Vaststelling begroting van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000; Verslag schriftelijk overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-VI, nr. 41

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

01-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-VI nr. 41

09-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamAan de Voorzitter van de vaste commissie voor Justitie
van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalI. Pre-ambuleAd 1) wat vindt de minister van de bevindingen van de
onderzoekerAd 2) wenselijkheid nader onderzoekAd 3) Welk beleid voert de minister om selectiviteit tegen
te gaan?II. Antwoorden op de afzonderlijke vragen over klassenjustitie12 en 3456789 en 1610111213Vragen over het onderzoek «Klassejustitie»14 en 15Zie antwoord op vraag 9.17, 18 en 19202122 en 2324252627 en 282930 en 3132333435 en 36
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000nr. 41VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 9 november 1999De vaste commissie voor Justitie1 heeft over
de brief van de minister van Justitie d.d. 8 juni 1999 inzake tweedeling in
het strafrecht (kamerstuk 26 200 VI, nr. 55) en over het overzicht van
onderzoek naar selectiviteit in de Nederlandse strafrechtketen een aantal
vragen ter beantwoording aan het kabinet voorgelegd. De minister heeft bij
brief van 8 november 1999 geantwoord. Deze vragen en de antwoorden zijn hieronder
afgedrukt.De voorzitter van de commissie,Van HeemstDe griffier voor deze lijst,Pe Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Justitie
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 8 november 1999Door uw commissie zijn schriftelijke vragen (15 juli 1999, kamerstuk 26 200
VI) gesteld naar aanleiding van het door de Erasmusuniversiteit verrichte
onderzoek naar Klassenjustitie (Klassenjustitie, Overzicht van onderzoek naar
selectiviteit in de Nederlandse strafrechtketen, 1999). In deze brief zijn
de antwoorden op deze vragen opgenomen.Alvorens op de afzonderlijke vragen in te gaan, geef ik in de pre-ambule
een algemene reactie op een drietal punten die in veel van de gestelde vragen
zijn terug te vinden.I. Pre-ambuleDe door uw commissie gestelde vragen naar aanleiding van het door de Erasmusuniversiteit
verrichte onderzoek naar Klassenjustitie richten zich in hoofdlijnen op de
volgende punten:1. wat vindt de minister van de bevindingen van de onderzoeker;2. is er meer onderzoek nodig (weten we wel genoeg);3. wat doet de minister om selectiviteit tegen te gaan?Ad 1) wat vindt de minister van de bevindingen van de
onderzoekerUit het onderzoek van de Erasmusuniversiteit blijkt dat:• er in de wetgeving verschillen in beoordeling van delicten voorkomen
die de onderzoekers opvatten als indirecte selectiviteit;• er procedures in het strafrecht zijn die leiden tot (gemiddeld)
verschillende uitkomsten voor verdachten die over voldoende financiële
middelen beschikken en verdachten die dat ten enenmale niet doen;• er in de straftoemeting rekening gehouden wordt met de draagkracht
van de veroordeelde.Daarnaast komt de onderzoeker op basis van aanvullend empirisch onderzoek
en op basis van zijn eigen interpretatie van ontwikkelingen en omstandigheden
op het terrein van de opsporing, vervolging, berechting en tenuitvoerlegging
tot de conclusie dat er twee betrekkelijk tegenstrijdige bewegingen zichtbaar
zijn. Enerzijds oordeelt hij dat er sprake kan zijn van selectiviteit ten
nadele van personen met geringe economische hulpbronnen. Anderzijds zijn er
aanwijzingen dat er sprake is van omgekeerde selectiviteit, dat wil zeggen
een hardere reactie op specifieke delicten, als die zijn gepleegd door personen
met substantiële economische hulpbronnen.Ik vind deze onderzoeksresultaten op zichzelf niet verontrustend, omdat
ik er geen aanwijzing in zie dat er sprake is van een bewuste, systematische
benadeling van de verdachte op grond van zijn sociaal-economische positie.
Voorzover blijkt dat rekening wordt gehouden met kenmerken van de verdachte,
acht ik dat passend binnen ons rechtsstelsel. Ik wil dat als volgt adstrueren.Een belangrijk criterium voor een aan nationale en internationale normen
voldoend strafrechtssysteem is de rechtsgelijkheid. Dit is echter geen absoluut
begrip; het principe laat toe dat binnen ons strafrechtssysteem, behalve met
feiten en omstandigheden van het delict, rekening wordt gehouden met feiten
en omstandigheden van de verdachte/dader. Ons strafrechtstelsel gaat er vanuit
dat op een delict in principe een sanctie (leedtoevoeging) hoort te volgen.
Dat vereist dat de pleger van het delict wordt opgespoord, vervolgd en berecht.
De zwaarte van de sanctie die de verdachte krijgt opgelegd, hoort in overeenstemming
te zijn met de ernst van het feit. Een belangrijk uitgangspunt van ons strafrecht
is voorts dat de kenmerken van het concrete gepleegde feit en/of
bepaalde kenmerken van de dader, reden kunnen zijn tot strafverzwaring, -verlichting
of uitsluiting. Tot die kenmerken of omstandigheden behoren echter niet de
financieel-economische positie of etnische herkomst van de dader. Draagkracht
van de verdachte moet, ingevolge artikel 24 en artikel 32, 2e lid van het
Wetboek van Strafrecht, een rol spelen bij de oplegging van een geldboete
of verbeurdverklaring.Voorts ben ik van mening dat ons parlementaire democratisch stelsel er
in voorziet dat indirecte selectiviteit in wet- en regelgeving grotendeels
wordt voorkomen. Het zijn uiteindelijk de Staten Generaal die bepalen welke
feiten strafbaar worden gesteld, ongeacht de geringe economische hulpbronnen
bij de veronderstelde daderpopulatie, en welke ernst (uitgedrukt in maximale
strafdreiging) eraan gehecht wordt.Ik concludeer dat voorzover er bij de toepassing van ons strafrecht sprake
is van ongelijke uitkomsten, die ongelijkheid het gevolg is en ook hoort te
zijn van objectief vaststelbare ongelijkheid in feiten of kenmerken van de
dader, of van democratisch tot stand gekomen oordelen over de ernst daarvan.
In de uitkomsten van het onderzoek zie ik geen aanwijzingen dat er sprake
zou zijn van een zodanige onverklaarbare ongelijkheid dat deze in strijd zou
zijn met de algemene principes van rechtsgelijkheid.Ad 2) wenselijkheid nader onderzoekTen aanzien van de vraag of er behoefte is aan meer informatie en in het
bijzonder aan meer onderzoek, concludeer ik dat dit niet het geval is. Ik
baseer mijn oordeel op de volgende drie overwegingen.Allereerst ben ik van mening dat het onderzoek van de Erasmusuniversiteit
geen aanleiding geeft voor beleidswijziging of -ontwikkeling waarvoor nader
inzicht nodig is. In die zin wijkt het ook niet af van de vele in de afgelopen
twintig jaar uitgevoerde onderzoeken naar andere onderwerpen binnen de strafrechtspleging,
waarbij vrijwel als routine werd nagegaan of persoonskenmerken een rol speelden
bij met name de afdoeningbeslissing van het Openbaar Ministerie en de straftoemeting.
Dit leverde nooit zodanige aanwijzingen op dat er in de onderzoeksrapportages
veel aandacht aan is besteed.Vervolgens ben ik van mening dat het inherent is aan het onderwerp «klassenjustitie»
dat verder onderzoek geen concluderende bijdrage zal leveren aan de discussie.
Diegenen die de maatschappij analyseren in termen van ongelijke verdeling
van bezit en macht, zullen immers geneigd zijn altijd selectiviteit in het
strafrechtssysteem te zien. Deze visie is van oudsher zowel in de politiek
als in de wetenschap aanwezig. Onder klassenjustitie werd klassiek verstaan
dat de staat, en daarmee het rechtssysteem, een middel was in handen van de
bezittende klasse dat actief gebruikt werd om de arbeidersklasse in haar ondergeschikte
positie te houden. In de loop van de tijd, en zo ook in het onderzoek van
de Erasmusuniversiteit, is het begrip gebruikt in een minder klassieke zin,
namelijk daar waar het verschijnsel bedoeld werd dat personen met bepaalde
kenmerken (meestal samenhangend met het beschikken over weinig economische
hulpbronnen), door selectiviteit in opsporing, vervolging en berechting vaker
met justitie in aanraking komen en een grotere kans hebben uiteindelijk een
(zwaardere) sanctie te ontvangen dan anderen. Daarmee werd «klassenjustitie»
empirisch onderzoekbaar.Het onderwerp wordt, zeker in de wetenschap, met enige regelmaat aan de
orde gesteld. In 1992 stond het centraal tijdens het congres ter gelegenheid
van het afscheid van de Groningse hoogleraar criminologie Jongman die zich
in het bijzonder met het onderwerp bezighield. Na de slotconclusie die de
Amsterdamse hoogleraar Van de Bunt bij die gelegenheid over Jongman's
werk uitsprak, heeft niemand het werk voortgezet. Wel is de discussie over
de rol van het strafrecht in relatie tot de inrichting van de samenleving
voortgezet. Hieruit is echter geen initiatief voortgekomen tot empirisch onderzoek
naar selectiviteit.De vraag, of op basis van empirisch vastgestelde feiten geconcludeerd
kan worden of er sprake is van klassenjustitie (of «selectiviteit in
de strafrechtspleging»), blijft echter een kwestie van beoordeling en
daarmee sterk gerelateerd aan fundamentele maatschappijbeelden.Tenslotte speelt ook nog een technisch aspect een rol bij de beoordeling
van de vraag of nader onderzoek wenselijk is. Nagaan of selectiviteit plaatsvindt
op grond van de sociaal-economische status van betrokkene is niet eenvoudig,
omdat informatie daarover uit beschikbare administratieve bronnen niet (of
niet betrouwbaar) kan worden verkregen. Hetzelfde geldt voor etniciteit: in
administratieve bestanden wordt daarover uit privacy-overwegingen slechts
informatie vastgelegd (met name het geboorteland en/of de nationaliteit) voorzover
dat strikt noodzakelijk is, en dan meestal in een vorm waaruit slechts indirect
en dus betrekkelijk onbetrouwbaar de etniciteit kan worden afgeleid. Het meeste
onderzoek is daarom reeds op zuiver technische gronden aanvechtbaar.Ad 3) Welk beleid voert de minister om selectiviteit tegen
te gaan?Ik hecht eraan dat onverklaarbare verschillen in de strafrechtsketen worden
gesignaleerd en onderzocht, omdat ik het bevorderen van rechtsgelijkheid en
het voorkómen van selectiviteit van wezenlijk belang acht voor de acceptatie
van ons rechtsstelsel. In de beleidsontwikkeling worden dan ook diverse activiteiten
ontplooid om dit te signaleren. Ik wijs in het bijzonder op de ontwikkeling
van richtlijnen en van beslissingsondersteunende systemen, en op kwaliteits-
en integriteitsprojecten bij de verschillende actoren in de strafrechtsketen.
De laatste zijn zeer geschikt om bij de medewerkers van de organisaties in
de strafrechtsketen de alertheid voor onbewuste, systematische selectiviteit
te vergroten en de onwenselijkheid ervan te benadrukken. Richtlijnen en beslissingsondersteunende
systemen dragen ertoe bij dat bij het nemen van beslissingen in concrete zaken
slechts die factoren worden meegewogen, die relevant zijn. Daarnaast is het
zo dat in de kwaliteitszorg veel gebruik wordt gemaakt van zelfevaluaties
en audits.Vervolgens ga ik hieronder in op de door uw commissie afzonderlijk gestelde
vragen.II. Antwoorden op de afzonderlijke vragen over klassenjustitie1Met de invoering van kwaliteitsmodellen wordt binnen
de verschillende schakels van de strafrechtketen nagedacht over de vorming
van werkprocessen en over de integriteit en klantgerichtheid van de organisatie.
Wat betekent de invoering van deze modellen concreet voor het vóórkomen
van selectiviteit? Kan, eveneens in het verband van preventie, nader worden
ingegaan op de inzetcriteria van de rijksrecherche? (blz. 1)Voor het deel van de vraag dat betrekking heeft op kwaliteitsmodellen,
wordt verwezen naar de pre-ambule.De inzetcriteria voor de rijksrecherche zijn vastgelegd in de circulaire
taken en inzetcriteria rijksrecherche. Hierin is vastgelegd dat de inzet van
de rijksrecherche door de Hoofdofficier altijd
plaatsvindt bij:– corruptie-onderzoeken tegen politieambtenaren;– vuurwapengebruik door ambtenaren van politie en/of KMar met de
dood of zwaar lichamelijk letsel tot gevolg; – dood of zwaar lichamelijk letsel na confrontatie met c.q. bemoeienis
door ambtenaren van politie en/of Kmar;– overlijden van ingeslotenen in politiecellen of cellen van de
Kmar en in cellen in penitentiaire inrichtingen;– mogelijke misdrijven gepleegd door leden van de rechterlijke macht
en door ambtenaren die onder het gezag van de minister van Justitie vallen
en die in specifieke functies werkzaam zijn buiten het kerndepartement;– mogelijke misdrijven gepleegd door politieke ambtsdragers, door
een hulpofficier van justitie en door personen werkzaam in de leiding van
overheidsinstellingen (inclusief de politie).2 en 3Hoe beoordeelt de minister het gegeven dat vanaf 1970
tot heden slechts in een beperkt aantal (enigszins verouderde) empirische
studies is gerapporteerd over het fenomeen selectiviteit in de strafrechtketen;
dit terwijl regelmatig aanwijzingen worden gevonden voor het vóórkomen
van een zekere selectiviteit in enig stadium van de strafrechtketen? (blz. 2).Onderschrijft de minister het standpunt van de onderzoeker,
dat meer aandacht zou moeten worden gegeven aan concrete toetsing van de verklaringen
die zijn gegeven voor het verschijnsel selectiviteit, al is het maar omdat
beleid dat is gericht op het tegengaan van ongewenste selectiviteit alleen
effectief kan zijn wanneer de oorzaken van de selectiviteit goed in kaart
gebracht zijn? (blz. 4).Zie pre-ambule.4Op welke manier wordt in de opleiding van de Nederlandse
Politie aandacht besteed aan de eventuele onbewuste vormen van selectiviteit?Aandachtspunten in het beleidsplan Politie en Diversiteit
1998–2000 zijn multiculturaliteit en diversiteitbeleid. Kan worden aangegeven
wat de concrete resultaten zijn in dit licht met betrekking tot directe en
indirecte selectiviteit? In hoeverre kan een diversiteit in het personeelsbestand
bijdragen aan het voorkomen van de structurele benadeling van bepaalde groepen
justitiabelen? (blz. 4).Niet zozeer het begrip «selectiviteit» speelt een rol in de
beleidsbepaling op dit terrein, als wel de begrippen discriminatie en cultuur.
In de politieopleidingen wordt de laatste jaren ook aandacht geschonken aan
de verschillen in culturen en de achtergronden daarvan. Het uitgangspunt hierbij
is kennis hebben van en begrip kweken voor de verschillen in cultuur en levenswijzen
binnen de eigen organisatie, maar ook met het oog op het optreden naar buiten
en de confrontaties met etnische minderheden.Het beleidsplan «Politie en Diversiteit 1996–2000» biedt
de korpsen richtlijnen met betrekking tot de toepassing van diversiteit in
het personeelsbeleid. De effecten daarvan in termen van «concrete resultaten»
zijn moeilijk te meten. Wel kan worden vastgesteld dat er de laatste jaren
in toenemende mate aandacht is voor diversiteit in de korpsen en dat men inmiddels
wel doordrongen is van de noodzaak van diversiteit en pluriformiteit. In de
praktijk blijkt het een weerbarstig onderwerp. Etnische minderheden worden
in grote getale aangetrokken maar verlaten het korps vaker dan autochtonen.
Het werkklimaat is hier waarschijnlijk nog steeds een van de belangrijkste
redenen voor. In november van dit jaar wordt door het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties een conferentie georganiseerd «Politie
en Diversiteit na 2000», ten behoeve van de korpschefs, de korpsbeheerders
en de hoofdofficieren van Justitie. De diverse aspecten van diversiteit, waaronder
ook de politiecultuur, zullen dan aan de orde komen. 5De minister van Justitie beschrijft ten behoeve van
de politie een aantal maatregelen op het punt van de integriteitsbevordering
en multiculturaliteit en diversiteitbeleid in het te voeren personeelsbeleid.
Zijn of worden soortgelijke maatregelen ook getroffen ten behoeve van de zittende
en staande magistratuur en haar ondersteunend personeel? (blz. 4).Bevordering van multi-culturaliteit en diversiteit is een vast onderdeel
van het personeelsbeleid ten aanzien van de zittende en staande magistratuur
alsmede haar ondersteunend personeel. Gelet op het belang van een integere
magistratuur is er een strenge en zorgvuldige selectieprocedure. Een objectieve
houding, ook ten aanzien van de sociale achtergrond van de verdachte, staat
centraal bij de professionele taakuitoefening. Alle rechterlijke ambtenaren
leggen bij de aanvaarding van het ambt hierover een eed af (art 5. Wet op
de RO). Het belang van een objectieve houding wordt in de gedragscode die
het openbaar ministerie momenteel vastlegt nog eens bevestigd.Zie ook het antwoord op vraag 23.6De minister van Justitie stelt dat vanwege een persoonsgericht
strafrecht «ongelijkheid» in de vervolging op basis van de omstandigheden
terecht kan worden genoemd. Kan de minister van Justitie een verklaring geven
voor de conclusie in het onderzoeksrapport «Klassenjustitie» dat
de kans op een dagvaarding cetaris paribus groter is voor verdachten met geringe
economische hulpbronnen? (blz. 4).Bij ernstige delicten wordt tot dagvaarding overgegaan zonder aanzien
des persoon. De draagkracht van de verdachte wordt altijd betrokken in de
behandeling ter terechtzitting en bij de bepaling van de strafmaat. Bij lichtere
delicten wordt eerst een transactievoorstel gedaan. Bij het aanbieden van
een transactie kan beperkt rekening gehouden worden met de draagkracht van
de verdachte omdat het proces-verbaal beperkt informatie verschaft over de
sociaal-economische positie van de verdachte. De precieze motieven van verdachten
om niet op een transactieaanbod in te gaan zijn moeilijk vast te stellen.
De verdachte kan niet bereid zijn om te betalen, een geringe betalingsdiscipline
hebben (niet reageren) of in een beperkt aantal gevallen niet kunnen betalen.
Gebleken is dat het lage betalingspercentage op transacties voor een belangrijk
deel samen hangt met de perceptie van de verdachte dat hiermee de dans kan
worden ontsprongen. De ervaring met het Centraal Justitieel Incassobureau
leert dat een goede organisatie van de inning de betaling van transacties
aanmerkelijk doet toenemen. Wordt niet op het transactievoorstel ingegaan,
dan zal de verdachte worden gedagvaard ter zitting alwaar – zoals gezegd –
de draagkracht aan de orde komt.7Ziet de minister van Justitie enige aanleiding om het
in het Nederlandse strafrecht verankerde opportuniteitsbeginsel aan nadere
toepassingsmogelijkheden te onderwerpen of oordeelt de minister de systematiseringen
zoals prioritering en POLARIS en de beklagmogelijkheid ex artikel 12 Wetboek
van Strafvordering voldoende? (blz. 4–5)Ik acht de systematiseringen zoals prioritering en POLARIS en de beklagmogelijkheid
ex artikel 12 Wetboek van Strafvordering voldoende.Het opportuniteitsbeginsel vervult een belangrijke functie in het Nederlandse
strafrecht, dat het mogelijk maakt om (niet) te vervolgen op gronden ontleend
aan het algemeen belang. Tegen de beslissing van de officier om niet te vervolgen
staat voor rechtstreeks belanghebbenden een duidelijke beklagmogelijkheid
ex artikel 12 Wetboek van Strafvordering open. Zowel de officier
van Justitie als de rechter houden in hun beoordeling van het strafdossier
rekening met de persoon van de dader en de omstandigheden van het geval. Aldus
kan binnen de wettelijke kaders een zekere relatieve gelijkheid in bestraffing worden bewerkstelligd. Een streven naar absolute gelijkheid zou bijvoorbeeld betekenen dat een rechter bij
het ontzeggen van de rijbevoegdheid onder geen enkele omstandigheid zou mogen
meewegen of de dader daarvan in zijn beroepsuitoefening afhankelijk is; of
de verdachte een baan heeft of niet, of een alleenstaande dader zorg draagt
voor kinderen, of de dader een laag of hoog inkomen heeft. Ik acht het van
uiterst belang dat ons strafrechtelijk stelsel deze elementen wel meeweegt.
Het spreekt dat de persoonsgebonden beoordeling, althans binnen zekere bandbreedten,
plaats moet vinden. Voor wat betreft de strafeis beogen de richtlijnen van
het College van procureurs-generaal en de POLARIS-systematiek juist dat.8Welke ontwikkelingen zijn er respectievelijk worden
er genomen op het gebied van landelijke standaardisatie van de straftoemeting?
(blz. 5)Straftoemeting is een onderdeel van het project Versterking Rechterlijke
Organisatie (pVRO). Er wordt op dit gebied een aantal activiteiten ontwikkeld,
zoals het uitgeven van een straftoemetingsbulletin; het opzetten en inrichten
van een databank ter verbetering van de strafmotivering en het inrichten van
een organisatiestructuur van landelijk overleg van alle strafsectoren dat
draagvlak heeft onder de strafrechters.De Tweede Kamer zal regelmatig via de voortgangsrapportages over de Contourennota
«Rechtspraak in de 21e eeuw» op de hoogte worden gesteld van de
ontwikkelingen omtrent straftoemeting.9 en 16Bestudering van selecties ten aanzien van misdrijven
in het algemeen kan mogelijke indirekte selectiviteit laten zien. Waarop baseert
de minister van Justitie de conclusie dat de wijze van afdoening van verkeersdelicten
en economische delicten niet wijzen op indirekte selectiviteit? (blz. 5)Is er een verklaring voor het feit dat de afdoening
van economische misdrijven en misdrijven gedefinieerd in de wegenverkeerswet
blijkt te bestaan uit een transactie of geldboete en dat onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen bij deze misdrijven zelden of nooit worden opgelegd? (blz. 5,
64)In het onderzoek wordt nadrukkelijk geconstateerd dat alles erop wijst
dat misdrijfgerelateerde factoren in Nederland veruit het meeste gewicht in
de schaal leggen bij beslissingen van Justitie-actoren. Dat bij verkeersdelicten
en economische delicten relatief vaak een transactie wordt aangeboden of een
geldboete opgelegd, weerspiegelt de ernst van het delict zoals dat door de
wetgever is vastgelegd. Bovendien is de hoogte van de transactie per soort
verkeersovertreding in de Wegenverkeerswet vastgelegd. Ik zie hierin geen
benadeling van verdachten met geringe economische hulpmiddelen. Ik teken daarbij
aan dat bij economische delicten er vaak sprake is van een rechtspersoon als
dader, waardoor het beeld statistisch kan worden vertekend omdat aan rechtspersonen
geen vrijheidsstraf kan worden opgelegd. Verder constateert de onderzoeker
dat bij de toepassing van transacties en geldboeten het draagkrachtbeginsel
goed zichtbaar is. Hij signaleert dat verdachten met (boven-) gemiddelde economische
hulpbronnen worden geconfronteerd met een zwaardere strafmaat.10Kan de minister van Justitie nader ingaan op de veronderstelde
selectiviteit bij de toepassing van voorlopige hechtenis? (blz. 5) In mijn brief van 8 juni 1999 ga ik op blz. 5 in op de veronderstelde
selectiviteit bij de toepassing van vervangende hechtenis, en niet op voorlopige
hechtenis. Ik beperk mij in dit antwoord dan ook tot de veronderstelde selectiviteit
bij de toepassing van vervangende hechtenis.Bij de toepassing van vervangende hechtenis is m.i. geen sprake van selectiviteit.
Het beginsel in het strafrecht is dat wanneer een boete niet betaald wordt,
uiteindelijk vervangende hechtenis wordt toegepast zonder aanzien des persoon.
Op het delict hoort immers een sanctie te volgen.11Oordeelt de minister van Justitie het voorliggende
onderzoek voldoende representatief en zo neen, waarom niet? (algemeen)In het voorliggende onderzoek is op wetenschappelijk verantwoorde wijze
antwoord gegeven op de vraag of de bestaande onderzoeksliteratuur antwoord
geeft op de vraag in hoeverre selectiviteit in het strafrechtelijk systeem
voorkomt.12Bestaat vergelijkbaar onderzoek naar selectiviteit
in de strafrechtketen in de ons omringende landen en zo ja, is het beeld daar
afwijkend ten opzichte van dat in Nederland? (algemeen)Het voorliggende onderzoek is gericht op de op Nederland betrekking hebbende
onderzoeksliteratuur inzake het thema selectiviteit. Voor zover er in omringende
landen vergelijkbaar onderzoek is verricht naar selectiviteit, laat dit zich
niet direct vergelijken met de situatie in Nederland gezien de verschillen
in de organisatie van de opsporing en de verschillen in de strafvordering.13Bestaat er inzicht in aantallen en soorten klachten
en de afdoening daarvan over mogelijke directe en indirecte selectiviteit
door de politie, de zittende en staande magistratuur en haar ondersteunend
personeel bij de rijksrecherche, de Nationale ombudsman en de Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad? (algemeen)Nee, er bestaat geen inzicht in aantallen soorten klachten en de afdoening
daarvan over mogelijke directe en indirecte selectiviteit door de genoemde
actoren. Uit de diverse klachtenprocedures bereiken mij bovendien geen signalen
over handelingen van actoren in de strafrechtsketen die duiden op mogelijke
directe en indirecte selectiviteit.Vragen over het onderzoek «Klassejustitie»14 en 15Kan een verklaring worden geven voor het feit dat klassenjustitie
de laatste tien jaar nauwelijks onderwerp van empirisch onderzoek is geweest?
(blz. 2, 11, 36)Een belangrijke omissie in het onderzoek is, dat er
nauwelijks aandacht is besteed aan ontwikkelingen in de tijd. Ook in de reactie
wordt melding gemaakt van de verouderde data. Is het in het kader van onze
huidige divers samengestelde Nederlandse samenleving niet van belang te weten
of bepaalde groepen systematisch worden benadeeld in de justitiële strafrechtketen?
(blz. 5)Zie pre-ambule. Zie antwoord op vraag 9.17, 18 en 19Acht de minister het wenselijk dat alsnog studie wordt
verricht naar selectiviteit in tot nog toe in het onderzoek onderbelicht gebleven
schakels van de strafrechtketen, zoals: bijzondere opsporingsdiensten; executie
van sancties; beslissing tot veroordeling van verdachten; beslissingen omtrent
inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis; schikkingen door het openbaar
ministerie; het eisen en opleggen van taakstraffen en ontzeggingen van de
rijbevoegdheid? (blz. 6OZ)In het onderzoek wordt melding gemaakt van het feit
dat weinig bekend is over de selectiviteit van de bijzondere opsporingsdiensten.
Meer dan andere justitie-actoren beschikken opsporingsambtenaren over uitgebreide
discretionaire bevoegdheden ten aanzien van het selecteren van misdrijven
en verdachten. Wordt hiernaar nader onderzoek ingesteld? Is er zicht op de
mate waarin sprake zou kunnen zijn van eventuele systematische benadeling
van bepaalde groepen (potentiële) justitiabelen bij opsporing en het
selecteren van misdrijven en verdachten door de bijzondere opsporingsdiensten?
(blz. 6 en 22)Een ander onderdeel dat in het onderzoek naar selectiviteit
in de strafrechtketen onderbelicht is gebleven zijn de getroffen schikkingen
en de executie van sancties. Naar mogelijke selectiviteit is voor zover bekend
nog nooit onderzoek gedaan. Wordt dit alsnog overwogen in deze nader inzicht
te verwerven? Zo nee, waarom niet? In hoeverre kan er in het kader van het
gratiebeleid sprake zijn van klassenjustitie? Wat is in dat verband de betekenis
van gratiering van gevangenisstraf op voorwaarde dat (alsnog) fiscale schulden
worden voldaan? (blz. 6 en 81)Neen. Wat ik in de preambule heb gezegd over de wenselijkheid van onderzoek
en het te voeren beleid in algemene zin, geldt onverkort voor onderzoek naar
en beleid ten aanzien van onderdelen van de strafrechtsketen.20Kan met betrekking tot het verschil in vervolgingsbeleid
tussen belastingfraude en bijstandsfraude gesproken worden van indirecte selectiviteit?
(blz. 18)Indirecte selectiviteit heeft volgens de auteur betrekking op beslissingen
ten aanzien van de behandeling van misdrijven in het algemeen, waarbij achtergrondkenmerken
van personen bepalend kunnen zijn voor het «kunnen plegen» van
bepaalde misdrijven. Als voorbeeld wordt genoemd dat de strafbaarstelling
van rijden onder invloed indirect selecteert naar autobezitters: alleen zij
zijn in staat een dergelijk misdrijf te plegen. Langs dezelfde betoogtrant
kan worden gesteld dat uitkeringsfraude alleen gepleegd kan worden door personen
die een uitkering genieten, en belastingfraude alleen door personen die belastingplichtig
zijn. Dat betekent mijns inziens nog niet dat sprake zou zijn van indirecte
selectiviteit als het gaat om het verschil in vervolgingsbeleid tussen uitkeringsfraude
en belastingfraude. De vervolgingsrichtlijnen op het gebied van uitkeringsfraude
en fiscale fraude kennen een verschil in de hoogte van de aangiftedrempel
(respectievelijk f 6000,– en f 12 000,–), waarbij
zaken boven die drempel in beginsel strafrechtelijk, en zaken onder die drempel
administratief worden afgedaan. Zoals bij meerdere gelegenheden aan de Kamer
is gemeld, is het streven erop gericht de aangiftedrempel van uitkeringsfraude
te verhogen van f 6 000,– naar f 12 0001, met als doel een harmonisatie te bereiken van de afdoening
van fiscale- en uitkeringsfraude. Een en ander is evenwel afhankelijk gesteld
van de uitkomsten van de evaluatie van de Wet boeten en maatregelen. Per brief
van 2 september 1999 (kamerstuk 26 200 XV, nr. 88) heeft de Staatssecretaris van Sociale zaken en Werkgelegenheid aan de Kamer meegedeeld dat deze
evaluatie naar verwachting eerst in het najaar 2000 zal zijn afgerond.21Kan worden aangegeven hoe in de het onderzoek gesignaleerde
selectiviteit in de praktijk uitwerkt voor allochtone jongeren? Is de minister
bereid een onderzoek in te stellen naar de indirecte en directe selectiviteit
in alle onderdelen van de strafrechtketen voor jongeren, met name allochtone
jongeren? (blz. 25 e.v.)Ik onderken dat er verschillen bestaan tussen autochtone jongeren en jongeren
afkomstig uit etnische minderheidsgroeperingen in de mate waarin en frequentie
waarmee zij in contact komen met de diverse onderdelen van de strafrechtsketen.
Ik heb echter geen aanwijzingen dat voor jongeren afkomstig uit etnische minderheidsgroeperingen
er sprake is van onverklaarbare verschillen in de strafrechtsketen.In dit verband is het relevant te melden dat op basis van de CRIEM (criminaliteit
in relatie tot integratie van etnische minderheden)-nota uit november 1997
(kamerstuk 25 726) in samenwerking met andere departementen beleid is
en wordt ontwikkeld, waarbij Justitie zich onder andere richt op het ontwikkelen
en implementeren van een landelijke aanpak van een individuele en gestructureerde
benadering van jongeren uit etnische minderheidsgroeperingen die zich schuldig
maken aan lichte vormen van criminaliteit.Voor de noodzaak tot het verrichten van specifiek nader onderzoek naar
vormen van (indirecte) selectiviteit in de strafrechtsketen ten aanzien van
jongeren, verwijs ik u naar mijn standpunt hierover in de pre-ambule. Belangrijker
is mijns inziens dat op afzonderlijke beleidsterreinen bij de beleidsontwikkeling
rekening wordt gehouden met de eventuele consequenties van dit beleid voor
jongeren. Door mijn ministerie is overigens in augustus 1999 een onderzoek
gepubliceerd dat ingaat op de strafbeleving bij allochtone jongeren (Allochtonen
en strafbeleving, een onderzoek naar de strafbeleving van Antilliaanse, Surinaamse,
Marokkaanse en Turkse jongens tussen 12 en 25 jaar).22 en 23Zijn er recente onderzoeken bekend naar de maatschappelijke
achtergrond van de huidige populatie rechters en zo ja, wat zijn de uitkomsten
daarvan? (blz. 31, 71)Wordt bij de huidige werving en selectie van rechters
getracht te komen tot een afspiegeling van de in Nederland woonachtige bevolkingsgroepen
en zo ja, op welke wijze gebeurt dit? (blz. 31, 71)Recente onderzoeken naar de maatschappelijke achtergrond van de huidige
populatie van rechters zijn mij niet bekend.Uit alle in Nederland woonachtige bevolkingsgroepen kunnen gegadigden
die de Nederlandse nationaliteit hebben en die voldoen aan de formele opleidingsvereisten
solliciteren naar het ambt van rechter. Bij de selectie wordt gestreefd naar
een evenredige vertegenwoordiging van bevolkingsgroepen zonder dat overigens
concessies worden gedaan aan de basis-kwaliteitseisen.24Moet het treffen van een schikking, zoals onder meer
is gebeurd in de strafzaak van de familie van der Valk, niet per definitie
worden aangemerkt als directe selectiviteit in de vervolgingsfase en/of berechtingsfase?
(blz. 42 e.v., 47 e.v.)De richtlijnen van het Openbaar Ministerie geven een indicatie hoe het
Openbaar Ministerie in een gemiddelde zaak zal optreden. Hierin is ook de mogelijkheid van het treffen van een schikking opgenomen. In beginsel
geldt dat het treffen van een schikking alleen betrekking heeft op de ernst
van het feit. Dit laat onverlet dat de persoonlijke kenmerken van de dader,
zoals ik al in de pre-ambule heb aangegeven, een rol kunnen spelen bij het
treffen van een schikking. Zie ook het antwoord op vraag 6.25Kan de onvoldoende capaciteit bij het Openbaar Ministerie
om zaken te vervolgen, zoals onlangs is gebleken dat de vervolging van voorkenniszaken
in het effectenverkeer is gemaximeerd op vijf, worden aangemerkt als directe
selectiviteit in de vervolgingsfase? Zo nee, waarom niet? (blz. 42 e.v.)De beperkte capaciteit van het Openbaar Ministerie om zaken te vervolgen
moet niet worden aangemerkt als directe selectiviteit in de vervolgingsfase.Omwille van de beperkte capaciteit van het Openbaar Ministerie, en uit
het oogpunt van ketensturing is het maken van afspraken in de strafrechtsketen
tussen de opsporingsinstanties, het Openbaar Ministerie en de Zittende Magistratuur
gewenst en onontkoombaar.Evenwicht in de rechtshandhaving vereist dat er een goed beeld is van
de omvang en de ernst van uiteenlopende delicten. Politie en Openbaar Ministerie
investeren fors in het ontwikkelen van de zogenoemde criminele kaart. Het
WODC doet iedere twee jaar verslag van onderzoek naar de omvang en de aard
van de georganiseerde criminaliteit. Op grond van deze gegevens en kennis
over de effectiviteit van interventiemechanismen, worden er op basis van de
beschikbare middelen prioriteiten in de strafrechtsketen gesteld.Leidend bij het opstellen van handhavingsplannen is dat meer ernstige
delicten ook meer energie in termen van opsporing en vervolging rechtvaardigen.
Het kabinet heeft onderkend dat fraudebestrijding meer aandacht vergt en heeft
deze met ingang van dit jaar fors geïntensiveerd. Daarbinnen neemt aandacht
voor de integriteit van het financiële verkeer een belangrijke plaats
in.26Welke aanwijzingen zijn er over selectiviteit ten aanzien
van de dicretionaire bevoegdheid van de Officier van Justitie en de rechter
bij beslissingen over de strafmaat? (blz. 42 e.v.)Er zijn geen aanwijzingen over selectiviteit ten aanzien van de discretionaire
bevoegdheid van de officier van justitie en de rechter bij beslissingen over
de strafmaat. Dit wordt in het onderzoek bevestigd. Noch bij beslissingen
van de officier van justitie noch bij beslissingen van de rechter constateert
de onderzoeker dat er ten aanzien van de strafmaat indicaties zijn van selectiviteit
(blz. 46 en 47).27 en 28Zijn op grond van recente ontwikkelingen de verklaringen
voor directe en indirecte selectiviteit nu juist wel, juist niet of in mindere
mate nog toepasselijk? Welke bewijzen zijn hier voor te geven? Is nader onderzoek
hiernaar noodzakelijk? (blz. 65 e.v.)Kan de minister van Justitie ingaan op de stelling
dat hoe meer de officier van justitie en de rechter rekening houden met persoonlijke,
sociaal-economische omstandigheden van de verdachte, des te groter is de kans
dat vervolging en straftoemeting in het nadeel werken van verdachten met geringe
economische hulpbronnen? (blz. 68)Zie pre-ambule. 29Wil de minister nog ingaan op de bevindingen van de
onderzoeker ten aanzien van de kwaliteit van de rechtshulp die allesbehalve
gunstig zouden zijn voor justitiabelen met geringe economische hulpbronnen?
(blz. 69)Op 16 december 1998 heeft de Staatssecretaris van Justitie de Tweede Kamer
de evaluatierapportage inzake de Wet op de rechtsbijstand doen toekomen (kenmerk
735015/898). In de rapportage wordt ingegaan op het aanbod van rechtsbijstandverleners.Naar aanleiding van een motie van uw Kamer (motie van het Kamerlid M.M.
van der Burg c.s., TK 1997–1998, 25 600 VI, nr. 56) heeft de Staatssecretaris
van Justitie de raden voor rechtsbijstand verzocht een onderzoek in te stellen
naar het aanbod van rechtsbijstandvoorzieningen. Dit onderzoek, dat door het
het Jonker-Verwey Instituut wordt verricht, zal dit najaar worden afgerond.
In zijn brief van 3 juni 1999 (kenmerk 76777/899) aan uw Kamer heeft de Staatssecretaris
reeds uitvoerig stilgestaan bij de voorlopige uitkomsten van dit onderzoek.
Hieruit kan niet worden afgeleid dat nu al een uitstroom van ervaren advocaten
optreedt. De onderzoekers constateren zelfs dat het gemiddelde aantal ervaringsjaren
van advocaten die veel toevoegingen behandelen relatief toeneemt. Tevens wordt
een voortschrijdende specialisatie waargenomen. Wel is er reden tot zorg met
betrekking tot de aanwas van nieuwe advocaten. Dit (voorlopige) beeld geeft
geen aanleiding tot acute zorg over de beschikbaarheid van (kwalitatief goede)
rechtsbijstandvoorzieningen.De voorlopige uitkomsten van het onderzoek zijn voor de Staatssecretaris
aanleiding geweest maatregelen te treffen om te voorkomen dat in de toekomst
mogelijk gaten in de voorziening zullen vallen. Ik volsta hier met een verwijzing
naar de brief van 3 juni jl.Bovendien is in de rijksbegroting voor 2000 in middelen voorzien om de
vergoeding voor de gesubsidieerde rechtsbijstand te verhogen van thans f 125,–
naar f 154,–. Door deze verhoging wordt verdere deelname aan het
stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand door ervaren en gespecialiseerde
advocaten bevorderd, hetgeen mijns inziens mede een gunstige invloed heeft
op de rechtshulp voor justitiabelen met geringe economische hulpbronnen.30 en 31Betekent de conclusie dat in de wetgeving de verhouding
tussen «onderkant- en bovenkantcriminaliteit» in de afgelopen
dertig jaar enigszins is verschoven in de richting van «bovenkantcriminaliteit»
nu ook dat in de praktijk van opsporing, vervolging en berechting eenzelfde
verschuiving waarneembaar is? Zo ja, waaruit blijkt dat? (blz. 74)Wat is de mening van de minister van Justitie op de
stelling dat er een verschuiving in het opsporingsonderzoek van «onderkant-
naar bovenkantcriminaliteit» waarneembaar is? (blz. 76)De praktijk van de opsporing, vervolging en berechting is er op gericht
een adequaat handhavingsniveau te bereiken ten aanzien van zowel de bovenkantcriminaliteit
als de onderkantcriminaliteit. Dat kan vereisen, dat ten aanzien van een specifiek
type criminaliteit speciale voorzieningen worden getroffen. Zo kan er op worden
gewezen dat opsporing en vervolging van beursfraude speciale aandacht heeft
gekregen. Voorts kan er op worden gewezen dat de vergrote aandacht voor de
financiële aspecten van criminaliteit voor de praktijk van de opsporing
gevolgen heeft gehad. Gewezen kan worden op de BFO's (Bureau Financiële
Ondersteuning) die in het kader van de opsporing een rol hebben gekregen,
en op het BOOM (Bureau Ontneming Openbaar Ministerie) dat bij de hantering
van de ontnemingswetgeving een ondersteunende functie vervult. Overigens is
momenteel een ontwikkeling gaande dat de BFO's worden omgevormd
tot bureaus met een bredere taakstelling, de zogenaamde Bureaus Financiële
Expertise (BFE's). Uit het voorgaande blijkt dat ontwikkelingen in de wetgeving
hun vervolg hebben gekregen op de opsporingspraktijk. Er zijn evenwel geen
gegevens beschikbaar die er op duiden dat de aandacht voor de «onderkantcriminaliteit»
dientengevolge in de opsporingspraktijk verminderd is; het ligt alleen al
om die reden minder voor de hand om van een «verschuiving» te
spreken.32Kan een overzicht worden gegeven van de aantallen en
soorten sepots in de afgelopen jaren gerelateerd aan het strafbare feit? (blz. 77)Ja, doch slechts in termen van de delictskwalificatie naar het wetsartikel.
Dat geeft geen inzicht in de mate van complexiteit van de zaak. De relatie
tussen de sociaal-economische positie van de verdachte en de afdoeningswijze,
uitgesplitst naar het type misdrijf dat is begaan, kan daardoor niet eenduidig
worden geïnterpreteerd. In het geautomatiseerde gegevensbestand waarin
gegevens met betrekking tot sepots zijn opgenomen, is het niet mogelijk de
complexe zaken apart te selecteren.33Geeft het in het onderzoek gegeven overzicht van ontbrekende
kennis naar mechanismen van selectiviteit aanleiding om nader onderzoek te
entameren? (blz. 81 e.v.)Zie pre-ambule.34Volgens het onderzoek moeten het belang van mechanismen
van indirecte selectiviteit niet onderschat worden. Niet uit te sluiten valt
dat door het toenemende gebruik van richtlijnen in de strafrechtspleging nieuwe
vormen van indirecte selectiviteit worden geïntroduceerd. Op welke wijze
worden richtlijnen in het strafrecht op een eventuele selectieve uitwerking
in de praktijk gecontroleerd? (blz. 82)De richtlijnen zijn juist ingesteld om een gelijke behandeling van gelijke
gevallen te bevorderen. In het oog moet worden gehouden dat ook het gehele
stelsel van richtlijnen een zeker evenwicht bewaart. Daartoe is recent nog
het gehele stelsel herijkt en is de POLARIS-systematiek ingevoerd. Bij het
formuleren van richtlijnen voor strafeisen laat het College van procureurs-generaal
zich adviseren door de Commissie Feiten en Tarieven, welke het gehele boetestelsel
op evenwicht en samenhang beziet.35 en 36Volgt de minister de aanbeveling van de onderzoeker
voor onderzoek in opeenvolgende kwantitatieve en kwalitatieve stappen, om
de genoemde white spots adequaat in te kunnen kleuren? (blz. 84)De rapporteur stelt een cyclische onderzoeksprocedure
voor waarbij kwantitatief en kwalitatief onderzoek elkaar afwisselen. Deze
procedure dient ertoe om de huidige ontbrekende kennis op te heffen. Neemt
de minister van Justitie dit voorstel over en zo neen, waarom niet? (blz. 84)Zie pre-ambule.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Samenstelling: Leden: Van de Camp (CDA), Biesheuvel (CDA), Swildens-Rozendaal
(PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA),
Apostolou (PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), voorzitter, Dittrich (D66),
ondervoorzitter, Rabbae (GL), Rouvoet (RPF), Van Oven (PvdA), O. P. G.
Vos (VVD), Van Wijmen (CDA), Patijn (VVD), De Wit (SP), Ross-van Dorp (CDA),
Niederer (VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GL), Weekers (VVD), Van der Staaij
(SGP), Wijn (CDA), Brood (VVD).Plv. leden: Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Wagenaar (PvdA), Van Vliet
(D66), Arib (PvdA), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth
(PvdA), Hoekema (D66), Karimi (GL), Schutte (GPV), Santi (PvdA), Van den Doel
(VVD), Rietkerk (CDA), Rijpstra (VVD), Marijnissen (SP), Buijs (CDA), Van
Baalen (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GL), De Vries
(VVD), Van Walsem (D66), Eurlings (CDA), Kamp (VVD).XNoot1Zie brief Minister van Justitie d.d. 13 mei 1998, Kamerstukken II, 1997–1998,
17 050, nr. 204. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-VI-41.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl