Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de wijziging van de staatkundige hoedanigheid van de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen (Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen); Verslag (nader, tweede nader etc.); Verslag van de Staten van Aruba
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140638
 2009-2010
 
 32 213 
 (
 R1903
 )
 Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband
met de wijziging van de staatkundige hoedanigheid van de eilandgebieden van
de Nederlandse Antillen (Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing
van de Nederlandse Antillen)
 
 
 
 
 Nr. 
 9
 VERSLAG VAN DE STATEN VAN ARUBA
 Vastgesteld 2 februari 2010
 De in de Staten aanwezige fracties hebben kennis genomen van het onderhavige
voorstel van Rijkswet en hebben de volgende op- en aanmerkingen.
 
 De A.V.P.-fractie heeft met belangstelling
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel Rijkswet wijziging Statuut
in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32 213/R 1903)
en de adviezen van de Raad van State van Nederland en de Raad van Advies van
Aruba.
 
 Duidelijk dient te zijn dat de A.V.P.-fractie prioriteit geeft aan de
versterking van de samenwerking binnen het Koninkrijk der Nederlanden. De
partners erkennen de strategische belangen welke het Koninkrijk der Nederlanden
dient. Gesprekken tussen de partners dienen ook daarom steeds op basis van
respect, vertrouwen en gelijkwaardigheid te worden gevoerd. Dit houdt in een
goede onderlinge samenwerking tussen alle (nieuwe) delen van het Koninkrijk,
zeker daar waar het gaat om gemeenschappelijke belangen die een gemeenschappelijke
aanpak vereisen.
 
 Naast eerdergenoemde voorwaarden waarop de constructieve samenwerking
gebaseerd dient te zijn dient er gezocht te worden naar gemeenschappelijke
belangen. Tevens dienen compromissen gesloten te worden waarbij naar synergie
tussen de landen wordt gestreefd.
 De A.V.P.-fractie wenst nadrukkelijk te stellen dat het behoud van de
Status Aparte van Aruba centraal staat. De bewegingsruimte om een eigen beleid
te voeren blijft voor de A.V.P.-fractie uitgangspunt van de onderhandelingen.
De Status Aparte heeft de mogelijkheid gegeven om zowel de economie als de
arbeidsmarkt in voldoende mate te stimuleren. De fractie wenst de autonome
positie, zoals verworven op 1 januari 1986, te behouden.
 
 Tussen 2000 en 2005 zijn er in de vijf eilandgebieden van de Nederlandse
Antillen referenda georganiseerd waarbij de bevolkingen in het kader van de
uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht een uitspraak werd gevraagd over
het constitutioneelrecht van de Nederlandse Antillen en de eilandgebieden.
Hierna zijn er verschillende akkoorden gesloten, waarbij de onderhavige wijziging
van het Statuut voorziet in de veranderingen die noodzakelijk
zijn om de vijf eilanden een nieuwe constitutionele positie binnen het Koninkrijk
te geven. Besloten is om op dit moment niet over te gaan tot een algehele
herziening van het Statuut. De opheffing van de Nederlandse Antillen en het
gelijktijdig inrichten van twee eilandgebieden als nieuwe landen en drie eilandgebieden
als openbare lichamen van Nederland, is een gecompliceerd proces.
 
 Ondanks de parallellen die bestaan met de verkrijging van de hoedanigheid
van land in het Koninkrijk door Aruba in 1986, is ervoor gekozen om de huidige
wijziging van het Statuut niet afhankelijk te stellen van de instemming van
de eilandgebieden. De eilandsraad van Aruba moest in 1985 instemmen met de
Statuutwijziging waarmee het eiland de status aparte verkreeg. In het huidige
proces is echter sprake van vijf eilandgebieden die tegelijkertijd een nieuwe
hoedanigheid nastreven. Indien ieder van de vijf eilandsraden bij de benodigde
Statuutwijziging een formeel vetorecht zou worden toegekend, zou een veto
van één eilandsraad betekenen dat geen van de eilanden zijn
nieuwe status kan verkrijgen. Daarmee zou de uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht
van de andere vier eilanden geblokkeerd kunnen worden.
 Om te bewerkstelligen dat de procedurele bepalingen van artikel III toegepast
kunnen worden voordat de Nederlandse Antillen zijn opgeheven, is voorzien
in directe inwerkingtreding van dit artikel. De nieuwe artikelen 60a tot en
met 60c van het Statuut, waarbij de eilandgebieden Curaçao en Sint
Maarten reeds over enkele bevoegdheden kunnen beschikken die noodzakelijk
zijn om hun nieuwe status te kunnen voorbereiden, kunnen daardoor direct worden
toegepast.
 Artikelen 12a en 38a
 De geschillenregeling binnen het Koninkrijk.
 In de memorie van toelichting bij het onderhavige voorstel tot wijziging
van het Statuut wordt vermeld (zie toelichting bij artikel 12a) «In
een staatsverband als het Koninkrijk waarbinnen de gelijkwaardigheid wordt
behartigd door het Koninkrijk en waarbinnen de landen vrijwillig samenwerken,
kan onder omstandigheden behoefte bestaan aan een regeling voor de behandeling
van geschillen. Geschillen tussen de landen, of tussen Koninkrijk en een of
meer landen kunnen ontstaan door verschillen van inzicht of belangenconflict
en soms blijkt een oplossing met de bestaande middelen niet eenvoudig te bereiken.
Een effectieve behartiging van de gemeenschappelijke aangelegenheden wordt
bevorderd door dergelijke geschillen niet lang te laten voortduren. Door de
intensivering van de samenwerking zoals afgesproken in het kader van de staatkundige
hervormingen binnen het Koninkrijk neemt daarnaast de kans op geschillen tussen
de landen toe, terwijl er tegelijkertijd een groter belang is bij een goede
en effectieve samenwerking. Dit is aanleiding om in het Statuut te voorzien
in de mogelijkheid bij rijkswet een regeling voor behandeling van geschillen
tussen het Koninkrijk en de landen te treffen. Tevens wordt voorzien in mogelijkheid
dat de landen de behandeling van onderlinge geschillen regelen in artikel
38a. De toelichting op artikel 38a vermeldt voorts: «Voor de behandeling
van geschillen tussen de landen onderling ligt het voor de hand dat een regeling
wordt getroffen met toepassing van artikel 38, aangezien het Koninkrijk bij
deze geschillen niet betrokken is en dergelijke geschillen geen betrekking
hebben op aangelegenheden of bevoegdheden van het Koninkrijk. In onderling
overleg kan besloten worden om een dergelijke regeling bij rijkswet of algemene
maatregel van rijksbestuur vast te stellen».
 
 Er wordt in de memorie van toelichting dus een duidelijke behoefte gesignaleerd
aan een deugdelijk geschillenregeling binnen het Koninkrijk waarbij onderscheid
wordt gemaakt tussen geschillen tussen de landen en het Koninkrijk
en geschillen tussen de landen onderling. Ten aanzien van dit onderscheid
moet er wel op worden gewezen dat gelet op«samenval» tussen Nederlandse
organen en Koninkrijksorganen het bij geschillen tussen de Caribische rijksdelen
en het Koninkrijk gaat om geschillen tussen deze Caribische rijksdelen met
het Koninkrijk en met het «land» Nederland. In zoverre gaat het
onderscheid dat in de toelichting op artikel 38a gemaakt wordt tussen het
Koninkrijk en het«land» Nederland dus niet op.
 
 Wat betreft mogelijke geschillen tussen de Koninkrijkspartners kan een
onderscheid gemaakt worden tussen:
 A. Bestuurlijke politieke geschillen (over opportuniteit van bepaalde
maatregelen);
 B. Strikt juridische geschillen over de interpretatie van wettelijke bepalingen.
 
 Ten aanzien van politieke geschillen (ad a.) geldt dat per definitie geen
onafhankelijke rechterlijke instantie deze politieke geschillen kan beslechten.
Hooguit kunnen (meer) procedurevoorschriften worden ingebouwd ten einde te
waarborgen dat bij de uiteindelijke politieke besluitvorming (zoals bepaald
in het Statuut) met alle belangen rekening wordt gehouden. Naar alle waarschijnlijkheid
is dit de strekking van het nieuwe artikel 12a Statuut. Uiteindelijk zal het
hier een Nederlands orgaan in een Koninkrijksfunctie zijn die de beslissing
blijft nemen.
 In dit verband zal alleen worden ingegaan op de geschillen ad b. en dan
nog beperkt tot de meeste fundamentele juridische geschillen binnen het Koninkrijk
namelijk de geschillen ten aanzien van de interpretatie van (gezamenlijk tussen
de landen overeengekomen) bepalingen van het Statuut.
 
 Tot nu toe bestaan er geen adequate voorzieningen ten aanzien van de juridische
interpretatie van Statutaire bepalingen. Het Koninkrijk kent een legaliteitsdeficit.
Bij gebrek aan een onafhankelijke instantie ter beslechting van strikt juridische
geschillen over juridische interpretatie van Statutaire bepalingen worden
strikt juridische geschillen dan ook gecompliceerde politieke geschillen die
hun stempel drukken op de hele samenwerking tussen rijksdelen. Uit het recente
verleden zijn onder meer geschillen over juridische interpretatie van artikel
3, 25, 38, 43 lid 2 Statuut bekent. Het betrof allemaal strikt juridische
geschillen die bij gebrek aan een adequate voorziening ter beslechting van
strikt juridisch geschillen uiteindelijk geëscaleerd zijn tot langdurige
en gecompliceerde politieke geschillen. Naarmate de regeldichtheid in de Koninkrijkssfeer
toeneemt zal deze fundamentele lacune in het Koninkrijksbestel zich meer laten
voelen.
 
 Om in de in de memorie van toelichting gesignaleerde behoefte aan een
deugdelijke geschillenregeling te voorzien worden in het voorstel van rijkswet
tot wijziging van het Statuut twee nieuwe bepalingen voorgesteld.
 
 Artikel 12a bepaalt: bij rijkswet kunnen voorzieningen worden getroffen
voor de behandeling van bij rijkswet aangewezen geschillen tussen het Koninkrijk
en de landen.
 
 Artikel 38a bepaalt: de landen kunnen bij onderlinge regeling voorzieningen
treffen voor de behandeling van onderlinge geschillen. Het eerste en tweede
lid van artikel 38 zijn van toepassing.
 
 De vraag is of de twee voorgestelde bepalingen in de fundamentele lacune
in het Koninkrijksbestel voorzien – het gemis van een adequate voorziening voor beslechting van juridische geschillen over interpretatie
van het door de landen gezamenlijk overeengekomen van het Statuut.
 
 Wat betreft de voorgestelde bepalingen van artikel 38a kan de A.V.P.-fractie
kort zijn. Deze bepaling slaat volgens de toelichting niet op de geschillen
in de Koninkrijkssfeer maar alleen op geschillen tussen de landen onderling.
In de beslechting van geschillen over interpretatie van Statutaire bepalingen
kan dus niet op de grond van artikel 38a voorzien worden. Overigens is de
voorgestelde bepaling van artikel 38a overbodig. De mogelijkheid voor het
treffen van zo’n geschillenregeling tussen de landen op basis van artikel
38 bestond immers altijd al. Zo is de samenwerkingsregeling Nederlandse Antillen
en Aruba, met de in Hoofdstuk V opgenomen geschillenregeling (waarin bepalingen
zijn opgenomen betreffende onder meer het Constitutioneel Hof ter beslechting
van geschillen tussen de landen), gebaseerd op artikel 38 Statuut. De voorgestelde
nieuwe bepaling heeft dus geen toegevoegde waarde. Zeker niet gelet op vrijblijvende
formulering van de voorgestelde nieuwe bepaling «De landen kunnen...».
 
 Het voorgestelde artikel 12a dient als volgt te worden gewijzigd:
 
 Bij rijkswet worden voorzieningen getroffen voor de behandeling van bij
rijkswet aangewezen geschillen tussen het Koninkrijk en de landen.
 
 Wat betreft de in artikel 12a voorgestelde nieuwe bepaling geldt dat deze
bepaling vrijblijvend is geformuleerd en de tekst in het midden laat welke
geschillen behandeld kunnen worden. Wil er sprake zijn van het scheppen van
een adequate voorziening voor een onafhankelijke beslechting van geschillen
over de juridische interpretatie van de door de drie landen gezamenlijk overeengekomen
Statutaire bepalingen, dan moet nu duidelijk blijken dat de landen zich bij
voorbaat committeren om op grond van artikel 12a mee te werken aan het tot
stand brengen van een adequate onafhankelijke voorziening tot beslechting
van juridische geschillen ten aanzien van de interpretatie van de bepalingen
van het Statuut.
 
 Nu volgens de memorie van toelichting een effectieve behartiging van de
gemeenschappelijke aangelegenheden wordt bevorderd door geschillen tussen
de landen of tussen het Koninkrijk en een of meer landen niet te lang te laten
voortduren en door de intensivering van de samenwerking de kans op geschillen
toeneemt is dit het juiste moment om te voorzien in de fundamentele lacune
in het Koninkrijksbestel. Het is urgent om ook in het Koninkrijksbestel het
rechtstatelijke principe onverkort te laten gelden en in het legaliteitsdeficit
te voorzien.
 
 Voorstel: In het kader van de wijziging van het Statuut spreken de landen
zich expliciet uit mee te zullen werken aan het tot stand brengen van een
adequate onafhankelijk voorziening ter beslechting van juridische geschillen
over de interpretatie van de bepalingen van het Statuut.
 
 Dit voorstel werd naar voren gebracht in de rijksministerraad van 6 november
2009 door de Gevolmachtigde Minister van Aruba, dhr. Edwin B. Abath. Nadat
de aanwezigen zich ieder hierover positief hebben geuit stelde Minister-President
Balkenende voor om in te stemmen met de intentie om een onafhankelijke instantie
in te stellen die strikt juridische geschillen over de interpretatie van de
gezamenlijk overeengekomen bepalingen van het Statuut op adequate wijze kan
beslechten (RMR d.d. 6 november 2009, kenmerk 3 084 771 (JZ/4600)).
De raad besloot aldus.
 
 Artikel 27, lid 3:
 De A.V.P.-fractie heeft kennis genomen van het voorstel tot wijziging
van artikel 27, lid 3. Hierbij wordt aangegeven dat indien belangen van het
Koninkrijk geraakt worden door het uitblijven van regelgeving of andere maatregelen
die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van een overeenkomst met andere mogendheden
in een van de landen, terwijl de overeenkomst pas voor het land kan worden
bekrachtigd als de regelgeving of andere maatregelen gereed zijn, kan een
algemene maatregel van rijksbestuur, of indien nodig een rijkswet, bepalen
op welke wijze uitvoering wordt gegeven aan die overeenkomst.
 
 De A.V.P.-fractie is van mening dat dit voorstel gepaard dient te gaan
met het volgende:
 1. Vermeld dient te worden in de memorie van toelichting – als politieke
afspraak – voor dit artikel, dat deze bepaling als ultimum remedium
dient te worden beschouwd en toegepast. Voorafgaand aan deze bepaling dienen
namelijk op zowel ambtelijk, juridisch als technisch niveau de landen in de
gelegenheid te worden gesteld om gezamenlijk – middels bijvoorbeeld
een team van juridische en technische deskundigen – bepaalde uitvoeringswetgeving
tot stand te brengen;
 2. Naast eerdergenoemde politieke afspraak dient rekening gehouden te
worden met het feit dat in vele gevallen de introductie van uitvoeringsmaatregelen
vaak vergaande organisatorische consequenties voor het land inhoudt. Landen
dienen in soortgelijke gevallen op wederzijdse bijstand en deskundigheid van
het Koninkrijk te kunnen rekenen.
 
 Het is duidelijk dat door de kleinschaligheid van de landen in het Caribische
gedeelte van het Koninkrijk men hier niet over voldoende wetgevingsjuristen
en deskundigheid beschikt, en zeker niet op alle werkgebieden, zoals bijvoorbeeld
op het gebied van terrorismebestrijding. Van de Directie Wetgeving en Juridische
Zaken van Aruba heeft de A.V.P.-fractie begrepen dat het uitblijven van uitvoerende
regelingen primair te wijten is aan het ontbreken van de nodige deskundigen,
waarbij door prioriteitsstelling de landen door de jaren heen op de eerste
plaats aan de meest dringende lokale regelingen werkten. Ook heeft de praktijk
uitgewezen dat al verschillende keren op Koninkrijksniveau getracht werd om
een juridische pool op te zetten, hetgeen tot op heden op de meeste gebieden
niet heeft gewerkt. Het schijnt dat met uitzondering van Binnenlandse Zaken
van Nederland men daar zelf een tekort heeft aan wetgevingsjuristen of dat
men weinig belangstelling heeft om op Koninkrijksniveau Koninkrijksbelangen
te behartigen in een formeel samenwerkingsprotocol.
 
 De juridische werkgroep van het Koninkrijk heeft een implementatieplan
gemaakt voor het toetsen van verdragen en de hiervoor te maken uitvoerende
regelgeving. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een formulier, waarbij Nederland
het financiële toetsingsgedeelte heeft weggehaald tegen de adviezen in
van Aruba en de Nederlandse Antillen. Voldoen aan bepaalde verdragen met uitvoerende
regelgeving kan zware economische en financiële gevolgen hebben voor
de kleine Caribische Koninkrijkslanden, waarbij Aruba bepaalde zekerheden
wil hebben, voordat Nederland met rijkswetten komt aandragen volgens artikel
27, lid 3.
 
 Tot slot behoudt de A.V.P.-fractie zich het recht voor om in een latere
fase, desnoods tijdens de behandeling van de Rijkswet wijziging van het Statuut
in de Tweede Kamer, een mondelinge toelichting te geven over de verschillende
punten.
 
 De M.E.P.-fractie stelt dat naar aanleiding
van de wens van het volk van de vijf eilandgebieden van de Nederlandse Antillen,
het Statuut dienovereenkomstig dient te worden gewijzigd, om de
vijf eilandgebieden een nieuwe constitutionele positie binnen het Koninkrijk
te geven.
 Hoewel wellicht de behoefte wel bestaat, is nochtans besloten om op dit
moment niet over te gaan tot een complete herziening van het Statuut. Wel
zijn hier voorstellen opgenomen ter opheffing van het democratisch deficit.
 De opheffing van de Nederlandse Antillen en het gelijktijdig inrichten
van twee eilandgebieden als nieuwe landen en drie eilanden gebieden als openbare
lichamen van Nederland is op zich al een gecompliceerd doch noodzakelijk proces.
 
 De M.E.P.-fractie heeft thans de eer als volgt verslag uit te brengen
van haar bevindingen.
 
 Allereerst wenst de M.E.P.-fractie op te merken dat uit de geschiedenis
van de totstandkoming van het Statuut blijkt dat het Statuut niet meer is
dan een transitiedocument op weg naar meer zelfstandigheid van de landen,
onder uitdrukkelijke handhaving van de wens van de landen om binnen het Koninkrijk
te blijven. De fractie wenst uitdrukkelijk voorop te stellen de wens van Aruba
om in het Koninkrijk te blijven. Pogingen om deze banden strakker te maken,
door middel van inperking van de autonomie anders dan op vrijwillige basis,
moeten dan ook in strijd worden geoordeeld met Hoofdstuk 9 van het Verdrag
van de Verenigde Naties. Zoals de wetenschap al meerdere malen heeft bloot
gelegd, heeft het Koninkrijk met dit transitiedocument destijds bij de dekolonisatiecommissie
immers net aan de toetst der kritiek kunnen doorstaan en werd haar constitutionele
bejegening van deze gebiedsdelen daarbij als vooralsnog aanvaardbaar geoordeeld.
 
 De M.E.P.-fractie heeft kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel
Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse
Antillen en de adviezen van de Raad van State van Nederland en de Raad van
Advies van Aruba.
 
 De M.E.P.-fractie wil duidelijk voorop stellen dat:
 – De wens van Aruba is dat Aruba in het Koninkrijk der Nederlanden
blijft, en aan de in 1986 verworven rechten en de Status Aparte niet getornd
wordt en dat zij deze rechten dan ook onverkort behoudt;
 – Zij bereid is mee te werken aan de wijziging van het Statuut in
verband met de staatkundige veranderingen binnen het Koninkrijk vanaf 1 oktober
2010 en uit hoofde daarvan aan de versterking van de samenwerking tussen de
landen in het Koninkrijk, mits deze geschiedt op basis van respect en gelijkwaardigheid;
 – Daarbij als uitgangspunt dient te gelden dat de autonome positie
van Aruba in het Koninkrijk slechts mag wijzigen indien het een wijziging
betreft die de autonome positie van Aruba handhaaft en versterkt;
 – De toetreding tot en de uittreding van elke regeling bij Rijkswet
op vrijwillige basis dient te geschieden; telkens en dus in ieder Rijkswet
die zijn grondslag weet op artikel 38 Statuut zal een (periodieke) uittredingsbepaling
moeten zijn opgenomen; deze uittredingsbepaling accentueert ook de vrijwilligheid
van de samenwerking.
 
 Uitgaande van de wens om de autonome positie, zoals verworven op 1 januari
1986, onverkort te behouden, heeft de M.E.P.-fractie eerder ingestemd met
de concept-rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie, met artikel 38 Statuut
als enige grondslag, onder gehoudenheid van de instelling van een Koninkrijksbrede
commissie die de haalbaarheid moet onderzoeken van de invoering van een Koninkrijksbrede
regeling van de rechterlijke macht met een voorname en in alle landen gelijke
rol voor de Raad voor Rechtspraak, terwijl bij de evaluatie na 5 jaar in ieder
geval een evenwichtige verdeling onder de landen van de organisatieonderdelen
zal worden bewerkstelligd.
 
 Voor wat betreft het democratisch deficit in het Koninkrijk wenst de M.E.P.-fractie
het volgende naar voren te brengen. Hoewel het besef daar is dat het Statuut
nu, zoals ook in het verleden bij het verlaten van het Koninkrijk door Suriname
in 1975 en het verlaten van de Nederlands Antilliaanse staatsverband door
Aruba in 1986, uitsluitend met het oog op de ontmanteling van de Nederlandse
Antillen behoort te worden aangepast en voor het overige in de naaste toekomst
nadere studie zal volgen over de verdere bestendiging en versteviging van
het Koninkrijksverband, meent de M.E.P.-fractie dat alle rijkswetten door
het Koninkrijk pas kunnen worden goedgekeurd, nadat zij vooraf door Caribische
landen bij landsverordening zijn aanvaard, terwijl bovendien voor deze aanvaarding
de nieuw voorgestelde procedure ex artikel 15a dient te worden gevolgd. De
M.E.P.-fractie ziet hierin een eerste tegemoetkoming aan de al vele malen
en jaren in het Parlementair contact geconstateerde democratisch deficit alsmede
in veel juridische literatuur, en conform de gemaakte internationale afspraken
met algemene vergadering van de Verenigde Naties bij de totstandkoming van
het Statuut.
 
 Artikel 12a: De geschillenregeling binnen het Koninkrijk.
 Om de in de memorie van toelichting gesignaleerde behoefte aan een deugdelijke
geschillenregeling te voorzien worden in het voorstel van rijkswet tot wijziging
van het Statuut twee nieuwe bepalingen voorgesteld.
 
 1. Artikel 12a bepaalt: Bij rijkswet kunnen voorzieningen worden getroffen
voor de behandeling van bij rijkswet aangewezen geschillen tussen het Koninkrijk
en de landen.
 2. Artikel 38a bepaalt: De landen kunnen bij onderlinge regeling voorzieningen
treffen voor de behandeling van onderlinge geschillen. Het eerste en tweede
lid van artikel 38 zijn van toepassing.
 
 Over artikel 38a volgt hierna meer.
 
 In de thans voorgestelde tekst wordt een onderscheid gemaakt tussen geschillen
tussen de landen en het Koninkrijk en geschillen tussen de landen onderling.
Er wordt verder niet aangegeven wat onder de woorden «tussen de landen
en het Koninkrijk» wordt verstaan; naar de mening van de M.E.P.-fractie
creëren deze woorden onnodig onduidelijkheid, nu elk van de landen onderdeel
uitmaakt van het Koninkrijk.
 
 Ondanks herhaalde pogingen die zijn ondernomen door de voormalige regering,
bestaan er tot nu toe geen adequate voorzieningen ten aanzien van de geschillen
betreffende de toepassing van het Statuut.
 
 De vraag is echter of de voorgestelde bepaling in artikel 12a in de fundamentele
lacune in het Koninkrijksbestel – het gemis van een adequate voorziening
voor beslechting van juridische geschillen over interpretatie van het door
de landen gezamenlijk overeengekomen Statuut – voorziet.
 
 Wat betreft de in artikel 12a voorgestelde nieuwe bepaling geldt dat deze
bepaling te vrijblijvend is geformuleerd, immers er wordt bepaald dat bij
Rijkswet nadere regels gesteld kunnen worden. Het woord «kunnen»
dient naar de mening van deze fractie derhalve te worden gewijzigd in «worden».
 
 De M.E.P.-fractie meent dan ook dat de voorgestelde tekst van artikel
12a de volgende wijzigingen moet ondergaan:
 Artikel 12a
 Geschillen omtrent de toepassing van het Statuut, worden voorgelegd aan
de Hoge Raad.
 
 In de memorie van toelichting bij dit artikel dient in ieder geval uitdrukkelijk
te worden opgenomen dat geschillen inzake de toepassing van artikel 43, lid
2, aan de Hoge Raad kunnen worden voorgelegd.
 Artikel 15a
 De M.E.P.-fractie acht het wenselijk dat gehele nieuwe Rijkswetten, dan
wel wijziging van bestaande Rijkswetten met verstrekkende gevolgen, die krachtens
het Statuut worden uitgevaardigd, niet vastgesteld worden alvorens het ontwerp
door de Staten is goedgekeurd met twee derde der uitgebrachte stemmen.
 
 In de memorie van toelichting dient een nadere omschrijving te worden
gegeven van gevolgen die als verstrekkend worden beschouwd. Als verstrekkend
wordt in ieder geval beschouwd, een inperking van de autonome bevoegdheden
van een land. In geval van meningsverschil, kan gebruik worden gemaakt van
de (nieuwe) geschillenregeling.
 
 Tevens wenst de fractie in het concept opgenomen te zien dat toeen uittreding
tot Rijkswetten te allen tijde op vrijwillige basis zal geschieden. Er dient
duidelijk te worden opgenomen dat elk van de landen vrij is om toe te treden
tot, danwel uit te treden uit een Rijkswet. Dit ten einde het thans bestaande
democratisch deficit te verminderen.
 
 De M.E.P.-fractie stelt dan ook voor om een nieuw artikel 15a toe te voegen,
luidende als volgt:
 1. Nieuwe rijkswetten dan wel wijziging van bestaande rijkswetten met
verstrekkende gevolgen, worden niet vastgesteld alvorens het ontwerp door
de Staten is goedgekeurd met twee derden der uitgebrachte stemmen.
 2. Bij elke regeling bij Rijkswet dient een uittredingsbepaling te bevatten.
 
 In de memorie van toelichting dient te worden opgenomen dat aan de uittreding
bepaalde voorwaarden gesteld kunnen worden, waaronder een financieel plaatje.
 Artikel 27, lid 1:
 In het nieuwe artikel 27 lid 1 wordt verwezen naar de gevallen die de
landen binnen het Koninkrijk «raken». Artikel 27 regelt echter
slechts de overeenkomsten met andere mogendheden.
 
 De M.E.P.-fractie meent dat artikel 27 zich daarom niet uitstrekt tot
de leden 4 en 5 van artikel 11 en stelt dan ook voor om de tekst van artikel
27, lid 1, te wijzigen.
 
 Tevens meent de M.E.P.-fractie dat de toevoeging «in een zo vroeg
mogelijk stadium» nog steeds te vaag omschreven is. De fractie wenst
dat de landen al vanaf het prille begin betrokken worden. De fractie wenst
dan ook dit te wijzigen in «onverwijld».
 
 Alsdan zal de tekst van dit lid luiden:
 
 Aruba, Curaçao en Sint Maarten worden onverwijld betrokken in de
voorbereiding van overeenkomsten met andere mogendheden, welke hen overeenkomstig
artikel 11 leden 1, 2 en 3 raken. Zij worden tevens betrokken in de uitvoering
van overeenkomsten, die hen aldus raken en voor hen verbindend zijn.
 
 In de Memorie van Toelichting wenst de M.E.P.-fractie op te nemen dat
onder «voorbereiding» tevens «onderhandelingen» worden
begrepen.
 Artikel 27, lid 3:
 De M.E.P.-fractie heeft kennis genomen van het voorstel tot wijziging
van artikel 27, lid 3. Hierbij wordt aangegeven dat indien belangen van het
Koninkrijk geraakt worden door het uitblijven van regelgeving of andere maatregelen
die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van een overeenkomst met andere mogendheden
in een van de landen, terwijl de overeenkomst pas voor het land kan worden
bekrachtigd als de regelgeving of andere maatregelen gereed zijn, kan een
algemene maatregel van rijksbestuur, of indien nodig een rijkswet, bepalen
op welke wijze uitvoering wordt gegeven aan die overeenkomst.
 
 Primair wenst de M.E.P.-fractie hierbij uitdrukkelijk aan te geven dat
zij hier niet mee eens kan gaan en dat dit indruist tegen de geest van het
Statuut. Het Statuut is immers een instrument om de landen steeds meer autonome
bevoegdheden te geven en niet andersom.
 
 Het voorgestelde artikel 27 doet tekort aan de autonome positie van Aruba.
Afspraken die de landen maken, moeten worden nagekomen. Dat geldt ook voor
Aruba. Uitvoering van verdragen in lokale regelgeving is een dergelijk afspraak.
Aruba heeft achterstand in de uitvoeringsregelingen. Aruba staat daarin niet
alleen. Ook andere delen van het Koninkrijk, waaronder Nederland, hebben nog
niet alle verdragen uitgevoerd zoals overeengekomen, om dezelfde redenen,
namelijk een tekort aan wetgevingsjuristen.
 
 Het belang van het nakomen van deze afspraken is evident. Het is ook op
verzoek van Aruba dat op Koninkrijksniveau naarstig is gezocht naar samenwerkingsmogelijkheden
voor de inhaalslag. De zo begeerde wetgevingspool komt maar niet van de grond.
Het gemis aan voldoende wetgevingsjuristen wordt ook in Den Haag gevoeld.
Het bemensen van die wetgevingspool is voornamelijk afhankelijk van de beschikbare
Nederlandse deskundigheid. Het is juist het gemis aan deze beschikbaarheid
dat heeft geleid dat die pool nog leeg is. Het opnemen nu in het Statuut van
een dwingende regel bij niet voldoening door de landen van deze internationale
verplichtingen maakt die beschikbaarheid aan deskundigheid niet groter.
 
 Het is eerder een manier om te tornen aan de bestaande autonome bevoegdheid
van Aruba. De fractie acht dit onaanvaardbaar en druist in tegen de geest
van het Statuut, en tegen de gemaakte internationale afspraken, zoals reeds
gesteld.
 
 Het voorgestelde artikel 27 lid 3 dient dan ook te vervallen.
 Artikel 38 en 38a:
 Opgemerkt dient te worden dat de Samenwerkingsregeling, op grond waarvan
de huidige geschillenregeling tussen de landen onderling is gebaseerd, na
de uittreding van de Nederlandse Antillen, ophoudt te bestaan. Dan is er behoefte
aan een andere regeling.
 
 De fractie heeft overigens in principe geen bezwaar dat het vehikel van
artikel 38 Statuut (met een uittredingsbepaling) nu wordt ingezet om tot een
regeling te komen voor het geval een land tardief blijft in de uitvoering
van verdragen, terwijl daarbij mede het Koninkrijksbelang in het geding is. «In
principe» want het is de overtuiging van de Staten dat een goed gestructureerde
samenwerking middels een wetgevingspool reeds tot goede resultaten kan leiden.
 De M.E.P.-fractie stelt dan ook voor om deze geschillenregeling op te
nemen in artikel 38 lid 1 door daaraan toe te voegen:
 
 «daarbij inbegrepen regelingen ter beslechting van geschillen onderling.».
 
 Bijgevolg kan het voorgestelde art. 38a vervallen.
 Artikel 55, lid 2, tweede alinea:
 Bij wijziging van het Statuut vindt de M.E.P.-fractie dat dit voorstel,
nadat het door de Staten is vastgesteld in twee lezingen, om gevolg te geven
aan de opheffing van het democratisch deficit, dat het volk, middels een volksraadpleging,
met volstrekte meerderheid heeft ingestemd met het voorstel.
 
 Om het proces niet te vertragen stelt de M.E.P.-fractie voor om het proces
zijn normale gang te laten gaan, en slechts de inwerkingtreding te laten afhangen
van de uitslag van de volksraadpleging.
 
 De fractie stelt dan ook voor om een lid toe te voegen:
 
 Deze landsverordening treedt niet in werking dan nadat het volk, na een
volksraadpleging, met volstrekte meerderheid heeft ingestemd met het voorstel.
 Artikel 57a:
 Deze toevoeging acht de M.E.P.-fractie niet mogelijk, immers deze bepaling
tracht onrechtmatige situaties te bedekken, wat onnodig rechtsonzekerheid
zal creëren.
 
 Inderdaad is een soortgelijke bepaling opgenomen in de Rijkswet tot Wijziging
van het Statuut in 1985, doch deze bepaling gold toen slechts als een overgangsregeling.
 
 De fractie meent dat een dergelijke bepaling dan ook als overgangsregeling
bij deze wijziging van het Statuut dient te worden opgenomen, niet in het
Statuut zelf, doch in de Rijkswet tot Wijziging van het Statuut.
 
 Deze toevoeging dient dan ook te vervallen.
 
 Concluderend wenst de M.E.P.-fractie te benadrukken dat zij bereid was,
is en altijd zal zijn om mee te werken aan de wijziging van het Statuut in
verband met de komende staatkundige veranderingen.
 Uitgangspunt van de M.E.P.-fractie is dan ook dat aan de autonome positie
van Aruba zoals verworven (na een lange strijd) in 1986, niet getornd wordt
en dat zij deze positie onverkort behoudt. De voorgestelde wijzigingen moeten
niet alleen in dat licht gezien worden, maar ook ter bestrijding van de door
velen geconstateerde democratisch deficit in het Koninkrijk en tevens ter
versterking van de autonome positie van Aruba in het Koninkrijk wat uiteindelijk
tegemoet komt aan de door Nederland gemaakte afspraken in 1954 met de algemene
vergadering van de Verenigde Naties.
 
 Volledigheidshalve en wellicht ten overvloede stelt de M.E.P.-fractie
voorts dat nu de ontmanteling van de Nederlandse Antillen bijna een voldongen
feit is – Curaçao en Sint Maarten krijgen de status van land
binnen het Koninkrijk krijgen en de overige kleine eilanden, BESeilanden worden
en derhalve onder de verantwoordelijkheid van Nederland vallen – het
Solidariteitsfonds, dat indertijd financieel door Aruba en Curaçao
werd gedragen, ook geen bestaansrecht meer heeft en derhalve opgeheven dient
te worden.
 
 Het Statuut is niets meer dan een transitiedocument, het is dus een groeimodel
en geen remmodel.
 
 De M.E.P.-fractie behoudt zich in navolging van artikel 17, lid 2, van
het Statuut het recht voor om in een latere fase en tijdens de behandeling
in de Tweede Kamer hiervan haar standpunt nader mondeling toe te lichten.
 
 De P.D.R.-fractie heeft met belangstelling
kennis genomen van het onderhavig voorstel van rijkswet en bijbehorende stukken.
De P.D.R.-fractie constateert ten eerste dat de Raad van State in het advies
d.d. 18 september 2009 terzake van artikel 27 van het ontwerp in wezen
heeft gesteld dat dit artikel voornamelijk is ingegeven om «een tijdelijk
probleem» van mogelijk juridisch of bestuurlijk tekort voor Curaçao
en Sint Maarten (welke inherent zou zijn aan het overgangsproces) te ondervangen
door «taakwaarneming» door de regering van het Koninkrijk.
 Voorts heeft de Raad van State, met verwijzing naar een voorlichting van
Afdeling I van de Raad, d.d. 29 augustus 2009, gesteld dat de artikelen
51 en 43 van het Statuut reeds voldoende juridische basis bieden om gemeld
tijdelijke probleem te ondervangen. Nu in het geval van Aruba geen sprake
zal zijn van een overgangsproces met eventueel juridisch en/of bestuurlijk
tekort welke taakwaarneming door de regering van het Koninkrijk zouden rechtvaardigen,
alsmede gelet op het feit dat de Raad van State meent dat artikelen 43 en
51 van het Statuut reeds voldoende juridische basis bieden voor eventuele
taakwaarneming ten aanzien van Curaçao en Sint Maarten, vraagt de P.D.R.-fractie
zich in rede af of invoering van met name het derde lid van artikel 27 van
het ontwerp nog wel noodzakelijk is. Zeker gelet op het feit dat de memorie
van toelichting op gemeld artikel stelt dat het tweede en derde lid niet zien «op
de implementatie van verdragen die reeds in werking zijn getreden».
 De P.D.R.-fractie geeft tenslotte in overweging om het woord «kunnen»
opgenomen in artikelen 12a en 38a van het ontwerp, te vervangen door het woord «zullen»;
anders bestaat er geen enkele verplichting om de huidige procedure van intern
appel binnen afzienbare tijd te vervangen door een meer democratische vorm
van geschillenbeslechting. Een en ander klemt des te meer nu de regering van
het Koninkrijk gekenmerkt wordt door een «democratisch deficit».
 
 Dit verslag geldt als Eindverslag.
 
 Aldus vastgesteld in de vergadering van de Centrale Commissie van de 2de
februari 2010.
 
 De Rapporteur,
 R. A. Lee