Wijziging WHW en Wet studiefinanciering i.v.m. uitvoering in hoger onderwijs- en onderzoekplan 1996 aangek. maatregelen; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25370, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-06-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25370 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI ALGEMEEN DEEL InleidingHoofdstuk 1 Versterking van de selectieve functie van
het onderwijs 1.1 Inleiding1.2 Verruiming bindend studieadvies1.2.1 Bindend studieadvies in het eerste studiejaar1.2.2 Bindend studieadvies na het eerste jaar1.2.3 Waarborgen voor zorgvuldigheid1.2.4 Uitvoering1.3 Verwijzing binnen de opleiding1.4 Prestatiemeting voor de studiefinancieringHoofdstuk 2 Differentiatie universitaire studies 2.1 Inleiding2.2 Afwijken van bestaande kaders2.3 Wettelijk kader voor opleidingen met een afwijkende
studielast 2.3.1 Opleidingen met een studielast van 126 studiepunten2.3.2 Vervolgopleidingen2.3.3 Verlengde opleidingen2.4 Financiële conditiesHoofdstuk 3 Differentiatie in het hbo 3.1 Verblijfsduurdifferentiatie3.1.1 Uitwerking 3.1.1.1 Toelatings- en doorstroomregeling3.1.1.2 Studiefonds en studiefinanciering3.1.2 Toekomstperspectief3.2 Duale leerwegenHoofdstuk 4 Naar een transparanter onderwijsaanbod 4.1 Inleiding4.2 Aanwijzing van instellingen en registratie van opleidingen4.2.1 Aanwijzing van instellingen4.2.2 Registratie van opleidingen4.2.3 Macro-doelmatigheidstoets4.3 Korte opleidingen4.4 Vrije studierichtingen in het hbo4.5 Onderwijs in een vreemde taal4.6 Procedure ontneming rechtenHoofdstuk 5 Capaciteitsregulering 5.1 Capaciteitsbepaling van opleidingen5.2 Capaciteit kunstvakonderwijsHoofdstuk 6 Financiële gevolgenII ARTIKELEN Artikel I (WHW) Onderdeel A (artikel 1.1)Onderdeel B (artikelen 1.9 en 1.12)Onderdelen C, F en G (artikelen 2.3, 6.6, en 6.7)Onderdelen D, R en S (artikelen 2.9, 7.8a en 7.9)Onderdeel E (artikel 3.2)Onderdelen H en I (artikelen 6.9 t/m 6.12)Onderdeel J (artikel 6.13)Onderdeel K (artikel 6.15)Onderdeel L (artikel 7.1)Onderdeel M (artikel 7.3)Onderdeel N (artikel 7.4)Onderdeel O (artikel 7.6)Onderdeel P (artikel 7.7)Onderdelen R en S (artikelen 7.8a en 7.9)Onderdeel T (artikelen 7.9e en 7.9f)Onderdeel U (artikel 7.13)Onderdeel V (artikel 7.15)Onderdelen W en X (artikelen 7.22 en 7.23)Onderdeel Y (Titel 1a en artikel 7.23a)(artikel 7.23b)(artikel 7.23c)Onderdeel Z (artikel 7.24)Onderdeel AA (artikel 7.25)Onderdeel BB (artikel 7.26)Onderdeel CC (artikel 7.26a)Onderdeel DD (artikel 7.31)Onderdeel EE (artikelen 7.31a en 7.31b)(artikel 7.31b)Onderdeel FF (artikel 7.32)Onderdeel GG (artikel 7.34)Onderdeel HH (artikel 7.37)Onderdeel II en KK tot en met NN (artikelen 7.43 en 7.44
tot en met 7.48)Onderdeel JJ (artikel 7.43a)Onderdeel OO (artikel 7.49)Onderdeel PP (artikel 7.51)Onderdeel QQ (artikel 7.51a)Onderdeel RR (artikel 7.52)Onderdelen SS en TT (artikelen 7.53 en 7.54)Onderdeel UU (artikel 7.56)Onderdeel VV (artikel 7.56a)Onderdeel WW (artikel 7.57)Onderdeel XX (artikel 7.61)Onderdelen YY en ZZ (artikelen 9.15 en 9.38)Onderdeel AAA (artikel 10.20)Onderdeel BBB (artikel 14.2)Onderdeel CCC (artikel 15.1)Onderdeel DDD (artikel 15.2)Onderdeel EEE (artikel 15.6)Onderdeel FFF (artikel 16.6a)Artikel II (WHW)Artikel III (WSF) Onderdeel A (artikel 1)Onderdeel B (artikel 8)Onderdeel C (artikel 9)Onderdelen D en G (artikelen 17f en 31a)Onderdelen E en F (artikelen 17g en 17 h)Onderdeel H (artikel 36)Onderdeel I (artikel 37)Onderdelen J en K (artikelen 122b en 123c)Artikel IVArtikel VArtikel VIArtikel VIIArtikel VIIIArtikel IXOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25370Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 130 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 370Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet op de studiefinanciering ter uitvoering van in het hoger
onderwijs- en onderzoekplan 1996 aangekondigde maatregelennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgaveBlz.   IAlgemeen
deel2    Inleiding2    Hoofdstuk
1Versterking van de selectieve functie van het onderwijs41.1Inleiding4 1.2Verruiming bindend studieadvies41.2.1Bindend studieadvies in het eerste studiejaar5 1.2.2Bindend
studeiadvies na het eerste jaar5 1.2.3Waarborgen voor zorgvuldigheid61.2.4Uitvoering6 1.3Verwijzing binnen de opleiding71.4Prestatiemeting voor de studiefinanciering8    Hoofdstuk
2Differentiatie universitaire studies82.1Inleiding82.2Afwijken van bestaande kaders9 2.3Wettelijk
kader voor opleidingen met een afwijkende studielast10 2.3.1Opleidingen
met een studielast van 126 studiepunten10 2.3.2Vervolgopleidingen112.3.3Verlengde opleidingen11 2.4Financiële
condities11    Hoofdstuk 3Differentiatie
in het hbo123.1Verblijfsduurdifferentiatie123.1.1Uitwerking14 3.1.1.1Toelatings- en doorstroomregeling143.1.1.2Studiefonds en studiefinanciering15 3.1.2Toekomstperspectief153.2Duale leerwegen16    Hoofdstuk 4Naar
een transparanter onderwijsaanbod184.1Inleiding184.2Aanwijzing van instellingen en registratie van opleidingen194.2.1Aanwijzing van instellingen19 4.2.2Registratie
van opleidingen20 4.2.3Macro-doelmatigheidstoets204.3Korte opleidingen21 4.4Vrije studierichtingen
in het hbo21 4.5Onderwijs in een vreemde taal22 4.6Procedure
ontneming rechten22    Hoofdstuk 5Capaciteitsregulering235.1Capaciteitsbepaling van opleidingen23 5.2Capaciteit
kunstvakonderwijs24    Hoofdstuk 6Financiële
gevolgen25   IIArtikelen26I ALGEMEEN DEEL InleidingOogmerk van dit wetsvoorstel is voorwaarden te scheppen voor een grotere
mate van differentiatie, selectiviteit en herkenbaarheid van opleidingen in
het hoger onderwijs. Deze voorstellen vloeien voort uit het Hoger onderwijs-
en onderzoeksplan 1996 (HOOP 1996), waarin een perspectief is geschetst voor
de verdere ontwikkeling van het stelsel van hoger onderwijs. Het HOOP 1996
bevat de conclusies van het hoger-onderwijsdebat, dat in 1995 is gevoerd over
de toekomstige ontwikkeling van het hoger onderwijs. Aanpassingen van het
stelsel van hoger onderwijs worden nodig geacht om in de toekomst optimaal
tegemoet te komen aan de geschakeerde behoefte aan hoger onderwijs van onze
kennisintensieve samenleving, binnen beperkte budgettaire kaders.De betekenis van het hoger onderwijs voor de sociale, economische en culturele
ontwikkeling van Nederland is onomstreden. De kracht van naties wordt steeds
meer bepaald door het kapitaal dat goed opgeleide mensen vertegenwoordigen.
Het hoger onderwijs is daarbij een plaats waar jongeren worden uitgedaagd
om hun talenten maximaal te ontplooien en het beste uit zichzelf te halen.
Het Nederlandse hoger onderwijs komt daaraan in hoge mate tegemoet. Het heeft
de afgelopen decennia met goed resultaat de enorme groei van de deelname verwerkt
en heeft over de gehele linie globaal genomen een goede kwaliteit.De oriëntatie van het stelsel op groei kent echter ook een aantal
schaduwkanten. Daarbij hoort dat het huidige stelsel van hoger onderwijs onvoldoende
selectief is en weinig reële differentiatie kent, zeker wanneer men de
enorme groei van het aantal studenten en de daarmee verbonden verscheidenheid
van talenten, ambities en kansen op de arbeidsmarkt in aanmerking neemt. De
groei van de deelname is gepaard gegaan met vergroting van het aantal opleidingen,
niet met een wezenlijke aanpassing van het systeem. Het gevolg is onder andere
dat veel tijd van studenten verloren gaat, doordat ze op de verkeerde plek
zitten of onvoldoende worden uitgedaagd.Nu aan de groei van de deelname een einde lijkt gekomen, is er aanleiding
en ruimte om te streven naar verbetering van het bestaande stelsel. In het
HOOP 1996 is daartoe het perspectief geschetst van een compact hoger onderwijs
dat zich kenmerkt door een grotere mate van differentiatie en selectiviteit,
intensief onderwijs en maatschappelijk herkenbare opleidingen. Een hoger onderwijs
ook dat blijvend in staat is om iedereen die daartoe de capaciteiten heeft,
een passende opleiding van hoge kwaliteit te bieden.Over dit ontwikkelingsperspectief heeft intensief overleg plaatsgevonden.
Over het ontwerp-HOOP 1996 is overleg gevoerd met de instellingen van hoger
onderwijs in de Hoger Onderwijs-Kamer en met de studentenorganisaties in de
Studenten-Kamer. Eerder al in het kader van het hoger-onderwijsdebat 1995,
hebben tal van betrokkenen, zowel van binnen als van buiten het hoger onderwijs,
zich uitgesproken over de toekomstige ontwikkeling van dat onderwijs.Met de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uit de
Tweede Kamer der Staten-Generaal (VKC) heeft op 29 en 30 januari 1996 overleg
plaatsgevonden over het ontwerp-HOOP 1996. Naar aanleiding van dit overleg
zijn in juni 1996 een drietal notities uitgebracht, die een nadere uitwerking
geven aan de voorstellen in het HOOP 1996 met betrekking tot differentiatie
van universitaire studies, verblijfsduurdifferentiatie in het hoger beroepsonderwijs
en versterking van het kunstvakonderwijs (kamerstukken II 1995/96, 24 556,
nrs. 19 en 23) . Over deze notities is op 3 oktober 1996 overleg gevoerd met
de VKC. Een groot aantal voornemens uit het HOOP 1996 is uitgewerkt in dit wetsvoorstel.Op de selectiviteit van het hoger onderwijs wordt in hoofdstuk 1 van deze
memorie ingegaan. Betere verwijzing en selectie van studenten is nodig, opdat
studenten in een meer gedifferentieerd hoger onderwijs eerder op de juiste
plek terechtkomen. Dit komt in de eerste plaats tot uitdrukking in het faciliteren
van zelfselectie van studenten en het versterken van de selectieve functie
van het onderwijs. Om zelfselectie te bekrachtigen is intensivering van het
onderwijs een noodzakelijke voorwaarde, maar ook gerichte advisering en verwijzing.
Hiervoor worden in het wetsvoorstel nadere voorstellen gedaan.De voorstellen ter bevordering van differentiaties in het hoger onderwijs
worden in hoofdstuk 2 en 3 uitgewerkt. Een belangrijke conclusie uit het hoger-onderwijsdebat
was dat het Nederlandse hoger onderwijs met het onderscheid tussen hoger beroepsonderwijs
en wetenschappelijk onderwijs reeds een belangrijke vorm van differentiatie
kent. In beide onderdelen van het hoger onderwijs wordt gestreefd naar meer
differentiatie, maar op een wijze die recht doet aan het eigen karakter van
beide sectoren en de eigen positie binnen het totale onderwijsbestel. Differentiatie
heeft daarbij niet alleen betrekking op de duur, maar ook op de onderwijskundige
inrichting, de aard en inhoud van opleidingen en ook op combinaties van leren
en werken.In het hoger beroepsonderwijs komt differentiatie onder meer tot uitdrukking
in de inrichting van opleidingen voor studenten met een verschillende vooropleiding.
Voor de implementatie van deze verblijfsduurdifferentiatie is in overleg met
de HBO-Raad en de BVE-Raad een plan van aanpak opgesteld.In het wetenschappelijk onderwijs, dat een homogenere instroom kent, is
differentiatie vooral aan de orde in een latere fase van de studie.In hoofdstuk 4 wordt een aantal maatregelen beschreven, die aansluiten
bij de initiatieven van de instellingen om de transparantie van het opleidingenaanbod
te vergroten. In dit hoofdstuk worden tevens een aantal voorstellen uit de
rapportage van de werkgroep MDW (Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit)
«Hoger Onderwijs» (kamerstukken II 1995/96, 24 036, nrs.
19 en 20) uitgewerkt. Essentie daarvan is dat de verschillen in uitgangspositie
tussen bekostigde en aangewezen instellingen worden verkleind. Het kabinetsstandpunt
bij de MDW-rapportage is op 11 juli 1996 aangeboden aan de Tweede Kamer. Aan
dat kabinetsstandpunt heeft de VKC op 27 februari 1997 een overleg met Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen gewijd.In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de herziening van de regels voor capaciteitsbepaling,
die nog tot stand zijn gekomen in de tijd dat het hoger onderwijs een sterk
groeiende deelname kende. Op basis van de voortgangsrapportage over het kunstvakonderwijs
(kamerstukken II 1995/96, 24 556, brief aan de Tweede Kamer van 14 juni
1996 (OCW-69-717), de vervolgbrief van 27 augustus 1996 (nr. 23) en het
beleidsplan van 12 mei 1997 (nr. 29) wordt in dit hoofdstuk tevens een
aantal wijzigingen voorgesteld, dat verband houdt met de beperking van de
capaciteit van het kunstvakonderwijs en verscherping van de instroomselectie.
Deze maatregelen zijn nodig om de kwantitatieve en kwalitatieve aansluiting
tussen de kunstvakopleidingen en de arbeidsmarkt te verbeteren. Een aantal
andere wijzigingen in de positie van het kunstvakonderwijs, dat voortvloeit
uit de voortgangsrapportage, zal in een later stadium leiden tot aparte voorstellen
voor aanpassing van de regelgeving. Hoofdstuk 1 Versterking van de selectieve functie van
het onderwijs 1.1 InleidingHet belang van betere verwijzing en selectie van studenten in het hoger
onderwijs, blijkt onder meer uit de hoge uitvalpercentages in een late fase
van de studie. Met de strengere condities in het stelsel van studiefinanciering
wordt het voor studenten belangrijker om zo spoedig mogelijk een goede keuze
te maken voor een studie die bij hen past. Een betere verwijzing en selectie
van studenten is ook nodig tegen de achtergrond van het streven de eigen identiteit
van het wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs te versterken
en de differentiatie daarbinnen te vergroten.Versterking van de selectieve functie van het onderwijs vereist maatregelen
in zowel het voortgezet onderwijs als het hoger onderwijs.De voorgenomen invoering van profielen in de tweede fase van het voortgezet
onderwijs komt tegemoet aan de behoefte aan een betere en meer gerichte voorbereiding
op het hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Dit wetsvoorstel
(kamerstukken II 1996/97, 25 168) is bij de Staten-Generaal in behandeling.Binnen het hoger onderwijs behoeft de selectieve functie van de propedeuse
versterking om te bevorderen dat studenten hun weg weten te vinden naar de
voor hen meest geschikte vorm van onderwijs. Uitgangspunt daarbij blijft de
brede toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor diegenen die zich daarvoor
in het voortgezet onderwijs kwalificeren.Versterking van de selectieve functie van de propedeuse komt tot uitdrukking
in het faciliteren van de zelfselectie van studenten. De condities hiervoor
dienen aanwezig te zijn in het onderwijs zelf, namelijk onderwijs dat studenten
uitdaagt hun grenzen te verkennen en hun talenten maximaal te ontplooien.
Intensief onderwijs is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde, maar ook een
hechte relatie tussen docent en student. Zelfselectie kan worden bevorderd
door gerichte advisering van studenten bij de studiekeuze en gedurende de
propedeuse. De maatregelen in dit wetsvoorstel sluiten hierbij aan door de
voorwaarden te scheppen voor meer gerichte studieadviezen.Als regel zal zelfselectie, ondersteund door studiebegeleiding en gerichte
advisering, voldoende zijn om te zorgen voor een goede keuze. Waar zelfselectie
niet functioneert, moet de instelling zelf haar verantwoordelijkheid kunnen
nemen. De inspectie hoger onderwijs constateert dat studenten die een niet-bindend
studieadvies van de instelling niet opvolgen, vaak in een later stadium van
de studie alsnog uitvallen (Studieadvies in het hoger onderwijs, Inspectierapport,
nr. 1996-3). In die gevallen moet een instelling dan ook een bindend studieadvies
kunnen geven. Daartoe wordt in dit wetsvoorstel een aantal verruimingen van
de bevoegdheden van instellingen voorgesteld. Daarbij blijft sprake van een
facultatieve benadering. Instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor de wijze
waarop zij de selectieve functie van de propedeuse invullen. Zij kunnen maar
hoeven daarbij geen gebruik te maken van een bindend studieadvies. 1.2 Verruiming bindend studieadviesHet behoort tot de verantwoordelijkheid van universiteiten en hogescholen
studenten gericht te adviseren over het studieverloop. Om die reden kent de
huidige wetgeving de verplichting dat instellingen alle voltijdse studenten
aan het einde van het eerste studiejaar adviseren over de voortzetting
van hun studie. Sinds de invoering van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek (WHW) in 1993 is het mogelijk gemaakt aan een dergelijk advies een
afwijzing te verbinden, het zogenaamde bindend studieadvies. Van een student
die een bindend studieadvies ontvangt, wordt de inschrijving voor die opleiding
beëindigd. Hij kan zich volgens de bestaande regels niet opnieuw voor
die opleiding aan de betrokken instelling inschrijven. Om de selectieve functie
van de propedeuse te versterken worden in dit wetsvoorstel de mogelijkheden
verruimd om een dergelijk bindend advies te geven. Het wordt mogelijk een
bindend studieadvies te geven na het eerste jaar van inschrijving zolang de
student het propedeutisch examen nog niet heeft behaald. Tegelijkertijd wordt
de mogelijkheid geopend om het blijvende karakter van het bindende advies
te versoepelen. 1.2.1 Bindend studieadvies in het eerste studiejaarReeds nu bestaat de mogelijkheid om aan studenten aan het einde van het
eerste studiejaar een bindend studieadvies te geven. In dit wetsvoorstel wordt
hieraan de verplichting verbonden om voordien tijdig een waarschuwing aan
de desbetreffende student te geven. Daardoor wordt de student alsnog in de
gelegenheid gesteld zijn studieresultaten te verbeteren. Bovendien komt hierdoor
een eventueel bindend studieadvies voor de student niet onverwacht. De waarschuwing
kan er ook toe leiden dat de student zich, anticiperend op de te verwachten
afwijzing, oriënteert op het volgen van een andere opleiding. Wanneer
een dergelijke waarschuwing tijdig wordt gegeven, is de student in de gelegenheid
gebruik te maken van de zogeheten «1 februari-regel» in de Wet
op de studiefinanciering (WSF). Studenten kunnen dan vóór die
datum hun studie onderbreken zonder verplicht te zijn de tot dan ontvangen
presatiebeurstermijnen terug te betalen. Naar onze opvatting dient het instellingsbestuur
zich in te spannen om een eventuele waarschuwing op een zodanig tijdstip te
geven dat dit voor de student het minst nadelig is of op een wijze die de
student in staat stelt adequaat te reageren, dan wel allebei. Behalve aan
de 1 februari-regel moet hierbij worden gedacht aan de mogelijkheid voor de
student zijn studieresultaten te verbeteren of aan de mogelijkheid voor de
student zich voor een andere opleiding in te schrijven. Op de instellingen
rust de verplichting om de afgewezen student zo goed mogelijk voor te lichten
over eventuele andere opleidingen.In bepaalde gevallen zal een student die in een eerder stadium een afwijzend
bindend studieadvies heeft ontvangen, door veranderde omstandigheden alsnog
bekwaam geacht kunnen worden om de opleiding te volgen. Op grond van de bestaande
regels kan de instelling deze student niet opnieuw toelaten. De afwijzing
geldt immers voor onbepaalde duur. In de regeling wordt nu de mogelijkheid
geopend om de afwijzingen een tijdelijk karakter te geven. Ook wordt het instellingsbestuur
uitdrukkelijk de bevoegdheid te geven een eerder afgewezen student op diens
gemotiveerde verzoek in een later stadium alsnog weer voor de desbetreffende
opleiding in te schrijven. 1.2.2 Bindend studieadvies na het eerste jaarDe mogelijkheid wordt geboden ook na het einde van het eerste studiejaar
nog een bindend studieadvies te geven, zolang een student het propedeutisch
examen nog niet heeft behaald. Verruiming van deze termijn is van belang voor
toepassing van het bindend studieadvies in het deeltijd onderwijs, en bij
studenten die in de loop van het studiejaar een opleiding aanvangen. Tevens
kunnen hierdoor in de beoordeling ook behaalde studieresultaten uit het tweede
jaar van inschrijving meewegen voor zover het propedeuse nog niet is behaald. In verband met de keuze voor een andere studie blijft daarbij van belang
dat studenten ook aan het einde van het eerste jaar over de voortzetting van
de studie worden geadviseerd. 1.2.3 Waarborgen voor zorgvuldigheidEen bindend studieadvies heeft voor de student grote consequenties en
is om die reden omkleed met een aantal waarborgen. Conform de huidige regels
voor het bindend studieadvies is in de wet voorzien in een objectiveerbaar
criterium: een bindend studieadvies kan alleen worden gegeven wanneer de student,
gelet op zijn studieresultaten, niet geschikt geacht moet worden voor de opleiding.
De eisen waaraan studenten moeten voldoen, worden vooraf kenbaar gemaakt en
neergelegd in een regeling. Bij de weging van de studieresultaten wordt, evenals
thans het geval is, rekening gehouden met de persoonlijke omstandigheden van
de student. Bij algemene maatregel van bestuur is reeds bepaald met welke
persoonlijke omstandigheden in elk geval rekening moet worden gehouden. Wel
zullen deze bepalingen in het Uitvoeringsbesluit WHW technisch nog moeten
worden aangepast.Daarnaast voorziet de wet reeds in de mogelijkheid van administratief
beroep bij het aan de desbetreffende instelling verbonden college van beroep
voor de examens. Van de uitspraak van het college van beroep voor de examens
staat beroep op de rechter open, zij het dat dan de vraag aan de orde is of
het college van beroep voor de examens zijn taak naar behoren heeft vervuld.In verband met de verruiming van het bindend studieadvies is in het wetsvoorstel
een aantal aanvullende waarborgen voor een zorgvuldige procesgang opgenomen.In de eerste plaats moet een bindend studieadvies worden voorafgegaan
door een waarschuwing en moet de student in de gelegenheid worden gesteld
te worden gehoord. De student kan zich daarbij laten bijstaan door een of
meer door hem uitgekozen deskundigen. Dat biedt de student de mogelijkheid
een «second opinion» in te brengen. Dit is door de studentenorganisaties
aan de orde gesteld in het overleg over het ontwerp-HOOP 1996.In de tweede plaats moeten de nadere regels van het bindend studieadvies
worden opgenomen in de onderwijs- en examenregeling. Deze maakt deel uit van
het studentenstatuut nieuwe stijl. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de aanbeveling
van de inspectie in haar rapport over het studieadvies in het hoger onderwijs,
om de regelingen over het studieadvies in één document vast
te leggen met de regelingen ten aanzien van studiebegeleiding en studievoortgangscontrole.
Door opname in de onderwijs- en examenregeling zijn de regels voor het bindend
studieadvies onderworpen aan advisering door de faculteitsraad of –
bij hogescholen – door de medezeggenschapsraad en desgewenst opleidingscommissies.Het wetsvoorstel voorziet voorts nog in een uitbreiding van het instrumentarium
voor het instellingsbestuur. Allereerst is er de mogelijkheid van het verbinden
van een termijn aan het bindend studieadvies en daarnaast wordt uitdrukkelijk
mogelijk gemaakt dat het instellingsbestuur een gemotiveerd verzoek van een
eerder afgewezen student alsnog kan honoreren met inschrijven. 1.2.4 UitvoeringDe uitvoering van de bepalingen inzake studieadvies, waarschuwing en afwijzing
is in het hoger beroepsonderwijs een taak van het instellingsbestuur. In het
wetenschappelijk onderwijs is, vanaf de inwerkingtreding van de Wet modernisering
universitaire bestuursorganisatie (Wet van 27 februari 1997, Stb. 177), naast
het college van bestuur ook de decaan belast met het bindend studieadvies.
Het college is verantwoordelijk voor de keuze van opleidingen waarbinnen het
bindend studieadvies kan worden gehanteerd. De decaan is verantwoordelijk
voor de inhoudelijke uitwerking per opleiding. Binnen de bestuurlijke constellatie
ligt het in de rede dat de decaan de uitvoering van het bindend studieadvies
opdraagt aan het opleidingsbestuur. Het college van bestuur kan tevens in
de richtlijnen voor de inrichting en coördinatie van het onderwijs een
beleid ten aanzien van het bindend studieadvies binnen de gehele universiteit
formuleren.Het instellingsbestuur respectievelijk de decaan dienen ter uitvoering
van de onderhavige wettelijke bepalingen nadere regels vast te stellen. Deze
regels hebben in elk geval betrekking op de studieresultaten op grond waarvan
het bindend studieadvies wordt gegeven, en op de termijn die bij een dergelijk
advies wordt gegeven met het oog op het verbeteren van de studieresultaten.
Tevens valt binnen het bereik van de regels een eventuele uitwerking van het
beleid ten aanzien van de eerder afgewezen student die een gemotiveerd verzoek
tot inschrijving doet. Het ligt voorts in de rede dat in die nadere regels
voorschriften van procedurele aard worden opgenomen. 1.3 Verwijzing binnen de opleidingVerwijzing van studenten binnen de opleiding wordt belangrijker met het
vormgeven van verschillende differentiaties. Dat een student geschikt is voor
een bepaalde opleiding hoeft dan niet te betekenen dat de student alle specialisaties
of afstudeerrichtingen kan volgen.In het wetsvoorstel is bepaald dat tot verwijzing binnen de postpropedeutische
fase kan worden overgegaan op grond van de studieresultaten van de student.Deze verwijzing heeft een bindend karakter. Dat wil zeggen dat de student
de toegang tot bepaalde afstudeerrichtingen binnen de opleiding kan worden
onthouden. Voorwaarde is dat de student dan wel toegang heeft tot andere afstudeerrichtingen
binnen de opleiding. Verwijzing in deze zin heeft met name betekenis, indien
afstudeerrichtingen sterk van elkaar verschillen naar inhoud en karakter.
Dit laat onverlet dat de propedeuse voor elk van de afstudeerrichtingen een
adequate voorbereiding moet bieden. Het ligt voor de hand dat de verwijzing
plaatsvindt, alvorens studenten een keuze hebben gemaakt voor een bepaalde
afstudeerrichting.Bij verwijzing binnen de opleiding zijn dezelfde waarborgen van toepassing
als bij het bindend studieadvies in de propedeuse. De eisen waaraan studenten
moeten voldoen, dienen daarbij van tevoren kenbaar te worden gemaakt. Bij
de weging van de studieresultaten moet het instellingsbestuur rekening houden
met de persoonlijke omstandigheden van de student.Tegen de verwijzing staat administratief beroep open bij het aan de desbetreffende
instelling verbonden college van beroep voor de examens. Van de uitspraak
van dat college staat beroep op de rechter open.Ook ter uitvoering van deze wettelijke bepalingen dienen in de onderwijs-
en examenregeling nadere regels te worden vastgesteld, die in elk geval betrekking
moeten hebben op de studieresultaten waarop de verwijzing wordt gebaseerd.In tegenstelling tot de regeling voor het bindend studieadvies is bij
verwijzing binnen de opleiding niet voorzien in een aparte waarschuwing. Er
wordt vanuit gegaan dat een preadvies over het volgen van afstudeerrichtingen
reeds zal zijn opgenomen in het reguliere (niet-bindende) studieadvies dat
op grond van artikel 7.8a, eerste lid, na één jaar wordt uitgebracht.
Dat studieadvies bevat immers mede een advies over de voortzetting van de
studie binnen de opleiding. 1.4 Prestatiemeting voor de studiefinancieringMet de invulling van de maatregelen die in de paragrafen 1.1 tot en met
1.3 zijn beschreven, worden belangrijke stappen gezet in de richting van verbeterde
(zelf)selectie en verwijzing van studenten, in het bijzonder gedurende de
propedeutische fase. De vormgeving van de studiefinanciering vormt daarbij
een belangrijke randvoorwaarde, die tot uitdrukking komt in een aparte prestatie-eis
voor het eerste studiejaar. Daarbij bestaat de mogelijkheid om voor 1 februari
de studie te staken zonder dat de in de voorafgaande maanden voorwaardelijk
verstrekte prestatiebeurs hoeft te worden terugbetaald.Bij de invoering van de tempobeurs en later de prestatiebeurs is de mogelijkheid
geboden dat vrijstellingen meetellen voor de prestatiemeting in het kader
van de studiefinanciering. Hoewel voor vrijstellingen geldt dat zij in het
licht van het studiejaar strikt genomen geen prestaties vormen, viel hier
toentertijd niet aan te ontkomen. Een studerende met vrijstellingen zou anders
in het nadeel kunnen zijn ten opzichte van studerenden die niet vrijgesteld
waren van het afleggen van examenonderdelen. Bij een strak ingedeeld studieprogramma
liet dit immers minder ruimte om wel aan de norm te kunnen voldoen. Het meetellen
van vrijstellingen vormde daarmee een oplossing voor een studeerbaarheidsprobleem.
De mogelijkheid dat vrijstellingen meetellen voor de prestatiemeting heeft
echter nadelige gevolgen voor de zelfselectie van studenten.Inmiddels heeft zich een ontwikkeling voorgedaan waarbij het onderwijs
zich steeds meer is gaan richten op de specifieke behoeften van studenten.
De studeerbaarheid van onderwijsprogramma's krijgt steeds meer aandacht. Dit
is reden om thans aan de bestaande situatie een einde te maken. De mogelijkheid
om vrijstellingen mee te tellen in het kader van tempobeurs en prestatiebeurs
zal geheel worden beëindigd. Daarmee wordt recht gedaan aan een situatie
waarin zelfselectie van de studerende meer op de voorgrond is komen te staan.
Nu de voorgestelde wijzigingen zullen worden ingebed in een traject van verbeterde
studiebegeleiding en voorlichting, achten wij de wijziging in de positie van
de student verantwoord.Met de maatregelen wordt daarnaast voorkomen dat hbo-studerenden na doorstroom
vanuit verwante mbo-richtingen automatisch zullen voldoen aan de eerste-jaarsnorm.
Voor hen geldt dat zij in beginsel 42 studiepunten vrijstelling zullen krijgen
bij instroom in het hoger beroepsonderwijs. Hierop is in paragraaf 3.1 van
deze memorie nader ingegaan. Hoofdstuk 2 Differentiatie universitaire studies 2.1 InleidingDe cursusduur van de universitaire opleidingen bedraagt als regel vier
jaar. Voor een beperkt aantal opleidingen geldt wettelijk een langere cursusduur.
Uit internationale vergelijkingen komt naar voren dat de Nederlandse opleidingen
daarmee de internationale toets der kritiek goed kunnen doorstaan. Dat neemt
niet weg dat op de vierjarige cursusduur beredeneerde uitzonderingen wenselijk
kunnen zijn. Deze redenen kunnen zijn gelegen in de verschillende functies
van het wetenschappelijk onderwijs en de verschillende belangstelling en motivatie
van studenten binnen een heterogene studentenpopulatie.Ook de ontwikkeling naar «levenslang leren» draagt bij aan
de behoefte aan gedifferentieerde opleidingstrajecten. Differentiatie van
de cursusduur is daarbij overigens een middel om variëteit in opleidingen
te bevorderen, geen doel in zichzelf. In de notitie «Differentiatie universitaire studies» is een
benadering op hoofdlijnen geschetst waarbinnen ruimte wordt geboden voor differentiatie
in de cursusduur van universitaire opleidingen. In het overleg over deze notitie
met de VKC op 3 oktober 1996 is de behoefte aan mogelijkheden voor instellingen
om gecontroleerd af te wijken van de gebruikelijke cursusduur onderkend. Tegelijkertijd
is geconstateerd dat die behoefte beperkt is. Slechts een gering aantal universiteiten
ontwikkelt thans plannen in die richting, hetgeen aangeeft dat voor het overgrote
deel van de opleidingen de huidige structuur voldoende ruimte biedt. Tevens
moet differentiatie in de cursusduur worden gezien als aanvullend op mogelijkheden
tot differentiatie binnen een vierjarig programma. Afstudeervarianten en de
ontwikkeling van excellente leerwegen zijn hiervan voorbeelden.Tegen deze achtergrond is in het wetsvoorstel gekozen voor de benadering
om ruimte te bieden aan initiatieven van universiteiten, waarbij de algemene
structuur van universitaire opleidingen gehandhaafd blijft. Er is afgezien
van een algemene regeling, waarbij differentiatie bij alle opleidingen een
optie is. In plaats daarvan wordt in het wetsvoorstel een afwijkingsregime
geïntroduceerd waardoor het in bijzondere gevallen mogelijk is binnen
gespecificeerde kaders af te wijken van de wettelijk bepaalde cursusduur.
Een algemene kaderstelling wordt daarbij nodig geacht om waarborgen te scheppen
voor de student en garanties te bieden voor een zekere mate van gelijkvormigheid,
die van belang is voor de transparantie en maatschappelijke herkenbaarheid
van de opleidingen. 2.2 Afwijken van bestaande kadersToestemming om bij een bestaande opleiding te kunnen afwijken van de gangbare
cursusduur kan worden verleend door de minister. Een dergelijke opleiding
dient in ieder geval te voldoen aan twee in de wet genoemde inhoudelijke voorwaarden:– de opleiding behoort qua inhoud en identiteit tot het wetenschappelijk
onderwijs, waarbij de afgestudeerden zich herkenbaar onderscheiden van afgestudeerden
van het hoger beroepsonderwijs;– er is een aantoonbare maatschappelijke behoefte aan opgeleiden
met de desbetreffende cursusduur.Daarnaast bevat de wettelijke regeling voor studenten de garantie dat
zij in de gelegenheid zijn onder alle omstandigheden desgewenst een getuigschrift
te behalen van een doctoraalopleiding van ten minste 168 studiepunten.De beoordeling van de afwijkingsverzoeken geschiedt door de minister.
Een verkenning van de instelling van het wetenschappelijk karakter van de
opleiding en de behoefte op de arbeidsmarkt zal daarvoor de basis leveren.
Men kan hierbij denken aan de behoeften van studenten of aan afspraken met
het afnemende veld of (buitenlandse) zusterinstellingen.Toestemming van de minister betekent dat de opleiding met een afwijkende
cursusduur wordt opgenomen in het centraal register opleidingen hoger onderwijs
(CROHO). Bij de registratie van deze opleidingen is een wettelijke adviesrol
van de Adviescommissie onderwijsaanbod (ACO) voorgeschreven. Tevens wordt
voorgeschreven dat de instelling het van de ACO ontvangen advies voegt bij
zijn aanvraag aan de minister.Het is geen automatisme dat een opleiding die voldoet aan de bovengenoemde
inhoudelijke voorwaarden, ook daadwerkelijk toestemming krijgt om af te wijken.
Het ligt in de rede – zeker in de eerste jaren na inwerkingtreding van
de wet – dat wordt gestart met een beperkt aantal opleidingen, zodat
de maatschappelijke behoefte hieraan nader kan worden vastgesteld. Op deze
wijze kunnen ervaring en een geleidelijke maatschappelijke erkenning worden
opgebouwd. Tevens zal de behoefte aan nieuwe initiatieven moeten worden bezien
tegen de achtergrond van de macro-doelmatigheid van het geheel
van hoger onderwijsvoorzieningen. Tegen deze achtergrond is in het wetsvoorstel
de voorwaarde opgenomen, dat initiatieven van universiteiten om af te wijken
van de wettelijke cursusduur dienen te passen binnen de ontwikkeling van het
hoger onderwijs.Opleidingen met een afwijkende studielast zullen nauwlettend worden gevolgd.
In het wetsvoorstel is neergelegd dat de instelling zorg draagt voor een periodieke
evaluatie. Wanneer een dergelijke opleiding niet blijkt te voldoen aan de
gestelde voorwaarden, kan de toestemming voor een opleiding met een afwijkende
studielast worden ingetrokken. 2.3 Wettelijk kader voor opleidingen met een afwijkende
studielast Opleidingen kennen nu al verschillende trajecten zoals excellente leerwegen
en afstudeerdifferentiaties. Dit wetsvoorstel biedt in bijzondere gevallen
ruimte voor nieuwe differentiatiemogelijkheden in de vorm van trajecten die
verschillen naar aard en duur. Mogelijk wordt gemaakt dat universiteiten een
opleiding verzorgen met een studielast van 126 studiepunten, waaraan een of
meer vervolgopleidingen zijn verbonden, en dat universiteiten een ongedeelde
opleiding verzorgen met een hogere studielast dan 168 studiepunten. 2.3.1 Opleidingen met een studielast van 126 studiepuntenEen opleiding met een studielast van 126 studiepunten maakt hierbij steeds
deel uit van een langer opleidingstraject, bestaande uit één
of meer vervolgopleidingen die open staan voor de student. Door een dergelijke
fasering in de opleiding, is het mogelijk om in de vervolgopleidingen een
sterkere differentiatie naar aard en functies aan te brengen.Na de driejarige opleiding kan de student dan bij voorbeeld kiezen voor
een vervolgopleiding:– gericht op onderzoek in voorbereiding op de latere onderzoekersopleiding,– gericht op verdieping van het wetenschappelijk vakgebied, of– in een leren-werken traject parallel aan werk.In dit laatste geval kiest de student ervoor om na de driejarige opleiding
de arbeidsmarkt te betreden, om zich vervolgens binnen een arbeidsorganisatie
verder te bekwamen. Na drie jaar kan een student immers uitgestudeerd zijn,
maar niet uitgeleerd.De driejarige opleiding zal dus zo moeten zijn ingericht dat daarna verschillende
wegen openstaan. Daarvoor is in elk geval noodzakelijk dat een voldoende analytisch-methodologische
scholing in de betreffende wetenschappelijke vakgebied wordt geboden. Daarin
ligt ook het onderscheid met het hoger beroepsonderwijs. Ook moet de student
de mogelijkheid worden geboden zich binnen de verschillende werkvormen die
de studie biedt, verder te bekwamen in essentiële sociale en maatschappelijke
vaardigheden. De opleiding moet worden verzorgd tegen de achtergrond van een
expliciet patroon van normen en waarden betreffende de positionering van het
wetenschappelijk vakgebied in de samenleving.Aan een opleiding met een studielast van 126 studiepunten wordt de titel
kandidaat verbonden. Het verlenen van een titel brengt tot uitdrukking dat
een dergelijke opleiding op zichzelf een afgerond geheel vormt, waarmee de
student is gekwalificeerd voor een vervolgopleiding, dan wel de arbeidsmarkt
kan betreden. In verband met het onderscheid met hbo-opleidingen is gekozen
voor de kandidaatstitel, in plaats van de titel baccalaureus. Zoals de titel
doctorandus tot uitdrukking brengt dat de drager toelaatbaar is tot de wetenschappelijke
promotie, zo drukt de kandidaatstitel uit dat de kandidaat toelaatbaar is
tot het doctoraal examen. In verband met de internationale herkenbaarheid
is de drager van de kandidaatstitel tevens gerechtigd de titel
bachelor te voeren. Met een afgeronde kandidaatsopleiding in het wetenschappelijk
onderwijs bestaat geen wettelijk geregelde toegang tot de wetenschappelijke
promotie. 2.3.2 VervolgopleidingenDe vervolgopleidingen leiden op tot het doctoraalniveau en kennen een
studielast van ten minste 42 studiepunten. Het totale traject van de kandidaatsopleiding
en vervolgopleiding kan dan ook een langere duur hebben dan de gangbare cursusduur
van vier jaar.Het uitgangspunt daarbij is steeds dat voor studenten van de driejarige
opleiding altijd de mogelijkheid open staat van een vervolgopleiding. Wanneer
volgende op een kandidaatsopleiding verschillende vervolgopleidingen worden
aangeboden, kan het instellingsbestuur besluiten dat de toelating tot vervolgopleidingen
selectief van aard is. Wordt slechts één vervolgopleiding aangeboden,
dan kan bij de toelating van gediplomeerden uit de daaraan voorafgaande driejarige
opleiding dus uiteraard geen selectie worden toegepast. Bij deeltijdse vervolgopleidingen
die deel uitmaken van een leren-werken traject, kan de universiteit eisen
stellen aan de werkkring van studenten. 2.3.3 Verlengde opleidingenEen driejarige opleiding met vervolgopleiding kan resulteren in een opleidingstraject
met een hogere studielast dan 168 studiepunten. Daarnaast is het denkbaar
dat wel behoefte is aan verlenging van de opleidingsduur, terwijl er geen
aantoonbare behoefte bestaat aan een opleiding van 126 studiepunten. Een voorbeeld
hiervan was de verlenging van de cursusduur van technische en landbouwkundige
opleidingen enige jaren geleden.Het wetsvoorstel maakt daarom ook mogelijk in bijzondere gevallen een
langere cursusduur te hanteren bij een ongedeelde opleiding. De instelling
moet dan aantonen dat verlenging meerwaarde biedt, terwijl aan introductie
van een opleiding met een studielast van 126 studiepunten geen behoefte bestaat.
Men kan hierbij denken aan de noodzaak om, gegeven internationaal geldende
beroepskwalificaties of knelpunten in de arbeidsmarktpositie van afgestudeerden,
het curriculum uit te breiden. 2.4 Financiële conditiesDe aanspraak op studiefinanciering en de betaling van collegegeld voor
opleidingen met een afwijkende cursusduur zijn zoveel mogelijk overeenkomstig
de algemene regels vormgegeven. Uitgangspunt daarbij is dat afwijken van de
bestaande cursusduur niet leidt tot hogere uitgaven in de bekostiging van
instellingen of in de studiefinanciering.Het recht op studiefinanciering van studenten aan een opleiding met een
afwijkende cursusduur blijft ongewijzigd. Differentiatie van de cursusduur
betekent wel dat meer maatwerk moet worden geleverd. Het aantal jaren prestatiebeurs
dat wordt omgezet, wordt daarom afhankelijk gemaakt van het diploma dat wordt
behaald.Studenten die na het behalen van een getuigschrift van een opleiding van
126 studiepunten besluiten geen verder onderwijs in voltijd te volgen, hebben
een opleiding van drie jaar afgerond en krijgen daarom drie jaar prestatielening
omgezet in gemengde studiefinanciering. Hiervoor geldt een diplomatermijn
van vijf jaar.Studenten kunnen er ook voor kiezen na een opleiding van 126 studiepunten
door te studeren aan een vervolgopleiding. In dat geval behouden zij aanspraak
op studiefinanciering en hebben recht op omzetting van vier jaar
gemengde studiefinanciering bij het behalen van het diploma. Hierbij geldt
een diplomatermijn van zes jaar.Conform de bestaande prestatiebeurssystematiek kunnen studenten slechts
één diploma voor omzetting in aanmerking laten komen. Wanneer
een student het diploma van een driejarige opleiding benut voor omzetting,
is omzetting van een ander diploma dus niet meer mogelijk.Voor alle duidelijkheid, de student die omzetting naar aanleiding van
het behalen van zijn kandidaatsgetuigschrift niet wenst, omdat hij met gebruikmaking
van studiefinanciering aan de aansluitende vervolgopleiding wil deelnemen,
dient bezwaar te maken tegen die omzetting. Het gevolg is dat hij gebruik
kan blijven maken van studiefinanciering en dat de prestatienorm vervolgens
wordt toegepast over een «normaal» opleidingstraject van 168 studiepunten.
Betrokkene kan desgewenst ook gebruik maken van de mogelijkheid, bedoeld in
artikel 17g, zesde lid, van de WSF, om de diplomatermijn met een jaar te verlengen
als hij gedurende een periode van 12 aaneengesloten maanden afziet van studiefinanciering.Ten behoeve van studenten aan een opleiding waarvan de studielast (inclusief
vervolgopleiding) in afwijking van artikel 7.4, tweede lid, van de WHW hoger
is 168 studiepunten, worden de universiteiten in het wetsvoorstel verantwoordelijk
gesteld tot het treffen van een adequate vorm van financiële ondersteuning
na het vierde studiejaar, dit in aanvulling op het bestaande recht op vier
jaar gemengde studiefinanciering. De duur van deze ondersteuning is evenredig
aan de extra studielast van de opleiding.De omvang van de ondersteuning is zodanig dat de student niet in een slechtere
positie verkeert, dan wanneer deze voor de gehele opleiding gemengde studiefinanciering
zou hebben ontvangen. Bij de vormgeving van de ondersteuning hebben de instellingen
de nodige beleidsruimte, waardoor maatwerk kan worden geleverd. De ondersteuning
kan worden vormgegeven als een toelage naar analogie van het afstudeerfonds,
maar universiteiten zouden studenten ook een positie als student-assistent
of als bursaal kunnen aanbieden.Het recht op financiële ondersteuning vanwege de instelling laat
onverlet dat deze studenten ook aanspraak kunnen blijven maken op een rentedragende
lening op grond van de WSF, of een beroep kunnen doen op het afstudeerfonds.
De hier bedoelde financiële ondersteuning heeft geen betrekking op bijzondere
omstandigheden van de student, zoals bij het afstudeerfonds, maar is nodig
vanwege een verlenging van de cursusduur van de opleiding. Om die reden is
voor dit type ondersteuning een aparte wettelijke basis gecreëerd, naast
het afstudeerfonds.Voor studenten aan opleidingen met een afwijkende cursusduur gelden de
normale collegegeldcondities. Wanneer deze studenten na het vierde jaar een
beurs of een rentedragende lening op grond van de WSF ontvangen, dan wel gebruik
maken van de zogenaamde «nultoekenning», betalen zij het wettelijk
vastgestelde collegegeld. Indien zij hiervan geen gebruik wensen te maken,
wordt de hoogte van het collegegeld bepaald door de instelling. Hoofdstuk 3 Differentiatie in het hbo 3.1 VerblijfsduurdifferentiatieHet hoger beroepsonderwijs heeft een kwalificatieniveau dat zich nationaal
en internationaal heeft bewezen. Standaard voor dit kwalificatieniveau is
de vierjarige hbo-opleiding, die is geënt op de havo-vooropleiding. In
het HOOP 1996 wordt echter geconstateerd dat zich reeds geruime tijd een ontwikkeling
in het hoger beroepsonderwijs voordoet, waarbij het hoger beroepsonderwijs
in toenemende mate ook een instroom kent vanuit het vwo en het mbo. Hierbij
is de vraag aan de orde of het hoger beroepsonderwijs niet beter
toegesneden zou moeten worden op studenten uit verschillende vooropleidingen.
De veronderstelling daarbij is dat mbo'ers en vwo'ers een zekere voorsprong
hebben op havisten. Mbo'ers hebben reeds een beroepsvorming ondergaan en zijn
bovendien al wat ouder. In de praktijk heeft dit er bij voorbeeld toe geleid
dat hogescholen bepaalde kortere programma's aan studenten met een mbo-vooropleiding
aanbieden. Ook van vwo'ers is een voorsprong op havisten te verwachten, aangezien
zij een jaar langer algemeen vormend onderwijs hebben gevolgd en examen hebben
gedaan in meer vakken. Een differentiatie in de duur van de opleiding in het
hoger beroepsonderwijs door een directe koppeling tussen vooropleiding en
verblijfsduur van de student zou dan recht kunnen doen aan de heterogene instroom.In het akkoord dat de bewindslieden van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
in het kader van het HOOP 1996 met de hogescholen hebben gesloten en dat op
19 januari 1996 naar de Tweede Kamer is verzonden (kamerstukken II 1995/96,
24 556, nr. 4), is afgesproken dat – met erkenning van de vierjarige
hbo-standaard op basis van een havo-diploma – een verkorting van de
verblijfsduur van vwo'ers en vooral van mbo'ers te realiseren is. In het verlengde
van dit akkoord zijn vervolgens in de notitie «Plan van Aanpak verblijfsduurdifferentiatie
hbo» van 6 juni 1996 (kamerstukken II 1995/96, 24 556, nr. 19)
concrete voorstellen ontwikkeld om de aansluiting mbo-hbo te verbeteren, zodanig
dat een verkorting van de verblijfsduur van mbo'ers door hogescholen ook verantwoord
kan worden doorgevoerd. Deze voorstellen vergen op zowel landelijk als op
regionaal niveau inspanningen van hogescholen en bve-instellingen. Naast de
verbetering van de aansluiting vo-ho die met de invoering van de profielen
voor de tweede fase voortgezet onderwijs wordt beoogd, zal deze verblijfsduurmaatregel
het proces voor de aansluiting mbo-hbo verder vormgeven. Op landelijk niveau
zal het overleg tussen mbo en hbo over de aansluiting moeten leiden tot het
formuleren van hbo-instroomprofielen die voldoende zijn toegesneden op het
middelbaar beroepsonderwijs. De HBO-Raad zal daartoe een advies voorbereiden.
Voorts zullen de mbo-eindtermen, voor zover deze nog onvoldoende op doorstroom
naar het hoger beroepsonderwijs zijn gericht, moeten worden aangepast. De
Landelijke Organen Beroepsonderwijs, waaronder begrepen de Landelijke Organisatie
Beroepsopleidingen Agrarische Sectoren (LOBAS) voor de opleidingen in de agrarische
sector, zullen hiertoe in overleg met de HBO-Raad een voorstel indienen. Op
regionaal niveau zullen voorts goede afspraken tot stand moeten komen over
de stroomlijning van individuele doorstroomtrajecten van middelbaar beroepsonderwijs
naar hoger beroepsonderwijs. Hierdoor zal de begeleiding van de doorstroming
van mbo'ers naar het hoger beroepsonderwijs beter vorm kunnen krijgen. Deze
begeleiding betreft zowel de programmatische afstemming binnen de landelijke
kaders en het overleg over vrijstellingen, als de individuele voorlichting
en begeleiding van mbo'ers bij de overstap naar het hoger beroepsonderwijs.In het verlengde van de voorstellen ter verbetering van de aansluiting
mbo-hbo, beoogt dit wetsvoorstel hogescholen ertoe te bewegen om daadwerkelijk
te komen tot een verblijfsduurverkorting in het hoger beroepsonderwijs. Hogescholen
wordt in principe de mogelijkheid gegeven om aan mbo'ers die uit een verwante
richting naar het hoger beroepsonderwijs doorstromen, vrijstelling te verlenen
van 42 studiepunten. Het recht op de gemengde toelage in het kader van de
WSF zal evenredig worden verminderd van vier naar drie jaar. De diplomatermijn
voor de prestatiebeurs wordt voor deze studenten gesteld op vijf jaar. In
nader te omschrijven gevallen waarin het niet mogelijk is om studenten de
volledige vrijstelling te verlenen, wordt de hogeschool in staat gesteld om
op individuele basis financiële steun te verlenen uit een studiefonds.
Dit is bedoeld om te voorkomen dat deze studenten in een slechtere positie
komen dan studenten die uit een niet-verwante mbo-opleiding instromen.In samenspraak met de hogescholen zal zorgvuldig worden gemonitord hoe
de in-, door- en uitstroom van mbo-studenten in het hbo verloopt.Voor mbo'ers die doorstromen uit een niet-verwante richting zal een vrijstelling
van 42 studiepunten niet op voorhand kunnen worden gegeven. Eerder zal het
zaak zijn voor de hogeschool om op individuele basis nader te bepalen of er
vrijstellingen gegeven kunnen worden, en zo ja welke omvang deze zouden moeten
hebben. De aanspraak op de gemengde studiefinanciering blijft voor deze groep
vastgesteld op vier jaar.Een vergelijkbare situatie geldt voor vwo'ers. Aangezien deze studenten
nog niet over een beroepskwalificatie beschikken, is het niet mogelijk om
het algemene principe van 42 studiepunten vrijstelling ook voor deze groep
van toepassing te laten zijn. Niettemin mag wel worden verwacht dat de «leersnelheid»
van een vwo'er gemiddeld genomen hoger is dan die van een havist, in het bijzonder
waar het gaat om de theoretische vakken in het hoger beroepsonderwijs. De
hogescholen kunnen voor deze studenten op individuele basis de omvang van
de vrijstellingen bepalen. Door in de programmering in te spelen op de specifieke
situatie van vwo'ers en door betere afstemming met het voortgezet onderwijs,
kunnen zij in zekere mate zelf de hoogte van de vrijstelling beïnvloeden.
De aanspraak op de gemengde studiefinanciering in het kader van de WSF blijft
gehandhaafd op vier jaar. Het moet niet bij voorbaat worden uitgesloten dat
ook havisten in staat zullen zijn om in minder dan vier jaar hun studie af
te ronden. Met de hogescholen is in het hierboven genoemde accoord afgesproken
dat zij zich zullen inspannen om havisten die daartoe in staat zijn, sneller
door de opleiding te loodsen. Het advies van de Raad van State om met name
te onderzoeken in hoeverre in de voormalige driejarige hbo-opleidingen winst
is te boeken voor havisten zal op korte termijn worden uitgevoerd, overigens
met de kanttekening dat het hier een beperkt aantal opleidingen betreft die
sinds invoering van het hbo nieuwe stijl van karakter kunnen zijn veranderd. 3.1.1 Uitwerking 3.1.1.1 Toelatings- en doorstroomregelingVoorgesteld wordt om mbo-studenten met een doorstroomkwalificatie naar
het hoger beroepsonderwijs in principe recht te geven op 42 studiepunten vrijstelling,
indien zij doorstromen naar een verwante opleiding in het hoger beroepsonderwijs.In een nieuwe doorstroomregeling zal worden bepaald welke mbo-studenten
verwant doorstromen naar het hoger beroepsonderwijs en welke niet, en daarmee
welke studenten in principe recht hebben op 42 studiepunten vrijstelling.
Dit zal gebeuren aan de hand van een uitputtend overzicht van hbo-opleidingen
die in het middelbaar beroepsonderwijs een verwante opleiding kennen. Daarin
worden zowel de bestaande mbo-opleidingen (oude stijl) opgenomen, als de opleidingen
die zijn geregeld in de nieuwe kwalificatiestructuur op grond van de Wet educatie
en beroepsonderwijs (WEB).Conform het voorstel in het Plan van aanpak verblijfsduurdifferentiatie
HBO zal de verwant-/niet-verwantschap tussen mbo- en hbo-opleidingen op voorstel
van de HBO-Raad en COLO/BVE-Raad, landelijk door de Ministers van Onderwijs
Cultuur en Wetenschappen en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij worden vastgesteld.
Daarbij zullen zij zich laten adviseren door de adviescommissie onderwijs-arbeidsmarkt
(ACOA).In het kader van het akkoord met de HBO-Raad is afgesproken dat instellingen
studenten in verwante opleidingen in individuele gevallen extra verblijfsduur
kunnen toestaan met financiële ondersteuning uit het studiefonds. Het
gaat dan om studenten, waaraan minder dan 42 studiepunten vrijstelling
kan worden verleend, omdat hun kennis en ervaring ontoereikend worden geacht.
De instelling krijgt de mogelijkheid van de algemene regel af te wijken.Afgezien van een overgangssituatie waarin nog mbo'ers uit de voormalige
lange opleidingen op basis van een vrijstelling van 42 studiepunten naar het
hoger beroepsonderwijs doorstromen, wordt voor de langere termijn geen direct
toelatingsrecht verschaft aan mbo'ers die afkomstig zijn uit de zogenaamde
vakopleidingen op niveau 3 van de BVE-kwalificatiestructuur. De mbo'ers zullen
eerst een kwalificatie op niveau 4 moeten behalen om toelatingsrecht tot het
hoger beroepsonderwijs te verwerven. De nieuwe kwalificatiestructuur voor
het secundair beroepsonderwijs kent echter een beperkt aantal vakopleidingen
op niveau 3, die geen pendante opleiding kennen op niveau 4, maar wel een
verwante opleiding in het hoger beroepsonderwijs. Voor studenten uit deze
opleidingen wordt in ons wetsvoorstel toegang tot het hoger beroepsonderwijs
mogelijk gemaakt (zie de aanvulling van artikel 7.24, tweede lid). Over dit
onderwerp wordt overleg met de instellingen gevoerd. 3.1.1.2 Studiefonds en studiefinancieringHet recht op de gemengde toelage uit hoofde van de WSF wordt voor mbo'ers
die op grond van de doorstroomregeling doorstromen naar een verwante hbo-opleiding,
teruggebracht van vier naar drie jaar. Indien aan deze studenten geen volledige
vrijstelling van 42 studiepunten kan worden gegeven, hebben zij aanspraak
op een voorziening uit het studiefonds van de hogeschool. De voorziening is
zodanig dat de student niet in een slechtere financiële positie komt.
De duur van de te verstrekken voorziening zal daarbij gekoppeld zijn aan het
aantal studiepunten waarvoor de student geen vrijstelling kan krijgen.In dit wetsvoorstel wordt voor het studiefonds een aparte basis gecreëerd,
naast het afstudeerfonds. Reden daarvoor is dat het hier niet gaat om bijzondere
omstandigheden van de student, zoals bij het afstudeerfonds, maar om overwegingen
dat de desbetreffende student in zijn mbo-opleiding aantoonbaar niet voldoende
kennis of vaardigheden heeft opgedaan om 42 studiepunten vrijstelling te rechtvaardigen.
Een toekenning uit dit studiefonds laat een beroep op het afstudeerfonds dan
ook onverlet.Om in aanmerking te komen voor financiële ondersteuning moet de student
daadwerkelijk studeren, en het getuigschrift nog niet hebben behaald. In principe
wordt dit recht reeds toegekend voor aanvang van de opleiding. De feitelijke
toekenning geschiedt echter pas wanneer de student zijn gemengde studiefinancieringsduur
volledig heeft verbruikt. De diplomatermijn zal voor studenten die verwant doorstromen, evenredig
aan de beperking van de aanspraak of studiefinanciering met een jaar worden
verkort tot vijf jaar. Het is de taak van de instelling om het onderwijsprogramma
zo in te richten dat de student ook daadwerkelijk in drie jaar kan afstuderen.
De diplomatermijn van vijf jaar zal ook gelden voor verwant doorstromende
studenten aan wie de hogeschool minder dan 42 studiepunten vrijstelling kan
verlenen. Voor de overige instromers (die niet afkomstig zijn uit een verwante
mbo-opleiding) veranderen de studiefinancieringsrechten niet. Het leenrecht
blijft ook voor verwante doorstromers ongewijzigd. 3.1.2 ToekomstperspectiefDe in paragraaf 3.1.1 geschetste doorstroomregeling zal met ingang van
het studiejaar 1998–1999 in werking treden. In deze regeling wordt een
onderscheid gemaakt tussen verwante en niet-verwante doorstroom. Voor de langere
termijn is echter een ontwikkeling te verwachten waarin dit onderscheid geleidelijk
aan kan komen te vervallen. Verwacht mag immers worden dat de
activiteiten die op basis van het Plan van aanpak verblijfsduurdifferentiatie
hbo op landelijk en regionaal niveau worden geïnitieerd, zullen leiden
tot een substantiële verbetering van de aansluiting mbo-hbo. Uitgaande
van het beginsel doorstroom van opleiding naar opleiding, zal de kansrijkheid
per opleiding worden vastgesteld. De eindtermen van de huidige verwante opleidingen
kunnen op grond van de instroomprofielen nog beter worden afgestemd op de
hbo-opleiding in de verwante sector. In het wetsvoorstel 2e fase voortgezet
onderwijs zal worden voorgesteld dat in de toekomst per opleiding kan worden
vastgesteld welke deficiënties in het middelbaar beroepsonderwijs moeten
worden weggewerkt om alsnog succesvol naar het hoger beroepsonderwijs te kunnen
doorstromen. Dit is in lijn met het verblijfsduurakkoord met de HBO-Raad.Dit maakt de weg vrij voor een situatie, waarin het mogelijk wordt om
de studiefinancieringsrechten voor alle mbo'ers die doorstromen naar het hbo
generiek vast te stellen op drie jaar. Voordeel van een dergelijke regeling
is dat er een heldere en uniforme procedure ontstaat en er geen onderscheid
meer is in deelnamecondities tussen verschillende groepen mbo'ers. Dat voorkomt
bovendien dat ongewenste deelname-effecten als gevolg van verschillen in studiefinancieringscondities
tussen verwant en niet-verwant doorstromende mbo'ers ontstaan. Bij minder
dan 42 studiepunten vrijstelling behouden de studenten die doorstromen vanuit
het middelbaar beroepsonderwijs de mogelijkheid om een beroep te doen op het
studiefonds.Vanwege de geringe mate waarin het mbo kan voorbereiden op hbo-opleidingen
op het gebied van de kunst, zijn deze opleidingen van de algemene regel uitgezonderd.
Gezien de selectieve toelating bestaat voor deze opleiding ook het risico
van ongewenste deelname-effecten niet.Bepalend voor de vraag of een dergelijke regeling kan worden ingevoerd,
is de mate waarin de randvoorwaarden tot stand komen om tot een optimale aansluiting
mbo-hbo te komen. De hogescholen en BVE-instellingen vervullen hierin een
belangrijke rol.Als uitwerking van het Plan van aanpak verblijfsduurdifferentiatie hbo
zijn voorbereidingen gaande om op korte termijn een uitgebreid monitoring
instrument in te stellen, dat gegevens op zal gaan leveren over de aansluiting
mbo-hbo op het niveau van de afzonderlijke instelling. Op grond van de resultaten
van de monitor zal vervolgens in het studiejaar 2000/2001 worden geëvalueerd
in hoeverre de condities zijn vervuld die invoering van de nieuwe regeling
rechtvaardigen. Inwerkingtreding van het nieuwe artikel 7.31a (zie artikel
II) zou dan spoedig daarna kunnen plaatsvinden. 3.2 Duale leerwegenIn het HOOP 1996 is het belang van combinaties van werken en leren in
het hoger beroepsonderwijs, en met name duale trajecten onderstreept. Essentieel
kenmerk van duale trajecten is dat er – binnen de arbeidsrelatie die
in het betreffende traject aan de orde is, – sprake moet zijn van een
duidelijke samenhang tussen werk en onderwijs. Duale leerwegen kunnen een
belangrijke functie vervullen in het versterken van de aansluiting tussen
hoger beroepsonderwijs en arbeidsmarkt en bieden een aantrekkelijk onderwijstraject
voor bepaalde groepen studenten. Belangrijk neveneffect is bovendien dat er
minder beroep op studiefinanciering wordt gedaan, doordat er geen aanspraak
op studiefinanciering wordt gedaan gedurende de periode dat in het kader van
de duale opleiding een beroep wordt uitgeoefend. In dit wetsvoorstel worden
condities gecreëerd voor het verzorgen van duale opleidingen in het hoger
beroepsonderwijs. De verpleegkundeopleidingen die ontstaan als gevolg van
de overdracht van het inserviceonderwijs, worden hiervan uitgezonderd. Hierover
zijn met de instellingen afzonderlijke afspraken gemaakt. De voorgestelde bepalingen over duale opleidingen zijn overigens zodanig
geformuleerd dat zij geen belemmeringen opleveren voor de mogelijke ontwikkeling
van duale opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs, als de behoefte daaraan
is geanalyseerd.In het akkoord dat de bewindslieden van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
met de hogescholen hebben gesloten, is afgesproken dat de hogescholen zich
zullen inspannen om meer studenten die thans aan het voltijdse onderwijs deelnemen,
aan duale en deeltijdse leerwegen te laten deelnemen. De bewindslieden hebben
in dat kader toegezegd in overleg met de Minister van Financiën te onderzoeken
in hoeverre het mogelijk is om een fiscale tegemoetkoming aan werkgevers te
bieden, die een onderwijs/arbeidsplaats voor een hbo'er ter beschikking stellen.
Vanaf 1 januari 1997 is daarvoor een fiscale voorziening voor het hbo van
kracht. In een ministeriële regeling op grond van de Wet vermindering
afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen is nader uitgewerkt
onder welke condities werkgevers een beroep op deze fiscale faciliteit kunnen
doen.In het akkoord met de hogescholen is tevens afgesproken dat de omvang
van de studieschuld van de student die overstapt van een voltijdse naar een
duale of deeltijdse opleiding, zal worden bevroren voor de duur van de periode
van werken, mits hij binnen de diplomatermijn van de presatiebeurs het afsluitend
examen met goed gevolg heeft afgelegd. In artikel 36 van de WSF wordt voorgesteld
om de student in een duale opleiding geen stijging van de rentelast te doen
ondervinden bij het volgen van het praktijkdeel van de opleiding. Ook voor
een student die van een voltijdse naar een deeltijdse opleiding overstapt,
wordt de «renteteller» stopgezet. Voorwaarde in beide gevallen
is wel dat de desbetreffende studenten minimaal een half jaar minder gemengde
studiefinanciering hebben opgenomen dan wanneer zij een voltijdse opleiding
zouden hebben gevolgd. Na het behalen van het diploma kunnen zij niet opnieuw
voor een andere studie een beroep doen op studiefinanciering.Zoals hiervoor reeds is aangegeven, kan in de periode waarin de student
werkt, geen studiefinanciering worden genoten. In ons wetsvoorstel worden
daartoe duale opleidingen apart onderscheiden van voltijdse en deeltijdse
opleidingen. Duale opleidingen zijn dan opleidingen waarin het volgen van
onderwijs gedurende een of meer perioden wordt afgewisseld met beroepsuitoefening,
verband houdende met dat onderwijs. Voor de bepaling van het collegegeld van
deze opleidingen is gekozen voor een zelfde oplossing als bij het deeltijdse
onderwijs.De studiefinancieringsaanspraken van de duale student zullen daarbij per
studiejaar worden bepaald aan de hand van het onderwijsprogramma dat die student
in dat studiejaar zal doorlopen. Instellingen zullen daartoe voor het begin
van het studiejaar aan de Informatie Beheer Groep kenbaar maken wat de studielast
is van het onderwijsdeel van de duale opleiding. Voor dit deel ontvangt de
student studiefinanciering die los van het feitelijk moment waarop het onderwijsdeel
wordt gevolgd, door de student flexibel in het jaar kan worden ingezet. Dit
is van belang aangezien het gebruik van de OV-jaarkaart verbonden is aan de
maand of maanden waarin feitelijk studiefinanciering wordt genoten. De student
zal dit echter wel kenbaar moeten maken aan de Informatie Beheer Groep. Indien
hij dat niet doet zal de studiefinancieringsaanspraak standaard aan het begin
van het studiejaar worden uitgekeerd. Het spreekt daarbij vanzelf dat door
de flexibele inzet van de studiefinancieringsaanspraken door studenten de
studiefinancieringsbepalingen geen invloed hebben op de inrichting van het
duale onderwijsprogramma door de instellingen. Studenten die deelnemen aan een leren/werken-traject, zullen door het
feit dat zij een werkkring hebben, doorgaans langer over de opleiding doen
dan de reguliere voltijdse student. Wanneer sprake is van een aaneengesloten
onderbreking van het beroep op studiefinanciering van 12 maanden of meer wordt
de diplomatermijn voor de prestatiebeurs eenmaal met een jaar verlengd. Dit
biedt voldoende ruimte voor deze studenten om af te studeren, voordat de diplomatermijn
is verstreken. Hoofdstuk 4 Naar een transparanter onderwijsaanbod 4.1 InleidingEen gevarieerd onderwijsaanbod is een belangrijke vorm van differentiatie,
die van groot belang is voor de aantrekkelijkheid van het hoger onderwijs.
Tegelijkertijd is de overtuiging gegroeid dat maatregelen nodig zijn om de
doorzichtigheid van het hoger onderwijs te vergroten.Een eerste aanleiding hiervoor is dat de afgelopen jaren een aantal opleidingen
is ontstaan, dat weinig binding heeft met de behoefte op de arbeidsmarkt of
de identiteit van het hoger beroepsonderwijs of het wetenschappelijk onderwijs.
Dit leidt ertoe dat het beroepenveld zich in veel van die opleidingen onvoldoende
kan herkennen. Ook is de transparantie van het onderwijsaanbod verminderd,
doordat als gevolg van de nieuwe met de WHW ingevoerde registratiesystematiek
opleidingen die inhoudelijk slechts marginaal van elkaar verschillen, onder
een verschillende naam worden aangeboden.Een tweede aanleiding vormt het eerdergenoemde rapport van de werkgroep
MDW Hoger Onderwijs. Daarin wordt aangegeven dat grotere transparantie van
het onderwijsaanbod ook een eerste voorwaarde is voor het bereiken van een
meer gelijkwaardige concurrentieverhouding tussen aangewezen en bekostigde
instellingen voor hoger onderwijs. Met de WHW is een open hoger-onderwijssysteem
gecreëerd, waarbinnen ruimte bestaat voor bekostigde en aangewezen instellingen.
In het rapport van de werkgroep is geconstateerd dat voor een gelijkwaardige
positie van beide type instellingen op langere termijn, met in achtneming
van hun verschillende karakter, een aantal maatregelen nodig is. Vergroting
van de transparantie van het opleidingenaanbod is daarbij een belangrijke
voorwaarde.Om de transparantie van het onderwijsaanbod te vergroten, is een kritische
doorlichting van het bestaande opleidingenaanbod noodzakelijk. De VSNU en
HBO-Raad zijn doende voorstellen te ontwikkelen voor herordening van het onderwijsaanbod
van de bekostigde instellingen. Uitgangspunten bij deze herordening zijn vermindering
van het aantal opleidingen en een transparantere naamgeving. In het wetenschappelijk
onderwijs komt dit tot uitdrukking in opleidingen met een stevige basis in
het wetenschapsgebied, in het hoger beroepsonderwijs in opleidingen met een
duidelijke binding met het beroepenveld. Vermindering van het aantal opleidingen
laat overigens onverlet dat vernieuwing van het onderwijsaanbod mogelijk moet
zijn. Voor de opleidingen in de agrarische sector – een kennisintensieve
sector die zowel aan kwaliteit als aan diversiteit behoefte heeft, –
wordt thans binnen het traject «Kern en Profiel» bezien of tot
een beperkter aantal (geclusterde) opleidingen kan worden gekomen. Dit traject
is in lijn met de uitgangspunten van het advies van dr B. Peper «Duurzame
kennis, duurzame landbouw».Het Platform van Aangewezen/Erkende Particuliere Onderwijsinstellingen
in Nederland (PAEPON) is gevraagd eenzelfde exercitie te verrichten voor de
aangewezen opleidingen in het hoger onderwijs, in afstemming met de HBO-Raad.Parallel aan deze initiatieven wordt in dit wetsvoorstel een aantal wijzigingen
aangebracht in het wettelijke kader, die bijdragen aan een grotere
transparantie van het onderwijsaanbod. Deze worden hieronder verder beschreven. 4.2 Aanwijzing van instellingen en registratie van opleidingenIn het HOOP 1996 is een herziening van de aanwijzingsprocedure voor opleidingen
aangekondigd. In het verlengde van de bovengenoemde MDW-rapportage is in het
wetsvoorstel een systematiek voor de aanwijzing neergelegd, waarbij conform
het bekostigd onderwijs sprake is van een procesgang in twee stappen:1e aanwijzing van een instelling, en2e toetsing en registratie van nieuwe opleidingen.Om een instelling voor bekostiging in aanmerking te laten komen is eerst
wetswijziging nodig, waarbij de bijlage bij de WHW wordt aangepast. Vervolgens
vergt registratie van een nieuwe opleiding van een bekostigde instelling telkens
een afzonderlijke rechtshandeling. Daarentegen is een aangewezen instelling,
zodra deze eenmaal is aangewezen, in de huidige systematiek vrij om nieuwe
opleidingen te laten registreren in het CROHO. Daarbij vindt geen nieuwe toetsing
plaats van die opleidingen, hetgeen kan leiden tot verdere proliferatie van
opleidingen.In de nieuwe systematiek zal om de transparantie van het onderwijsaanbod
te vergroten, voorafgaand aan registratie van een nieuwe aangewezen opleiding,
steeds een afzonderlijke toetsing plaatsvinden. Bij deze toetsing gaat het
niet om een belemmering voor aanwijzing, maar om het waarborgen van het niveau
en de transparantie van opleidingen in het hoger onderwijs. Daarnaast blijft
het voor bekostigde opleidingen nodig aanvullende eisen te stellen aan de
macro-doelmatigheid van nieuwe opleidingen.De nieuwe aanwijzingsprocedure wordt hieronder verder beschreven. 4.2.1 Aanwijzing van instellingenBij het aanwijzen van een instelling vindt vooraf een kwaliteitstoets
plaats. Dit criterium wordt ook nu reeds in de WHW genoemd. Bij de aanwijzing
van een nieuwe instelling worden dan ook geen nieuwe criteria gehanteerd.
Bij de beoordeling van de kwaliteit gaat het in het bijzonder om:– de wijze waarop de instelling, zoveel mogelijk in samenwerking
met andere instellingen, invulling zal geven aan de wettelijke vereisten met
betrekking tot de kwaliteitszorg;– de continuïteit, blijkende uit activiteiten op het gebied
van hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in de periode voorafgaand
aan het verzoek tot aanwijzing, enerzijds, en waarborgen voor het voortbestaan
van de instelling, anderzijds.Om de kwaliteit goed te kunnen beoordelen, is het van belang dat een instelling
reeds gedurende een reeks van jaren daadwerkelijk onderwijs verzorgt op hoger
niveau, respectievelijk wetenschappelijk onderzoek verricht. De Onderwijsraad
heeft er in zijn advies over het ontwerp-HOOP 1996 op gewezen dat het de voorkeur
geniet wanneer een instelling reeds een volledige cyclus van het onderwijsprogramma
heeft verzorgd.De minister beoordeelt nieuwe verzoeken voor aanwijzing van een instelling.
De inspectie van het hoger onderwijs zal daarbij worden ingeschakeld. De huidige
verplichte advisering door de Onderwijsraad in de aanwijzingsprocedure is
met de herziening van de functies van de Onderwijsraad als gevolg van de rijksbrede
operatie «Raad op Maat» komen te vervallen. Dat sluit overigens
niet uit dat de minister in die gevallen waarin hij behoefte heeft aan een
extern advies, over een concreet aanwijzingsverzoek advies aan de Onderwijsraad
kan vragen. De nieuwe Wet op de Onderwijsraad staat hieraan niet in de weg. 4.2.2 Registratie van opleidingenBij registratie van aangewezen en bekostigde opleidingen vindt een toets
plaats of de opleiding kan worden gekarakteriseerd als hoger onderwijs. Deze
toetsing vindt plaats aan de hand van een door de minister op te stellen referentiekader.
Een opleiding moet daarbij voldoen aan drie criteria die hieronder worden
beschreven.1. Een opleiding moet wat betreft aard en niveau behoren tot het hoger
beroepsonderwijs, respectievelijk het wetenschappelijk onderwijs. Daartoe
wordt in het wetsvoorstel nader omschreven dat tot hoger onderwijs in de zin
van de WHW alleen opleidingen worden gerekend die opleiden tot een getuigschrift
waaraan de wet civiel effect verbindt. In paragraaf 4.3 wordt hier nader op
ingegaan.2. Een opleiding moet passen binnen het onderwijsaanbod. Voor de ordening
van het onderwijsaanbod in het hoger onderwijs is aan de VSNU, HBO-Raad en
PAEPON gevraagd voorstellen te doen op basis van de hierboven genoemde uitgangspunten.
Deze voorstellen vormen het uitgangspunt bij de beoordeling van de registratie
van nieuwe opleidingen. Indien dergelijke voorstellen niet tot stand komen
zal de regering zelf het initiatief hiertoe nemen door het inschakelen van
onafhankelijke, externe adviseurs.3. Er moet zijn voldaan aan de vereiste gegevens, benodigd voor registratie
zoals beschreven in de artikelen 6.13 en 6.14 van de WHW, en aan de eisen
met betrekking tot de kwaliteitszorg. Daarbij gaat het om de vraag op welke
wijze de instelling invulling geeft aan de vereisten met betrekking tot de
kwaliteitszorg, bedoeld artikel 1.18 van de WHW. Van belang daarbij is dat
de instelling zoveel mogelijk aansluiting zoekt bij bestaande kwaliteitszorgsystemen.
Voor bekostigde opleidingen vormen daarbij de afspraken met VSNU en HBO-Raad
over het stelsel van kwaliteitszorg het uitgangspunt.Voor het bekostigd onderwijs vindt toetsing aan het referentiekader plaats
in het kader van de procedure voor registratie van nieuwe opleidingen. De
regering zal daartoe het referentiekader voor de beoordeling van adviezen
van de ACO aanpassen.Voor het aangewezen onderwijs wordt voor deze toetsing bij de registratie
van opleidingen een wettelijke grondslag gecreëerd in artikel 6.11, eerste
lid, onder a, van de WHW. Daarbij is bepaald dat de rechten aan een nieuwe
aangewezen opleiding kunnen worden onthouden, indien deze niet kan worden
gerekend tot het hoger beroepsonderwijs of tot het wetenschappelijk onderwijs.
Het bovengenoemde referentiekader zal daarbij als uitgangspunt dienen. 4.2.3 Macro-doelmatigheidstoetsVoor opleidingen van bekostigde instellingen blijft de toets op de doelmatigheid
bestaan. In de MDW-rapportage is de aanbeveling opgenomen dat de ACO bij de
beoordeling van de macro-doelmatigheid van nieuwe opleidingen rekening houdt
met het bestaande opleidingenaanbod van aangewezen instellingen.In de WHW wordt al voorzien in de mogelijkheid het aangewezen onderwijsaanbod
te betrekken bij de macro-doelmatigheidstoets. Bij de invulling daarvan dient
rekenschap te worden gegeven van de toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Daarbij dient bedacht te worden dat in het aangewezen onderwijs sprake is
van andere condities voor deelname voor studenten. Zo kunnen aangewezen instellingen
zelf de toelating van studenten en de hoogte van het collegegeld bepalen.
Betrekken van het aangewezen onderwijsaanbod bij de doelmatigheidstoetsing
vindt dan ook plaats onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs voor studenten daardoor niet wordt belemmerd. In het volgende referentiekader voor de beoordeling van adviezen van
de ACO zal dit nader worden uitgewerkt. 4.3 Korte opleidingenIn het verlengde van de bovenbeschreven procedures voor registratie van
nieuwe opleidingen van bekostigde en aangewezen opleidingen wordt in het wetsvoorstel
nader omschreven wat wordt verstaan onder hoger onderwijs. Mede naar aanleiding
van het advies van de bovengenoemde werkgroep MDW zijn wij tot de conclusie
gekomen dat alleen opleidingen die worden afgesloten met een getuigschrift
waaraan de wet civiel effect verbindt, kunnen worden beschouwd als hoger onderwijs.
Dat eindniveau wordt ook gewaarborgd door middel van het stelsel van kwaliteitszorg.In de regel gaat het daarbij om opleidingen met een studielast van ten
minste 168 studiepunten, met uitzondering van de opleidingen met een studielast
van 126 studiepunten in het wetenschappelijk onderwijs. Bij opleidingen met
een lagere studielast kan met name in het hoger beroepsonderwijs sprake zijn
van ondoelmatige overlapping met opleidingen op het terrein van het beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie.Ten aanzien van korte opleidingen is in het HOOP 1994 reeds een restrictief
beleid geformuleerd. Met name in het aangewezen onderwijs is echter sprake
van toename van het aantal korte opleidingen. In dit wetsvoorstel wordt nu
voorgesteld noch in het bekostigd noch in het aangewezen hoger beroepsonderwijs
nieuwe korte opleidingen, dit zijn opleidingen die niet leiden tot wettelijk
erkende titulatuur, op te nemen in het CROHO.Bestaande korte opleidingen blijven voor een nader te bepalen termijn
bestaan op grond van het in het wetsvoorstel opgenomen overgangsrecht. Gedurende
deze periode blijft de bekostiging gehandhaafd en behouden studenten hun recht
op studiefinanciering. Met de desbetreffende instellingen voor aangewezen
en bekostigd onderwijs zal bestuurlijk overleg worden gevoerd over de toekomstige
positie van bestaande korte opleidingen. 4.4 Vrije studierichtingen in het hboOp grond van artikel 7.3 kan een student, onder goedkeuring van de examencommissie,
een eigen programma samenstellen uit het onderwijsaanbod van een instelling.
In het hoger beroepsonderwijs is een praktijk gegroeid, waarbij op grond van
deze bepaling «vrije studierichtingen» gestandaardiseerd worden
aangeboden, maar niet centraal worden geregistreerd als nieuwe opleidingen.
Dit staat op gespannen voet met het streven naar grotere transparantie.Om die reden wordt in het wetsvoorstel voorgesteld de mogelijkheid van
een vrije pakketkeuze voor studenten in het hoger beroepsonderwijs met ingang
van het studiejaar 1998–1999 af te bouwen. Voor studenten die reeds
studeren aan een «vrije studierichting» in het hoger beroepsonderwijs,
is een passende overgangsregeling opgenomen. Zij kunnen binnen zes jaar na
inwerkingtreding van deze wet hun opleiding afronden. Voor hun totale studie
hebben deze studenten dan nog ten minste een periode gelijk aan de «cursusduur
plus twee jaar» beschikbaar, hetgeen overeenkomt met de diplomatermijn
in de WSF.Voor het wetenschappelijk onderwijs blijft de mogelijkheid van een vrij
pakket bestaan. Reden voor dit onderscheid is dat opleidingen in het hoger
beroepsonderwijs herleidbaar dienen te zijn tot een bepaalde beroepspraktijk,
waarop de inhoud van het onderwijsprogramma is afgestemd. De samenstelling
van een individueel examenpakket kan spanning opleveren met dit uitgangspunt.
Binnen het wetenschappelijk onderwijs is voor een groot deel
van het onderwijsaanbod sprake van een minder directe relatie met een bepaalde
beroepspraktijk. Anders dan in het hoger beroepsonderwijs heeft de mogelijkheid
van individuele programma's in het wetenschappelijk onderwijs altijd bestaan
en doen zich geen specifieke problemen voor. In het hoger beroepsonderwijs
is deze mogelijkheid eerst ingevoerd in 1986. 4.5 Onderwijs in een vreemde taalArtikel 7.2 van de WHW maakt het mogelijk om bij het onderwijs en de examens
in onderdelen van opleidingen een andere taal te hanteren dan het Nederlands.
De kern van de huidige bepaling in de WHW is dat de keuze voor een bepaalde
voertaal moet worden afgeleid van de aard van het vak, de eindtermen, het
beroepsperspectief en de samenstelling van de studenten- en docentenpopulatie.
Het hanteren van een vreemde taal moet daarbij worden beoordeeld vanuit haar
functionaliteit. De taal is het belangrijkste medium voor het onderwijs, naast
aanschouwing en berekening. Het instellingsbestuur stelt daarvoor een gedragscode
op.Met de toenemende internationalisering is het gebruik van vreemde talen
in het curriculum van het hoger onderwijs, maar ook in het voortgezet onderwijs,
de afgelopen jaren sterk toegenomen. Daarbij zijn in het hoger onderwijs ook
op beperkte schaal opleidingen tot ontwikkeling gekomen, die geheel of voor
een belangrijk deel in een vreemde taal worden verzorgd. In het HOOP 1996
is naar aanleiding daarvan een nader beleidskader geschetst voor omgang met
vreemde talen in het hoger onderwijs. De ACO is hierop geattendeerd. Het onderwerp
is uitgewerkt in de Nota onbegrensd talent (bij brief van 2 april 1997, kenmerk
IB-97005023, toegezonden aan de Voorzitter van de Tweede Kamer).Het hanteren van een bepaalde voertaal voor onderdelen van het curriculum
is bepalend voor het karakter van een opleiding. Om die reden is in de conclusies
naar aanleiding van het overleg over het ontwerp-HOOP 1996 met de VSNU en
HBO-Raad aangegeven dat die keuze ook moet kunnen worden getoetst. Die toetsing
vindt op verschillende niveaus plaats. In de eerste plaats binnen de instellingen
aan de hand van hun gedragscode. De inspectie van het hoger onderwijs ziet
daarbij toe op naleving van de wettelijke bepalingen. Beoordeling van de kwaliteit
van opleidingen vindt plaats in het kader van het stelsel van kwaliteitszorg.Waar onderwijs in een vreemde taal of het hanteren van een vreemde taal
als voertaal deel uitmaken van de eindtermen van een opleiding, vindt ook
toetsing plaats in het kader van de registratieprocedure voor het CROHO. Bij
die toetsing is een oordeel over de doelmatigheid aan de orde. Belangrijk
element daarvoor is de vraag naar de toegankelijkheid van het hoger onderwijs
voor Nederlandse studenten op basis van een reguliere Nederlandse vooropleiding.
Voorts kan ook achteraf de doelmatigheid van opleidingen op grond van artikel
6.5 worden getoetst. Bij het opstellen van het HOOP 1996 was de gedachte dat
voor het uitvoeren van een dergelijke toetsing wetswijziging noodzakelijk
zou zijn. Aangezien het bestaande wettelijke instrumentarium voor kwaliteitszorg
en doelmatigheidstoetsing evenwel voldoende mogelijkheden biedt om in te grijpen,
is afgezien van aanpassing van de wettelijke voorschriften. 4.6 Procedure ontneming rechtenHet sluitstuk van het stelsel van kwaliteitszorg is de mogelijkheid om
bij gebleken onvoldoende kwaliteit de rechten aan een opleiding te ontnemen.
Een besluit tot ontneming van rechten dient op grond van de huidige wettelijke
bepalingen te worden aangekondigd in het HOOP. In het HOOP 1996 is aangegeven
dat deze procedure kan leiden tot een onaanvaardbaar tijdverlies, terwijl
het huidige stelsel van kwaliteitszorg en de daarover bestaande
bestuurlijke afspraken met VSNU en HBO-Raad, reeds borg staan voor een zorgvuldige
procesgang.Om die reden wordt in het wetsvoorstel voorgesteld het besluit tot het
ontnemen van rechten aan een opleiding in verband met onvoldoende kwaliteit
los te koppelen van de HOOP-procedure. In plaats daarvan wordt voorgesteld
een dergelijk besluit vooraf te laten gaan van een officiële waarschuwing,
waarbij de inspectie van het hoger onderwijs beziet of aan de waarschuwing
gehoor wordt gegeven. Na advies van de inspectie kan het besluit worden geëffectueerd.
De bestaande mogelijkheden voor beroep voor de instellingen blijven daarbij
gehandhaafd.Bij een besluit tot ontneming van rechten bij handelen in strijd met de
wet wordt een overeenkomstige procedure voorgesteld. Hierbij is het immers
wenselijk dat niet wordt gewacht met ingrijpen. Bovendien kan een instelling
een dergelijke situatie zelf tijdig verhelpen.Bij ontneming van rechten wegens ondoelmatigheid van het opleidingenaanbod
wordt een andere procedure gevolgd. Bij een dergelijke beslissing kan een
bredere afweging noodzakelijk zijn, waarbij meerdere belanghebbenden dienen
te worden gehoord en een beslissing eerst na overleg met de Tweede Kamer wordt
genomen. In deze gevallen zal bij het overleg een analoge overlegprocedure
worden gevolgd als nu bij de HOOP-procedure. De verplichting een dergelijk
besluit aan te kondigen in het HOOP komt echter te vervallen. Daarvoor in
de plaats komt de verplichting om de instelling te informeren uiterlijk 10
weken voordat het voornemen tot ontneming van rechten aan de Tweede Kamer
bekend wordt gemaakt. Hoofdstuk 5 Capaciteitsregulering 5.1 Capaciteitsbepaling van opleidingenHet thans bestaande instrumentarium voor capaciteitsbepaling van de opleidingen
is ingericht in de tijd dat het hoger onderwijs sterk groeide. De wet gaat
er van uit dat de capaciteit van de verschillende opleidingen door de instellingen
wordt aangepast aan de omvang van de belangstelling van studenten, zodat alle
studenten – althans op termijn – voor die opleiding kunnen worden
ingeschreven. De landelijke regeling dat de opleidingen waarbij zich capaciteitsproblemen
voordeden, slechts tot 125% van de bestaande capaciteit in voorgaande jaren
behoefden uit te breiden (de zogenaamde 125%-regel), was er op gericht de
instellingen de gelegenheid te geven hun groei geleidelijk te realiseren.
De zogenaamde 75%-regel was in deze systematiek opgenomen om de instellingen
bij capaciteitsproblemen te verplichten het aantal beschikbare plaatsen in
ieder geval op een bepaald niveau in stand te houden. De combinatie van de
75%-regel en de 125%-regel maakte het de instellingen mogelijk de verplichte
groei tot de 125% enigszins te temperen.In het HOOP 1996 is geschetst dat in het hoger beroepsonderwijs in de
nabije toekomst nog slechts sprake zal zijn van een lichte toename van de
instroom. In het wetenschappelijk onderwijs is sprake van een dalende deelname-ontwikkeling.
In dit perspectief past niet dat in de regels voor capaciteitsregulering wordt
uitgaan van groei van deelname. Het afschaffen van de capaciteitsregels verruimt
de eigen verantwoordelijkheid van de instellingen om opleidingscapaciteit
en onderwijsvraag op elkaar af te stemmen. Het is dan de instelling zelf die
de afweging maakt de capaciteit al dan niet uit te breiden bij toenemende
vraag. Bij het niet uitbreiden of zelfs beperken van de capaciteit zal de
instelling deze beslissing dienen te motiveren. De motieven kunnen ontleend
zijn aan overwegingen die betrekking hebben op de kwaliteit van het onderwijs
en de onderwijsvoorzieningen, maar kunnen ook samenhangen met fysieke beperkingen,
de beschikbare ruimte of stageplaatsen of het feit dat een opleiding al onevenredig
veel middelen van de instelling in beslag neemt. Vervolgens is het niet uitgesloten dat de instellingen bij die capaciteitsbeperking
rekening houden met de arbeidsmarktperspectieven van de afgestudeerden van
de desbetreffende opleiding, ook al is het ten principale de overheid die
verantwoordelijk blijft voor het al dan niet instellen van een arbeidsmarktfixus.
In de Richtlijn verslag hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek zal
worden bepaald dat de instellingen in het jaarverslag verantwoording afleggen
over het gevoerde capaciteitsbeleid.De bestaande regels ten aanzien van de arbeidsmarktfixus blijven gehandhaafd.
De overheid blijft verantwoordelijk voor de aansluiting tussen onderwijs en
arbeidsmarkt op macro-niveau. Gelet op de grotere verantwoordelijkheid van
de instellingen bij de capaciteitsbepaling, zal de overheid echter slechts
tot instelling van een arbeidsmarktfixus behoeven over te gaan, wanneer de
instellingen niet zelfstandig komen tot landelijke afstemming van de capaciteit
voor bepaalde opleidingen op het van overheidswege aangegeven kader. 5.2 Capaciteit kunstvakonderwijsIn het HOOP 1996 is gewezen op de bijzondere positionering van het kunstvakonderwijs
en de specifieke ruimte in de regelgeving die deze sector nodig heeft voor
zijn verdere ontwikkeling. De lopende herstructurering van deze sector levert
een belangrijke bijdrage aan de noodzakelijke kwaliteitsverbetering, maar
geconstateerd wordt dat het kunstvakonderwijs gebaat is bij een verdere, maar
wel gedifferentieerde reductie, betere selectie en begeleiding van specifiek
talent en verdere concentratie van beschikbare expertise en middelen. In het
HOOP-overleg heeft de Tweede Kamer de regering verzocht om een beleidsplan
voor de toekomstige ontwikkeling van deze sector.De Tweede Kamer heeft ingestemd met de hoofdlijnen voor dat beleidsplan,
neergelegd in de Notitie herstructurering kunstvakonderwijs van 14 juni 1996.
Het beleidsplan is 12 mei 1997 aangeboden aan de Tweede Kamer. In dat beleidsplan,
maar ook reeds bij de hooflijnen voor het beleidsplan, heeft de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen daarbij zijn voorkeur uitgesproken
voor een invulling van de noodzakelijke reorganisatie op basis van bestuurlijke
afspraken met de betrokken instellingen. Echter voor het geval dergelijke
afspraken niet mogelijk blijken, zullen de bewindslieden het beschikbare wettelijke
instrument van beperking van de inschrijving op grond van de behoefte van
de arbeidsmarkt moeten toepassen. Gezien de brede definitie van opleidingen
is het bestaande instrument van arbeidsmarktfixus onvoldoende toegesneden
op de problematiek van het kunstvakonderwijs. In het beleidsplan is het voornemen
aangekondigd dat de bestaande brede kunstvakopleidingen worden opgesplitst
in 25 soorten opleidingen en dat er een verfijning van het wettelijk instrument
van arbeidsmarktfixus zal worden gecreëerd. In dit wetsvoorstel wordt
daarom een verbijzondering opgenomen in het instrument van de arbeidsmarktfixus
naar nader te definiëren differentiaties per hogeschool.Vanwege de specifieke aard van het kunstvakonderwijs en gegeven de omstandigheid
dat het voortgezet onderwijs niet of slechts zeer ten dele een voorbereiding
biedt op het kunstvakonderwijs, bestaat in deze sector nu al de mogelijkheid
dat in aanvulling op de algemene vooropleidingseisen een onderzoek plaatsvindt
naar de specifieke geschiktheid van studenten als voorwaarde voor toelating.
Deze selectie is mede van belang voor een adequate inrichting van het onderwijs,
omdat voor bepaalde opleidingen eisen moeten worden gesteld aan een voldoende
evenwichtige samenstelling van de studentenpopulatie, bij voorbeeld om aan
een conservatorium een evenwichtig orkest- en ensemblepracticum te kunnen
realiseren. Het belang hiervan neemt alleen maar toe als instellingen
de beoogde capaciteitsreductie realiseren, hetzij op basis van bestuurlijke
afspraken, hetzij na toepassing van het instrument van beperking van inschrijving.
Gezien het bovenstaande wordt bij toepassing van een arbeidsmarktfixus bij
opleidingen op het gebied van de kunst een uitzondering op het systeem van
gewogen loting gemaakt.Momenteel hebben de instellingen al de mogelijkheid om te selecteren.
In de praktijk blijken zowel de criteria als de toepassing daarvan in termen
van kwaliteitseisen, objectivering en openbaarheid, onvoldoende te worden
geëxpliciteerd. Teneinde meer objectiviteit en een zekere normering bij
de selectie te bevorderen is het noodzakelijk dat instellingen kunnen worden
verplicht te selecteren en hun selectiecriteria per opleiding en differentiatie
naar inhoud en wijze van toepassing vast te stellen. Door het instellingsbestuur
aan te wijzen externe deskundigen uit de desbetreffende beroepenvelden zullen
de instellingen adviseren over deze criteria en de toepassing ervan. Doordat
deze deskundigen ook deel zullen uitmaken van de commissies per opleiding
of differentiatie, die belast zijn met het onderzoek of potentiële studenten
voldoen aan de specifieke criteria, hebben zij inzicht en een rol in de wijze
waarop deze worden toegepast.In de Richtlijn verslag hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
zal worden opgenomen dat de hogescholen over de selectiecriteria (inclusief
de procedure) rapporteren in hun verslag en daarbij ook de bevindingen van
de onafhankelijke deskundigen betrekken. Dit aspect wordt daarmee uitdrukkelijk
betrokken in de kwaliteitszorg door de instelling en is een aandachtspunt
voor visitatiecommissies. Het ligt in de rede dat instellingen op basis van
de eerste ervaringen met deze inrichting van de selectie een gedragscode overeenkomen
in overleg met het afnemend veld, waarover eventueel een bestuurlijk overleg
kan plaatsvinden.In de loop van het verdere herstructureringsproces zal duidelijk worden
welke verdere aanpassingen in de sfeer van wet- en regelgeving wenselijk zijn.
Wij hebben het voornemen de VKC te blijven betrekken bij de verdere beleidsontwikkeling
en de operationalisering daarvan. Hoofdstuk 6 Financiële gevolgenDe in dit wetsvoorstel voorgestelde wijzigingen van de WHW en, daarmee
samenhangend, van de WSF zijn bedoeld om de beleidsvoornemens uit het HOOP
1996 in wetgeving om te zetten. Met deze beleidsvoornemens is tevens een vermindering
van de rijksbijdrage aan het hoger onderwijs en de studiefinanciering gemoeid.De verkorting van de verblijfsduur van mbo-ers en vwo'ers in het hoger
beroepsonderwijs leidt tot een structurele vermindering van het aantal studentjaren
met 21 500. Dit is gelijkgesteld aan de structurele vermindering van
het aantal studiefinancieringsjaren ten bedrage van 140 miljoen. Vanaf het
kalenderjaar 2002 is de besparing structureel. Het betreft het cohort studenten
dat in het studiejaar 1998–1999 instroomt. Ten behoeve van een studiefonds
dat studenten in individuele gevallen financieel compenseert voor extra verblijfsduur,
zijn vanaf 2002 middelen gereserveerd, beginnend met 25 miljoen in 2002 en
aflopend tot 15 miljoen structureel in 2004.Naar aanleiding van gemaakte afspraken met de hogescholen wordt de omvang
van de studieschuld van studenten die binnen de diplomatermijn zijn afgestudeerd,
en die een duale opleiding volgen of overstappen van een voltijdse naar een
duale of deeltijdse opleiding, bevroren voor de duur van de leren-werken periode –
dit om te voorkomen dat zij financieel nadeel ondervinden als gevolg van de
switch tussen voltijdse en leren/werken periodes. De middelen die hiermee
zijn gemoeid, worden geraamd op 0,5 miljoen vanaf 2003, oplopend tot 10 miljoen
structureel vanaf 2018. De aanpassingen ten aanzien van het kunstvakonderwijs in dit wetsvoorstel
strekken ertoe de bewindslieden van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de
instrumenten te verschaffen om een noodzakelijke verbetering van de kwalitatieve
en kwantitatieve aansluiting op de arbeidsmarkt te kunnen realiseren. Inzet
zijn een verscherping van de instroomselectie van potentiële studenten
door instellingen, enerzijds, en de mogelijkheid van het beperken van de instroom
op basis van de arbeidsmarkt door de overheid, anderzijds. Dit draagt bij
aan taakreductie voor het kunstvakonderwijs, hetgeen onderdeel uitmaakt van
het totaalpakket aan maatregelen in het kunstvakonderwijs, die leiden tot
een besparing van 4 miljoen in 1998, oplopend tot 25 miljoen vanaf 2001.De maatregelen in dit wetsvoorstel zijn voorts van belang om het in het
HOOP 1996 geschetste volumebeleid te realiseren. Het hoger beroepsonderwijs
en het wetenschappelijk onderwijs worden compacter door vermindering van het
aantal studentjaren als gevolg van een snellere selectie en verwijzing en
van een gemiddeld kortere verblijfsduur. II ARTIKELEN Artikel I (WHW) Onderdeel A (artikel 1.1)In verband met de invoering van de «duale opleiding» in het
hoger onderwijs is een begripsbepaling hiervan in artikel 1.1 opgenomen. Verder
wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van het algemene deel van deze memorie en
de toelichting op onderdeel P (wijziging van artikel 7.7). Onderdeel B (artikelen 1.9 en 1.12)Deze wijzigingen hangen samen met de nieuwe titel 1a van hoofdstuk 7.
Verwezen wordt naar de toelichting op onderdeel Y (artikelen 7.23a tot en
met 7.23c). Onderdelen C, F en G (artikelen 2.3, 6.6, en 6.7)De wijzigingen van de artikelen 6.6 en 6.7 hebben tot doel de procedure
voor besluiten betreffende ontneming van rechten aan bestaande opleidingen
enigszins te verruimen. Hierbij is een onderscheid gemaakt naar de grond waarop
de minister de rechten aan een opleiding ontneemt. Indien het gaat om de ontneming
van rechten wegens gedurende een reeks van jaren gebleken onvoldoende kwaliteit
van het onderwijs en de ontneming van rechten wegens strijd met de wet, voorziet
het eerste lid van artikel 6.6 in de procedure zoals die voorheen werd omschreven
in artikel 6.7, met dien verstande dat het voorschrift van voorafgaande aankondiging
in het hoger onderwijs- en onderzoekplan vervalt. Met de incorporatie van
de inhoud van artikel 6.7 in artikel 6.6 komt artikel 6.7 derhalve te vervallen.Ten aanzien van de ontneming van rechten wegens macro-ondoelmatigheid
van een opleiding wordt het huidige voorschrift van voorafgaande aankondiging
in het periodiek uit te brengen hoger onderwijs- en onderzoekplan vervangen
door een verplichting tot voorafgaande bekendmaking aan de Tweede Kamer. Daardoor
wordt het aantal momenten waarop een dergelijke procedure kan worden gestart
vergroot, doch blijven de wettelijke vastgelegde waarborgen op het zelfde
niveau. Door de verplichting om ook van de bekendmaking aan de Tweede Kamer
afschrift te sturen aan de desbetreffende instelling wordt in feite voor de
instelling het verloop van de procedure beter te volgen. De totale procedure
omvat het vroegtijdig bekendmaken van het voornemen, de informatie
over de bekendmaking aan de Tweede Kamer en het besluit zelf, waarop uiteraard
de voorschriften van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing zijn. Onderdelen D, R en S (artikelen 2.9, 7.8a en 7.9)De materie die in het voorgestelde artikel 7.8a wordt geregeld, komt overeen
met het huidige artikel 7.9. Ook in dat artikel wordt beschreven, op welke
wijze het instellingsbestuur de student informeert hoe het de geleverde studieprestaties
waardeert en welke gevolgen het aan die waardering kan verbinden. Evenals
nu het geval is, is het verbinden van een afwijzing aan het advies niet verplicht,
maar betreft het een bevoegdheid. De instelling bepaalt ten aanzien van welke
opleidingen een bindend studieadvies gegeven kan worden.In de voorgestelde regeling is de periode waarin een studieadvies kan
worden uitgebracht, evenwel langer. Dat kan gedurende de hele propedeutische
fase en niet meer alleen tijdens het eerste jaar van inschrijving. Conform
hetgeen nu reeds mogelijk is, zal het bindend studieadvies pas aan het eind
van eerste jaar van inschrijving gegeven kunnen worden. Wel is daaraan nu
gekoppeld dat aan een dergelijke afwijzing een waarschuwing vooraf dient te
gaan, waarbij de desbetreffende student in de gelegenheid wordt gesteld zijn
studieresultaten te verbeteren binnen een «redelijke termijn».
Die termijn kan niet exact in de wet worden bepaald, omdat deze afhankelijk
is van de normen die het instellingsbestuur wenst aan te leggen en de concrete
situatie. Een voor de hand liggende situatie lijkt te zijn dat de student
de gelegenheid krijgt zich te verbeteren voor zijn eerdere onvoldoende prestaties
te revancheren. In zo'n geval zal de redelijke termijn in verband staan met
de onderwijsprogrammering van de instelling. Anderzijds is het aan de instelling
om haar waarschuwing, waar mogelijk in een zo vroeg mogelijk stadium aan de
student kenbaar te maken zodat de student zo nodig ertoe kan besluiten om,
rekening houdend met de zogeheten 1-februari-regel van de Wet op de studiefinanciering,
zonder de tot dan toe ontvangen prestatiebeurstermijn te hoeven terug te betalen,
de studie te staken.Het instellingsbestuur stelt ter uitvoering van het bepaalde in artikel
7.8a nadere regels vast. Deze regels dienen op grond van het zesde lid in
ieder geval betrekking te hebben op studieresultaten die bepalend zijn bij
het uitbrengen van het advies en de termijn waarbinnen een student in staat
gesteld zal worden zijn studieresultaten te verbeteren.In het voorgestelde derde lid van artikel 7.8a is – anders dan in
de huidige tekst – de mogelijkheid opgenomen dat het instellingsbestuur
aan de afwijzing een termijn verbindt. Bovendien wordt in het vijfde lid mogelijk
gemaakt dat een student die bij veranderde omstandigheden wel in staat moet
worden geacht de studie waarvoor hij eerder is afgewezen, te volbrengen, opnieuw
toe te laten tot deze opleiding. Het instellingsbestuur kan dit in de hierboven
genoemde nadere regels verder uitwerken.Overigens is niet uitgesloten dat een student zich na zijn verwijzing
alsnog bij een andere universiteit of hogeschool voor dezelfde opleiding inschrijft.
Een andere mogelijkheid is uiteraard inschrijving voor een andere opleiding
bij de oorspronkelijke of een andere universiteit of hogeschool.In het derde lid van het huidige artikel 7.9 is een verslagverplichting
opgenomen. Het is de bedoeling daaraan op een andere wijze te voldoen, namelijk
door aanvulling van de richtlijn die voor het verslag op grond van artikel
2.9 van toepassing is. De richtlijn zal op een dusdanig tijdstip worden aangevuld
dat de verslagverplichtingen – die materieel niet van elkaar verschillen –
in de tijd naadloos op elkaar zullen aansluiten. Door deze constructie kunnen
zowel het derde lid van artikel 7.9 als de derde volzin van artikel 2.9, tweede
lid, vervallen. Overigens zal ook in het verslag op basis van
artikel 2.9 de toepassing van artikel 7.9 (nieuw) aan de orde moeten komen.In zowel artikel 7.8a als in artikel 7.9 (nieuw) is sprake van een algemene
maatregel van bestuur waarin wordt bepaald welke persoonlijke omstandigheden
het instellingsbestuur in zijn beoordeling betrekt als wordt overwogen om
een student een afwijzing respectievelijk een verwijzing in de postpropedeutische
fase te geven. Zoals reeds in het algemene deel van deze memorie is aangegeven,
is het de bedoeling om hiervoor het reeds bestaande kader van artikel 2.1
van het Uitvoeringsbesluit WHW te hanteren.Artikel 7.9 (nieuw) introduceert in de WHW de mogelijkheid van verwijzing
in de post-propedeutische fase, dat wil zeggen dat het instellingsbestuur
bevoegd is te beslissen dat de student slechts in bepaalde afstudeerrichtingen
verder kan studeren. Een dergelijke verwijzing kan alleen worden gebaseerd
op de studieresultaten van een student. Gezien het belang van de student die
met een dergelijke verwijzing wordt geconfronteerd, mag worden verwacht dat
een instellingsbestuur met het nemen van zo'n besluit niet onnodig lang wacht.
Hoe later een verwijzing wordt uitgebracht, hoe moeilijker immers een eventuele
overstap voor een student kan zijn.Voor een verdere uiteenzetting over de gewenste (zelf)selectie wordt verwezen
naar de paragrafen 1.2 en 1.3 van het algemene deel van deze memorie. Onderdeel E (artikel 3.2)Deze wijziging hangt samen met het opnemen in de WHW van het nieuwe artikel
7.56a. Verwezen wordt naar de toelichting op onderdeel VV. Onderdelen H en I (artikelen 6.9 t/m 6.12)Naar aanleiding van het eerdergenoemde MDW-rapport «Hoger Onderwijs»
heeft de regering het standpunt ingenomen dat de systematiek van het verbinden
van rechten aan opleidingen in het publieke domein en het private domein meer
synchroon zou moeten lopen. Derhalve wordt de systematiek van het bekostigd
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek overgenomen voor het niet bekostigde
aangewezen hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.In artikel 6.9 is de aanwijzing van instellingen geregeld. Aan artikel
6.9 zijn een derde en een vierde lid toegevoegd. Het derde lid ziet erop dat
voor aanwijzing van universiteiten, naast de eis van voldoende kwaliteit van
het (initiële) onderwijs, als eis geldt dat het instellingsbestuur het
bewijs levert van voldoende kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek aan
die instelling. Met deze wijziging wordt een omissie bij de totstandkoming
van de WHW hersteld.Nu artikel 6.11 een geheel andere opzet heeft gekregen, is de inhoud van
het bestaande artikel 6.11 verplaatst naar artikel 6.9, vierde lid. In artikel 6.10 wordt geregeld dat de minister ten aanzien van de opleidingen
die door deze instellingen worden verzorgd, de rechten betreffende het verbinden
van getuigschriften en titulatuur aan de opleiding, kan ontnemen, indien de
kwaliteit van het onderwijs in die opleiding gedurende een reeks van jaren
onvoldoende is geweest, dan wel indien niet meer wordt voldaan aan de bij
of krachtens de wet gegeven voorschriften betreffende de kwaliteitszorg, de
registratie, het onderwijs, de examens, de promoties of de vooropleidingseisen.Het gevolg van het besluit van de minister is dat het civiel effect van
het getuigschrift van de opleiding vervalt en de registratie
in het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (CROHO) wordt beëindigd.In het derde lid van artikel 6.10 wordt, evenals thans het geval is, teruggegrepen
op de procedureregels die gelden in het bekostigd onderwijs: indien de minister
het besluit tot ontneming van rechten heeft genomen, bepaalt hij het tijdstip
waarop het besluit van kracht wordt, zodanig dat de voor de opleiding ingeschreven
studenten de opleiding aan dezelfde instelling of aan een andere instelling
binnen redelijke tijd kunnen voltooien.Alvorens tot ontneming van rechten over te gaan, geeft de minister de
instelling een waarschuwing, onder bepaling van de termijn, die ten minste
drie maanden beslaat, waarbinnen aan de waarschuwing gevolg moet zijn gegeven,
en, indien de instelling dan wel de minister dit wenst, overleg kan plaatsvinden.Het nieuwe artikel 6.11 regelt de situatie dat een aangewezen instelling
een nieuwe opleiding wenst te gaan verzorgen. De minister kan besluiten de
hierboven genoemde civiele rechten aan die opleiding te onthouden, indien:1. de opleiding niet kan worden beschouwd als wetenschappelijk onderwijs
dan wel hoger beroepsonderwijs,2. uit de gegevens voor aanmelding en registratie bij het CROHO blijkt
dat de instelling voornemens is een opleiding te verzorgen die geheel of in
hoofdzaak overeenstemt met een door diezelfde instelling verzorgde opleiding
waaraan op grond van artikel 6.10 de rechten zijn ontnomen.Voor een nadere beschouwing over toetsing van nieuwe aangewezen opleidingen
wordt verwezen naar paragraaf 4.2.2 van het algemene deel van deze memorie.Artikel 6.12 regelt vervolgens de intrekking van de aanwijzing van de
instelling. Indien de instelling geen opleidingen meer verzorgt, ligt aan
de aanwijzing van de instelling geen reden ten grondslag en kan de aanwijzing
derhalve worden ingetrokken. Voor intrekking van de aanwijzing bestaat tevens
aanleiding, indien de instelling niet meer voldoet aan de eisen van artikel
1.12 betreffende kwaliteitszorg, registratie, onderwijs, de examens en de
promoties, alsmede de vooropleidingseisen of de bijzondere bepaling van artikel
1.12, derde lid, voor opleidingen godgeleerdheid dan wel opleidingen gericht
op een godsdienstig of levensbeschouwelijk ambt. Onderdeel J (artikel 6.13)De nieuwe artikelen 7.26a en 7.56a bevatten bepalingen die uitsluitend
betrekking hebben op opleidingen op het gebied van de kunst en lerarenopleidingen
op het gebied van de kunst. Aangezien deze begrippen niet in de wet zijn omschreven,
is voor een nadere afbakening van de opleidingen waar het hier gaat, aansluiting
gezocht bij het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (CROHO). In
verband hiermee is in het derde lid van artikel 6.13 voorgeschreven dat het
CROHO, naast de reeds vermelde onderdelen, het onderdeel onderwijs en het
onderdeel taal en cultuur omvat, alsmede binnen deze onderdelen respectievelijk
de subonderdelen opleidingen op het gebied van de kunst en lerarenopleidingen
op het gebied van de kunst.Doorgaans zullen voorkomende differentiaties binnen het kunstvakonderwijs
en afstudeerrichtingen deel uitmaken van de hoofdlijnen van de onderwijs-
en examenregeling die onderdeel vormen van het CROHO. Om die reden wordt geëxpliciteerd
dat voor de opleidingen op het gebied van de kunst en de lerarenopleidingen
op het gebied van de kunst deze opsomming in het CROHO wordt opgenomen. Dit
is in het vierde lid, onder d, vastgelegd. Voorts worden wijzigingen voorgesteld betreffende gegevens inzake de duale
opleiding. Voor deelname aan duaal onderwijs zijn specifieke studiefinancieringscondities
voorgesteld. Derhalve wordt in het vierde lid, onder e, voorgeschreven dat
de opleiding in voltijdse, deeltijdse en duale vorm kan worden gegeven.Met betrekking tot het nieuwe onderdeel g van het vierde lid wordt verwezen
naar de toelichting op artikel III, onderdeel C. Onderdeel K (artikel 6.15)Artikel 6.15, eerste lid, bevat de opsomming van de omstandigheden waaronder
de Informatie Beheer Groep de registratie van opleidingen in het Centraal
register opleidingen hoger onderwijs beëindigt. Aan die opsomming moet
thans worden toegevoegd de intrekking van de toestemming van de minister aan
een universiteit om een bijzondere opleiding als bedoeld in de nieuwe titel
1a van hoofdstuk 7 te mogen verzorgen. Indien de intrekking een opleiding
met een studielast van 126 studiepunten betreft, zal die intrekking in de
regel gepaard gaan met de intrekking van de toestemming om de daarop aansluitende
vervolgopleidingen te mogen verzorgen. Onderdeel L (artikel 7.1)Als gevolg van het opnemen van de titels 1a en 2a in hoofdstuk 7 van de
WHW dienen de nieuwe titels te worden vermeld in de opsomming van titels die
betrekking hebben op de aangewezen instellingen. Onderdeel M (artikel 7.3)Voor de studenten in het hoger beroepsonderwijs komt per 1 september 1998
de zogeheten vrije studierichting te vervallen. Dit onderdeel wijzigt artikel
7.3 zodanig dat het voortaan uitsluitend betrekking heeft op studenten die
voor een wo-opleiding zijn ingeschreven. Voor de aanleiding voor deze wijziging
wordt verwezen naar paragraaf 4.4 van het algemene deel van deze memorie.In artikel VI van dit wetsvoorstel is voorzien is in een overgangsregeling
voor hbo-studenten die in het studiejaar 1997–1998 zijn ingeschreven
en in dat studiejaar een vrije studierichting hebben gevolgd. Onderdeel N (artikel 7.4)In paragraaf 4.3 van het algemene deel is beargumenteerd dat opleidingen
met een studielast van minder dan 168 studiepunten met uitzondering van de
wo-opleidingen, bedoeld in artikel 7.23a, niet kunnen worden aangemerkt als
hoger onderwijs in de zin van de WHW. De wettelijke basis voor de bestaande
korte opleidingen, neergelegd in het tweede lid, dient derhalve te worden
aangepast. Dit onderdeel voorziet hierin.Ingevolge het bij dit wetsvoorstel behorende overgangsrecht kunnen de
bestaande korte opleidingen vooralsnog blijven bestaan (artikel VII).In het zesde lid van artikel 7.4 wordt voorgesteld een nieuwe vijfjarige
opleiding op te nemen die met ingang van het studiejaar 1997–1998 aan
de technische universiteit te Eindhoven van start zal gaan. Onderdeel O (artikel 7.6)In het tweede lid van artikel 7.6 wordt de richtlijn ten aanzien van de
artsen vervangen door de jongste richtlijn die ten aanzien van deze beroepsgroep
door de Raad van de Europese Gemeenschappen is vastgesteld. Onderdeel P (artikel 7.7)In paragraaf 3.2 van het algemene deel van deze memorie wordt de introductie
van de zogenoemde duale leerweg beargumenteerd. Essentieel voor duale opleidingen
is dat er sprake is van een afwisseling van het volgen van onderwijs en studeren
in de beroepsuitoefening. De beroepsuitoefening heeft een substantiële
omvang en kent een bepaalde mate van aaneengeslotenheid.De verplichting van het instellingsbestuur om van elke onderwijseenheid
van de opleiding afzonderlijk de studielast te bepalen volgt uit artikel 7.13,
tweede lid, onder d. Deze gegevens dienen dus uit de onderwijs- en examenregeling
te blijken. Voor duale opleidingen is dat niet anders. Dat betekent dat de
studielastverdeling bij duale opleidingen tussen «leren en werken»
ook reeds vastligt. Gelet op de verschillende gevolgen die dit leren en werken
heeft voor de aanspraak op studiefinanciering bestaat behoefte aan de introductie
van een begrip dat dat onderscheid markeert. Gekozen is voor het begrip «onderwijsdeel»
van de duale opleiding. Dit begrip is gedefinieerd in het voorgestelde tweede
lid van artikel 7.7 van de WHW en is hanteerbaar in de WSF, alsook in de artikelen
6.13, vierde lid, onder g, en 7.9f van de WHW zoals deze bepalingen volgens
dit wetsvoorstel worden voorgesteld.De terminologie «voltijds, deeltijds of duaal» sluit –
evenals in de huidige situatie – niet uit dat aan een instelling een
opleiding met verschillende van deze organisatorische varianten voorkomt. Onderdelen R en S (artikelen 7.8a en 7.9)Verwezen wordt naar de toelichting hiervoor op de onderdelen D, R en S.
 Onderdeel T (artikelen 7.9e en 7.9f)Op grond van artikel 7.31a kunnen studenten die in het bezit zijn van
bepaalde diploma's in het beroepsonderwijs, en die doorstromen naar verwante
hbo-opleidingen, worden vrijgesteld van het afleggen van tentamens. Omdat
deze studenten op grond van de WSF een kortere studiefinancieringsduur hebben,
moet de Informatie Beheer Groep weten welke studenten een dergelijke vrijstelling
krijgen. Voor studenten die zijn ingeschreven aan een bekostigde hbo-instelling
wordt deze vrijstelling opgenomen in het Centraal register inschrijving hoger
onderwijs. Op grond van het voorgestelde artikel 7.9e moeten aangewezen instellingen
deze informatie aan de Informatie Beheer Groep doorgeven.Artikel 7.9f voorziet er in dat uit de openbare kas bekostigde instellingen
met betrekking tot elk studiejaar van hun duale opleidingen aan de Informatie
Beheer Groep meedelen hoe groot de studielast van het onderwijsdeel is. Deze
gegevens zijn van belang voor de toepassing van artikel 9, lid 1e, van de
WSF. Het is de bedoeling dat de tijd tussen het aanleveren van die gegevens
en het begin van het studiejaar zo kort mogelijk is. Voor een goede verwerking
daarvan wordt thans voorzien dat een periode van 2 maanden nodig zal zijn.
Om de nodige flexibiliteit te waarborgen, wordt de invulling bij ministeriële
regeling bepaald. Onderdeel U (artikel 7.13)In verband met enerzijds de selectie en toelating van aanstaande studenten
in het kunstvakonderwijs en anderzijds de toepassing van de arbeidsmarktfixus
in deze sector is het gewenst binnen de (leraren)opleidingen op het gebied
van de kunst differentiaties te onderscheiden. Een differentiatie kan worden
gezien als een richting die zowel in de propedeutische als in de post-propedeutische
fase van de opleiding kan aanvangen. Indien binnen een (leraren)opleiding
op het gebied van de kunst twee of meer differentiaties voorkomen, dienen
deze in de onderwijs- en examenregeling inhoudelijk te worden beschreven.
Hiertoe is in het tweede lid van artikel 7.13 een nieuw onderdeel b opgenomen.In dit lid worden na het huidige onderdeel d (na verlettering: e) nog
twee andere onderdelen toegevoegd. In het nieuwe onderdeel f is bepaald dat
de regels die op grond van de artikelen 7.8a, zesde lid, en 7.9, tweede lid,
worden vastgesteld, in de onderwijs- en examenregeling moeten worden opgenomen.
In het nieuwe onderdeel g is voorgeschreven dat ditzelfde dient te geschieden
ten aanzien van de vervolgopleidingen die op grond van artikel 7.23a, tweede
lid onder b, zijn verbonden aan een opleiding als bedoeld in artikel 7.23,
tweede lid, onder a. Hiermee wordt helderheid gegeven over de voortgezette
opleidingsmogelijkheden die de universiteit aanbiedt aan studenten die kiezen
voor de in de nieuwe titel 1a bedoelde (verkorte) opleidingen met een studielast
van 126 studiepunten. De plaats waarop deze bepalingen zijn opgenomen, bepaalt
de aard van de medezeggenschap ten aanzien van deze onderwerpen op grond van
het vigerende artikel 10.20 en op grond van artikel 9.38 zoals deze laatste
bepaling na de inwerkingtreding van de Wet modernisering universitair bestuursorganisatie
luidt. Uit die plaatsing volgt dat ten aanzien van deze onderwerpen geen wettelijk
instemmingsrecht wordt voorgeschreven, evenmin als dat het geval is voor andere
beleidsterreinen van het instellingsbestuur die bepalend zijn voor de eindtermen
van opleidingen.Voorts dient het huidige onderdeel e van het tweede lid (na verlettering:
i) te worden aangepast aan het feit dat in ons wetsvoorstel de inschrijvingsvorm
«duale opleiding» wordt geïntroduceerd.Het nieuwe artikel 7.31a verleent in beginsel aan mbo-ers die uit een
opleiding naar een verwante hbo-opleiding doorstromen, een vrijstelling van
42 studiepunten. Niet alle abituriënten uit het mbo komen hiervoor in
aanmerking. Indien het opleidingsniveau van betrokkenen een dergelijke vrijstelling
niet rechtvaardigt, is het instellingsbestuur bevoegd tot een vrijstelling
van een geringere omvang te besluiten. Voorkomen moet worden dat over het
door het instellingsbestuur te voeren beleid onduidelijkheid ontstaat. Daarom
voorziet dit wetsvoorstel in een opdracht aan het instellingsbestuur om de
lijn die bij de beoordeling van het opleidingsniveau wordt gehanteerd, in
de onderwijs- en examenregeling op te nemen (onderdeel v). Onderdeel V (artikel 7.15)Met deze wijziging wordt tot uitdrukking gebracht dat de instellingen –
die de nadere regels voor het verplicht voorgeschreven studieadvies en voor
de bevoegdheid ten aanzien van het bindend studieadvies en de verwijzing bij
iedere opleiding kunnen toepassen, telkens wanneer de studieprestaties van
de student daarom vragen – tijdig en deugdelijk bekend moeten maken.
Het is daarbij niet langer nodig dat instellingen afzonderlijk aangeven bij
welke opleidingen zij het bindend studieadvies zullen willen toepassen zoals
het bestaande onderdeel c van dit artikel aangeeft. Het voorschrift om de
nadere, door de instelling vast te stellen regels voor de toepassing van het
bindend studieadvies voorafgaande aan de inschrijving van studenten kenbaar
te maken, wordt uitgebreid met een overeenkomstig voorschrift over bindende
verwijzing in de postpropedeutische fase. Onderdelen W en X (artikelen 7.22 en 7.23)Deze wijzigingen strekken tot herstel van een omissie in de WHW. Onderdeel Y (Titel 1a en artikel 7.23a)In deze nieuwe titel zijn de meeste bepalingen bijeengebracht die differentiatie
in de cursusduur van opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs mogelijk
beogen te maken. De bepalingen hebben een beperkte reikwijdte, omdat het gaat
om bijzondere gevallen waarin een universiteit op goede gronden het verzorgen
op zich wil nemen van een opleiding die afwijkt van de in artikel 7.4 aangegeven
standaarden. Daarbij wordt mogelijk gemaakt dat naar boven wordt afgeweken
van de standaard van 168 studiepunten. Daarnaast wordt mogelijk gemaakt een
korte opleiding van 126 studiepunten te verzorgen, in combinatie met één
of meer vervolgopleidingen. Aan die verkorte opleidingen wordt een afzonderlijke
«nieuwe» titel verbonden, te weten «kandidaat». Ofschoon
dat niet is voorgeschreven, ligt het enigermate voor de hand dat de verkorte
opleidingen worden ontwikkeld vanuit bestaande opleidingen.In het nieuwe artikel 7.23a wordt het mogen verzorgen van wo-opleidingen
met een afwijkende studiebelasting uitdrukkelijk gekoppeld aan de voorafgaande
toestemming van de minister. De algemene criteria die deze daarbij moet hanteren,
zijn aangegeven in het derde lid. De eerste twee daarvan spreken voor zich.
Het derde criterium brengt tot uitdrukking dat een opleiding met een afwijkende
studielast dient bij te dragen aan de stelselontwikkeling. De opleiding dient
in dat opzicht dus «meerwaarde» te bezitten ten opzichte van wat
elders reeds aan wo-opleidingen bestaat. De overheid kan op basis hiervan
een experimentenbeleid voeren. Dikwijls zullen de afwijkende opleidingen dus
een experimenteel karakter hebben. Het evaluatievoorschrift van het zesde
lid achten wij daarom van wezenlijk belang. Gelet op de bedoelde criteria
kan dus niet worden gesproken van een volledig vrije bevoegdheid aan de zijde
van de overheid en evenmin aan de zijde van de instellingen. Instellingen
en minister zullen elkaar dienen te vinden in een betrekkelijk gedoseerde,
weldoordachte toepassing van titel 1a.Voor het kunnen starten met een korte opleiding geldt nog een afzonderlijk
criterium. Het vierde lid bevat de voorwaarde dat daaraan één
of meer vervolgopleidingen zullen worden verbonden. Ook die vervolgopleidingen
dienen aan de algemene criteria van het derde lid te voldoen. (artikel 7.23b)Deze bepalingen strekken er toe aansluiting te bereiken tussen de toepasselijkheid
van de normale registratieprocedure van het CROHO en de voor deze opleidingen
noodzakelijk goedkeuringsprocedure. De instellingen zullen dus bij al hun
initiatieven om toepassing van artikel 7.23a uit te lokken het advies van
de ACO moeten vragen. (artikel 7.23c)Dit artikel regelt het recht op het voeren van titels door afgestudeerden
van de bijzondere opleidingen bedoeld in deze titel.Voor de korte opleidingen van artikel 7.23a, tweede lid, onder a, geldt
dat de afgestudeerden de titel «kandidaat» mogen voeren. Tevens
is bepaald dat deze afgestudeerden in plaats van deze titel kunnen kiezen
voor het voeren van de titel Bachelor.Degenen die na de korte opleiding een daaraan verbonden vervolgopleiding
met succes afsluiten, verkrijgen het recht om een van de titels ingenieur,
meester of doctorandus te voeren, afhankelijk van de soort van de opleiding.
Hetzelfde geldt voor afgestudeerden van een van de verlengde opleidingen van
artikel 7.23a, tweede lid, onder c. Voor beide geldt bovendien het recht om
desgewenst in plaats daarvan de titel Master te voeren. Onderdeel Z (artikel 7.24)Op dit moment zijn de vooropleidingseisen voor het hbo het bezit van een
vwo-, havo- of mbo-diploma. Met ingang van 1 augustus 1997 wordt het onderhavige
artikel wat betreft de laatstvermelde vooropleidingseis aangepast aan de situatie
dat het beroepsonderwijs, zoals geregeld in de WEB, van start gaat. Dan zal
als vooropleidingseis voor een hogeschool het bezit van een diploma van een
middenkaderopleiding of van een specialistenopleiding als bedoeld in artikel
7.2.2, eerste lid, van de WEB gelden. Voor de goede orde zij vermeld dat de
diploma's «oude stijl» van het mbo ingevolge artikel 12.2.1 van
de WEB gelden als diploma's verkregen op grond van artikel 7.4.6 van die wet.
Laatstgenoemd artikel regelt de uitgifte van WEB-diploma's.Voorgesteld wordt de toegang tot het hbo ook mogelijk te maken voor die
leerlingen uit het beroepsonderwijs die in het bezit zijn van het diploma
van bij ministeriële regeling aan te wijzen vakopleidingen. Het gaat
hierbij om vakopleidingen die geen pendant hebben in de middenkader- en specialistenopleidingen
uit de WEB. Onderdeel AA (artikel 7.25)Deze wijziging houdt verband met de hierboven vermelde wijziging. Indien
ingevolge artikel 7.24, tweede lid, vakopleidingen worden aangewezen, dienen
ten aanzien van deze opleidingen ook de zogeheten vakkenpakketeisen te kunnen
worden gesteld. In verband met de terminologie van de WEB betreft het hier
geen vakken, maar deelkwalificaties. Onderdeel BB (artikel 7.26)Ten gevolge van het opnemen van een nieuwe bepaling betreffende de aanvullende
eisen voor de (leraren)opleidingen op het gebied van de kunst (artikel 7.26a)
wordt de reikwijdte van artikel 7.26 door de toevoeging van een nieuwe volzin
aan het eerste lid beperkt. Onderdeel CC (artikel 7.26a)In artikel 3.6, onderdeel f, van het Uitvoeringsbesluit WHW zijn de opleidingen
op het gebied van de kunst aangewezen als opleidingen waarvoor ingevolge artikel
7.26, eerste lid, aanvullende eisen met het oog op de inschrijving gelden.
Als aanvullende eis, voor deze opleidingen neergelegd in artikel 2 van de
Regeling aanvullende eisen hoger onderwijs, geldt thans dat uit een door het
instellingsbestuur in te stellen onderzoek moet zijn gebleken dat betrokkene
beschikt over voldoende aanleg en geschiktheid voor de desbetreffende opleiding,
gelet op de uitoefening van het beroep of de beroepen waarvoor de opleiding
voorbereidt. Zoals in paragraaf 5.2 van het algemene deel reeds is aangegeven,
voldoet deze wijze van selectie van aankomende studenten in onvoldoende mate.
Teneinde hierin verbetering te brengen wordt bij dit wetsvoorstel een afzonderlijke
bepaling voor de selectie en toelating binnen het kunstvakonderwijs opgenomen.
Elementen daarin zijn de mogelijkheid van selectie per differentiatie, de
verplichting voor het instellingsbestuur de wettelijke specifieke eisen te
expliciteren in de vorm van criteria voor selectie en toelating, een verplicht
oordeel van een externe deskundige over deze criteria en de instelling van
een toelatingcommissie per differentiatie of opleiding.Het eerste lid komt in belangrijke mate overeen met het eerste lid van
artikel 7.26. In de onderhavige bepaling ontbreekt de vermelding van de specifieke
eis «eigenschappen van de student». Deze eis is niet relevant
voor het kunstvakonderwijs. Hij wordt gehanteerd voor opleidingen als de opleiding maritiem officier (eis: medische geschiktheid) en de opleiding
bewegingsagogie/psychomotorische therapie (eis: praktische bedrevenheid in
bewegingsactiviteiten).Indien een differentiatie is opgenomen in de desbetreffende ministeriële
regeling, dienen door het instellingsbestuur selectie- en toelatingscriteria
te worden vastgesteld (tweede lid). Deze vormen een uitwerking van de specifieke
eisen die bij ministeriële regeling zijn vastgelegd. Dit is een nieuw
voorschrift, vergeleken met het huidige artikel 7.26. Voor de aanleiding van
deze bepaling verwijzen wij naar paragraaf 5.2 van het algemene deel, waarin
ook de nieuwe bepaling dat een externe deskundige de selectie- en toelatingscriteria
beoordeelt, wordt onderbouwd.Het derde lid schrijft voor dat per differentiatie of per opleiding door
het instellingsbestuur een selectiecommissie wordt ingesteld. Met dit voorschrift
wordt beoogd te komen tot een grotere objectiviteit binnen het selectieproces.
Over de samenstelling van de commissie is slechts geregeld dat de onafhankelijke
deskundige die de selectiecriteria beoordeelt, deel uitmaakt van de commissie.
Verder is nog vastgelegd dat de commissie een gemotiveerd advies uitbrengt.
Voor het overige wordt de verdere «invulling» van de commissie
aan het instellingsbestuur overgelaten.In het vierde lid wordt expliciet geregeld dat de aankomende student wordt
geïnformeerd over de uitslag van het selectie-onderzoek. Indien het resultaat
positief is, ontvangt de betrokkene een bewijs van toelating. In het geval
dat voor een bepaalde differentiatie of opleiding een arbeidsmarktfixus geldt,
worden er ten hoogste zoveel bewijzen uitgereikt als het aantal personen dat
in het fixusbesluit is vermeld. Mochten niet alle bezitters van een bewijs
van toelating zich voor de desbetreffende differentiatie of opleiding inschrijven,
dan biedt de redactie van artikel 7.56a, tweede lid («aantal ingeschreven
studenten») de mogelijkheid extra bewijzen van toelating uit te reiken.Beroep tegen een beslissing van het instellingsbestuur als bedoeld in
het vierde lid kan op grond van artikel 7.66, eerste lid, bij het College
van beroep voor het hoger onderwijs worden ingesteld, dan wel op grond van
artikel 7.68, eerste lid, bij het College van beroep voor het bijzonder onderwijs,
waarbij de hogeschool is aangesloten. Onderdeel DD (artikel 7.31)Blijkens hun bewoordingen zijn de toelatingsregels van de artikelen 7.24
tot en met 7.30 van de WHW normaal toepasselijk op de bijzondere opleidingen,
bedoeld in titel 1a.Voor de vervolgopleidingen die aan de verkorte opleidingen van de nieuwe
titel 1a in hoofdstuk 7 worden verbonden, zijn evenwel aanvullende toelatingsbepalingen
vereist. Voorgesteld wordt het toelatingsregime van toepassing te laten zijn,
dat ook voor andere vervolgopleidingen geldt. Dat betekent dat de toelating
wordt geregeld door het instellingsbestuur. De bedoelde vervolgopleidingen
worden aldus toegevoegd aan artikel 7.31.De uitbreiding van artikel 7.31 met een nieuw tweede lid waarborgt dat
studenten die een opleiding van 126 studiepunten hebben afgerond, toelatingsrecht
hebben tot één of meer vervolgopleidingen. Na voltooiing van
een dergelijke vervolgopleiding kan de student, die dan reeds de titel kandidaat
bezit, een van de klassieke titels ir, mr of drs behalen. Overigens kan het
instellingsbestuur met betrekking tot vervolgopleidingen een eigen toelatingsbeleid
voeren op grond van het tot derde lid vernummerde, bestaande tweede lid van
artikel 7.31. Ook kunnen op grond van hetzelfde artikellid toelatingsbeperkingen
vanwege de minister van kracht zijn. Op alle in titel 1a bedoelde opleidingen die in deeltijdse vorm worden
aangeboden, is artikel 7.27 toepasbaar. Onderdeel EE (artikelen 7.31a en 7.31b)In het nieuwe artikel 7.31a, eerste lid, is de hoofdregel neergelegd dat
leerlingen uit het beroepsonderwijs die in het bezit zijn van een diploma
van een middenkader- of specialistenopleiding dan wel van een bij ministeriële
regeling aangewezen vakopleiding en toegang wensen tot een daarmee verwante
hbo-opleiding, aanspraak hebben op een vrijstelling van 42 studiepunten. Bij
ministeriële regeling zal worden aangegeven om welke beroepsopleidingen
het gaat en welke hbo-opleidingen daarmee verwant zijn. Gelet op de te verwachten
frequentie van wijziging van de desbetreffende voorschriften ligt het niveau
van de ministeriële regeling voor de hand.Aan het instellingsbestuur wordt in het tweede lid de opdracht gegeven
om in de onderwijs- en examenregeling vast te leggen, wat de inhoud van de
vrijstelling is. In deze regeling dient te worden gedifferentieerd naar beroepsopleiding
en ontvangende hbo-opleiding.De vrijstelling van het eerste lid omvat 42 studiepunten en vormt een
vierde gedeelte van de totale studielast van de opleiding. Niet is voorgeschreven
dat de vrijstelling de propedeutische fase betreft. Uit de onderwijs- en examenregeling
zal moeten blijken of de vrijstelling betrekking heeft op beide fasen van
de opleiding en voorts, om welke onderdelen van de propedeutische fase en,
voor zover van toepassing, om welke onderdelen van de post-propedeutische
fase het gaat.Het derde lid biedt de mogelijkheid van een uitzondering op de hoofdregel
van het eerste lid in die gevallen dat het instellingsbestuur van oordeel
is dat studenten – ondanks hun verwante vooropleiding – onvoldoende
gekwalificeerd zijn voor het volgen van een hbo-opleiding waarvoor een vrijstelling
van 42 studiepunten is verleend. Het instellingsbestuur zal hier niet licht
toe kunnen overgaan, omdat het is gebonden aan een wettelijk criterium. Het
bestuur dient aannemelijk te maken, dat de aankomende student tijdens zijn
beroepsopleiding in onvoldoende mate bepaalde kennis en vaardigheden heeft
kunnen opdoen. Indien het instellingsbestuur tot een beperkt pakket aan vrijstellingen
besluit, stelt zij de aankomende student op de hoogte van de omvang en de
inhoud van dat pakket. In dat geval heeft de student aanspraak op aanvullende
financiële ondersteuning van het instellingsbestuur (zie hiertoe de toelichting
op onderdeel QQ, betreffende artikel 7.51a, eerste lid).Van bovenbedoelde beslissing van het instellingsbestuur kan een student
in beroep gaan bij het college van beroep voor de examens van de instelling. (artikel 7.31b)Hierboven onder de toelichting op artikel 7.31a is aangegeven dat de vrijstelling
van 42 studiepunten niet noodzakelijkerwijs behoeft te corresponderen met
een vrijstelling van het gehele propedeutisch examen. Vrijstelling van een
deel van het propedeutisch examen betekent in elk geval dat het desbetreffende
deel van het propedeuse-curriculum niet meer geheel behoeft te worden gevolgd.
Hierdoor ontstaat in het eerste jaar van inschrijving de mogelijkheid voor
studenten om, indien het onderwijsprogramma hierin voorziet, deel te nemen
aan onderdelen uit het curriculum van de post-propedeutische fase. Van belang
hierbij is dat ook de daaraan verbonden tentamens kunnen worden afgelegd,
voordat het propedeutisch examen is behaald. Hiertoe wordt in het nieuwe artikel
7.31b expliciet de gelegenheid geboden, doch uitsluitend voor studenten die
op grond van artikel 7.31a in het bezit zijn van een vrijstelling van 42 of
minder studiepunten. Studenten die langs een andere weg vrijstelling hebben verkregen, dienen
gebruik te maken van de mogelijkheid die artikel 7.30, derde lid, thans reeds
biedt. Op grond van deze bepaling kan de examencommissie op verzoek toestemming
verlenen. Onderdeel FF (artikel 7.32)Inschrijving als extraneus voor een duale opleiding is niet mogelijk.
Een extraneus legt uitsluitend tentamens en examens af en neemt derhalve niet
deel aan de beroepsuitoefening verband houdend met het onderwijs in de duale
opleiding. Dit betekent dat een beoordeling van de resultaten tijdens de beroepsuitoefening
ten aanzien van een extraneus niet mogelijk is en derhalve een zodanige inschrijvingsvorm
niet wenselijk is. Onderdeel GG (artikel 7.34)In artikel 7.34 zijn in het eerste lid de rechten opgenomen die een student
heeft, indien hij als student is ingeschreven aan een instelling. In verband
met de eerder in dit wetsvoorstel geopende mogelijkheid om een student uit
te sluiten van bepaalde afstudeerrichtingen (op grond van het nieuwe artikel
7.9), is het noodzakelijk dat het recht op deelname aan het initieel onderwijs
zoals neergelegd in onderdeel a van dit artikel nader te omschrijven.De opneming van artikel 7.56a in deze wijziging vloeit voort uit de aard
van die bepaling (zie ook de toelichting op onderdeel VV). Onderdeel HH (artikel 7.37)Deze wijziging vloeit voort uit de nieuwe bepaling in dit wetsvoorstel
(artikel 7.56a), waarin de mogelijkheid wordt geopend binnen het kunstvakonderwijs
een arbeidsmarktfixus per differentiatie in te stellen. Hiervoor is in elk
geval nodig dat aankomende studenten bij de aanmelding de gewenste differentiatie
opgeven. Onderdeel II en KK tot en met NN (artikelen 7.43 en 7.44
tot en met 7.48)Artikel 7.43 van de WHW blijkt een systematische onjuistheid te bevatten,
die het gevolg is van niet volledige afstemming tussen de Wet van 28 maart
1996 (Stb. 226) en de «Prestatiebeurswet» (Stb. 227) van
dezelfde datum, waarin onder meer de leeftijdsgrens voor studiefinanciering
van 18 jaar in het hoger onderwijs is afgeschaft. Ten onrechte bevat artikel
7.43, eerste lid, WHW nog die leeftijdsgrens, waardoor – onbedoeld –
zeer jeugdige studenten, indien zij in het eerste jaar van hun studie geen
gebruik maken van studiefinanciering in een gunstiger positie komen te verkeren
ten opzichte van hun iets oudere collega-studenten. De thans voorgestelde
verwijdering van die leeftijdsgrens levert een vereenvoudiging op van artikel
7.43 van de WHW, die ook tot technische aanpassingen in daarop volgende artikelen
van de WHW leidt. Artikel 7.47, tweede lid, bevat tevens een technische aanvulling
in verband met het nieuwe artikel 7.43a. Onderdeel JJ (artikel 7.43a)In aansluiting op de collegegeldbepaling voor deeltijdse opleidingen krijgen
instellingen ook voor duale opleidingen de gelegenheid om zelf het collegegeld
te bepalen (ten minste f 1250). Hierdoor wordt een maximale flexibiliteit
mogelijk bij de inrichting van duale leerwegen. Onderdeel OO (artikel 7.49)De wijziging van het eerste lid vloeit voort uit de voorgestelde wijzigingen
van artikel 7.43.De noodzaak van de wijziging van het tweede lid van artikel 7.49 vloeit
voort uit een onduidelijkheid die het huidige tweede lid thans blijkt te bevatten.
Anders dan de wettekst thans lijkt aan te geven, is het nimmer de bedoeling
geweest instellingen te verplichten collegegeld te restitueren aan studenten
die in de loop van het studiejaar afstuderen, doch tevens blijven ingeschreven
voor een andere opleiding aan diezelfde of aan een andere instelling. Voorgesteld
wordt de vereiste verheldering thans aan te brengen door te bepalen dat de
betrokken student om de restitutie moet vragen en voorts door uitdrukkelijk
aan te geven dat restitutie achterwege blijft, indien de student nog voor
een andere opleiding bij dezelfde of een andere instelling is ingeschreven.Deze laatste bepaling wordt – ook voor de duidelijkheid –
aan het derde lid van dit artikel toegevoegd. Onderdeel PP (artikel 7.51)In verband met de wenselijkheid een goed onderscheid te kunnen maken tussen
het bestaande afstudeerfonds en het in het HOOP 1996 aangekondigde nieuwe
studiefonds wordt voorgesteld het bestaande artikel 7.51 van een gewijzigd
opschrift te voorzien. Onderdeel QQ (artikel 7.51a)Deze bepaling regelt het recht op uitkeringen voor studenten uit het nieuwe,
door elke hogeschool in het leven te roepen studiefonds.Voor universiteiten geldt de noodzaak om dit studiefonds in het leven
te roepen slechts voor zover zij gebruik maken van de nieuwe mogelijkheden
van titel 1a en voor zover daarbij vervolgopleidingen worden ingesteld met
een studielast van meer dan 42 studiepunten, dan wel verlengde opleidingen
met een studielast van meer dan 168 studiepunten.De grondgedachte bij dit studiefonds is dat instellingen die studenten
een uitgebreider onderwijsprogramma aanbieden dan op grond van de wet is vereist,
zelf de verantwoordelijkheid zullen dragen om die studenten tot het volgen
van dat «extra» onderwijs financieel in staat te stellen. De aanspraak
op het ontvangen van gemengde studiefinanciering ten laste van het Rijk eindigt
immers bij het bereiken van de wettelijke grenzen. Zo zal in de WSF worden
bepaald dat een mbo-abituriënt die doorstroomt naar een verwante opleiding
in het hbo – met inachtneming van de prestatienormen – nog slechts
recht heeft op drie jaren gemengde studiefinanciering. Indien de desbetreffende
hogeschool met toepassing van het voorgestelde artikel 7.31a, derde lid, deze
student evenwel voor minder onderwijseenheden vrijstellingen geeft dan overeenstemt
met 42 studiepunten, stijgt de studieduur van betrokkene effectief boven de
drie jaren uit.In het eerste lid van het voorgestelde artikel 7.51a wordt daarom bepaald
dat de hogeschool in dat geval na het verstrijken van het tijdvak van drie
jaar een voorziening treft ten behoeve van de desbetreffende student die hem
in financieel opzicht in dezelfde positie plaats als zou de toekenning van
studiefinanciering in de vorm van een gemengde toelage niet zijn stopgezet.De periode waarover de instelling die voorziening moet laten lopen, is
omgekeerd evenredig aan het aantal studiepunten waarvoor wel vrijstelling
werd verleend. Deze verplichting eindigt voortijdig, indien de student eerder
dan verwacht het afsluitend examen met goed gevolg aflegt.In het tweede en derde lid zijn vergelijkbare verplichtingen geformuleerd voor de universiteit die een vervolgopleiding als bedoeld in
het nieuwe artikel 7.23a, tweede lid, onder b, aanbiedt, welke meer dan 42
studiepunten omvat, respectievelijk gebruik maakt van de mogelijkheid om een
verlengde opleiding als bedoeld in artikel 7.23a, tweede lid, onder c, aan
te bieden. In deze gevallen geldt een vergelijkbare verplichting jegens de
betrokken student en wel over een tijdvak dat evenredig is aan het aantal
studiepunten dat de vervolgopleiding uitstijgt boven 42 studiepunten, respectievelijk
de verlengde opleiding uitstijgt boven de 168 studiepunten.De verplichting om uitvoeringsregels vast te stellen completeert de nieuwe
regeling.Voor de goede orde wijzen wij er op dat de regeling van het studiefonds
niet afdoet aan de toepasbaarheid van de regeling van de afstudeersteun van
het bestaande artikel 7.51, omdat de eerstgenoemde regeling ziet op financiële
ondersteuning zonder studievertraging en de tweede juist de – grof gezegd –
buiten de schuld van de student ontstane studievertraging beoogt financieel
te compenseren of te mitigeren. Onderdeel RR (artikel 7.52)Voor het Centraal bureau voor de statistiek wordt bepaald dat dit bureau
voor de uitvoering van zijn taak gebruik kan maken van gegevens uit het Centraal
register inschrijving hoger onderwijs (CRIHO). Deze bepaling sluit aan bij
artikel 9 van de Wet op het Centraal bureau en de Centrale commissie voor
de statistiek. In het eerste lid van laatstgenoemd artikel wordt namelijk
bepaald dat het CBS bevoegd is om ten behoeve van statistische doeleinden
in overeenstemming met de betrokken minister gebruik te maken van gegevens
uit registraties van instellingen en diensten van het Rijk. Gelet op de systematiek
van artikel 7.52, tweede lid, van de WHW is een expliciete vermelding van
het CBS nodig.Voorts wordt aan de Informatie Beheer Groep de bevoegdheid toegekend aan
door haar aan te wijzen andere instanties tot natuurlijke personen herleidbare
gegevens te verstrekken ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of statistiek
dan wel op grond van een dringende en gewichtige reden, op voorwaarde dat
de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen niet wordt geschaad. In dit verband
wordt gedacht aan onderzoek dat nodig is om een Keuzegids hoger onderwijs
vast te stellen. Onderdelen SS en TT (artikelen 7.53 en 7.54)Overeenkomstig de aankondiging in het HOOP 1996 wordt voorgesteld de bepalingen
betreffende de capaciteitsvaststelling per opleiding te versoepelen. De verplichting
om de capaciteit vast te stellen op ten minste 75% van de gemiddelde instroom
in de propedeutische fase van de opleiding in de voorafgaande drie studiejaren
komt te vervallen (artikel 7.53, eerste lid, tweede volzin, WHW), alsook de
125%-regeling van artikel 7.54 van de WHW. Met deze maatregel kan ook het
verplichte karakter van de capaciteitsvaststelling komen te vervallen, omdat
geen «basisgetal» meer nodig is voor de eventuele toepassing van
artikel 7.54. Dit artikel vervalt immers. Deze capaciteitsbepaling kan nu
van een verplichting worden omgezet in een bevoegdheid. Hiertoe strekt de
voorgestelde aanpassing van artikel 7.53, eerste lid.De bevoegdheid is er overigens niet een die naar het believen het instellingsbestuur
willekeurige studentenaantallen kan opleveren. De bevoegdheid om de instroom
van studenten te beperken dient naar zijn aard op goede gronden te worden
gehanteerd. De beslissing dient dus deugdelijk te worden gemotiveerd. Zonder
een dergelijke motivering zal een uitgelote student op goede gronden alsnog
toelating kunnen claimen. Over welke motivering geldigheid bezit laat het wetsvoorstel zich niet
uit. Dit is immers een zaak die in hoge mate het beleid en de financiële mogelijkheden van de instelling aangaat, en kan variëren van
personele mogelijkheden tot arbeidsmarktoverwegingen, van financiële
prioriteitsstelling, de aanwezigheid van geschikte ruimtes en andere onderwijsvoorzieningen
als ook van afspraken met zusterinstellingen.Ook de overheid is geïnteresseerd in de afwegingen die de instellingen
op dit punt maken, dit uit het oogpunt van bekostigingsbeleid, maar ook in
verband met haar verantwoordelijkheid voor het voeren van een rechtvaardige
en doeltreffende arbeidsmarktpolitiek. Daarom bestaat het voornemen in de
richtlijnen voor het door de instellingen op te stellen jaarverslag op te
nemen dat een verantwoording wordt gegeven over de toepassing van de bevoegdheid
van artikel 7.53, eerste lid. Onderdeel UU (artikel 7.56)Het eerste lid onder b van artikel 7.56 bevat een verruiming ten behoeve
van instellingen die worden geconfronteerd met een arbeidsmarktfixus voor
een bepaalde opleiding. Zij krijgen gezamenlijk de bevoegdheid de minister
een verdeling voor te stellen van het totaal aantal maximaal in te schrijven
studenten. De minister is aan dat verdelingsvoorstel gebonden. Mocht een dergelijk
voorstel achterwege blijven, dan wordt de verdeling van de arbeidsmarktfixus
over de instellingen op de «oude» manier vastgesteld.In verband met het opnemen van een nieuwe bepaling betreffende de arbeidsmarktfixus
voor opleidingen en lerarenopleidingen op het gebied van de kunst (artikel
7.56a) wordt de reikwijdte van artikel 7.56 door toevoeging van een vierde
lid beperkt. Onderdeel VV (artikel 7.56a)Op grond van het huidige artikel 7.56 kan een arbeidsmarktfixus uitsluitend
voor opleidingen worden ingesteld. Gelet op het feit dat het kunstvakonderwijs
een aantal «brede» opleidingen kent, bestaat er behoefte aan een
regeling voor de arbeidsmarktfixus die beperking van de inschrijving op een
lager niveau dan de opleiding mogelijk maakt. In het nieuwe artikel 7.56a
dat betrekking heeft op het kunstvakonderwijs, kan een fixus worden ingesteld
niet alleen voor een opleiding maar ook voor een of meer binnen een opleiding
voorkomende differentiaties.In het eerste lid is de systematiek van artikel 7.56, eerste lid gevolgd,
maar er is geen voorschrift voor evenredige verdeling opgenomen. Anders dan
in artikel 7.56, tweede lid, is in het tweede lid van dit artikel geen lotingsprocedure
voorgeschreven. Omdat binnen het kunstvakonderwijs reeds een selectiesysteem
bestaat (aanvullende-eisenregeling; artikel 7.26a), is voor de vraag welke
personen uiteindelijk voor een opleiding kunnen worden ingeschreven, aansluiting
bij dit systeem gezocht. De invulling van het in het fixusbesluit vermelde
aantal plaatsen per instelling geschiedt aan de hand van het aantal bewijzen
van toelating dat het instellingsbestuur met toepassing van artikel 7.26a,
derde lid, uitreikt. Indien door omstandigheden de capaciteit van een differentiatie
of opleiding niet volledig wordt benut, bestaat de mogelijkheid van het afgeven
van extra bewijzen van toelating.Het derde lid verklaart artikel 7.56, derde lid, van toepassing. Dit betekent
dat de procedure voor de vaststelling van een fixus wordt gekoppeld aan de
HOOP-cyclus. Het voornemen om tot een fixus te komen, wordt in het HOOP bekendgemaakt.
Het fixusbesluit wordt vervolgens uiterlijk drie maanden na de vaststelling
van het HOOP genomen. Voor het studiejaar 1999–2000 is in artikel VIII
een afwijkende procedure voorgeschreven. Verwezen wordt naar de toelichting
op dat artikel. Onderdeel WW (artikel 7.57)De uitbreiding van artikel 7.57 vloeit voort uit het opnemen in de WHW
van het nieuwe artikel 7.56a. Een landelijke fixus veronderstelt dat opleidingen
of differentiaties, verzorgd door verschillende hogescholen, als dezelfde
opleiding of differentiatie worden aangemerkt. Voor de toepassing van de fixusbepalingen
is het van belang om gelijksoortige opleidingen en differentiaties die door
verschillende hogescholen worden verzorgd, onder één noemer
te brengen. Onderdeel XX (artikel 7.61)Op grond van het nieuwe artikel 7.31a verkrijgen mbo-ers die uit een opleiding
naar een verwante hbo-opleiding doorstromen, in beginsel een vrijstelling
van 42 studiepunten. Niet alle studenten die een relevante mbo-opleiding hebben
afgesloten, komen hiervoor echter in aanmerking. Het opleidingsniveau van
een bepaalde student kan van een zodanige aard zijn dat het instellingsbestuur
van oordeel is dat een vrijstelling van 42 studiepunten niet verantwoord is.
In dat geval is het instellingsbestuur bevoegd een vrijstelling van een beperktere
omvang te verlenen.Studenten met een vrijstelling van beperkte omvang kunnen van een dergelijke
beslissing van het instellingsbestuur in beroep gaan bij het college van beroep
voor de examens. Voor deze beroepsgang is gekozen, omdat het hier niet gaat
om een beslissing met het oog op de inschrijving, maar om een beslissing op
onderwijskundig vlak die een zekere mate van overeenkomst vertoont met de
overige beslissingen, genoemd in artikel 7.61, eerste lid.Indien een student zich niet kan verenigen met een beslissing op grond
van de artikelen 7.8a, derde of vijfde lid, of 7.9, eerste lid, bestaat op
grond van artikel 7.61, eerste lid onderdeel a, eveneens de mogelijkheid om
in beroep te gaan bij het college van beroep voor de examens. Hierbij bestaat
ook de mogelijkheid voor de student om met een second opinion te komen. Onderdelen YY en ZZ (artikelen 9.15 en 9.38)De wijziging in artikel 9.15 vloeit voort uit de wijzigingen, voorgesteld
in de onderdelen R (artikel 7.8a) en S (artikel 7.9). De wijziging in artikel
9.38 is van technische aard en houdt verband met de wijziging, voorgesteld
in onderdeel U. Onderdeel AAA (artikel 10.20)De onderwerpen die op grond van de wijzigingen die zijn opgenomen in artikel
7.13, tweede lid, onder b, f en g, zijn onderwerpen die in het kader van de
medezeggenschap niet zijn onderworpen aan het wettelijk vastgestelde instemmingsrecht. Onderdeel BBB (artikel 14.2)Deze wijziging is het gevolg van de wijzigingen, voorgesteld in onderdeel
I (artikelen 6.10 tot en met 6.12). Onderdeel CCC (artikel 15.1)Op grond van de wijziging van het eerste lid van artikel 15.1 worden de
bevoegdheden van de minister verduidelijkt, doordat expliciet wordt bepaald
dat naast het inhouden van de vergoedingen ook opschorting kan plaatsvinden.
Daarnaast is tevens expliciet bepaald dat onder vergoedingen tevens de ingevolge
artikel 2.5, zesde lid, genoemde voorschotten op die vergoedingen
worden verstaan. Deze wijziging zal voor de overige onderwijssectoren worden
neergelegd in een voorstel van wet dat thans nog in voorbereiding is. Aangezien
dat wetsvoorstel met name betrekking zal hebben op een onderwerp dat niet
voor het hoger onderwijs wordt geregeld, is deze bepaling in het onderhavige
wetsvoorstel opgenomen. Onderdeel DDD (artikel 15.2)Deze wijzigingen zijn een gevolg van de invoering van een afzonderlijk
(instellings)collegegeld voor studenten aan duale opleidingen en van de vernummering
van artikelleden in artikel 7.43. Onderdeel EEE (artikel 15.6)Deze wijziging is het gevolg van de invoering van de titel kandidaat voor
afgestudeerden van opleidingen, bedoeld in artikel 7.23a, tweede lid, onder
a. Onderdeel FFF (artikel 16.6a)De nieuwe bepalingen van de artikelen 7.8a en 7.9 voor het bindend studieadvies
en de verwijzing in de postpropedeutische fase zullen niet van toepassing
zijn met betrekking tot opleidingen waarvoor de student reeds was ingeschreven
op het tijdstip dat die nieuwe bepalingen van kracht worden. Die nieuwe bepalingen
kunnen dus wel worden toegepast jegens studenten die na dat tijdstip een andere
opleiding in het hoger onderwijs aanvangen.Dit uitgangspunt wordt neergelegd in de bestaande overgangsbepaling van
artikel 16.6a. Het oude overgangsrecht blijft daarbij van kracht, hetgeen
inhoudt dat die delen van artikel 7.8a die met het oude artikel 7.9 overeenstemmen,
toepasselijk blijven op studenten die reeds vóór 1 september
1998 voor de desbetreffende opleiding waren ingeschreven. Deze studenten kunnen
alsnog een afwijzing ontvangen in de propedeutische fase. Het betreft hier
nog slechts een zeer kleine categorie van studenten, namelijk degenen die
vóór de inwerkingtreding van de WHW voor de desbetreffende opleiding
zijn ingeschreven geweest en de propedeutische fase toen niet met succes hebben
afgerond. De studenten die na de inwerkingtreding van de WHW in die omstandigheden
hebben verkeerd, worden immers beschermd door het – geherformuleerde –
tweede lid van artikel 16.6a.In het derde lid van artikel 16.6a wordt bepaald dat instellingen die
studenten vóór 31 augustus 1998 een afwijzing hebben verstrekt,
deze studenten alsnog weer voor de desbetreffende opleiding kunnen inschrijven,
zoals dat ook volgens artikel 7.8a, vijfde lid mogelijk wordt. Indien student
en instelling van oordeel zijn dat het opnieuw volgen van de opleiding waarvoor
eerder een afwijzend bindend advies is gegeven, zinvol is, is er geen reden
dit te beletten.Tot slot wordt in dit overgangsrecht bepaald dat het nieuwe artikel 7.9
niet toepasbaar is jegens studenten die voor de inwerkingtreding van deze
wet voor des desbetreffende opleiding waren ingeschreven. Artikel II (WHW)In artikel 7.31a van de WHW is geregeld dat mbo-ers die uit een verwante
richting naar het hoger beroepsonderwijs doorstromen, in beginsel een vrijstelling
verkrijgen van 42 studiepunten. Voor doorstroming vanuit een niet-verwante
mbo-richting geldt deze vrijstellingsmogelijkheid vooralsnog niet. Voor de
langere termijn is een ontwikkeling te verwachten waarin dit onderscheid zal
komen te vervallen. Dan zal het bezit van een diploma van een middenkaderopleiding,
een specialistenopleiding of een vakopleiding, genoemd in de
ministeriële regeling van artikel 7.25, in beginsel tot een vrijstelling
van 42 studiepunten leiden. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar
paragraaf 3.1.2 van het algemene deel van deze memorie.Artikel II bevat de tekst van artikel 7.31a voor de situatie op langere
termijn. Op dit moment is nog niet goed te voorzien, wanneer dit het geval
zal zijn. Daarom wordt voorgesteld dit artikel in werking te laten treden
op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Artikel III (WSF) Onderdeel A (artikel 1)Omdat de term «duale opleiding» in de artikelen 8, 9, 17g,
36 en 122b van de WSF wordt geïntroduceerd, is in artikel 1 de definitie
daarvan opgenomen. Onderdeel B (artikel 8)Artikel 8 van de WSF bepaalt dat het recht op studiefinanciering bij het
bereiken van de leeftijd van 27 jaar vervalt, maar dat dit recht wordt gecontinueerd
zolang degene die op dat moment een studie volgt, zonder onderbreking studiefinanciering
geniet. Tijdens het praktijkgedeelte van de duale opleiding bestaat geen aanspraak
op studiefinanciering en wordt de studiefinanciering derhalve gedurende die
periode onderbroken. Dat betekent ook dat voor een 27+-studerende het recht
op studiefinanciering zou vervallen. Aangezien dit vanzelfsprekend niet wordt
beoogd, is aan artikel 8 een derde lid toegevoegd dat hierin voorziet. Onderdeel C (artikel 9)De wijziging van het eerste lid, onderdeel a, hangt samen met de invoering
van de duale opleidingen in het hoger onderwijs. In verband met het duale
karakter van die opleidingen is de aanspraak op studiefinanciering per studiejaar
beperkt tot de studielast van het onderwijsdeel van het desbetreffende studiejaar.
Dit laatste is neergelegd in lid 1e. Omdat de Informatie Beheer Groep moet
weten hoe groot die studielast is, bepaalt artikel 7.9f van de WHW dat de
bekostigde instellingen zulks aan de Informatie Beheer Groep melden; artikel
122b, derde lid, van de WSF regelt dit voor de aangewezen instellingen.Voor de beheersbaarheid van het systeem wordt ervan uitgegaan dat de maanden
waarin een studerende aanspraak op studiefinanciering heeft (aantal studiepunten
voor het onderwijsdeel x 12 : 42, naar boven afgerond), aan het begin van
het studiejaar vallen. Heeft een studerende aanspraak op 6 maanden studiefinanciering,
dan ontvangt hij die in de maanden september tot en met februari. Als echter
een studerende het eerste deel van het studiejaar werkt en het tweede deel
studeert, dan kan het voor hem aantrekkelijker zijn het tweede gedeelte van
het studiejaar studiefinanciering te ontvangen omdat het recht op studiefinanciering
het recht op de OV-studentenkaart met zich mee brengt. Daarom bepaalt artikel
9, lid 1f, dat de studerende op diens verzoek de studiefinanciering (deels)
in andere maanden ontvangt. Het is de bedoeling dat de tijd tussen het doen
van het verzoek en het moment waarop de studerende geen studiefinanciering
wil gaan ontvangen, zo kort mogelijk is. Daarbij wordt thans gedacht aan een
periode van 2 maanden. Om de nodige flexibiliteit te waarborgen, wordt de
invulling bij ministeriële regeling bepaald. De periode waarop het verzoek
betrekking heeft, hoeft geen aaneengesloten periode te zijn. Echter, bij het
begin van elke onderbreking van de studiefinanciering moet de OV-studentenkaart
worden ingeleverd en bij het einde van elke onderbreking van de studiefinanciering
is een nieuwe OV-studentenkaart nodig. Die nieuwe kaart zal de
studerende tijdig, en wel minstens 3 maanden tevoren moeten aanvragen. Artikel
32h, eerste lid, van de WSF bepaalt namelijk dat er geen aanspraak op schadevergoeding
wegens het niet ontvangen van de kaart bestaat als de noodzakelijke gegevens
niet minstens 3 maanden tevoren zijn verstrekt.Wat betreft artikel 9, eerste lid, onder b, van de WSF zij het volgende
opgemerkt. Voor het uit de openbare kas bekostigde hoger onderwijs eist artikel
9, eerste lid, onderdeel a, van de WSF een inschrijving als student. De aan
die inschrijving verbonden rechten zijn, voor zover hier van belang, geregeld
in artikel 7.34, eerste lid, onderdeel a, van de WHW: het kan niet gaan om
een inschrijving voor het volgen van ander onderwijs dan initieel onderwijs
of onderwijs als bedoeld in de aangegeven onderdelen van artikel 7.4 van de
WHW (universitaire eerstegraads lerarenopleidingen en voortgezette kunstopleidingen).
Een gelijke behandeling van bekostigd en van aangewezen onderwijs eist dat
die voorwaarden ook gesteld worden aan het aangewezen onderwijs.Ook op een ander punt is voorzien in een gelijke behandeling van bekostigd
en aangewezen onderwijs: zoals hierboven is aangegeven, is in artikel 9, eerste
lid, onderdeel a, bepaald dat de student moet zijn ingeschreven als student
in de zin van de WHW. Iemand die is ingeschreven voor het volgen van een opleiding
waaraan op grond van artikel 6.4 dan wel 6.5 van de WHW rechten zijn onthouden
dan wel ontnomen, is niet ingeschreven als student in de zin van de WHW, tenzij
artikel 6.5, derde lid, van de WHW op hem van toepassing is. Deze regeling
voor studenten in het bekostigd onderwijs dient nu te worden vertaald naar
de vergelijkbare situatie in het aangewezen onderwijs. Daartoe is aan artikel
9, eerste lid, onderdeel b, toegevoegd «of door een opleiding ...».In het nieuwe vijfde lid van artikel 9 van de WSF is bepaald dat men niet
meer opnieuw voor studiefinanciering in aanmerking kan komen, als men, na
het beëindigen van zijn studie in het hoger onderwijs, van de mogelijkheid
die artikel 36, zevende lid, van de WSF biedt, gebruik heeft gemaakt om de
rente voor een bepaalde periode teniet te laten gaan. De reden hiervoor is
gelegen in het feit dat de hoger onderwijs-instellingen zekerheid nodig hebben
over de hoogte van het aantal maanden studiefinanciering dat is bespaard in
het duale traject. Onderdelen D en G (artikelen 17f en 31a)Voor de toelichting op de wijziging van de artikelen 17f en 31a zij verwezen
naar paragraaf 1.4 van het algemene deel (Prestatiemeting voor de studiefinanciering). Onderdelen E en F (artikelen 17g en 17 h)Het nieuwe lid 1a van artikel 17g hangt samen met het nieuwe zevende lid
en de volgende leden van artikel 36 van de WSF.Wat betreft de aan het derde lid toegevoegde volzin zij opgemerkt dat
ook bij toepassing van artikel 7.31a, derde lid, van de WHW de vermindering,
bedoeld in artikel 17g, derde lid, tweede volzin, van de WSF 12 maanden is.
In dat geval kan de student op grond van artikel 7.51a van de WHW een beroep
doen op het studiefonds van de instelling. In verband met de toenemende differentiatie
in de duur van de studie in het hoger onderwijs wordt voorgesteld de diplomatermijn
met ingang van 1 september 1998 te relateren aan het aantal maanden prestatiebeurs
dat uit hoofde van artikel 17g omzetbaar is. Wanneer de cursusduur of de gemengde
studiefinancieringsduur korter is dan 4 jaren, is de diploma-termijn van 6
jaren navenant korter (zie paragrafen 2.4 en 3.1.1 van het algemene deel van
deze memorie). De wijziging van artikel 17h hangt samen met de wijzigingen van artikel
17g. Onderdeel H (artikel 36)Wat het zevende lid betreft, zij het volgende opgemerkt. Studerenden met
een studieschuld uit hoofde van de WSF die het afsluitend examen afleggen
van een deeltijdse of duale opleiding in het hoger onderwijs, zullen daarmee
veelal een jaar voltijdse studie (met recht op studiefinanciering) inleveren
voor twee jaren opleiding in een andere sfeer (zonder studiefinanciering).
Door die keuze zal – in dit voorbeeld – op het moment van afstuderen
een jaar extra rente aan de studieschuld zijn toegevoegd. Het zevende lid
strekt ertoe op verzoek van de studerende die extra rente teniet te laten
gaan. In verband met de eenvoud en de uitvoerbaarheid van de regeling zijn
de termijnen opgenomen en is de koppeling gelegd met het al dan niet ontvangen
van studiefinanciering, omdat dit gegeven bij de uitvoeringsorganisatie bekend
is.Het achtste lid bevat de voorwaarden voor het teniet gaan van de rente.
Het negende lid geeft het aantal maanden aan dat de rente teniet gaat. Het
tiende lid bepaalt dat de rente teniet gaat over een aaneengesloten periode
en geeft aan wanneer deze periode aanvangt. Het elfde lid, ten slotte, geeft
aan hoe en wanneer de debiteur zijn verzoek om toepassing van deze regeling
moet doen.In het achtste lid is ook het diploma, behaald aan een opleiding van de
Open Universiteit, genoemd. In het negende en tiende lid is de Open Universiteit
niet genoemd omdat dit onbedoeld een overstap van een duale opleiding naar
een opleiding van de Open Universiteit zou faciliteren. Onderdeel I (artikel 37)Er is op grond van het huidige artikel 37, eerste lid, van de WSF een
relatie tussen het aanvangen van de terugbetalingsperiode en het niet meer
studerende zijn in de zin van de WSF. Degene die van het «duale traject»
gebruik maakt, is in die periode geen studerende in de zin van de WSF, hetgeen
onbedoeld gevolgen zou hebben voor het aanvangen van de terugbetalingsperiode.
De nieuwe tweede volzin neemt dit onbedoelde effect weg. Er zij overigens
nog op gewezen dat wanneer een studerende na het duale traject weer voltijds
gaat studeren – hetzij in dezelfde studie, hetzij in een andere studie –
dit tot gevolg heeft dat op grond van artikel 37, derde lid, de terugbetalingsperiode
«opschuift» dan wel wordt onderbroken. Onderdelen J en K (artikelen 122b en 123c)Artikel 9, lid 1e, bepaalt dat de aanspraak op studiefinanciering is beperkt
tot de studielast van het onderwijsdeel van het desbetreffende studiejaar.
Omdat de Informatie Beheer Groep moet weten hoe groot die studielast is, bepaalt
artikel 7.9f van de WHW dat de bekostigde instellingen zulks aan de Informatie
Beheer Groep melden; artikel 122b, derde lid, van de WSF regelt dit voor de
aangewezen instellingen. Het is de bedoeling dat de tijd tussen het aanleveren
van de gegevens en het begin van het studiejaar zo kort mogelijk is. Voor
een goede verwerking daarvan wordt thans voorzien dat een periode van 2 maanden
nodig zal zijn. Om de nodige flexibiliteit te waarborgen, wordt de invulling
bij ministeriële regeling bepaald.De uitbreiding van artikel 122b heeft gevolgen voor artikel 123c waarin
de administratieve sanctie op het niet verstrekken van inlichtingen over de
studielast is geregeld. Artikel IVAanvulling van artikel 435 van het Wetboek van Strafrecht is noodzakelijk
vanwege de invoering van de nieuwe titel kandidaat, welke kan worden toegekend
op grond van het voorgestelde artikel 7.23c, eerste lid. Artikel VDit artikel brengt tot uitdrukking dat de voorschriften inzake de verblijfsduurdifferentiatie
hbo, zoals neergelegd in de voorgestelde artikelen 7.31a en 7.31b, niet van
toepassing zijn op studenten die thans zijn ingeschreven voor een hbo-opleiding.
Deze studenten komen niet in aanmerking voor een vrijstelling van 42 studiepunten.
Uiteraard is de examencommissie wel bevoegd op andere gronden een of meer
vrijstellingen toe te kennen. Artikel VIDit artikel biedt studenten in het hoger beroepsonderwijs die in het studiejaar
voorafgaand aan de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel of in een eerder
studiejaar een zogenaamde vrije studierichting volgden, deze opleiding af
te ronden en het bijbehorende examen af te leggen. Er is voor een ruime overgangsperiode
gekozen. Studenten die in dat studiejaar 1997–1998 met de propedeutische
fase zijn aangevangen, hebben in het totaal 7 jaar de tijd. Door de redactie
«of een eerder studiejaar» kunnen ook degenen die de vrije studierichting
hebben onderbroken, van deze overgangsbepaling gebruik maken. Artikel VIIMet ingang van het studiejaar 1998–1999 bedraagt de studielast van
alle opleidingen in het hoger onderwijs in de zin van de WHW 168 studiepunten,
met uitzondering van de opleidingen, bedoeld in artikel 7.4, derde tot en
met zesde lid, en de opleidingen, bedoeld in artikel 7.23a.Tot genoemd studiejaar kent de WHW de mogelijkheid van opleidingen met
een geringere studielast dan 168 studiepunten (de zogenoemde korte opleidingen).
Deze opleidingen kunnen blijven bestaan. Wel zijn daarop krachtens artikel
VII alle voorschriften van de WHW van toepassing, zodat niet alleen de bekostiging
van deze opleidingen doorloopt maar ook alle andere relevante voorschriften
gehandhaafd blijven.Tot het tijdstip van beëindiging van deze opleidingen kunnen studenten
zich hiervoor inschrijven. Na dat tijdstip worden studenten in de gelegenheid
gesteld hun opleiding aan de eigen of aan een andere instelling binnen een
redelijke tijd te voltooien.Door dit artikel wordt tevens bewerkstelligd dat de studerenden aan deze
korte opleidingen hun aanspraken op studiefinanciering behouden, mits zij
aan de overige in de WSF opgenomen voorwaarden blijven voldoen. Artikel VIIIEen voorgenomen besluit tot vaststelling van een arbeidsmarktfixus wordt
ingevolge het nieuwe artikel 7.56a van de WHW aangekondigd in een hoger onderwijs-
en onderzoekplan. Een dergelijk plan wordt elke twee jaar vastgesteld. Gelet
op het tijdstip waarop het onderhavige wetsvoorstel naar verwachting in werking
zal treden, is het eerstvolgende HOOP waarin een arbeidsmarktfixus voor differentiaties
in het kunstvakonderwijs kan worden aangekondigd, het HOOP 2000. Dit betekent
dat een arbeidsmarktfixus op zijn vroegst voor het studiejaar 2000–2001
kan worden ingesteld. In verband met de in paragraaf 5.2 van het algemene deel geschetste problemen binnen het kunstvakonderwijs, is het van
belang is op korte termijn over het instrument van de arbeidsmarktfixus voor
differentiaties te kunnen beschikken. Derhalve voorziet het eerste lid er
in dat een dergelijke fixus met ingang van het studiejaar 1999–2000
kan worden ingesteld. In dat geval vindt de bekendmaking van de fixus niet
in een HOOP plaats, maar door de minister bij brief aan de Tweede Kamer.Het bovenstaande brengt mee dat tijdig bekend dient te zijn, welke differentiaties
binnen het kunstvakonderwijs voorkomen. Hiertoe is het voorschrift van het
tweede lid opgenomen. Artikel IXMet betrekking tot het tweede lid wordt opgemerkt dat de in onderdeel
N van artikel I genoemde opleiding met ingang van het studiejaar 1997–1998
van start gaat. Mede in verband met de studielast van die opleiding is het
noodzakelijk dat aan deze bepaling terugwerkende kracht wordt verleend.Inzake de in het derde lid genoemde onderdelen van artikel I wordt opgemerkt
dat het in dat lid bedoelde tijdstip van inwerkingtreding noodzakelijk is
met het oog op de tijdige totstandkoming – voorafgaand aan het studiejaar
1998–1999 – van de ministeriële regelingen, bedoeld in de
artikelen 7.26a, eerste lid, en 7.31a, eerste lid.Wat betreft het vierde lid, wordt het volgende opgemerkt. In de daarin
genoemde bepalingen is neergelegd dat uiterlijk op een bij ministeriële
regeling te bepalen tijdstippen gegevens moeten zijn aangeleverd en verzoeken
moeten zijn gedaan. In die ministeriële regelingen zal een termijn van
twee maanden worden opgenomen. Dat impliceert dat genoemde bepalingen ten
minste twee maanden voorafgaand aan de inwerkingtreding van de wet in werking
moeten treden. De genoemde bepaling voorziet daarin.Met betrekking tot het vijfde lid wordt verwezen naar de toelichting op
artikel II.Met betrekking tot het zesde lid wordt tot slot opgemerkt dat artikel
VII per 1 april 1998 in werking dient te treden in verband met de in het tweede
lid van artikel VII genoemde datum. Hierdoor beschikt de Informatie Beheer
Groep tijdig voor 1 juli (uiterste datum van publicatie van het CROHO) over
de benodigde gegevens.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,J. M. M. RitzenDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,A. NuisDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van Aartsen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25370-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl