Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2010  ; Verslag van een schriftelijk overleg; Verslag schriftelijk overleg inzake de stand van zaken abortusklinieken Amsterdam
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140778
 2009-2010
 
 32 123 XVI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 119
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 10 februari 2010
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen ter beantwoording
voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 12 januari 2010 inzake stand van zaken abortusklinieken
Amsterdam (Kamerstuk 32 123 XVI, nr. 112).
 De op 22 januari 2010 toegezonden vragen zijn met de door de staatssecretaris
bij brief van 9 februari 2010 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie
 Sjerp
 
 Inhoudsopgave blz.
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 2
 II. Reactie van de staatssecretaris 8
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief inzake de
stand van zaken abortusklinieken Amsterdam en de antwoorden op vragen van
het lid Schermers. Deze leden zijn van mening dat met deze brief en het bijgesloten
rapport het één en ander is verhelderd rondom de financiële
situatie van de klinieken in Amsterdam, maar hebben vooralsnog ernstige twijfels
bij de wenselijkheid en noodzakelijkheid van de verleende steun.
 Kan de staatssecretaris duidelijk maken hoe zij haar verantwoordelijkheid
ziet ten aanzien van de continuïteit van de abortuszorg, gezien het feit
dat het geen medisch noodzakelijke of acute zorg betreft? Abortuszorg wordt
immers ook in ziekenhuizen aangeboden en in steden rondom Amsterdam? Waarom
is in dit concrete geval de continuïteit van zorg in gevaar? Op welke
gronden en onafhankelijke adviezen baseert de staatssecretaris dit oordeel?
Wat is de persoonlijke betrokkenheid van de staatssecretaris, nu zij in een
eerdere brief over deze problematiek heeft laten weten dat zij(zelf), toen
er nog sprake was van het oprichten van één nieuwe zelfstandige
kliniek, «per 1 januari 2010 een interim manager zal aanstellen
die de fusie gaat begeleiden»? Hoe is de afweging in dezen gemaakt?
Op grond van welke titel heeft de staatssecretaris een interim-manager aangesteld?
Hoe verhoudt zich dit tot het governancebeleid van de regering? Zijn de overige
klinieken daar ook bij betrokken geweest? Is de capaciteit van alle klinieken
meegenomen in de afweging? Is de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) betrokken
geweest bij het definiëren van deze problematiek en het bezien van eventuele
steunverlening? Zo nee, waarom heeft de staatssecretaris, ondanks de subsidierelatie,
toch niet de reguliere procedure voor steunverlening gevolgd, waarbij de NZa
een rol vervult? Is het feit dat nu de staatssecretaris de NZa niet bij steunverlening
heeft betrokken ook niet strijdig met de door de staatssecretaris in het recente
algemeen overleg over Meavita beleden belang van een onafhankelijke en objectieve
beoordeling van steunaanvragen op afstand van de politiek?
 Zo ja, is er dan een vergelijking te maken met de wijze waarop in eerdere
casussen steunverlening tot stand is gekomen? Was er nog een specifieke taak
voor de College voor Zorgverzekeringen (CvZ)?
 Hoe moet het afbouwbudget voor de abortuskliniek ACSG/MR70 worden gezien
in relatie tot de totstandkoming van een centrum bij het Slotervaartziekenhuis?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat het afbouwbudget gebruikt
moet worden voor het daadwerkelijk afbouwen van de hulpverlening en niet ingezet
kan worden voor het opzetten van een nieuw centrum. Wat is de mening van de
staatssecretaris in dezen? Welke dekking is gebruikt voor het verlenen van
de steun aan de klinieken? Graag ontvangen genoemde leden inzicht in deze
dekking en ten koste van welk beleidsdoel deze is ingezet?
 Op welke termijn wordt meer duidelijkheid gegeven over de totstandkoming
van een nieuw centrum? Hoe zal de relatie eruit zien tussen de nieuw op te
richten kliniek en het Slotervaartziekenhuis, aangezien er aan de ene kant
gesproken wordt over (alleen) een nieuwe en goedkopere huisvesting voor de
nieuwe kliniek en aan de andere kant over de eisen waaraan het Slotervaartziekenhuis
zal moeten voldoen? Moeten die eisen niet worden gesteld aan de
nieuw op te richten kliniek als het Slotervaartziekenhuis alleen maar onderdak
aan de nieuwe kliniek verleent?
 Deze leden delen de mening dat, hangende de lopende bezwaarprocedure,
geen verdere stappen in de subsidieafbouw genomen kunnen worden bij de dr.
Frans Wong Kliniek (Oosterparkkliniek). Wel vinden zij dat, indien het bezwaar
ongegrond is, het bedrag dat de dr. Frans Wong kliniek teveel kreeg, weer
terug moet vloeien in de publieke kas. Graag zien zij een toezegging van de
staatssecretaris op dit punt.
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de PvdA-fractie wil benadrukken dat abortushulpverlening
het recht van Nederlandse vrouwen is dat niet bedreigt mag worden door bedrijfsmatige
perikelen. Deze leden zijn daarom van mening dat het belangrijk is dat snel
een oplossing gevonden wordt voor de problemen ten aanzien van de abortusklinieken
in Amsterdam. Genoemde leden zullen geen opmerkingen maken over de Dr. Frans
Wong kliniek omdat deze nog in een juridisch procedure ziet. Zij hopen wel
op de hoogte gebrachte te worden van de uitkomst van deze bezwaarprocedure.
Is de staatssecretaris bereid hierover de Kamer te informeren? Zijn of dreigen
er meerdere klinieken in financiële problemen te komen ten gevolgen van
de wijziging van de subsidievaststelling? Zo ja, om hoeveel klinieken gaat
het en is of wordt er iets gedaan om deze klinieken te steunen? Zo ja wat?
 Deze leden maken zich enigszins bezorgd over het personeelsbeleid van
de toekomstige abortuskliniek in het Slotervaartziekenhuis. Zij horen met
een zekere regelmaat dat ziekenhuizen niet graag abortussen uitvoeren. Herkent
de staatssecretaris deze signalen en zo, ja wat zijn hiervan de oorzaken?
Ontstaat hierdoor een knelpunt ten aanzien van het aannemen van personeel
in het geval van de abortuskliniek dat in het Slotervaartziekenhuis wordt
gesitueerd? Hoe komt het Slotervaartziekenhuis aan deskundig personeel? Gaat
het oude personeel mee naar het Slotervaartziekenhuis? Is er voldoende arbeidspotentieel
voor abortushulpverlening in zijn algemeenheid in Nederland? Zo nee, wat zijn
de mogelijkheden om dit personeeltekort op te lossen?
 Verwacht de staatssecretaris dat door het samengaan van de abortuskliniek
met het Slotervaartziekenhuis de laagdrempeligheid van de abortushulpverlening
zal verdwijnen of verminderen?
 Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
 De leden van de SP-fractie hebben met bezorgdheid kennisgenomen van de
brief van de staatssecretaris over de stand van zaken met betrekking tot de
abortusklinieken in Amsterdam. Genoemde leden hechten er waarde aan dat het
zorgaanbod wordt gehandhaafd met behoud van de huidige kwaliteit, en vragen
de staatssecretaris hoe zij die kwaliteit denkt te kunnen waarborgen. De staatssecretaris
heeft in haar schrijven van 17 november 2009 (32 123 XVI, nr. 80)
laten weten een fusie tussen ACSG/MR70 en Oosterparkkliniek te willen begeleiden,
en daartoe iemand per 1 januari aan te stellen. Het bevreemdt deze leden
dat in een vroegtijdig stadium lijkt te zijn besloten dat deze fusiekliniek
moet worden ondergebracht in het commerciële Slotervaartziekenhuis terwijl
de Oosterparkkliniek daar niet bij betrokken is. Genoemde leden vragen of
dit besluit inderdaad al is genomen. Tevens vragen zij of er ook alternatieven
zijn onderzocht, zoals uitbereiding van de huidige locatie van de ACSG/MR70.
Is het verder niet navrant dat het ingrijpen van de staatssecretaris om financiële
redenen ertoe leidt dat de kliniek vanwege mismanagement wordt gestraft met
een onwenselijke overname door het Slotervaartziekenhuis, terwijl toch inhoudelijke
afweging over op welke wijze de beste kwaliteit van zorg kan worden geboden
leidraad van handelen moet zijn? Wordt met de constructie Slotervaart niet
het kind met het badwater weggegooid? Hoe beoordeelt u het standpunt
van het abortus comité«Wij vrouwen eisen»?
 De leden van de SP-fractie hechten veel waarde aan de anonimiteit van
patiënten in een abortuskliniek. Deze leden hebben grote twijfels of
diezelfde anonimiteit kan worden gewaarborgd als een abortuskliniek wordt
ondergebracht in een ziekenhuis, en vragen de garantie van de staatssecretaris
dat de huidige anonimiteit gehandhaafd blijft in de toekomst. Tevens vragen
zij hoeveel extra kosten het Slotervaartziekenhuis zou moeten maken om het
ziekenhuis zo in te richten dat anonimiteit van bezoeksters van de abortuskliniek
gewaarborgd blijft, en of die kosten de voordelen van de fusie niet teniet
doen. Genoemde leden vragen ook van de staatssecretaris om de anonimiteit
van de patiënt als belangrijk criterium te hanteren bij de keuze van
de huisvesting van de nieuwe, gefuseerde kliniek. Wat is in dit verband uw
reactie op de brief van Choice van 11 januari die zich zorgen maakt over
de privacy en ook pleit voor tenminste een abortuskliniek buiten het ziekenhuis
in Amsterdam? Is het waar dat op inhoudelijke gronden in het buitenland ervoor
wordt gepleit de abortus buiten ziekenhuizen te doen plaatsvinden?
 Kan de staatssecretaris voorts ingaan op de door de Oosterparkkliniek
geschetste problematiek inzake de financieringssystematiek bij de abortusklinieken
die financieel herstel van de Oosterparkkliniek ernstig frustreert, omdat
de regeling bepaalt dat een kliniek wordt gefinancierd op basis van toegestane
kosten of werkelijke kosten.
 Wat is er waar van het gerucht dat het kabinet van plan is de abortushulpverlening
uit de AWBZ te halen, deze over te hevelen naar de Zorgverzekeringswet en
over te gaan tot dbc-financiering? Zo ja, welke motivatie ligt hieraan ten
grondslag?
 Voorts vragen deze leden of het aantal abortussen van circa 6000 die worden
uitgevoerd na fusie van ACSG/MR70 en Oosterparkkliniek niet te grootschalig
is. Is het waar dat de wet momenteel niet voorziet in een kliniek van die
grootte, maar uitgaat van een maximum van 4000 abortussen per jaar. Komt een
dergelijke schaalvergroting wel ten goede aan de kwaliteit van de zorgverlening?
Voorts vragen zij of de fusie wel noodzakelijk is, aangezien de huidige omvang
niet kleiner is dan van andere klinieken, waar gezonde bedrijfsvoering wel
mogelijk blijkt.
 Tot slot vragen deze leden of het niet veel verstandiger is uit te gaan
van de plannen van de werkvloer die grote bezwaren heeft tegen het overnemen
van de klinieken door het commerciële Slotervaartziekenhuis waarbij zakelijke
afwegingen de kwaliteit van de hulpverlening kunnen aantasten. Hoe beoordeelt
u deze kritiek? Is het niet veel verstandiger niet uit te gaan van het bestuur
van ACSG/MR70 waarin de medewerkers het vertrouwen hebben opgezegd. Is de
staatssecretaris bereid serieus de door de medewerkers van beide klinieken
gesteunde oplossing te onderzoeken die, mocht fusie dwingend worden opgelegd,
voorstander zijn van een uitbouw van de ACGS locatie en een voortzetting van
de abortushulpverlening en seksuele voorlichtingspraktijken buiten het Slotervaartziekenhuis?
 Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
 Met belangstelling hebben de leden van de VVD-fractie kennisgenomen van
de ontwikkelingen rondom twee Amsterdamse abortusklinieken. Genoemde leden
spreken hun waardering uit in de richting van de staatssecretaris voor de
ferme wijze waarop zij zich inzet voor het waarborgen van het zorgaanbod en
daarmee de toegankelijkheid van de abortuszorg in Amsterdam. De ontwikkelingen
rondom de twee abortusklinieken wordt door sommige als zeer onwenselijk beschouwd.
Vanuit de historie bezien kunnen deze leden voor dit sentiment wel begrip
opbrengen. De legalisering van abortus is immers zwaar bevochten en ook de
klinieken in Amsterdam hebben daaraan bijgedragen. Sentimenten mogen echter nooit leiden tot het vergoelijken van financieel slecht beleid. Doelstelling
moet immers altijd zijn dat de abortuszorg als zodanig toegankelijk blijft
en de uitgangspunten zoals verwoord in de Waz goed geborgd blijven, niet de
plek waar die abortus uiteindelijk plaatsvindt.
 Deze leden vragen waar de oorzaak van de financiële problemen van
beiden klinieken precies ligt? Is het tarief hoog genoeg om volledig te kunnen
voldoen aan de hoge kwaliteitseisen die de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) stelt? Kan de staatssecretaris een overzicht geven van de tariefontwikkeling
voor abortus de afgelopen jaren en hoe het tarief is opgebouwd? Hoe staat
het met de financiële situatie van andere abortusklinieken? Draaien zij
zwarte cijfers of teren zij in op hun eigen vermogen?
 De meeste abortussen hebben in ons land, als in Amsterdam, plaats in een
speciale kliniek. Wat is de reden dat ziekenhuizen dit deel van hun zorgplicht
massaal hebben uitbesteed? Is de staatssecretaris voorstander van het voorstel
dat, naast het Slotervaartziekenhuis, ook andere algemene ziekenhuizen abortus
als basisvoorziening in hun aanbod opnemen? Is de staatssecretaris er voorstander
van dat zorgverzekeraars hierop gaan aandringen bij het maken van productieafspraken?
Zo nee, waarom niet en zo ja, op welke wijze gaat de staatssecretaris erop
toezien dat zij dit ook gaan doen?
 Vindt de staatssecretaris dat er op dit moment in ons land op alle plaatsen
voldoende aanbod is van abortuszorg? Uit haar brief lijkt dat zij stelt dat één
kliniek in Amsterdam als kwetsbaar wordt beschouwd, als deze niet ondergebracht
is in een grotere organisatie. Wat betekent dit uitgangspunt voor andere klinieken
in ons land?
 De leden van de VVD-fractie maken zich ook op langere termijn zorgen over
de toegankelijkheid van abortuszorg. Zij ontvangen berichten dat het steeds
moeilijker is om personeel, artsen en verpleegkundigen, bereid te vinden om
abortussen uit te voeren. De huidige groep abortusartsen is niet meer de jongste
en zal binnen enkele jaren «ververst» moeten worden. Zijn er voldoende
artsen in opleiding om het stokje van hun oudere collega’s over te nemen?
 Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
 De leden van de fractie van de ChristenUnie-fractie hebben met verbazing
kennisgenomen van het besluit van de staatssecretaris om financiële steun
te verlenen aan twee Amsterdamse abortusklinieken. Deze leden zijn van mening
dat het hier niet gaat om systeemziekenhuizen die vanwege de bereikbaarheid
van spoedeisende hulp in de buurt van mensen gevestigd dienen te zijn. Ook
is hier geen sprake van het wegvallen van huishoudelijke hulp, waarbij in
het geval van een faillissement acuut ingegrepen moet worden. Kan de staatssecretaris
toelichten op basis waarvan zij dit besluit heeft genomen?
 Bij het ministerie van VWS en het CvZ bestaan vraagtekens over de correcte
besteding door de Oosterparkkliniek van AWBZ-geld. Is bij het bestaan van
dergelijke twijfels een aanwijzing of sluiting van een kliniek niet meer voor
de hand ligt dan financiële steunverlening? Deze leden verwijzen daarbij
naar de handelswijze van de staatsecretaris bij twijfels over Winnersway.
 Voorts maken zij zich zorgen over het onderbrengen van de abortusactiviteiten
bij een commerciële instelling. De opening van een grieppoli door het
Slotervaartziekenhuis heeft bewezen dat het ziekenhuis de schijn tegen zich
kan krijgen in discussies over goede gezondheidszorg in relatie tot de eigen
financiële belangen. Deze leden zouden het onwenselijk vinden als de
overname van abortusactiviteiten door het Slotervaartziekenhuis zou leiden
tot hogere aantallen abortussen in Amsterdam. Op welke wijze speelt deze overweging
een rol bij de vergunningverlening?
 Genoemde leden zijn van mening dat het onderbrengen van de abortusactiviteiten bij het Slotervaartziekenhuis, met onder andere een opleiding
verloskunde, een goede kans biedt om onafhankelijke voorlichting beter te
realiseren, zodat hulpvragers een afgewogen beslissing kunnen nemen op basis
van feitelijke informatie over de alternatieven. Is de staatssecretaris bereid
om goede praktijkvoorbeelden die mogelijk uit deze samenwerking ontstaan te
betrekken bij de beleidsmaatregelen gericht op het verbeteren van de hulpverlening
aan ongewenst zwangerschap, en deze verder uit te breiden vooruitlopend op
de totstandkoming van de richtlijn abortushulpverlening? Is de staatssecretaris
voorts bereid zich in te zetten voor onafhankelijke hulpverleners die het
keuzeproces kunnen begeleiden?
 Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
 De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de staatssecretaris van VWS over de stand van zaken bij de Amsterdamse
abortusklinieken. Naar aanleiding van deze brief willen zij graag enkele verduidelijkende
vragen stellen over het besluit deze klinieken financieel te ondersteunen.
 In de brief van 12 januari 2010 schrijft de staatssecretaris dat
de Oosterparkkliniek niet eerder financiële problemen heeft gekend, maar
in problemen is gekomen nadat CvZ kortingen is gaan doorvoeren op grond van
bewijzen dat eerder verstrekte gelden onjuist waren besteed. Vervolgens schrijft
de staatssecretaris dat het CvZ hiervan alleen verdenkingen had. Genoemde
leden vragen of het niet onzorgvuldig is om kortingen toe te passen op grond
van alleen verdenkingen.
 Kan de staatssecretaris voorts uitleggen waarom het CvZ pas in 2009 betalingen
die Stichting Dr. Frans Wong heeft gedaan in de jaren 2007, 2008 en 2009 als
onrechtmatig heeft aangemerkt, terwijl deze betalingen in de jaarrekeningen
van voorgaande jaren zijn verantwoord en het CvZ daar toentertijd nooit vragen
over heeft gesteld?
 Zijn er in Nederland andere abortusklinieken bekend waar bestuursleden
financiële belangen hebben bij de exploitatie van deze klinieken, dan
wel waar zakelijke en/of persoonlijke belangen een zorgvuldige scheiding tussen
directie en bestuur van klinieken belemmeren? Zo ja, welke maatregelen gaat
de staatssecretaris nemen om aan deze situatie een einde te maken? Welke maatregelen
gaat de staatssecretaris nemen om dergelijke belangenverstrengelingen in de
toekomst te voorkomen? Hoe oordeelt de staatssecretaris in het licht van bovenstaande
vragen over de kwaliteit van de controle die CvZ in de afgelopen jaren heeft
uitgevoerd op zorgvuldig bestuur en juiste bestedingen van subsidiegelden
door de Oosterparkkliniek? In de brief van 12 januari 2010 schrijft de
staatssecretaris dat de Amsterdamse abortuskliniek ACSG/MR70 in 2009 onder
verscherpt toezicht van het CvZ is geplaatst. Kan de staatssecretaris uiteenzetten
wanneer deze beslissing is genomen en door wie? Over welke kwalificaties beschikt
het CvZ om verscherpt toezicht te kunnen uitoefenen op een zorginstelling
waar al langere tijd sprake is van mismanagement?
 Is de rol van toezichthouder op een instelling die in financiële
nood verkeert verenigbaar met de rol van subsidiegever?
 Heeft het CvZ een rol gespeeld bij het besluit van ACSG/MR70 om de abortushulpverlening
van deze kliniek onder te brengen bij het Slotervaartziekenhuis? Kan de staatssecretaris
toelichten welke gevolgen het onderbrengen van de abortuskliniek in het Slotervaartziekenhuis
kan hebben voor de toegankelijkheid van deze zorg en op welke wijze zij hiermee
omgaat?
 Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
 De leden van de SGP-fractie constateren dat de staatssecretaris erover
spreekt dat haar bemoeienis met de subsidiëring van de abortusklinieken
in Amsterdam rechtstreeks voortvloeide uit de door haar gevoelde verantwoordelijkheid voor de continuïteit van de abortushulpverlening.
Kan de staatssecretaris toelichten wat de wettelijke basis is van deze verantwoordelijkheid
die zij voelt? Waar is in de wet opgenomen dat er een bepaalde mate van spreiding
van abortushulpverlening moet zijn? Is er een spreidingsplan voor abortusklinieken?
 Wel komen deze leden een wettelijke basis tegen dat de regering zich verantwoordelijk
dient te voelen voor de bescherming van het ongeboren leven. Het bevreemdt
hen zeer dat er, wanneer er extra hulp nodig is voor bijvoorbeeld tienermoeders
of financiële ondersteuning bij ongewenste zwangerschap, zoveel bezwaren
opgevoerd worden, terwijl er blijkbaar sprake is van mismanagement in abortusklinieken
een groot bedrag wordt gegeven. Vindt de staatssecretaris het belonen van
mismanagement belangrijker dan het bieden van hulp aan vrouwen die in problemen
zijn als gevolg van een zwangerschap die zij uit wensen te dragen? Deze leden
vinden dat dit nadere toelichting behoeft, mede in het licht van de bescherming
van ongeboren leven.
 In de stukken spreekt de staatssecretaris steeds over abortushulpverlening.
Genoemde leden hebben altijd begrepen dat het uitgangspunt is dat vrouwen
die naar een kliniek komen, niet automatisch een abortus krijgen. Kan de staatssecretaris
toelichten waarom zij niet spreekt over hulpverlening bij ongewenste zwangerschap?
Zou dat de beoogde werkelijkheid, dat het gaat om hulpverlening aan vrouwen
die problemen ervaren bij hun zwangerschap, veel dichter benaderen?
 Een tweede terminologische vraag betreft het spreken van de staatssecretaris
over «continuïteit van zorg» en «het waarborgen van
het zorgaanbod». Dit veronderstelt dat aborteren zorgverlening is. Deze
leden vinden dat de term (gezondheids)zorg hiermee niet belast mag worden,
omdat het een uitholling betekent van het principe dat zorg gericht is op
het genezen van mensen of op het zoveel mogelijk wegnemen van de negatieve
gevolgen van een bepaalde ziekte of aandoening. Deelt de staatssecretaris
deze mening, mede aan de hand van de wetsgeschiedenis van de Wet afbreking
zwangerschap?
 Indien een abortuskliniek in een andere plaats in financiële problemen
zou komen, dan zou de staatssecretaris ook een overweging dienen te maken
op basis waarvan zij al dan niet besluit om tot (extra) financiële steun
te komen. Kan de staatssecretaris toelichten hoe zij die afweging voor zich
ziet en op basis van welke argumenten en aan de hand van welke criteria wordt
die afweging gemaakt?
 De staatssecretaris stelt dat door het verdwijnen van beide klinieken
in Amsterdam de continuïteit van de abortushulpverlening in die plaats
niet gewaarborgd is. Waarom is het niet mogelijk om mensen door te verwijzen
naar de dichtstbijzijnde kliniek als er vraag naar abortus is? Waarom zou
de overheid er een rol bij moeten spelen om speciaal in één
bepaalde stad een abortuskliniek in stand te houden?
 De staatssecretaris schrijft dat er al enige jaren financiële problemen
zijn bij de abortuskliniek ACSG/MR70. Zowel in 2006 als 2008 is er financiële
steun gegeven. Wanneer is deze steun aan de Kamer gemeld? Indien dat niet
gebeurd is, waarom is dit niet gedaan? Kan tevens worden weergegeven hoeveel
geld er intussen extra is besteed aan deze kliniek? Had ook toen niet reeds
voorzien kunnen worden dat de kliniek een grote kans zou hebben op faillissement
in de nabije toekomst?
 Deze leden kunnen zich meer voorstellen bij de gevolgde redenering bij
de Dr. Frans Wong kliniek. Niettemin zijn zij van mening dat het niet voor
de hand ligt om een kliniek die blijkbaar onvoldoende vermogen bezit om een
naar het oordeel van het CvZ onterecht ontvangen subsidiebedrag direct of
indirect terug te geven, alsnog financiële steun te geven. Wordt daarmee
niet feitelijk erkend dat het oordeel van het CvZ toch niet juist is? Zou
het niet meer voor de hand hebben gelegen om, zoals in het bestuursrecht gebruikelijk
is, aan de kliniek zelf over te laten of er hangende de bezwaarfase
een verzoek tot voorlopige voorziening wordt gedaan?
 II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
 Leden van de CDA-fractie
 U vraagt mij om duidelijk te maken hoe ik mijn verantwoordelijkheid zie
ten aanzien van de continuïteit van de abortushulpverlening in Amsterdam.
De leden van de CDA-fractie stellen dat het geen medisch noodzakelijke en/of
acute zorg betreft en stellen dat de zorg ook kan worden gedaan in ziekenhuizen
en klinieken in de buurt van Amsterdam. Aangezien meerdere fracties terugkomen
op nut en noodzaak van mijn verstrekte subsidie eind 2009 aan de Dr. Frans
Wong kliniek (Oosterparkkliniek) zal ik eerst uiteenzetten hoe de regeling
betreffende abortushulpverlening in elkaar steekt en wat hierin de verantwoordelijkheden
zijn van de betrokken partijen.
 
 Bij de herziening van het zorgstelsel heeft de toenmalige minister van
VWS, de heer Hoogervorst, besloten dat abortushulpverlening niet moest worden
meegenomen in de stelselherziening. Daardoor is de abortushulpverlening sinds
de inwerkingtreding in 1984 een subsidieregeling waarvoor geld uit de begroting
in het Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten wordt gestort. Kort komt het
erop neer dat de klinieken aan het begin van ieder jaar een begroting indienen
bij het College voor Zorgverzekeringen (CvZ) dat de subsidieregeling uitvoert.
De ingediende begroting moet blijven binnen het subsidieplafond dat geldt
voor de instelling. Het subsidieplafond wordt berekend op basis van het verwachte
aantal verrichtingen maal het door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vastgestelde
tarief. CvZ geeft op basis van deze berekeningen een maandelijks voorschot
aan iedere kliniek. Aan het einde van het jaar rekent het CvZ met de klinieken
af op basis van het daadwerkelijke aantal verrichtingen. In de Regeling is
bepaald welke activiteiten subsidieerbaar zijn. Extra inkomsten die met subsidiegelden
worden verkregen worden afgeroomd. Met de vastgestelde subsidieerbare activiteiten
in het kader van de Regeling kunnen klinieken geen eigen vermogen opbouwen.
De Regeling gaat uit van kosten min opbrengsten dat een te subsidiëren
resultaat geeft. Een kliniek kan op die manier dus nooit winst maken.
 
 Zoals eerder aangegeven in mijn brief aan de Kamer (32 123 XVI, nr. 122)
onderhoudt het CvZ de subsidierelatie met de klinieken. Het CvZ kan echter
binnen de regels van de subsidieregeling niet zelfstandig extra gelden toekennen
en moet in voorkomende gevallen terugvallen op VWS. CvZ heeft dit in oktober
2009 gedaan toen in Amsterdam zowel de Dr. Frans Wong kliniek als ACSG/MR70
in de financiële problemen verkeerden. In dezelfde brief aan de Kamer
heb ik aangegeven dat ik als staatssecretaris verantwoordelijk ben voor de
continuïteit van zorg en het uit dien hoofden noodzakelijk vond om de
Dr. Frans Wong kliniek, hangende de bewaarprocedures bij het CvZ, financieel
tegemoet te komen. Beide klinieken in Amsterdam, die samen 20% van
de totale landelijke abortushulpverlening voor hun rekening nemen, zouden
immers gelijktijdig kunnen ophouden te bestaan, zo is in de brief te lezen.
 
 Terugkomend op uw vragen ten aanzien van mijn verantwoordelijkheid in
relatie tot of abortushulpverlening wel of geen medisch noodzakelijke en/of
acute zorg is en op welke gronden en adviezen ik mijn beslissing heb genomen,
het volgende. Op grond van artikel 22, eerste lid, van de Grondwet moet de
overheid maatregelen treffen ter bevordering van de volksgezondheid. Naar
aanleiding van de in artikel 22 van de Grondwet opgenomen plicht
voor de overheid om de volksgezondheid te bevorderen zijn diverse wetten op
dat terrein opgesteld. Ik reken daar ook de Wet afbreking zwangerschap toe.
Over de noodzaak van abortus is uitvoerig maatschappelijk debat gevoerd, maar
het is uiteindelijk een vorm van zorg geworden waarvan we in Nederland vastgelegd
hebben dat het een recht is van de vrouw. De Wet afbreking zwangerschap (Waz)
en het Besluit afbreking zwangerschap (Baz) voorzien hierin.
 
 Met het wegvallen van de abortushulpverlening in Amsterdam zou 20%
van het landelijk zorgaanbod wegvallen. Dit betekende concreet dat in de maanden
november en december ongeveer 1000 abortussen niet zouden kunnen worden uitgevoerd
in Amsterdam. Zeker voor de al ingeplande behandelingen die moeten worden
afgebeld en elders worden ingepland, speelt wel degelijk een tijdsdruk mee.
Abortushulpverlening valt dan misschien niet onder acute zorg, het is wel
zorg waarvan is aangetoond dat het voor de vrouw beter is als ze zo vroeg
mogelijk in de zwangerschap wordt geholpen. Buiten de vraag of het criterium «acuut»
in de AWBZ op dezelfde wijze als in de cure (waar het om spoedeisende hulp
gaat) bekeken kan worden, acht ik het van groot belang dat in een land waar
een vrouw recht heeft op abortushulpverlening deze vorm van zorg ook in voldoende
mate voor handen is. Met het wegvallen van 20% van het landelijk aanbod
vind ik dit niet meer het geval. Daarnaast was er nog een probleem met het
opvangen van deze 1000 behandelingen elders.
 
 Een probleem is dat binnen de klinieken die er zijn weinig groei te genereren
is. Klinieken zijn slechts toegerust op een al jaren stabiel aantal verrichtingen
en op de aard van deze verrichtingen. Een kliniek met alleen een eerste trimester
vergunning, zoals bijvoorbeeld Alkmaar, kan geen tweede trimester abortussen
uitvoeren. Daarnaast hebben de klinieken op basis van de huisvestingsregels,
gekoppeld aan de subsidieregeling, maar recht op een beperkt aantal vierkante
meters en behandelkamers. Een kliniek waar normaal gesproken 2000 verrichtingen
op jaarbasis worden gedaan is dus simpelweg niet gebouwd op een acute forse
stijging van het aantal behandelingen. Wachtkamers zouden overvol raken en
met één of hooguit twee behandelkamers is de mogelijkheid voor
uitbreiding uiterst beperkt en is er feitelijk geen mogelijkheid de Amsterdamse
abortussen binnen een redelijke afstand zoals bijvoorbeeld Leiden, Utrecht
of Haarlem te laten plaatsvinden.
 
 Daarnaast maakt de systematiek van de financiering het voor klinieken
niet mogelijk om direct te anticiperen op een stijgend aantal behandelingen.
Zoals eerder geschetst worden klinieken bevoorschot op basis van het verwachte
aantal verrichtingen. Als een kliniek ineens honderden behandelingen meer
moet uitvoeren en hiervoor dus extra personeel, extra uren en extra middelen
moet bekostigen dan voorziet de regeling daar op korte termijn niet in. De
instelling moet dan eerst een met reden omklede nieuwe begroting indienen
bij het CvZ en die kan dan een nieuwe berekening uitvoeren op basis waarvan
de bevoorschotting kan worden aangepast. Hiervoor was eind 2009 geen tijd.
 
 Voor wat betreft opvang in ziekenhuizen ligt het nog weer anders. Gynaecologen
in de Nederlandse ziekenhuizen verwijzen voor abortussen op sociale indicatie
naar de abortusklinieken. Deze klinieken zijn gespecialiseerd in deze vorm
van hulpverlening en zijn ook behandeltechnisch gespecialiseerd in het uitvoeren
van zuigcurettages. Ziekenhuizen voeren wel abortussen uit maar bijna altijd
op medische indicatie.
 
 Op basis van het bovenstaande was en ben ik dan ook van mening dat als
de abortushulpverlening in Amsterdam wegvalt er wel degelijk sprake is van
een continuïteitsprobleem. Ik heb dan ook aan het College Sanering Zorginstellingen (CSZ) gevraagd een rapport uit te brengen over de
mate van urgentie van de situatie in Amsterdam. Zoals u heeft kunnen lezen
in het eerder toegezonden rapport zijn alle beslissingen noodzakelijk gebleken
om de zorg te continueren. Om de zorg ook voor de langere termijn veilig te
stellen, is het noodzakelijk dat er een oplossing komt voor de situatie in
Amsterdam. Die oplossing leek te liggen in de onderhandelingen die al geruime
tijd gaande waren tussen het Slotervaartziekenhuis en ACSG/MR70. Sindsdien
zijn er tussen de betrokken partijen grote verschillen van mening ontstaan.
In mijn beantwoording van de kamervragen van kamerlid Schermers (CZ-K-U 2980053)
heb ik de achtergrond van de ontstane situatie geschetst en aangegeven dat
ik het primair de verantwoordelijkheid vind van de instelling om een oplossing
te zoeken voor interne conflicten. Ik heb daarin ook aangegeven dat het mij
niet gaat om het voortbestaan van de klinieken, maar om de continuïteit
van de zorg. Het is nadrukkelijk niet mijn doel om slecht presterende klinieken
in de lucht te houden. Het CSZ is door mij verzocht om na hun eerste rapportage
verder te gaan met het voeren van gesprekken met alle partijen en heeft mij
wederom geïnformeerd over het veilig stellen van de abortushulpverlening
in Amsterdam. Het CSZ is dus niet zozeer «begeleider van een fusie»,
maar eerder informateur. Het CSZ heeft laten weten dat het veilig stellen
van de abortushulpverlening in Amsterdam het best kan geschieden langs twee
wegen. Als eerste het ondersteunen van de nieuw opgerichte stichting Seksualiteit
Zwangerschapsonderbreking Zorg (SeZoZ) die zich wil huisvesten in het Slotervaartziekenhuis.
Ten tweede raadt het CSZ aan om, gelet op de uiterst explosieve situatie bij
ACSG/MR70, een tweede initiatief in Amsterdam te overwegen.
 
 De CDA fractie vraagt of de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA) betrokken
is geweest bij het definiëren van deze problematiek en het bezien van
eventuele ondersteuning? Zo nee, waarom de staatssecretaris de NZA niet bij
de steunverlening heeft betrokken ook niet strijdig met de door de staatssecretaris
in het recente overleg over Meavita beleden belang van een objectieve beoordeling
van steunvragen op afstand van de politiek.
 Zo ja, is er dan een vergelijking te maken met de wijze waarop in eerdere
casussen steunverlening tot stand is gekomen en was er nog een specifieke
taak voor het CvZ.
 
 De subsidieregeling van de abortusklinieken betreft een specifieke regeling
in kader van de AWBZ. Daarom is de NZa niet betrokken, dan alleen ten behoeve
van het uitrekenen van een kostendekkend tarief dat het CvZ vervolgens gebruikt
bij het vaststellen van de subsidie. Vanwege die beperkte rol van de NZa heb
ik het College Sanering Zorginstellingen gevraagd een analyse te maken van
de situatie in Amsterdam met als doel te komen tot een situatie die de continuïteit
van de zorg kan waarborgen. Zoals u wellicht bekend is heeft het CSZ deze
taak op zich genomen, een eerste rapport heeft u al toegestuurd gekregen.
Door de rol van het CSZ wordt met de nodige objectiviteit het proces gevolgd.
 
 De CDA fractie is van mening dat de afbouwregeling van het CvZ niet kan
worden ingezet voor de opbouw van een nieuw centrum bij het Slotervaartziekenhuis
en vraagt mij naar mijn mening.
 Het afbouwen van de stichting ACSG/MR70 is een apart traject van het CvZ.
Het eventueel opbouwen van een nieuwe stichting in het Slotervaartziekenhuis
moet op eigen merites worden beoordeeld en dat staat los van ieder budget
van ACSG/MR70 en dat budget wordt ook niet aangewend voor een nieuwe stichting
in het Slotervaartziekenhuis.
 
 Voorts vraagt u mij naar de dekking van de verleende steun. Zoals ik heb
aangegeven in mijn eerdere brief aan de Kamer geldt er voor de twee klinieken
in Amsterdam een andere situatie. De Dr. Frans Wong kliniek heeft
een eenmalig overbruggingskrediet ontvangen op basis van artikel 4, onderdeel
a van de Kaderwet VWS-subsidies juncto artikel 4:23, derde lid, onderdeel
d, van de Algemene Wet Bestuursrecht. Stichting ACSG/MR70 heeft geen directe
subsidie verkregen. De gelden die eind 2009 nodig waren voor deze stichting
zijn meegenomen in de afbouwregeling van het CvZ. Hierdoor was het mogelijk
om met garantstelling rood te staan bij de bank en hoefde er verder geen extra
gelden te worden aangewend. De afbouwregeling wordt gefinancierd vanuit de
normale gelden voor abortushulpverlening.
 
 Uw vraag naar duidelijkheid over een nieuw centrum kan ik als volgt beantwoorden.
In november 2009 zag het ernaar uit dat de nieuw op te richten kliniek zich
zou gaan huisvesten in het Slotervaartziekenhuis. ACSG/MR70 zou dan geheel
overgaan naar het Slotervaart en de Dr. Frans Wong kliniek zou zich op termijn
kunnen bijvoegen. De klinieken hebben ook steeds aangegeven achter deze fusie
te staan. Sinds eind december 2009 is de situatie tussen het bestuur van ACSG/MR70
en het personeel echter ernstig verslechterd. Het personeel weigert over te
gaan naar het Slotervaartziekenhuis en heeft het vertrouwen in het bestuur
opgezegd. In mijn eerdere brief aan de Kamer heb ik aangegeven mij niet in
dit conflict te willen mengen. Mijn prioriteit ligt bij het veilig stellen
van de abortushulpverlening.
 Het Slotervaartziekenhuis heeft inmiddels een aparte stichting opgericht
en heeft een vergunningaanvraag ingediend. Deze aanvraag is voor advies naar
de IGZ gestuurd. De inspectie zal bepalen of de inrichting in het Slotervaartziekenhuis
voldoet aan de eisen uit de Waz en het Baz. Als de IGZ positief adviseert,
kan aan de nieuwe stichting een vergunning worden verleend. Als het CvZ de
ingediende begroting goedkeurt, kan worden overgegaan tot subsidieverlening
en kan de nieuwe stichting abortusbehandelingen gaan uitvoeren.
 Daarnaast is aan het nieuwe bestuur van de Dr. Frans Wong kliniek, conform
de subsidievoorwaarden voor het overbruggingskrediet, gevraagd voor 1 maart
2010 een levensvatbaar bedrijfsplan in te dienen. In dit plan moet rekening
zijn gehouden met het feit dat de lopende bezwaren tegen het CvZ kunnen worden
verloren en de gelden dus terecht zijn ingehouden op de subsidie. Een meerjarenplan
zal dan moeten uitwijzen of ook na alle terugvorderingen er een financieel
gezonde toekomst is weggelegd voor deze kliniek. De mogelijkheid is daarmee
niet uitgesloten dat de kliniek, als voldoende financiële zekerheid kan
worden aangetoond, kan blijven voortbestaan. Als de kliniek de bezwaarprocedures
van het CvZ wint dan is dit scenario nog waarschijnlijker. Gelet op de eerder
aangegeven informatie van het CSZ, dat het raadzaam is een tweede kliniek
in Amsterdam te laten bestaan naast het initiatief vanuit het Slotervaartziekenhuis,
zal ik de voorstellen die voor 1 maart door de Dr. Frans Wong kliniek
moeten zijn ingediend serieus in overweging nemen. Daarbij is het relevant
dat het oude bestuur van de kliniek is vervangen.
 
 Op de vraag of de nieuw op te richten kliniek of het Slotervaartziekenhuis
aan de wettelijke eisen moet voldoen kan ik antwoorden dat de eisen uit de
Waz en het Baz van toepassing zijn op de rechtspersoon die de uiteindelijke
vergunning aanvraagt. In dit geval betreft het de nieuwe stichting in het
Slotervaartziekenhuis, SeZoZ.
 
 De CDA-fractie vindt dat, indien het bezwaar ongegrond is, het bedrag
dat de Frans Wong kliniek teveel kreeg weer terug moet vloeien in de publieke
kas en zien graag een toezegging op dit punt. Bij het toekennen van de subsidie
voor het oplossen van de liquiditeitsproblemen bij de Wongkliniek is als voorwaarde
opgenomen dat wanneer de beslissing tot verrekening met de instellingssubsidie
wordt herzien de subsidie evenredig zal worden verlaagd.
 De PvdA-fractie
 U vraagt mij of de Kamer geïnformeerd kan worden over de uitkomst
van de bezwaarprocedure van de Dr. Frans Wong kliniek tegen het CvZ. Ik kan
dit de Kamer toezeggen.
 Ten aanzien van subsidievaststellingen door het CvZ het volgende. De systematiek
van de subsidieregeling is dat op basis van te verwachte aantallen wordt bevoorschot
en op basis van daadwerkelijke aantallen wordt afgerekend. Hier kan altijd
een verschil tussen zitten. Het komt dus vaker voor dat klinieken gelden moeten
terugbetalen aan het CvZ. Ook het opvoeren van niet subsidiabele posten wordt
bij nadere bestudering door het CvZ gekort op de subsidie. Omdat de subsidievaststelling
altijd achteraf is, komen de problemen pas aan het licht in het jaar waarin
de daadwerkelijke afrekening wordt gedaan. Op dit moment zijn er geen onoverkomelijke
problemen bij andere klinieken.
 
 De PvdA fractie vraagt mij of ik de signalen herken dat artsen in ziekenhuizen
niet graag abortussen uitvoeren.
 Het is via de registratie van de IGZ bekend dat slechts 6% van
alle abortussen worden uitgevoerd in ziekenhuizen. Dit gebeurt over het algemeen
op medische indicatie. Abortussen op sociale indicatie worden door ziekenhuizen
meestal doorverwezen naar abortusklinieken. Een oorzaak is nooit onderzocht.
Het levert in de praktijk ook geen problemen op. Daarnaast is de huisarts,
als grootste verwijzer, degene die vrouwen doorverwijst naar abortusklinieken
als het gaat om een abortus op sociale indicatie.
 Of dit gegeven een probleem oplevert voor het Slotervaartziekenhuis om
geschikt personeel te vinden, zal moeten blijken. De IGZ zal bij haar beoordeling
van de vergunningaanvraag rekening houden met het feit dat een kliniek moet
voldoen aan de eis dat er voldoende geschikt personeel aanwezig moet zijn.
Naast eisen ten aanzien van gekwalificeerd personeel zijn er ook eisen die
de anonimiteit van de vrouw moeten kunnen waarborgen, eisen ten aanzien van
de huisvesting, beheer van de kliniek en uitrusting (artikel 6 Waz).
 
 Het arbeidspotentieel voor de abortushulpverlening is inderdaad een zorgelijke
ontwikkeling voor de lange termijn. In de komende tien jaar zullen de meeste
abortusartsen en verpleegkundigen de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt.
De aanwas van jonge artsen en verpleegkundige is uiterst gering. Over de mogelijkheden
om dit probleem op te lossen wordt door VWS nagedacht met het Nederlands Genootschap
van Abortusartsen (NGvA).
 
 De PvdA-fractie vraagt of ik verwacht dat door het samengaan van de abortuskliniek
met het Slotervaartziekenhuis de laagdrempeligheid van de abortushulpverlening
zal verdwijnen of verminderen. Zoals ik al eerder vermeldde ga ik uit van
een abortuskliniek overeenkomstig de criteria zoals vastgelegd in de Waz en
het Baz. De laagdrempeligheid van de abortuskliniek blijkt ondermeer uit het
financieringssysteem en het gegeven dat een patiënte zich zonder verwijzing
kan melden. Het gegeven dat de kliniek in een ziekenhuis wordt gehuisvest
doet daaraan niets af. De Inspectie zal bij het toetsen van de voorstellen
van de nieuwe kliniek daarop toezien.
 De SP-fractie
 De leden van de SP fractie vragen mij hoe ik denk de kwaliteit van de
abortushulpverlening te waarborgen?
 De IGZ ziet toe op de kwaliteit van de geleverde abortushulpverlening
en maakt hierbij gebruik van de regels die gelden op basis van de Waz en het
Baz. Iedere kliniek moet hieraan voldoen, ook als deze is gehuisvest in bijvoorbeeld
een ziekenhuis.
 Voorts zijn de SP leden van mening dat besloten is tot een fusie naar
het Slotervaart waar de Dr. Frans Wong kliniek niet bij betrokken is geweest.
 Ik wil allereerst heel helder maken dat VWS op geen enkele wijze een voorkeur
heeft uitgesproken over waar een eventuele nieuwe kliniek gehuisvest zou moeten
worden. In mijn eerdere brief aan de Kamer geef ik aan dat gezien de vergevorderde
onderhandelingen tussen het bestuur van MR70 en het Slotervaartziekenhuis,
deze laatste een voor de hand liggende optie was en ook een optie die door
het CvZ werd goedgekeurd. Daarnaast is het van belang te melden dat de Dr.
Frans Wong kliniek meerdere malen had aangegeven te willen fuseren, ook als
de locatie Slotervaartziekenhuis zou zijn. In het gesprek dat op 9 november
2009 met mijn ambtenaren en de Dr. Frans Wong kliniek is gevoerd naar aanleiding
van de ontstane financiële problemen heeft de kliniek dit standpunt herhaald.
In hun brief van 23 december 2009 laat de Dr. Frans Wong kliniek weten «door
onverwachte ontwikkelingen in de abortushulpverlening in Amsterdam niet meer
te kunnen fuseren met ACSG/MR70.» Kern van het probleem bij zowel het
personeel van MR70 als bij de Dr. Frans Wong kliniek was en is dat er zorg
is ontstaan over de wijze waarop aan de abortushulpverlening in het Slotervaartziekenhuis
vorm wordt gegeven. Dit overigens na een gesprek tussen het Slotervaartziekenhuis
en het bestuur van de Dr. Frans Wong kliniek. Het onderbrengen van de gefuseerde
kliniek in het Slotervaartziekenhuis is in beginsel een idee geweest van de
beide klinieken. Er is vanuit VWS nooit sprake geweest van het feit dat de «fusiekliniek»
ondergebracht moest worden in het Slotervaartziekenhuis. VWS heeft geen bemoeienis
met de huisvesting van een kliniek. De vergunningaanvraag van de nieuw opgerichte
stichting SeZoZ ligt op dit moment voor advies bij de IGZ. Na een positief
advies kan door VWS de vergunning worden afgegeven. Daarnaast zal het CvZ
beoordelen of de nieuwe stichting een sluitende begroting heeft ingediend
en op grond daarvan in aanmerking komt voor subsidie volgens de regeling.
Tot die tijd is er nog niets beslist.
 Zoals aangegeven bij de beantwoording van het CDA mag de Dr. Frans Wong
kliniek voor 1 maart een alternatief plan indienen. Of dit plan in financiële
zin levensvatbaar is, hangt af van het oordeel van het CvZ. In relatie tot
de oproep van «Wij vrouwen eisen» kan ik dan ook zeggen dat alternatieve
plannen zullen worden bekeken, maar dat deze wel de toetsing van het CvZ en
de IGZ moeten kunnen doorstaan.
 
 De leden van de SP hebben grote twijfels of diezelfde anonimiteit kan
worden gewaarborgd als een abortuskliniek wordt ondergebracht in een ziekenhuis,
en vragen garantie van de staatssecretaris dat de huidige anonimiteit gehandhaafd
blijft in de toekomst. Tevens vragen zij hoeveel kosten het Slotervaartziekenhuis
zou moeten maken om het ziekenhuis zo in te richten dat de anonimiteit van
de patiënt als belangrijk criterium te hanteren bij de keuze van de huisvesting
van de nieuwe gefuseerde kliniek, Wat is in dit verband uw reactie op de brief
van Choice van 11 januari die zich zorgen maakt over de privacy en ook
pleit voor tenminste een abortuskliniek buiten het ziekenhuis in Amsterdam.
Is het waar dat op inhoudelijke gronden in het buitenland ervoor wordt gepleit
de abortus buiten ziekenhuizen te doen plaatsvinden.
 
 Het waarborgen van de persoonlijke leefsfeer, waar anonimiteit in de dagelijkse
praktijk onder wordt gerekend is een van de criteria uit de Waz. Wanneer de
nieuwe rechtspersoon, die de nieuwe kliniek zal exploiteren een vergunning
aanvraagt zal door de Inspectie hierop worden getoetst. Ongeacht de plaats
van huisvesting zal in de waarborging van de anonimiteit moeten zijn voorzien.
Bij het beoordelen of een kliniek een vergunning zal worden gegeven wordt
door het CvZ een beoordeling van de financiële positie van de kliniek
betrokken. Gelet op het feit dat ook voor huisvestings- en verbouwingskosten
parameters bestaan ga ik er vanuit dat door het CvZ hier een toetsing heeft
plaatsgevonden. Wat de uitkomst zal zijn van de herstructurering is mede afhankelijk
van de uitkomsten van de bezwaren die door de dr. Frans Wong kliniek zijn
ingediend.
 
 De fractie vraagt voorts of het waar is dat op inhoudelijke gronden in
het buitenland ervoor wordt gepleit de abortus buiten ziekenhuizen te doen
plaatsvinden?
 Of op inhoudelijke gronden wordt gepleit om abortus buiten ziekenhuizen
te laten plaatsvinden is niet bekend. In de Europese landen waar abortushulpverlening
is geregeld zoals in Nederland, dus met een zorgaanbod in klinieken en algemene
ziekenhuizen, is te zien dat ook daar de ziekenhuizen met name de abortussen
op medische indicatie doen en dat vrouwen met een sociale indicatie een duidelijke
voorkeur hebben voor klinieken.
 
 De SP-fractie vraagt wat er waar is van het gerucht dat het kabinet van
plan is de abortushulpverlening uit de AWBZ te halen, deze over te hevelen
naar de Zorgverzekeringswet en over te gaan tot dbc-financiering en wat de
motivatie daarvan zou zijn.
 Het kabinet heeft thans geen plannen de abortushulpverlening uit de AWBZ
te halen. Destijds is bij de uitzuivering van de AWBZ naar de verschillende
specifieke regelingen gekeken, maar is besloten de regeling ongewijzigd te
laten. Dat neemt niet weg dat de vigerende regeling op een aantal punten aanpassing
behoeft. Tijdens de behandeling van het bezwaar van Women on Waves (WoW) tegen
de weigering WoW op te nemen in de financieringsregeling heeft de bestuursrechter
enkele kritische opmerkingen over de regeling gemaakt. Hoewel de bezwaarprocedure
niet is afgemaakt omdat WoW het bezwaar heeft ingetrokken is een kritische
beschouwing van de regeling op zijn plaats. Ambtelijk wordt thans bekeken
op welke wijze de regeling aanpassing behoeft en daarbij zal ook gekeken worden
op welke wijze de regeling kan bijdragen aan het voorkomen van financiële
crisissen.
 
 Voorts vragen de leden van de SP-fractie zich af of het aantal abortussen
van circa 6000 die worden uitgevoerd na fusie van ACSG/MR70 en Dr. Frans Wong
kliniek niet te grootschalig is. Is het waar dat de wet momenteel niet voorziet
in een kliniek van die grootte, maar uitgaat van een maximum van 4000 abortussen
per jaar. Komt een dergelijke schaalvergroting wel ten goede aan de kwaliteit
van de zorgverlening? Voorts vragen zij of de fusie wel noodzakelijk is, aangezien
de huidige omvang niet kleiner is dan van de andere klinieken, waar gezonde
bedrijfsvoering wel mogelijk blijkt.
 De Wet afbreking zwangerschap kent geen limiet voor het aantal te verrichten
abortussen. De subsidieregeling gaat uit van zo’n 4000 abortussen per
kliniek per jaar. Met 6000 abortussen ontstaat een andere constructie. Het
CvZ acht het mogelijk met de regeling een dergelijk aantal abortussen te verrichten
en ziet vanuit het oogpunt van financiering geen bezwaren tegen de constructie.
De Inspectie heeft bij voorhand laten weten dat wanneer het aantal van 6000
abortussen wordt verricht binnen de criteria van de Waz en het Baz er geen
bezwaren hoeven te bestaan. Met de schaalvergroting behoeft de kwaliteit van
hulpverlening niet in gevaar te komen. Of de bedrijfsvoering
van een abortuskliniek gezond of ongezond is staat los van het aantal abortussen
dat wordt verricht. Bij de twee Amsterdamse klinieken was in het ene geval
sprake van bestuurlijk onvermogen een groeiend tekort weg te werken en in
het andere geval is de verdenking dat subsidiegeld onterecht is aangewend.
In beide instellingen zijn de daarvoor verantwoordelijke bestuursleden afgetreden
en zijn de nieuwe besturen bezig met het orde op zaken stellen.
 De VVD-fractie
 De leden van de VVD-fractie vragen waar de oorzaak van de problemen precies
ligt. Zoals aangegeven onder de beantwoording van de fractie van SP zijn er
kritische opmerkingen geplaatst over de regeling zoals deze nu is. Op dit
moment wordt op ambtelijk niveau bekeken, op welke wijze de regeling aanpassingen
behoeft. Daarnaast is het veld bezig met de richtlijnontwikkeling. Uit deze
richtlijn zal moeten blijken of de verhoging van de kwaliteitseisen ook aanpassing
van de tarieven vergt. Ook tussentijds zijn al enkele aanpassingen gedaan.
De meest recente voorbeelden zijn van vorig jaar waar het tarief voor een
consult waar geen behandeling op volgt is verdubbeld en waar een tarief is
opgenomen voor bij- en nascholing.
 
 Op de vraag of andere klinieken zwarte cijfers draaien kan ik antwoorden
dat dit het geval is.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen naar de reden dat ziekenhuizen dit
deel van hun zorgplicht (abortus) massaal hebben uitbesteed en vragen of de
staatssecretaris voorstander is van het voorstel dat, naast het Slotervaartziekenhuis,
ook andere algemene ziekenhuizen abortus als basisvoorziening in hun aanbod
opnemen? Is de staatssecretaris er voorstander van dat zorgverzekeraars hierop
gaan aandringen bij het maken van productieafspraken? Zo, nee, waarom niet
en zo ja, op welke wijze gaat de staatssecretaris er op toe zien dat zij dit
ook gaan doen.
 
 In Nederland is in de jaren zestig een aantal abortusklinieken ontstaan
die later bij de inwerkingtreding van de Waz in de subsidieregeling zijn opgenomen.
Historisch gezien is er in de Nederlandse abortuspraktijk een situatie ontstaan
waarin het merendeel van de abortussen in klinieken worden verricht en een
klein deel in ziekenhuizen. De kwaliteit van de abortushulpverlening is van
goede kwaliteit. Het gegeven dat een nieuwe kliniek zich in een ziekenhuis
wil huisvesten betekent niet dat het beleid met betrekking tot de abortuspraktijk
zich wijzigt. Klinieken en de meeste ziekenhuizen bezitten een Waz-vergunning
en kunnen dus abortus verrichten. Ik zie geen enkele reden zorgaanbieders
hierover te benaderen.
 
 Vindt de staatssecretaris dat er op dit moment in ons land op alle plaatsen
voldoende aanbod is van abortus zorg. Uit haar brief lijkt dat zij stelt dat
een kliniek in Amsterdam als kwetsbaar wordt beschouwd, als deze niet ondergebracht
is in een grotere organisatie. Wat betekent dit uitgangspunt voor ander klinieken
in ons land.
 In Amsterdam deed zich de situatie voor waarin het bestaan van twee klinieken
werd bedreigd en de abortushulpverlening in Amsterdam zou ophouden. Mijn verantwoordelijkheid
betreft de continuering van abortushulpverlening. Beide klinieken gaven destijds
te kennen te willen fuseren, dat proces is thans problematisch gebleken. Duidelijk
moet zijn dat mijn verantwoordelijkheid de abortushulpverlening betreft en
niet de rechtspersonen die deze in stand houden. Hoe de hulpverlening wordt
vorm gegeven is de verantwoordelijkheid van de besturen waarbij deze zich
dienen te houden aan de wettelijke criteria.
 
 De leden van de VVD-fractie maken zich ook op langere termijn zorgen over
de toegankelijkheid van abortuszorg. Zij ontvangen berichten dat het steeds
moeilijker is om personeel, artsen en verpleegkundigen, bereid te vinden om
abortussen uit te voeren. De huidige groep abortusartsen is niet meer de jongste
en zal binnen enkele jaren «ververst» moeten worden. Zijn er voldoende
artsen in opleiding om het stokje van hun oudere collega’s over te nemen?
 
 Dat er op langere termijn een tekort aan abortusartsen kan ontstaan is
bekend. In een periodiek overleg met het platform van abortusklinieken en
CvZ is het een punt van aandacht. In overleg met de klinieken zal een oplossing
moeten worden gevonden. Zie ook mijn reactie aan de leden van de CDA-fractie.
 De ChristenUnie-fractie
 Bij het ministerie van VWS en het CvZ bestaan vraagtekens over de correcte
besteding door de Dr. Frans Wong kliniek van AWBZgeld. Is bij het bestaan
van dergelijke twijfels een aanwijzing of sluiting van een kliniek niet meer
voor de hand ligt dan een financiële steunverlening? Deze leden (ChristenUnie)
verwijzen daarbij naar de handelswijze van de staatssecretaris bij twijfels
over Winnersway.
 
 In de beantwoording van de vragen van het CDA ben ik uitgebreid ingegaan
op argumenten waarom hier een optreden van de overheid noodzakelijk was.
 De vergelijking met Winnersway is feitelijk onjuist. Winnersway is niet
gesloten vanwege financiële problemen. Ook is Winnersway niet gesloten
op grond van twijfels. Ik heb Winnersway een aanwijzing gegeven op grond van
herhaalde bevindingen van de IGZ, vastgelegd in drie rapportages die ik ook
uw Kamer heb doen toekomen, dat Winnersway op meerdere belangrijke punten
niet voldeed aan de Kwaliteitswet zorginstellingen.
 Nadat Winnersway hierna nog steeds niet voldeed aan de eisen voor verantwoorde
zorgverlening, zoals ik die in mijn aanwijzing had gesteld, heb ik Winnersway
gesloten in het kader van mijn bevoegdheid tot het uitoefenen van bestuursdwang.
 
 Voorts vraagt de fractie mij naar betere mogelijkheden voor onafhankelijke
voorlichting. Zoals de fractie van de ChristenUnie bekend is worden momenteel
vier onderzoeken uitgevoerd naar abortus en alternatieven en is de richtlijnontwikkeling
in volle gang. Ik wil vooruitlopend op die uitkomsten nog geen toezeggingen
doen maar de suggesties van de ChristenUnie kunnen worden meegenomen in de
uiteindelijke plannen ter verbetering.
 De D66-fractie
 De leden van D66 vragen zich af of het niet onzorgvuldig is om kortingen
toe te passen op grond van alleen verdenkingen.
 In mijn eerdere brief aan de Kamer heb ik aangegeven het bestuurlijk niet
gangbaar te vinden om, hangende een bezwaarprocedure, de subsidie stop te
zetten. Het CvZ heeft echter de bevoegdheid om op basis van door hen als objectief
verifieerbare feiten aangemerkte gegevens te korten op een subsidie.
 
 Voorts wilt u uitleg over waarom het CvZ pas in 2009 betalingen die Stichting
Dr. Frans Wong heeft gedaan in de jaren 2007, 2008 en 2009 als onrechtmatig
heeft aangemerkt, terwijl deze betalingen in de jaarrekeningen
van voorgaande jaren zijn verantwoord en het CvZ daar toentertijd nooit vragen
over heeft gesteld.
 De ingediende jaarrekeningen zijn formeel niet maatgevend als het gaat
om de uiteindelijke vaststelling. De ingediende verantwoording is dat wel.
Als op deze verantwoording iets niet klopt dan komt dit altijd achteraf pas
aan het licht. Het CvZ heeft een reorganisatie met personele wisselingen achter
de rug waardoor het CvZ pas in 2009 is toegekomen aan het beoordelen van de
ingediende verantwoording door de kliniek.
 
 De fractie van D66 vraagt of er in Nederland bij meerdere abortusklinieken
een constructie bestaat waarbij bestuursleden financiële belangen hebben
bij de exploitatie van de klinieken, dan wel waar zakelijke en/of persoonlijke
belangen een zorgvuldige scheiding tussen directie en bestuur van klinieken
belemmeren.
 Desgevraagd heeft het CvZ mij laten weten naar een vermenging van zakelijk/en
of persoonlijke belangen bij de exploitatie van een abortuskliniek geen specifiek
onderzoek te hebben gedaan. Naar aanleiding van dit incident met het oude
bestuur van de Dr. Frans Wong kliniek is daar wel alle reden toe. De maatregelen
die ik als staatssecretaris kan nemen zijn in deze beperkt. Het CvZ onderhoudt
de subsidierelatie met de klinieken en beoordeelt dus ook dergelijke constructies.
Op dit moment wordt wel door mijn ambtenaren bekeken of er vanuit de bevoegdheid
van VWS aanpassingen nodig zijn om in de toekomst te voorkomen wat in Amsterdam
is gebeurd. Daarnaast wordt bekeken of voor deze sector de code goed bestuur
versneld kan worden ingevoerd.
 
 Hoe oordeelt de staatssecretaris in het licht van bovenstaande vragen
over de kwaliteit van de controle die CvZ in de afgelopen jaren heeft uitgevoerd
op zorgvuldig bestuur en juiste bestedingen van subsidiegelden door de Oosterparkkliniek?
 Ik heb geconstateerd dat er een vertraging is opgetreden in het afhandelen
van de subsidievaststellingen door problemen bij de reorganisatie. Hierdoor
heeft het CvZ bepaalde signalen te laat opgevangen en opgepakt.
 
 U vraagt wanneer het verscherpt toezicht bij de kliniek ACSG/MR70 is begonnen.
 De abortuskliniek MR70 heb ik met mijn beschikking van 19 december
2008 met kenmerk PG/E-2902392 onder verscherpt toezicht gesteld en dit toezicht
opgedragen aan het CvZ. De kwalificaties van het CvZ komen voort uit het volgende.
Het CvZ heeft als uitvoerder van diverse subsidieregelingen een brede en jarenlange
ervaring op het gebied van subsidieverstrekking opgebouwd en is vertrouwd
met het beoordelen van de bedrijfsvoering door zorginstellingen. Dit biedt
het CvZ de mogelijkheid om als toezichthouder op te treden.
 
 Kan de staatsecretaris toelichten welke gevolgen het onderbrengen van
de abortuskliniek in het Slotervaartziekenhuis kan hebben voor de toegankelijkheid
van deze zorg en op welke wijze zij hiermee omgaat?
 
 De kliniek die zich het Slotervaartziekenhuis wil vestigen moet voldoen
aan de criteria uit de Waz. Deze criteria hebben onder meer betrekking op
de toegankelijkheid van de kliniek, zoals verwijzing, anonimiteit etc,. Ik
ga er vanuit dat de nieuwe kliniek evenals de andere klinieken in Nederland
laagdrempelig is. De Inspectie zal bij haar advies voor de vergunningverlening
hier zeker op ingaan.
 De SGP fractie
 De fractie van de SGP vraagt mij naar de wettelijke basis van mijn verantwoordelijkheid
voor de abortushulpverlening. Ik verwijs hiervoor naar mijn antwoord aan de
CDA fractie. Deze verantwoordelijkheid vloeit voort uit artikel 22 van de
Grondwet en de Waz.
 
 De fractie vraagt voorts naar een spreidingsbeleid. De spreiding van de
abortusklinieken in Nederland is historisch gegroeid. Er zijn nu in de subsidieregeling
17 klinieken opgenomen, maar de wet kent geen mogelijkheden voor spreidings-
en capaciteitsbeleid.
 
 Ten aanzien van uw vraag naar het belonen van mismanagement het volgende.
Het mismanagement is bij beide klinieken niet beloond. ACSG/MR70 heeft het
bestuur in 2009 moeten vervangen. CvZ is begonnen met de afbouw van de kliniek
en deze zal eind 2010 zijn voltooid. De Dr. Frans Wong kliniek is nog verwikkeld
in een bezwaarprocedure met het CvZ. Of hier sprake is van mismanagement staat
dus nog niet vast. Toch is ook het oude bestuur, dat de problemen heeft veroorzaakt,
inmiddels vervangen door nieuwe bestuurders.
 
 Ik wil de suggestie van de SGP-fractie dat er geen geld beschikbaar is
voor vrouwen die problemen hebben met hun zwangerschap bestrijden. Abortusklinieken
en ook huisartsen verwijzen bij twijfel over een eventuele abortus door naar
instanties als het FIOM of het reguliere hulpverleningscircuit Bovendien is
voor de tienermeisjes in 2009 veel extra geld beschikbaar gesteld. Ik begrijp
dat de SGP-fractie liever spreekt over hulpverlening aan vrouwen die problemen
ervaren bij hun zwangerschap dan over abortushulpverlening. Ik denk dat het
belangrijk is dat een vrouw die ongewenst zwanger is een goed gesprek heeft
met een arts over deze ongewenste situatie en op basis van uitgebreide voorlichting
een weloverwogen keuze kan maken om de zwangerschap al dan niet uit te dragen.
Uiteraard is het daarnaast belangrijk dat er voldoende opvang is als een vrouw
de zwangerschap wil uitdragen, maar hierbij problemen ondervindt.
 
 Over de vraag van de SGP-fractie ten aan zien van het gebruik van de terminologie «continueren
van abortushulpverlening» in relatie tot de wetsgeschiedenis van de
Wet afbreking zwangerschap (Waz) het volgende. Met de inwerkingtreding van
de Waz is een einde gekomen aan een uitvoerig maatschappelijk debat over de
status van abortus. Men vond en vindt abortus een maatschappelijk geaccepteerde
vorm van zorg. Dit is neergelegd in de Waz en het Baz en ik heb als staatssecretaris,
met abortus in mijn pakket, de verantwoordelijkheid deze vorm van zorg te
continueren.
 
 De criteria die ik heb gebruikt bij mijn overwegingen in Amsterdam heb
ik uitvoerig behandeld bij de vragen van de CDA-fractie. Ik wil hier nogmaals
benadrukken dat met het verdwijnen van beide klinieken in Amsterdam 20%
van het landelijke zorgaanbod zou verdwijnen en dat dit niet meteen elders
kon worden opgevangen. Als zich ergens in Nederland opnieuw een probleem zou
voordoen bij een abortuskliniek dan zal ook daar gekeken worden of de continuïteit
van de zorg gevaar loopt.
 
 De SGP-fractie vraagt of de eerdere steunverleningen aan de Kamer zijn
gemeld. Dit is niet het geval geweest. In 2006 en 2008 zijn voor de steunverlening
gelden aangewend die nog paste binnen de totaalbegroting van de abortusfinanciering.
Bovendien zou het gaan om een incidentele uitgave. Op basis van de toen beschikbare
gegevens was de verwachting dat de moeilijke financiële situatie van
de kliniek was opgelost. Echter de problemen bleken een structureel
karakter te hebben. Nu de beleidsregels ten aanzien van instellingen in financiële
problemen zijn aangescherpt en de problemen bij ACSG/MR70 structureel bleken
te zijn, was het noodzakelijk andere maatregelen te nemen. Gelet op het specifieke
karakter van de subsidieregeling en vanuit mijn verantwoordelijkheid voor
een toegankelijke en kwalitatief verantwoorde abortushulpverlening heb ik
deze maatregelen moeten treffen en heb ik de Kamer daarover geïnformeerd.
 
 De SGP-fractie vraagt naar de mogelijkheid tot voorlopige voorziening
in relatie tot het oordeel van het CvZ. Ik deel de mening van de fractie dat
het gebruikelijk is een voorlopige voorziening aan te vragen als er zich een
direct belang voordoet in een bezwaarfase. De Dr. Frans Wong kliniek zat echter
met het probleem dat de bezwaren betrekking hadden op de oude bestuursleden.
Zij hadden de voorziening moeten aanvragen, maar hebben dat niet gedaan. Nadat
de bestuurswisseling had plaatsgevonden was er onvoldoende tijd om alle overdracht
die noodzakelijk was om naar de rechter te kunnen op tijd klaar te hebben.
Gelet op het feit dat de bezwaren op de beslissingen van het CvZ nog niet
waren afgehandeld heb ik gemeend dat het bestuurlijk ongebruikelijk is om
een instelling failliet te laten gaan op het moment dat de bewijsvoering nog
niet heeft geleid tot feitelijkheden. Met het innemen van deze positie heb
ik niets gezegd over het oordeel van het CvZ ten aanzien van de Dr. Frans
Wong kliniek.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Willemse-van der Ploeg (CDA), De Vries (CDA),
Kant (SP), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Smilde (CDA),
Van Miltenburg (VVD), Smeets (PvdA), voorzitter, Timmer (PvdA), Schippers
(VVD), Koşer Kaya (D66), Schermers (CDA), Wolbert (PvdA), Bouwmeester
(PvdA), Van Gerven (SP), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Leijten (SP), Agema
(PVV), Van der Veen (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap (GL),
De Roos-Consemulder (SP) en Harbers (VVD).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Uitslag (CDA), Ormel (CDA), Van Velzen
(SP), Atsma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Vietsch (CDA), Verdonk
(Verdonk), Van Dijken (PvdA), Arib (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van der Ham (D66), Omtzigt (CDA), Vermeij (PvdA), Heerts (PvdA), Langkamp
(SP), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Luijben (SP), De Mos (PVV), Yücel
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL), De Wit (SP) en Neppérus
(VVD).