Duurzame ontwikkeling en beleid; Brief ministers over duurzaam inkopen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135919
 2009-2010
 
 30 196
 Duurzame ontwikkeling en beleid
 
 
 
 
 Nr. 
 82
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER, VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 oktober 2009
 
 Dit kabinet laat op tal van fronten zien dat «samen werken, samen
leven» ook betekent dat je je waar mogelijk inzet voor verbetering van
de situatie buiten Nederland. Van duurzaam samenleven kan geen sprake zijn
als schendingen van fundamentele rechten van mensen nog aan de orde van de
dag zijn. Ook de keuzes die we maken bij onze inkopen zijn hierop van invloed.
Met het beleid voor duurzaam inkopen wil de overheid voor de eigen inkopen
bewuste keuzes maken die bijdragen aan het vergroten van markten voor duurzame
producten en het goede voorbeeld geven aan anderen. In de kabinetsbrief van
23 mei 2008 is aangekondigd dat de overheid
binnen Duurzaam Inkopen voor internationale sociale normen een generieke aanpak
zal gaan hanteren die de nadruk legt op verbeteringen in de keten. Met de
uitwerking van dat voornemen in deze brief loopt Nederland voorop in Europa.
Ook in Europees verband wordt nagedacht over de relatie tussen overheidsinkopen
en internationale sociale normen. Nederland levert daaraan een actieve bijdrage.
Voor de korte termijn heeft de Europese Commissie kaders aangegeven op basis
van de Aanbestedingsrichtlijn en laat de Commissie het aan de lidstaten over
hoe zij hier invulling aan geven. De hier beschreven nationale aanpak geldt
tot 2012 en zal tijdig worden geëvalueerd, waarover de Kamer zal worden
geïnformeerd.
 
 Met de sociale criteria die in deze brief worden toegelicht, sluit het
kabinet nadrukkelijk aan bij andere beleidsinspanningen zoals diplomatie en
de inzet binnen multilaterale organisaties, maatschappelijk verantwoord ondernemen
en het stimuleren van de totstandkoming van nieuwe keteninitiatieven via het
Initiatief Duurzame Handel. Ook op lokaal niveau zijn er initiatieven, zoals
de Fair Trade gemeenten. De overheid kan bij de inzet van de eigen inkoop
als voertuig voor beleidsdoelstellingen gerichte keuzes maken. Het kabinet
kiest ervoor om voor de fundamentele arbeidsnormen en de mensenrechten generiek,
dus op gelijke wijze bij alle overheidsinkopen, in te zetten op verbeteringen
in de productieketen (procesbenadering). Bij een beperkt aantal
producten, waar al maatschappelijk gedragen keteninitiatieven bestaan, worden
de volgende aanvullende normen gesteld voor zover relevant: normen inzake
leefbaar loon/leefbaar inkomen (of eerlijke handel), werktijden en veilige
en gezonde arbeidsomstandigheden. In de bijlage staan de normen toegelicht.
 
 De vormgeving is erop gericht het voor opdrachtgever en opdrachtnemer
zo uitvoerbaar mogelijk te maken en nauw bij de praktijk aan te sluiten. De
aanpak wordt beperkt tot grote opdrachten. Het
bedrijfsleven wordt in haar rol als opdrachtnemer aangesproken op haar (keten)verantwoordelijkheid
voor het te leveren product, werk of dienst. Omdat het bij duurzaamheid om
een dynamisch proces gaat, kan de overheid niet integraal alle risico’s
voor alle ketens in kaart brengen en bijhouden. Wel kan de overheid –
in haar rol als opdrachtgever – in specifieke gevallen in de criteriadocumenten
per productgroep een melding maken dat er in een bepaald land sprake is van
schending van bepaalde arbeidsnormen of mensenrechten. Ook zijn er andere
bronnen van risico-informatie beschikbaar.
 Er zijn drie opties denkbaar:
 • Als de opdrachtnemer geen risico’s voorziet, kan hij dat
eenvoudigweg verklaren en zal de opdrachtgever daar in beginsel op vertrouwen,
tenzij hij wel een risico voorziet.
 • Als de risico’s in de keten van de opdrachtnemer zijn afgedekt
door een keteninitiatief, volstaat het toezenden van het lidmaatschapsbewijs
of certificaat. De overheid zal een lijst van keteninitiatieven opstellen die voldoen aan een aantal voorwaarden.
 • In alle andere gevallen wordt van de opdrachtnemer een redelijke inspanning gevergd om de normen na te leven:
onderschrijven van de normen, een analyse om risico’s in de keten te
onderzoeken en gerichte activiteiten om de geconstateerde risico’s te
verminderen en schendingen tegen te gaan. Hij dient rekening te houden met signalen uit de samenleving. Een constatering van daadwerkelijke
schendingen vergt van de opdrachtnemer urgente actie.
Achteraf dient de opdrachtnemer openbaar terapporteren over zijn inspanningen voor ketenbeheer en internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen, naar keuze per opdracht of in zijn (maatschappelijk)
jaarverslag, conform de aanbeveling van de SER.
 • Indien voor de productgroep aanvullende normen van toepassing zijn
en in geval van specifieke meldingen van risico’s dient de opdrachtnemer
bovendien aan het begin van de contractuitvoering te beschrijven of de generieke
en aanvullende normen en meldingen voor de opdracht relevant zijn en met welke
inspanningen de risico’s worden ingeperkt/afgedekt («plan van
aanpak»).
 De bijlage bevat een uitgewerkt overzicht van de werkzaamheden van opdrachtgever
en opdrachtnemer en een toelichting op de gecursiveerde begrippen.
 
 Op grond van de aanbestedingsregelgeving is de juridische vorm van deze
aanpak de zogenaamde «bijzondere voorwaarden voor de uitvoering van
de opdracht». Deze voorwaarden worden opgenomen in het contract en zijn
niet te gebruiken om vooraf te selecteren. Daarmee kan elke opdrachtnemer
inschrijven indien hij bereid is de voorwaarden uit te voeren. Omdat bovendien
de aanpak wordt beperkt tot grote opdrachten, zijn de (administratieve) werkzaamheden
voor opdrachtnemer en opdrachtgever volgens het kabinet te rechtvaardigen.
De sociale criteria zullen onderdeel zijn van het in de voortgangsrapportage
Duurzaam Inkopen aangekondigde in beeld brengen
van administratieve en interbestuurlijke lasten en adviesaanvraag aan de Commissie
Regeldruk Bedrijven. De adviezen die hieruit voortkomen zullen worden betrokken
bij de implementatie, zo mogelijk voorafgaand aan de invoering.
 
 Het kabinet is er van overtuigd dat de weerbarstige praktijk, waarin de
afwezigheid van risico’s in complexe ketens eigenlijk niet is te garanderen,
is gebaat bij de stap die wij nu nemen. Hiermee wordt het maatschappelijk
proces naar markten voor duurzame producten versterkt. Dit geldt zeker als
andere landen zich hierbij aansluiten. Het stimuleert ook de oprichting van
keteninitiatieven. Nederlandse overheden kunnen zich maatschappelijk niet
veroorloven om producten in te kopen waarbij schendingen van de basale rechten
van mensen elders aan de orde zijn. Dit beleid geeft houvast om hier uniform
en gericht invulling aan te geven. Aan de medeoverheden zal worden gevraagd
de hier beschreven aanpak eveneens te onderschrijven.
 
 Deze brief geeft de kaders aan. Er zal nog worden besloten bij welke producten
welke aanvullende normen gelden en voor welke productgroepen. Er zullen juridisch
getoetste teksten worden opgesteld die kunnen worden overgenomen in de contracten.
Het is de intentie om de contractvoorwaarden ook op te nemen in de modelcontracten
van het Rijk. In de criteriadocumenten Duurzaam Inkopen, die nu al de milieucriteria
bevatten, zal de relevante informatie worden opgenomen, zoals welke aanvullende
normen voor die productgroep gelden. Op deze wijze hoeft een opdrachtgever
voor een duurzame inkoop maar op één plek te kijken. Bij al
deze vervolgstappen blijven juridische haalbaarheid én praktische uitvoerbaarheid
belangrijke toetspunten.
 De benodigde kennis en competenties voor toepassing van de sociale criteria
moeten worden opgebouwd zowel bij opdrachtgevers als opdrachtnemers. Voor
opdrachtgevers zal een communicatietraject worden opgezet ter ondersteuning
van de toepassing van deze aanpak in de praktijk. Opdrachtnemers kunnen eveneens
gebruik maken van de informatie die in dat kader beschikbaar komt. Verder
kan de opdrachtnemer gebruik maken van steeds meer informatie over Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan websites
van branche-, werkgevers- en maatschappelijke organisaties, MVO Nederland,
EVD, internationale databanken e.d.
 
 Naar verwachting zullen de overheden begin 2010 daadwerkelijk over de
sociale criteria kunnen beschikken en aan de slag kunnen.
 
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
 J. M. Cramer
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner
 De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
 A. G. Koenders
 
 
 BIJLAGE
 De te onderschrijven en toe te passen internationale sociale
normen
 Voor alle productgroepen zijn de volgende generieke normen aan de orde (dus ook daar waar dat op
het eerste gezicht niet relevant lijkt):
 • De fundamentele arbeidsnormen van de Internationale Arbeidsorganisatie
(ILO) vastgelegd in de conventies:
 – inzake afschaffing van dwangarbeid en slavernij (29, 105)
 – inzake vrijwaring van discriminatie op het werk en in beroep (100,
111)
 – inzake afschaffing van kinderarbeid (138, 182)
 – inzake de vrijheid van vakvereniging en recht op collectief onderhandelen
(87, 98).
 • De mensenrechten uit de Universele Verklaring van de Rechten van
de Mens (URVM) en uitwerkingen daarvan in bindende verdragen (zoals BuPo en
Esocul) die arbeids- en bedrijfsrelevant zijn. Er wordt bewust geen verdere
toespitsing gemaakt.
 
 Voor sommige productgroepen zijn ook aanvullende normen aan de orde. Het betreft de productgroepen
waarin een beperkt aantal producten zit waarvoor deze normen relevant zijn
en waarvoor een multistakeholder keteninitiatief bestaat dat de waarborg biedt
dat leveranciers op effectieve en betrouwbare wijze deze normen zullen kunnen
(laten) onderzoeken en handhaven. Gedacht zou kunnen worden aan de volgende
producten: koffie, thee, cacao, textiel, bloemen, natuursteen. De overheid besluit binnenkort voor welke producten welke van onderstaande
aanvullende normen worden meegenomen voor de periode tot 2012.
 • De arbeidsnormen van de ILO die internationaal breed beschouwd
worden als de belangrijkste normen in aanvulling op de fundamentele arbeidsnormen
en als zodanig gehanteerd in internationale gedragscodes, vastgelegd in de
conventies:
 – inzake lonen (26, 95, 131, alsmede URVM art 23), ook wel «leefbaar
loon» genoemd
 – inzake werktijden (1)
 – inzake veiligheid en gezondheid op de werkplek (155)
 • Leefbaar inkomen (als equivalent voor leefbaar loon): het (ondernemers)
inkomen van (agrarische) producenten, dat voldoende zou moeten zijn om te
voorzien in de basisbehoeften en een zeker vrij besteedbaar inkomen.
 • De volgende eerlijke handelsnormen,
in combinatie:
 – minimumprijs, te betalen aan de producent,
ongeacht de marktprijs
 – voorfinanciering op verzoek van de producent tot maximaal 60%
van de contractwaarde
 Waar relevant, zal aan aanbestedende diensten de keuze worden gelaten
tot opname in de contractvoorwaarden van de eerlijke handelsnormen dan wel
leefbaar loon/leefbaar inkomen. Het belangrijkste
verschil tussen beide normen is de grotere bescherming die een minimumprijs
biedt aan producenten ten tijde van lage wereldmarktprijzen. De inkopers zullen
kwalitatieve informatie krijgen om bij lage wereldhandelsprijzen gefundeerd
te kunnen kiezen voor«eerlijke handel» boven «leefbaar loon».
Er zal nog nader worden gekeken naar de praktische uitwerking hiervan.
 Toelichting kernbegrippen sociale criteria Duurzaam Inkopen
 Keteninitiatieven
 Ketenverantwoordelijkheid wordt steeds vaker via multi-stakeholder initiatieven
geadresseerd. Binnen deze initiatieven zijn meerdere belanghebbenden vertegenwoordigd,
zoals bedrijven, vakbonden en NGO’s. Binnen deze keteninitiatieven
wordt gewerkt volgens een gedragscode en wordt gewoonlijk voorzien in onafhankelijke
verificatie. Dergelijke keteninitiatieven bieden bepaalde waarborgen dat de
sociale criteria worden uitgevoerd. De overheid zal een overzicht bieden van
keteninitiatieven die aan de volgende voorwaarden voldoen:
 1. Relevante stakeholders, zoals producenten, leveranciers, werkgevers,
werknemers of organisaties daarvan en NGO’s zijn, zo mogelijk in de
structuur van het initiatief, betrokken. Geen
enkele groep stakeholders heeft een dominante positie in het initiatief;
 2. Het initiatief richt zich tenminste op de fundamentele arbeidsnormen
van de ILO en geeft daaraan niet een zwakkere interpretatie;
 3. Het initiatief is ingericht om betrouwbaar te (laten) verifiëren
of opdrachtnemers de normen implementeren in eigen bedrijf en in hun productieketen.
 4. Het initiatief publiceert jaarlijks een verslag.
 Bij een product met aanvullende normen zal het bijbehorende keteninitiatief
ook de betreffende aanvullende normen moeten dekken. Bij het opstellen van
de lijst van keteninitiatieven zullen sociale partners in verband met ILO
normen via de gebruikelijke ILO procedure worden geconsulteerd. De lijst zal
regelmatig worden geactualiseerd conform een nog nader vast te stellen protocol.
 Risicoanalyse
 In landen met voldoende maatschappelijke instituties, zoals een actieve
en goed toegeruste arbeidsinspectie, sterke vakbonden en een adequate rechtsorde
zal de noodzaak voor leveranciers tot controle en verbetering minder groot
zijn dan in landen met zwakke maatschappelijke instituties. Opdrachtnemers
hebben de beleidsruimte zelf risico’s in te schatten en op basis daarvan
hun middelen in te zetten in landen en regio’s waar dit het meest effectief
is. Zo’n risicoanalyse is zinnig met name wanneer zij werken met grote
aantallen leveranciers en producenten, en ook wanneer die over vele regio’s
verspreid zijn. De opdrachtnemer beslist hoe
hij het instrument van risicoanalyse inzet. Risicoanalyses worden bij voorkeur
in overleg met stakeholders ontwikkeld.
 Overigens er is voor diverse landen reeds informatie beschikbaar over
relevante MVO-aspecten. In dit verband kunnen o.a. de zgn. MVO-toolkits voor
13 landen genoemd worden die in opdracht van de overheid zijn ontwikkeld en
via de site van de EVD beschikbaar zijn. Ook rapporten van NGO’s en
vakbonden vervullen een belangrijke signaalfunctie wat betreft vermeende schendingen
van mensen- of arbeidsrechten in de keten.
 Redelijke inspanning
 Van de opdrachtnemer wordt verwacht dat hij een redelijke inspanning verricht
om de normen te implementeren. De opdrachtnemer bepaalt in eerste instantie
zelf wat een redelijke inspanning is. Zoals ook in de brief aan de Tweede
Kamer van december 2008 «Kansen door ketenverantwoordelijkheid»
benadrukt werd (Kamerstuk 26 485, nr. 62) is ketenverantwoordelijkheid
maatwerk. Er is een grote diversiteit aan ketens. Voor een deugdelijke bedrijfsvoering
lijkt het essentieel om inzicht in de keten te verkrijgen. De opdrachtnemer
bepaalt zelf hoe diep in de productieketen hij resultaat zou moeten en kunnen
bereiken en hoe groot de verbeterstappen moeten zijn waar er sprake is van
schending van de normen. Wel ligt het voor de hand, zoals de SER schrijft, een groter commitment te verlangen naarmate de relaties
met toeleveranciers frequenter en intensiever zijn en naarmate de kenbaarheid
van de situatie bij de toeleverancier groter is. Ook zijn de grootte van de
opdracht en de machtsverhoudingen tussen de partijen in de keten van belang.
Van een bedrijf mag verwacht worden dat het de invloed die het
heeft ook ruimhartig aanwendt om verantwoordelijkheid te nemen in de keten.
 In bepaalde landen worden bepaalde normen niet door de wet ondersteund,
zoals de vrijheid van vakvereniging. Opdrachtnemers dienen zich dan in te
spannen om binnen de handelsverhoudingen maatregelen te vinden die bijdragen
aan verbetering van de situatie. Wereldwijd hebben bedrijven en initiatieven
al praktijken ontwikkeld om hiermee om te gaan.
 Signalen
 Allen die een belang hebben bij naleving van de normen, daarin begrepen
maatschappelijke organisaties uit Nederland en uit de landen waar de productie
plaatsvindt, kunnen bij de opdrachtnemer een signaal afgeven wanneer zij problemen
waarnemen met het implementeren van de normen in de keten. Deze signalen kunnen
gebaseerd zijn op onderzoek van een maatschappelijke organisatie of op publiek
beschikbare bronnen. Het is raadzaam dat ook de opdrachtgever en het eventuele
keteninitiatief worden geïnformeerd.
 Urgente actie
 Indien onverhoopt een (mogelijke) schending van een fundamentele arbeidsnorm
wordt aangetroffen in de keten, wordt van de opdrachtnemer urgente actie gevraagd,
binnen de beïnvloedingsmogelijkheden van de opdrachtnemer. De opdrachtnemer
dient direct in overleg te treden met de contractuele toeleverancier. Deze
dialoog dient gericht te zijn op valideren van de vermeende schending en het
vinden van een oplossing voor het bedrijf waar het probleem is geconstateerd én
de lokale belanghebbenden. Waar nodig zal de opdrachtnemer aan de contractuele
toeleverancier vragen een tijdsgebonden verbeterplan op te stellen. Indien
het bedrijf waar de vermeende schending plaatsvindt, aantoonbaar geen dialoog
wil voeren of geen oplossing wil nastreven, dient de opdrachtnemer het contract
met de toeleverancier te verbreken. Om invloed op de keten te kunnen uitoefenen,
is het verstandig een zgn. kettingbeding in de leveringsvoorwaarden opnemen:
de toeleverancier wordt contractueel aan de generieke en eventuele aanvullende
normen gehouden en dient deze voorwaarden in zijn leveringsvoorwaarden op
te nemen.
 Rapportage
 De overheid als opdrachtgever verlangt dat de opdrachtnemer jaarlijks
rapporteert over zijn inspanningen voor ketenbeheer en internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen. De opdrachtnemer heeft de keuze tussen een rapportage
per opdracht of een rapportage in zijn jaarverslag. Het gaat om het beleid
van de opdrachtnemer, toezicht op de naleving van haar beleid, de feitelijke
situatie in de keten van de opdrachtnemer, en de daaruit resulterende maatregelen.
Met de rapportage wil de opdrachtgever zich een oordeel kunnen vormen over
de wijze waarop de opdrachtnemer de contractueel afgesproken inspanningen
voor sociale criteria is nagekomen. Ook stakeholders dienen zich een oordeel
te kunnen vormen. De rapportage dient dan ook publiek te zijn. De rapportage
mag in de Nederlandse of Engelse taal zijn gesteld. De rapportage is vormvrij.
Als handreiking voor bedrijven die geen jaarverslag uitbrengen wordt een eenvoudig
format voor rapportage ontwikkeld.
 Werkzaamheden opdrachtgever en opdrachtnemer
 Opdrachtgever
 Aanbestedingsfase:
 • Opname in de contractvoorwaarden van de voorwaarden voor de generieke
normen en eventueel voor de aanvullende normen en specifieke risicolanden
(aan de hand van de criteriadocumenten per productgroep) en eventuele risico-informatie
van de opdrachtgever zelf.
 • Publicatie van de contractvoorwaarden bij aanbesteding (reeds verplicht).
 Contractfase:
 • De opdrachtgever ziet er op toe dat hij ofwel de eigen verklaring
ontvangt ofwel tijdig de eventuele beschrijving van de beoogde inspanningen
en de (jaarlijkse) rapportage(s) van opdrachtnemers ontvangt en vormt zich
een oordeel.
 • De opdrachtgever staat open voor signalen uit de samenleving over
het implementeren van de contractvoorwaarden door zijn opdrachtnemers.
 • De opdrachtgever kan op grond van het contract op basis van informatie
die hem bereikt, inclusief de verklaring of rapportage van de opdrachtnemer
en signalen die maatschappelijke organisaties afgeven, acties ondernemen van
oplopende aard:
 a. De opdrachtnemer om een toelichting vragen. Indien het in de ogen van
de opdrachtgever om een ernstige zaak gaat, zal
deze op korte termijn een publieke reactie van de opdrachtnemer vragen.
 b. Alsnog een beschrijving van beoogde inspanningen en/of rapportages
verlangen.
 c. Extern advies inwinnen.
 d. Eigen onderzoek instellen. Hij zal dat niet doen voordat de opdrachtnemer
in de gelegenheid is geweest om zijn primaire verantwoordelijkheid te nemen
en te reageren op de maatschappelijke signalen. Het eigen onderzoek door de
opdrachtgever kan bestaan uit een audit bij een producent. De kosten van het
onderzoek zijn voor rekening van de opdrachtgever. Opdrachtgever en opdrachtnemer
spannen zich in om overeenstemming te bereiken over het te volgen verbetertraject.
 e. Handelen als bij contractbreuk of wanprestatie. Wanneer alle andere
mogelijkheden om de zaak op te lossen zijn uitgeput, beschikt de opdrachtgever
over de wettelijke sancties die contractbreuk bieden.
 Opdrachtnemer
 Aanbestedingsfase:
 Geen werkzaamheden.
 
 Contractfase:
 A. Hij verklaart dat hij de voor de productgroep gestelde normen respecteert.
 (Voor de modelverklaring zal worden aangesloten bij de verklaring van
de SER zoals hiervoor aangehaald)
 B1. Indien alleen de generieke normen gelden:
 • Als hij is aangesloten bij een keteninitiatief dat op de lijst
staat, kan hij een bewijs van lidmaatschap of certificaat toezenden. De overige
voorwaarden vervallen, want deze worden geacht door het keteninitiatief te
worden gedekt.
 • Als hij voorziet dat er geen risico’s zijn, dan kan hij dat
verklaren. Dit zal voor veel productgroepen met (toe-)leveranciers uit niet-risico landen het geval zijn. Alleen voorwaarden D en E gelden dan
nog voor hem.
 • Als risico’s bekend of onzeker zijn, gelden voorwaarden C
t/m F.
 
 B2. Indien ook aanvullende normen of specifieke meldingen gelden:
 • Als hij is aangesloten bij een keteninitiatief dat op de lijst
staat en dat de betreffende aanvullende normen dekt, kan hij een bewijs van
lidmaatschap of certificaat toezenden. De overige voorwaarden vervallen, want
deze worden geacht door het keteninitiatief te worden gedekt.
 • Als hij voorziet dat er desondanks in dit specifieke geval geen
risico’s zijn, dan kan hij dat onderbouwen. De opdrachtgever kan hem
dan van de voorwaarden C en F ontslaan. Voorwaarde D en E blijven gelden.
 • In andere gevallen dient hij binnen een maand na sluiting van het
contract openbaar aan te geven hoe hij voorwaarde C en D zal gaan uitvoeren
(beschrijving van de beoogde inspanningen in een plan van aanpak). De opdrachtgever
kan hierover met hem in gesprek treden. Voorwaarden C t/m F gelden vervolgens
ook. NB: Voor een directe levering hoeft geen beschrijving
van de beoogde inspanningen te worden geleverd.
 
 C. Voorwaarden tijdens de uitvoering van het contract (de «redelijke
inspanning»):
 • Hij dient op enig moment een risicoanalyse uit te voeren. Als daaruit
blijkt dat er geen (resterende) risico’s worden voorzien, vervalt de
rest van voorwaarde C.
 • Hij spant zich aantoonbaar in om de voor de productgroep gestelde
normen in eigen bedrijf en in de toelevering- en productieketen te implementeren;
 • Hij heeft ten minste de inspanningsverplichting om de normen tot
onderdeel van zijn handelsvoorwaarden voor leveranciers en producenten te
maken («pas toe of leg uit»);
 • Hij voert verbeteringen door waar nodig en mogelijk. Verwacht mag
worden dat de invloed die de opdrachtnemer heeft ook wordt aangewend om verantwoordelijkheid
te nemen in de keten. Verschillende elementen spelen mee bij het vaststellen
van de mogelijkheden hiervoor, waaronder de machtsverhoudingen, complexiteit,
lengte en transparantie van de productieketen. Daarbij kan hij naar eigen
inzicht beschikbare middelen inzetten op basis van risicoanalyse.
 • De opdrachtnemer volgt systematisch de voortgang ten aanzien van
de normen in de productieketen.
 
 D. De opdrachtnemer staat open voor en houdt rekening met signalen uit
de samenleving die er op wijzen dat de normen niet goed geïmplementeerd
worden.
 
 E. De opdrachtnemer neemt urgente actie indien onverhoopt een schending
van een fundamentele arbeidsnorm wordt aangetroffen. Zie verder paragraaf «urgente
actie».
 
 F. De opdrachtnemer rapporteert jaarlijks per opdracht of in zijn (maatschappelijk)
jaarverslag over zijn ketenbeheer en internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Bij een rapportage in het jaarverslag maakt de levering aan de
overheid deel uit van de activiteiten waarover hij rapporteert.
 
 Er kunnen zich nieuwe omstandigheden voordoen waardoor de verklaring van
de opdrachtnemer dat er geen (resterende) risico’s zijn of worden voorzien, niet meer correct is. Uiteraard is de opdrachtnemer dan gehouden
dit te melden, waarna de relevante voorwaarden alsnog in werking treden.
 
 
 
 
 Kamerstuk II, 2007–2008, 30 196, nr. 33.
 
 
 Op grond van het proportionaliteitsbeginsel wordt de toepassing van dit
beleid voor het Rijk beperkt tot opdrachten boven de Europese aanbestedingsgrenzen
drempelwaarden (€ 133 000 voor leveringen en diensten, € 5 150 000
voor werken). De decentrale overheidssectoren moeten nog vaststellen welke
grenzen zij hanteren.
 
 
 Ser-verklaring Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen,
december 2008.
 
 
 Kamerstuk II, 2008–2009, 30 196, nr. 64.
 
 
 De verwijzing naar ILO verdragen betreft een verwijzing naar de arbeidsnorm
in algemene zin, niet naar de letterlijke verdragsverplichtingen, aangezien
die zich richten op staten, en niet op bedrijven.
 
 
 In situaties waar deze rechten door de wet zijn beperkt, worden gelijksoortige
oplossingen aangereikt.
 
 
 Hout wordt hier niet genoemd. Daarvoor vindt een apart beleidstraject
plaats.
 
 
 De genoemde normen zijn gebaseerd op, maar niet exclusief toepasbaar door
de leden van, de Fair trade Labelling Organisations International.
 
 
 Dit is een prijs waarmee volgens een keteninitiatief ten minste de kosten
van duurzame productie en duurzaam levensonderhoud worden gedekt, van zowel
producenten (in de regel coöperaties of plantages) als mogelijke werknemers,
evenals de kosten van ontwikkelingsprogramma’s.
 
 
 Deze normen zijn relevant in het kader van het betalen van een eerlijke
prijs, zoals eerder gememoreerd in de kabinetsagenda 2015 voor het realiseren
van de Millenniumdoelen. (Kamerstuk 31 105, nr. 1).
 
 
 Nagegaan wordt of het juridisch mogelijk is te verlangen dat stakeholders
in de structuur van het keteninitiatief betrokken zijn, Zo niet, dan moet
de betrokkenheid van stakeholders op andere wijze zijn vormgegeven.
 
 
 De International Chamber of Commerce ondersteunt deze aanpak, waarbij
de risicoanalyse in haar opvatting zowel betrekking kan hebben op het inschatten
van de kans op schendingen per productieregio, als op de mogelijkheid om verandering
teweeg te brengen. SER Advies, Duurzame globalisering, 2008, p. 293.
 
 
 SER, Verklaring inzake internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen,
2008.