Gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers en Bathmen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28855, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

02-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28855 nr. 5

27-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave 1. INLEIDING1.2 Naamswijziging gemeente Berkelstreek2. TOTSTANDKOMING VAN HERINDELINGSADVIES2.1 Procedurele aspecten2.2 Provinciaal herindelingsbeleid2.3 Herindelingsbeleid van de regering2.4 Alternatieven voor herindeling3. DE INHOUD VAN HET WETSVOORSTEL3.1 Grote steden versus plattelandStuurgroep krachtige gemeentenPositie centrumgemeentenSchaalvergrotingOmvang gemeentenOnderzoekStreekplan en reconstructie waterhuishouding3.2 De nieuwe gemeenten3.2.1 De gemeente ZevenaarDraagvlakBestuurskracht AngerloGrenscorrectie3.2.2 De gemeente MontferlandSamenhangFinanciële positieOpenbaar vervoerGrenscorrectie3.2.3 De gemeente BronckhorstBestuurskracht en duurzaamheidDraagvlakWoningbouwFinanciële positie3.2.4 De gemeente TerborgDraagvlakRegionaal evenwichtAlternatieven3.2.5 De gemeente AaltenDraagvlakGrensoverschrijdende samenwerking3.2.6 De gemeente GroenloRegionaal bedrijventerreinVariant met EibergenDraagvlak3.2.7 De gemeente BerkellandDraagvlakFinanciële positie3.2.8 De gemeente LochemAlgemeen/andere variantenInterne samenhang van de nieuwe gemeenteDraagvlak in de drie gemeentenGevolgen voor de veiligheidsregio's3.2.9 De gemeente ZutphenSamenwerking in plaats van herindelingDraagvlakCentrumfunctie gemeente ZutphenAlternatievenBedrijventerrein Eefde-west3.2.10 De gemeente DoetinchemAlternatievenZelhemWoningbouwGrenscorrectieDoetinchemse visieCentrumpositieFinanciële positie3.2.11 De gemeente Rijnwaarden3.2.12 De gemeente DoesburgProblematiekAlternatievenToekomstperspectief4. OVERIGE ASPECTEN4.1 Algemeen«Sterke steden, de stad in functie van de regio»Personele gevolgenOpheffingsnorm scholen4.2 Datum van herindeling5. FINANCIËLE ASPECTENOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28855Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 855Gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek, de Graafschap
en de Liemers en Bathmen, tevens wijziging van de grens tussen de provincies
Gelderland en Overijsselnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 27 november 2003Inhoudsopgave 1.Inleiding21.2Naamswijziging gemeente Berkelstreek32.Totstandkoming van herindelingsadvies42.1Procedurele aspecten4 2.2Provinciaal herindelingsbeleid5 2.3Herindelingsbeleid van de regering8 2.4Alternatieven voor herindeling113.De inhoud van het wetsvoorstel12 3.1Grote steden versus platteland12 3.2De nieuwe gemeenten163.2.1De gemeente Zevenaar16 3.2.2De gemeente Montferland17 3.2.3De gemeente Bronckhorst193.2.4De gemeente Terborg22 3.2.5De gemeente Aalten24 3.2.6De gemeente Groenlo25 3.2.7De gemeente Berkelland27 3.2.8De gemeente Lochem293.2.9De gemeente Zutphen31 3.2.10De gemeente Doetinchem35 3.2.11De gemeente Rijnwaarden393.2.12De gemeente Doesburg39 4.Overige aspecten42 4.1Algemeen42 4.2Datum van herindeling43 5.Financiële aspecten441. INLEIDINGHet doet mij genoegen hierbij de nota naar aanleiding van het verslag
met betrekking tot het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling van een
deel van de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers en Bathmen, tevens wijziging
van de grens tussen de provincies Gelderland en Overijssel te kunnen aanbieden.
Het wetsvoorstel heeft geleid tot een groot aantal vragen en opmerkingen.
De leden van een aantal fracties gaven reeds hun algemene indruk van het wetsvoorstel.
De leden van de fracties van CDA, VVD, GroenLinks, ChristenUnie en SGP hadden
met belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel. De leden van de D66-fractie
hadden met gemengde gevoelens kennis genomen van het voorstel. Het wetsvoorstel
stelde voor de leden van de SGP-fractie op onderdelen teleur en riep vooral
veel vragen op. De leden van de CDA-fractie beschouwden voorliggend voorstel
als buitengewoon omvangrijk en complex. Tevens constateerden de leden van
de fractie van CDA, dat het wetsvoorstel tal van onderwerpen bevat, die bij
de betrokken gemeenten en hun inwoners gevoelig liggen. Deze leden benadrukten,
dat zij zich bewust zijn dat het onmogelijk is om een besluit te nemen dat
op draagvlak van alle betrokkenen kan rekenen. De leden van de ChristenUnie
merkten op, dat de herindeling zo veel reacties heeft opgeroepen bij de bewoners
van de desbetreffende gemeenten, dat de omvang van die reacties vele malen
omvangrijker is dan het wetsvoorstel en de memorie van toelichting.De leden van de SP-fractie vonden dat nu vooral burgers in de afzonderlijke
gemeenten moeten worden gehoord. Zij stelden dat uit berichten van diverse
politici en inwoners is gebleken dat een groot aantal van de gemeenten die
instemmen met herindeling, dit doen met de negatieve motivatie dat het er
toch wel van komt en je maar beter zelf wat kan kiezen. Als zij niet onder
druk zouden staan, zou er uit de bevolking geen behoefte ontstaan om tot herindeling
over te gaan. De herindelingsvoorstellen die nu voorliggen, leken in grote
lijn volgens de leden van de fractie van SP niet de steun van het volk te
hebben. De regering deelt deze mening geenszins. In het volgende hoofdstuk
zal ik dieper ingaan op de totstandkoming van dit herindelingsvoorstel en
de criteria die daarbij leidend zijn geweest. Voorop staat dat herindeling
geen doel op zichzelf is.Tevens hadden de leden van de SP-fractie van diverse inwoners in het gebied
vernomen, dat het karakter van de Achterhoek er één van kleinschaligheid
is en dat de huidige gemeenten gevormd zijn door affiniteit en samenwerking
van de afzonderlijke kernen. Grootschaligheid in de gemeentelijke structuur
zal het karakter van de Achterhoek ernstig aantasten. Om deze reden hadden
de leden van de SP-fractie met instemming gereageerd op het voorstel van de
regering om als belangrijk uitgangspunt het draagvlak onder de bevolking te
gebruiken. Wat deze leden betrof zou de Kamer eveneens als uitgangspunt moeten
nemen dat de inwoners instemmen met de (her-)indeling van hun gemeente. Deze
leden deden het verzoek aan de regering de geloofwaardigheid van de politiek
in haar antwoord op de vragen in dit verslag te betrekken in die gevallen
waarin het voorstel niet op de instemming van de meerderheid van de betrokken
burgers kan rekenen. Ik beaam de veronderstelling van de SP-fractie dat het
criterium «draagvlak» een belangrijke en zwaarwegende rol bij
de totstandkoming van dit voorstel heeft gespeeld. Met de leden van de SP-fractie
ben ik echter niet op voorhand eens, dat met draagvlak voor de herindeling
alléén de instemming van de bevolking moet worden meegewogen.
De interpretatie en de waardering van het criterium «draagvlak»
komt in het volgende hoofdstuk aan de orde. Tevens zal het criterium «draagvlak»
bij de beantwoording van de vragen aan de orde komen, voorzover dit bijdraagt
aan een verduidelijking van de gemaakte keuzen in dit, om de woorden van de
CDA-fractie te gebruiken, omvangrijke en complexe wetsvoorstel.De leden van de D66-fractie waren aan de ene kant verheugd dat diverse
gemeenten en de provincies Gelderland en Overijssel tot overeenstemming van
enkele robuuste nieuwe gemeenten waren gekomen. Aan de andere kant hadden
zij twijfels over het draagvlak en de duurzaamheid van enkele andere onderdelen
uit het herindelingsvoorstel. Ik ben verheugd dat de leden van de fractie
van D66 zich in positieve zin over het voorstel uitlaten. Met de beantwoording
van de vragen vertrouw ik erop dat de twijfels over het draagvlak en de duurzaamheid
van enkele andere onderdelen van het herindelingsvoorstel worden weggenomen.
De eerlijkheid gebiedt hier te moeten constateren, dat het voorliggende voorstel
niet de instemming heeft van de provincie Overijssel. Deze provincie hecht
immers aan een fusie van de gemeenten Deventer en Bathmen.Overigens dank ik alle leden van de fracties voor hun bijdragen. De leden
van de VVD-fractie hadden in het slothoofdstuk van het verslag mij gevraagd
een zorgvuldige maar ook een snelle beantwoording van de vragen te geven.
Zij benadrukten dat zij mede afhankelijk van de antwoorden op de door de fracties
gestelde vragen zullen toewerken naar een definitieve opvatting. De leden
van de CDA-fractie en de ChristenUnie-fractie onderschreven het belang om
snel tot besluitvorming te komen. Deze leden zouden zich inzetten om de besluitvorming
over dit voorstel nog voor het einde van het kalenderjaar af te ronden. Ik
ben het met de leden van de VVD-fractie, ChristenUnie-fractie en CDA-fractie
eens, dat het gebied baat heeft bij een voortvarende behandeling van het wetsvoorstel,
die voor de gemeenten de gevraagde zekerheid voor de toekomst geeft.Uit praktische overwegingen heb ik bij de beantwoording zoveel mogelijk
vragen en opmerkingen met dezelfde strekking gecombineerd. Daarbij is voor
het overgrote deel de volgorde van de memorie van toelichting en het verslag
van uw Kamer aangehouden. In het laatste hoofdstuk van het verslag stelden
de leden van de PvdA-fractie de regering nog enkele vragen, die naar hun mening
in het wetsvoorstel onbeantwoord blijven en zij kijken derhalve uit naar de
beantwoording van deze vragen. De vragen hebben diverse raakvlakken met vragen,
die in eerdere hoofdstukken gesteld worden. De regering acht het van belang
dat nauw aan elkaar verwante vragen in samenhang beantwoord worden. De regering
heeft daartoe de vrijheid genomen de vragen in de desbetreffende hoofdstukken
te beantwoorden. De vraag van de leden van de PvdA-fractie hoe het voorstel
zich verhield tot de uitgangspunten van het rapport en de stuurgroep «krachtige
gemeenten», wordt in hoofdstuk 2 «Totstandkoming van herindelingsadvies»
beantwoord. De overige vragen die de leden van de PvdA-fractie stelden, worden
in paragraaf 3.1 «Grote steden versus platteland» beantwoord.Ik vertrouw erop dat de beantwoording een adequate en zo volledig mogelijke
reactie is op vragen en opmerkingen van de leden van de diverse fracties.
Voorzover er door de genoemde leden aarzelingen zijn geuit over de inhoud
van het wetsvoorstel hoop ik dat die door mijn beantwoording van mijn vragen
en opmerkingen zijn weggenomen. Daardoor zou zo spoedig mogelijk de plenaire
behandeling van dit wetsvoorstel, waarvan de effectuering per 1 januari
2005 is beoogd, in uw Kamer kunnen plaatsvinden.1.2 Naamswijziging gemeente BerkelstreekMet betrekking tot de naamgeving van de nieuw gevormde gemeenten heb ik
in de memorie van toelichting opgemerkt, dat ik bereid ben om een naamswijziging
te overwegen, indien mij tijdig een verzoek tot wijziging bereikt. Op 27 oktober
2003 hebben de gemeentebesturen van Borculo, Ruurlo, Eibergen en Neede zich
uitgesproken voor een andere naam dan de naam «Berkelstreek».
Deze gemeenten zijn voorstander van de nieuwe naam «Berkelland».
Met een nota van wijziging zal ik deze naam in het wetsvoorstel opnemen. Hierdoor
kunnen voor de betrokken gemeenten onnodige lasten worden voorkomen. Tevens
gaat de nieuwe gemeente direct van start met haar nieuwe naam wat een belangrijke
impuls kan geven. Overigens hebben gemeenten op grond van artikel 158 van
de Gemeentewet zelf de bevoegdheid hun naam te wijzigen. Vooruitlopend op
deze naamswijziging zal ik in deze nota naar aanleiding van het verslag spreken
over de gemeente Berkelland in plaats van de gemeente Berkelstreek.2. TOTSTANDKOMING VAN HERINDELINGSADVIES2.1 Procedurele aspectenDe leden van de CDA-fractie waren met de regering van mening dat herindelingen
hun basis moeten vinden in een voorstel van de betrokken gemeenten zelf, of
van de provincie en dat de regering zelf geen herindelingsvoorstellen moet
entameren. Deze leden benadrukten dat slechts op basis van zwaarwegende argumenten
zou moeten worden afgeweken van, in dit geval, het provinciale herindelingsadvies.
In antwoord hierop kan worden bevestigd, dat de regering bij onderhavig herindelingsadvies
inderdaad zeer terughoudend was alvorens tot afwijking over te gaan. De leden
van de fracties van de PvdA, de VVD, de SP, de SGP en de ChristenUnie stelden
diverse vragen over procedurele aspecten in relatie tot het Beleidskader gemeentelijke
herindeling. De beantwoording van deze vragen wordt hieronder, bij de beantwoording
van vragen over het herindelingsbeleid van het kabinet, betrokken.De leden van de SGP-fractie gingen nader in op de voorgeschiedenis, die
heeft geleid tot onderhavig voorstel. Deze leden wezen op de mogelijke spanning
tussen het nieuwe beleidskader en het voortraject van de voorgenomen herindeling.
De SGP-fractie wilde zich er in ieder geval van overtuigen dat het voorliggende
voorstel als geheel en op onderdelen ook zonder initiatief van de regering
tot stand zou zijn gekomen en vroeg de regering dit nauwgezet te beargumenteren.
De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering, of zij kon bevestigen
dat de herindelingsplannen uiteindelijk in gang gezet zijn door het initiatief
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties waarin de provincie
is verzocht een voorstel voor te bereiden.Het voorliggende wetsvoorstel is het resultaat van een langdurig en intensief
proces waarin het provinciebestuur van Gelderland een prominente rol heeft
gespeeld. Provinciale staten hebben voluit de verantwoordelijkheid genomen
voor het herindelingsadvies, zoals zij dat op 27 februari 2002 hebben
vastgesteld. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is de uitnodiging
in mei 1999 van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan de gemeenten in de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers voor het voeren
van ronde-tafelgesprekken onder leiding van de Stuurgroep krachtige gemeenten
als vertrekpunt gekozen. Deze Stuurgroep heeft immers belangwekkende werkzaamheden
verricht, uitmondend in aanbevelingen aan ondermeer het Gelderse provinciebestuur.
Op deze aanbevelingen heeft het provinciebestuur voortgebouwd, en om die reden
dient hieraan te worden gerefereerd, dit in antwoord op de leden van de GroenLinks-fractie.Strikt genomen is het voor het kabinet een onmogelijkheid te beschrijven
of er thans een herindelingsvoorstel zou voorliggen zonder deze specifieke
voorgeschiedenis en, zo ja, hoe dit voorstel zou hebben geluid. Het initiatief
van de Stuurgroep krachtige gemeenten in 1999, om zich juist over de positie
van het lokaal bestuur in de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers
te buigen had op zijn beurt ook weer wortels in het verdere verleden. Gedurende
een langere periode groeide in de regio de aandacht voor gemeentelijke herindeling.
Naast andere overwegingen was de bescheiden omvang en bestuurskracht van gemeenten
een regelmatig terugkerend motief. Ook bij het provinciebestuur leefde de
discussie. De werkzaamheden van de Stuurgroep krachtige gemeenten hebben vooral
als katalysator gewerkt, waardoor her en der levende discussies meer manifest
werden of werden gestructureerd. Het ligt in de rede, dat zonder deze werkzaamheden
de groeiende aandacht voor gemeentelijke herindeling in de regio eveneens
tot concrete resultaten zou hebben geleid. Daarbij moet worden erkend, dat
zonder de cruciale rol van het provinciebestuur van Gelderland niet alle gemeenten
op de thans voorliggende wijze in het herindelingsvoorstel zouden zijn betrokken.
Met name de gemeentebesturen van Dinxperlo en Warnsveld hebben zich gedurende
het gehele proces consequent verzet tegen fusie. De afweging van het provinciebestuur,
gevolgd door het kabinet, heeft er niettemin toe geleid, dat ook deze twee
gemeenten op grond van het voorstel deel zullen uitmaken van nieuw te vormen
gemeenten.2.2 Provinciaal herindelingsbeleidDe leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en de SGP stonden uitvoerig
stil bij de herindelingsprocedure, zoals deze door het provinciebestuur van
Gelderland is gevolgd. Het Gelderse provinciebestuur heeft veel werk gemaakt
van de discussie en procedure, die heeft geleid tot het herindelingsadvies
waarop onderhavig wetsvoorstel is gebaseerd. Enkele elementen van dit provinciale
traject passeerden al de revue in de memorie van toelichting.Bij de aanvang van de herindelingsprocedure heeft het provinciebestuur
een beleidskader geformuleerd in zijn «Leidraad ten behoeve van gemeentelijk
herindelingsbeleid». In deze leidraad werd mede ingespeeld op het landelijke
beleid zoals dat destijds gold. Het provinciebestuur streefde niet alleen
naar versterking van de centrumgemeenten, maar ook naar een zodanige versterking
van gemeenten in het landelijk gebied dat zij ook in de toekomst voldoende
bestuurskracht hebben om een substantieel pakket van uitvoerende, sturende
en verdelende lokale taken te behartigen.Voorts hebben gedeputeerde staten van Gelderland een aantal uitgangspunten
geformuleerd dat in de open overlegfase met de betrokken gemeentebesturen
is overeengekomen.Deze provinciale uitgangspunten zijn:• inwonertal is als zodanig geen goede maatstaf voor de herindeling;
in het herindelingsontwerp moet worden uitgegaan van functionaliteit van de
regio en de plaats die de gemeente daarin inneemt;• de provinciegrens kan worden gewijzigd indien dat in het belang
is van de betrokken gemeente(n);• herindeling is meer dan het willekeurig samenvoegen van gemeenten;
er moeten gemeenten ontstaan die hun (centrum)taken in beginsel zelfstandig
kunnen uitvoeren;• bestaande gemeentegrenzen zijn niet heilig en kunnen in het belang
van een herindeling ter discussie worden gesteld;• herindeling kan aanleiding zijn om kernen die sterk georiënteerd
zijn op andere gemeenten bij die gemeente te voegen;• de ene centrumgemeente is de andere niet; de relatieve positie
in de regio en de aard van de regio beïnvloeden de keuzes voor de centrumgemeenten,
maar ook voor de andere gemeenten in de regio;• het aspect «herindeling van onderop» dient mede te
worden betrokken in het kader van de beoordeling van herindelingsvarianten. Deze uitgangspunten laten zien, dat het provinciebestuur van Gelderland
eerder dan de regering bijzondere aandacht had voor het aspect «herindeling
van onderop». De leden van de PvdA-fractie repten van een doekje voor
het bloeden en vroegen of het begrip «van onderop» wel tot een
creatief begrip is geworden. Hierop past een tweeledige reactie: enerzijds
is het provinciebestuur er niet in geslaagd om het aspect, in de volledige
uitwerking van het voorstel te laten terugkeren, dat is in deze omvangrijke
en complexe regio ook eenvoudig onmogelijk; anderzijds heeft het provinciebestuur
er wel zo goed mogelijk werk van gemaakt. Het kabinet waardeert dat en zou
wensen, dat de leden van de PvdA-fractie evenzeer hechten aan het aspect «van
onderop». Dat komt bovendien het draagvlak voor het huidige Beleidskader
gemeentelijke herindeling en dus het kabinetsbeleid ten goede. De leden van
de fractie van de ChristenUnie vroegen of nog steeds kan worden gesteld dat
het betrokken voorstel zoveel mogelijk in de volle breedte wordt gedragen.
Deze vraag stelden de aan het woord zijnde leden ook met het oog op het gegeven
dat in bepaalde gemeenten geen bevolkingsraadpleging had plaatsgevonden. Het
kabinet wees in de memorie van toelichting op het streven van het provinciebestuur
het voorstel zoveel mogelijk in de volle breedte te dragen. Hierbij richtte
het provinciebestuur zich niet in de eerste plaats op de vraag of sprake was
van een bevolkingsraadpleging in respectievelijke gemeenten. Hiervoor is reeds
aangegeven, dat het provinciebestuur hiervan naar de overtuiging van het kabinet
zo goed mogelijk werk heeft gemaakt.Voor de aanloop naar de Gelderse herindelingsprocedure werd binnen de
regio al de nodige aandacht geschonken aan de wenselijkheid van gemeentelijke
herindeling. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA
of burgers de herindeling eerder hebben ervaren als «van bovenaf opgelegd»
meent de regering, dat het beeld niet eenduidig is. Uit het draagvlak, dat
voor diverse onderdelen van het voorstel bestaat, moet juist een positieve
conclusie worden getrokken. Voor die gemeenten, die niet vrijwillig deelnemen
aan een fusie, zullen inwoners begrijpelijk het door deze leden geschetste
beeld hebben. Indien nodig wordt hierop in deze nota bij de betreffende gemeenten
nader ingegaan.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de regering is omgegaan met enkele
door de provincie Gelderland gestelde criteria, die niet geheel overeenkomen
met het nu voorliggende beleidskader van de regering. Eén van de door
gedeputeerde staten van Gelderland vastgestelde criteria heeft in het vigerende
kabinetsbeleid een minder prominente plaats, en dat betreft de positie van
centrumgemeenten. Daarbij moet worden aangetekend, dat gedeputeerde staten
dit criterium genuanceerd hebben uitgewerkt. Niettemin heeft het kabinet ten
aanzien van de centrumgemeente Doetinchem gemeend te moeten afwijken van het
herindelingsadvies. Dat is verantwoord, juist ook in het licht van de andere
criteria die het provinciebestuur van Gelderland bij de start van de herindelingsprocedure
had vastgesteld.De leden van de fractie van GroenLinks stelden een aantal vragen over
de zorgvuldigheid van de herindelingsprocedure. Deze leden stelden, dat de
besluitvorming op onvoldoende zorgvuldige wijze tot stand is gekomen, en hadden
de sterke indruk dat voor bestuurders en bevolking in de Achterhoek zich een
bestuurlijk proces voltrok waarop zijn geen invloed meer konden uitoefenen.
Kan de regering aangeven in hoeverre sprake was van een behoorlijk bestuurlijk
vooroverleg en afstemming door gedeputeerde staten en provinciale staten,
zo vroegen deze leden. De leden van de fractie van de ChristenUnie vernamen
graag een reactie op de stelling van de gemeente Warnsveld, mede namens de
gemeenten Dinxperlo, Groenlo en Ruurlo, dat het herindelingsadvies onzorgvuldig
tot stand is gekomen, omdat de uitslag van stond af aan heeft vastgestaan.De herindelingsprocedure, die aan onderhavig wetsvoorstel voorafging,
kenmerkt zich naar het oordeel van het kabinet juist door het uitgebreide
karakter en de veelheid van momenten en rondes van bestuurlijk overleg tussen
betrokkenen. Het kabinet acht het heel wel voorstelbaar, dat de langdurige
publieke discussie, met een veelheid van bestuurlijke momenten, en het voortschrijdend
inzicht van het provinciebestuur dat hiermee gepaard ging, vertaald in aanpassingen
van voorstellen, een beeld kan oproepen dat het niet eenvoudig is het proces
permanent bij te houden. Dat is echter een geheel ander beeld dan dat de leden
van de GroenLinks-fractie oproepen waarbij juist weinig of geen overleg zou
zijn geweest en verdraagt zich niet met de stelling van de gemeente Warnsveld
waaraan de leden van de fractie van de ChristenUnie refereren.Alvorens de formele herindelingsprocedure werd ingezet hebben gedeputeerde
staten met alle gemeentebesturen van gedachten gewisseld over de criteria
en uitgangspunten voor deze herindeling, alsmede over de door hen verwoorde
problematiek in de regio ten tijde van de ronde-tafelgesprekken van de Stuurgroep
krachtige gemeenten. Deze uitgangspunten en criteria zijn zowel voor als tijdens
het proces, gedurende de fase van het zogeheten open overleg gewisseld.In de volgende fase, nadat gedeputeerde staten een herindelingsontwerp
hadden vastgesteld, werd de termijn, zoals genoemd in de Wet arhi, van terinzagelegging
en reactie voor belanghebbenden en gemeentebesturen verlengd. Daarnaast is
de bevolking op diverse momenten op verschillende wijzen bij het proces betrokken:
naast de mogelijkheid van schriftelijk reageren, middels «mailuurtjes»
met de portefeuillehouder in gedeputeerde staten en hoorzittingen door provinciale
staten.Naar het gevoelen van de leden van de GroenLinks-fractie ontbrak het in
het voorstel aan een gedegen analyse van het gebied, in het bijzonder ten
aanzien van de diverse functies en hun onderlinge samenhang in diverse eventueel
samen te voegen gemeenten. Deze leden hadden de stellige indruk, dat het voorstel
door gebrek aan analyse het draagvlak van een groot deel van bestuur en bevolking
in het gebied zelf mist. Voor de betreffende inhoudelijke analyse verwijst
het kabinet allereerst naar het eindrapport van de Stuurgroep krachtige gemeenten.
Voordat het herindelingsontwerp werd vastgesteld zijn in opdracht van gedeputeerde
staten regioperspectieven voor de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers
ontwikkeld. In deze drie regioperspectieven is de functionaliteit van de regio's
aan de hand van de thema's wonen, werken en leven in beeld gebracht. De functionaliteit
van regio's was ook al in het voorafgaande overleg met de gemeentebesturen
aan de orde geweest. De neerslag van deze analyses staat in het herindelingsadvies,
dat als bijlage bij de memorie van toelichting is aangeboden. In deze nota
wordt bij de beantwoording van vragen over de betreffende nieuwe gemeenten
nader ingegaan op de functionaliteit van deze gemeenten. De inhoudelijke analyses
en de herindelingsprocedure hebben geleerd, dat op grond hiervan niet in alle
situaties eenduidige conclusies kunnen worden getrokken. Afhankelijk van de
weging van relevante factoren in de analyse zijn meerdere scenario's mogelijk.
Zonder de inhoudelijke analyses zou onderhavig voorstel niet zijn gedaan.De leden van de fractie van GroenLinks informeerden naar onderzoek onder
de lokale bevolking en lokale besturen. Het provinciebestuur heeft niet op
deze wijze onderzoek verricht of laten verrichten. In het kader van de herindelingsprocedure
is wel met de lokale besturen overlegd, waardoor het draagvlak goed in beeld
is, en is – zoals hiervoor reeds aangegeven – de bevolking gehoord.
Elders in deze nota wordt ingegaan op specifiek onderzoek, peilingen, etc.
zoals in diverse gemeenten verricht.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen om een reactie op
de stelling, dat het voorstel van de provincie «niet meer is dan een
ratjetoe van compromissen», en dat je op basis hiervan moeilijk
kan komen tot een zo goed mogelijk herindelingsvoorstel. De regering deelt
deze stelling niet. De omvang en complexiteit van de regio waarover we spreken
staat buiten kijf. Juist deze notie, en de realiteit van uiteenlopende perspectieven
en posities maakt dat in de analyse en discussie dilemma's manifest kunnen
worden. Dilemma's waar moet worden gekozen, en het ene uitgangspunt moet prevaleren
boven het andere uitgangspunt. Het provinciebestuur heeft die verantwoordelijkheid
genomen; het kabinet heeft het provinciale advies op de meeste onderdelen
gevolgd. Provinciale staten worden geen recht gedaan door dit resultaat te
bestempelen als «ratjetoe van compromissen».De leden van de SGP-fractie constateerden, dat in het provinciale beleid
grote waarde wordt gehecht aan voorstellen van onderop. Zij vroegen of hiermee
wordt gedoeld op draagvlak bij de gemeentebesturen of op draagvlak onder de
bevolking. Uit het provinciale beleid en de door het provinciebestuur gevolgde
werkwijze blijkt, dat men zich in de eerste plaats richtte op de gemeentebesturen.
Hiermee hebben gedeputeerde staten in verschillende fasen overleg gevoerd.
Waar het draagvlak onder de bevolking in beeld is gebracht, heeft dit eveneens
een belangrijke rol gespeeld. Dit draagvlak heeft het provinciebestuur echter
nooit als enige en doorslaggevende overweging gepresenteerd. In deze nota
wordt bij de beantwoording van vragen over de betreffende gemeenten nader
op de gemaakte afwegingen ingegaan. De leden van de fractie van de SGP vroegen
of de regering kan uitsluiten dat de situatie zich heeft voorgedaan dat draagvlak
bij gemeenten is ontstaan op basis van een vanuit het provinciale beleid geschetste
perspectief dat zelfstandig voortbestaan niet mogelijk zou zijn. De regering
is niet in staat om de afwegingen van gemeentebesturen te toetsen aan inschattingen
die de betreffende gemeentebesturen zouden hebben gemaakt ten aanzien van
het provinciale beleid maar niet hebben geëxpliciteerd. De regering richt
zich op de besluitvorming, zoals die bij de gemeentebesturen heeft plaatsgevonden.2.3 Herindelingsbeleid van de regeringDe leden van de CDA-fractie memoreerden, dat zij het door regering voorgestelde
herindelingskader op hoofdlijnen onderschrijven en dat dit herindelingskader
een aantal nevengeschikte criteria bevat. De leden van de D66-fractie signaleerden
een mogelijke onderlinge strijdigheid tussen de zes criteria uit het nieuwe
beleidskader aan de hand waarvan de regering herindelingsvoorstellen beoordeelt.
De ideale situatie is dat een herindelingsvoorstel aan alle zes criteria voldoet,
maar dit zal in de praktijk niet altijd het geval zijn, zo stelden deze leden.
De leden van de VVD-fractie konden zich niet aan de indruk onttrekken dat
naast het element van draagvlak ook de andere criteria nadrukkelijk een functie
hebben gehad in de uiteindelijke afweging. Deze leden vroegen in dit verband
hoe de regering omgaat met opvattingen die leven op gemeentelijk niveau en
opvattingen op provinciaal niveau, met name op het moment dat deze niet gelijkluidend
zijn. De leden van de SGP-fractie stemden in met de beoordeling van het provinciale
herindelingsadvies aan de hand van het nieuwe Beleidskader gemeentelijke herindeling.
Deze leden konden zich op hoofdlijnen met dit beleidskader verenigen.In het Beleidskader gemeentelijke herindeling worden zes beoordelingscriteria
voor herindelingsvoorstellen genoemd. Hoewel tussen deze zes criteria geen
strikte hiërarchie is aangebracht, hebben de twee criteria draagvlak
en bestuurskracht mijn bijzondere aandacht. In het beleidskader is aangegeven,
dat in concrete situaties verschillende criteria onderling kunnen conflicteren
of dat de toepassing van één criterium bij de betrokken gemeenten
tot uiteenlopende conclusies kan leiden. Dan zal dus een afweging moeten worden
gemaakt tussen die criteria, respectievelijk tussen de belangen
van de betrokken gemeenten. Ik ben het dan ook eens met de leden van de fractie
van D66, die constateerden dat aan de hand van het herindelingskader discussie
kan worden gevoerd inzake herindelingen. Deze leden stelden dat draagvlak
een vereiste is voor herindeling. Voor het kabinet weegt draagvlak zwaar bij
de beoordeling van herindelingsvoorstellen. Maar juist omdat bij concrete
voorstellen het draagvlak bij betrokken gemeenten kan uiteenlopen, is het
van belang te benadrukken dat het criterium niet mag worden verabsoluteerd.
De leden van de VVD-fractie merkten terecht op dat de andere criteria nadrukkelijk
een functie hebben gehad in de uiteindelijke afweging. Bovendien telt het
draagvlak bij de provincie zwaar. De leden van de CDA-fractie gaven aan, dat
slechts op basis van zwaarwegende argumenten zou moeten worden afgeweken van
het provinciale advies. Deze benadering is geheel in overeenstemming met het
beleidskader. Wanneer de opvattingen op gemeentelijk niveau en op provinciaal
niveau niet gelijkluidend zijn, is het des te belangrijker de inhoud van de
voorstellen, alsmede de wijze van totstandkoming te toetsen, zo antwoord ik
op de vraag van de leden van de fractie van de VVD. In dat licht moeten mijn
verkenningen en het bestuurlijk overleg met het provinciebestuur en de gemeentebesturen
in het najaar van 2002 bij de voorbereiding van onderhavig voorstel worden
gezien. Waar de regering is afgeweken van het provinciale herindelingsadvies
wordt dit mede gemotiveerd met de opvattingen van betreffende gemeentebesturen.
De indruk van de leden van de CDA-fractie, dat afwijkingen van het provinciale
advies in hoofdzaak zijn aangebracht op basis van het argument van de functionaliteit
en het karakter van een nieuw te vormen gemeente, wil de regering graag wegnemen.
Zo heeft bij het zelfstandig laten van de gemeente Doesburg, bij het betrekken
van de gemeente Zelhem in de nieuwe gemeente Bronckhorst en bij de voorgestelde
grenswijziging tussen de nieuwe gemeenten Berkelland en Groenlo een rol gespeeld,
dat hierdoor het draagvlak in de gemeenten Hengelo (Gld.), Hummelo en Keppel,
Steenderen, Vorden en Zelhem, respectievelijk in de gemeente Groenlo is versterkt.
Met deze aanpassingen is het draagvlak voor het herindelingsvoorstel in de
gemeenten Doetinchem en Eibergen overigens juist afgenomen. De regering vindt
de gemaakte afwegingen – waarbij zoals hiervoor al vermeld andere beoordelingscriteria
eveneens een rol speelden – verantwoord.De leden van de fractie van het CDA vroegen of met het aspect van functionaliteit
en het karakter van een nieuw te vormen gemeente in feite een nieuw criterium
aan het herindelingskader wordt toegevoegd. Dit aspect maakte deel uit van
de provinciale uitgangspunten en is voor het provinciebestuur bruikbaar gebleken.
Het lag voor de regering in de rede aan dit aspect recht te doen. Het aspect
kan worden gezien als «vertaling» van het beoordelingscriterium
interne samenhang van de nieuwe gemeente, dat deel uitmaakt van het beleidskader.De leden van de GroenLinks-fractie waren van oordeel dat van de provinciale
aanpak, waarin het aspect functionaliteit een belangrijke rol speelt, niets
is terecht gekomen. Naar functies is niet gekeken, naar de plattegrond des
te meer, zo stelden deze leden. In de vorige paragraaf van deze nota is al
uitvoerig ingegaan op de provinciale procedure. De regering kan niet meegaan
in het oordeel van deze leden. Bij elk van de nieuw te vormen gemeenten wordt
ingegaan op de functionaliteit en het karakter van de gemeente. De landkaart
is in een herindelingsregeling, waarvan onderhavig wetsvoorstel een voorbeeld
is, een centraal element. Juist waar we spreken van een omvangrijke en complexe
regio als de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers, is het moeilijk voorstelbaar
dat landkaarten geen belangrijke rol spelen.De leden van de SP-fractie waren van mening dat procedurele waarborgen
tegen ongewenste fusies zouden moeten worden ingevoerd. Deze leden
stelden voor dat de mogelijkheid tot invloed vanuit de gemeenteraad sterk
wordt uitgebreid en dat volksraadpleging standaard wordt in de voorliggende
en toekomstige procedures. De regering is van mening, dat met de Wet algemene
regels herindeling en met de goede toepassing van het beleidskader voldoende
procedurele waarborgen bestaan. De vraag of fusies ongewenst zijn, zal elke
keer weer moeten worden beoordeeld. Door de direct betrokken gemeentebesturen,
door het provinciebestuur en vervolgens door de wetgever. Het is zeker voorstelbaar
dat het draagvlak onder de bevolking wordt getoetst door middel van een volksraadpleging.
Andere instrumenten zijn evenzeer voorstelbaar. De leden van de fractie van
de SGP verwezen naar de situatie in de gemeente Zelhem, waar een referendum
is gehouden waarbij de kiezers zich niet konden uitspreken voor zelfstandigheid,
maar alleen tussen twee herindelingsvarianten konden kiezen. Dit voorbeeld
onderstreept, dat de regering er van uit moet gaan, dat het standpunt van
de gemeenteraad als volksvertegenwoordiging de weerspiegeling is van opvattingen
onder de bevolking. Het is aan de gemeenteraad om te beoordelen of hij bij
zijn standpuntbepaling het instrument van de volksraadpleging of andere instrumenten
wil benutten. Op basis van de standpunten van de gemeenteraden hebben provinciale
staten en vervolgens de regering een beeld gevormd van het draagvlak in alle
gemeenten.De leden van de fractie van de SP stelden dat de decentralisatie van rijks-taken
gemeenten soms te zwaar heeft belast zodat er een steeds grotere noodzaak
komt tot een uitgebreid ambtenarenapparaat met veel specialisten, en vroegen
de regering een reactie op deze opvatting. De regering deelt deze opvatting
niet. De regering hecht aan de belangrijke positie van het lokale bestuursniveau
in de bestuurlijke inrichting van ons land. De gemeente staat het dichtst
bij de burger; voor de burger is de gemeente het meest nabije gezicht van
de overheid. Decentralisatie bevordert burgerschap en versterkt de lokale
democratie. Hoe meer taken gedecentraliseerd zijn; hoe meer invloed burgers
op de uitoefening van die taken hebben.De leden van de PvdA-fractie schetsten, dat gedurende de discussies en
vervolgens procedure die hebben geleid tot onderhavig voorstel het regeringsbeleid
ten aanzien van gemeentelijke herindeling is gewijzigd. Zij vroegen of de
regering de mening van deze leden deelt, dat er sprake was van zich wijzigende
spelregels dan wel van een soort beleidsvacuüm ten tijde van het proces.
De leden van de fractie van de SGP vroegen of de regering de provinciale voorstellen
op onderdelen en ook integraal zelfstandig heeft getoetst aan het nieuwe beleidskader.
In antwoord op de vragen van de fractie van de PvdA wijst de regering er op,
dat de discussie over gemeentelijke herindeling in etappen is gevoerd. Tot
en met de vaststelling van het herindelingsadvies op 27 februari 2002
door provinciale staten gold het beleidskader, dat onder verantwoordelijkheid
van het tweede kabinet-Kok was vastgesteld. Voor provincie en gemeenten was
dit beleid eenduidig; in die fase was geen sprake van zich wijzigende spelregels
of een beleidsvacuüm op rijksniveau. Na de aanbieding van het herindelingsadvies,
kort voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 15 mei 2002, heeft
de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geoordeeld,
dat besluitvorming aan het nieuwe kabinet zou moeten worden overgelaten. Dit
nieuwe kabinet zou immers naar verwachting de verantwoordelijkheid moeten
nemen voor een belangrijk deel van het noodzakelijke wetgevingstraject. Dat
nieuwe kabinet heeft inderdaad de voorbereiding van onderhavig wetsvoorstel
ter hand genomen, in samenhang met de formulering van het huidige beleidskader.
De beoordelingscriteria van het beleidskader, «de spelregels»
zoals de leden van PvdA-fractie het aanduiden, zijn inderdaad veranderd. En
het herindelingsadvies is aan die nieuwe beoordelingscriteria
getoetst, dit in antwoord op de leden van de fractie van de SGP. Door de gekozen
werkwijze van de twee achtereenvolgende kabinetten kon een beleidsvacuüm
worden voorkomen. Omdat de wijzigingen in het rijksbeleid zich voltrokken
ná de finale besluitvorming door provinciale staten van Gelderland,
en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan zet was,
lag het niet in de rede de gemeentebesturen en het provinciebestuur speciaal
te informeren over dit nieuwe beleidskader. Zoals hiervoor uiteengezet hechtte
de minister wél in het bijzonder aan overleg met deze besturen, dat
op 14 oktober 2002 heeft plaatsgevonden.De leden van de CDA-fractie stelden dat in het voorliggende voorstel op
een aantal punten het criterium van bestuurskracht zwaarder lijkt te wegen
dan het criterium van draagvlak. De regering bevestigt deze stelling. Hierbij
kan worden gewezen op de voorbeelden van de gemeente Dinxperlo en de gemeente
Warnsveld. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de SGP
waarom toch herindelingen worden voorgesteld waarbij geen sprake is van een
stevig draagvlak brengt de regering naar voren dat in die situaties bij de
afweging andere beoordelingscriteria de doorslag hebben gegeven. De vraag
van de leden van de fractie van het CDA of de regering in het algemeen van
mening is dat in die situaties waarin het belang van de bestuurskracht van
betrokken gemeenten afgewogen moet worden tegen het belang van draagvlak het
criterium van de bestuurskracht het zwaarst moet wegen, dient ontkennend te
worden beantwoord. Ten aanzien van de gemeente Doesburg en ten aanzien van
de gemeente Doetinchem is het criterium van de bestuurskracht afgewogen tegen
dat van het draagvlak bij buurgemeenten. In deze situaties sloeg voor de regering
de balans uit naar draagvlak.De leden van de fractie van GroenLinks achtten onderhavig wetsvoorstel
op gespannen voet met het door de regering zelf geformuleerde beleid. De regering
zou geen voorstellen meer doen voor gemeentelijke herindeling tenzij dit op
verzoek van de betrokken gemeenten zelf gebeurt. Strookt, zo vroegen deze
leden, de opmerking van de regering dat sprake zou zijn van een vrijwillige
herindeling – op verzoek van het gebied zelf – wellicht niet geheel
met de feiten? In antwoord op de suggestie van deze leden benadrukt de regering
nimmer van een vrijwillige herindeling in formele zin te hebben gerept. Dat
kan ook niet, want uitsluitend bij gemeentelijke herindeling op initiatief
van gemeenten, niet op initiatief van provincies, is sprake van vrijwilligheid.
Onderhavig wetsvoorstel is gebaseerd op een provinciaal initiatief. Het beleidskader
geeft hiervoor uitdrukkelijk ruimte en is dan ook in overeenstemming met het
regeringsbeleid. Uiteraard is het verstandig wanneer een provinciebestuur
goed rekening houdt met de beoordelingscriteria van het kabinet. In de vorige
paragraaf is geschetst, dat het aspect «herindeling van onderop»
één van de Gelderse uitgangspunten betrof.2.4 Alternatieven voor herindelingDe leden van de SP-fractie hadden vernomen dat afzonderlijke gemeenten
veel contact hebben met andere gemeenten voor de uitvoering van projecten.
Deze leden vroegen wat de regering vindt van samenwerking als alternatief
voor samenvoegen. Is dit voor de regering een reden om te stellen dat herindeling
feitelijk weinig toevoegt aan de bestuurlijke kracht van gemeenten, zo vroegen
deze leden.De vraagstelling van deze leden gaat voorbij aan de betekenis van de gemeente
als deel van de grondwettelijke hoofdstructuur van het binnenlands bestuur.
Een hoofdstructuur van gemeenten, provincies en rijk. Binnen
de hoofdstructuur werken gemeenten inderdaad op tal van onderwerpen samen.
Met name bij de uitvoering van taken zijn er goede redenen – bijvoorbeeld
van doelmatigheid – om de handen inéén te slaan. De Wet
gemeenschappelijke regelingen biedt goede handvatten om binnen de hoofdstructuur hulpstructuren in het leven te roepen. Ook op andere wijzen
wordt samengewerkt. Samenwerking kan niet zo maar als alternatief voor samenvoeging
worden ingeruild. Wanneer samenwerking zover zou gaan, dat de gemeentelijke
bestuursorganen op grote afstand komen te staan van de beleidsvoorbereiding,
-advisering en -uitvoering, dan zou de hulpstructuur de hoofdstructuur verdringen.
Hiervan is de regering geen voorstander.De leden van de SGP-fractie toonden zich voorstander van een subsidiariteitstoets
bij gemeentelijke herindelingen. Zij vroegen de regering in dat licht of bij
alle onderdelen van de voorgestelde gemeentelijke herindeling in het licht
van de bestaande knelpunten een afweging is gemaakt ten opzichte van vormen
van intergemeentelijke samenwerking. De werkwijze met een subsidiariteitstoets,
die door deze leden wordt bepleit, is bij de voorbereiding van onderhavig
voorstel niet gevolgd.Wél heeft voorafgaand aan de herindelingsprocedure de Stuurgroep
krachtige gemeenten zich gebogen over de positie van het lokaal bestuur in
de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers. Bij de werkzaamheden van deze
stuurgroep en bij de ronde-tafelgesprekken met gemeentelijke vertegenwoordigers
is uitvoerig stil gestaan bij de betekenis van intergemeentelijke samenwerking.
De breed gedragen afweging en conclusie waren, dat goede samenwerking onverlet
laat dat gemeentelijke herindeling is aangewezen om bestuurlijke knelpunten
tegemoet te treden, en dat bovendien meer evenwicht in maat en schaal dient
te worden nagestreefd. Op deze afwegingen en conclusie hebben achtereenvolgens
het provinciebestuur van Gelderland en de regering voortgebouwd. De regionale
samenhang en evenwicht – één van de beoordelingscriteria
van het beleidskader – vragen om een herindeling met de onderdelen,
zoals in onderhavig voorstel wordt gedaan. Bij de beantwoording van vragen
over elk van de onderdelen wordt hierop nader ingegaan.3. DE INHOUD VAN HET WETSVOORSTEL3.1 Grote steden versus plattelandStuurgroep krachtige gemeentenDe leden van de CDA-fractie stelden vast dat het wetsvoorstel het resultaat
van een langlopend proces is. Zij verwezen naar de inzet van de Stuurgroep krachtige gemeenten dat de herindeling een versterking
van de positie van de centrumgemeenten moet zijn. Zij vroegen de regering
of dit oorspronkelijke doel ook in de weging van het eindresultaat voor de
regering van belang is geweest. In het vorige hoofdstuk ben ik al ingegaan
op de wijze waarop de weging van het wetsvoorstel heeft plaatsgevonden. Graag
verwijs ik naar die beschouwing terug.Positie centrumgemeentenTevens vroegen de leden van fractie van het CDA in hoeverre dit voorstel
voldoet aan de versterking van de positie van de centrumgemeenten Doetinchem
en Zutphen. De leden van de D66-fractie vroegen aan de regering of de centrumgemeenten
Doetinchem, Doesburg en Zutphen na de voorgestelde herindeling nog in staat
zijn hun centrumfunctie te vervullen. In de provinciale herindelingsprocedure
worden drie regio's onderscheiden. Elke regio heeft zijn eigen centrumgemeente.
Dit zijn de gemeenten Arnhem, Doetinchem en Zutphen. Doesburg is, qua functionaliteit,
niet met de drie voornoemde gemeenten op één lijn te zetten.
Voor een goede uitoefening van de centrumfunctie is naar de mening
van de provincie en de regering een forse schaalvergroting geen noodzakelijke
voorwaarde. De regering heeft het vertrouwen dat de centrumgemeenten na de
herindeling voldoende hun centrumfunctie kunnen vervullen. In de desbetreffende
paragrafen zal nog nader op de positie van deze gemeenten in worden gegaan.SchaalvergrotingDe vraag van de CDA-fractieleden in hoeverre het voor de regering van
belang was om de positie van de genoemde gemeenten te versterken door middel
van schaalvergroting, sluit ook nauw aan bij vragen van de overige fracties.
De leden van de VVD-fractie vroegen in dit kader of het de regering was opgevallen
dat de omvang van de meer landelijke gemeenten vaak zeer grootschalig is terwijl
die van de stedelijke gemeenten aanzienlijk minder grootschalig is. Evenals
de leden van de fractie van D66 vroegen zij zich af waarom de regering voor
een dergelijke verhouding tussen centrumgemeenten en plattelandsgemeenten
heeft gekozen. De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de voorgestelde indeling
zich verhoudt tot de wenselijke positie van de centrumgemeenten en de vorming
van een vitaal platteland. De leden van de GroenLinks-fractie benadrukten
dat het opschalen van plattelandsgemeenten op zichzelf een goed gegeven is,
omdat deze gemeenten niet altijd de verlangde kwaliteit van dienstverlening
kunnen realiseren. Zij vroegen zich wel af waarom de regering gekozen heeft
voor het samenvoegen van kleinere plattelandsgemeenten tot enkele gemeenten
van gemiddeld 30 000 tot 40 000 inwoners. Ook vroegen de leden van
de PvdA-fractie hoe het wetsvoorstel bijdraagt aan de samenhang tussen stad
en platteland en aan de bestuurbaarheid van het platteland.In het voorgaande hoofdstuk heb ik uiteengezet, dat bij de keuze voor
de samen te voegen gemeenten meerdere criteria van belang zijn geweest. In
het provinciale beleidsprogramma voor de periode 1999–2003 is onder
meer gesteld dat «Plattelandsgemeenten moeten voldoen aan de eis bestuurlijke
slagkracht te genereren om de ontwikkelingen op het Gelders platteland aan
te kunnen». Daarbij heeft de provincie de gemeenten bij voortduring
de gelegenheid geboden zelf met voorstellen «van onderop» te komen.
In het herindelingsadvies is dit ook voor een groot deel gehonoreerd. Dit
heeft tot gevolg gehad dat betrokken gemeenten deze omvang hebben gekregen.Een notie hierbij is dat de vorming van nieuwe, sterke gemeenten en het
wegnemen c.q. oplossen van bestuurlijke belemmeringen via gemeentelijke herindeling
niet moet worden gezien als een doel, maar als een middel om te komen tot
een adequate aanpak van maatschappelijke problemen en opgaven èn tot
een democratisch en effectief en transparant openbaar bestuur dat een positieve
uitwerking op de burgers heeft. De nieuw te vormen gemeenten moeten berekend
zijn op hun huidige en toekomstige taken. Daarbij doel ik op ontwikkelingen
zoals de maatschappelijke schaalvergroting, de afnemende betekenis van afstand,
een groeiend takenpakket als gevolg van decentralisatie, de behoefte aan specialisatie,
de noodzaak om als bestuur een effectieve mede- of tegenspeler te zijn van
bestuurlijke en maatschappelijke partners, de europeanisering van beleid,
digitalisering van de samenleving en de toenemende aandacht voor een efficiënte
en doeltreffende uitvoering van beleid. Het is daarbij niet de ambitie van
de regering, in reactie op de vraag van de GroenLinks-fractie, om aan te geven
hoeveel jaar de nieuw te vormen gemeenten op adequate en voortvarende wijze
hun taken kunnen uitvoeren. De samenleving is zodanig dynamisch en in ontwikkeling,
dat een dergelijke inschatting onvoldoende realiteitswaarde heeft. Wel ben
ik overtuigd van het feit, dat de gemeenten met deze herindeling komende jaren
de voorliggende uitdagingen het hoofd kunnen bieden.De vergroting van de schaal van de gemeenten staat daarbij niet per definitie gelijk aan de groei van de bestuurskracht van de gemeenten.
Het karakter van een gemeente is evenzeer van belang. Het gaat daarbij niet
alleen om een versterking van de positie van de steden en een oplossing van
hun problemen. Ook gemeenten in het landelijk gebied moeten zodanig versterkt
worden, dat zij voldoende in staat worden gesteld een breed en samenhangend
takenpakket uit te voeren. Dat is belangrijk om de positie van het landelijk
gebied binnen het binnenlands bestuur te versterken. Dit betekent niet dat
ik op voorhand van mening ben dat samenvoeging van plattelandsgemeenten met
centrumgemeenten niet wenselijk is en ten koste gaat van de eigen identiteit
van de gemeenten. De karakteristieken van landelijk gebied en kernen daarbinnen
kunnen naar de mening van de regering zeker ook in een groter geheel in ere
worden gehouden. Voor de herindeling binnen dit gebied geldt echter, dat de
samenvoeging van diverse plattelandsgemeenten tot robuuste nieuwe gemeenten
op een aanzienlijk draagvlak van betrokkenen kan rekenen. Daarbij ben ik mij
wel bewust van de positie van de centrumgemeenten in de Achterhoek, de Graafschap
en de Liemers. Mijn overtuiging is dat de voorstellen voor deze gemeenten
voldoende tegemoet komen aan de behoefte tot uitbreiding. Ik deel dan ook
niet de opvatting van de leden van GroenLinks, dat de wensen van de gemeenten
Doetinchem en Zutphen tot schaalvergroting op geen enkele wijze gehonoreerd
zijn. Mijn indruk is ook niet dat de nieuw gevormde plattelandsgemeenten met
hun rug naar de centrumgemeenten gaan staan.Omvang gemeentenDe leden van de fractie van GroenLinks constateerden dat in één
geval de samenvoeging van gemeenten leidt tot een nieuwe gemeente met 45 afzonderlijke
kernen. Zij vroegen of bij deze omvang nog sprake kan zijn van met elkaar
verbonden gemeenschappen. Tevens vroegen zij wat de gevolgen zijn voor het
voortbestaan van het lokale maatschappelijke middenveld en het behoud van
voorzieningen. De vraag is verder of in dit verband de regering binnengemeentelijke
decentralisatie op haar plaats achtte en zo ja, waaraan dan in deze gevallen
concreet gedacht werd. Niet ontkend kan worden dat de nieuwe gemeente een
grote gemeente wordt en dat de afstanden fysiek niet minder worden. Dat is
in Nederland geen uitzondering. Van belang is eveneens de constatering dat
in de gebieden een dusdanige samenhang is waardoor de versterking van het
bestuur via herindeling positief tegemoet kan worden gezien. De samenhang
zal vooral zichtbaar moeten worden in de samenhangende aanpak van mogelijkerwijs
gezamenlijk ervaren problemen zoals de leefbaarheid in de kernen en afstemming
van natuur en recreatie. Overigens ben ik er mij van bewust dat de samenvoeging
wel bepaalde keuzes kan inhouden voor het behoud van voorzieningen. Het is
een belangwekkende taak voor het nieuwe gemeentebestuur om ervoor te zorgen
dat aan deze opgaven en problemen, eventueel gezamenlijk met de maatschappelijke
organisaties en het bedrijfsleven, voldoende en evenwichtig aandacht wordt
besteed. Via vormen van binnengemeentelijke decentralisatie en deconcentratie,
interactief bestuur en gebiedsgericht werken is het echter zeer wel mogelijk
om veronderstelde nadelen van de samenvoeging op te vangen. Hiervoor is de
inzet en visie van het nieuwe gemeentebestuur noodzakelijk. Effecten van herindeling
zijn namelijk in belangrijke mate het resultaat van wat betrokkenen ermee
doen. Er zijn bovendien grote(re) gemeenten in ons land die bewijzen dat deze
op de genoemde aspecten zeker en degelijk functioneren. Er zijn ook meer gemeenten
in Nederland met veel kernen, die echter verschillen in grootte en waarbij
de kansen en problemen per kern verschillen. Voorbeelden zijn de gemeenten
Coevorden (49 kernen), Vlagtwedde (60 kernen) en De Wolden (64 kernen).Niet elke kern behoeft evenveel aandacht van het gemeentebestuur. Kortom,
de bestuursstijl van de nieuwe gemeenten zal erop gericht moeten zijn om enerzijds
een sterk centraal bestuur te vormen, anderzijds waar mogelijk
verantwoordelijkheden aan de dorpsgemeenschappen zelf te laten en indien gewenst
de mogelijkheden te benutten van binnengemeentelijke decentralisatie. Overigens
dienen de betrokken gemeenten op grond van artikel 92 van de Wet algemene
regels herindeling (Wet arhi) binnen twee jaar na de gemeentelijke herindeling
bij de provincie gemotiveerd aan te geven of en op welke wijze uitvoering
is gegeven aan binnengemeentelijke decentralisatie.OnderzoekVerder benadrukten de leden van de GroenLinks-fractie de noodzaak om tot
schaalvergroting van centrumgemeenten te komen. Zij benoemden de opgaven waarvoor
dergelijke gemeenten naar haar opvatting gesteld zien staan. Ik ben geen voorstander
van het voorstel van de leden van de GroenLinks-fractie om een onafhankelijk
en door betrokken partijen gedragen onderzoek uit te voeren naar de knelpunten
waarmee Doetinchem en Zutphen in het uitoefenen van hun functie als centrumgemeenten
worden geconfronteerd, de uitkomst daarvan af te wachten en het wetsvoorstel
zolang aan te houden. Het doel van het onderzoek zou zijn of de door de leden
van GroenLinks gesignaleerde knelpunten oplosbaar zijn door gemeentelijke
herindeling. Hierover dient open overleg met mogelijke partnergemeenten plaats
te vinden, waaraan elke gemeente in principe deelneemt. Juist het doel van
de beschreven procedure in de Wet arhi is om in deze situatie te voorzien.
Het voorstel van de leden van de fractie van GroenLinks houdt in dat de hele
herindelingsprocedure overgedaan zou moeten worden. Naar de mening van de
regering heeft de provincie een zorgvuldige procedure gevolgd, waarbij de
gemeenten en overige betrokkenen ruimschoots de mogelijkheid hebben gehad
om hun opvattingen kenbaar te maken. De voorschriften van de Wet arhi zijn
daarbij in het oog gehouden. Daarbij wil ik nadrukkelijk de aandacht vestigen
op het «open overleg», dat voorafgaand aan de herindelingsprocedure
plaatsvindt. Het karakter van dit overleg, dat tussen de colleges en in dit
geval de provincie plaatsvindt, is er één van wederkerigheid.
Dit betekent dat de gemeente of andere bestuurlijke actoren alle mogelijkheid
hebben om wenselijk geachte herindelingsvarianten voorzien van onderbouwing
in te brengen.Streekplan en reconstructie waterhuishoudingOverigens vroegen de leden van de PvdA-fractie hoe het wetsvoorstel zich
verhoudt tot het streekplan en de reconstructie waterhuishouding. De voorgestelde
indeling is in overeenstemming met het streekplan en met de reconstructie
waterhuishouding. De herindeling brengt geen wijzigingen in beide documenten
aan.Het streekplan is voor de provincie Gelderland het hoofdinstrument bij
de ruimtelijke ordening. Provinciale staten hebben het streekplan in 1996
vastgesteld. Het streekplan geeft de toekomstige ontwikkeling van het in het
plan beschreven gebied in hoofdlijnen aan. Om met het beleid zo goed mogelijk
te kunnen aansluiten bij de regionale diversiteit van de provincie Gelderland,
bevat het huidige Streekplan 1996 gebiedsgerichte beschrijvingen waarin de
thema's wonen, werken, economische productie en mobiliteit, maar ook landelijk
gebied, natuurbescherming en recreatie en toerisme in onderlinge samenhang
worden geplaatst. De herindelingsvoorstellen passen binnen het Streekplan
1996 en impliceren geen afwijkingen van de in het plan neergelegde toekomstige
ontwikkeling van het betrokken gebied.3.2 De nieuwe gemeenten3.2.1 De gemeente ZevenaarDraagvlakDe leden van de fracties van het CDA, de VVD en de PvdA vroegen om welke
reden de regering de gemeente Angerlo wil toevoegen aan de gemeente Zevenaar.
De leden van de VVD-fractie informeerden daarbij in het bijzonder naar de
aard van de samenwerking tussen beide gemeenten. Naar het oordeel van de leden
van de CDA-fractie was het belangrijkste argument voor de vorming van de nieuwe
gemeente Zevenaar het feit dat bij de huidige gemeenten Angerlo en Zevenaar
draagvlak voor samenvoeging bestaat, terwijl het op basis van de functionaliteit
niet direct voor de hand ligt om deze gemeenten bij elkaar te voegen. De leden
van de PvdA-fractie benadrukten dat de oriëntatie van de gemeente Angerlo
primair gericht is op Doesburg, waar de grote kern Angerlo tegenaan ligt.
Zowel de leden van de PvdA-fractie als de leden van de D66-fractie voegde
daaraan toe dat geen openbaar vervoersverbinding tussen Angerlo en Zevenaar
bestaat.De leden van de CDA-fractie merkten terecht op, dat beide gemeenten vrijwillig
hebben aangegeven dat een eventuele samenvoeging een meerwaarde voor het bestuur
van de gemeenten zou betekenen. De gemeente Angerlo heeft in een vroeg stadium
aangegeven dat zij graag wil fuseren met de gemeente Zevenaar. De leden van
de SP-fractie gaven aan dat één fractie in de raad van Angerlo
tegen de fusie is. Dit doet voor mij niet af aan de legitimiteit van de besluitvorming.
Bij dergelijke complexe en verstrekkende besluiten als het instemmen met een
herindeling is het zeer indenkbaar dat niet alle fracties zich achter het
besluit kunnen scharen. Het gaat ook niet ten koste van de representativiteit
van de besluitvorming. De raad is nog altijd representatief voor de bevolking
en de meerderheid van de raad is vóór samenvoeging met Zevenaar.De samenvoeging is echter niet alleen op draagvlak gebaseerd. De nieuwe
gemeente Zevenaar zal een aantrekkelijke gemeente zowel op verblijfsrecreatief
als op economisch gebied worden. De meerwaarde voor het gebied van de gemeente
Angerlo is dat met de samenvoeging een voor de toekomstige opgaven voldoende
daadkrachtig lokaal bestuur ontstaat, dat ook in het regionale veld een adequate
rol kan vervullen. De nieuwe gemeente Zevenaar wordt een stevige Liemerse
gemeente. Daarbij zal de herindeling van de nieuwe gemeente Zevenaar, in antwoord
op de vraag van de PvdA-fractie, geen drastische gevolgen hebben voor de ontwikkeling
van de huidige gemeente Zevenaar. Overigens is het juist dat geen rechtstreekse
openbaar vervoerverbinding tussen de huidige gemeenten bestaat. Hierbij merk
ik op, dat deze verbindingen zich veelal richten op vervoersbehoeften en niet
op bestuurlijke grenzen.De regering heeft, in reactie op de vraag van leden van de PvdA-fractie,
er niet voor gekozen de gemeente Zevenaar met de gehele gemeente Didam samen
te voegen. Voor de gemeente Didam geldt, dat het gemeentebestuur al in een
zeer vroeg stadium (ten tijde van de «ronde tafelgesprekken» van
de Stuurgroep krachtige gemeenten) heeft aangegeven zich op de Achterhoek
te willen richten en samen met de gemeenten Bergh en Wehl de nieuwe gemeente
Montferland wil vormen.De leden van de VVD-fractie vroegen waarom de regering uiteindelijk niet
gekozen heeft om de gemeente Doesburg met de gemeente Angerlo samen te voegen.
Gezien het brede draagvlak voor de fusie van Angerlo en Zevenaar heeft de
regering er niet voor gekozen om de gemeente Doesburg met de gemeente Angerlo
samen te voegen. Tevens vroegen deze leden zich af op welke gebieden wordt
samengewerkt tussen de beide gemeenten. Tussen de gemeenten Angerlo, Zevenaar
en Doesburg bestaan verschillende samenwerkingsrelaties. Deze drie gemeenten
zijn vertegenwoordigd in meerdere gemeenschappelijke regelingen zoals bijvoorbeeld het KAN, het werkvoorzieningsschap, de hulpverleningsregio
en het streekarchivariaat. Daarbij is de samenwerking tussen de gemeente Angerlo
en Zevenaar natuurlijk hecht op veel gebieden met het oog op de mogelijke
herindeling.De leden van de SP-fractie vroegen naar de opvatting van de regering dat
Zevenaar liever met Liemers-Oost en Didam wil samengaan. De regering is niet
bekend met deze opvatting van de gemeente Zevenaar. Wel is bekend dat de gemeente
Zevenaar naar aanleiding van het herindelingsontwerp al heeft aangegeven een
voorstander te zijn van de grenscorrectie tussen de gemeente Didam en de gemeente
Zevenaar.Bestuurskracht AngerloOverigens vroegen de leden van de SP-fractie naar mijn oordeel over de
stelling dat Angerlo in 2001 «toegerust en voorbereid op de toekomst»
wordt geacht en in april 2003 een nieuw gemeentehuis in gebruik heeft genomen.
De leden van de SP-fractie stelden, dat vanwege deze ontwikkelingen onder
de bevolking van Angerlo weinig draagvlak voor de herindeling bestaat. Ik
herken dit beeld niet. De gemeente Angerlo heeft over de bestuurskracht van
de gemeente advies ingewonnen bij prof. dr. A. F. A. Korsten. In
dit advies is geconstateerd, dat een voortzetting van de zelfstandigheid van
Angerlo «onwenselijk en onhaalbaar» is. Tevens heeft de gemeente
Angerlo geen nieuw gemeentehuis in gebruik genomen. Wel heeft het gemeentehuis
een aantal noodzakelijke verbouwingen ondergaan. Voorzover bezwaren uit Angerlo
op het herindelingsontwerp zijn ingediend, waren zij in overwegende mate niet
gericht tegen de gehele herindeling, maar hadden zij betrekking op het niet
opdelen van de kern Lathum.GrenscorrectieDe leden van de CDA-fractie informeerden nog naar de grenscorrectie tussen
de gemeente Zevenaar en de gemeente Didam. Zij vroegen de regering of de voorgestelde
grenscorrectie met Didam ook bij Didam op voldoende draagvlak kan rekenen.
Bij de totstandkoming van het herindelingsadvies heeft de provincie overleg
gevoerd met de gemeente Didam over de grenscorrectie ten zuiden van de A-12
ten behoeve van Zevenaar. De betrokken gemeenten zijn toentertijd met deze
grenscorrectie akkoord gegaan.3.2.2 De gemeente MontferlandSamenhangDe regering is verheugd dat de leden van de CDA-fractie met de regering
van mening zijn dat de nieuwe gemeente Montferland een samenhangend geheel
kan vormen. De samenvoeging van de gemeenten Didam, Bergh en Wehl leidt tot
een landelijke gemeente, die qua functionaliteit overwegend toeristisch-recreatief
is. De samenhang tussen deze gemeenten is, in reactie op de vraag van de leden
van de SP-fractie, zeker geen administratief geheel. Elke gemeente kan vanuit
zijn karakteristieke eigenheid een bijdrage leveren aan de totstandkoming
van de nieuwe eenheid. De nieuwe gemeente kan een rol spelen bij het opbouwen
van specifieke expertise waar de regio van kan profiteren. De leden van de
D66-fractie vroegen in dit verband waar de regering specifiek op doelt. Voor
de nieuwe gemeente Montferland is een onderzoek gedaan naar onder meer de
meerwaarde van een samenvoeging tussen de betrokken gemeenten. Eén
van de conclusies in het rapport was dat de samenvoeging meer mogelijkheden
biedt voor het opbouwen van specifieke expertise op het gebied van plattelandsvernieuwing,
toerisme en recreatie. Tevens acht ik de nieuwe gemeente voldoende bestuurskrachtig.
De oriëntatie van de gemeente Montferland zal voornamelijk op de Achterhoek
gericht zijn. Zo kan ik de leden van de VVD-fractie verzekeren, dat deze oriëntatie
en de ligging van de gemeente ertoe bijdragen dat de gemeente
zeker geschikt is om voor het landelijke gebied een daadkrachtig lokaal bestuur
te voeren en een goede belangenbehartiging van burgers te waarborgen.De leden van de PvdA-fractie vroegen een toelichting hoe de samenvoeging
van Didam, Bergh en Wehl zich verhoudt tot een versterking van de centrumgemeente
Doetinchem. Ik heb daarbij niet de indruk bij de leden van de D66-fractie
willen wekken dat binnen het gebied een evenwichtige balans in de regio totaal
ontbreekt. Uit het eerder genoemde rapport blijkt dat de herindeling ook kan
bijdragen aan een evenwichtiger bestuurlijke balans in de regio. Met deze
passage doel ik op het verminderen van de bestuurlijke drukte door herindeling.
De afname van het aantal gemeenten zal leiden tot minder bestuurlijke gesprekspartners
binnen de regio Achterhoek. Daarbij spreek ik het vertrouwen in het nieuwe
gemeentebestuur van Montferland uit, dat zij net als alle andere nieuw te
vormen gemeenten in de regio ervoor zorgdragen dat het bestaande evenwicht
tussen plattelands- en centrumgemeenten gewaarborgd wordt. Zoals ik in de
paragrafen over de gemeenten Terborg en Doetinchem nog verder zal toelichten,
voldoet dit onderdeel van het wetsvoorstel ook aan de eisen van een voldoende
verhouding tussen centrum- en plattelandsgemeenten.De leden van de D66-fractie merkten terecht op dat de drie gemeenten een
voorstander waren van deze fusie. De D66-fractieleden gaven echter wel aan
dat hen ten ore is gekomen dat inwoners van Wehl bij voorkeur willen samengaan
met Doetinchem en niet met de gemeenten Didam en Bergh. Laat ik voorop stellen,
dat ik mij bewust ben welke gevoelens herindelingen bij de burgers kunnen
losmaken. Daarbij geldt dat de gedachten en gevoelens van inwoners van bij
herindeling betrokken gemeenten zeer uiteenlopend zijn: van nauwelijks bij
een voorgenomen herindeling betrokken tot zéér daarbij betrokken.
Er rust altijd een belangrijke en zware taak op een gemeenteraad om signalen
van de bevolking op te vangen en deze afdoende te betrekken bij zijn besluitvorming.
Daarbij houdt een raad een zelfstandige verantwoordelijkheid om een afweging
te maken wat het beste is voor de gemeente als geheel. Ik vind het dan ook
niet op voorhand zorgwekkend dat de gemeenteraad van Didam geen referendum
heeft gehouden over de herindeling, terwijl uit een peiling bleek dat 77,2%
van de bevolking tegen herindeling zou zijn. Opvallend daarbij is dat ten
tijde van de provinciale procedure slecht drie reacties uit Didam afkomstig
waren.Financiële positieDe nieuwe gemeente zal in de toekomst beschikken over voldoende financiële
middelen om goed te functioneren, zo kan ik de leden van de fractie van de
VVD verzekeren. Het verdeelstelsel van het gemeentefonds is gebaseerd op structuurkenmerken
die afgeleid zijn van verschillen in de gemeentelijke kosten. Het stelsel
is vrijwel ongevoelig voor de schaal van gemeentelijke herindelingen: hogere
of lagere kosten gaan gepaard aan een hogere of lagere uitkering. Montferland
zal dus een algemene uitkering ontvangen die overeenkomt met de uitkering
aan reeds bestaande vergelijkbare plattelandsgemeenten. Deze functioneren
over het algemeen goed.Openbaar vervoerDe leden van de SP-fractie vroegen wat de regering vindt van het feit
dat er vanuit Didam geen rechtstreekse busverbinding bestaat met Bergh. Zij
vroegen of dit betekent dat nauwelijks een band bestaat tussen deze twee gemeenten.
Voor deze gemeenten geldt inderdaad dat tussen Didam en Bergh geen rechtstreekse
busverbinding bestaat. Ik ben niet van oordeel dat het gebrek aan een rechtstreekse
vervoersverbinding betekent dat nauwelijks een band tussen deze gemeenten
bestaat. Meer kernen zijn niet via rechtstreeks openbaar vervoer bereikbaar,
terwijl toch duidelijk sprake is van een bepaalde verbondenheid
tussen de betreffende gemeenschappen.GrenscorrectieTevens is een grenscorrectie van de huidige gemeente Wehl met de gemeente
Doetinchem voorgesteld. De leden van de SP-fractie vroegen of de regering
kan ingaan op de overgang van een deel van het Wehlse Broek. Mij is, net als
deze leden, gebleken dat meerdere inwoners tegenstander zijn van het overgaan
van dit gebied naar de gemeente Doetinchem. Het grondgebied van de grenscorrectie
is in het geldende bestemmingsplan als agrarisch bestemd. In het streekplan
heeft dit gebied de aanduiding «stedelijk uitloopgebied». Dit
betekent dat in dit gebied de mogelijkheid bestaat om een bedrijventerrein
te vestigen. De betreffende gebiedsovergang biedt in beperkte mate ruimte
voor de noodzakelijke economische ontwikkeling en bedrijvigheid van de gemeente
Doetinchem. De gemeente Wehl heeft met de omvang van deze grenscorrectie ingestemd.
Gezien de instemming van de gemeente en de noodzaak van deze grenscorrectie
voor de ontwikkeling van de gemeente Doetinchem, acht ik het van belang dat
dit grondgebied overgaat.3.2.3 De gemeente BronckhorstBestuurskracht en duurzaamheidDe CDA-fractie was met de regering van mening dat met de nieuwe gemeente
Bronckhorst een grote gemeente ontstaat met een overwegend agrarische en recreatieve
functie, die op draagvlak bij alle betrokken gemeenteraden kan rekenen. De
leden van de CDA-fractie, de VVD-fractie, de PvdA-fractie, de D66-fractie,
de SP-fractie, de SGP-fractie en de ChristenUnie-fractie hadden vragen over
de bestuurbaarheid en de duurzaamheid van deze gemeente. De leden van de CDA-fractie
vroegen of in een dergelijk grote gemeente voldoende samenhang kan worden
aangebracht en of het mogelijk is om in een gemeente met meer dan veertig
kernen voldoende bestuurskracht te ontwikkelen. De vraag werd door deze leden
en de leden van de VVD-fractie gesteld of de gemeente niet te groot en te
uitgestrekt wordt. Welke criteria legt de regering aan als het gaat om de
omvang en oppervlakte van gemeenten, zo vroegen de leden van de VVD-fractie
aan de regering. De leden van de VVD-fractie kregen graag een reactie van
de regering of de basis van deze nieuwe gemeente gevormd wordt door Vorden,
Hengelo en Steenderen. Daarbij stelden de leden van de D66-fractie de vraag
of een dergelijke grote gemeente wel goed bestuurbaar is zonder binnengemeentelijke
decentralisatie toe te passen. Tevens stelden de leden van de SP-fractie dat
de meerderheid van de bevolking tegen herindeling is, omdat de gemeente «te
groot» wordt. Zij overwogen daarbij dat vanuit de gemeente Hengelo wordt
gesteld, dat reeds lang wordt samengewerkt met de gemeenten Vorden en Steenderen.
Ook vindt de gemeente Hengelo het bezwaarlijk dat in de gemeente Bronckhorst
zich geen enkele hoofdkern zal bevinden.Met de leden van de D66-fractie en de CDA-fractie is de regering van mening
dat de samenvoeging van deze vijf gemeenten op steun van desbetreffende gemeenteraden
en de bevolking kan rekenen. In reactie op de kanttekeningen van de D66-fractie
en de SP-fractie over de omvang van het draagvlak, is het mijn overtuiging
dat vanuit de aard van herindeling het zeer wel indenkbaar is dat bij het
bestaan van een dergelijk breed draagvlak toch afwijkende meningen en geluiden
te horen zijn. Deze zijn echter niet van dien aard, dat de representativiteit
van het draagvlak in twijfel moet worden getrokken.Het valt niet te ontkennen dat de gemeente Bronckhorst qua oppervlakte
een grote gemeente wordt. Een gemeente waarbij de afstanden hemelsbreed niet
kleiner zullen worden. Grote plattelandsgemeenten zijn in Nederland echter
geen uitzondering. Ik deel de opvatting van de leden, dat een
dergelijke gemeente alleen gevormd kan worden als zij voldoende duurzaam en
bestuurskrachtig is. Mijn overtuiging is dat deze nieuwe gemeente aan haar
opgaven zal kunnen voldoen. De bestaande gemeenten hebben ruimschoots ervaring
met het vertegenwoordigen van de belangen van meerdere kernen. De huidige
gemeenten bestaan al uit meerdere kernen. Wat dat betreft deel ik niet de
zorg van de gemeente Hengelo dat zich in de gemeente geen enkele hoofdkern
zal bevinden. De gemeente blijft het aanspreekpunt en voert de centrale regie.
Het gemeentebestuur zal zich in het voorkomende geval op één
plek vestigen, terwijl de binding van de burger veeleer groter is met zijn
eigen woonomgeving (gemeenschap) dan met de zetel van het gemeentebestuur.
Een strikte voorwaarde is echter dat de gemeenten gezamenlijk ook de uitdaging
van het nieuwe bestuur willen aangaan en de samenhang tussen de kernen willen
bevorderen. De samenhang zal vooral zichtbaar moeten worden in een integrale
aanpak van mogelijkerwijs gezamenlijk ervaren problemen zoals het behoud van
voorzieningen, de leefbaarheid in de kernen en de afstemming van natuur en
recreatie. De praktijk zal leren of bepaalde vormen van binnengemeentelijke
decentralisatie en deconcentratie, interactief bestuur en gebiedsgericht werken
een bijdrage kunnen leveren aan de bestuurbaarheid en de duurzaamheid van
de nieuwe gemeente.De leden van de SGP-fractie gaven aan, dat zij vrezen dat de omvang van
de gemeente Bronckhorst in regionaal verband tot disproportionele verhoudingen
leidt. Zij relateerden dit aan de qua oppervlakte grotere omvang van de gemeente
Bronckhorst ten opzichte van de gemeenten Zutphen en Doetinchem. De vorming
van de gemeente Bronckhorst levert, in antwoord op de vraag van de leden van
de PvdA-fractie, naar de mening van de regering geen verstoring van de verhouding
met de centrumgemeenten op. Schaalvergroting van gemeenten vormt geen inherente
bedreiging van gemeenten die een kleinere oppervlakte hebben. De functionaliteit
en de opgaven van een gemeente zijn van een veel groter belang. Het ruimtelijk
beleid, gericht op wonen en werken, en concentratie op de stedelijke kernen
van de provincie richt zich niet op stedelijke ontwikkeling binnen de nieuwe
gemeente Bronckhorst. De stedelijke opgaven en voorzieningen voor de regio
zullen ook in de toekomst dienen te worden vervuld door en op het grondgebied
van de centrumgemeenten. Tevens kan de vorming van een dergelijke robuuste
plattelandsgemeente bijdragen aan een evenwichtige verhouding tussen plattelandsgemeenten
en centrumgemeenten. Overigens geldt op basis van het algemeen belang een
gedeelde verantwoordelijkheid voor plattelands- en centrumgemeenten om regionale
en stedelijke vraagstukken op een gedegen en adequate wijze te behartigen.
Daarbij ben ik mij bewust, in reactie op de vraag van de CDA-fractie, dat
bij de totstandkoming van de Bronckhorstgemeente de wens van enkele betrokkenen
om niet samengevoegd te worden met de gemeenten, Doetinchem, Zutphen of Doesburg
een rol kan hebben gespeeld. Twee relativerende noties zijn daarbij van belang.
Ten eerste dat al voordat de «ronde tafelgesprekken» van de stuurgroep
«Krachtige gemeenten» plaatsvonden, sprake was van een intensieve
samenwerking tussen de gemeenten Vorden, Hengelo en Steenderen. Deze gemeenten
gaven toentertijd reeds aan, dat de intensieve samenwerking in de nabije toekomst
zou kunnen uitmonden in een fusie. Hiermee heb ik tevens de vraag van de leden
van de VVD-fractie beantwoord, of de gemeenten Vorden, Hengelo en Steenderen
de basis van de nieuwe gemeente vormen. Ten tweede wil ik benadrukken dat
de vorming van een robuuste plattelandsgemeente de nieuwe gemeente niet van
de verantwoordelijkheid kan ontslaan om een constructieve bijdrage te leveren
aan regionale vraagstukken ten aanzien van zowel het landelijk gebied als
de steden.DraagvlakDe leden van de ChristenUnie-fractie vroegen de regering waarom de keuze voor de VHS++-variant op meer draagvlak kan rekenen en mijn
voorkeur geniet. De leden van de VVD-fractie vroegen waarom de regering besloten
heeft de gemeente Zelhem toe te voegen. De samenvoeging van deze gemeenten
houdt een afwijking in van het herindelingsadvies van provinciale staten.
In het herindelingsadvies was in een samenvoeging van de gemeenten Doesburg,
Vorden, Hengelo, Steenderen en Hummelo en Keppel voorzien. In een zeer vroeg
stadium hebben de gemeenten met uitzondering van Doesburg meermalen bij het
provinciebestuur aangegeven dat zij wensten te worden samengevoegd met de
gemeente Zelhem en niet met de gemeente Doesburg. Een dergelijke samenvoeging
heeft een groter draagvlak. Ook het provinciebestuur heeft mij verklaard zich
een dergelijke gemeente goed te kunnen voorstellen. Tevens bestaan meerdere
redenen waarom een samenvoeging met Zelhem meer in de rede ligt. De samen
te voegen gemeenten passen op veel terreinen bij elkaar. De gemeenten hebben
een overwegend agrarische en recreatieve functie. De inrichting van het landelijk
gebied vertoont wat betreft structuur en landschap grote overeenkomsten. Daarbij
heeft de gemeente Zelhem ook bij de provincie Gelderland aangegeven, dat zij
niets ziet in een samenvoeging met de gemeente Doetinchem. De bijzondere positie
van de gemeente Doesburg bespreek ik in paragraaf 3.2.12. Het voorstel
voldoet dus, in reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie, aan
de in het Beleidskader gemeentelijke herindeling geformuleerde criteria.WoningbouwDe leden van de CDA-fractie vroegen of in de overwegingen betrokken is
dat samenvoeging van de gemeente Zelhem en de gemeente Doetinchem wenselijk
is om te kunnen voorzien in een deel van de woningbouwbehoefte van Doetinchem.
Tevens vroegen zij of de regering van mening is dat woningbouw ontwikkeld
kan worden op het grondgebied van de gemeente Zelhem. Voorts vroegen zij of
de regering ook overwogen heeft om een grenscorrectie uit te voeren waarbij
een deel van Zelhem bij de gemeente Bronckhorst zou gaan behoren en een ander
deel bij Doetinchem. Het voorstel tot samenvoeging van de gemeente Zelhem
met de gemeente Doetinchem is niet voortgekomen uit de wens tot woningbouw.
De huidige bestemmingsplannen en het streekplan voorzien namelijk niet in
woningbouw aan de noordgrens van de gemeente Doetinchem (Zelhemse Broek).
De gemeente Zelhem zal op dit gebied geen toegevoegde waarde kunnen vormen
voor de gemeente Doetinchem. De regering is op de hoogte van de argumenten
van de gemeente Doetinchem, waarmee zij pleiten voor een schaalvergroting
van de huidige gemeente. Na ampele weging van de verscheidene argumenten is
de regering tot het oordeel gekomen dat samenvoeging van Zelhem met de Bronckhorst-gemeenten
op meerdere gronden een overtuigend resultaat oplevert. Daarbij heeft de regering
niet aanleiding gezien om de gemeente Zelhem in tweeën te splitsen.Financiële positieIn antwoord op de vragen van de leden van van de fracties van PvdA en
VVD merk ik op dat de middelen van de nieuwe gemeente voldoende geacht worden.
Voor de gemeente Bronckhorst geldt hetzelfde als voor de gemeente Montferland:
de gemeente zal een algemene uitkering ontvangen die overeenkomt met de uitkering
aan reeds bestaande vergelijkbare plattelandsgemeenten.De leden van de fractie van de ChristenUnie menen dat de kosten van de
voorgestelde grote plattelandsgemeente relatief hoger zullen uitvallen dan
bij andere, kleinschaliger varianten. Deze opvatting kan ik niet delen. Als
het gaat om kostenverschillen die zijn toe te schrijven aan uiteenlopende
structuurkenmerken dan worden deze afgedekt via het gemeentefonds. Omdat het
verdeelstelsel ongevoelig is voor de schaal van herindelingen,
kunnen financiële overwegingen geen rol spelen bij de keuze van die schaal.3.2.4 De gemeente TerborgDraagvlakDe leden van de SGP-fractie constateerden dat de gemeenten Wisch en Gendringen
besloten hebben tot samenvoeging vanuit de overweging dat de nieuw te vormen
gemeente een bestuurskrachtige gesprekspartner zal zijn. De leden van de VVD-fractie
stelden vast dat de nieuwe gemeente Terborg een krachtige grote randgemeente
belooft te worden. Ik deel deze constateringen met de leden, overigens zonder
te willen reppen van een randgemeente. Tussen beide gemeenten bestaan veel
functionele overeenkomsten. Beide gemeenten zijn moderne landelijke gemeenten,
waarbij Gendringen over meer industriële bedrijvigheid beschikt dan de
gemeente Wisch. Ik herken zeker niet de geluiden dat Wisch en Gendringen helemaal
niets met elkaar gemeen hebben.De leden van de SP-fractie en van de SGP-fractie vroegen naar het draagvlak
voor de vorming van deze gemeente. De provincie heeft voor deze gemeenten
aangegeven, dat deze gemeenten voldoende bestuurskrachtig zijn om zelfstandig
te blijven bestaan. Gezien de uitgangspunten van haar beleid zou zij wel een
samenvoeging van «onderop» honoreren. Aanvankelijk voelden de
gemeenten Wisch en Gendringen geen noodzaak tot samenvoeging. Gedurende het
proces hebben de beide gemeenten besloten om samen te gaan. De herindeling
heeft de steun van de beide gemeenteraden. De raden zijn representatief voor
het draagvlak onder de bevolking. Overigens is mij geen grootscheepse tegenstand
van de bevolking tegen de herindeling bekend. Daarbij besef ik wel dat behalve
het bestaan van een aanzienlijk draagvlak voor herindeling er toch groepen
of personen binnen de bevolking kunnen zijn die tegen herindeling zijn.Regionaal evenwichtDe leden van de D66-fractie vroegen de regering of de fusiewens vooral
is ingegeven uit angst voor – en ter voorkoming van – een eventuele
herindeling met Doetinchem. Beide gemeenten hebben hun krachten gebundeld;
dat beschouw ik als een positieve ontwikkeling. Een dergelijke gemeente kan
een bestuurskrachtige gesprekspartner zijn, wanneer ook andere gemeenten in
de Achterhoek opgeschaald zijn. Daarbij herhaal ik mijn opvatting, dat de
gemeente Terborg de gemeente Doetinchem kan steunen bij het behoud van het
financieel-economisch draagvlak voor regionale voorzieningen. De beide gemeenteraden
hebben ook uitgesproken, dat zij met Doetinchem willen samenwerken ten behoeve
van het behoud van centrumvoorzieningen in de regio. Deze steun en samenwerking
acht ik, in antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie, voor een
goede ontwikkeling van de regio noodzakelijk.De leden van de PvdA-fractie vroegen de regering hoe ik de balans en de
bestuurlijke relatie zie tussen deze nieuwe gemeente en de gemeente Doetinchem.
De gemeente Doetinchem heeft zich op het standpunt gesteld, dat alleen een
omvangrijke schaalvergroting van deze gemeente de oplossing is om het niveau
van de centrumvoorzieningen te handhaven. Daarbij stelt het gemeentebestuur
dat de aanvullende uitkering uit het Gemeentefonds ten behoeve van de centrumpositie
niet toereikend is. Ik heb al eerder duidelijk gemaakt, dat voor mij schaalvergroting
niet het enige instrument behoeft te zijn voor het behoud van centrumvoorzieningen.
Het behoud van centrumvoorzieningen acht ik niet in gevaar met de vorming
van grote plattelandsgemeenten. Alle gemeenten in de regio Achterhoek onderschrijven
het belang van Doetinchem als centrumgemeente en trekker van de regio. Omdat
de raden van de gemeenten Gendringen en Wisch zich tevens bereid hebben verklaard
met de gemeente Doetinchem samen te werken, indien dit het behoud van de centrumvoorzieningen voor de regio garandeert, wordt de balans voldoende
gewaarborgd. De bestuurlijke relatie tussen beide gemeenten is van belang
voor het daadwerkelijk behouden en ontwikkelen van de voorzieningen. De gemeenten
Gendringen en Wisch hebben zich hierover positief uitgesproken. Over het gemeentebestuur
van Doetinchem kan ik een dergelijke harde garantie niet geven, omdat zij
zich sterk maakt voor een vergroting van het gemeentelijk grondgebied. Mijn
overtuiging is wel dat de gemeente Doetinchem een professioneel bestuur kent,
dat na de herindeling zich onverminderd energiek op haar regionale rol zal
richten. Overigens is de positie van Doetinchem niet uitzonderlijk. Binnen
meerdere streken in Nederland bestaat een dergelijke sterke samenwerking tussen
omliggende (plattelands)gemeenten en een gemeente met een centrumfunctie zonder
dat grootschalige gebiedsuitbreiding van de centrumgemeente aan de orde is.Met de leden van de CDA-fractie ben ik het eens dat een dergelijke opstelling
voor alle gemeenten in de regio gevraagd mag worden. Bijna alle gemeenten
in de regio hebben uitgesproken, dat zij na de herindeling zich willen blijven
inzetten voor de regio en de centrumpositie van de gemeente Doetinchem. De
toekomstige gemeenten Bronckhorst, Terborg en Montferland hebben dit uitdrukkelijk
aangegeven. Verder hebben de gemeenten Hengelo (Gld.), Zelhem, Winterswijk,
Aalten en Lichtenvoorde mij gewezen op het belang van de centrumpositie van
Doetinchem. Tevens hebben provinciale staten tijdens de statenvergadering
van 27 februari 2002 de wens uitgesproken, dat «de gemeenten Doetinchem
en Zutphen een bestuursakkoord met de omliggende gemeenten sluiten waarin
de centrumfunctie van Doetinchem en Zutphen blijkt».AlternatievenDe leden van de CDA-fractie, de PvdA-fractie en de VVD-fractie vroegen
zich af of de regering overwogen heeft om de gehele gemeente of gedeelten
van de gemeenten Wisch en Gendringen met de gemeente Doetinchem samen te voegen.
De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering een grote gemeente (Oude)
IJsselstreek overwogen heeft. De beide gemeenten hebben een samenvoeging met
de gemeente Doetinchem afgewezen. Een grote gemeente (Oude) IJsselstreek is
ooit in de provinciale procedure ter sprake gekomen. Een minderheid van het
toenmalige college van gedeputeerde staten was voorstander van een opschaling
van Doetinchem met de gemeenten Gendringen en Wisch met uitzondering van de
kernen Breedenbroek en Varsseveld (Gendringen) en Westendorp en Sinderen (Wisch).
Voor deze samenvoeging schiet het draagvlak te kort. Tijdens de verdere procedure
is deze variant daarom niet meer aan de orde gekomen. Gezien het gebrek aan
draagvlak voor een dergelijke samenvoeging heb ik deze variant niet verder
overwogen. Tevens ben ik van oordeel dat een dergelijke samenvoeging niet
noodzakelijk is voor de centrumfunctie van Doetinchem.De leden van de VVD-fractie informeerden of de beide gemeenten over bouwmogelijkheden
beschikken, die een meerwaarde kunnen vormen voor de gemeente Doetinchem.
Hierop moet worden geantwoord, dat uit een IRIS-studie blijkt, dat in de richting
van de gemeenten Gendringen en Wisch bebouwingsmogelijkheden voor Doetinchem
gevonden kunnen worden. De stuurgroep IRIS, bestaande uit bestuurders van
de provincie Gelderland en de betrokken gemeenten, heeft in 1999 het IRIS-rapport
uitgebracht. IRIS staat voor Intergemeentelijke Ruimtelijke Inrichtingsschets
voor de zuidelijke Oude IJsselstreek. Dit betreft een streekplanuitwerking.
De betreffende bebouwingsmogelijkheden dwingen naar mijn mening niet tot herindeling
met Doetinchem.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering voldoende synergie
ziet tussen de gemeenten Gendringen en Wisch op basis van de criteria in het
herindelingskader en vroegen waar deze uit bestaat. In het voorgaande
is voldoende duidelijk geworden, dat tussen beide gemeenten meer dan genoeg
synergie bestaat. De herindeling heeft voldoende draagvlak. De nieuwe gemeente
Terborg is een bestuurskrachtige en duurzame gemeente, waarbij voldoende interne
samenhang in de gemeente bestaat. Tevens kan voldaan worden aan de eisen van
regionale samenhang en evenwicht.3.2.5 De gemeente AaltenDraagvlakDe leden van de fracties van het CDA, de VVD, de SP, D66, de SGP en de
ChristenUnie constateerden terecht dat in de gemeente Dinxperlo weinig draagvlak
bestaat voor de samenvoeging met de bestaande gemeente Aalten. De fracties
van het CDA, de VVD, D66, de SGP en de ChristenUnie vroegen de regering naar
een nadere onderbouwing van het feit dat de gemeente Dinxperlo over onvoldoende
bestuurskracht beschikt. Tevens vroegen de leden van de SGP-fractie of het
gebrek aan bestuurskracht niet te ondervangen is met intergemeentelijke samenwerkingsvormen.
Ik deel de opvatting van de CDA-fractieleden dat voor dit onderdeel van het
wetsvoorstel het criterium bestuurskracht zwaarder weegt dan het criterium
draagvlak. Ik herken ook het beeld, dat de leden van de VVD-fractie schetsten.
Het gemeentebestuur is van mening dat hun gemeente goed functioneert. Toch
wil ik de gemeente Dinxperlo betrekken in onderhavig fusievoorstel. Bepalend
is de vraag of een gemeente in de toekomst voldoende bestuurskrachtig zal
zijn en in staat is de gewenste rol – ook in regionaal verband –
kwalitatief invulling te geven. De gemeente Dinxperlo beschikt naar mijn mening
en de mening van de provincie onvoldoende over de voorwaarden om in de toekomst
de bestuurlijke en maatschappelijke opgaven voor het gemeentebestuur aan te
kunnen. Daarbij denk ik aan ontwikkelingen zoals maatschappelijke schaalvergroting,
de noodzaak om als bestuur een effectieve mede- of tegenspeler te zijn van
bestuurlijke en maatschappelijke actoren, een groeiend takenpakket als gevolg
van decentralisatie, de behoefte aan specialisatie, digitalisering en de toenemende
aandacht voor een efficiënte en doeltreffende uitvoering van beleid.
Indien de gemeente Dinxperlo nu zelfstandig blijft, dan zal binnen afzienbare
termijn wederom de discussie opleven of de gemeente Dinxperlo tegen de achtergrond
van voornoemde ontwikkelingen zelfstandig kan blijven voortbestaan. In reactie
op de vraag van de leden van de ChristenUnie heb ik dit bedoeld met de passage
in de memorie van toelichting dat «het uitblijven van een herindelingsvoorstel
ertoe zal leiden, dat Dinxperlo op korte termijn opnieuw in een herindelingsdiscussie
wordt betrokken». Voor de gemeente Dinxperlo acht ik daarbij regionale
samenwerking geen reëel alternatief. Regionale samenwerking kan een belangrijke
bijdrage leveren aan een efficiënte en doelmatige uitvoering van taken
van een gemeente. De nieuwe gemeente Aalten zal zeker aan regionale en internationale
samenwerkingsverbanden deelnemen. Het is echter niet wenselijk, dat een gemeente
voor haar adequaat functioneren en bestuurskwaliteit in overwegende mate afhankelijk
is van een dergelijke samenwerking.Grensoverschrijdende samenwerkingDe leden van de SP-fractie vroegen de regering een reactie op de stelling
dat Dinxperlo haar zelfstandigheid niet wil opgeven, omdat de gemeente vooral
geörienteerd is op de Stadt Bocholt in Duitsland. De gemeente Dinxperlo
onderbouwt het streven naar zelfstandigheid hoofdzakelijk met haar bijzondere
positie als grensgemeente. Volgens de gemeente komt de samenwerking met de
kern Süderwick (gemeente Bocholt) in een groter verband onvoldoende tot
zijn recht. Wederom wil ik mijn waardering uitspreken voor de initiatieven
die de gemeente Dinxperlo op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking
onderneemt. Mijn indruk is dat de verschillende fracties deze
betekenis van de gemeente Dinxperlo op het gebied van grensoverschrijdende
samenwerking ook op waarde weten te schatten.De leden van de D66-fractie vroegen de regering welke de gevolgen van
de fusie met Aalten zijn voor de politie van Dinxperlo en Süderwick of
voor de internationale commissie van advies en bijstand. De samenvoeging van
de gemeente Dinxperlo met de gemeente Aalten staat mijn inziens niet in de
weg aan een verdere succesvolle samenwerking tussen Dinxperlo en Süderwick.
Van de herindeling, zo laat ik de leden van de SP-fractie weten, kan zelfs
een positieve impuls op de samenwerking uitgaan. De rechten en plichten voortvloeiende
uit de in 1963 gesloten overeenkomst tussen de gemeente Dinxperlo en de –
toen nog zelfstandige – gemeente Süderwick inzake de gemeenschappelijke
behartiging van gemeentelijke aangelegenheden zijn in 1975 aan Duitse kant
overgegaan van Süderwick op de Bocholt. Thans is Bocholt een gemeente
met 74 000 inwoners. De praktijk wijst uit dat dit geen negatieve invloed
op de samenwerking heeft gehad. Nog in november 2000 besloten de Stadt Bocholt
en de gemeente Dinxperlo tot instelling van een internationale adviescommissie
die zich ten doel stelt als adviesorgaan te fungeren ten behoeve van bestuursorganen
van Bocholt en Dinxperlo om het instandhouden en stimuleren van ontwikkelingen
op het terrein van internationale samenwerking en de verdere eenwording van
Europa te bevorderen. Deze commissie heeft geen formele status, in die zin
dat haar adviezen de betrokken gemeenten binden. Daarnaast heeft zij geen
publiekrechtelijke status. Na de fusie zal de samenwerking op politiegebied
indien gewenst kunnen worden gecontinueerd en zal de internationale commissie
van advies en bijstand materieel zijn werkzaamheden op dezelfde wijze kunnen
voortzetten. Ik zie niet in dat de fusie een belemmering vormt voor de samenwerking
tussen Dinxperlo en de kern Süderwick. Wat dit betreft, behoeft geen
experiment plaats te vinden met de gemeente Dinxperlo om gedurende een bepaalde
periode te tonen dat de samenwerking met Süderwick kan fungeren als een
proeftuin in Europa, zoals de leden van de PvdA-fractie voorstelden. Mijn
indruk is dat de gemeente Dinxperlo en de Stadt Bocholt hier al jaren in goede
harmonie vorm aan geven.De leden van de fractie van het CDA en de VVD vroegen zich af of ook de
gemeente Aalten zich voldoende bewust is van de wenselijkheid dat de goede
grensoverschrijdende contacten gehandhaafd dienen te blijven. De gemeente
Aalten is zich hiervan zeker voldoende bewust. Tijdens de provinciale procedure
heeft het gemeentebestuur van Aalten aangegeven dat bij een samenvoeging met
de gemeente Dinxperlo de samenwerking met Bocholt wellicht versterkt kan worden,
omdat de nieuwe gemeente een sterkere bestuurlijke gesprekspartner kan vormen.
Tevens heeft het gemeentebestuur aangegeven, dat grensoverschrijdende samenwerking
in de nieuwe gemeente speciale aandacht moet en kan krijgen.3.2.6 De gemeente GroenloRegionaal bedrijventerreinDe leden van diverse fracties stelden vragen over het voorgestelde grensbeloop
met de nieuwe gemeente Berkelland, waarbij het regionale bedrijventerrein
geheel binnen de nieuwe gemeente Groenlo komt te liggen. De leden van de CDA-fractie
vroegen of de huidige ligging van het terrein in twee gemeenten een ontwikkeling
van dit terrein toelaat die verwarring uitsluit. Ook wilden zij weten of het
draagvlak voor de herindeling in de gemeente Berkelland niet onder druk komt
te staan ten gevolge van deze aanpassing. Zij vroegen of de regionale samenhang
van het wetsvoorstel niet zou kunnen worden versterkt door het terrein in
twee gemeenten te laten liggen en of de samenwerking tussen de exploiterende
gemeenten niet onder druk komt te staan. De leden van de PvdA-fractie vroegen
naar de doorslaggevende reden om het terrein toe te wijzen aan
de nieuwe gemeente Groenlo, waardoor het gevaar zou ontstaan dat het een lokaal
bedrijventerrein wordt en wat het voordeel is van aansturing van het bedrijventerrein
door twee gemeenten. Ook wilden zij weten waarom het bedrijventerrein niet
aan de nieuwe gemeente Berkelland was toegewezen. Ook de leden van de VVD-fractie
vroegen of de regering het met deze leden eens was dat geen afbreuk mag worden
gedaan aan het regionale karakter van het bedrijventerrein, maar dat hierdoor
slechts een aantal praktische bezwaren worden opgelost. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vroegen hoe de oproep van de gemeente Groenlo wordt beoordeeld
om het regionaal bedrijventerrein te situeren op het grondgebied van de gemeente
Groenlo.In het wetsvoorstel is gekozen om het in ontwikkeling zijnde regionale
bedrijventerrein in afwijking van het herindelingsadvies bij één
gemeente in te delen. Met deze indeling van het bedrijventerrein in de nieuwe
gemeente Groenlo wordt naar mijn mening een aantal praktische problemen opgelost.
Zo zal de ontwikkeling van het bedrijventerrein door twee gemeenten extra
administratieve lasten met zich meebrengen en draagt de voorgestelde indeling
eraan bij dat bij de ontwikkeling van het terrein een meer integrale belangenafweging
gemaakt kan worden. Doordat het terrein met de voorgestelde grenswijziging
ruimschoots binnen de nieuwe gemeente Groenlo zal zijn gelegen, is er voldoende
ruimte voor een optimale ontwikkeling van dit bedrijventerrein. Het regionale
karakter van het bedrijventerrein kan niet afhankelijk zijn van de ligging
van het terrein in één of in twee gemeenten. Het gevaar dat
door deze indeling het bedrijventerrein alleen lokaal zou worden zie ik dan
ook niet. Ik reken op een betrokkenheid van de gehele regio bij dit bedrijventerrein,
ook na de herindeling. De ligging van het bedrijventerrein in twee gemeenten
zou, doordat besluitvorming en afstemming ten aanzien van tal van beheer-
en uitvoeringsvragen moet plaatsvinden binnen twee gemeentebesturen, daarentegen
wel ongunstig kunnen zijn voor het bedrijventerrein. Overigens heb ik geen
aanwijzingen dat het draagvlak bij de gemeenten Borculo, Ruurlo, Eibergen
en Neede hierdoor in overwegende mate onder druk zou komen te staan. De keuze
om het bedrijventerrein bij de nieuwe gemeente Groenlo in te delen en niet
bij de nieuwe gemeente Berkelland werd ingegeven door de ligging van het terrein
op geringe afstand van de stedelijke kern van Groenlo. In de gemeente Berkelland
zou de ligging van het bedrijventerrein excentrisch zijn.Variant met EibergenDe leden van de VVD-fractie vroegen nog eens aan te geven waarom de regering
kiest voor de combinatie van de gemeenten Groenlo en Lichtenvoorde, zonder
de gemeente Eibergen. De leden van de SP-fractie vroegen om een reactie op
de opvatting dat er geen argumenten zijn voor het samengaan van alleen Groenlo
en Lichtenvoorde. De leden van de D66-fractie waren van mening dat de variant
waarbij de gemeenten Groenlo, Eibergen en Lichtenvoorde worden samengevoegd
een optimale garantie biedt voor een optimale ontwikkeling van dit gebied.Het gemeentebestuur van Eibergen geeft de voorkeur aan een samenvoeging
met de gemeenten Borculo, Ruurlo en Neede. Het provinciebestuur van Gelderland
heeft de voorkeur van het gemeentebestuur van Eibergen gehonoreerd, welke
keuze ook in het wetsvoorstel is gevolgd. Om ook in de door het provinciebestuur
gekozen variant het regionale bedrijventerrein in één gemeente
te situeren, is in het wetsvoorstel bovendien nog een grenscorrectie opgenomen.
Het nadeel dat het regionale bedrijventerrein in twee gemeenten gelegen zou
zijn indien Eibergen niet wordt samengevoegd met Groenlo en Lichtenvoorde,
is daarmee opgelost. Zonder afbreuk te willen doen aan het functioneren van
beide gemeenten acht ik het zelfstandig blijven van met name de gemeente Groenlo
niet wenselijk, om grote verschillen in de omvang van de gemeenten in deze
regio na de herindeling te voorkomen. Door de samenvoeging van Groenlo
en Lichtenvoorde ontstaat een gemeente die ook op langere termijn voldoende
bestuurskracht heeft om het gemeentelijke takenpakket op een goede wijze te
behartigen.DraagvlakDe leden van de D66-fractie vroegen naar de laatste stand van zaken wat
betreft het draagvlak voor deze samenvoeging, ook voor de kernen Zwolle en
Holterhoek. De leden van de SGP-fractie vroegen aan te geven in hoeverre de
bevolking van Groenlo en Lichtenvoorde voorstander is van de beoogde fusie
van deze gemeenten. De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen hoe
de brief van de gemeente Groenlo van 21 augustus jl., waarin wordt uitgesproken
dat de fusie niet in het belang van de Groenlose bevolking is, zich verhoudt
tot de stelling dat de gemeenten Groenlo en Lichtenvoorde hebben uitgesproken
voorstander te zijn van een samenvoeging van deze gemeenten. De gemeente doet
een beroep op de Kamer om de voorgestelde fusie niet uit te voeren.Tijdens de open overlegfase hebben de gemeentebesturen van Groenlo en
Lichtenvoorde blijkens het herindelingsontwerp aanvankelijk voor behoud van
zelfstandigheid gepleit. Vlak voor de vaststelling van het herindelingsontwerp
hebben beide gemeentebesturen zich uitgesproken voor een variant waarbij de
gemeenten Lichtenvoorde, Eibergen en Groenlo worden samengevoegd. Deze variant
zou naar de mening van deze gemeentebesturen «goede perspectieven bieden
als alternatief voor behoud van zelfstandigheid». Daarbij heeft het
gemeentebestuur van Groenlo aangegeven dat de variant Groenlo/Lichtenvoorde
eveneens een reële optie is, indien een grenscorrectie wordt uitgevoerd
zodat het regionale bedrijventerrein op het grondgebied van de nieuw te vormen
gemeente wordt gesitueerd. Het gemeentebestuur van Lichtenvoorde heeft mij
bovendien in een bestuurlijk overleg op 14 oktober 2002 gemeld dat –
hoewel zelfstandigheid het uitgangspunt is – het samengaan van Groenlo
met Lichtenvoorde geen bezwaren oplevert bij de raad indien provincie en rijk
vasthouden aan herindeling. Tijdens dit overleg heeft het gemeentebestuur
van Groenlo mij medegedeeld dat de raad op 8 oktober 2002 had besloten te
opteren voor zelfstandigheid.In antwoord op de vraag naar het draagvlak onder de bevolking is bekend
dat uit een in 2001 gehouden referendum onder de bevolking van de gemeente
Groenlo naar voren kwam dat de bevolking in meerderheid kiest voor de variant,
waarbij de gemeente Groenlo wordt samengevoegd met de gemeenten Eibergen en
Lichtenvoorde. Er kon overigens niet gekozen worden voor de optie om zelfstandig
te blijven.Over de indeling van de kernen Zwolle en Holterhoek is de plaatselijke
bevolking door de gemeenten geraadpleegd via de dorpsverenigingen. Op basis
van die meningen is het huidige voorstel gedaan, waarbij de kern Zwolle overgaat
naar Groenlo en Holterhoek blijft bij de gemeente waartoe Eibergen zal gaan
behoren. Overigens is de kern Holterhoek niet gelegen in de gemeente Lichtenvoorde,
zoals de memorie van toelichting abusievelijk stelt, maar in de gemeente Eibergen.
Deze laatste kern zal op grond van het voorstel derhalve behoren tot de nieuwe
gemeente Berkelland.3.2.7 De gemeente BerkellandDraagvlakDe leden van de fracties van het CDA, de VVD, de SP, D66 en de SGP stelden
vragen over het draagvlak in de gemeente Ruurlo voor de samenvoeging van de
gemeenten Borculo, Ruurlo, Eibergen en Neede. Zij vroegen naar de argumenten
om niet tegemoet te komen aan de wens van de gemeente Ruurlo om zelfstandig
te blijven en de noodzaak voor de samenvoeging. De leden van de D66-fractie
vroegen of het draagvlak in de gemeenten Ruurlo en Neede sterk is verminderd.
De leden van de SP-fractie vroegen in te gaan op de kwestie Mariënvelde,
aangezien 88% van de Mariënvelders blijkens een enquête bij één
gemeente wil horen.Het gemeentebestuur van Ruurlo heeft aan het begin van de herindelingsprocedure
aangegeven de voorkeur te geven aan zelfstandigheid. De raad van de gemeente
Ruurlo heeft zich later echter ook uitgesproken voor de nu voorgestelde variant,
hetgeen blijkt uit de gezamenlijke brief van 29 oktober 2001 van de vier
gemeenten aan het provinciebestuur, waarin het provinciebestuur wordt verzocht
vanuit de onderop-benadering te komen tot een samenvoeging van de gemeente
Borculo, Ruurlo, Eibergen en Neede. Op dat moment leek de voorgestelde samenvoeging
dan ook de wens van alle betrokken gemeenten.Tijdens het bestuurlijk overleg, dat ik heb gevoerd op 14 oktober
2002 met vertegenwoordigers van de betrokken gemeenten, werd namens de gemeente
Ruurlo aangegeven dat de raad de voorkeur geeft aan zelfstandigheid. Als dat
niet mogelijk is, kiest de raad voor samenvoeging met de gemeenten Borculo,
Eibergen en Neede. Namens de gemeentebesturen van Borculo, Eibergen en Neede
werd aangegeven dat zij zich kunnen vinden in het provinciale voorstel. Ook
werd aangegeven dat deze drie gemeenten een vrijwillige herindelingsprocedure
zullen opstarten tot samenvoeging van hun gemeenten, indien de herindelingsprocedure
op basis van het provinciale voorstel niet zou worden voortgezet. Voorts werd
aangegeven dat deze samenvoeging in lijn is met de uitkomst van een in april
2001 gehouden referendum in de gemeente Neede, waaruit naar voren was gekomen
dat de bevolking van de gemeente Neede met grote meerderheid (63,5%) kiest
voor samenvoeging met Achterhoekse gemeenten (Borculo en Eibergen), in plaats
voor een samenvoeging met de gemeente Haaksbergen.Het gemeentebestuur van Ruurlo heeft in januari 2003 een raadplegend referendum
gehouden onder de eigen bevolking. Omdat dit referendum werd gehouden op een
moment dat de provinciale besluitvorming was afgerond en besluitvorming in
de ministerraad over het wetsvoorstel had plaatsgevonden, konden de uitkomsten
ervan niet in de besluitvorming worden betrokken. Met betrekking tot de in
de gemeente Ruurlo gelegen kern Mariënvelde wordt conform het herindelingsadvies
tegemoetgekomen aan de wens van de bewoners om Mariënvelde in te delen
bij de nieuwe gemeente, waartoe de gemeente Lichtenvoorde zal behoren. Vanuit
de gemeente Neede zijn door het provinciebestuur 84 inspraakreacties ontvangen.
De reacties uit Neede betroffen voor een groot deel (35) een pleidooi voor
de samenvoeging in BREN-kader en een uitspraak om Rietmolen (Neede) toe te
voegen aan de gemeente Haaksbergen (22). Vanuit de gemeente Ruurlo werden
slechts twee reacties ontvangen.Daarnaast wil ik hier nog opmerken dat in het Beleidskader gemeentelijke
herindeling aan het draagvlakcriterium veel gewicht wordt toegekend. Zoals
ook aangegeven in het algemeen overleg over het nieuwe beleidskader wil ik
nogmaals benadrukken dat het draagvlakcriterium niet betekent dat iedere gemeente
als het ware een vetorecht heeft. Er moet ook ruimte zijn voor bovengemeentelijke
overwegingen, zoals deze in dit geval door het provinciebestuur zijn gemaakt.
Het provinciebestuur heeft besloten tot de samenvoegingsvariant, zoals deze
door de vier betrokken gemeenten zelf is voorgesteld, welke in bovengenoemde
brief ook werd ondersteund door het gemeentebestuur van Ruurlo. Tegemoetkomen
aan de meer recente wens van het gemeentebestuur van Ruurlo om zelfstandig
te blijven, zou betekenen dat aan de wens van de overige gemeentebesturen
niet tegemoet kan worden gekomen. Ook is het de vraag of de bestuurskracht
van deze kleinere gemeente bij verdere zelfstandigheid voldoende is om ook
op langere termijn het gemeentelijke takenpakket goed te kunnen blijven uitvoeren,
mede gezien in verhouding tot de omvang van de omliggende gemeenten na de
herindeling, dit in antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie naar
de bestuurskracht van de gemeente Ruurlo.In het wetsvoorstel is aangesloten bij de afweging van het provinciebestuur
met betrekking tot de gemeente Ruurlo. Overigens is de constatering van de
leden van de PvdA-fractie terecht, dat in de memorie van toelichting een onjuiste
passage is opgenomen over het overgaan van de kern Holterhoek. Het is inderdaad
juist, dat de kern Holterhoek op het grondgebied van de gemeente Eibergen
ligt en onderdeel gaat uitmaken van de gemeente Berkelland.Financiële positieDe financiële positie van de nieuwe gemeente Berkelland geeft geen
aanleiding tot zorgen, dit in reactie op de leden van de fractie van de VVD.
Ook voor deze gemeente geldt dat schaalvergroting slechts marginaal van invloed
is op de algemene uitkering. De gemeente zal evenveel middelen ontvangen uit
het gemeentefonds als vergelijkbare gemeenten. In dit opzicht komt de situatie
overeen met die van Montferland en die van Bronckhorst.Op de ligging van het regionale bedrijventerrein wordt ingegaan in paragraaf 3.2.6.3.2.8 De gemeente LochemAlgemeen/andere variantenVeel fracties hadden vragen over de vorming van de nieuwe gemeente Lochem.
De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de argumenten van de regering om
niet het voorstel van het provinciebestuur van Overijssel te volgen. Deze
leden stelden dat niet als argument kan gelden dat de voorbereidingen van
de nieuw te vormen gemeente reeds in volle gang zijn, aangezien het voorstel
nog door de Tweede en Eerste Kamer gewogen moet worden. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vroegen een reactie op het voorliggende voorstel in relatie
tot de in 1998 aangenomen motie Hoekema (kamerstukken 25 653, nr. 12),
waarin wordt gesteld dat Bathmen betrokken moet worden bij een volgend herindelingsvoorstel
in Overijssels verband. De vragen van de fracties van de VVD, SP, D66 en ChristenUnie
over de grenscorrectie die ertoe strekt het bedrijventerrein Eefde-west toe
te voegen aan de nieuwe gemeente Zutphen, zullen overigens worden beantwoord
in paragraaf 3.2.9.Belangrijke overweging bij de beslissing om het voorstel van het provinciebestuur
van Gelderland over te nemen is dat dit voorstel vanuit de regio zelf wordt
gesteund door de betrokken gemeenten. Dit draagvlak acht het kabinet niet
alleen van belang voor de democratische legitimatie van voorstellen, maar
ook een belangrijke voorwaarde voor een goede start voor de nieuwe gemeente.
Het feit dat de betroken gemeentebesturen reeds zijn begonnen met de voorbereidingen
voor de samenvoeging is geen argument geweest, maar toont wel aan dat het
draagvlak bijdraagt aan een goede voortgang van de voorbereiding van een herindeling.
Ik wijs erop dat gemeentebesturen enerzijds verantwoordelijk zijn zich tijdig
voor te bereiden op de nieuwe situatie, anderzijds weten de betrokken gemeentebesturen
ook dat deze voorbereidingen niet zover mogen gaan dat de herindeling feitelijk
nauwelijks is terug te draaien. Andere overweging voor deze samenvoeging is
het feit dat de gemeente Bathmen een plattelandskarakter heeft. Dit sluit
goed aan bij het karakter van de gemeenten Gorssel en Lochem.Naar de mening van het kabinet is de motie Hoekema niet meer aan de orde,
aangezien uitvoering van deze motie na de samenvoeging van de voormalige gemeenten
Holten en Rijssen zou betekenen dat de gemeente Bathmen alsnog zou moeten
worden samengevoegd met de gemeente Deventer. Dit is ten tijde van de aanvaarding
van de bewuste motie uitdrukkelijk niet de wens van de Tweede Kamer gebleken.
Bovendien wordt een variant waarbij Bathmen met de (nieuwe) gemeente Rijssen wordt samengevoegd door geen van de betrokken gemeente- of provinciebesturen
wenselijk geacht.De leden van de SGP-fractie vroegen om nader te beargumenteren waarom
de gemeenten Bathmen en Gorssel geen bestuurskrachtige gemeente kunnen vormen.Van een variant tot samenvoeging van Bathmen met de Gelderse gemeente
Gorssel, die ten zuiden van de gemeente Bathmen is gelegen, is de interprovinciale
commissie van de provinciebesturen van Overijssel en Gelderland geen voorstander
gebleken. Ook voor het gemeentebestuur van Gorssel heeft samenvoeging met
alleen de gemeente Bathmen niet de eerste voorkeur, omdat deze samenvoeging
naar de mening van dit gemeentebestuur aan de krappe kant is (18 500
inwoners). Deze variant kan derhalve bestuurlijk op weinig draagvlak rekenen.Interne samenhang van de nieuwe gemeenteDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering de mening deelt dat
de bewoners van Bathmen vooral gericht zijn op Deventer, bijvoorbeeld waar
het gaat om scholing, werk en recreatie. Ook op bestuurlijk gebied wezen de
leden van deze fractie op samenwerking van de gemeente Bathmen met de gemeente
Deventer, bijvoorbeeld met de VVV in Deventer en met de leerplichtambtenaren
en op de argumentatie in de eerdere wetsvoorstellen om de gemeente Bathmen
met Deventer samen te voegen. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vroegen of het inderdaad zo is dat de bewoners van Bathmen voor geen enkele
voorziening zijn gericht op Lochem en in hoeverre op organisatorisch niveau
een binding bestaat tussen Bathmen en Lochem. Zij vroegen of daarin wijzigingen
zijn opgetreden waardoor nu een ander voorstel wordt gedaan. De leden van
de SP-fractie wilden een reactie op het feit dat er tussen Bathmen, Lochem
en Gorssel geen openbaar vervoer beschikbaar is.Gelet op de ligging van de gemeente Bathmen zal het duidelijk zijn, dat
de inwoners van de gemeente Bathmen voor het grootste deel op de gemeente
Deventer zijn gericht voor diverse maatschappelijke voorzieningen die niet
in Bathmen zelf voorhanden zijn. Dit blijkt ook uit het feit dat het openbaar
vervoer tussen Bathmen enerzijds en Gorssel en Lochem anderzijds loopt via
Deventer. Niettemin hebben de drie betrokken gemeenten door het plattelandskarakter
naar mijn mening voldoende gemeenschappelijk om de interne samenhang van de
nieuw te vormen gemeente te waarborgen. Bovendien wijs ik erop dat de gemeente
Bathmen deel uitmaakt van het provinciegrensoverschrijdende samenwerkingsverband
regio Stedendriehoek. In dit samenwerkingsverband nemen zowel de gemeente
Deventer deel als de gemeenten Gorssel en Lochem. Op bestuurlijk niveau wordt
derhalve ook op dit moment al samengewerkt tussen de drie samen te voegen
gemeenten. Uiteraard wordt op diverse terreinen ook samengewerkt met de gemeente
Deventer, en ik ga ervan uit dat ook de nieuw te vormen gemeente waar nodig
met de gemeente Deventer samenwerkt.Draagvlak in de drie gemeentenDe leden van de PvdA-fractie wilden weten of de regering de mening deelt
dat het logisch zou zijn dat de inwoners van Bathmen hun inbreng krijgen in
de gemeente waar hun primaire oriëntatie ligt, en waarom dat niet is
gebeurd. De leden van de VVD-fractie vroegen om nadere informatie omtrent
de opvattingen omtrent herindeling in de gemeenschap van Bathmen. De leden
van de SP-fractie vroegen naar het draagvlak voor de fusie in de gemeente
Lochem, gelet op de uitkomsten van een NIPO-onderzoek, waaruit bleek dat 65%
van de bevolking van Lochem tegen de fusie zou zijn. Evenals de leden van
de D66-fractie meldden zij dat de bevolking van Gorssel en Lochem niets zou
zijn gevraagd en zij ontvingen graag nadere informatie.Het gemeentebestuur van Bathmen is voorstander van samenvoeging met
Gorssel en Lochem. Dit bestuur kwam tot dit standpunt nadat uit een telefonische
enquête in 2001 naar voren was gekomen dat de bevolking van Bathmen
in meerderheid (74%) voorstander is van een samenvoeging met Gorssel en Lochem.
De inwoners van de gemeente Bathmen hebben kennelijk geen behoefte aan inbreng
in de besluitvorming binnen de gemeente Deventer en het kabinet heeft deze
voorkeur gevolgd, in antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie.Het NIPO-onderzoek is niet georganiseerd door het gemeente- of provinciebestuur.
Ik kan niet beoordelen in hoeverre dit onderzoek representatief is.Met betrekking tot het draagvlak in de gemeenten Gorssel en Lochem is
mij bekend dat tijdens de provinciale herindelingsprocedure vanuit Gorssel
842 en vanuit Lochem 16 inspraakreacties zijn ontvangen. 734 reacties betroffen
een kaartenactie vanuit Gorssel waarin wordt gepleit voor een groene plattelandsgemeente
door een ongedeelde fusie van Gorssel, Lochem en Bathmen. Anderen lieten weten
het van groot belang te vinden dat naast de twee stadsgemeenten Deventer en
Zutphen een groene plattelandsgemeente blijft bestaan, die voldoende potentie
heeft om de specifieke belangen van het platteland op het gebied van landbouw
en veeteelt, van milieu, rustgebieden en recreatie zo goed mogelijk te kunnen
behartigen. Zeven reacties pleitten voor een zelfstandig voortbestaan van
de eigen gemeente.Gevolgen voor de veiligheidsregio'sDe leden van de CDA-fractie benadrukten dat de veiligheid ook na de overgang
van Bathmen naar Gelderland gewaarborgd moet blijven. Daartoe is het naar
de mening van deze leden in ieder geval van belang dat er speciale voorzieningen
worden getroffen en afspraken worden gemaakt. De leden van de PvdA-fractie
stelden dat door de samenvoeging van Bathmen, Gorssel en Lochem de huidige
gemeenten Bathmen en Deventer tot twee verschillende hulpverleningsregio's
gaan behoren. Zij vroegen of dit niet haaks staat op de zo gewenste en nodige
ondubbelzinnige aansturing bij ongevallen en rampen. Zij vertrouwden erop
dat er in dit verband goede coördinatie-afspraken zullen worden gemaakt,
maar vroegen of het nu juist niet de bedoeling was om niet afhankelijk te
zijn van afspraken tussen verschillende gemeenten. De leden van de ChristenUnie
vroegen hoe de argumentatie dat de A1 onder één bestuurlijke
regie moet komen te vallen in dit verband wordt beoordeeld, en of dit geen
reden is de gemeente Bathmen samen te voegen met de gemeente Deventer. Zij
vroegen voorts nader in te gaan op de argumenten van het provinciebestuur
van Overijssel in hun brief aan de vaste kamercommissie van 11 juni 2003.Door de gemeente Bathmen samen te voegen met de gemeenten Lochem en Gorssel
wordt territoriale congruentie, en daardoor meer eenduidige aansturing bij
ongevallen en rampen, bereikt. De nieuwe gemeente hoort bij de veiligheidsregio
Noord- en Oost-Gelderland, waarbij de politieregiogrens bij Bathmen gelijk
getrokken wordt met de regio-indeling van de brandweer en GHOR. Zoals overal
in Nederland is het belangrijk om met de omringende veiligheidsregio's afspraken
te maken over het leveren van onder andere bijstand. Immers, rampen en ongevallen
houden zich per definitie niet aan de bestuurlijke grenzen van de veiligheidsregio's.
Dit betekent concreet dat de veiligheidsregio's IJsselland en Noord-Oost Gelderland
afspraken met elkaar maken over inzet en bijstand in de grensgemeenten. Ik
ga er ook van uit dat bij deze afspraken bijzondere aandacht zal worden besteed
aan de aansturing bij ongevallen op de A1.3.2.9 De gemeente ZutphenSamenwerking in plaats van herindelingDe leden van de CDA-fractie vroegen waarom bij de voorgestelde fusie van Zutphen en Warnsveld niet is gekozen voor vergaande samenwerking
in plaats van herindeling. De leden van de VVD-fractie wezen op de onderlinge
verwevenheid tussen Zutphen en Warnsveld en vroegen of er eigenlijk wel een
andere oplossing is dan herindeling. De leden van de D66-fractie vroegen wat
zich verzet tegen de door Warnsveld voorgestelde alternatieven zoals de federatiegemeente.
Zij informeerden of het beperkte aantal extra inwoners van Zutphen deze bestuurlijke
strijd wel waard is en wat de herindeling toevoegt ten opzichte van de reeds
bestaande samenwerking. Ook vroegen zij, evenals de leden van de fracties
van de ChristenUnie en de SP hoe het huidige voorstel zich verhoudt tot de
toezegging die de toenmalige staatssecretaris bij een grenscorrectie in 1989
heeft gedaan, dat de gemeente Warnsveld de komende 25 jaar gevrijwaard zou
blijven van herindelingen.In het herindelingsadvies van het Gelderse provinciebestuur wordt gemotiveerd
aangegeven waarom niet is gekozen voor vergaande samenwerking in plaats van
herindeling. Ook de vorming van een zogenaamde «SETA-gemeente»
kan gezien worden als een vergaande vorm van samenwerking. Gewezen wordt op
het feit dat samenwerking een vrije keuze is van de deelnemende gemeenten,
die de deelnemende gemeenten alleen maken als de voordelen groter zijn dan
de nadelen. Bij tegengestelde belangen tussen de samenwerkende gemeenten bestaat
het gevaar dat een gemeente niet mee wil werken, waardoor de samenwerking
improductief, traag en kwetsbaar wordt. De gemeenteraad dient immers de belangen
van het grondgebied van de eigen gemeente te vertegenwoordigen, ook waar het
gaat om bovenlokale onderwerpen. Integrale afwegingen kunnen alleen goed worden
gemaakt door één gemeentebestuur. In het wetsvoorstel is de
keuze voor herindeling van het provinciebestuur gevolgd, omdat ik evenals
het provinciebestuur van mening ben dat samenwerking vanwege de onderlinge
verwevenheid van beide gemeenten in dit geval niet de voorkeur verdient boven
samenvoeging. Het voorgestelde alternatief van het gemeentebestuur om intensiever
samen te werken geeft naar de mening van het kabinet niet alleen het risico
dat de samenwerking niet optimaal verloopt bij belangentegenstellingen tussen
beide gemeenten, maar heeft ook tot gevolg dat de gemeente Warnsveld na de
herindeling veel kleiner is in verhouding tot de wel heringedeelde gemeenten
in de regio. De zelfstandigheid van deze gemeente zou daardoor nog meer onder
druk komen te staan. In het geval van de samenvoeging tussen Zutphen en Warnsveld
is er in wezen sprake van samenvoeging van aan elkaar vastgegroeide woonkernen,
die maatschappelijk en naar hun ligging en vorm als een eenheid kunnen worden
beschouwd, maar tot meer dan een gemeente behoren.Een toezegging om de gemeente Warnsveld na 1988/1989 voor 25 jaar buiten
een herindeling te houden is naar mijn mening niet gedaan. De toenmalige staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken heeft met de Wet tot gemeentelijke herindeling van
de gemeenten Vorden, Warnsveld en Zutphen beoogd de knelpunten tussen Zutphen
en Warnsveld voor een langere termijn op te lossen door middel van een grenscorrectie.
Daarbij werd inderdaad gedacht aan een termijn van 25 jaar. Deze grenscorrectie
strekte ertoe de gemeente Zutphen op de lange termijn meer ruimte te bieden
voor onder meer woningbouw. Dit hield echter niet in dat bij een streeksgewijze
herindeling van Oost-Gelderland de gemeente Warnsveld exclusief zou worden
uitgezonderd. Een streeksgewijze herindeling was op dat moment ook niet aan
de orde. De huidige omvang van de gemeente Warnsveld brengt het risico met
zich mee dat deze gemeente, indien deze als enige in de omgeving zelfstandig
blijft, na de herindeling in relatie tot de omliggende gemeenten die wel zijn
heringedeeld, onvoldoende bestuurskracht heeft om op lange termijn een volwaardige
medespeler te kunnen zijn in het publieke domein. Vanwege de onderlinge verwevenheid
tussen de gemeenten Zutphen en Warnsveld is een samenvoeging
van de gemeente Warnsveld met de gemeente Zutphen dan de meest voor de hand
liggende optie.DraagvlakDe leden van de SP-fractie vroegen een reactie op het feit dat de bevolking
van de gemeente Warnsveld zich met grote meerderheid heeft uitgesproken tegen
samenvoeging met de gemeente Zutphen. De leden van de ChristenUnie-fractie
vroegen om verheldering ten aanzien van de stelling dat goed voorstelbaar
is dat de nieuwe gemeente Zutphen op adequate wijze recht doet aan de gemeenschap
in Warnsveld en of hierover al afspraken zijn gemaakt. De leden van de SGP-fractie
verwezen eveneens naar het geringe draagvlak in de gemeente Warnsveld en wilden
een reactie op de publicatie van prof. dr. Korsten over de voorgestelde samenvoeging
van de gemeenten Zutphen en Warnsveld. Ook vroegen zij een reactie op het
pleidooi vanuit de Zutphense wijk Leesten om terug te keren naar de gemeente
Warnsveld.Evenals het provinciebestuur van Gelderland en het gemeentebestuur van
Zutphen is het kabinet van mening dat samenvoeging van de gemeenten Zutphen
en Warnsveld aangewezen is, ondanks het geringe draagvak voor samenvoeging
in de gemeente Warnsveld. Hoewel het kabinet hecht aan draagvlak bij het gemeentebestuur
en bij de bevolking, is in dit geval de afweging gemaakt dat andere criteria
zwaarder moeten wegen dan het draagvlakcriterium. Het draagvlakcriterium is
niet absoluut. Van belang is ook dat zowel bij het gemeentebestuur van Zutphen
als bij het provinciebestuur draagvlak bestaat voor de voorgestelde samenvoeging.Naar mijn mening biedt het instrument van binnengemeentelijke decentralisatie
goede mogelijkheden om ook na de herindeling de bevolking van Warnsveld binnen
het gemeentebestuur recht te doen. De instelling van een dorpsraad acht ik
daarbij heel wel voorstelbaar, in antwoord op de vraag van de leden van de
CDA-fractie. Het betreft hier echter een keus die het bestuur van de nieuwe
gemeente Zutphen zal moeten maken. Naar ik heb begrepen hanteert de gemeente
Zutphen ook nu al een wijkgerichte aanpak, waarin bewoners onder meer via
een wijkteam, waarin zowel bewoners als wijkambtenaren zitting hebben, de
kans krijgen aan te geven wat zij verbeterd willen zien aan hun wijk. Ik ga
ervan uit dat na de herindeling voor het grondgebied van de huidige gemeente
Warnsveld de mogelijkheden van binnengemeentelijke decentralisatie overwogen
zullen worden. Het provinciebestuur heeft in het herindelingsadvies al aangegeven
aan het bestuur van de nieuwe gemeente te zullen verzoeken de mogelijkheid
van binnengemeentelijke decentralisatie te bezien. Ook artikel 92 van de Wet
algemene regels herindeling verplicht gemeenten binnen twee jaar na de herindeling
te melden welke initiatieven op dit gebied zijn ondernomen.Een voorstel om de Zutphense wijk Leesten in te delen bij de gemeente
Warnsveld is op dit moment niet aan de orde, aangezien het voorstel is om
de gemeenten Zutphen en Warnsveld samen te voegen, waarmee Warnsveld en de
wijk Leesten in dezelfde gemeente zullen zijn ingedeeld.Centrumfunctie gemeente ZutphenDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de Graafschap-variant (Zutphen,
Lochem, Warnsveld, Gorssel) in de overwegingen is betrokken, en – zo
ja – welke overwegingen ertoe geleid hebben deze variant niet aan de
Kamer voor te stellen. De leden van de GroenLinks-fractie stelden een vraag
van gelijke strekking. Ook vroegen de leden van de PvdA-fractie of het voorliggende
voorstel voldoende duurzaam is om de economische centrumfunctie van de nieuwe
gemeente Zutphen te waarborgen. Zij vroegen voorts of het huidige voorstel
voldoende is om Zutphen een zelfstandige rol te laten spelen in het kader
van het samenwerkingsverband Stedendriehoek. Ook vroegen zij hoe het voorstel
zich verhoudt tot de start van de herindeling om te komen tot krachtige centrumgemeenten.
De leden van de GroenLinksfractie vroegen wat de stad Zutphen
op lange termijn opschiet met de onderhavige voorstellen.Het provinciebestuur merkt in het herindelingsadvies op dat het grondgebied
van de gemeente Zutphen vanuit ruimtelijke overwegingen thans niet behoeft
te worden vergroot. Op korte termijn wordt in het gebied ten noorden van het
Twentekanaal, het gebied Eefde-west, voorzien in de ontwikkeling van een bedrijventerrein
ten behoeve van de gemeente Zutphen. Overige ruimte voor bedrijventerreinen
voor Zutphen dient te worden gezocht door middel van herstructurering en uitbreiding
aan de zuidzijde van Zutphen (Revelhorst). Voor de verdere ruimtebehoefte
dienen door middel van intergemeentelijke samenwerking in regionaal verband
oplossingen te worden gezocht. Voor wat betreft de ruimtebehoefte op de langere
termijn werkt de gemeente Zutphen momenteel samen met de andere gemeenten
in het stedelijk samenwerkingsverband Stedendriehoek (Apeldoorn, Deventer,
Voorst, Gorssel, en ook Brummen) en de beide provincies aan de opstelling
van een ruimtelijke visie voor het stedelijk netwerk. Ook voor wat betreft
woningbouw kan Zutphen door middel van inbreiding en enkele uitbreidingslokaties
nog ongeveer tien jaar vooruit. Voor de periode daarna zal in genoemde visie
worden voorzien in uitbreiding in westelijke richting (deels op het grondgebied
van de gemeente Brummen).Het provinciebestuur is in lijn met voornoemde visie van mening dat de
gemeente Zutphen voor toekomstige uitbreiding aangewezen is op ontwikkeling
in westelijke richting aan de overzijde van de IJssel. Indien Zutphen op de
langere termijn in westelijke richting gaat uitbreiden op het grondgebied
van de gemeente Brummen, heeft toevoeging van Gorssel en Lochem – afgezien
van het te ontwikkelen bedrijventerrein Eefde-west, waarin in het voorstel
is voorzien – voor Zutphen dan ook geen toegevoegde waarde.AlternatievenIn het herindelingsontwerp heeft het Gelderse provinciebestuur voor iedere
gemeente de meest reële opties in beeld gebracht. Bij de geschetste varianten
is tevens de voorkeursvariant aangegeven van de betrokken gemeente. Voor de
gemeenten Zutphen en Warnsveld is de zogenaamde Graafschapgemeente (Zutphen,
Warnsveld, Gorssel en Lochem) genoemd als één van de twee reële
opties. De andere reële optie was het onderhavige voorstel, waarbij enerzijds
Bathmen, Gorssel en Lochem worden samengevoegd en anderzijds Zutphen en Warnsveld.
Aangezien de gemeentebesturen van Bathmen, Gorssel en Lochem zich hebben uitgesproken
voor samenvoeging van deze gemeenten, heeft het Gelderse provinciebestuur
gekozen voor de tweede optie. In het wetsvoorstel is deze keuze gevolgd.Bedrijventerrein Eefde-westDe leden van de CDA-fractie en de SGP-fractie vroegen met betrekking tot
de toedeling van het op Gorssels grondgebied gelegen bedrijventerrein Eefde-west
waarom het convenant tussen de gemeenten Gorssel en Zutphen onvoldoende ontwikkelingsmogelijkheden
biedt voor het bedrijventerrein. Deze leden wezen daarbij op de bezwaren onder
de bevolking. Voorts vroegen zij en de leden van de SP-fractie of de natuur
in Eefde-west wordt bedreigd door de ontsluiting van het bedrijventerrein.
Tenslotte vroegen de leden van de CDA-fractie, evenals de leden van de fractie
van GroenLinks of overwogen is geheel Eefde bij Zutphen te voegen en waarom
hiervoor niet is gekozen. Ook de leden van de VVD-fractie vroegen waarom het
grondgebied van de gemeenschap van Eefde is doorsneden en waarom niet de keuze
is gemaakt voor de ene of de andere gemeente. De leden van de D66-fractie
vroegen of het convenant tussen de gemeenten Zutphen en Gorssel wordt geschonden
door de overgang van Eefde-west naar Zutphen. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vroegen om een reactie op de stelling dat de
overgang van dit terrein naar Zutphen niet noodzakelijk zou zijn.De keuze om het bedrijventerrein Eefde-west toe te delen aan de nieuwe
gemeente Zutphen past naar mijn mening goed in het streven naar het groene
karakter van de plattelandsgemeente, gelegen tussen de centrumgemeenten Deventer
en Zutphen. Het betreft hier grondgebied van de gemeente Gorssel dat tegen
de kern Eefde aanligt. Het gebied maakt derhalve geen deel uit van de gemeenschap
van Eefde en het grondgebied van deze dorpsgemeenschap wordt dan ook niet
doorsneden. Toevoeging van de kern Eefde aan Zutphen wordt door het provinciebestuur
niet noodzakelijk geacht. Hoewel toevoeging van de kern Eefde aan de nieuwe
gemeente Zutphen in dit verband eveneens voorstelbaar zou zijn, heb ik op
dit punt de keuze van het provinciebestuur gevolgd om de kern Eefde bij de
nieuwe gemeente Lochem te laten. Het convenant tussen de gemeenten Zutphen
en Gorssel voorziet in een aantal inspanningsverplichtingen voor betrokken
partijen in het kader van de ontwikkeling van het bedrijventerrein. Indien
het terrein overgaat naar Zutphen zal deze gemeente de te nemen stappen, zoals
het vaststellen van een bestemmingsplan voor haar rekening moeten nemen. Dit
houdt geen schending van het convenant in.Aan het betreffende gebied worden in het kader van het streekplan geen
bijzondere functies op het gebied van natuur toegekend. Op dit moment wordt
het gebied overigens al doorsneden door het tracé van de N348. De toepasselijke
regelgeving met betrekking tot natuur en milieu zal bij de aanleg uiteraard
in acht dienen te worden genomen.3.2.10 De gemeente DoetinchemAlternatievenDe leden van de CDA-fractie benadrukten dat de gemeente Doetinchem, een
aantal maatschappelijke organisaties en veel burgers van mening zijn dat het
voorstel geen recht doet aan de oorspronkelijke inzet dat de gemeente Doetinchem
bij een inwonertal van 80 000 voldoende op haar toekomst voorbereid is.
De leden van de fractie van de PvdA stelden dat Doetinchem een sterke centrumfunctie
binnen de regio heeft. Het voorzieningengebied van Doetinchem kent een reikwijdte
van 120 000 tot 250 000 mensen. Naar de mening van de leden van
de GroenLinksfractie kwam Doetinchem klem te zitten. De leden van de SGP-fractie
constateerden dat de gemeente Doetinchem een centrumfunctie vervult en geen
ruimte heeft om de in dat kader noodzakelijke uitbreiding te realiseren. De
leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de regering de procesgang rond de samenvoeging
van gemeenten vanuit het perspectief van burgers en het bestuur beoordeelt
en of de regering kan aangeven hoe dit onderdeel van het wetsvoorstel zich
verhoudt tot het rapport «Krachtige gemeenten». Het rapport concludeerde
dat de ontwikkeling van de gemeentelijke schaal in de regio Achterhoek achtergebleven
is bij de schaalvergroting in de samenleving en de opdrachten en taken van
de gemeentebesturen. De Stuurgroep krachtige gemeenten benadrukte daarbij
dat de provincie een initiërende, stimulerende en faciliterende rol kan
vervullen bij gemeentelijke herindeling. Begin 1999 heeft de Commissie Algemene
Zaken uit provinciale staten zich voor een dergelijke rol uitgesproken. De
provincie heeft deze rolvervulling ook voor de gemeente Doetinchem op zich
genomen. Ik wil mijn waardering uitspreken voor de uitvoerige wijze waarop
de provincie deze herindeling heeft voorbereid. De positie van de gemeente
Doetinchem is daarbij intensief onderwerp van gesprek tussen de provincie
en verschillende gemeenten geweest. Daarbij zijn meerdere opties de revue
gepasseerd. De beoordeling van deze varianten heeft op basis van het provinciaal
herindelingsbeleid plaatsgevonden. De samenvoeging met de gemeenten Wisch
en Gendringen kon niet op het draagvlak van beide gemeenten rekenen. De gemeente
Zelhem heeft zich in een later stadium tegen een samenvoeging
uitgesproken. Provinciale staten hebben bij de besluitvorming geconcludeerd,
dat gezien de zelfstandige verantwoordelijkheid van de provincie voor een
goed en daadkrachtig bestuur toch samenvoeging van de gemeente Zelhem met
de gemeente Doetinchem in de rede lag. Omdat de gemeente Doetinchem aangaf
dat samenvoeging met de gemeente Zelhem slechts een beperkte meerwaarde oplevert
voor de bestuurlijke en economische opgaven en de gemeente Zelhem met de VHS-gemeenten
wilde samengaan, heb ik gemeend van het herindelingsadvies af te kunnen wijken.
Op 14 oktober 2002 heb ik met de betrokken bestuurders overleg gevoerd.
Op basis van dit overleg vind ik dat onderhavig voorstel zeker verantwoord
is. Naar mijn mening is dit een bestuurlijk zorgvuldig proces geweest, waarbij
bestuurlijke zorgvuldigheid niet gelijk staat aan bestuurlijke zekerheid.
De gemeentebesturen hebben zich meermalen op een andere situatie moeten instellen,
maar zijn wel nauw betrokken bij het proces geweest en hebben invloed uitgeoefend
op de wijzigingen in de voorstellen.ZelhemDe leden van de fracties van de PvdA en de ChristenUnie gaven aan graag
een nadere onderbouwing van de regering te krijgen waarom de gemeente Zelhem
niet met de gemeente Doetinchem wordt toegevoegd. De leden van de ChristenUnie-fractie
vroegen daarbij tevens hoe deze keuze zich verhoudt tot het herindelingsbeleid
van de regering. Ten eerste heeft de gemeente Doetinchem zelf aangegeven,
dat een samenvoeging met de gemeente Zelhem niet een substantiële bijdrage
levert aan de bestuurlijke en economische vraagstukken binnen de gemeente
Doetinchem. Tevens heeft de gemeente Zelhem zich uitgesproken tegen een samenvoeging.
Het gebrek aan draagvlak is echter niet het enige argument. De gemeente Zelhem
past qua functionaliteit juist goed bij de overige Bronckhorstgemeenten. Deze
gemeenten hebben een overwegend agrarische en recreatieve functie. De inrichting
van het landelijk gebied heeft grote overeenkomsten op het gebied van structuur
en landschap.WoningbouwDe leden van de CDA-fractie, de PvdA-fractie en de VVD-fractie stelden
meerdere vragen over de mogelijkheden voor woningbouw. De leden van de fractie
van het CDA vroegen of op lange termijn voorzien kan worden in de woningbouwbehoefte
van de gemeente Doetinchem. Tevens informeerden de leden van de CDA-fractie
naar de inbreidingsmogelijkheden van de gemeente Doetinchem. De provincie
heeft tijdens de herindelingsprocedure meermalen aangegeven, dat komende jaren
voldoende woningbouwmogelijkheden binnen de gemeentegrenzen van Doetinchem
voorhanden zijn. Het valt echter te betwijfelen of op de langere termijn Doetinchem
binnen de gemeentegrenzen voldoende bebouwingsmogelijkheden heeft. Mochten
op die termijn ruimtebehoeften manifest worden, dan is het de vraag of herindeling
dan het enige antwoord zal zijn.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de regering omgegaan is met het
door de provincie vastgestelde IRIS-rapport en de daarin geschetste plannen
voor woninguitbreiding in Zelhem. Tevens stelden zij de vraag aan de regering
wat de mogelijkheden voor woningbouw in Zelhem zijn voor de toekomst. Ook
vroegen zij hoe het voorstel van de regering aansluit op de constatering dat
in het IRIS-rapport uitgegaan wordt van een verstedelijkt gebied omgeven door
groen. De leden van de PvdA hebben het over het gebied «Zelhemse Broek»
ten noorden van de gemeente Doetinchem. De huidige bestemmingsplannen en het
streekplan voorzien niet in woningbouw aan de noordgrens van Doetinchem. De
gemeente Zelhem is namelijk niet in de IRIS-studie opgenomen. De ecologische hoofdstructuur die door Zelhem loopt en de natte waarden van
het gebied Zelhemse Broek lijken voor woningbouw bezwaarlijk.De leden van de VVD-fractie vroegen de regering of zij geïnformeerd
kunnen worden over de stedenbouwkundige mogelijkheden van het gebied dat de
gemeente Doetinchem aanduidt als stedelijk uitloopgebied. Zij vroegen of hier
daadwerkelijk gebouwd kan worden. Het stedelijk uitloopgebied voorziet niet
in de uitbreiding van woonbebouwing. De aanduiding «stedelijk uitloopgebied»
in het streekplan houdt in dat een regionaal bedrijventerrein kan worden gerealiseerd.GrenscorrectieIn de memorie van toelichting constateer ik, dat het huidige grondgebied
van de gemeente Doetinchem niet genoeg ruimte biedt voor de noodzakelijke
economische ontwikkeling en bedrijvigheid. Daarom stel ik een grenscorrectie
met de gemeente Wehl voor. De leden van de CDA-fractie vroegen mij waarom
ik niet voor een grensoverschrijdende samenwerking kies. Bij onderhavige locatie
heeft een grenscorrectie ten opzichte van grensoverschrijdende samenwerking
aanzienlijke voordelen voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein. Het
draagt bij aan een integrale belangenafweging voor het bedrijventerrein.De leden van de CDA-fractie benadrukten dat de grenscorrectie naar het
oordeel van velen zo gering is, dat niet tegemoet wordt gekomen aan de behoefte
van de gemeente Doetinchem aan ontwikkelingsmogelijkheden voor een bedrijventerrein.
De leden van de CDA-fractie vroegen de regering of een verdubbeling van het
bedrijventerrein naar het oordeel van de regering te realiseren is en of dit
nog valt binnen de criteria die voor grenscorrecties gelden. Een vergroting
van het bedrijventerrein is vanuit het oogpunt van ruimtelijke ordening mogelijk,
maar voor een dergelijke uitbreiding bestaat bij de gemeente Wehl weinig draagvlak.
Tevens zijn de bewoners van de Wehlse Broek tegen een dergelijk voorstel.
Zij vrezen dat de natuurlandschappelijke waarden van het gebied verloren gaan
en dat het gebied met de aanleg van het bedrijventerrein verstedelijkt. Een
verdergaande grenswijziging leidt er niet toe dat het inwonertal van één
van de betrokken gemeenten met 10 procent of meer zal toe- of afnemen, dit
in antwoord op de leden van de fractie van het CDA.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen mij waarom in het voorstel
gekozen is voor een grenscorrectie met de gemeente Wehl. Met de leden van
de GroenLinks-fractie ben ik niet van mening, dat de gemeente Doetinchem het
meest gebaat is met toevoeging van een stuk industrieel/stedelijke grondgebied
langs de IJssel. In paragraaf 3.2.4 heb ik uitgebreid gemotiveerd waarom
niet voor een grenscorrectie of herindeling met de gemeente Terborg is gekozen.
De beide gemeenten hebben uitdrukkelijk een samenvoeging met de gemeente Doetinchem
afgewezen. In antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie
is in het gehele provinciale traject nooit overwogen om (geheel) Wehl en (geheel)
Bergh aan de gemeente Doetinchem toe te voegen. Overigens vroegen de leden
van de SGP-fractie of de door sommigen gesuggereerde samenvoeging van de gemeente
Doetinchem met de nieuwe gemeente Terborg en/of de gemeente Wehl een bevredigende
oplossing voor de bestaande knelpunten kan bieden. Een dergelijke variant
is bij de voorbereiding van het wetsvoorstel nooit overwogen, omdat geen draagvlak
bij omliggende gemeenten voor een dergelijke samenvoeging bestaat.Doetinchemse visieDe leden van de VVD-fractie vroegen of de regering wil ingaan op de Doetinchemse
visie op «De gemeentelijke herindeling in de regio Achterhoek».
Dit rapport is door de gemeenteraad van Doetinchem in februari 2001 vastgesteld.
Hierin heeft de gemeente Doetinchem haar ideeën en standpunten over de
herindeling weergegeven. Het rapport geeft tevens inzicht in de wijze waarop
de gemeente Doetinchem haar centrumpositie ten opzichte van de
regio beleeft. De gemeente geeft in het rapport aan dat haar specifieke problemen
en de instandhouding van het stedelijke en regionale voorzieningenniveau een
opschaling naar een inwonertal van 70 000 tot 80 000 inwoners noodzaken.
De leden van de CDA-fractie vroegen ook mijn reactie over de opvatting dat
de positie van Doetinchem recht wordt gedaan als de gemeente uit ongeveer
80 000 inwoners gaat bestaan. De leden van de D66-fractie vroegen of
ik de vrees van de gemeente Doetinchem deel dat de gemeente niet goed haar
centrumfunctie kan vervullen tussen de voorgestelde grote plattelandsgemeenten.De visie van Doetinchem is mij bij verschillende gelegenheden bekendgemaakt.
Dan gaat het om de inspraakreactie op het herindelingsontwerp, het werkbezoek
van 14 oktober 2002, reacties in de media en aan mij gezonden brieven.
Ik heb de visie van de gemeente Doetinchem zorgvuldig meegewogen in het besluitvormingsproces.
Daarbij ben ik mij extra bewust van de positie van de gemeente Doetinchem
in de regio. Over mijn afweging en de toekomst van de regio ben ik paragraaf 3.2.4
en in deze paragraaf al uitgebreid ingegaan. Ik ben niet van mening dat de
gemeente Doetinchem haar positie als centrumgemeente in de regio slechts kan
waarborgen als de gemeente opgeschaald wordt tot 80 000 inwoners.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe het wetsvoorstel zich verhoudt
tot de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening. Voor het kabinet is de Vijfde Nota
Ruimtelijke Ordening niet relevant. De contouren van de nota Ruimte laten
buiten de nationale hoofdstructuur een grote verantwoordelijkheid aan de provincie,
die ook ten aanzien van de gemeente Doetinchem zal worden ingevuld.CentrumpositieIn paragraaf 3.2.4 heb ik het belang benadrukt van een goede regionale
samenwerking voor het behoud en de versterking van de centrumpositie van de
gemeente Doetinchem. De betrokken gemeenten delen deze visie. Omliggende nieuwe
gemeenten (de gemeente Bronckhorst, de gemeente Terborg en de gemeente Montferland)
hebben uitdrukkelijk aangegeven dat zij de centrumpositie van Doetinchem willen
ondersteunen. Tijdens de voorbereiding van het wetsvoorstel hebben vijf gemeenten
(Aalten, Hengelo (Gld.), Lichtenvoorde, Winterswijk en Zelhem) mij brieven
geschreven waarin zij de zorg uitspreken of het wetsvoorstel wel in voldoende
mate de ontwikkeling van de centrumfunctie van de gemeente Doetinchem ondersteunt.
De leden van de D66-fractie vroegen de regering op welke wijze de steun vanuit
de gemeente Terborg gestalte kan krijgen. Tevens vroegen zij waaruit de samenwerking
van de beoogde gemeente Terborg met de gemeente Doetinchem voor het behoud
van centrumvoorzieningen zal moeten bestaan. Provinciale staten hebben tijdens
de statenvergadering op 27 februari 2002 de wens uitgesproken dat «de
gemeenten Doetinchem en Zutphen een bestuursakkoord met de omliggende gemeenten
sluiten waarin de centrumfunctie van Doetinchem en Zutphen blijkt.»
De raden van de gemeenten Wisch en Gendringen hebben aangegeven dat «de
centrumfunctie van Doetinchem niet ter discussie staat en behoeft te staan.
In zowel Gendringen als Wisch bestaat de bereidheid om daadwerkelijk mee te
werken aan oplossingen, die het behoud van de centrumvoorzieningen in Doetinchem
voor de regio moeten garanderen, als dat nodig mocht zijn. Afspraken daarover
kunnen voorzover wenselijk in bestuursovereenkomsten of convenanten worden
gemaakt.» In het tot nu toe gehouden overleg is geconcludeerd dat de
gemeente Doetinchem concreet dient te maken voor welke voorzieningen dat zo
zou moeten zijn en welke bijdrage – in financiële zin – reëel
zou kunnen zijn. De gesprekken hieromtrent zijn nog niet afgerond mede vanwege
de aankomende behandeling van onderhavig wetsvoorstel. De leden van de SGP-fractie
vroegen op welke wijze de regering wil bevorderen dat afspraken
tot stand komen waarmee de belangen van alle betrokken gemeenten zo goed mogelijk
gediend worden. Ik heb het vertrouwen dat de gemeenten na behandeling van
dit wetsvoorstel op voortvarende wijze het overleg zullen oppakken. Verder
acht ik een bijzondere rol voor de provincie weggelegd om de goede voortgang
van het herindelingsproces en de regionale verhoudingen zoveel mogelijk te
bevorderen.Financiële positieWat betreft de financiële aspecten van de centrumfunctie van Doetinchem
kan ik de leden van de fractie van de PvdA verzekeren dat deze binnen het
verdeelstelsel van de algemene uitkering voldoende gewaarborgd zijn. Binnen
dit stelsel bewerkstelligt een aantal maatstaven van stedelijkheid dat centrumsteden
een hogere uitkering ontvangen dan de omliggende gemeenten. Gerekend per inwoner
ontvangt Doetinchem op grond van deze maatstaven jaarlijks een algemene uitkering
die ruim € 100 hoger ligt dan die van de omliggende gemeenten (in
totaal gaat het dus om ruim € 4,5 miljoen).3.2.11 De gemeente RijnwaardenDe leden van de VVD-fractie vroegen de regering waarom de gemeente Rijnwaarden
niet in het herindelingsproces betrokken is. De positie van de gemeente Rijnwaarden
is tijdens het begin van de provinciale procedure bezien. Het provinciebestuur
heeft toentertijd geconcludeerd, dat de gemeente Rijnwaarden zelfstandig kan
blijven. Meerdere argumenten liggen aan deze beslissing ten grondslag. In
het herindelingsontwerp heeft de provincie de mogelijkheid van een samenvoeging
van de gemeenten Duiven, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar beproefd. In
het herindelingsontwerp stelt de provincie dat voldoende samenhang en gemeenschappelijke
elementen tussen alle gemeenten aanwezig is voor de vorming van één
Liemerse gemeente. Een dergelijke samenvoeging werd echter een stap te ver
geacht. Het provinciebestuur heeft een dergelijke samenvoeging afgewezen,
omdat de betreffende gemeenten voldoende bestuurskrachtig zijn. Wel werd hierbij
de voorwaarde gesteld, dat de gemeenten in de Liemers uiterlijk 1 november
2001 de intentieverklaring voor een Industrieschap langs de A-12 hadden ondertekend.
Inmiddels werken de gemeenten intensief samen in het kader van het Industrieschap
A-12.Een andere overweging is, dat de gemeente Rijnwaarden recent, in 1985,
uit de samenvoeging van de toenmalige gemeenten Herwen, Aerdt en Pannerden
is gevormd. Wederom herindelen zou nu niet opportuun zijn.Tevens verzochten de VVD-fractieleden de regering om een reactie op de
veronderstelling dat het verstandig zou zijn als de gemeente Rijnwaarden de
eigen positie nog eens zou evalueren in het licht van andere opschalingen.
Ik hoop dat de leden van de VVD-fractie met mij van mening zijn, dat de gemeente
een eigen verantwoordelijkheid heeft om zich periodiek te bezinnen op de vraag
of de gemeente nog voldoende bestuurskrachtig is. Het provinciebestuur en
het bestuur van de gemeente Rijnwaarden hebben een dergelijke afweging in
het licht van de voorgenomen herindeling zeer recentelijk (2001) gemaakt.
Indien de gemeente Rijnwaarden op basis van de totstandgekomen herindeling
een dergelijke afweging nogmaals wil maken, dan is de gemeente hier uiteraard
geheel vrij in.3.2.12 De gemeente DoesburgProblematiekDe fracties van het CDA, de PvdA, de VVD, GroenLinks en D66 stelden vast
dat de gemeente Doesburg buiten het herindelingsvoorstel wordt gehouden, ondanks
dat de gemeente Doesburg sinds de aanvang van de herindelingsprocedure
zelf gepleit heeft voor herindeling en opschaling om zo een oplossing te vinden
voor de door deze gemeente gesignaleerde problemen. Deze fracties wilden graag
inzicht in de problematiek van de gemeente Doesburg en de overwegingen van
de regering om daaraan in dit wetsvoorstel geen oplossing te bieden. Tevens
vroegen de leden van de PvdA-fractie hoe deze keuze zich verhoudt tot het
Beleidskader gemeentelijke herindeling, waarin gesproken wordt over oriëntatie,
evenwicht, samenhang en vooral duurzaamheid. De problematiek van Doesburg
is kleinstedelijk van aard. De gemeente Doesburg heeft aanzienlijke maatschappelijke
opgaven op verschillende beleidsterreinen. Het monumentale karakter van de
stad en de forse sociale vraagstukken belasten de financiële positie
van de gemeente. Enkele jaren terug is de gemeente Doesburg ook «artikel
12-gemeente» geweest. De ongebruikte belastingcapaciteit van de gemeente
is nagenoeg nihil.AlternatievenDe leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de SGP en GroenLinks vroegen
de regering of ook alternatieven zijn overwogen om Doesburg aan andere gemeenten
toe te voegen. De leden van het CDA verwezen daarbij naar een mogelijke samenvoeging
van Doesburg met delen van de gemeenten Bronckhorst en Zevenaar. De leden
van het PvdA vroegen de regering of de variant van het oude «Stadt en
Ambt Doesborgh» is onderzocht. De leden van de fractie van de SGP vroegen
de regering in te gaan op de door de gemeente Doesburg opgeworpen mogelijkheid
van de samenvoeging van de huidige gemeenten Doesburg, Angerlo, Hummelo en
Keppel en Steenderen. De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of een samenvoeging
met Angerlo en eventueel (geheel) Hummelo en Keppel niet voor de hand zou
liggen. Tevens vroegen deze leden op welke termijn hiervoor voorstellen naar
de Kamer komen en welke gevolgen dit voor het onderhavige wetsvoorstel zal
hebben. Ook vroegen de leden van de fractie van de PvdA hoe de positie van
Doesburg in onderhavig voorstel zich tot één van de uitgangspunten
van de herindeling «het oplossen van de problematiek van steden/stadjes»
verhoudt.Allereerst wil ik benadrukken dat de gemeente Doesburg wel een stad is,
maar niet als centrumgemeente in het kader van het herindelingsproces beschouwd
wordt. De opgaven van Doesburg zijn niet gering. Dit heeft de provincie ook
onderkend. De provincie heeft in het herindelingsontwerp geconstateerd, dat
een versterking op twee wijzen kan gebeuren. Een eerste mogelijkheid is dat
de gemeente Doesburg met een gemeente met vergelijkbare opgaven fuseert. Een
tweede mogelijkheid is de vorming van een gemeente, die een zodanige bestuurs-
en beleidskracht kan ontwikkelen, dat de opgaven vanuit een breder draagvlak
kunnen worden aangepakt.De eerste optie is gezien het karakter van de omliggende gemeenten niet
mogelijk. De provincie heeft aangegeven, dat voor de tweede optie enkele varianten
denkbaar zijn. In het herindelingsontwerp heeft de provincie voorgesteld de
gemeenten Doesburg, Angerlo en Hummelo en Keppel samen te voegen. Overweging
was dat zowel de gemeente Angerlo, de gemeente Hummelo en Keppel als de gemeente
Doesburg een gevarieerd toeristisch-recreatief karakter heeft. De provincie
gaf echter wel aan dat Angerlo een Liemerse oriëntatie heeft en Doesburg
uitgesproken heeft zich te willen oriënteren op de Achterhoek. De betrokken
gemeenten hebben niet positief op dit herindelingsontwerp gereageerd. De gemeente
Angerlo gaf aan een voorkeur te hebben voor samenvoeging met de gemeente Zevenaar
en eventueel verder versterkt met Rijnwaarden. Voor Hummelo en Keppel gold
dat deze gemeente graag wilde fuseren met de VHS-gemeenten.Gedeputeerde staten hielden vast aan het voorstel om Doesburg samen te
voegen met Angerlo en de kernen Voor- en Achter-Drempt van de gemeente
Hummelo en Keppel. In een later stadium heeft de statencommissie van de provincie
Gelderland gesteld, dat de samenvoeging met de gemeente Angerlo en de kernen
Voor- en Achter-Drempt geen meerwaarde voor de gemeente Doesburg vormt. De
statencommissie heeft ook nog de herindelingsvariant«Doetinchem/Doesburg/Hummelo
en Keppel» ingebracht. Het college van gedeputeerde staten heeft overleg
gevoerd met de betrokken gemeentebesturen, waarin de door de commissie genoemde
samenvoegingsmogelijkheid is besproken. De betrokken gemeentebesturen hebben
aangegeven, dat een dergelijke samenvoeging zeer onwenselijk was. Zij brachten
verscheidene redenen naar voren die pleitten tegen een dergelijke samenvoeging.
Deze gronden hadden onder meer betrekking op het opofferen van landschappelijke
waarden, het bestempelen van de as Doetinchem-Doesburg als stedelijke ontwikkelingsas
en een zeer sterke versteviging van de infrastructuur.Uiteindelijk is in het herindelingsadvies een samenvoeging van de gemeenten
Vorden, Hengelo, Steenderen, Doesburg en Hummelo en Keppel opgenomen. Tijdens
mijn werkbezoek op 14 oktober 2002 heeft de gemeente Doesburg uitgesproken,
dat zij waardering heeft voor deze flinke opschaling, maar dat zij niet gelukkig
was met de door de provincie voorgestelde samenstelling. De vertegenwoordiger
van Doesburg heeft benadrukt, dat Doesburg, Vorden en Hengelo «niks»
met elkaar hebben. Tevens hebben de Bronckhorstgemeenten zich nogmaals bij
deze gelegenheid uitgesproken tegen een samenvoeging met Doesburg en voor
een samenvoeging met Zelhem. Daarbij heeft de regering de geringe samenhang
van de vijf gemeenten overwogen. De vier Bronckhorstgemeenten vertonen in
fysiek opzicht en wat betreft structuur en landschap wel grote overeenkomsten.Een samenvoeging met de gemeente Angerlo en de gemeente Zevenaar heeft
tevens onvoldoende draagvlak. Van deze gemeenten heeft de raad van Angerlo
benadrukt, dat een samenvoeging met Doesburg een optie zou zijn als de gemeente
een oriëntatie op de Liemers zou hebben. De gemeente Zevenaar heeft aangegeven,
dat zij tegen een samenvoeging met Doesburg is. Tevens heeft de gemeente Doesburg
zich hier tegen uitgesproken.Eén van de doelen van herindeling is om tot meer bestuurskrachtige
gemeenten te komen. Dit houdt echter niet in, dat herindeling altijd leidt
tot meer bestuurskracht. De voorwaarden die geformuleerd zijn in het herindelingskader,
trachten te waarborgen, dat de samen te voegen gemeenten in gezamenlijkheid
voldoende geëquipeerd zijn om invulling en vorm te geven aan de nieuwe
bestuurlijke en maatschappelijke opgaven. De provincie heeft getracht een
dergelijke variant te vinden, die het meeste recht doet aan de positie van
Doesburg. Dit heeft niet, gezien ook de reacties van de betrokken gemeenten,
tot een voorstel geleid, dat op de instemming en overtuiging van betrokken
gemeenten kan leiden. Vanwege het gebrek aan draagvlak en samenhang van de
voorgestelde varianten heeft de regering besloten de gemeente Doesburg niet
in dit fusievoorstel te betrekken of op afzienbare termijn een andere variant
voor te bereiden.ToekomstperspectiefDe leden van de SGP-fractie hadden begrip voor en stemden in met het besluit
om de huidige gemeente Doesburg niet samen te voegen met de nieuwe gemeente
Bronckhorst, omdat deze gemeente een ander karakter heeft dan de overige gemeenten.
Deze leden vroegen net als de leden van de CDA-fractie, de PvdA-fractie en
de D66-fractie op welke manier gezocht wordt naar een alternatieve en passende
oplossing voor de door de gemeente Doesburg ervaren knelpunten. De leden van
de D66-fractie vroegen of de regering kan aangeven op welke manier Doesburg
de gesignaleerde kleinstedelijke problematiek het beste zal kunnen
oplossen. De leden van de PvdA-fractie vroegen mij daarbij hoe de regering
de toekomst van Doesburg na de herindeling van de overige gemeenten ziet met
betrekking tot het oplossen van de gestelde problematiek of het vinden van
ambtenaren. De leden van de CDA-fractie vroegen in dit verband of de regering
van mening was dat op andere wijze voorzien moet worden in het versterken
van de bestuurskracht van de gemeente. In het bovenstaande heb ik uitvoerig
aangegeven, waarom Doesburg geen onderdeel van dit fusievoorstel uitmaakt.
Op basis van een indringende afweging van varianten is de balans doorgeslagen
naar onderhavig voorstel. Tot slot dient het volgende te worden opgemerkt.
Een te eenzijdige oriëntatie op de kleinstedelijke problematiek doet
de gemeente Doesburg ook onvoldoende recht. Afgelopen jaren heeft de gemeente
Doesburg op adequate wijze zijn artikel 12-status weten te beëindigen.
Tevens beschikt de gemeente over een sterk toeristisch-recreatief karakter.4. OVERIGE ASPECTEN4.1 Algemeen«Sterke steden, de stad in functie van de regio»In opdracht van de gemeente Zutphen heeft de hoogleraar prof. dr. T. Camps
het pleidooi «Sterke steden, de stad in functie van de regio»
geschreven. Dit essay (juni 2003) gaat over het creëren van ontwikkelings-mogelijkheden
voor Oost-Gelderland. De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen
of de regering ook van mening is dat het herindelingsvoorstel tot «ongelooflijk»
veel uitvoeringskosten door bestuurlijke drukte en ambtelijke ontregeling
zal leiden. Ik kan mij niet goed voorstellen hoe de samenvoeging van 25 gemeenten
tot negen nieuwe gemeenten op langere termijn tot een toename van de bestuurlijke
drukte en ambtelijke ontregeling zal leiden. Wel ben ik mij bewust, dat de
samenvoeging op korte termijn het nodige vraagt van de flexibiliteit en het
aanpassingsvermogen van bestuurders en de ambtelijke organisaties van de betrokken
gemeenten. Overigens zullen de negen gemeenten ter bestrijding van de overgangskosten
in de vier jaren volgend op de herindeling een extra uitkering uit het gemeentefonds
ontvangen op grond van de maatstaf herindeling. De leden van de ChristenUnie-fractie
vroegen tevens of naar mening van de regering in het desbetreffende gebied
sprake is van het «niet vervullen van vitale vacatures, uitstel van
noodzakelijke investeringen, uitstel van projecten, achterwege laten van innovaties
en de organisatie-ontwikkeling maar even te laten voor wat het is».
Ik wil graag het misverstand wegnemen, dat in het rapport «Sterke steden,
de stad in functie van de regio» beweerd wordt, dat dit het geval is
voor de betrokken gemeenten. In het rapport wordt van een dergelijke neiging gesproken, indien het een lange tijd duurt, voordat
betrokken gemeenten bij een herindeling helderheid krijgen over de toekomstige
ontwikkeling. Ik ben van mening dat de betrokken gemeenten bij deze herindeling
op evenwichtige wijze met dit vraagstuk omgaan. Het is echter wel van groot
belang om de gemeenten op zo'n kort mogelijke termijn zekerheid te bieden
over hun bestuurlijke toekomst. Dit wordt met het rapport juist onderstreept.Personele gevolgenDe leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen wat de personele gevolgen
van het wetsvoorstel zijn voor de desbetreffende gemeenten. Het is van belang
dat betrokken gemeenten zich bewust zijn van een zorgvuldige en tijdige behandeling
van diverse vraagstukken ten aanzien van de overgang van het ambtelijk personeel
van de betrokken gemeenten. Gemeenten behoren hier goede afspraken over te
maken, eventueel met de ondersteuning van de provincie Gelderland.
De regering heeft er vertrouwen in, dat de verschillende bestuurlijke partners
hierin hun verantwoordelijkheid zullen nemen.Opheffingsnorm scholenDe leden van de SGP-fractie vroegen of als gevolg van de gemeentelijke
herindeling door wijziging van de opheffingsnormen scholen in hun voorbestaan
worden bedreigd en op welke wijze de regering daarmee wil omgaan. Op grond
van de Wet op het primair onderwijs leidt samenvoeging van gemeenten in alle
gevallen tot het vaststellen van een nieuwe opheffingsnorm voor de na de gemeentelijke
herindeling nieuw ontstane gemeenten. De nieuwe opheffingsnorm kan een hogere
maar ook een lagere norm zijn dan de norm voorafgaand aan de herindeling.
Uitgaande van de meest recente beschikbare gegevens zullen enkele scholen
na de herindeling onder de voorlopig nieuw berekende opheffingsnorm komen.
Het gaat om één school in de gemeente Ruurlo, één
school in de gemeente Warnsveld en drie scholen in de gemeente Angerlo. Daartegenover
zullen enkele scholen, die thans onder de opheffingsnorm zitten, na de herindeling
juist boven de voorlopig nieuw berekende opheffingsnorm komen. Het gaat om
één school in de gemeente Dinxperlo, één school
in de gemeente Neede en één school in de gemeente Hengelo (Gld.)
en twee scholen in de gemeente Zutphen.Indien een basisschool in zijn voortbestaan bedreigd wordt, kent de Wet
op het primair onderwijs diverse bepalingen op grond waarvan instandhouding
van de school toch mogelijk is. Hierbij kan gedacht worden aan de splitsing
van de gemeente in twee gebieden, zodat de opheffingsnormen wijzigen, en toepassing
van de gemiddelde schoolgrootte. Daarnaast is het mogelijk de met opheffing
bedreigde school om te vormen tot een nevenvestiging, zodat de onderwijsvoorziening
ter plaatse kan worden gehandhaafd.De nieuwe gewijzigde opheffingsnorm gaat pas een jaar na de datum van
herindeling in, zodat de schoolbesturen in de gelegenheid gesteld worden te
anticiperen op de nieuw ontstane situatie.4.2 Datum van herindelingDe leden van de GroenLinks-fractie vroegen of de regering inmiddels uitgaat
van een herindeling per 1 januari 2005. Bij brief van 14 mei 2003 heeft
de vaste commissie van Binnenlandse Zaken mij verzocht de betrokken gemeenten
van de vermoedelijke datum van inwerkingtreding op de hoogte te brengen. Gezien
de voortgang van het wetsvoorstel, mede gezien het feit dat de Kamer een gedegen
en zorgvuldige behandeling van het wetsvoorstel voorstaat, heb ik de betrokken
gemeenten en provincies geïnformeerd, dat de herindeling naar verwachting
per 1 januari 2005 kan worden geëffectueerd.Overigens ben ik verheugd dat de leden van de CDA-fractie zich konden
vinden in het voorstel van de regering om de zittingsduur van de nieuwe raden
voor de eerste periode vijf jaar en vier maanden te laten duren. Ik deel de
opvatting van deze leden, dat het niet wenselijk is om na een zittingsduur
van één jaar en vier maanden opnieuw verkiezingen te houden.
De nieuwe gemeentebesturen en gemeentelijke organisaties hebben hierdoor meer
tijd om zich goed te verankeren in de na de herindeling ontstane situatie.5. FINANCIËLE ASPECTENDe leden van de fractie van GroenLinks veronderstelden dat de voorgestelde
herindelingen zullen leiden tot kostenstijgingen voor de nieuwe gemeenten
ten opzichte van de oude situatie. Ik deel deze veronderstelling niet. De
omvang van de nieuwe gemeenten is dusdanig dat het niet aannemelijk is dat
zich als gevolg van de schaalvergroting financiële nadelen zullen voordoen,
die niet in de algemene uitkering gecompenseerd worden. Als zich in voorkomende
gevallen algemene uitgavenstijgingen voordoen, dan zijn die gebaseerd op het
lokaal gewenste beleid. Er is geen reden om die te compenseren ten laste van
de andere gemeenten of het Rijk.Anders ligt het met directe kosten van de herindeling als zodanig. Deze
worden binnen het gemeentefonds gecompenseerd door de uitkering op grond van
de maatstaf herindeling. De hoogte van deze uitkering is onlangs onderzocht
door de Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) aan de hand van enige
recente herindelingen in Overijssel. De Rfv concludeerde dat de maatstaf in
deze gevallen in voldoende mate tegemoet kwam aan de met herindeling gemoeide
kosten. Zoals ik reeds aangaf in mijn brief aan de Tweede Kamer van 4 juli
jl. zie ik geen reden om op dit punt het beleid te wijzigen (zie Kamerstukken
II 2002–2003, 28 000 B en C, nr. 11).Overigens gaven de leden van de CDA-fractie aan dat zij hechten aan het
bewaken van de voortgang van het herindelingsproces. Deze leden vroegen of
de regering van mening is, dat de provincie hierbij een taak heeft. De provincie
heeft een belangrijke en verantwoordelijke rol bij de aanvang en het verdere
verloop van het herindelingsproces. De regering acht het van belang, dat de
provincie de voortgang van het herindelingsproces ook blijft bewaken, nadat
het wetsvoorstel in werking getreden is.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. Remkes 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28855-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl