Schoon en zuinig; Brief van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31209, nr. 42

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

03-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31209 nr. 42

27-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVoortgangsrapportage werkprogramma «Nieuwe energie
voor het klimaat» 2007–2008InleidingSamenvatting en conclusiesSectorakkoordenWegnemen belemmerende regelgevingEU energie en klimaatpakketMate van doelbereikingConclusie1. Inleiding2. Opzet voortgangsrapportage3. Ingezette activiteiten op hoofdlijnenDe eerste golf: «Meters maken»SectorakkoordenBeleidsmaatregelenDe tweede golf: «Meters voorbereiden» en de
derde golf: «Verdergaande innovaties»InnovatieagendaOpruimen van belemmeringen van niet-technische aard4. Nationale en internationale ontwikkelingenNationaalInternationaal5. Doelstelling Kyoto Protocol6. Voortgang acties werkprogramma7. SectoroverzichtGebouwde omgevingEnergiesectorIndustrieVerkeer en vervoerAgrosectorenOverige broeikasgassenOverheidLokaal en regionaalRijksoverheidVerlichtingBIJLAGE Overzicht per maatregel uit het werkprogramma
Schoon en ZuinigSector Gebouwde omgeving Sector Energie Sector industrie Sector Verkeer en vervoer Sector land- en tuinbouw Overige broeikasgassen Sector overheid BIJLAGE 2 Overzicht akkoorden Schoon en ZuinigEnergiesectorAgrosectorenGebouwde omgevingVerkeer en vervoerIndustriesectorProvinciesGemeentenBIJLAGE 3 Overzicht Platforms EnergietransitieGroene GrondstoffenNieuw GasDuurzame ElectriciteitsvoorzieningDuurzame MobiliteitKetenefficiencyGebouwde OmgevingDe Kas als Energiebron
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31209Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 209Schoon en zuinignr. 42BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 oktober 2008Hierbij ontvangt u de eerste voortgangsrapportage 2008 van het programma «Nieuwe
energie voor het klimaat». Hiermee ga ik in op verschillende toezeggingen
aangaande dit onderwerp die door mij zijn gedaan tijdens eerdere AO’s.De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. M. CramerVoortgangsrapportage werkprogramma «Nieuwe energie
voor het klimaat» 2007–2008Inleiding«Er gaat geen dag voorbij of de energie- en klimaatproblematiek
haalt de media wel».Deze openingszin van «Nieuwe energie voor het klimaat – werkprogramma
schoon en zuinig» van september vorig jaar heeft nog niets aan actualiteit
ingeboet. Hoge energieprijzen, een nieuwe speech van Al Gore in Nederland,
berichten over hogere klimaatgevoeligheid en verhoogde kans op abrupte klimaatverandering,
naar boven bijgestelde zeespiegelscenario’s van de Commissie-Veerman –
het gaat maar door.De ontwikkelingen die in het afgelopen jaar hebben plaatsgevonden zijn
een permanente ondersteuning geweest voor het kabinetsbesluit een trendbreuk
met energie en klimaat te willen realiseren. In het licht van de klemmende
klimaatproblematiek en de zorgen rond de wereld-energievoorziening is een
trendbreuk hard nodig.Het werkprogramma «Nieuwe energie voor het klimaat» is erop
gericht deze trendbreuk voor te bereiden en vorm te geven. Daartoe is een
beleidsprogramma met drie «golven» aan maatregelen ontwikkeld:1. «Meters maken»2. «Meters voorbereiden»3. «Verdergaande innovaties»De fasering van deze golven in de tijd is belangrijk, om snel te kunnen
realiseren wat nu al aan mogelijkheden «op de plank ligt» (eerste
golf, meters maken) en gelijktijdig een begin te maken met verdergaande stappen
die in eerste instantie minder gemakkelijk te zetten zijn.De eerste golf kan relatief eenvoudig worden «geïnstrumenteerd»,
via een verscheidenheid aan wettelijke regels, financiële en fiscale
prikkels en andere stimuli die de overheid nu al in portefeuille heeft. En
aanvullend met vrijwillige afspraken met alle relevante sectoren.Sinds «Nieuwe energie voor het klimaat» is vastgesteld, zijn
alle 88 acties in gang gezet. In deze voortgangsrapportage wordt verslag gedaan
van de stand van zaken. Van de 88 acties die in Nieuwe energie voor het klimaat
zijn benoemd, is ongeveer 95% in daden omgezet. In juli is de innovatieagenda
naar de Kamer gestuurd en er wordt gewerkt aan de implementatie.Daarnaast
zijn met de meeste sectoren convenanten gesloten, enkele convenanten zullen
dit najaar nog worden getekend, de overige zijn inmiddels in werking.Het kabinet neemt waar dat bij marktpartijen en organisaties een grote
hoeveelheid activiteiten gaande is of wordt ontwikkeld. Bij wijze van illustratie
zijn in deze voortgangsrapportage hiervan voorbeelden opgenomen. Deze en andere
activiteiten van bedrijven en maatschappelijke actoren, die mede door Nieuwe
energie voor het klimaat zijn gekatalyseerd, zijn de voorafschaduwing van
de veranderingen in gedragskeuzes, investeringen, technologieontwikkeling
en andere maatregelen die nodig zijn om de trendbreuk te realiseren. De veranderingen
in de praktijk van alledag van producenten, consumenten en maatschappelijk
middenveld, die uiteindelijk tot CO2-vermindering en groei van
duurzame energie leiden, begint zich af te tekenen, maar de effecten in termen
van broeikasgasemissies en aandeel duurzaam als gevolg van alle beleidsinspanningen
zullen pas in de komende jaren met de vereiste nauwkeurigheid kunnen worden
bepaald.Het is van belang hierbij te bedenken dat – uiteraard – niet
alléén het kabinetsbeleid van invloed is op de energie- en klimaatgerelateerde
beslissingen van bedrijven en andere actoren. Tal van andere – deels onbeïnvloedbare – factoren zijn bepalend, zoals de hoogte
van de fossiele energieprijzen, de staalprijzen, de werking van de kapitaalmarkt
(bijzonder actueel) en de mogelijkheden duurzame energie-investeringen gefinancierd
te krijgen, en meer algemeen de economische ontwikkelingen. Sommige factoren,
zoals hoge prijzen van fossiele brandstoffen dat kunnen doen voor duurzame
energie werken mee, andere factoren kunnen tegenvallen.Ook Europa zit niet stil. De maatregelen die daar worden getroffen zijn
sterk medebepalend voor de realisatie van de Nederlandse ambities. Zo is de
herziening van het stelsel van verhandelbare emissierechten (ETS, Emission
Trading Scheme) cruciaal voor de emissiebeperkingen in de sectoren die onder
ETS vallen. Van belang is hierbij dat doelen voor die sectoren op Europees
niveau zullen worden vastgesteld, en dat sectoren die niet of minder gevoelig
zijn voor wereldwijde concurrentie niet meer met gratis emissierechten zullen
worden bedeeld maar de rechten via een veilingsysteem zullen moeten kopen.
Hierop zijn wel enkele correctiemechanismen aangebracht, met name voor concurrentienadeel
indien er geen mondiaal klimaatakkoord tot stand zou komen in Kopenhagen december
2009. Nationale allocatieplannen zullen hiermee komen te vervallen. Nederland
zet via internationale klimaatdiplomatie sterk in op ambitieuze doelen voor
het Europese klimaatbeleid via ETS. In december 2008 zullen de regeringsleiders
een besluit over het klimaat- en energiepakket moeten nemen, terwijl de milieuministers
bijeen zijn in Poznan (als tussenstop tussen Bali en Kopenhagen).Duidelijk moge zijn dat in de komende jaren een objectieve monitoring
van de ontwikkelingen van belang is, zodat het kabinet kan bepalen of en wanneer
en op welke onderdelen moet worden bijgestuurd. Zo’n monitoringsysteem
wordt thans op mijn verzoek voorbereid en zal begin 2009 gereed zijn en gebruikt
worden voor de tussenevaluatie in 2010. In zo’n systeem moeten bovenbeschreven
inzichten worden verwerkt: er zal een beeld moeten zijn van de min of meer
autonome trends die het energie- en klimaatgedrag van bedrijven en andere
spelers bepalen, van de beleidsmaatregelen en hun doorwerking op alle actoren,
en uiteraard van de feitelijke ontwikkeling van broeikasgassen en duurzame
energie zelf. Van belang is een scherp zicht te hebben op de tijd die nodig
is voor een maatregel om ook tot daadwerkelijke CO2-reductie te
leiden. Die kan groot zijn, zoals bij CCS (Carbon Capture and Storage), waar
het gaat om omvangrijke projecten die een lange doorlooptijd hebben, maar
die als ze eenmaal gestart zijn tot snelle en omvangrijke emissiereducties
kunnen leiden. Andere maatregelen, zoals een fiscale gedragsprikkel, kunnen
veel eerder effect sorteren. Ik hecht eraan dat in het monitoringsysteem dat
thans in ontwikkeling is ook deze dynamiek en tijdshorizonten zichtbaar worden,
zodat op de juiste momenten de juiste aanvullende maatregelen kunnen worden
getroffen. Mede namens de ministers van Economische Zaken, Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit, Verkeer en Waterstaat, Wonen, Wijken en Integratie en
de staatssecretarissen van Financiën en Buitenlandse Zaken, breng ik
u hierbij op de hoogte van de voortgang van de uitvoering van «Nieuwe
energie voor het klimaat, werkprogramma Schoon en Zuinig» over het jaar
2007–2008. Met deze brief schetst het kabinet de stand van zaken van
de activiteiten die zijn ingezet met het werkprogramma Schoon en ZuinigSamenvatting en conclusiesSectorakkoordenHet «Werkprogramma Schoon en Zuinig» is gericht op het halen
van ambitieuze doelstellingen voor beperking van de emissies van broeikasgassen,
de inzet van hernieuwbare energie en verbetering van de energie-efficiëntie.
Het kabinet heeft ervoor gekozen om voor het realiseren van deze doelstellingen
samenwerking te zoeken met maatschappelijke partijen. Concreet heeft dit geleid
tot het afsluiten van sectorakkoorden met de relevante economische sectoren.Deze
doelen worden door alle betrokken partijen onderschreven en de uitvoering
van het werkprogramma is door deze partijen in het afgelopen jaar voortvarend
opgepakt in het kader van sectorakkoorden. Inmiddels zijn de volgende akkoorden
getekend: gebouwde omgeving (nieuwbouw, bestaande bouwen woningcorporaties),
agrosectoren (land- en tuinbouw), industrie en een akkoord tussen Rijk en
gemeenten. De akkoorden voor alle overige sectoren (de energiesector, benchmarkbedrijven,
de sector verkeer en vervoer en een akkoord tussen Rijk en provincies) worden
waarschijnlijk nog in het najaar van 2008 ondertekend.Wegnemen belemmerende regelgevingEr is in 2008 een start gemaakt met het wegnemen of aanpassen van regelgeving
die belemmerend werkt voor de uitvoering van het werkprogramma. Met name bij
relatief nieuwe activiteiten, zoals windmolens op zee of de inzet van biomassa
voor energieopwekking, is een beter toegesneden regelgeving noodzakelijk.
Inmiddels wordt voor de meeste knelpunten al aan een oplossing gewerkt.EU energie en klimaatpakketBegin 2008 publiceerde de Europese Commissie een pakket aan voorstellen
over broeikasgas-reductie, herziening van het Europese Emissiehandelsysteem
(ETS), CO2-afvang en opslag (CCS) en inzet van hernieuwbare energie.
Dit pakket levert een belangrijke ondersteuning bij het halen van de nationale
doelen. Om deze reden heeft het kabinet richting Brussel en lidstaten een
intensieve energie- en klimaatdiplomatie op gang gebracht. Doel hiervan is
om de Nederlandse wensen zoveel mogelijk opgenomen te krijgen in het klimaat-
en energiepakket en een spoedige besluitvorming over het pakket te bewerkstelligen.Mate van doelbereikingHet Kabinet heeft in haar brief van 5 november 2007 (Kamerstukken
II, 31 209, nr. 5) tussendoelen gesteld voor broeikasgasemissies,
duurzame energie en energiebesparing. De doelstelling voor broeikasgasemissie
is tijdens de begrotingsbehandeling van VROM 2007 gewijzigd in de doelstelling
dat de uitstoot van broeikasgassen aan het eind van de kabinetsperiode niet
hoger zal zijn dan aan het begin. Dit impliceert een doelstelling van 209
Mton. Voor energiebesparing geldt een doelstelling van 25 tot 61 PJ extra
energiebesparing. Voor duurzame energie geldt een doelstelling van 2285 MW
gecommitteerd vermogen ten gevolge van de SDE tot en met 2011 en 5,75%
biobrandstoffen. Hiermee zou uiteindelijk 69 à 70 PJ fossiel brandstofverbruik
vermeden worden.Voor duurzame energie geldt dat het Kabinet naar verwachting meer dan
de genoemde 2285 MW zal kunnen committeren via de SDE, terwijl de biobrandstoffenverplichting
neerwaarts is aangepast van 5.75% naar 4%. Over deze verlaging
is de Kamer onlangs geïnformeerd in de brief voor biobrandstoffen (Kamernummer
29 575, nr. 23).Daarnaast is voor de middellange en lange termijn een innovatieagenda
opgesteld. Deze agenda moet er toe leiden dat nieuwe technologische opties
in beeld komen die tussen 2010 en 2020 ingezet kunnen worden. Ook moet de
extra inzet voor innovatie leiden tot het meer concurrerend maken van duurzame
energieopties. Dit kabinet heeft daartoe het energie-innovatiebudget met ruim
50% verhoogd. Met haar acties zet dit kabinet forse concrete stappen
richting het bereiken van de gestelde doelen in 2020. In de eerder aangekondigde
tussenevaluatie in 2010 zal worden gekeken hoe we op koers liggen naar de
doelen van 2020 en welke extra maatregelen en middelen er eventueel
nodig zijn. In 2009 worden hier voorbereidende stappen voor genomen.Conclusie2008 moet vooral worden gezien als het jaar waarin de basis is gelegd
voor een trendbreuk door het tot stand brengen van de sectorakkoorden en door
een start te maken met de uitvoering van de vele acties.Na het eerste jaar van de uitvoering van het werkprogramma Schoon en Zuinig
constateer ik een grote inzet en betrokkenheid van de diverse partijen Tekenend
hierbij is dat ongeveer 95% van de acties uit het werkprogramma, welke
voor 2007 en 2008 zijn gepland al, in gang zijn gezet. De overige acties zullen
spoedig dit jaar volgen. Daarmee heeft het werkprogramma een goede eerste
stap gezet richting het halen van de tussendoelen. In de tussenevaluatie in
2010 zal dit kabinet evalueren hoe het huidige pakket uitpakt en hoe wij koersen
richting de doelen van 2020. Dit kan leiden tot besluiten over extra instrumenten
en middelen.1. InleidingIn september 2007 stelde het Kabinet ambitieuze klimaatdoelen voor 2020
vast. Onder de titel «Nieuwe energie voor het klimaat, werkprogramma
Schoon en Zuinig» werden de doelen met de bijbehorende maatregelen gepresenteerd.
Met dit werkprogramma wil het kabinet dat Nederland één van
de meest schone en zuinige energievoorzieningen in Europa krijgt.De doelen van het programma zijn:1. Reductie van broeikasgasemissies met 30% in 2020 ten opzichte
van 1990;2. Aandeel van hernieuwbare energiebronnen van 20% in 2020;3. Geleidelijke toename naar jaarlijkse energie-efficiëntieverbetering
van 2%.Voor deze kabinetsperiode zijn de volgende tussendoelen beschreven:4. Een emissie van maximaal 209 Mton CO2 in 2011;5. 2285 MW duurzame elektriciteit gecommitteerd in 2011 en – onlangs
neerwaarts bijgesteld – 4%, 4% biobrandstoffen in 20106. 29–61 PJ energiebesparing in 2011 (totaal voor alle sectorenDeze eerste voortgangsrapportage geeft een beeld van de ingezette activiteiten
en recente ontwikkelingen.2. Opzet voortgangsrapportageHet Werkprogramma Schoon en Zuinig omvat een periode van 12 jaar, dat
zijn drie kabinetsperioden. We zijn nu één jaar onderweg. Een
jaar waarin veel bereikt is als het gaat om inzet en betrokkenheid van maatschappelijke
partijen en opstart van nieuw beleid. Hierover rapporteren we in deze voortgangsrapportage.
De definitieve resultaten in termen van vermeden broeikasgasemissies, bijdrage
van duurzame energie aan de energievoorziening en effecten op het energiebesparingpercentage
komen uiteraard achteraf pas beschikbaar. Wel is het mogelijk om naarmate
het zichtjaar dichterbij komt met ex ante monitoring de kans op doelbereiking
steeds beter vast te stellen.Zoals aangekondigd in het werkprogramma zal in 2010 de tussentijdse evaluatie
van het werkprogramma plaatsvinden.In het werkprogramma zijn drie golven van maatregelen aangekondigd: «meters
maken», «meters voorbereiden» en «verdergaande innovaties».
De eerste golf van meters maken houdt in het invoeren van de huidige maatregelen
uit het werkprogramma die nu reeds op de plank liggen. In de tweede golf van
meters voorbereiden wordt gewerkt aan opties die over enkele jaren
voluit kunnen worden ingezet, maar die nog enige ontwikkelen aanlooptijd nodig
hebben. De derde golf van verdergaande innovaties richt zich op de langere
termijn. Deze rapportage beschrijft voor deze drie golven de ingezette activiteiten
op hoofdlijnen, gevolgd door een aantal belangrijke nationale en Europese
ontwikkelingen. Tenslotte wordt ingegaan op de activiteiten en ontwikkelingen
voor de afzonderlijke sectoren.3. Ingezette activiteiten op hoofdlijnenDe eerste golf: «Meters maken»De eerste golf, «Meters maken», is gericht op het inzetten
van beleidsinstrumenten die nu al op de plank liggen. Hiervoor zijn afspraken
met sectoren gemaakt. Ook helpt de overheid waar nodig met het opruimen van
belemmeringen van niet-technische aard.SectorakkoordenNaast het actief implementeren van nieuwe beleidsmaatregelen heeft het
kabinet dit jaar veel energie gestoken in het creëren van een breed draagvlak
in de samenleving voor de doelen van het werkprogramma. Volgend op het duurzaamheidsakkoord
gebeurde dit met name door op grote schaal afspraken te maken met alle relevante
sectoren in de vorm van sectorakkoorden. Hierin committeren de relevante sectoren
en de rijksoverheid zich aan de doelen van het werkprogramma. Ook geven de
partijen uiting aan hun wens tot onderlinge samenwerking en wordt waar mogelijk
geconcretiseerd welke maatregelen door de sectoren zullen worden genomen en
welke instrumenten door de overheid zullen worden ingezet. Zo worden de optimale
randvoorwaarden voor het behalen van de doelen vastgesteld. De akkoorden maken
een snelle start van het werkprogramma mogelijk.Inmiddels zijn de volgende sectorakkoorden getekend: gebouwde omgeving
(nieuwbouw en bestaande bouw en woningcorporaties), agro (land- en tuinbouw),
industrie en een akkoord tussen Rijk en gemeenten. De akkoorden voor alle
overige sectoren (benchmarkbedrijven, de sector verkeer en vervoer en een
akkoord tussen Rijk en provincies) zijn reeds in een vergevorderd stadium.
Deze worden waarschijnlijk nog in het najaar van 2008 ondertekend. (Daarnaast
zijn in een aantal akkoorden extra afspraken gemaakt met marktpartijen, bovenop
de acties uit het werkprogramma. Zo is in het Klimaatakkoord met gemeenten
afgesproken dat gemeenten vanaf 2010 streven naar 75% duurzaam
inkopen en 100% in 2015. In het akkoord met de corporatiesector is,
extra ten opzichte van het werkprogramma, afgesproken dat bij renovatie van
een woning, de totale woonlasten voor bewoners op wooncomplexniveau gelijk
blijven of lager worden. Hiermee neemt het draagvlak voor energiebesparende
maatregelen toe. In het akkoord met de agrosectoren is bovenop het werkprogramma
onder meer afgesproken dat de bos- en houtsector bijdraagt door restproducten
van hout en snoeiafval, bermgras etc. te verwerken tot warmte en elektriciteit.BeleidsmaatregelenIn het Werkprogramma Schoon en Zuinig is een groot aantal beleidsmaatregelen
opgenomen. Het betreft zowel nieuw beleid als intensivering van bestaand beleid.
Zo zijn bijvoorbeeld voor zon-PV, zonneboilers en duurzame warmte subsidies
beschikbaar gekomen, kunnen gemeenten subsidie krijgen voor het ontwikkelen
en uitvoeren van gemeentelijk klimaatbeleid, en kunnen huiseigenaren een stimuleringspremie
krijgen bij het energiezuinig renoveren van hun huis. Bestaande regelgeving
wordt aangepast zodat investeringen in energiebesparing en emissiereductie
rendabeler worden. Ook wordt ingezet op voorlichting en communicatie met als
doel draagvlak te creëren en gedragsverandering te bewerkstelligen.Het werkprogramma kent zowel doelen voor de lange termijn (2020) als tussendoelen
voor 2011. Voor het realiseren van de drie tussendoelen (zie inleiding) ligt
het beleid goed op koers. Bij de besparingsdoelstelling geldt dat voor de
besparing in de gebouwde omgeving (500 000 woningen energiezuiniger in
2011) extra inspanningen nodig zijn. Hetzelfde geldt bij duurzame energie
in de gebouwde omgeving (100 000 woningen voorzien van duurzame energievoorzieningen)
en voor de plaatsing van windenergie op land. De doelstelling van 9%
duurzame elektriciteit in 2010 zal op basis van de huidige inzichten worden
gerealiseerd.De overheid werkt hieraan door een stimuleringsregeling gebouwde omgeving
in 2009 te introduceren en door goede afspraken te maken met alle relevante
partijen rond het plaatsen van windvermogen. Ook wordt gekeken wat de eventuele
effecten kunnen zijn van de huidige kredietcrisis..In de tussenevaluatie in
2010 zal dit kabinet evalueren hoe het huidige beleidspakket uitpakt en hoe
we koersen richting de doelen van 2020. Dit kan leiden tot besluiten over
extra instrumenten en middelen.De tweede golf: «Meters voorbereiden» en de
derde golf: «Verdergaande innovaties»De tweede golf, «Meters voorbereiden», houdt in het versneld
werken aan opties die over enkele jaren voluit kunnen worden ingezet, maar
die nog enige ontwikkel- en aanlooptijd nodig hebben.De derde golf, «Verdergaande innovaties» richt zich op de
lange termijn en hiervoor ligt de nadruk op onderzoek en ontwikkeling. Aan
beide golven wordt gewerkt op basis van de innovatieagenda. Daarnaast is voor
beide golven het wegnemen van belemmeringen in de regelgeving van belang.InnovatieagendaHet kabinet heeft op 27 juni 2008 de Innovatieagenda (Kamernummer
31 530, nr. 1) vastgesteld. Met de Innovatieagenda wordt een bijdrage
geleverd aan de transitie naar een duurzame energievoorziening en daarmee
aan de concrete doelen van Schoon & Zuinig. Innovaties zijn essentieel
om op termijn nieuwe duurzame energieopties te kunnen introduceren. De doelen
voor 2020 zijn uiteindelijk maar een tussenstap naar een volledig duurzame
energiehuishouding. Daarom moet het duurzaam potentieel telkens opgerekt worden.
Daarnaast leidt innovatie tot kostendalingen van duurzame opties zodat deze
beter kunnen concurreren met fossiele brandstoffen. Ten slotte bieden innovaties
kansen aan een ondernemend bedrijfsleven dat wil investeren in de groeimarkt
voor duurzame producten en het biedt kansen voor de Nederlandse kenniseconomie.
Met Schoon en Zuinig biedt de overheid een doel voor de lange termijn waarop
investeerders kunnen inspelen.De Innovatieagenda sluit hierop aan en bepaalt
de vormgeving en implementatie van het energieinnovatiebeleid voor de periode
2008–2020. Daarnaast biedt de overheid ook de middelen. Voor de uitvoering
is 438 miljoen euro beschikbaar voor de periode tot 2012. Dit is een beleidsintensivering
met meer dan 50% in deze kabinetsperiode. Vanuit de markt zal dit naar
verwachting een investeringsimpuls opleveren van 3–4 miljard euro. De
Innovatieagenda kent 7 centrale thema’s (een overzicht is te vinden
in de bijlage). Per thema is voorlopig een minimumbedrag van circa 30 miljoen
euro beschikbaar gesteld. De hoofdlijnen van deze Innovatieagenda worden nog
dit jaar uitgewerkt tot innovatieprogramma’s. Hierbij wordt dankbaar
gebruik gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan met de demonstratieprojecten
die de afgelopen jaren al in gang zijn gezet. Nog binnen de huidige kabinetsperiode
zullen jaarlijks één of meerdere tenders voor de verschillende
programma’s worden georganiseerd, waarbij bedrijven of combinaties van
bedrijven en kennisinstellingen hun projectvoorstellen kunnen indienen. Een
aantal deelactiviteiten of tenders wordt al in 2008 geopend. Meer dan 130
innovatieve projecten zijn in deze kabinetsperiode reeds van start gegaan.
De interdepartementale programmadirectie energietransitie (IPE) coördineert
de uitvoering van de Innovatieagenda.Acties in 2008Na de presentatie van de innovatieagenda zijn er al enkele concrete programma’s
gepresenteerd die in 2008 nog van start zullen gaan. Het gaat daarbij om:– Voor Biobased Economy zal een SBIR (Small Business Innovation
Program) voor 4,3 mln € worden uitgezet. Het betreft een innovatieprogramma
waarbij bedrijven (met name het midden en klein bedrijf) voorstellen kunnen
indienen. De voorstellen dienen betrekking te hebben op het gebruik van biomassa
voor industriële niet-voedsel toepassingen.– Daarnaast is in augustus een SBIR-oproep gedaan met 1,8M€ budget.
Hierbinnen worden innovatieve (MKB)ondernemers gevraagd om nieuwe producten
en diensten te ontwikkelen om de warmte en koudevraag in de industrie te verduurzamen.– In 2008 is gestart met het «Versnellingsprogramma
implementatie semi-gesloten kassen». Dit programma moet door
een kennis- en ervaringsimpuls de doorontwikkeling van de veelbelovende semi-gesloten
kassystemen veilig stellen en versnellen.– In september is een UKR-tender van 10,8 M€ gestart
gericht op hernieuwbare bronnen voor warmte- en koudelevering. Bijvoorbeeld
bio-energie, aardwarmte, zonnewarmte of warmtepompen.Opruimen van belemmeringen van niet-technische aardVanuit de rijksoverheid is gestart met het inventariseren van regelgeving
die belemmerend werkt voor de uitvoering van het werkprogramma. Basis hiervoor
zijn vooral signalen uit het bedrijfsleven, zoals die onder meer via het koplopersloket
van het Interdepartementaal Platform Energietransitie zijn ontvangen. Met
name bij relatief nieuwe activiteiten, zoals windmolens op zee of de inzet
van biomassa voor energieopwekking, is de regelgeving nog niet altijd goed
hierop toegesneden. Inmiddels wordt voor de meeste knelpunten al aan een oplossing
gewerkt, meestal door het instellen van een speciale projectgroep. Samenwerking
is er met het werkprogramma Slimmer Beter Minder (SBM) dat uw Kamer in november
2008 wordt aangeboden. Hier gaat het om het wegnemen van knelpunten en irritaties
bij burgers en ondernemers in het algemeen en het stroomlijnen, harmoniseren
en vereenvoudigen van regelgeving met het doel feitelijke beperking van administratieve
lasten, bestuurlijke lasten, toezichtlasten en uitvoeringskosten.4. Nationale en internationale ontwikkelingenNationaalIn het werkprogramma is een aanname gedaan over de te verwachten nationale
economische groei in de periode tot 2020 (2,9%). De werkelijke economische
ontwikkeling blijft hierbij iets achter. Mogelijk vallen hierdoor het energiegebruik
en daarmee de broeikasgasemissies lager uit dan eerder berekend. Van de andere
kant kan dit betekenen dat de investeringsbereidheid vanuit het bedrijfsleven
lager is. Ook is de olieprijs sterker gestegen dan eerder ingeschat maar vervolgens
ook weer sterk gedaald. Een hogere olieprijs heeft een remmende invloed op
de vraag naar fossiele energie en maakt tevens hernieuwbare energiebronnen
eerder rendabel. Het is moeilijk te zeggen of er een effect is van de wisselende
olieprijs op het bereiken van de doelstellingen van het werkprogramma. InternationaalEen belangrijke ondersteuning van beleid en doelen van Schoon en Zuinig
ziet het kabinet in het Europese Klimaat- en energiepakket dat begin 2008
door de Europese Commissie werd gepubliceerd. Het gaat hierbij om voorstellen
over broeikasgasreductie, herziening van het Europese Emissiehandelsysteem
(ETS), CO2-afvang en opslag (CCS) en inzet van hernieuwbare energie.
Dit pakket gaat uit van een broeikasgasreductiedoelstelling van 20%
in 2020 ten opzichte van 1990. Dit is lager dan de doelstelling van 30%
die Nederland op dit moment hanteert. Of dit verschil blijft bestaan, is afhankelijk
van het tot stand komen van een mondiaal klimaatakkoord. Op de klimaatconferentie
van Kopenhagen (december 2009) wordt duidelijk of en in welke vorm een mondiaal
klimaatakkoord zal worden bereikt en wat de Europese doelstellingen zullen
worden. Het kabinet zet in op het totstandkomen van een mondiaal klimaatakkoord
en op het verhogen van de doelstelling van het Europese pakket. In welke mate
het Europese energie- en klimaatbeleid de Nederlandse doelen zal ondersteunen
hangt sterk af van de vraag hoe het pakket er uiteindelijk uit zal zien. Met
name het antwoord op de vraag hoe de prijs van CO2 zich gaat ontwikkelen
in het vernieuwde ETS is cruciaal.De Europese Raad heeft besloten in december 2009 het pakket vast te stellen,
op de dag dat de milieuministers in de klimaatconferentie van Poznan bijeen
zijn.Er zijn nog meer Europese ontwikkelingen die effect zullen hebben op de
verwachte emissies in 2020. Belangrijk is dat de Nederlandse lobby voor een
ambitieus doel voor 2020 in het CO2- en autodossier effect sorteert.Het Europese klimaat- en energiepakket moet in Poznan een grote bijdrage
leveren aan het bereiken van een mondiaal klimaatakkoord over een jaar in
Kopenhagen, waardoor de doelstelling van maximaal 2 graden Celcius temperatuurstijging
binnen bereik blijft.Er zijn meer onderdelen waar ik initiatieven voor heb
genomen. Eén van mijn ambtenaren is in nu hoofdonderhandelaar van de
Europese Unie voor het nieuwe akkoord. Toen er na de bali Conferentie somberen
berichten kwamen over de voortgang van de financiële afspraken, heb ik
begin dit jaar in mijn gesprek met de Secretaris-Generaal van de Verenigde
Naties het initiatief genomen om een financiële architectuur in en rond
het klimaatverdrag tot stand te brengen. Sinds de Milieuraad van 20 oktober
kan ik zeggen dat de Europese Unie mijn voorstellen helemaal hebben overgenomen.
Daarnaast ben ik mijn initiatief gelanceerd tijdens de informele bijeenkomst
in El Calafate (Argentinië) en ben nu met verschillende landen in overleg
om hieraan uitwerking te geven. Tijdens de Ministeriële Ronde Tafel in
Poznan zouden hieruit conclusies voor de onderhandelingen op weg naar kopenhagen
moeten worden getrokken. Een eerder mondiaal initiatief was de introductie
van duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen. Deze zijn niet alleen voor
en belangrijk deel opgenomen in het klimaat- en energiepakket van de EU, maar
vormen ook onderdeel van de besprekingen van verschillende multilaterale en
bilaterale onderhandelingen over biobrandstoffen, zowel met ontwikkelingslanden
(Indonesië, Mozambique) als met zich snel ontwikkelende landen (Brazilië,
Maleisië).De verantwoordelijke departementen zullen waar mogelijk anticiperen op
de kansen en bedreigingen. In 2010 zullen we daarnaast al deze ontwikkelingen
meenemen in de evaluatie en zal worden gekeken hoe het beleid eventueel aangepast
zal moeten worden. Ook zal bij de evaluatie duidelijk worden of er financiële
tekorten zijn voor de periode na 2011 en hoe we daarmee om zullen gaan. 5. Doelstelling Kyoto ProtocolDe Nederlandse emissieruimte in het kader van het Kyoto Protocol bestaat
uit twee onderdelen. In de eerste plaats de emissieruimte die Nederland toegewezen
heeft gekregen. Deze ruimte bedraagt ongeveer 200 Mton per jaar. Daarnaast
biedt het Kyoto Protocol de mogelijkheid om de emissieruimte te verhogen door
inzet van Joint Implementation (JI) en Clean Development Mechanism (CDM) rechten.
Naar aanleiding van de motie Samsom/ Atsma (Kamernummer 31 239, nr. 16)
is de doelstelling van CDM en JI rechten vastgesteld op 13 Mton per jaar.
Hiermee komt de totale Nederlandse emissieruimte op 213 Mton.Tijdens het overleg met de Kamer Begrotingsbehandeling VROM 2007 heb ik
de toezegging gedaan dat de uitstoot aan het eind van deze kabinetsperiode
niet hoger zal zijn dan aan het begin. Inmiddels is bekend dat deze uitspraak
betekent dat de uitstoot aan het eind van de kabinetsperiode niet boven de
209 Mton uit mag komen. Volgens de laatste ramingen van het ECN zullen de
emissies in 2011 inderdaad niet hoger dan 209 Mton uitkomen. (ECN-O-08-023,
augustus 2008) Op basis hiervan is de verwachting derhalve dat de Kyoto-doelstelling
gehaald gaat worden, evenals mijn gedane toezegging van 209 Mton.In de Milieubalans 2008 wordt geconcludeerd dat de kans dat Nederland
de doelen uit het Kyoto Protocol haalt 50% bedraagt. Deze conclusie
wordt getrokken omdat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in de Milieubalans
de effecten van Schoon en Zuinig gedurende de Kyoto periode niet meeneemt
(zoals ook in de Milieubalans aangegeven). PBL houdt namelijk alleen rekening
met beleid dat in werking is getreden. Beleid dat in voorbereiding is wordt
niet meegenomen in de ramingen. Daardoor spreekt PBL de verwachting uit dat
de binnenlandse broeikasgasemissie in 2010 ongeveer even hoog zal zijn als
wat is toegestaan onder het Kyoto Protocol en de ruimte die wordt gecreëerd
door de aankoop van JI en CDM-emissierechten. Doordat er volgens PBL geen
reserve zit tussen de verwachte emissies en de doelstelling wordt geconcludeerd
dat de kans op het halen van de doelen 50% bedraagt. De verwachting
van het kabinet dat de Kyoto-doelstelling gehaald wordt wijkt in positieve
zin af van de conclusie van de Milieubalans omdat het kabinet de effecten
van het werkprogramma Schoon en Zuinig wel meeneemt.6. Voortgang acties werkprogrammaIn het werkprogramma Schoon en Zuinig zijn 88 acties opgenomen die gedurende
de periode 2007–2012 uitgevoerd zouden moeten worden. Hiervan zijn 74
acties gepland voor 2007 en/of 2008. Ongeveer 95% van deze acties
is inmiddels in uitvoering. Daarmee staan vier acties nog open. Dit betreft één
actie uit de sector industrie (toetreding energie-intensieve industrie tot
MJA3), één actie uit de sector gebouwde omgeving (stimuleringsregeling
eigenaar-bewoners) en twee acties voor het beleid ten aanzien van «Overige
Broeikasgassen» (onderzoek en demonstratie financiële compensatiemechanismen
voor waterpeilbeheersing in veenweidegebieden, en onderzoek naar de mogelijkheid
van een heffing op het gebruik van HFK en SF6). Momenteel wordt nog onderhandeld
met de energie-intensieve industrie over toetreding tot MJA3. De stimuleringsregeling
eigenaar-bewoners gaat per 1 maart 2009 van start. De acties ten aanzien
van «Overige broeikasgassen» zullen naar verwachting in het eerste
kwartaal van 2009 resultaat opleveren.In de bijlage wordt een gedetailleerd overzicht gegeven van de voortgang
per actie. 7. SectoroverzichtGebouwde omgevingIn het werkprogramma Schoon en Zuinig is een forse intensivering van beleid
in de gebouwde omgeving opgenomen. De beleidsambitie voor deze sector is 6
tot 11 Mton CO2-reductie extra per jaar in 2020. Voor de nieuwbouw
wordt gestreefd naar 25% zuiniger woningen per 2011, oplopend naar
50% in 2015 met als doel de energieneutrale woning in 2020. Voor utiliteitsbouw
geldt een vergelijkbare aanscherping, zodat in 2017 de nieuwbouw 50%
energie-efficiënter zal zijn.Het is een zeer breed pakket van maatregelen dat vrijwel alle aspecten
van energiegebruik in de gebouwde omgeving aanpakt: nieuwbouw, bestaande bouw
en apparaten.Het afgelopen jaar zijn drie akkoorden afgesloten voor de gebouwde omgeving:
Meer met Minder voor de bestaande bouw, het Lente-Akkoord voor de nieuwbouw
en het akkoord Energiebesparing in de Sociale Huursector met Aedes en de Nederlandse
Woonbond. Alle partijen geven voortvarend uitvoering aan de akkoorden en de
andere maatregelen en instrumenten uit het werkprogramma.Een belangrijk overheidsinstrument voor de gebouwde omgeving is het energielabel.
Dit energielabel heeft als doel het stimuleren van het nemen van energiebesparende
maatregelen bij mutatie (koop/verkoop en huur/verhuur). Een aantal energiebesparingsmaatregelen
is hierop gebaseerd. De afgelopen periode is er kritiek geleverd op het label.
Dit betreft zowel de kwaliteit van de adviseurs als de duidelijkheid van de
labelpresentatie. Dit vermindert de acceptatiegraad van en het vertrouwen
in het energielabel. De overheid heeft actie ondernomen om aan deze kritiek
tegemoet te komen. Allereerst moeten vanaf 1 november 2008 adviseurs
in het bezit zijn van een diploma. Daarnaast is door de minister voor WWI
besloten om per 1 januari 2009 een verbeterd energielabel te introduceren.
In dat label zal de classificatie van de woning worden gekoppeld aan het type
woning. De Kamer is hier middels een brief nader over geïnformeerd (Kamernummer
30 196, nr. 37).Woningcorporatie Oost Flevoland renoveert 82 woningen uit de jaren zestig,
deels met subsidie uit de tijdelijke Unieke Kansen Regeling «Naar energiezuinig
wonen». De woningen hadden voor renovatie een energielabel van E, F
of G, na renovatie wordt dit A-label. Dit leidt tot 45% CO2-reductie.
Naast isolatie, WTW en andere gebouwgebonden maatregelen, krijgt een deel
van de woningen zonneboilers. Na renovatie wordt het energiegebruik gemonitord
en krijgen bewoners terugkoppeling over hun energiegebruik.Uit de Energielabeldatabase, in beheer bij SenterNovem worden alle afgegeven
energielabels geregistreerd. Op 1 oktober 2008 bevatte de database 460 000
labels. Ten opzichte van eind juni 2008 is dit een groei van bijna 50%.Alhoewel de aanpak van de bestaande bouw binnen het project Meer met Minder
en daarbuiten voortvarend ter hand is genomen, lijkt de opstartfase van het
project toch meer tijd te vergen dan voorzien. Ondanks deze vertraging is
de verwachting dat met het aansluiten van de corporatiesector per 10 oktober
2008 de doelstelling van 10 000 energetisch verbeterde gebouwen in 2008
wordt gehaald. Ook de doelen van het akkoord Meer met Minder op langere termijn
(20–30% energiebesparing in 500 000 woningen en bedrijfsgebouwen
in 2011) zijn nog haalbaar, maar alleen als Meer met Minder op korte termijn
op volle kracht gaat werken. Het Rijk verleent een bijdrage aan de bij Meer
met Minder betrokken consumentenorganisaties en heeft SenterNovem en MilieuCentraal
opdracht gegeven voor ondersteuning. Bovendien zullen de proefprojecten
worden uitgebreid, zowel voor wat betreft de aanpak als voor wat betreft de
aantallen gebouwen. Tevens worden in nauw overleg met partijen regelingen
voor stimulering van verschillende doelgroepen binnen de bestaande gebouwen
opgesteld, bijvoorbeeld voor eigenaar-bewoners, corporaties of voor utiliteitsgebouwen
in de not-for-profitsector. Gestart is in 2008 met de eerste financiële
stimulansen in de proefprojecten. In 2009 volgt een structurele regeling voor
eigenaar-bewoners. Het voornemen is deze in januari te publiceren.Om investeringen in energiebesparende maatregelen in de huursector te
stimuleren, wordt in overleg met de betrokken partijen het Woning Waarderingsstelsel
(WWS) aangepast. Het aangepast voorstel wordt in april 2009 naar de Kamer
gezonden. De aanpassing zorgt er voor dat er een grotere stimulans komt voor
het investeren in energiebesparende maatregelen.In de nieuwbouw zijn drie acties gestart. De branche-organisaties in de
bouwsector hebben een intensief kennisoverdracht- en stimuleringsprogramma
opgezet. Dit wordt mede gefinancierd door WWI. Dit programma is erop gericht
dat bouwende partijen in 2011 met 25% betere energieprestatie bouwen
dan nu. Eind 2008 wordt een begin gemaakt met de uitvoering van dit programma.
Tweede actie is herziening van de bepalingsmethode voor de energieprestatie
van gebouwen (EPG) ten behoeve van vereenvoudiging en om een betere waardering
van gebiedsmaatregelen mogelijk te maken. Ook wordt bezien of de EPG een betere
afspiegeling kan zijn van het werkelijk te verwachten verbruik van nieuwe
gebouwen. Ten derde is gestart met de voorbereiding van de 10 zogeheten excellente
gebieden (de experimenteergebieden uit het Lente-akkoord). Deze gebieden zijn
grotere nieuwbouwprojecten waar innovatieve concepten en processen worden
toegepast voor zeer energiezuinige gebouwen. In 2009 worden de 10 gebieden
aangewezen.Op 10 oktober 2008 is het laatste akkoord voor de gebouwde omgeving
gesloten, dat met de corporatiebranche. 35% van de Nederlandse woningvoorraad
is bezit van corporaties, in deze 2,4 miljoen woningen kan nu ook hard gewerkt
worden aan energiebesparing. Centraal in dit akkoord staat dat het draagvlak
onder huurders voor energiebesparing moet worden vergroot. Aedes en de Woonbond
gaan werken aan een woonlastenwaarborg voor huurders, zodat zij gaan profiteren
van lagere woonlasten. Bijvoorbeeld de corporatie Woonbron in Rotterdam welke
samen met de Woonbond en de Stichting Natuur & Milieu in 5 jaar tijd de
CO2 uitstoot door het woninggebonden energieverbruik met 4,7%
wil verminderen door 25 000 energielabelstappen te maken. Doordat de
huurprijsstijging als gevolg daarvan, maximaal 75% bedraagt van de
totale daling van de energiekosten voor huurders, gaan deze er gemiddeld op
vooruit.EnergiesectorHet werkprogramma kent een gezamenlijke ambitie voor de energiesector
en de industrie van 56 tot 61 Mton reductie van CO2 per jaar in
2020 (zie ook de paragraaf over Industrie). Voor de energiesector zijn in
het werkprogramma verscheidene acties gedefinieerd. In 2008 is een forse start
gemaakt met de implementatie hiervan. Zo is op 1 april van dit jaar de
stimuleringsregeling voor duurzame energie (SDE) opengesteld. Hiermee is de
financiële ruimte gecreëerd om meer dan 3000 MW aan duurzame energie
te kunnen committeren in deze kabinetsperiode. (In de Kamerbrieven (nr. 31 239)
is met de Kamer gecommuniceerd welke keuzes voor technieken gemaakt zijn).
In 2010 moet er een percentage van minstens 9% duurzame elektriciteit
gerealiseerd zijn. In het werkprogramma is aangekondigd dat in deze kabinetsperiode 100 000
bestaande woningen zullen worden voorzien van hernieuwbare energievoorzieningen.
In de SDE zijn daartoe subsidiemiddelen opgenomen voor zonnepanelen.In 2008 zijn er in korte tijd circa 9000 aanvragen ingediend voor zon
PV en in behandeling genomen. Deze aanvragen komen overeen met ruim 18 MW
aan vermogen.Daarnaast is in september een subsidieregeling van start gegaan voor kleinschalige
duurzame energieopties zoals zonneboilers, warmtepompen en Hre-ketels.Ten aanzien van het warmtebeleid is 3 juli een warmtewet aangenomen
in de Tweede Kamer. Deze wet regelt de rechten en plichten voor warmteleveranciers
en consumenten. Het onbenut potentieel aan warmte is groot. Om dit te benutten
is extra inzet nodig. Dit kabinet zal in het najaar een werkprogramma warmte
en koude presenteren. Hierin zullen de ambities en de instrumenten worden
beschreven hoe warmte beter te benutten voor onze duurzame energie- en klimaatdoelstellingen...
Ondermeer zal worden ingegaan op de mogelijkheden voor warmte/koudeopslag
en geothermie. Daarmee is dit een aanvulling op het werkprogramma. Om de mogelijkheden
van energie uit de bodem beter te kunnen benutten is een taskforce warmte/koude
opslag opgericht die de potentiëlen zal onderzoeken alsmede de mogelijkheden
dit te stimuleren. Het investeringsklimaat voor WKK is de afgelopen jaren
zodanig verbeterd dat financiële ondersteuning vanuit de overheid niet
meer nodig is. De subsidieregeling is dan ook afgebouwd en het hiermee gepaard
gaande geld wordt op andere wijze ingezet ten behoeve van het halen van de
doelstellingen. Om de informatievoorziening over de mogelijkheden voor warmtebenutting
te verbeteren is er met de belangrijkste stakeholders gewerkt aan de oprichting
van een expertisecentrum Warmte. Dit expertisecentrum zal in 2009 van start
gaan.In 2008 is er bijna 190 MW aan windvermogen op land bijgeplaatst en is
voor de rest van het jaar nog ruim 150 MW in aanbouw. De voorraad windvermogen
op land zal hierdoor in 2008 toenemen met ruim 20%. Dit zijn investeringsprojecten
die voortkomen uit de voorgaande MEP-regeling. De voor 2008 gereserveerde
middelen voor 500 MW windvermogen op land zullen naar alle waarschijnlijkheid
niet volledig gecommitteerd worden dit jaar. De markt voor nieuwe projecten
moet weer op gang komen na de sluiting van de MEP-regeling in 2006. Verwacht
wordt dat in 2009 de markt een inhaalslag zal maken. Deze kabinetsperiode
zijn middelen gereserveerd voor 2070 Mton windvermogen op land. De haalbaarheid
van dit aantal zal mede afhangen van de mogelijkheden voor ruimtelijke inpassing
in het landschap.Dit kabinet werkt daarnaast aan het versterken van het draagvlak voor
duurzame energie en met name windenergie. Voorbeeld hiervan is het Nationaal
plan van aanpak Windenergie dat met alle betrokken partijen op 30 januari
2008 bekrachtigd is. Daarnaast dragen ook de sectorakkoorden hieraan bij die
gesloten zijn met de agrosectoren, de VNG en komend met de energiesector en
de provincies (IPO).Dit kabinet heeft met de belangrijkste partijen uit de energiesector een
sectorakkoord gesloten op 28 oktober. Hiermee zijn concrete afspraken
gemaakt om gezamenlijk aan de duurzame en klimaatambities voor de energiesector
uitwerking te geven. Voor de ontwikkeling en implementatie van duurzame technologieën
zijn forse investeringen nodig. IndustrieDe gezamenlijke ambitie voor de industrie en de energiesector in 56 tot
61 Mton reductie van CO2 per jaar in 2020 (zie ook de paragraaf
over de energiesector). Op 1 juli 2008 hebben de ministers van Economische
Zaken, LNV en VROM en de staatssecretaris van Financiën met ruim 30 brancheorganisaties
de Meerjarenafspraken 3 (MJA3) afgesloten. Het gaat hier vooral om middelgrote
bedrijven die reeds onder de MJA2 vielen. Ook de provincies hebben in hun
hoedanigheid als bevoegd gezag Wet milieubeheer de MJA3 getekend. Op 14 juli
is een nieuwe sector, de ICT-branche, toegetreden tot de MJA3. «Onderhandelingen
met VNO-NCW omtrent de toetreding lopen.»De energie-intensieve industrie valt onder het europese systeem van emissiehandel,
waarmee de doelstelling voor CO2-emissiereductie ook voor deze
sector gelden. Het belang van toetreding van de energie-intensieve industrie
tot MJA-3 ligt in het feit dat hiermee de energie-intensieve industrie zich
ook committeert aan de doelen voor energiebesparing.Door aluminium in vloeibare vorm te vervoeren, kan de metallurgische industrie
veel energie besparen. Niet langer smelten, stollen en wéér
smelten. In Duitsland wordt dit al jaren gedaan, daar zijn veel toeleveranciers
van de automobielindustrie die aluminium van dezelfde legering nodig hebben.
De Vereniging voor Nederlandse Metallurgische Industrie (VNMI) wil dit de
komende tijd gaan uitproberen in Nederland. Bij een jaarlijks vervoer van
zo’n 10 000 ton aluminium is de verwachte CO2-reductie
ongeveer 4000 ton.In de MJA3 zijn afspraken over energiebesparing vastgelegd die een intensivering
van de MJA2 inhouden. Met ondertekening gaan de sectoren en deelnemende bedrijven
een inspanningsverplichting aan waarbij de doelstelling 30% efficiencyverbetering
is in de periode 2005–2020. Hierbij gaat het om efficiencyverbetering
zowel in processen (binnen de poort) als in de keten (buiten de poort). De
30% doelstelling telt voor de deelnemende bedrijven in zijn geheel.
Op bedrijfsniveau wordt uitgegaan van een gemiddelde van 2% efficiencyverbetering
per jaar.Een belangrijk nieuw onderdeel van de MJA3 zijn de routekaarten. Hiermee
wordt bedoeld dat sectoren gaan onderzoeken op welke manier ze 50%
minder energie per eenheid product kunnen gebruiken in 2030. Deze 50%
is geen harde doelstelling maar een richtingsgetal voor de start van het onderzoek
en een echte uitdaging waar conventionele oplossingen niet meer toereikend
zijn. De inzet is om in minimaal 10 industrietakken dergelijke routekaarten
op te zetten.De rijksoverheid faciliteert via uitvoeringsorganisatie SenterNovem bedrijven
en brancheorganisaties met de uitvoering van de MJA3. Door de latere ondertekening
van de MJA3 is de start van deze actie uit het werkprogramma enigszins vertraagd,
maar er wordt momenteel een inhaalslag gemaakt om weer op schema te komen.Met de grote industrie lopen de gesprekken over toetreden tot de MJA3.
Het gaat om de grote energie-intensieve bedrijven die veelal onder CO2 emissiehandel vallen en nu deelnemen aan het akkoord Benchmarking.
Onderhandelingen met VNO-NCW omtrent de toetreding lopen. De energie-intensieve
industrie valt onder het Europese systeem van emissiehandel, waarmee de doelen
voor CO2-emissiereductie en duurzame energie ook voor deze sector
gelden.Voor de kleine mkb bedrijven is er een separaat beleid, omdat een instrument
als de MJA 3 niet uitvoerbaar is voor een dergelijke groep bedrijven. Om het
kleine mkb van informatie en advies te voorzien is enkele jaren geleden het
Energiecentrum opgericht. Dit is een succesvol instrument gebleken.
Daarom wordt momenteel gekeken naar de mogelijkheden om dit instrument, in
combinatie met andere programma’s zoals Meer met Minder, voort te zetten
en uit te breiden daar waar nodig. Daarnaast geldt de Wet milieubeheer als
een stok achter de deur indien er onvoldoende actie wordt ondernomen.Verkeer en vervoerDe ambitie van de sector verkeer is te komen tot mobiliteit die schoon,
comfortabel, veilig en slim is. In het werkprogramma Schoon en Zuinig heeft
het kabinet voor de sector verkeer en vervoer de ambitie geformuleerd in 2020
de CO2-uitstoot met 13–17 Mton te verminderen ten opzichte
van de verwachte ontwikkeling bij ongewijzigd beleid, waardoor de sector ongeveer
terugkeert op het niveau van 1990. Dit is een ambitieus doel, te meer daar
de mobiliteit (en het goederenvervoer over de weg in het bijzonder) de komende
jaren verder zal groeien. De acties die in het werkprogramma gepland stonden
voor 2008, zijn alle opgepakt.De ondertekening van het sectorakkoord Mobiliteit, Logistiek en Infrastructuur
2008–2020 heeft vertraging opgelopen, maar vindt naar verwachting in
het najaar van 2008 plaats. Het akkoord wordt ondertekend door de Rijksoverheid
en de belangrijkste partijen uit de verkeer- en vervoerssector. Hierin worden
de doelen van Schoon en Zuinig onderschreven en nader uitgewerkt. Belangrijk
aspect bij het streven naar de duurzaamheidsdoelen is structurele samenwerking
tussen partijen.Door middel van publiekscampagnes wordt duurzaam consumentengedrag gestimuleerd.
Een voorbeeld is de campagne «Het Nieuwe Rijden», gericht op duurzaam
autogebruik voor personen- en goederenvervoer.In mei 2008 heeft het Kabinet de Tweede Kamer geïnformeerd over de
plannen voor verdere fiscale vergroeningsmaatregelen. In het Belastingplan
2009 zijn onder meer de volgende voorstellen opgenomen: het omzetten van de
aanschafbelasting (BPM) van een belasting op catalogusprijs naar een belasting
op emissies, de invoering van een extra verlaagde bijtellingcategorie van
20% voor zuinige auto’s van de zaak, een verlaging van de motorrijtuigenbelasting
(MRB) voor zeer zuinige personenauto’s en bestel- en personenauto’s
op aardgas en een verhoging van de MRB voor eigenaren van vieze dieselvrachtauto’s
(EURO 0,1 en 2).In 2011 wordt de kilometerprijs ingevoerd voor vrachtauto’s en in
de periode 2012–2016 voor personenauto’s. Daarom worden in de
periode tot en met 2018 de MRB en BZM (belasting zware motorrijtuigen) én
de BPM volledig afgebouwd (zie Kamerbrief over Fiscale aspecten van Anders
Betalen voor Mobiliteit (Kamernummer 31 305, nr. 35)). Het besluit
om de BPM op termijn af te bouwen naar een kilometerprijs levert een belangrijke
bijdrage aan het bereiken van de doelstellingen van Schoon & Zuinig.Door middel van verschillende innovatieprogramma’s worden innovaties
rond duurzame mobiliteit bevorderd. Voorbeelden zijn het innovatieprogramma «De
Auto van de Toekomst Gaat Rijden», waarvoor diverse demonstratie- en
marktintroductieprogramma’s zijn opgestart, o.a. gericht op hybride
en elektrisch rijden en de toepassing van waterstof. Andere voorbeelden zijn
het programma «Duurzame Logistiek», gericht op verbetering van
de logistieke efficiency en het programma «Voortvarend Besparen»,
gericht op energiebesparing en in inzet van innovatie, zuinige technologieën
in de Binnenvaart. De overheid wil het goede voorbeeld geven op het gebied van schoner openbaar
vervoer. Daarom stimuleert het Rijk vanuit het programma «De Auto van
de Toekomst Gaat Rijden» innovatieve technieken die bijdragen aan schonere
bussen. Voor de regeling is een budget beschikbaar gesteld van € 10
miljoen. Inmiddels zijn vijf projecten gehonoreerd, het merendeel voor proeven
met hybride aandrijfsystemen. De eerste bussen komen al in 2009 op de weg.
Het uiteindelijk doel is dat de concessieverlenende overheden in de voorwaarden
voor OV-concessies duurzaamheidscriteria opnemen, waardoor innovaties daadwerkelijk
grootschalig worden toegepast. Hiertoe worden de komende maanden akkoorden
ondertekend tussen het Rijk en de concessieverlenende overheden die bij de
vijf demonstratieprojecten betrokken zijn.De Europese Commissie heeft een aantal wetgevingsvoorstellen gedaan om
invulling te geven aan de EU-strategie om in 2012 te komen tot een CO2-norm van 120 g CO2/km voor personenauto’s. Helaas
zijn er ook minder ambitieuze standpunten waarneembaar. Zo streven Frankrijk
en Duitsland naar meer aanpassingsruimte voor de auto-industrie in de verordening
die de gemiddelde CO2 uitstoot van nieuwe personenauto’s
per 2012 naar 130 gr/km zou moeten brengen door toepassing van zuiniger motortechnologie.
Daarnaast boekt de Europese Commissie nog maar beperkt voortgang met de resterende
reductie van 10 gr/km die moet voortkomen uit aanvullende maatregelen, zoals
lagere rolweerstand van banden en verplichtstellen van bandendrukmeters, vastgelegd
in separate voorstellen. Nederland is er inmiddels wel in geslaagd brede steun
te verwerven onder lidstaten om tevens concrete lange termijn doelen (2020)
in regelgeving te laten opnemen.Over het beleid met betrekking tot biobrandstoffen is de Tweede Kamer
separaat geïnformeerd (brief nr. 19 575, nr. 23 dd. 13-10-2008).AgrosectorenIn het werkprogramma Schoon en Zuinig is een intensivering van beleid
in de agrosectoren opgenomen, die jaarlijks moet leiden tot 1–2 Mton
extra reductie van CO2-uitstoot in 2020. Het is een zeer breed
pakket van maatregelen dat zich richt op verschillende aspecten van energiegebruik
en -productie en CO2-reductie in de agrosectoren.Andere maatregelen zijn duurzame energieproductie uit biomassa (o.a. mest
en reststromen uit bos, natuur, landschap en de verwerkende industrie), energieproducerende
kassen en windenergie geproduceerd door agrariërs. Maar ook besparingstrajecten
zowel in de primaire sectoren als verderop in de agroketen. Daarnaast zijn
de maatregelen gericht op reductie van de uitstoot van overige broeikasgassen,
onder andere in de veehouderij en in de akkerbouw door middel van precisielandbouw.Op 30 juni 2008 is de eerste pilot ELKAS officieel in gebruik genomen.
De ELKAS is ’s werelds eerste elektriciteit producerende kas. De ingebruikname
van deze onderzoekkas is een belangrijke stap in het nog duurzamer maken van
de Nederlandse Glastuinbouw. In de ELKAS worden op een slimme manier plantenproductie
en elektriciteitsproductie gecombineerd.Het algemene beeld voor de sector is positief. In 2008 is gewerkt aan
een akkoord tussen rijksoverheden en de agrosectoren, waarin de doestellingen
van het werkprogramma voor de agrosectoren zijn uitgewerkt. Het akkoord is
op 10 juni 2008 ondertekend door partijen uit de voeding- en genotmiddelenindustrie,
de glastuinbouw, de veehouderij en akkerbouwsector, de bloembollen en paddenstoelensector
en de sector bos, natuur, landschap en de houtketen. De diervoederindustrie
zal het convenant binnenkort alsnog ondertekenen tegelijkertijd met een aantal
nieuwe toetreders zoals de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZ),
Belangenvereniging Organische Reststromen (BVOR) en de vereniging van Groothandelaren
in Bloemkwekerijproducten (VGB). In het convenant is vastgelegd hoe partijen
de in het werkprogramma vastgelegde CO2-reductie willen bereiken
in 2020. Ook de aanpak van de te bereiken reductie overige broeikasgassen
is vastgelegd. Zie hiervoor de paragraaf Overige broeikasgassen.Daarnaast hebben partijen de ambitie neergelegd om een forse bijdrage
te gaan leveren aan het nationale aandeel duurzame energie. In 2020 kan circa
200 PJ duurzame energie uit binnenlandse biomassa geproduceerd worden. Dit
moet onder andere bereikt worden door in te zetten op (co)vergisting van mest
met andere organische materialen. Daarnaast worden de minder waardevolle reststromen
en bijproducten uit het primaire land- en tuinbouwproces en de verwerkende
industrie ingezet. Verder is een nationaal project gestart om meer energie
uit binnenlandse houtachtige biomassa te produceren. De agrarische sector
verwacht tot slot een forse bijdrage te leveren aan het aandeel windenergie
op land (1500 MW in 2020).De verdere uitwerking van het convenant is voortvarend opgepakt. Per jaar
zullen jaarwerkprogramma’s per subsector worden uitgewerkt. De jaarwerkprogramma’s
voor 2009 zullen dit najaar gereed komen. Tevens komt dit najaar een zevental
innovatieprogramma’s gereed gericht op de agrosectoren, als onderdeel
van de Innovatieagenda Energie. Vanuit deze innovatieprogramma’s zullen
concrete nieuwe subsidies, onderzoeksprojecten, demoprojecten opgestart worden.
Een aantal van deze activiteiten start al dit najaar, zoals een nieuwe openstelling
van de SBIR voor groene grondstoffen.Overige broeikasgassenIn het programma Schoon en Zuinig zijn doelstellingen opgenomen voor de
beperking van emissies van overige broeikasgassen gebaseerd op een reductie
van 8–10 Mton CO2/jaar in 2020 ten opzichte van ongewijzigd
beleid. Naast het stimuleren van ontwikkeling van emissiereducerende technieken,
wordt vooral ingezet op het doorvoeren van maatregelen. Ter ondersteuning
dienen vooral het ROB (ROB= reductieplan Overige Broeikasgassen] en de
SDE-regeling.Qua voortgang is het beeld voor overige broeikasgassen positief. Enkele
mijlpalen zijn inmiddels bereikt, zoals in de reductie-installaties voor lachgas
die in gebruik zijn genomen bij DSM en YARA (salpeterzuurproductie). Verder
zijn emissie-eisen voor methaan bij WKK-motoren opgenomen in de SDE regeling
en GLK (criteria voor Groenlabel Kassen). Ook in de wetgeving (BEES B) zal
een emissie-eis voor methaan worden ingevoerd. Er is onderzoek gedaan naar
innovatieve technologie waarmee verdergaande reducties mogelijk zijn.Doordat lachgas emissies bij salpeterzuurproductie nu onderdeel uitmaken
van emissiehandel zijn investeringen gedaan in reductiemaatregelen. Deze leiden
tot een reductie van 4 Mton CO2 -eq per jaar.In de deelsectoren Koel en Vrieshuizen en Visserij is sprake van een forse
toename (met tientallen installaties) van het aantal bedrijven met een NH3-CO2-koelinstallatie. Hier is sprake van de meest economische
en energie-efficiënte oplossing, die bovendien via onderzoeks- en subsidieprogramma’s
stevig gepromoot wordt, daarbij ondersteund door de fiscale instrumenten EIA
en MIA/Vamil. In de sector Slachterijen en vleesverwerking is het gebruik
van natuurlijke koudemiddelen al jarenlang gemeengoed. De bedrijven
in deze sector spannen zich met succes in om het energieverbruik van hun huidige
installaties nog verder terug te dringen. Met de sector «Datahotels»
is in juli 2008 een meerjarenafspraak gesloten. De dialoog met de supermarkten
over het treffen van maatregelen gericht op de koeling is gaande.In de landbouwsector is eveneens een grote omslag bereikt. Een voorlichtingscampagne
over de bijdrage van de sector aan de uitstoot van broeikasgassen is gestart
in de melkveehouderij. In het sectorakkoord Schone en Zuinige Agrosectoren
zijn afspraken vastgelegd om ook hier slagen te maken. Reductie van methaanemissies
zal vooral vorm krijgen via een verhoogde inzet van co-vergisting/mestgisting
en maatregelen op het gebied van veevoeding. De zuivelsector is begonnen met
de opzet van een energieneutrale zuivelketen, dat tevens moet leiden tot een
afname van de methaanemissies. Andere mogelijkheden in de landbouwsector liggen
bij de precisielandbouw, via een beperking in het gebruik van nutriënten
worden de lachgasemissies teruggedrongen.Provincies en gemeenten worden gestimuleerd in hun klimaatbeleid ook aandacht
te besteden aan de reductie van overige broeikasgassen en kunnen hiervoor
een financiële bijdrage krijgen.Er zijn enkele knelpunten benoemd op het vlak van wet- en regelgeving
(gebruik van digestaat als kunstmest, methaanemissie eisen). Het komende jaar
zal gewerkt worden aan de oplossing van deze knelpunten. In 2009 zal onderzoek
worden gestart naar andere maatregelen zoals veevoermaatregelen, verdergaande
maatregelen op stortplaatsen en maatregelen in de chemische industrie.OverheidLokaal en regionaalBij de beoogde transitie naar een meer duurzame energiehuishouding spelen
provincies en gemeenten een cruciale rol. Op regionaal en lokaal niveau zijn
veel initiatieven te zien die dicht bij de burger staan, voornamelijk op het
terrein van energiebesparing in gebouwde omgeving en duurzamer openbaar vervoer.
Meerdere gemeenten hebben al eigen ambities geuit en vormen zo koplopers waar
innovatieve ideeën een goede voedingsbodem krijgen.De Klimaatakkoorden die het Rijk met de gemeenten in november 2007 heeft
gesloten, respectievelijk met de provincies gaat sluiten in november 2008
spelen hierop in. Hierin worden ook afspraken gemaakt hoe gemeenten en provincies
de optimale randvoorwaarden kunnen creëren voor een forse groei van het
duurzaam vermogen.De uitvoering van de akkoorden richt zich op de drietrapsraket opschalen,
versnellen en vernieuwen. Opschalen richt zich op het grootschalig toepassen
van maatregelen die weinig kosten of zelfs geld opbrengen. Versnellen richt
zich op het met een hoger tempo verspreiden van met succes toegepaste nieuwe
maatregelen. Vernieuwen richt zich op innovatieve maatregelen.Vijf themateams van koplopergemeenten zijn gevormd die de uitvoering aanjagen
en de doelstellingen bewaken. Ieder themateam wordt aangevoerd door een wethouder
die de rol van ambassadeur heeft. De themateams zijn Duurzame Overheid, Duurzame
Energieproductie, Schone en Zuinige Mobiliteit, Energiezuinige Gebouwde Omgeving
en Duurzame Bedrijven.De inzet van het Rijk richt zich op het versterken van de initiatieven
van gemeenten, bedrijven en burgers op het lokale niveau. Daarnaast op het ontzorgen van de gemeenten, burgers en bedrijven bij het nemen van
de maatregelen.De website www.platformduurzameoverheden.nl s bedoeld als inspiratiebron
voor gemeenten, met voorbeeldprojecten van gemeenten, waar andere gemeenten
weer van kunnen leren.Een voorbeeld van versterken is de subsidieregeling SLOK (Stimulering
van Lokale Initiatieven) die in de zomer 2008 van start is gegaan. Een bedrag
van € 35 MLN is beschikbaar en richt zich op de professionele uitvoering
van lokale maatregelen. De subsidie wordt via het Gemeentefonds en het Provinciefonds
uitgekeerd, om de administratieve lasten zo minimaal mogelijk te houden. Tot
en met 3 oktober zijn 47 aanvragen ingediend. De verwachting is dat de
subsidie ruimschoots voor de sluitingsdatum (1 september 2009) uitgeput
zal zijn. Als de huidige trend zich doorzet is er voldoende geld beschikbaar
voor 200–250 gemeenten.Ook zijn er diverse innovatieregelingen beschikbaar, zoals het Unieke
Kansen Programma Verduurzaming Warmte en Koude Opslag. Ook worden meerdere
innovatieprogramma’s voorbereid die gefinancierd worden uit de Energie-innovatie
Agenda. Een voorbeeld is het innovatieprogramma de «Auto van de toekomst
gaat rijden», waarin pilots ondersteund gaan worden op het gebied van
elektrisch vervoer.De stad Groningen heeft sinds 11 september 2008 een aantal taxi’s
die op aardgas rijden, in plaats van op diesel. Aardgas is op dit moment milieuvriendelijker
dan benzine of diesel omdat er tijdens de verbranding minder fijn stof (t.o.v.
diesel) en CO2 (t.a.v. benzine) vrijkomt. Als bovendien gebruik
gemaakt wordt van groen gas, kan nog meer CO2 winst worden behaald.
De gemeente Groningen wil minder en schoner verkeer. Zelf heeft de gemeente
onlangs elektrische scooters aangeschaft, waarvan de medewerkers gebruik kunnen
maken voor hun werk. Dit in plaats van dienstauto’s.Een voorbeeld van ontzorgen is het bieden van meer lange termijn zekerheid
voor investeringen in alternatieve brandstoffen. Met het Belastingplan 2009
geeft het rijk namelijk fiscale zekerheid over kortingen op de alternatieve
brandstoffen aardgas en elektriciteit.Minstens zo belangrijk is het feit dat heel veel gemeenten, ook zonder
subsidie, actief aan de slag zijn (gegaan) met klimaatbeleid. Het aantal gemeenten
met de ambitie om klimaatneutraal te worden groeit nog steeds. In 2009 zal
het tempo voor de uitvoering worden opgevoerd. Dat kan ook nu het instrumentarium
klaar staat. Het aantal gemeenten met de bestuurlijk gedragen ambitie om klimaatneutraal
te worden groeit nog steeds.De Eindhovense gemeenteraad heeft 22 september 2008 unaniem ingestemd
met het uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid 2009–2013, met daarbij de
intentie dat «De gemeente Eindhoven streeft naar het bereiken van energie
neutraliteit in de periode 2035–2045». Energieneutraliteit betekent
voor de gemeente Eindhoven dat de gehele energievraag van woningen, bedrijven,
instellingen en de eigen organisatie duurzaam wordt opgewekt, bij voorkeur
binnen de eigen gemeentegrenzen. De gemeente Eindhoven heeft SLOK-subsidie
aangevraagd voor de verdere uitwerking van het Klimaatprogramma.Een akkoord tussen Rijk en provincies (IPO) wordt waarschijnlijk in oktober
2008 getekend. De provincies zullen daarmee hun verantwoordelijkheid nemen
voor het behalen van de klimaat- en energiedoelstellingen uit het werkprogramma
Schoon en Zuinig.RijksoverheidVanzelfsprekend neemt de Rijksoverheid zelf ook haar verantwoordelijkheid voor de kabinetsdoelen. Zo wil de Rijksoverheid vanaf 2010
100% duurzame producten en diensten inkopen. Ter ondersteuning hiervan
worden door het Programma Duurzaam Inkopen duurzaamheidscriteria opgesteld
voor de belangrijkste 80 productgroepen. De Rijksgebouwendienst heeft het
programmaplan Energieambitie 2020 opgesteld. Dit programma heeft tot doel
de rijksdiensten te ondersteunen bij het halen 2% energiebesparing
per jaar, met als einddoel 25% reductie in 2020. Daarbij wordt gestreefd
naar een klimaatneutrale energievoorziening per 2012. Voor de periode 2008–2011
is 20 miljoen euro beschikbaar gesteld voor innovaties en pilotprojecten in
de rijkshuisvesting. Er zijn 20 kansrijke technologieën geselecteerd.
In 2008 worden voor deze technologieën pilotprojecten en haalbaarheidsonderzoeken
gestart en uitgevoerd. Enkele innovaties zullen in het gebouw van het ministerie
van VROM worden getest.VerlichtingOp basis van het rapport van de Taskforce Verlichting wordt een uitvoeringsprogramma
Verlichting voorbereid. Het programma kent drie onderwerpen, te weten huishoudelijke
verlichting, utiliteit en openbare verlichting.Voor Huishoudelijke verlichting geldt dat de detailhandel vanaf 2011
geen gloeilampen van 60W en meer zal verkopen. Bij verlichting in de utiliteit
wordt ingezet op een wettelijke verplichting en handhaving door het bevoegd
gezag.50 koplopersgemeenten zullen energiezuinige openbare verlichting invoeren,
en zullen andere gemeenten stimuleren dit ook te doen. Dit programma gaat
in 2009 van start. BIJLAGE Overzicht per maatregel uit het werkprogramma
Schoon en ZuinigSector Gebouwde omgeving Maatregelen en instrumenten
(tekst werkprogramma)Producten/ResultaatPlanningBestaande Bouw  1. Per 2008 wordt het energielabel
verplicht op mutatiemomenten (koop/huur)Vanaf 1 januari 2008 zijn gebouweigenaren verplicht om bij verkoop
of verhuur een energielabel te laten opstellen en deze te verstrekken aan
de koper of huurder. Het energielabel geeft inzicht in de energetische kwaliteit
van het gebouw. Vanaf 01/11/08
moeten adviseurs een examen hebben afgelegd om energielabels te mogen afgeven.
Per januari 2009 wordt een nieuw, verbeterd label in de markt gezet.2. Het kabinet levert
een financiële bijdrage aan de stimulering van energie- besparing bij
eigenaar-bewoners/kleine particuliere verhuurders, als onderdeel van het plan
Meer met Minder. In 2011 ongeveer 500 000 gebouwen energiezuiniger, en
daarna ongeveer 300 000 gebouwen per jaar.M € 121 beschikbaar voor stimulering energiebesparing, waarvan M€ 14
in 2008. Akkoord Meer met Minder op 23/1/08 ondertekend. Stichting Meer met
Minder 21/5/08 opgericht. Stichting richt zich in 2008 op het opzetten en
begeleiden van proefprojecten en het uitwerken van het MmM-programma.  
Stimuleringsregeling voor eigenaren wordt voorbereid indien renovatie woning
leidt tot minimaal 2 labelstappen, of label B. Kaderregeling doelgroepenstimulering bestaande bouw wordt in januari 2009
gepubliceerd en treedt in het voorjaar van 2009 in werking. Daarvoor wordt
de werking van diverse vormen van financiële incentives getest in de
Meer met Minder proefprojecten. WWI levert hieraan een eenmalige financiële
bijdrage. Deze is in oktober 2008 beschikt.3. Subsidieregelingen
voor stimulering van duurzame energieopties in de bestaande bouw (zonneboilers,
warmte- pompen, zon-pv). In 2011 zijn 100 000 bestaande woningen voorzien
van hernieuwbare energievoorzieningen. Subsidieregeling Duurzame Energie (SDE). Subsidie mogelijk voor Zon-PV, afvalverbranding.
Subsidieregeling Duurzame Warmte voor zonneboilers, warmtepompen en micro-warmtekrachtcentrales.SDE is per 1/8/08 gesloten. Subsidieregeling
Duurzame Warmte gaat open op 1/9/08.4. Normstelling aan de energieprestatie
van bestaande gebouwen verkennen, juridische implicaties.Een eerste verkenning is uitgevoerd. Uitkomst is dat dit juridisch
lastig is. Logische invulling is om normstelling te verplichten bij verkoop
van het gebouw. Echter, dat leidt tot problemen met het recht op eigendom
(Europees Verdrag van de Rechten van de Mens). Oplevering tweede fase 2009.5. Afspraken met woningcorporaties
over verbetering van de energieprestatie van huurwoningen.Akkoord Woonbond/Aedes met Rijk over invulling doelstellingen
Schoon en Zuinig door corporaties.Akkoord is op 10 oktober 08 afgesloten.6. Woningwaarderingsstelsel aanpassen
per 2009. Overige aanpassingen aan de huurregelgeving worden verkend. De maximale huurprijs van een woning wordt
gekoppeld aan het energielabel van de woning. Het energielabel wordt opgenomen
in het woningwaarderingsstelsel. In
juni 2008 bij brief ABC 2008060424 aan TK gepresenteerd. Nog in 2008: onderhandelingen
met LOHV, 1 juli 2009 inwerkingtreding.   Mogelijk in 2011 verdere
aanscherping van WWS. 7.Verruiming EIA voor energiebesparing
in gebouwen.De EIA-lijst is per 1/1/08
uitgebreid met EPA-u maatwerkadvies.   ESCO’s kunnen gebruik maken
van de EIA. Non-profit sector kan via lease-constructies beperkt gebruik maken
van EIA. Woningcorporaties kunnen, doordat zij vpb-plichtig zijn geworden,
gebruik maken van EIA voor investeringen in energiebesparing in eigen gebouwen
(kantoren e.d.). Per 1/1/09 wordt de
EIA uitgebreid met een systematiek voor een ambitieus maatregelpakket dat
leidt tot labelverbetering van minimaal B of C bij bestaande utiliteitsgebouwen.8. Pakket stimulering energiebesparing;
verkenning hoe de Regeling Groenprojecten toegankelijker kan worden voor energiebesparing
in gebouwen. De regeling Groenprojecten
is per 15 juli 2008 aangepast, zodat renovatie van bestaande woningen
hier onder valt. Afhankelijk van de mate waarin het energielabel van de woning
verbetert, is het mogelijk tegen een gunstig rentetarief 25 000
tot 100 000 euro te lenen voor een groene hypotheek. Ook toepassingsmogelijkheden
voor niet-woningen worden substantieel uitgebreid.Per 15 juli 2008 is de regeling Groenprojecten aangepast.  
Grotere herziening gepland waardoor energieleveranciers worden toegelaten
bij duurzame bouw en verbouw van woningen. Ligt momenteel ter notificatie
in Brussel. Beoogde inwerkingtreding: 1 januari 2009. 9. Inzet op Europese aanscherping
van energiegebruik van elektrische apparaten (EU): richtlijn Ecodesign. Minimum efficiency eisen voor 20 producten
worden opgesteld. 7/7 zijn als eerste eisen voor standby-gebruik vastgesteld.
Op 26/9 zijn minimum efficiency eisen voor eenvoudige settopboxen, straatverlichting
en kantoorverlichting vastgesteldVoor
huishoudelijke verlichting en externe voedingen worden in 2008 nog producteisen
vastgesteld, de overige volgen in 2009. 10. Wenselijkheid en mogelijkheden
van een cap en trade systeem worden onderzocht als alternatieve route. Deelname aan werkgroep GO en Green4Sure, met
Stichting Natuur en Milieu, en EnergieNed.Planning 2009.Nieuwbouw11. Aanscherping EPC voor woningbouw.
Doel: de energieneutrale woning in 2020. Voor de utiliteitsbouw geldt een
vergelijkbare aanscherping met als doel alle nieuwe utiliteitsbouw 50%
energie-efficiënter in 2017. In het Lente-akkoord is afgesproken dat er een herziene EPC-methodiek komt,
in overleg met marktpartijen. De nieuwe EPC moet meer zeggen over het werkelijke
energiegebruik in gebouwen, en waardering geven aan gebouwgebonden, installatietechnische
maatregelen en maatregelen op gebiedsniveau.   Indien marktpartijen niet
slagen in het halen van energiebesparingsdoelstellingen uit Lente-akkoord,
zal VROM alsnog de EPC (of andere methodiek) als volgt aanscherpen: Voor woningbouw
in 2011 naar 0,6 en in 2015 naar 0,4 met als doel een energieneutrale woning
in 2020.1 januari
2009 moet er een concept norm zijn, waarin gebiedsmaatregelen beter gewaardeerd
worden. Deze wordt in 2009 getest, en gebruikt naast de bestaande EPC. Er
wordt gewerkt aan (concept) herziene EPG- norm en een concept (nieuwe) EPL-norm.  
Tussentijdse evaluatie van behalen doelstellingen begin 2010. Indien de markt
niet voldoende in beweging is gekomen om de nieuwbouw 25% energiezuiniger
te maken in 2011, dan wordt aanscherping EPC in gang gezet. 12. Rijksgebouwendienst
geeft voor- beeld en loopt één fase vooruit met nieuwbouw.De Rijksgebouwendienst streeft
naar gebouwen die tenminste 25% zuiniger zijn dan de vige- rende norm 13. Programma voor innovatie en opschaling
van nieuwe technieken nieuwbouw en bij renovatie van bestaande bouw.Innovatie-agenda goedgekeurd door ministerraad.
Beschikbaar voor GO: M€ 30 voor 5 jaar. Uitvoeringprogramma wordt
opgesteld. Doelen 2020: – energieneutrale nieuwbouw – totaal
energieverbruik gebouwde omgeving in 2020 gehalveerd t.o.v. 1990. Eind 2008 is uitvoeringsprogramma GO gereed. Sector Energie Maatregelen en instrumenten EnergiesectorProducten/resultatenPlanning 14. Het kabinet maakt afspraken met exploitanten
van nieuwe kolencentrales voor een inspanningsverplichting voor de nu voorziene
nieuwe kolencentrales als aanvulling op het ETS. Vanaf 2015 dient zeer
substantieel CO2 gereduceerd te zijn in het centrale bestand van
de betreffende exploitant van kolencentrales. Deze afspraken moeten het kabinet
de zekerheid geven dat de noodzakelijke reducties worden gehaald. De investeerders
moeten aantonen hoe zij die reducties substantieel realiseren.Het sectorakkoord energie dat met de branche-organisaties
wordt gesloten biedt het kader voor structureel overleg met energiebedrijven
over CO2-reducties, waarbij onder meer de inspanningen van exploitanten
van nieuwe kolencentrales gemonitored worden. Parallel hieraan is er op initiatief
van RWE intensief contact over een af te sluiten intentieverklaring Duurzame energie  SDE (nieuwe MEP)
15. Meters maken en meters voorbereiden. Snelle groei van technologieën
die bijna rendabel zijn zoals wind op land en het met beperktere volumes toepassen
van technologieën die nog verder van zelfstandige marktintroductie afstaan
zoals zon pv. De SDE is vanaf 1 april
2008 opengesteld voor subsidie-aanvragenJaarlijks zullen de subsidiabele categorieën opnieuw worden bezien en
zal een nieuwe ministeriële regeling worden opgesteld 16. Ondersteuning nieuwe WKK installaties.Communicatie aan TK over warmtekorting in onrendabele-top-berekeningen
WKK. November 2008 (samen met aanvalsplan Warmte).  Communicatie aan TK over of er een SDE-subsidieregeling komt voor WKK in 2009
en 2010. Als dit zo is dan ook tevens oplevering regeling. (Dit is alleen
bij drastische wijzigingen in de markt die dit noodzaken)Januari 200917. In de gebouwde omgeving
wordt onderzocht hoe de potentie van micro- WKK kan worden benut.Micro-WKK is onderdeel van de technieken die
ondersteund worden met de stimuleringsregeling voor kleinschalige duurzame
energieopties. Warmte 18. Heldere
afwegingscriteria zodat bij nieuwbouw en renovatie het de norm wordt om altijd
te onderzoeken of warmtetoepassing mogelijk is. De mogelijkheid van een stimuleringsprogramma
wordt verkend. Met behulp van de energieprestatiecoëfficiënt
worden energetische eisen aan nieuwbouw en renovatie gesteld. Hiermee ligt
er een helder afwegingskader. Op basis van de EPC zal een investeerder dus
altijd een afweging maken tussen verschillende warmtetoepassingenEPC wordt in de komende jaren verder aangescherpt.
Daarmee biedt het een grotere stimulans voor duurzamere warmtetoepassingen. 19a. Warmtewet   19b. Voor innovatieve,
kleinschalige opties een op maat gesneden fiscaal instrumentarium.Is door de Tweede Kamer aangenomen, ligt nu
voor in de 1e Kamer. Het is niet wenselijk gebleken om specifiek fiscaal beleid
te voeren op kleinschalige opties. Dit blijkt te veel administratieve lasten
te geven en is daarmee niet doelmatig. In plaats daarvan is voor kleinschalige
warmteopties op 1 september een subsidieregeling geopend (subsidieregeling
Duurzame Warmte). Eind oktober behandeling
in de 1e Kamer   1 september van start gegaan 20. Ter ondersteuning wordt bekeken
of er in het bouwbesluit een verplichting kan worden opgenomen voor onderzoek
naar het beste alternatief voor warmtevoorziening vanuit een financieel en
milieu-oogpunt. Een extra onderzoeksverplichting
zou naast de EPC-normering geen extra effect sorteren. Om deze reden wordt
hiervan afgezien.\21. De mogelijkheid
van een stimule- ringsprogramma wordt verkend. Regeling stimulering kleinschalige duurzame energieopties (warmtepomp, zonneboilers,
HRe) is per 1 september van start gegaan. 22. Met de energiesector en andere
stakeholders wordt gewerkt aan de inrichting van een Kenniscentrum Warmte,
ondergebracht bij SenterNovemHet expertisecentrum warmte gaat kennis en expertise verzamelen en overdragen
over het verduurzamen van de warmte- en koudevoor- ziening aan partijen die
investeringsbeslissingen beïnvloeden en nemen. Speciaal voor het exper-
tisecentrum worden instrumenten ontwikkeld die inzicht geven in de prestaties
van het totaal aan energievarianten waardoor de varianten op uniforme wijze
onderling vergeleken kunnen worden.Begin 2009 start expertisecentrumWindenergie 23. Op land: zal 2000 MW extra gecom- mitteerd worden en een
plan van aanpak om dit ruimtelijk goed in te passen. Januari 2008 hebben betrokken partijen een nationaal Plan van
Aanpak Windenergie bekrachtigd. Van belang zijn ook de 3 gesloten klimaatakkoorden
(agro, energie, vng; ipo volgt nog).Specifiekere afspraken met alle bij wind op land betrokken partijen zijn voorzien
oktober a.s. 24. Op zee: zal 450 MW extra nodig
zijn en het oplossen van problemen rondom locatiekeuze op Noordzee. Er worden eind 2009 vergunningen afgegeven
voor locaties om parken te bouwen. Daarna zullen via een tender een of meerdere
subsidie beschikkingen worden afgegeven. Biomassa 25. In
Schoon en Zuinig is gesproken over 500MW extra biomassa. Op dit moment is
voorzien het grootste deel daarvan via de SDE te stimuleren in de vorm van
kleinschalige installaties en AVI’s. Met de brieven van 31 januari resp 23 mei 2008 en 24 juni 2008
van MEZ aan de Kamer zijn de via de SDE totaal realiseerbare potentiëlen
gedurende deze kabinetsperiode voor de verschillende duurzame categorieën
gemeld. Extensiveringen en intensiveringen zoals gecommuniceerd met deze brieven
resulteren per saldo tot een via de SDE te stimuleren potentieel van 408 MW. In de tweede helft van 2008 zal in
overleg met de sector worden bezien of we tot een efficiëntere inzet
van de beschikbare biomassa kunnen komen. Mogelijk worden de resultaten hiervan
verwerkt in de SDE 26. Implementatie Akkoord van Schokland.Millennium-Ontwikkelingsdoelen behalen
voor 2015. S&Z draagt bij aan doelstelling voor duurzaam leefmilieu. 27a. Afspraken over certificering en toepassing
van de in Nederland opgestelde duurzaamheidscriteria.       
27b. Het kabinet zal zich internationaal inzetten voor een certiciferingssysteem.a) Ontwikkelen van een CO2
tool. (nodig nav Eur. Richtlijn) b) Formaliseren van de Cramer criteria. De
Cramer criteria worden in een formele norm (Nederlandse Technische Afspraak –
NTA) [eind 2008 gereed] omgezet. Benchmark van de Cramer criteria
met bestaande certificatiesystemen [eerste systemen gereed]. Het
kabinet zet in op samenwerking met andere EU-lidstaten (de koplopers) en het
toepassen van duurzaamheidscriteria in de EU Tender voor pilot voor testen
van Cramer criteria in ODA-landen gaat van start in september. Bilaterale
samenwerking met Indonesië, Brazilië, Maleisië, Mozambique
(zie verder plan van aanpak biomassa mondiaal, naar TK gestuurd) Energie infrastructuur28. De vergunningverlening in relatie
tot netverzwaring, balanshandhaving en marktkoppeling zal worden gestroomlijndWetsvoorstel Rijkscoördinatieregeling
is aangenomen door TK   Balanshandhaving ed is onderwerp aangekondigde
heroriéntatie regulering. In
werking per naar verwachting begin 2009   Projectadvies: 1H2009 29. De overheid neemt samen met TenneT
en projectontwikkelaars de regie voor netverzwaring.Kabinet heeft SEV-III, deel 1 uitgebracht. Pkb Randstad
380kV afgerond, verdere proce- dures gestart; Andere grote projecten op 380kV
ook gestart. Verschillende deelprojecten zijn in uitvoering TenneT heeft «visie
2030» opgesteld. Permanente taak.30. Streven naar vergaande internationale
koppeling van elektriciteitsmarkten evenals internationale oplossingen voor
het netwerk. Aanleiding voor oprichten
van EU-regionaal overleg: Pentalateraal Forum (Du, B, Lux, F, UK, ...). 31. De overheid verricht in overleg
met marktpartijen en Energietransitie een studie naar de mogelijkheden van
grootschalige energieopslag.TK-brief
met resultaten van deze studie: 26 feb 2008 (http://www.ez.nl/dsresource?objectid=155557&type=PDF)Gereed. Schoon
Fossiel 32–36. Samen met de sector en de regio’s Eemshaven
en Rijnmond worden plannen voor grote demo’s voorbereid in het kader
van het EU-programma. Nederland zal met de Europese Commis- sie bezien of
ten behoeve van de grote demo’s een garantieregeling voor CCS mogelijk
is, waaraan vanuit Europa financieel wordt bijgedragen. Andere randvoorwaarden
(wet- en regelgeving, etc.) worden aangepast teneinde obsta- kels voor CCS
op te ruimen, waarvoor vanaf 2010 financiële middelen beschik- baar
zijn. Samen met de sector wordt een task force opgericht die de grote demo’s
gaat voorbereiden met inbegrip van het transport en de opslag. Inzet op CCS
in het ETS en een verplichting in EU verband zodra CCS stand der techniek
is.Opzet Nederlands project CCS voor
praktische aanpak (zie verder hieronder en zie Energierapport 2008). Nederlands project
CCS: doel project Nederlandse CCS: ontwikkelen van zodanige condities
dat in 2015 CCS wordt toegepast in grootschalige demonstratieprojecten– oprichting Task Force CCSTask Force is opgericht a. forse stap naar marktrijpe technologie
door samenhangende demonstratieprojectenportfolio– kleinschalige en grootschalige demo’s tot
stand brengen – innovatie en onderzoek gebundeld in CATO II– kleinschalige demo’s: tot
2015 – grootschalige demo’s: 2015 e.v. – CATO
II (2009–2013) eind 2008 afgerond b. Organisatievorm voor CO2-infrastructuurDuidelijkheid
rolverdeling2009 (verband met financieringsvraagstukken) c. Adequate bestuurlijke condities
en juridisch kader gereed– duidelijke
regels – implementatie EU Richtlijn-CCS – opname CCS
in ETSoordeelsvorming overdracht opslaglokaties
eind 2008 afgerond – implementatie RL: 2009 – opname
CCS in ETS: via Richtlijn ETS – geldt v.a. 2012, tot dan opt-in mogelijkheidd. Financiële arrangementen
beschikbaar– financiële
arrangementen– 2008 inventarisatie – 1e
helft 2009 besluitvorminge. Creëren van maatschappelijke
draagkracht– website – duidelijke
boodschap nut en noodzaak – goede kennisdelingwebsite: voorjaar 2008Sector industrie Maatregelen en instrumenten
(tekst werkprogramma)Producten/mijlpalenPlanning37. Voor de grootschalige, energie-intensieve
industrie is het systeem van emissiehandel leidend. Nieuw allocatieplan ETS voor de periode na 2012. 2012 38. De industriesectoren
doen mee aan het duurzaamheidsakkoord met de over- heid en zeggen een verbetering
toe van de energie-efficiëntie van 20% in 2020 t.o.v. 2005 en
daar bovenop de ambitie van 10% besparing op fossiele brandstoffen
in de keten. Voor een aantal indus- triesectoren zal die verbetering veel
hoger kunnen uitkomen. In de sectorafspraak industrie wordt het duurzaam-
heidsakkoord voor deze doelgroep verder vormgegeven. De MJA3 is op 1 juli 2008 getekend. Inspanningsverplichting
van 30% energie-efficiëntie in 2020, tov 2005. De onderhandelingen met de energie-intensieve industrie
over het toetreden tot MJA3 lopen nog. Naar verwachting worden de onderhandelingen
dit najaar afgerond. 39. Voor alle industriële
sectoren wordt een technologiepad uitgestippeld. Per industriesector zal nader
worden geana- lyseerd wat mogelijk is qua besparing, CO2-reductie
en duurzame technologieën en zullen scenario’s worden ontwikkeld
die een goed langetermijnbeeld geven. Hierbij wordt zowel gekeken naar kansen «binnen
de poort» als in de keten. Hierbij wordt nauw aangesloten bij de aanpak
van de Energietransitie. Daarnaast zal er ook worden gekeken hoe er voor de
MKB-bedrijven een intensiever besparingsbeleid ontwikkeld kan worden. Per sector wordt een technologiepad opgesteld
ter voorbereiding op de routekaarten. Op basis van deze technologiepaden wordt
bepaald welke sectorale of themagerichte routekaarten gefaciliteerd wordenIs van start gegaan nu MJA3 is ondertekend.
5 november is de startbijeenkomst voor alle deelnemers. Voor benchmarkbedrijven
wordt dit traject gestart na ondertekening akkoord.40. Stimulering door
kennisoverdracht (bijvoorbeeld elektromotorenprogram- ma) en voorbeeldprojecten
gericht op de totale industrie via de akkoorden en een kennisloket voor niet
akkoorddeelnemers.In aanvulling
op het MJA programma zal SenterNovem kennis, ervaring en instrumentarium uit
het akkoord bedrijfsleven breed beschikbaar stellen, ook aan niet-akkoord-
deelnemers en intermediairen. Kennisoverdracht
naar MKB wordt door MJA in samenwerking met Energiecentrum vorm gegeven. Dit
gaat van start in 2009. 41. Stimulering energiebesparing
in de keten (buiten de poort). Er wordt een forse extra inspanning gedaan
om met de akkoordsdeelnemers MJA/Benchmarking tot concrete ketenprojecten
te komen.Ten aanzien van de genoemde
30% inspanningsverplichting binnen de MJA wordt gestreefd naar een
verdeling van 20% binnen de inrichting en 10% buiten de inrichting
van de bedrijven. Energiebeparing in de keten was binnen MJA2 ook al een aandachtspunt,
in MJA3 wordt de aanpak geïntensiveerd.Voorbereidingen voor de intensivering van energiebesparing in de keten zijn
getroffen. 42. Verkenning om vergelijkbare inspanningen
af te dwingen voor (niet ETS-)bedrijven die niet deelnemen aan de akkoorden,
of deelnemers die zich niet aan de afspraken houden.Het Bevoegd gezag, geeft bij controles prioriteit aan niet MJA-deelnemers.
Tevens werkt zij mee aan pilots over een gelijkwaardige behandeling. Is gestart met ondertekening van het Klimaatakkoord
(gemeenten)   Met provincies zijn afspraken gemaakt43. Op de langere termijn zijn belangrijke
veranderingen noodzakelijk met behulp van een ketenbenadering zoals in de
papierindustrie. Koplopers worden uitgedaagd en gestimuleerd om een voorbeeldrol
te spelen. De overheid zal deze activiteiten ondersteunen. Er komen extra
stimulansen voor 10 koploperbranches, gericht op 50% energiebesparing
in 2030.Er worden minimaal 10 zogeheten
routekaarten uitgevoerdGaat van start
in 2009.44. Inzet op EU normering en participatie
in EU energiebesparingsprojecten. Ecodesign: zie sector GO articipatie in diverse EU-projecten rond meerjarenafspraken 45. Groene grondstoffen: waar mogelijk
zullen ook voor industriële toepassingen groene, duurzame grondstoffen
worden ingezet ter vervanging van fossiele brandstof en. Reststromen en bijproducten
uit de voedselindustrie maar ook mest en hout kunnen als biomassa worden ingezet
voor energetische toepassingen. In 2020 kan dit 200 PJ opleveren.Binnen de MJA3 is een specifiek
ketenprogram- ma DKE voor LNV-sectoren. Van 2002 tot 2005 zijn pilotprojecten
uitgevoerd, van 2006 tot 2012 staat het programma in het teken van verdieping
en verbreding. Lopend, 8 ketenprojecten
in 2008Sector Verkeer en vervoer Maatregelen en instrumenten (tekst werkprogramma)Producten/mijlpalenPlanningAlternatieve brandstoffen46. Hogere inzet duurzame biobrandstoffen
in EU kader (evenals eventueel andere klimaatneutrale brandstoffen) via een
verplichting, inclusief het verbeteren en verbreden van biobrandstoffen naar
andere brandstoffen en modaliteiten.Nieuwe afspraken over de inzet van duurzame biobrandstoffen in 2020 in het
kader van de EU-richtlijn «Voorstellen voor Brandstofkwaliteit en Hernieuwbare
Energie». Over beleid m.b.t. biobrandstoffen wordt de Tweede Kamer separaat
geïnformeerd. Europese besluitvorming
wordt eind 2008 verwacht. In september beginnen de onderhandelingen met het
Europees Parlement. 47. Tender voor introductie
van innova- tieve biobrandstoffen.Opstellen programma Innovatieve Biobrandstoffen (IBB). Uitschrijven tenders
en afwikkelen subsidieaanvragen. 2006:
start programma, eerste tender 2008: uitkering subsidiemiddelen eerste tender
2009: realisatie eerste productiefaciliteiten 2009: openstellen vervolgtender  
Toelichting: De afhandeling van de bezwaarprocedures rond de eerste tender
wordt naar verwachting in de tweede helft van 2008 afgerond. Daarna kunnen
subsidiemiddelen uitgekeerd worden en kunnen marktpartijen starten met de
realisatie van productiefaciliteiten. In de tweede helft van 2008 wordt gestart
met de voorbereidingen voor een tweede tender, die naar verwachting open zal
worden gesteld in de eerste helft van 2009. 48. Bevordering van
alternatieve brand- stoffen waaronder aardgas, bio-ethanol. Ondersteuning investeringen in de infrastructuur voor
alternatieve brandstoffen middels de regeling Tankstations Alternatieve Brandstoffen. 2008: eerste tender (€ 1,8
mln.) 2009–2010: tweede tender (naar verwachting € 3,0 mln.)  
Toelichting: In het kader van de subsidieregeling Tankstations Alternatieve
Brandstoffen is in 2008 een eerste tender uitgeschreven, waarbij de aanvragen
het beschikbare budget ver overstijgen. In het najaar is bekend welke aanvragen
gehonoreerd worden. In 2009 volgt een tweede tender, waarbij aanslui- ting
wordt gezocht bij provinciale initiatieven gericht op realisatie van infrastructuur
voor alter- natieve brandstoffen. Ook wordt verkend of de scope van de regeling
verbreed kan worden naar laadpunten voor elektrische voertuigen.Beprijzen/volumebeleid49. De kilometerprijs gedifferentieerd
naar tijd, plaats en milieukenmerken.30 november 2007: kabinetsstandpunt «Starten met de kilometerprijs»
30 mei 2008: «Fiscaal plan Anders Betalen voor Mobiliteit»
30 mei 2008: «Anders Betalen voor Mobiliteit» 30 juni
2008: Partieel uitvoeringsbesluit, implementatieplan en mobiliteitsprojecten.Begin 2009 Wets-voorstel ingediend
bij Tweede Kamer Tweede helft 2009: Uitvoeringsbesluit 2010: Uitvoering test-programma
en proof of concept 2011: Implementatiebesluit en start uitrol 50. In samenhang met EU-onderzoek
zal voor het goederenvervoer worden bezien of de externe kosten, waaronder
milieu, op termijn verwerkt kunnen worden in de prijs.Een herziene Eurovignetrichtlijn met de moge- lijkheid
voor het internaliseren van bepaalde externe kosten (o.a. luchtkwaliteit).
Rapport van Kennisinstituut voor het Mobili- teitsbeleid (KiM) over de effecten
van het inter- naliseren van maatschappelijke kosten en effec- ten op modal split, effecten op de concurrentiepositie van de
Nederlandse wegvervoersector). 8 juli
2008: presentatie pakket duurzaam vervoer door Europese Commissie 25 juli:
start behandeling in raadswerkgroep 29 augustus: BNC fiche in Ministerraad
1–2 september: informele transportraad Daarna: vervolg onderhandelingen
in raadswerkgroep 51. Inzet op verdergaande Europese
normering voor CO2-efficiency van personenauto’s (120–130
gr/km in 2012 en 80 gr/km in 2020); verbreding naar bestelauto’s.19 december 2007: verordeningsvoorstel
over efficiency nieuwe personenauto’s (130gr/km). 23 mei 2008:
voorstel over o.a. lagere rolweerstand banden en verplichtstelling bandendrukmeters
(onderdeel aanvullende 10 gr/km reductiepakket)Verordeningsvoorstel 130 gr/km: • december: beoogd eerste lezingsakkoord. • Nieuwe
voorstellen aanvullende 10 gr/km reductiepakket verwacht in najaar 2008.  
Toelichting: De lidstaten en het Europees Parlement zijn verdeeld over het
verordeningsvoorstel (130 gr/km), al lijkt er brede steun te zijn ontstaan
voor opname van lange termijn doelen. 52. Innovatie in het
programma «De auto van de toekomst», waaronder duurzaam inkopen
en demonstratie en marktintroductieprogramma’s. Duurzaam InkopenHet Rijk
is gecommitteerd aan de doelstelling om met ingang van 1/1/ 2010 100%
duurzaam in te kopen. De criteria voor duurzaam inkopen gelden ook voor het
Rijkswagenpark. De duurzaamheidscriteria voor dienstvoertuigen zijn opgesteld
door de Interdepartementale Programmadirectie Duurzaam Inkopen. In 2009 zal
een nieuw Rijksbreed Mantelcontract worden afgesloten voor dienstwagens. In
2008 vindt besluitvorming plaats over de vraag door welk departement de aanbesteding
van het Rijksbrede Mantelcontract zal worden verzorgd.  In het kader van het programma «De Auto van de Toekomst
Gaat Rijden» worden diverse demon- stratie- en marktintroductieprogramma’s
opge- start. De regeling Innovatieve OV-bussen is hier een eerste voorbeeld
van. Daarnaast worden voorstellen ontwikkeld voor een programma gericht op
hybride en elektrische rijden in de stad en op toepassing van waterstof voor
mobiliteit. Bovendien wordt een programma ontwikkeld dat specifiek ingaat
op de samenhang tussen mobili- teit en de energieinfrastructuur (aansluiting
met de gas- en elektriciteitsproductie en -voorziening). 53. Onderzoek naar instrumentatie
van verdere efficiencyverbetering in het goederenvervoer: stimulering, normering
of ETS.Rapport Kennisinstituut voor
Mobiliteitsbeleid (KiM) over effectiviteit van beleidsinstrumenten voor CO2-emissiereductie in het goederenwegvervoerOktober 2008. 54. Versterkte inzet op fiscale vergroening
mobiliteit inclusief verkenning gedifferentieerde heffing op vrachtauto’s. Differentie MRB voor vracht.  
Toelichting: MRB wordt met in totaal jaarlijks ongeveer € 20 miljoen
verhoogd voor EURO 0, 1 en 2. Tegelijk trekt het kabinet t/m 2011 extra middelen
uit voor de stimulering van en schoner wegtransport. (o.a. EURO 5 en affabriek
roetfilters in bestelauto’s)Belastingplan 2009 e.v. 55. Het concessiestelsel
voor openbaar vervoer/busvervoer zal worden open- gesteld voor beproeving
van innovaties, zoals de inzet van hybride bussen. Opstellen en uitvoeren Innovatieprogramma duurzaam
openbaar busvervoer   Toelichting: De inzet is erop gericht innovatieve,
duurzame en veelbelovende technologieën, die momenteel wel beschikbaar
maar nog niet (geheel) marktrijp zijn, te beproeven in bussen binnen een bestaande
of nieuwe concessie voor het verrichten van openbaar vervoer in een dienst-
regeling. Het doel van de pilotprojecten is het verkrijgen van gedegen en
openbaar beschikbare operationele informatie over de inzet van deze bussen
en hun milieueffecten. In november 2007 heeft het Innovatieprogramma duurzaam
openbaar busvervoer gepresenteerd. Een budget van € 10 mln. is beschikbaar
gesteld voor de eerste tender voor innovatieve technieken die bijdragen aan
schone bussen. 2007: presentatie Innovatieprogramma
duurzaam openbaar busvervoer 2008: beoordeling/besluitvorming over ingediende
voorstellen 2009: eerste bussen op de weg 2010: vervolgtenderGedrag56. Voorlichting voor
gedragsverandering met betrekking tot personenauto’s; goederenvervoer
over de weg; railvervoer etc.Fiscale
vergroeningVoorstellen Belastingplan
2009 Het Nieuwe RijdenDe meerjarige campagne Het Nieuwe Rijden is in 2008 gecontinueerd
en zal ook in 2009 een vervolg krijgen.Frisse Wielen De campagne «Frisse
Wielen» is een initiatief van ANWB en WNF gericht op duurzaam aan- koopgedrag
en richt zich op personenauto’s. Streven is campagne te verbreden met
andere sectorpartijen. Als onderdeel van de campagne worden Top-10-overzichten
gepubliceerd van schone en zuinige auto’s. Deze auto’s zullen
ook in de showrooms herkenbaar onder de aandacht van het publiek worden gebracht. Start campagne september 2008. Campagne
loopt door in 2009. Veilige, stille en zuinige banden De in
2007 gelanceerde campagne «Het wordt de helft stiller op straat»
stimuleert het publiek tot een actieve keuze voor stille banden. De ministeries
van VenW en VROM kiezen voor hun voertuigen inmiddels alleen veilige, stille
en zuinige banden. Voor 2008 volgt een nieuwe radiospot, waarbij aansluiting
bij «Het Nieuwe Rijden» wordt gezocht en waarbij de drie aspecten:
veilig, stil en zuinig aan bod komen. 2007: start campagne. Campagne loopt door in 2008 en wordt ook in 2009 vervolgd. Clean Car Contracts Stichting Natuur en
Milieu inventariseert op Europese schaal met behulp van een financiële
bijdrage vanuit het programma «De Auto van de Toekomst Gaat Rijden»
de vraag naar ultra schone en zuinige auto’s. De resultaten worden gepresenteerd
aan de grote Europese autofabrikanten zodat zij een stimulans krijgen zeer
schone en zuinige auto’s versneld naar de markt te brengen.Het project «Clean car Contracts»
start in het najaar van 2008 en loopt door tot december 2009.  c,mm,n Het project c,mm,n is een initiatief van de 3 TU’s
en Stichting Natuur en Milieu. De c,mm,n is een «open source»
auto waarbij toekomstige vor- men van schone en zuinige automobiliteit centraal
staan. De overheid levert vanuit het programma «De Auto van de Toekomst
Gaat Rijden» een bijdrage aan het c,mm,n-project en de presentatie daarvan
tijdens de Auto RAI 2009.Doorlopend
vanaf zomer 2008. Mijlpaal is presentatie c,mm,n tijdens Auto RAI in maart
2009 57. Verkenning nieuw instrumentarium
voor het stimuleren van zuinigere vervoersmodaliteiten zoals: fiets, trein,
scheepvaart etc. Ketenmobiliteit:
bevordering OV- en fiets door: verbetering P+R-voorzieningen betere fietsvoorzieningen
op overstappunten betere fietsverbindingen daar waar congestie hoog is.  
Programma Voortvarend Besparen, looptijd 2007–2010. Het doel is om door
gedragsveran- dering te komen tot een brandstofbesparing in de binnenvaart
van ten minste 5% in de periode 2007–2010. Het programma wordt
uitgevoerd door SenterNovem in opdracht van het V&W en er is € 4,2
mln voor uitgetrokken. Daarbij is het uitgangspunt dat de binnenvaartsector
een vergelijkbaar bedrag investeert. In het kader van Fileproof worden 5 regionale fietsroutes voor
woonwerkverkeer verbeterd. Afronding en evaluatie in 2009. Fileproofaanpak:
interlokale fietsroutes inzetten in proefregio gecombineerd met demonstratieproject
fietsstimulering met grote werkgevers (start 2009). Extra impuls in kader
van «groei op het spoor» voor aanpak weesfietsen en extra stationsstallingen: € 20
mln Voorzetting programma Ruimte voor de Fiets om tekorten aan stallingsruimte
bij stations aan te pakken. In kader van Taskforce mobiliteitsmanagement fietsstimulering
meenemen in arbeidsvoorwaar- denpakket en regionale akkoorden. Quick wins
tweede tranche: ca. € 24 mln aan fietsmaatregelen, waarvan 60%
voor (stations) stallingen, daarnaast bijdragen voor fietssnelwe- gen, tunnels
en kleinere fietsmaatregelen58. Werkgerelateerde mobiliteit terugdringen
of efficiënter laten plaatsvinden.Advies taskforce Mobiliteitsmanagement; advies heeft betrekking op afspraken
in CAO’s en regionale akkoordenOpenbaar per 8 september 2008; uitvoering in daaropvolgende 2 jaar.Sector land- en tuinbouw Maatregelen en instrumenten (tekst werkprogramma)Producten/mijlpalenPlanningLandbouw (exclusief glastuinbouw)59. Besparingstrajecten in
enkele kleine energie-intensieve sectoren (behorend bij de MJA-2) zoals paddenstoelen-
en bloembollenteelt, pluimveehouderij of kalversector door innovaties en demon-
straties, vervanging door energiezuinige koelsystemen en het vervangen van
fossiele brandstoffen door groene grondstoffen. Convenant agrosectoren gesloten op 10-6-08MJA 2007–2011 bloembollen/bolbloemen- en paddenstoelensector
voorziet in energie-efficiencyverbetering variërend van 2.2 tot 2.5%
per jaar. De intensieve veehouderij heeft in convenant Agrosectoren vastgelegd
dat er uiterlijk in 2010 MJA’n operationeel zijn t.b.v. de 2%
besparing per jaar. 60. Co-vergisting voor
methaanreductie en directe CO2-besparing indien rest- warmte wordt
gebruikt en het restant als kunstmestvervanger wordt ingezet.Convenant agrosectoren gesloten op 10-6-08Er zijn 39 aanvragen voor co-vergistingsprojecten
ingediend voor SDE-subsidie. Het is nog onzeker of al deze projecten ook worden
gerealiseerd. Restwarmte wordt steeds vaker benut. Digestaatgebruik als kunstmestvervanger
wacht op aanpas- sing EU-regelgeving.Agrarische verwerkende
industrie  61. In de verwerkende
agrarische indus- trie verdere besparing door innovatie en strakke meerjarenafspraken.Convenant agrosectoren gesloten op
10-6-08Agrarische industrie
doet mee in MJA-3 (afgesloten 3-7-08) met innoverende besparingsprogram- ma’s. 62. Innovatietrajecten t.b.v. de
ontwikkeling naar een groene economie, 5 transitiepaden uit het groenboek
Energietransitie.Convenant agrosectoren
gesloten op 10–6-08.Innovatie-agenda
is gereed en voor 2008 is SBIR-regeling uitgebreid t.b.v. transitiepaden uit
groene economie. Overige innovatieprogramma’s gereed eind 2008.Glastuinbouw63. (Extra) stimulering van kennisontwikkeling
en -uitwisseling en investeringen in energiebesparende technieken.Convenant agrosectoren gesloten op 10-6-08.
Doelen geïntegreerd in programma Kas als Energiebron. Voortzetting afspraken
Kas als EnergiebronEr
loopt een aanvullend vierjarig Versnellingsprogramma implementatie semi gesloten
kassen (3 mln euro per jaar m.n. voor extra onderzoek vanuit LNV/PT over de
jaren 2008 t/m 2011). De gemeenschappelijke financiering van energie- onderzoek
wordt gecontinueerd (jaarlijks ruim 4 mln euro vanuit LNV/PT). De eerste elektriciteitsproducerende
onderzoekskas is gerealiseerd. Ondernemersplatforms lopen. Communicatie resultaten
en praktijkprojecten naar tuinders belangrijk. Jaarlijks wordt een jaarplan
voor de 7 transitiepaden opgesteld binnen het kader van Kas als Energiebron
(bedrijfsleven met LNV) met daarin visies, (tussen)doelen en ontwikkelingstraject
(kennis(verspreidings)opgave, bestuurlijke en financiële zaken) tot doelrealisatie.
Het jaarplan 2009 bevat tevens de acties voor Schoon en Zuinig en het innovatieprogramma
en de acties voor de innovatie-agenda Energie (o.a. ontwikkelen aardwarmtegarantiestelling
gereed 1-1-2009)64. De groei van het areaal van de
(semi-)gesloten kas zal worden gestimuleerd.In 2011 moet circa 700 ha (semi)gesloten kas gerealiseerd zijn. Programma Kas als Energiebron Subsidieregeling
MEI is al enkele malen opengesteld. Aan tientallen bedrijven is subsidie toege-
zegd. Sinds 1/9/2008 is er een nieuwe openstelling van de MEI. 65. De sector introduceert
een eigen CO2 vereveningssyteem. Verkend wordt of dit systeem in
de toekomst gekoppeld kan worden aan het ETS (na 2012) of onder- deel kan
gaan vormen van een groter systeem, samen met niet-ETS sectoren. Programma Kas als Energiebron 2010 wordt proefjaar voor het systeem op collec-
tieve basis. 2011/2012 wordt het systeem echt ingevoerd. In 2013 koppeling
aan het ETS, waar nu al ca. 60 glastuinbouwbedrijven/clusters aan deelnemen.66. Wet- en regelgeving en vergunningen:
verkend wordt waar aanpassingen nodig zijn om het ruimtelijke ordeningsbeleid
meer faciliterend te laten zijn: de lengte van vergunningtrajecten; Aanpassing
voor de grootschalige toepassing van (semi-) gesloten kassen op basis van
het principe van warmte- en koudeopslag in aquifers. Vergunningentraject voor
aardwarmte wordt opnieuw bezien. Programma Kas als Energiebron Verkennende studie
is uitgevoerd. Plan van aanpak opgesteld. Overleg met betrokken overheidspartijen
moet nog verder gevoerd worden.67. Clustering tussen glastuinbouwbedrijven
onderling en clustering tussen glastuinbouw en andere functies en processen
zoals landbouw, bedrijventerreinen en woningen zal worden gestimuleerd, met
als perspectief de energieleverende kas. Wegnemen belemmeringen in ruimtelijk
ordeningsbeleid. Met de subsidieregeling IRE wordt al enkele jaren subsidie verstrekt
aan kleine clusters. De regeling grote Energienetwerken is binnen de TERM
in ontwikkeling en de eerste openstelling is voorzien per 1/12/08.Overige broeikasgassen Maatregelen en instrumenten Overige broeikasgassenProducten/mijlpalenPlanningChemie68. Vermindering lachgasemissie
bij de productie van salpeterzuur (op basis van een door Nederland voorgestelde
opt-in binnen het Europese systeem voor emis- siehandel, periode 2008–2012).
Verkend zal worden of in de periode tot 2020 in de chemiesector verdere verlagingen
moge- lijk zijn.In gebruikname reductie-installaties
N2O salpeterzuurproductie bij DSM en YARAVerkenningen verdere verlaging uitstoot in de chemiesector (oa
caprolactam productie) zal in 2009/2010 verder worden ingevuld.Landbouw69. (Co-)vergisting
van mest beperkt methaanuitstoot van mestopslag en draagt bij aan doelstelling
voor her- nieuwbare energie, hetzij in vorm van elektriciteit dan wel in vorm
van groen gas dat aan aardgasnetwerk kan worden teruggeleverd. Onderzocht
wordt wat een optimale instrumentkeuze is om co-vergisting van mest te bevorderena) terugleververgoeding elektriciteit
in SDE b) Subsidiering Schoon Gas in SDEa) 2008 b) 2008 70. Co-vergisting ook
langs niet-finan- ciële weg bevorderen, zoals via aanpas- sing wet- en
regelgeving t.z.t. afschaffing van verplicht wegen, bemonsteren en analyseren
van mest bij gezamenlijke mestopslagen en co-vergisters, toepas- sen van digestaat
als kunstmestvervan- ger; verbetering van mogelijkheden van leveren van duurzaam
opgewekte ener- gie aan verbruiker; onderzoek naar knel- punten op gebied
van RO- en milieuvergunningen en naar nieuwe als duur- zaam aan te merken
co-vergistings- productena) Klimaatakkoord
gemeenten (2008); Gemeenten geven ruimte aan mestvergisting. Bovendien ondersteunen
ze de ontwikkeling van groen gas en geven hun medewerking aan pilots. b) Convenant
agrosectoren gesloten op 10-6-08; Zuivelsector werkt in het kader van private
vergroening aan een energieneutrale zuivelketen, middels inzet van (co-)vergisting.
Daarmee worden ook methaanemissies beperkt. Er zijn 3 pilotprojecten gestart.
Branche zal in overleg met Rijksoverheid proberen resterende knelpunten op
te lossen. a) 2008 b) 2008 71. In project precisielandbouw/preci-
siebemesting wordt beoogd het gebruik van kunstmest, andere nutriënten
en bestrijdingsmiddelen terug te dringen waarmee ook de lachgasemissie zal
afnemen. Ook levert het project energie- besparing op. Dit project zal worden
voortgezet waarbij aanschaf van precisieapparatuur via MIA-Vamil gestimuleerd
kan wordeninnovatieprogramma precisielandbouw  
Convenant agrosectoren gesloten op 10-6-08Op schema.72. Onderzoeksprogramma voor implementatie
van aanpassingen in stal (a) en veevoeding (pensfermentatie) (b) die leiden
tot beperking van methaan- en lachgasemissiesConvenant agrosectoren gesloten op 10-6-08Opgenomen in de Maatschappelijke Innovatieagenda Energie, uitwerking in concreet
innovatieprogramma in 2e helft 2008.73. Onderzoek en demonstratie
finan- ciële compensatiemechanismen voor waterpeilbeheersing in veenweidegebieden.Punt opgenomen in concept akkoord klimaat
en energie Rijk-provincies: Hiertoe onderzoeken provincies in afstemming met
de waterschappen de mogelijkheden van peilbeheersing in de Veenweidengebieden. Na 2009 Overige sectoren74. Verdere beperking
van de methaanuitstoot uit stortplaatsen via een herzie- ning van de afspraken
met provincies en stortplaatsbeheerders.Reductie mogelijkheden van gesloten stortplaatsen zijn nog niet bekend. Verkennende
studie naar enkele opties zijn in voorbereiding.2009/2010 75. Verplichte vergisting van rioolwaterzuiveringsslib.Na overleg met de Unie van Waterschappen
is deze actie uit Schoon en Zuinig geschrapt.N.v.t. 76. Instrumenten waarmee
de nuttige toepassing van stortgas en (co-)vergis- ting van slib uit rioolwaterzuiveringsinstallaties
gestimuleerd kan worden.In 2010 wordt bezien of inzet nieuwe instrumenten voor stimulering nuttige
toepassing stortgas wenselijk zijn voor verdere reductie voor onge- bruikt
vrijkomen van biogas uit stortplaatsen en waterzuiveringsinstallaties. Na 2010 77. De emissies van F-gassen uit
koelinstallaties zullen worden verminderd door in de EIA en VAMIL HFK-koelinstallaties
te schrappen en in deze instrumenten en de Groenregeling de steun voor installaties
met natuurlijke koelmiddelen te verhogen.Bij de energiezuinige koelinstallatie is het maximum investeringsbedrag verlaagd
voor installaties die gebruik maken van HFK’s (fluorkoolwaterstofverbindingen)
als koudemiddel. Tevens is een bovengrens voor het maximale vermogen ingevoerd.
Dit betekent dat bij grotere installaties uitsluitend EIA kan worden verkregen
als een natuurlijk koudemiddel wordt toegepast.Aanpassing EIA lijst gerealiseerd 78. De mogelijkheid van een heffing
op het gebruik van HFK en SF6 zal worden onderzocht.Onderzoek is voorbereid en start in 2009. 200979. Nederland zal zich na de evaluatie
van de F-gassen verordening inzetten voor aanscherping van de verordening
voor stationaire en mobiele koelinstallaties. Na 2010?80. Voor methaanemissies door methaanslip
van WKK-installaties in de glastuinbouw zullen normen worden opgenomen in
BEES-B (Besluit Emissie-eisen Stookinstallaties).VROM publicatie ontwerp BEES-B (tevens geldt een (strengere)
eisen methaanemissies in kader van GLK en SDE). Eis van 1500 mg/Nm3
in ontwerp BEES-B in plaats van oorspronkelijk voorgestelde 1200 mg/Nm3. In het kader van SDE en GLK gelden strengere eisen [respectievelijk
1200 en 1100 mg/Nm3. 2009 81. In de subsidieregeling SDE
zullen eisen worden gesteld aan luchtvervui- lende emissies van methaan. Eis in SDE-regeling; Eis van 1200
mg/Nm3 aan vluchtige organische stoffen (waar methaan onder valt)
opgenomen in de Regeling aanwij- zing categorieën duurzame energieproductie
20082008Sector overheid Maatregelen en instrumenten (tekst werkprogramma)Producten/ResultaatPlanning82. Rijksoverheid bespaart in zijn
gebouwen gemiddeld 2% p.jr. Energiebesparing van 25% in 2020 tov 2006 wordt beoogd. Programma en
programmaorganisatie in opbouw. Intussen is gestart met enkele pilots (Min.
V&W, Raad voor de Rechtspraak, Belastingdienst en mogelijk Min VROM). Pilots zijn gestart. Start opschaling
in 2009 83. Energiezuinige verlichting in
openbare ruimtes wordt versneld ingevoerd. Uitvoeringsprogramma taskforce verlichting wordt voorbereid,
concept wordt 2 sept bespro- ken in Taskforce Verlichting. Drie onderwerpen:
1. huishoudelijke verlichting 2. utiliteit 3. openbare verlichting
ad. 1 Detailhandel zal vanaf 2011 geen gloeilampen van 60W en meer verkopen,
en marketingstrategie opzetten indien overheid voorlichtingscampagne uitvoert.
Ad. 2 Inzet op wettelijke verplichting en handhaving door bevoegd gezag. Ad.
3 50 koplopersgemeenten voeren energiezuinige openbare verlichting in, en
stimuleren, via provinciale teams, andere gemeenten dit ook te doen. Uitvoering
en uitwerking via Klimaatakkoord en IPO-akkoord. Programma uitvoering gepland voor 2009–10.84. Er wordt een aanpak ontwikkeld
voor belemmerende wet- en regelgevingInventarisatie knelpunten in de regelgeving en aanpak van deze knelpunten.
Inmiddels wordt voor de meeste knelpunten al aan een oplossing gewerkt, meestal
door het instellen van een speciale projectgroep. 2008/2009 85. Nieuwe subsidieregeling die lokale
overheden stimuleert klimaat- en besparingsbeleid te intensiveren. Subsidieregeling Stimulering Lokale
Klimaatinitiatieven (SLOK) voor gemeenten en provin- cies. M€35 beschikbaar
via Gemeentefonds en Provinciefonds voor uitvoering van lokaal en regionaal
klimaatbeleid en ter ondersteuning van het Klimaatakkoord (VNG)Subsidieregeling geopend op 14 juli 08, sluiting
1 sept 09 86. Verkenning van mogelijkheden
van nieuwe financiële arrangementen. Pilot Energietender geopend in technostarter Seed faciliteit 87. De overheid draagt bij aan de
HIER-campagneOverheid ondersteunt HIER-Klimaatstraatfeest. Eind 2008 start een nationale energiebesparingscampagne
in het kader van Schoon en Zuinig.88. De overheid zal, om kennisbasis
en netwerk in stand te houden, doorgaan met JI en CDM en er zullen post 2012
rechten worden aangekocht. Tijdens de klimaatconferentie in Nairobi in 2006 lanceerde de VN het Nairobi
Framework, dat er voor moet zorgdragen dat landen in de Sub- Sahara meer profiteren
van het Clean Development Mechanism (CDM). Via CDM kan wereld- wijd voor miljarden
besteed worden aan duurzame ontwikkeling.   Zoals Nederland ook in jaren
2001/2002 (de beginjaren van het Kyoto Protocol) een voor- trekkersrol bij
CDM speelde, wordt ook nu een vooraanstaande rol vervuld bij de concrete invulling
van dit initiatief. VROM en SenterNovem zullen daartoe in nauwe samenwerking
met de Financierings Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) CDM-projecten
in Afrika en least Developed Countries gaan ontwikkelen. Koopcontracten worden in 2009/2010 getekend en eerste leveringen
zouden plaats kunnen vinden in 2011/2012.BIJLAGE 2 Overzicht akkoorden Schoon en ZuinigEnergiesectorHet Energieakkoord zal naar verwachting 28 oktober
afgesloten worden tussen de Ministeries van EZ en VROM, de Vereniging Netbeheer
Nederland, de Nederlandse Vereniging voor Marktwerking in Energie (VME) en
Energiened. In het akkoord worden de doelen van Schoon & Zuinig onderschreven
en gezamenlijk uitwerking gegeven aan de klimaat en duurzame energieambities
voor de energiesector.AgrosectorenHet Convenant Schone en Zuinige Agrosectoren
is getekend op 10 juni 2008 door de ministers van LNV, VROM, EZ en Financiën
en de belangrijkste partijen uit de sector, waaronder LTO, de Federatie Nederlandse
LevensmiddelenIndustrie (FLNI), het Bosschap en het Productschap Tuinbouw.
Het convenant bevat afspraken over beperken van de uitstoot van broeikasgasemissies,
het besparen van energie en het produceren van duurzame energie, onder meer
met biomassa en windmolens.Gebouwde omgevingIn de gebouwde omgeving zijn drie akkoorden getekend:Het akkoord Meer met Minder is getekend op
23 januari 2008 door de ministers van WWI, VROM, EZ en Vereniging Bouwend
Nederland, UNETO-VNI, Energiened (als vertegenwoordiger van energieretailbedrijven)Met het akkoord wordt beoogd in 2020 een additionele gebouw- en installatiegebonden
energiebesparing in bestaande woningen en andere gebouwen te realiseren van
ten minste 100 PJ. Tot en met 2011 wordt de energieprestatie van minimaal
500 000 bestaande woningen en andere gebouwen verbeterd naar energielabel
B of met minimaal 2 klassen in het energielabel.Het Lente-akkoord energiebesparing in de nieuwbouw is op 22 april 2008 getekend door de ministers van WWI, VROM
en Vereniging Bouwend Nederland, NEPROM en NVBDe ambitie van de partners is dat per 2011 en per 2015 het gebouwgebonden
energiegebruik 25%, respectievelijk 50% minder is ten opzichte
van het gebouwgebonden energiegebruik in gebouwen die gebouwd zijn/worden
conform de op 1/1/07 gelde bouwregelgeving. Het gaat om de totale nieuwbouwproduktie,
dus woningen (excl. sociale huurwoningen), winkels, kantoren en eventuele
andere gebouwen, waarvoor de marktpartners opdrachtgever zijn.Het Akkoord energiebesparing corporatiesector
is op 10 oktober 2008 getekend door de ministers van WWI en VROM en Aedes
en de Woonbond.In het akkoord is afgesproken dat in de komende 10 jaar in de bestaande
bouw ten minste 20% wordt bespaard op gasgebruik. Voor nieuwbouw is
de doelstelling het energiegebruik per 1/1/2011 te verlagen met 20%,
en per 1 januari 2015 met 50%. Aedes en de Woonbond beogen om
bij ingrijpende woningverbetering de woningen op het niveau van Energielabel
B te brengen (of met minimaal 2 labelklassen te verbeteren). Centraal in de
aanpak staat dat het draagvlak onder huurders voor energiebesparing moet worden
vergroot. Aedes en de Woonbond geven huurders de garantie dat op wooncomplexniveau
de verlaging van de maandelijkse energiekosten als gevolg van de energiebesparende
maatregelen, groter is dan de huurverhoging. Verkeer en vervoerVoor de sector Verkeer en Vervoer kan het
sectorakkoord naar verwachting getekend worden in het najaar van 2008. Het
akkoord zal worden ondertekend tussen de rijksoverheid en de belangrijkste
vertegenwoordigers uit de sector. In het akkoord wordt de doelstelling van
Schoon en Zuinig onderschreven en worden afspraken gemaakt met betrekking
tot de uitvoering van het werkprogramma en andere acties die tot doel hebben
het realiseren van de doelen van Schoon en Zuinig.IndustriesectorOp 1 juli 2008 is het akkoord MJA-3 Meerjarenafspraak
Energie-efficiëntie 2001–2020 getekend door de ministers
van EZ, VROM en LNV, de staatssecretaris van Financiën, IPO en ruim 30
brancheverenigingen uit de industrie.MJA3 is een inspanningsverplichting met als belangrijkste elementen een
verbetering van de energie-efficiency met 2% per jaar en30%
efficiencyverbetering in 2020 t.o.v. 2005. Met de grote industrie lopen de
gesprekken over toetreden tot de MJA3. Het gaat om de grote energie-intensieve
bedrijvenProvinciesHet klimaat en Energie akkoord tussen Rijk
en provincies zal naar verwachting medio november worden getekend tussen de
rijksoverheid en de provincies. In het akkoord worden de doelen uit Schoon
en Zuinig door de provincies onderschreven en worden nadere afspraken gemaakt
over de acties die de provincie en rijksoverheid zal ondernemen om deze doelen
te realiseren.GemeentenHet klimaatakkoord is op 12 november
2007 getekend door de ministers van WWI, VROM, EZ, V&W, LNV, de staatssecretarissen
van Europese Zaken en Financiën en de VNG.Met het klimaatakkoord bevestigen partijen dat ze zich extra inzetten
voor het klimaat. Gemeenten onderschrijven de ambities van het kabinet: minder
uitstoot van broeikasgassen in 2020, 2% energiebesparing per jaar en
20% duurzame energie in 2020.De gemeenten streven naar 75% duurzaam inkopen voor de eigen diensten
in 2010 en 100% in 2015. De overheid stimuleert hiermee de markt voor
duurzame producten. Verder komt er een platform duurzame overheden, zodat
gemeenten van elkaar kunnen leren. De VNG wijst minstens 10 woonwijken aan
waarin geëxperimenteerd kan worden met innovatieve energiebesparende
maatregelen en duurzame energiebronnen. Ook draagt de VNG in 2012 twintig
klimaatneutrale gemeenten als voorbeeld aan. BIJLAGE 3 Overzicht Platforms EnergietransitieBedrijfsleven, overheid, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties
zetten zich gezamenlijk in om ervoor te zorgen dat de energievoorziening in
2050 duurzaam is. Energie is dan schoon, voor iedereen betaalbaar en wordt
continu geleverd. Gezamenlijk zijn zeven thema’s vastgesteld waarop
de EnergieTransitie zich richt om de duurzame energievoorziening te realiseren.
Deze zijn gekozen omdat ze Nederland grote economische kansen bieden en voor
Nederland werkelijk begaanbaar zijn. Voor elk thema is een platform opgericht:Groene GrondstoffenHet Platform Groene Grondstoffen streeft ernaar om in 2030 in Nederland
30% van de fossiele grondstoffen te vervangen door groene grondstoffen.
Met als resultaat minder CO2-uitstoot en minder afhankelijkheid
van aardolie, kolen en aardgas.Nieuw GasNederland wil het schoonste en meest innovatieve gasland van Europa zijn.
De Nederlandse uitgangspositie op gasgebied is uitstekend: een knooppunt in
de Noordwest-Europese gasstromen, een sterk ontwikkelde markt, met alle infrastructuur
en kennis van dien. Dat vormt een sterke basis voor Nederlandse ondernemers
en kennisorganisaties om een internationaal onderscheidende positie in te
nemen.Duurzame ElectriciteitsvoorzieningHet Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening ziet mogelijkheden om
in Nederland vrijwel zonder uitstoot van CO2 te beantwoorden aan
de vraag naar elektriciteit. Met een groter aandeel hernieuwbare energiebronnen,
door CO2 af te vangen en ondergronds op te slaan en door het gebruik
van elektriciteit te matigen. In 2020 is een aandeel van 40 procent hernieuwbare
energie realistisch. Na 2020 kan dat aandeel verder groeien tot de stroomproductie
vrijwel geen emissie meer veroorzaakt.Duurzame MobiliteitHet platform concentreert zich op de versnelde marktintroductie van duurzame
brandstoffen en voertuigtechnologie, vooral op commercieel haalbare mogelijkheden
voor Nederland in de nabije toekomst.KetenefficiencyDe ambitie van het Platform Ketenefficiency is om in de product- en productieketens
een besparing van 40 à 50 PJ per jaar te behalen rond 2010, 150 à
180 PJ per jaar rond 2030 en zo’n 240 à 300 PJ rond 2050 per
jaar.Gebouwde OmgevingHet Platform EnergieTransitie Gebouwde Omgeving (PeGO) wil binnen 25 jaar
(2030) een energiereductie van 30 procent in de gebouwde omgeving. Het Platform
wil dit bereiken door het toepassen van energiebesparingsmaatregelen op brede
schaal en het gebruik van duurzame energie.De Kas als EnergiebronHet Platform Kas als Energiebron wil dat de glastuinbouw vanaf 2020
in nieuw te bouwen kassen klimaatneutraal telen, het gebruik van fossiele
brandstoffen sterk verminderen en de kassen leverancier maken van duurzame
warmte en duurzame elektriciteit. De sector werkt aan een omvangrijk aantal
innovatieve projecten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31209-42.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl