt tussen het NPC en
de verantwoordelijke opsporingsdiensten enerzijds en het Functioneel Parket
anderzijds, waardoor er sprake is van een goede opvolging als door bedrijven
fraude wordt gemeld? Vindt minister Hirsch Ballin het eigenlijk wel gewenst
dat wij, terwijl wij in de Kamer onder zijn ministerschap al jaren spreken
over de aanpak van fraude, toch nog te maken hebben met fraudeurs die er vier
jaar na dato gewoon mee wegkomen, terwijl het bewijs voor het oprapen ligt?
 Voorzitter: Van Haersma Buma
 Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Hartelijk
dank voor de gelegenheid om in te gaan op de vragen en opmerkingen over dit
onderwerp. Wat is gezegd over het belang ervan, deel ik volledig met de sprekers
uit uw commissie. Uiteraard zijn wij ons ervan bewust dat er ook nog heel
andere sectoren van slachtofferschap bestaan. Er is net een rapport verschenen
over slachtofferschap in huiselijke kring, over moord en doodslag in huiselijke
kring. Het is verricht in opdracht van het Landelijk programma Huiselijk Geweld
en de Politietaak. Uiteraard is ook in de algemene wetgeving een nieuwe titel
over de positie van het slachtoffer van belang die na de aanvaarding van het
wetsvoorstel door de Eerste Kamer nu een plaats heeft gekregen in het Wetboek
van Strafvordering.
 Ik zal in mijn antwoorden mede spreken namens de staatssecretaris van
Economische Zaken, die is verhinderd om dit debat bij te wonen. Ik zal uiteraard,
voor zover mogelijk, ook namens hem de vragen beantwoorden. Dit geldt ook
voor het punt dat mijn collega van Financiën raakt, het onderwerp dat
in het bijzonder door de heer Heerts is aangesneden.
 Met de kabinetsbrede aanpak van financieel-economische criminaliteit hebben
wij ruim twee jaar geleden een start gemaakt met het programma Financieel
Economische Criminaliteit. De aanleiding daarvoor was dat wij behoefte hadden
aan een sterkere sense of urgency en aan meer samenwerking en daardoor meer
slagkracht, met de doelstellingen die de commissie kent, namelijk het terugdringen
van de criminaliteit en het weerbaar maken van zowel burgers als bedrijven
in preventie en versterking van de mogelijkheden tot ontneming van crimineel
vermogen. Ik zie in dit verband ook met veel belangstelling en verlangen uit
naar de behandeling door de Tweede Kamer van het wetsvoorstel dat daarop betrekking
heeft. Wij kunnen verder constateren dat op veel terreinen de overgang is
gemaakt naar de andere aanpak die ons voor ogen stond en staat, dat ook de
uitbreiding van de capaciteit die daarvoor nodig is, is gerealiseerd en dat
zo’n programmatische aanpak echt van nut en van belang is.
 Wat de preventie betreft, is het zeker ook van belang wat er in de onderzoeken
naar voren komt. Het weerbaar maken is in ons programma vervat. Er is terecht
aandacht gevraagd voor de versterking van het slachtofferonderzoek. INTERVICT,
het International Victimology Institute van de Universiteit van Tilburg, heeft
in opdracht van de politie een verkennend onderzoek verricht naar
de gevolgen van slachtofferschap van fraude. Uit dat onderzoek komt naar voren
dat slachtoffers van fraude daardoor in meer dan één opzicht
worden geraakt. Niet alleen financieel, wat in de aard van de misdrijven ligt,
maar ook sociaal en emotioneel. Daarom is de kennis daarover van veel belang
bij een effectieve versterking van de bescherming van de slachtoffers. Dat
past naar mijn oordeel in het versterkingsprogramma en is ook bedoeld om specifieke
kwetsbare punten in beeld te krijgen. Het onderzoeksrapport zal worden gebruikt
bij de verdere ontwikkeling van de aanpak door de betrokken organisaties,
zodat de positie en de weerbaarheid van slachtoffers van fraude wordt versterkt.
Het gaat daarbij in het bijzonder om het FinEc-programma van de politie, het
OM, Slachtofferhulp Nederland en de Board Intake & Noodhulp – ik
ben blij met de participatie daarin van Slachtofferhulp Nederland –
dat erop is gericht het intakeproces bij het doen van aangifte van fraude
te verbeteren. U kunt zich voorstellen dat dit andere eisen stelt dan de intake
bij slachtofferschap van bijvoorbeeld het soort misdrijven waarover ik net
sprak, die in de huiselijke sfeer.
 Binnen de politie zal de interne systematiek voor het opnemen van de aangifte
van fraude worden verbeterd. Dat is ook een kwestie van vakkundigheid. Het
OM zal langs de lijnen van het visiedocument OM slachtofferzorg, dat in 2008
tot stand is gekomen, eveneens verbeteringen doorvoeren: in de manier van
werken, het procesmodel, zoals men dat noemt, en in de informatieverstrekking
bij invrijheidstelling van oplichters. Ook wordt een draaiboek ontwikkeld
waarin de hulpverlening aan de slachtoffers wordt aangegeven. Op die manier
hopen wij metterdaad verder te komen. Binnen het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing
is intussen een project van start gegaan dat ook was gericht op preventie
van fraude. Wij hebben op deze manier ook uitvoering gegeven aan de motie
van de heer De Wit en mevrouw Azough van 15 november 2007 over de positie
van slachtoffers van financieel-economische misdaad.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): Mooi, er gebeuren veel
goede zaken, maar wij hebben er ook op gewezen dat er zeker bij de aangifte
nog heel veel kan verbeteren. Een van onze voorstellen is dat men altijd een
aangifte moet opnemen, zelfs als je ziet aankomen dat er te weinig bewijs
is om tot vervolging over te gaan. In ieder geval moeten mensen worden gehoord.
Is minister Hirsch Ballin het met mij eens dat opmerkingen als «oplichting
via Marktplaats bestaat niet» of «dan had je je geld maar niet
moeten overmaken naar je partner» in de toekomst niet meer mogen voorkomen
en dat de aangifte altijd opgenomen moet worden?
 
 Minister Hirsch Ballin: Ja, dat zijn heel
onverstandige reacties, om niet te zeggen dat zij blijk geven van weinig besef
van de maatschappelijke realiteit. Dat moet anders zijn. De voorbeelden die
mevrouw Gerkens gaf, heb ik goed begrepen. Er wordt natuurlijk wel veel verbeterd
bij het opnemen van aangiften door de politie, maar ook hier geldt dat professionalisering
bij de politie zich ook moet uitstrekken tot de manier waarop aangiften worden
opgenomen. Voor een deel kan de aangifte aan het bureau overbodig worden gemaakt
door online aangifte te doen. Ik hoop dat de energie die daarmee vrijkomt
ook kan worden benut voor een vakkundiger manier van het opnemen van aangiften.
Ik heb dit met de commissie besproken en uitgesproken in verband met geweldsdelicten
en delicten van mensen in kwetsbare posities. Ook daarbij is specifieke deskundigheid
nodig. Het is geen gemakkelijke opgave voor korpsbeheerders om dat goed te
regelen, omdat van hen wordt verwacht dat zij veel punten rond het opnemen
van aangiften realiseren, terwijl je vakkundigheid in het opnemen van aangiften
alleen kunt waarmaken als dit gebeurt door mensen die niet alleen af en toe
achter de balie of in de spreekkamer gaan zitten voor het opnemen van aangiften,
maar door mensen voor wie het echt hun type werk is binnen de politieorganisatie.
Er zit dus een spanningsveld in, maar wat mij betreft, behoort
dit tot de onderwerpen waaraan wij kunnen denken wanneer de kwaliteit van
de Nederlandse politie wordt ontwikkeld, ook met landelijke aansturing in
het kader van het nieuwe politiebestel.
 Met de ontwikkeling van de helpdesk Finec willen wij de informatiepositie
en de weerbaarheid van burgers een extra impuls geven. Over de ontwikkeling
van de helpdesk Finec heb ik de commissie op 11 januari 2010 geschreven.
De overheid kan niet alle risico’s wegnemen. Dat begrijpt iedereen.
De weerbaarheid is van belang: zelf tegenstand bieden, bewust zijn van de
risico’s en een afweging maken welke risico’s er worden genomen.
De uitgangspunten van onze benadering zijn dat door de Consumentenautoriteit
aan consumenten informatie moet worden verstrekt via ConsuWijzer, dat voor
oneerlijke handelspraktijken op het gebied van financiële producten en
diensten de AFM voor de consument het aanspreekpunt is en dat ten behoeve
van bedrijven en ondernemers de overheid een digitaal loket start waar ondernemers
terecht kunnen met vragen op het gebied van fraude en oplichting. Op de waarschuwing
over financiële producten kom ik straks terug. Dit zijn de drie zaken
waartoe wij zijn gekomen in het beraad met mijn betrokken collega’s.
 Dit betekent dat nu niet is voorzien in advies over specifieke producten
en aanbieders. Mede namens mijn collega van Financiën heb ik de commissie
daarover op 14 september 2009 geschreven. De overheid, en zeker het ministerie
dat zich het meest competent voelt en is op dit terrein, namelijk dat van
Financiën, kan niet zelf in de positie komen om adviseur te zijn over
financiële dienstverlening door te attenderen op frauderisico’s.
Dat zou misschien nog kunnen als je de wereld langs heldere lijnen zou kunnen
indelen in gecertificeerde, betrouwbare partners en gedecertificeerde oplichters,
maar zo overzichtelijk is dat terrein niet. Dat betekent dat er als het ware
dieper in de materie moet worden gedoken. Dat is iets wat mijn collega van
Financiën en zijn medewerkers wel kunnen, maar niet mogen, als ik het
zo mag samenvatten. Althans, ik heb er alle vertrouwen in dat zij dit zouden
kunnen, maar het is geen overheidstaak om dit te doen. Naar aanleiding van
het betoog van de heer Heerts kom ik dadelijk nog op dit punt terug.
 Aansluiting bij bestaande organisaties hebben wij in ieder geval in ons
overleg van december jongstleden als richtsnoer genomen. Daar moeten wij ook
de competentie vandaan halen, zowel op het punt van de waarschuwing en de
voorlichting als op het punt van het benaderen, van het onderhouden van contact
met de mensen die zich aan burgers beschikbaar stellen via een website, via
een kennisbank of via de content die zij aantreffen in het digitaal loket.
 Ik kom bij de vragen die in het bijzonder door de heer Heerts onder de
aandacht zijn gebracht. Ik ben het uiteraard met hem eens dat de positie van
het slachtoffer moet worden versterkt. Dit heb ik in mijn inleiding al voldoende
onder de aandacht gebracht. In het kader van het FinEc-programma zal met de
betrokken partijen worden besproken op welke wijze de verschillende aanbevelingen
zullen worden opgevolgd. Daarbij zal het ook gaan om kennis van de maatregelen,
zoals kenmerken van de daders, de waarschuwing via de Kamer van Koophandel
en het centraal reageren op de id-fraude. Dat identiteit daarin een rol speelt,
hebben wij natuurlijk onderkend. Mevrouw Gerkens bracht een pijnlijke geschiedenis
in herinnering, waarover de Nationale ombudsman rapport heeft uitgebracht.
Aan dat rapport is vervolg gegeven conform de aanbevelingen. Zij vroeg er
niet specifiek naar, maar ik verzeker haar graag dat dit rapport alle aandacht
heeft gekregen.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): Ik vroeg wel specifiek
om die zaak nu eens tot een goed einde te brengen, want de betrokkene zit
nog steeds in de problemen.
 
 Minister Hirsch Ballin: De wens van mevrouw
Gerkens, die ik deel, zal naar ik verwacht zeer spoedig in vervulling gaan.
Ik heb geleerd om de dag niet te prijzen voor het avond is, maar dit tekent
zich nu af.
 Ik kom op het rapport Slachtofferschap van Fraude; een explorerend onderzoek
naar de impact van diverse vormen van financieel-economische criminaliteit.
Ik heb net al doen blijken dat wij enerzijds een zekere uniformering en ontwikkeling
van deskundigheid nodig hebben: het procesmodel, een normering van de schadevergoeding
en informatieverstrekking bij invrijheidstelling, dus het moment waarop men
de fraudeur of oplichter weer kan tegenkomen, ook in activiteiten. Anderzijds
realiseer ik mij ook heel goed dat er binnen het domein van de fraude verschillen
in werkwijze bestaan, in contexten waarin men mensen ontmoet. Dit kan variëren
van aangrijpingspunten op straat tot zich zeer verfijnd voordoende oplichtingpraktijken.
Dat is een breed scala van activiteiten. In de vijf FinEc-pilotregio’s
van de politie is stevig ingezet op verbetering van de fraudeaanpak. De politieregio
Flevoland heeft een gestandaardiseerd intakeproces beschreven. Dit wordt nu
in de praktijk getoetst. Met een landelijke programmamanager Noodhulp en Intake
van de politie werkt het programma FinEc aan een verbeterd intakeproces op
het gebied van fraude.
 Natuurlijk moeten wij ons daarbij onze grenzen realiseren. Ik zei dit
net al in algemene termen, mede namens mijn collega van Financiën en
mede naar aanleiding van de vragen van de heren Heerts, Van Haersma Buma en
Teeven. Wij kunnen de overheid niet als financieel adviseur laten optreden.
In het NPC is door de private partijen volledig begrip uitgesproken voor deze
beperking, maar nu dit specifieke punt door de commissie opnieuw onder de
aandacht wordt gebracht, neem ik graag op mij om nog eens met mijn collega
van Financiën te bespreken welke mogelijkheden hij ziet om een hand uit
te steken naar mogelijke initiatieven die buiten inhoudelijke verantwoordelijkheid
van de overheid worden genomen om deze voorlichting over financiële producten
te geven.
 
 De heer Heerts (PvdA): Dat is een belangrijke
toezegging, maar mij bevreemdt het volgende. Je legt als Kamerlid wel eens
werkbezoeken af. Je hoort wel eens wat. Dat hele plan lag toch in zekere zin
al klaar? Er is in het NPC over gesproken, maar de heer Teeven noemde Stichting
M. Het is ons al langer geworden dat daar concrete initiatieven liggen, juist
om die verantwoordelijkheid niet binnen de overheid te halen, maar daarbuiten
te plaatsen en om dat te realiseren. Zegt minister Hirsch Ballin nu dat hij
er met minister Bos van Financiën nog eens over zal spreken of dit toch
een oplossing kan zijn? Wat mij betreft bij wijze van spreken, want het gaat
mij er helemaal niet om om als Kamerlid mijn zin door te drijven en iets wat
wij vorig jaar al bij motie hadden willen regelen nu weer te moeten realiseren
via een VAO en een motie. Uiteindelijk dwing je dan misschien wel iets af,
maar krijg je niet de medewerking van de mensen om wie het uiteindelijk gaat.
Er moet gewoon synergie ontstaan. Hoor ik minister Hirsch Ballin dat nu zeggen?
Als wij aan de achterkant via Justitie, FinEc en alles aan de repressiekant
aan het werk zetten, is mijn principiële opvatting dat er ook een preventieve
taak ligt bij het directoraat-generaal van het ministerie van Justitie. Dat
heeft toch niet voor niets een Directoraat-generaal Preventie, Jeugd en Sancties?
Dat gaat niet alleen over huiselijk geweld en moord en doodslag, maar ook
over de nieuwe vorm van miljardenverslindende fraude. Zelfs analfabeten kunnen
niet eens naar een website om zich te verstaan over een product of dienst.
Die moeten wij toch vanuit de overheid beschermen, juist omdat dit dubbele
slachtofferschap met een ingewikkelde naam uiteindelijk niet leidt tot vreugdevolle
burgers?
 
 Minister Hirsch Ballin: De heer Heerts wijst
terecht op de specifieke verschijningsvorm van de secundaire victimisatie
bij financiële fraude omdat daardoor maatschappelijke en economische
posities worden uitgehold op zo’n manier dat niet alleen nazorg, maar
ook specifieke mentale toerusting en toerusting qua deskundigheid nodig zijn
om weer aan het leven deel te nemen, inclusief het financieel-economisch leven.
Dat geldt zeker wanneer mensen met een kwetsbare positie in het economisch
bestel slachtoffer zijn geworden van fraude en economische criminaliteit.
 De heer Heerts roept de geschiedenis in herinnering. Ik moet daarbij wel
een voetnoot plaatsen, namelijk dat in die geschiedenis de aandacht allereerst
is uitgegaan naar de manier van slachtofferhulpverlening, van slachtofferondersteuning,
die betrekking heeft op de algemene weerbaarheid ten opzichte van frauduleuze
praktijken. Je begeeft je in frauduleuze situaties. Wat de heer Heerts vroeg
en wat voor mij de reden was om hierop namens mijn collega van Financiën
even behoedzaam te reageren, is een preventie die zich uitstrekt tot het aanreiken
van kennis, deskundigheid, waarschuwingen en aandachtspunten die betrekking
hebben op specifieke producten die geschikt zijn voor deze fraude. Dat is
een andere werkwijze, een andere dimensie, een diepere dimensie zo u wilt,
van preventieve ondersteuning van mogelijke slachtoffers van fraude dan waarmee
wij eerder bezig zijn geweest.
 Wat de heer Heerts zei over de voorgeschiedenis, is geheel juist. Dat
hebben wij wel ter hand genomen. Dat heb ik ook in mijn inleiding betrokken,
toen ik sprak over de drie elementen van preventieve activiteiten die wij
in gang hebben gezet. Daaraan is dus voldaan. Waarom het gaat, is die specifieke,
delicate volgende stap om daarbij ook te treden in de aard, de kwaliteit,
de fraudegevoeligheid van financiële producten. Dat behoort niet tot
de werkwijzen die door het Directoraat-generaal Preventie, Jeugd en Sancties
van mijn ministerie ter hand kunnen worden genomen. Dat vergt financiële
deskundigheid. Daarom heb ik net ook alle vertrouwen uitgesproken in de medewerkers
van mijn collega minister Bos van Financiën. Daarbij heb ik even over
de schouder gekeken naar de medewerkster van mijn collega, die ongetwijfeld
dat soort adviezen goed kan geven, maar die ik wil besparen dat zij na afloop
van het overleg wordt aangesproken met: kunt u mij nu als iemand van Financiën
zeggen wat ik met deze producten aan moet?
 Dat kan het ministerie van Financiën misschien wel doen, maar dat
mag het niet doen. Daarover heb ik gezegd dat de bereidheid bestaat om in
deze specifieke tak van expertise een stap verder te zetten, maar ik moet
zo aan mijn collega voorleggen of en zo ja, in welke mate, hij erbij behulpzaam
kan zijn als uit de particuliere sector dit soort initiatieven kan worden
ontwikkeld. Dat is wat ik ten aanzien van deze zeer specifieke specialistische
vorm van slachtofferhulpverlening of preventie kan doen.
 
 De heer Heerts (PvdA): Dat begrijp ik allemaal.
Is minister Hirsch Ballin dan wel bereid om dit particulier initiatief te
steunen? Langs die kant moet het gebeuren, maar het moet uiteindelijk wel
in de benen worden geholpen, want anders was het er van particuliere zijde
allang geweest. Daarom gaat het ons voor een deel wel. Twee weken geleden
heb ik een zeer indringend gesprek gehad met een financieel rechercheur, niet
de minste in de FinEc. Daarover kan ik niet veel zeggen. De hele louche handel
van een aantal van die financiële dienstverleners is zo ingewikkeld,
is via stichtingenconstructies en dergelijke zo slim in elkaar gezet dat zelfs
sommigen in dit huis misschien nog genegen zouden zijn om van hen een product
of dienst af te nemen om er later achter te komen dat de gouden bergen in
feite gebakken lucht blijken. Die rechercheurs, die midden in het hart van
FinEc zitten, die daar hun hart en ziel in geven, zijn de mensen die mij ook
stimuleren en die zeggen: er moet toch iets gebeuren en dat moet je niet allemaal
neerzetten bij die AFM of de Consumentenautoriteit. Het zijn in die wereld
zulke sluwe vossen. Die man triggerde mij om nog niet te zwijgen
over de 113-hulplijn, juist op dit punt, want het betreft hier niet de eerlijke
handel tussen bedrijven en consumenten, waarop de Consumentenautoriteit zich
focust. Het gaat juist om mensen die al zwak zijn en die soms niet eens de
kleine lettertjes kunnen lezen. Minister Hirsch Ballin kent dat wel –
hij zit veel op internet– dat scrollen naar beneden en «Gaat u
akkoord met de voorwaarden?» Daarom gaat het mij. Is de minister bereid
om daarvoor een pilot in de benen te helpen zetten?
 
 Minister Hirsch Ballin: ik begrijp heel goed
waarop de heer Heerts doelt. Het is inderdaad het raffinement dat contraraffinement
vereist. Wij zullen daarop ingaan in de brief die ik al heb toegezegd.
 
 De voorzitter: Ik zie het woord «contraraffinement»
graag in het verslag terug. Ik vind het een erg mooi woord.
 
 Minister Hirsch Ballin: Van mijn kant merk
ik op dat ik deze opmerking van de voorzitter graag in het verslag terugzie.
 Ik kom op de andere punten, naast de punten die ik al noemde, die door
de heer Van Haersma Buma aan de orde zijn gesteld. Op de verbetering van het
intakeproces en het aangifteproces ben ik al ingegaan. Mevrouw Gerkens is
daarop ook ingegaan. De vijf FinEc-politieregio’s heb ik gemeld. De
landelijk programmamanager Noodhulp en Intake werkt in het bijzonder aan dat
intakeproces. De heer Van Haersma Buma heeft evenals de heer Teeven gevraagd
of de Consumentenautoriteit en de AFM niet ook van hun kant het belang zien
van goede fraude-informatie. Jazeker, en dat geldt temeer omdat het onderscheid
tussen fraude en oplichting en oneerlijke handelspraktijken niet altijd scherp
is te trekken. Daarom is er al een samenwerkingsprotocol tussen Consumentenautoriteit
en OM tot stand gebracht en vindt er elke maand overleg plaats. Een soortgelijk
overleg vindt plaats tussen de Autoriteit Financiële Markten en het Openbaar
Ministerie.
 Ik kom op de vragen van de heer Teeven over de zaak die betrekking heeft
op een ex-topman van AEGON. Het Openbaar Ministerie heeft bij monde van zijn
woordvoerder zelf al aangegeven dat het de zaak in onderzoek heeft. Het is
ongebruikelijk, maar laat ik dat maar even doen, dat ik over dit punt verwijs
naar het Algemeen Dagblad. Dat geeft weer dat het Openbaar Ministerie daarmee
bezig is.
 
 De heer Heerts (PvdA): Ik dacht even dat de
foto van de topman erbij stond, maar dat bleek de heer Teeven te zijn.
 
 Minister Hirsch Ballin: Ja, de heer Teeven
is zeker ook een topman. De heer Teeven houdt nog net de opmerking in. Kan
dat ook in het verslag van dit overleg komen?
 
 De voorzitter: Ik begon een beetje te twijfelen
over wat er allemaal aan opmerkingen in het verslag moet komen. Ik laat dit
over aan degene die het verslag maakt. Als het niet goed is, kunt u het later
altijd nog herstellen.
 
 Minister Hirsch Ballin: Ik denk dat het niet
verstandig en passend is dat ik op de concrete zaak inga, dus ik laat nu hetgeen
door degenen rechts van mij is aangetekend met het opschrift «Achtergrondinformatie,
niet om uit te spreken» ook maar even onuitgesproken. Dat ligt in de
aard van de zaak.
 
 De heer Teeven (VVD): Dan heb ik wel deze
vraag aan minister Hirsch Ballin. Ik begrijp dat de minister niet op die concrete
zaak kan ingaan. Er zijn enkele schriftelijke vragen gesteld en wij zullen
zien hoe zij worden beantwoord. De minister kijkt tevreden om zich heen, maar
je kunt toch niet tevreden zijn wanneer je als minister van Justitie
constateert dat er vier jaar geleden door een bedrijf een aangifte is gedaan
van een fraudegeval, en dat tot op de dag van vandaag zo’n bedrijf nog
niet het begin van een stukje van de schade heeft teruggekregen?
 
 Minister Hirsch Ballin: Nee.
 
 De heer Teeven (VVD): Wij zitten hier dan
een beetje – ik zal het woord «wauwelen» niet gebruiken –
over een helpdesk te praten, maar daar hoort ook een repressieve kant bij.
Dat zal de minister van Justitie toch met mijn eens zijn? Ik begrijp dat hij
niet op de zaak kan ingaan, maar vier jaar is toch wel heel erg lang voor
een fraudezaak.
 
 Minister Hirsch Ballin: Ja, maar de heer Teeven
doet nu, geloof ik, zelf wat hij nog maar twee uur geleden in zijn reactie
op de vragen van mevrouw Gerkens heeft weersproken, namelijk het te snel op
basis van een bericht concluderen dat er geen werk zou zijn gemaakt van een
zaak. Ik zal hem uiteraard op het moment dat zich ertoe leent nader informeren,
maar dat er geen werk zou zijn gemaakt van deze zaak, durf ik hier alvast
te weerspreken.
 
 De heer Teeven (VVD): Minister Hirsch Ballin
danst een beetje om mijn vraag heen. Dat vind ik wel leuk, maar niet heel
zinnig. Ik zeg niet dat er geen werk van is gemaakt. Ik stel, volgens mij
met de minister, vast dat er vier jaar na het doen van aangifte voor de aangever
nog niet het begin van een vergoeding van schade aan de orde is, terwijl er
mogelijk wel redenen voor zijn. Is in zijn algemeenheid, dus niet voor deze
specifieke zaak, vier jaar tussen het moment van aangifte en het een beetje
schadeloos stellen van een aangever, dus een doorlooptijd van vier jaar in
de repressieve sfeer in een fraudezaak, niet een beetje lang? Dit gebeurde
gedurende de afgelopen drieënhalf jaar onder de verantwoordelijkheid
van minister Hirsch Ballin.
 
 Minister Hirsch Ballin: De heer Teeven wil,
geloof ik, stap voor stap een stukje dichter bij het ingaan op de zaak komen.
Ik heb daarover enige informatie gekregen. Die leidt mij in ieder geval tot
het voorlopige inzicht dat wat de heer Teeven zegt, nuancering behoeft. Om
dit te doen, zouden wij echt op de zaak moeten ingaan. De heer Teeven zal
begrijpen dat ik mij daartoe niet vrij voel.
 Ik kom op de aanpassing van artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht.
Dat is recentelijk op advies van het Openbaar Ministerie aangepast. Per 1 juli
jongstleden is die wijziging in werking getreden. Toegevoegd is dat het ook
strafbaar is om iemand door bedrog te bewegen tot het verlenen van een dienst.
Ik weet niet of dat de wens van de heer Teeven geheel dekt, maar dat is een
recent gerealiseerde wijziging van artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht.
 Ik kom op de afspraken met opsporingsinstanties. Het NPC is een platform
van publieke en private partijen. Het heeft zijn waarde ruimschoots bewezen.
Wij gaan daarmee door. Dat is ook de inzet van mij en de covoorzitter van
dit platform, de heer Wientjes. Afspraken over de inzet van het strafrecht
worden gemaakt met het Openbaar Ministerie en de opsporingsinstantie, en worden
vastgelegd in handhavingarrangementen, waarbij bijvoorbeeld het Verbond van
Verzekeraars betrokken kan zijn.
 
 De heer Teeven (VVD): Ik sprak in mijn vraagstelling
al over de nieuwe wettekst, dus wij spreken in ieder geval over dezelfde tekst
als die minister Hirsch Ballin mij voorhoudt. Krijgt hij ook signalen uit
fraudeland, van de afdelingen Fraude van de grote korpsen, van Amsterdam-Amstelland
en Rotterdam-Rijnmond, en ook van de fraudeofficieren, dat ook met de nieuwe
tekst van artikel 326 in de praktijk nogal moeilijk te werken is?
 
 Minister Hirsch Ballin: De wijziging is een
halfjaar, een maand en twee dagen geleden in werking getreden. Het is dus
wat aan de vroege kant om dit ook tot en met de interpretatie van de bepaling
door de rechter te beoordelen. Ik denk dat het daarvoor te vroeg is. Ik zal
mij zeker openstellen voor signalen. Als die er komen en als daar aanleiding
voor is, zal ik die betrekken bij een eventuele behoefte aan verdere wetswijziging.
 
 De heer Heerts (PvdA): Voorzitter. Ik dank
minister Hirsch Ballin. Ik had een motie klaarliggen voor een eventueel aan
te vragen VAO. Dat had de minister ook wel begrepen. Ik neem vooralsnog genoegen
met de toezegging dat nu wordt overlegd met de minister van Financiën,
en met de brief die wij zullen krijgen. Ik denk dat wij goed hebben uitgewisseld –
dat is de winst – waarom het ons als Kamer te doen is en wat de verschillende
autoriteiten moeten doen. Het is dus mogelijk dat er na die brief een vervolg
komt, maar het is ook mogelijk dat de brief afdoende is. Op het laatste hoopt
mijn fractie.
 
 Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Ik dank
minister Hirsch Ballin voor zijn antwoorden. Ik heb geen vragen meer, maar
ik wil nog wel de volgende opmerking maken. Ik ben blij met zijn toezegging
dat hij hoopt dat de heer Kowsoleea op afzienbare termijn een beter leven
tegemoet gaat. Toch moet ik constateren dat uit de vragen van de heer Teeven
over deze zaak en ook over andere zaken, waarover wij misschien niet door
de microfoon moeten spreken, blijkt dat het wat hapert bij het oplossen van
problemen die mensen krijgen nadat zij slachtoffer zijn geworden van fraude
en waarbij de overheid een cruciale rol speelt. Ik vraag minister Hirsch Ballin
verder na te denken over hoe wij dat op een goede manier kunnen vormgeven.
Als de overheid er enigszins aan kan bijdragen om die secundaire victimisatie
op te lossen, zou mij dat een lief ding waard zijn.
 Voorzitter: Heerts
 De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik ben het
eens met de minister dat het op zichzelf geen overheidstaak is om te wijzen
op de risico’s van producten, maar daarom ben ik wel blij met de toezegging
om aan te haken bij wat particulier in gang wordt gezet. Ik meen dat de overheid
daarbij wel een heel belangrijke ondersteunende rol kan spelen. Ik denk aan
de steunpunten die er al zijn, bijvoorbeeld op het gebied van acquisitiefraude.
Daarbij zeggen wij ook niet «die informatie kunnen wij als overheid
niet verstrekken», want dat is particulier. Ik zie dus zeer uit naar
de resultaten van de gesprekken met de minister van Financiën. Ik hoop
zeer dat dit behalve een brief ook feitelijk zal opleveren dat wij hiermee
aan de slag kunnen en dat wij daarmee de mensen beter kunnen wijzen op de
risico’s van fraude die soms zo onzichtbaar zijn.
 Minister Hirsch Ballin is ingegaan op het onderzoek van de Universiteit
van Tilburg. Ik wil toch noteren dat het een punt van aandacht blijft dat
de politie bij het doen van aangifte en bij wat daarmee gebeurt, op het niveau
van de aangifte daadwerkelijk is doordrongen van de mogelijkheden en het daadwerkelijk
aanpakken van fraudezaken.
 Voorzitter: Heerts
 Minister Hirsch Ballin: Het belang van het
laten doordringen, van het besef, van de aard van fraude en van het slachtofferschap
zie ik inderdaad als de belangrijkste opgave die voortvloeit uit wat wij vanmiddag
hebben besproken en uit de onderzoeken die in het rapport Slachtofferschap
van Fraude van INTERVICT naar voren zijn gekomen. Dat betekent het scala van
preventiemaatregelen dat wij hebben geschetst en ook de ontwikkeling van ondersteuning
van slachtoffers van fraude. Wat het specifieke punt betreft dat mevrouw Gerkens
in tweede termijn aan de orde heeft gesteld: ik ben mij er zeer
van bewust dat het slachtofferschap van fraude verschillende dimensies heeft.
Dat kan trouwens voor andere vormen van slachtofferschap ook gelden, maar
het zijn niet dezelfde dimensies. Daar ligt ook de relatie tussen concrete
zaken die aan de orde zijn gesteld: identiteitsfraude of fraude van de complexe
soort waarop de heer Teeven doelde. Ik zal daarbij zeker ook het aspect van
het tijdsverloop betrekken. Door de complexiteit, ook in de procedures, kunnen
mensen in problemen komen. De tijdsfactor is ook van belang wanneer het gaat
om de kredietpositie, om de mogelijkheid een bedrijf voort te zetten. In een
geval van slachtofferschap van financiële fraude kan het bijvoorbeeld
ook gaan om de betekenis voor de slachtoffers van ontnemingmaatregelen. Niet
omdat ontnemingmaatregelen de bron zijn van zaken voor de slachtoffers, maar
wel omdat deze maatregelen soms in een parallel traject moeten plaatsvinden
met schadevergoedingseisen die de schade verzachten. Onder omstandigheden
gaat het daarbij ook om vorderingen die in het kader van actio pauliana worden
gedaan ingeval van faillissementsfraude. Die verschillende gespecialiseerde
activiteiten vallen deels in de civielrechtelijke en deels in de strafrechtelijk
context en kunnen soms met elkaar worden verbonden, maar juist de meer complexe
civiele vorderingen lenen zich weer niet voor koppeling aan het strafproces.
Deze activiteiten zullen wij ook moeten verbeteren, moeten ontwikkelen. Ik
onderken dat probleem.
 Een moeilijk en noodzakelijkerwijs langlopend project is ook het executierecht.
Ik denk dat wij op dit punt een verbinding van expertise nodig hebben voor
het preciseren. Er is eigenlijk een domein van hoge precisie nodig voor de
hulpverlening en het voorkomen van slachtoffers.
 Het zijn dus geen gemakkelijke taken. Daarvan ben ik mij bewust. Ik ben
blij te merken dat dit ook spreekt uit de vraagstelling. Dat is geen reden
om dit te laten liggen. Ik zal dit project blijven vervolgen en het zal ook
een van onze onderwerpen zijn voor de volgende besprekingen in het NPC, waarbij
ook de particuliere sector betrokken is.
 De heer Heerts vroeg om de brief die ik al had toegezegd. Het is goed
begrepen wat hij daarbij onder de aandacht heeft gebracht.
 Toezeggingen
 – Minister Hirsch Ballin zegt toe een brief aan de Kamer te sturen,
na een bespreking met zijn collega van Financiën, over de mogelijkheden
van ondersteuning van voorlichting door de particuliere sector over de fraudegevoeligheid
van financiële producten. In die brief zal hij ingaan op het opzetten
van een eventuele pilot.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma (CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GroenLinks), Timmer (PvdA), Griffith (VVD),
Teeven (VVD), Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer (SP), Pechtold (D66),
Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg
(CDA) en Anker (ChristenUnie).
 Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Besselink (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Leijten (SP), Sterk
(CDA), Ulenbelt (SP), Jan de Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GroenLinks),
Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg
(VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV), Karabulut (SP), Koşer Kaya (D66),
Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA),
Smilde (CDA) en Slob (ChristenUnie).