Wetenschapsbudget 2004; Nota Wetenschapsbudget 2004 'Focus op excellentie en meer waarde'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29338, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

02-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29338 nr. 1

26-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamWETENSCHAPSBUDGET 2004Focus op excellentie en meer waardeInhoudsopgaveWOORD VOORAFHOOFDSTUK 1. HET ONDERZOEKSBESTEL1.1. Opbouw en functionele samenhangUniversiteitenTweede geldstroomTechnologie-instutenTechnologieprogramma's en tijdelijke impulsenInnovatieplatform1.2. UniversiteitenKwaliteit verhogen en concurrentie stimulerenMaatschappelijke rol universiteiten: samenwerking met
bedrijvenR&D-uitgaven publieke instellingen, gefinancierd door
bedrijven, 2000Figuur: Score kennistransfer universiteiten – bedrijfsleven
volgens managers bij bedrijven, 2002 (op een 10-punts-schaal, 10 = beste score)Maatschappelijke rol universiteiten: valorisatie.Samenwerking tussen universiteiten onderlingMatchingAanvraagdruk1.3. Tweede geldstroomConcentratieDe rol van NWOPara-universitaire institutenDe rol van de KNAW1.4. Technologie-instituten1.5. Onderzoek voor de publieke sectorBeleid vakdepartementen1.6. R en D in bedrijven en impulsen van de overheidHOOFDSTUK 2. MENSEN EN INFORMATIE2.1. Mensen2.2. Bèta en techniek2.3. Communicatie over wetenschap2.4. Sturing en rekenschapScience system assessmentOnderlinge vergelijking van de instellingenRekenschap door de individuele instellingen2.5. Onderzoek en informatieHOOFDSTUK 3. EUROPESE ONDERZOEKSRUIMTE EN INTERNATIONALE
SAMENWERKING3.1. Europese Onderzoeksruimte3.2. Bilaterale samenwerkingTOT SLOTFocus en concentratieGebruik van onderzoeksresultatenOpleiden en behouden van onderzoekers en andere kenniswerkersKwaliteit bevorderen en concurrentie stimulerenCommunicatieBIJLAGEFINANCIEEL OVERZICHLijst van afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29338Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 108 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 338Wetenschapsbudget 2004nr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 november 2003Hierbij bied ik u het Wetenschapsbudget 2004 aan, met als ondertitel «Focus
op excellentie en meer waarde». Het Wetenschapsbudget schetst de hoofdlijnen
voor het wetenschapsbeleid voor de komende jaren. Focus wordt bereikt door
drie terreinen waar de internationale kennisontwikkeling zeer snel gaat, aan
te wijzen als nationale prioriteiten: genomics/life sciences, ICT en nanotechnologie.
Daarnaast kan een gefocusseerde onderzoeksinspanning nodig zijn op terreinen
waar de vraag naar kennis in ons land urgent is. Excellentie wordt bereikt
door de beste onderzoekers en onderzoeksgroepen de meeste armslag te geven.
Het Wetenschapsbudget kondigt dan ook stappen aan naar prestatiebekostiging
in het onderzoek. Bij het belonen van excellente onderzoeksgroepen gaat het
niet alleen om fundamentele onderzoeksgroepen, maar ook om samenwerkingsverbanden
van kennisinstellingen en bedrijven. Met dat laatste wordt de Europese paradox
(veel goed onderzoek maar weinig benutting daarvan) aangepakt. Verdere stappen
om deze paradox aan te pakken zijn het bevorderen van valorisatie in de regelgeving
en de bekostigingssystematiek met betrekking tot het universitaire onderzoek,
en het bevorderen van technostarters. Over dat laatste zenden de staatssecretaris
van Economische Zaken en ik zelf het parlement binnenkort een brief.Samen met de Innovatiebrief van Economische Zaken, de nog te publiceren
nota Kenniswerkers/Deltaplan bèta/techniek en het eveneens nog te publiceren
Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan vormt dit Wetenschapsbudget de visie van
het Kabinet op de ontwikkeling van onze kennissamenleving en kenniseconomie.
Het Wetenschapsbudget is tot stand gekomen na een zorgvuldige consultatie
van de belangrijkste actoren uit het onderzoeksbestel en is op hoofdlijnen
besproken in het Innovatieplatform.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenWETENSCHAPSBUDGET 2004Focus op excellentie en meer waardeInhoudsopgaveWoord vooraf3   Hoofdstuk 1 Het onderzoeksbestel51.1.Opbouw en functionele samenhang5  Universiteiten5  Tweede geldstroom6  Technologie-instituten6 Technologieprogramma's en tijdelijke
impulsen7 1.2.Universiteiten8  Kwaliteit verhogen en concurrentie
stimuleren8  Maatschappelijke rol universiteiten:
wisselwerking9  Matching13  Aanvraagdruk141.3. Tweede geldstroom15  Concentratie15 De rol van NWO16  Para-universitaire instituten17  De rol van de KNAW17 1.4.Technologie-instituten18 1.5. Onderzoek voor de publieke sector19 1.6. RenD in bedrijven en impulsen
van de overheid20    Hoofdstuk
2 Mensen en informatie222.1. Mensen22 2.2. Bèta en techniek23 2.3. Communicatie over wetenschap24 2.4.Sturing en rekenschap25  Science system assessment25 Onderlinge vergelijking van de instellingen25 2.5.Onderzoekers en informatie26    Hoofdstuk
3 Europese onderzoeksruimte en internationale samenwerking273.1. Europese onderzoeksruimte28 3.2. Bilaterale samenwerking29    Tot slot30   Bijlage:
Financieel overzicht32WOORD VOORAFVoor een structurele en duurzame economische groei is innovatieve, hoogwaardige
kennis onmisbaar. Zeker nu onze economie er slecht voor staat moeten we het
vermogen van ons land om innovatieve kennis te produceren en te benutten met
kracht versterken. Daarom heeft het Kabinet besloten tot de oprichting van
het Innovatieplatform. De komende jaren verwacht ik van het platform, waarin
overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven samenkomen, krachtige impulsen
voor de nationale agendazetting, visie- en standpuntbepaling, en definiëring
van acties. Die zijn dringend nodig voor de versterking van de Nederlandse
wetenschap, en voor een betere benutting van de resultaten van het wetenschappelijk
onderzoek. Wetenschap en de interactie tussen kennisaanbod en kennisvraag
vormen de basis van de kennissamenleving, niet alleen in economisch opzicht
maar ook sociaal en cultureel.Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten
zijn een onmisbare basis als Nederland wil bijdragen aan de Europese ambitie
de meest concurrerende economie van de wereld te worden. En we moeten meer
willen dan alleen maar bijdragen: Nederland moet binnen Europa tot de koplopers
behoren. Wat in Europa gebeurt, is daarom bepalend voor het Nederlandse wetenschapsbeleid.
Centraal staat in Europa de opbouw van de Europese onderzoeksruimte. Doel
daarvan is dat het Europese onderzoek de competitie met Amerika aankan, door
concentratie in grotere centra, specialisatie op de terreinen waar een land
in excelleert, en onbelemmerde mobiliteit van onderzoekers. Ik ben er stellig
van overtuigd dat de opbouw van de Europese onderzoeksruimte essentieel is
voor de toekomst van Europa en wil daar zoveel mogelijk aan bijdragen, zeker
tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie in de tweede
helft van 2004.Nederland is bovendien een klein en dichtbevolkt land. Om dan op een duurzame
manier te kunnen groeien, met oog voor gezondheid, veiligheid en kwaliteit
van leefomgeving, ook op de lange termijn, zijn creativiteit en innovativiteit
noodzaak.Tegelijk benadruk ik dat de Nederlandse wetenschap in de Europese onderzoeksruimte
alleen kan floreren als we zorgen voor meer concentratie, focus en excellentie
in ons eigen land. Het Hoofdlijnenakkoord stelt dat nadrukkelijk aan de orde.
Niet omdat de Nederlandse wetenschap nu zwak zou zijn, maar om de sterke positie
die we nu hebben te kunnen behouden en uitbouwen.Om dat te kunnen bereiken, moet de ruimte
voor de wetenschap die het vorige Wetenschapsbudget heeft gegeven, behouden
blijven en zelfs op een aantal punten worden vergroot. Die ruimte stelt instellingen
en onderzoekers in staat op basis van hun eigen deskundigheid de best mogelijke
keuzes te maken, ongehinderd door bemoeizuchtige en belastende bureaucratie.
Maar daarnaast is ook richting nodig om concentratie
en focus te bereiken. Richting geven betekent thematische prioriteiten stellen.
Ik noem vooral ICT, nanotechnologie en genomics. Binnen deze thema's moeten
de meestbelovende onderzoeksrichtingen worden gedefinieerd en prioriteit krijgen,
bovenal door versterking van de beste onderzoeksgroepen op deze terreinen,
met aandacht voor de dwarsverbanden tussen de terreinen. Concentratie en focus
vragen ook samenwerking van universiteiten met elkaar en met andere onderzoeksinstellingen
en bedrijven. Samenwerking om concentratie op de sterke punten van elke instelling
te bereiken, èn samenwerking om landelijk een goede balans tussen focus
en volledigheid te bereiken.Richting geven betekent ook dat de overheid positie kiest in het debat
over de mate waarin de onderzoeksinstellingen zich moeten richten op het bevorderen
van het gebruik van de resultaten van het onderzoek. Enerzijds moet het fundamentele
onderzoek dat gericht is op vergroting van het inzicht als zodanig, gekoesterd
worden. Het is de basis van alle wetenschap en technologie, het is de basis
van het wetenschappelijk onderwijs en het is van groot cultureel belang. Anderzijds
is het de verantwoordelijkheid van de onderzoeksinstellingen om alle onderzoek
toegankelijk te maken voor de maatschappij en in het bijzonder om eraan te
werken dat onderzoek dat in de maatschappij benut kan worden, ook echt leidt
tot bedrijvigheid en andere toepassingen. Dit is noodzakelijk om de innovatieve
kracht van ons land te vergroten.Richting geven betekent ook dat de overheid de instellingen stimuleert
tot het opleiden en behouden van getalenteerde onderzoekers en andere hoogopgeleide
kenniswerkers. Wetenschap en innovatie staan of vallen met hun beschikbaarheid.
Op korte termijn moet actie worden ondernomen om het tekort aan bèta's
en technici op te lossen. Een geïntegreerde aanpak is nodig die zich
richt op de aantrekkelijkheid van het onderwijs, en op de aantrekkelijkheid
van het werken in onderzoek en in bedrijven. Voorwaarde daarvoor is een actieve
en goed georganiseerde communicatie van onderzoekers met burgers en jongeren
over wetenschap en techniek. Niet alleen via de massamedia, maar bovenal rechtstreeks,
in de regio, en op de scholen.Richting geven betekent tenslotte dat, zoals het Hoofdlijnenakkoord aangeeft,
maatregelen moeten worden getroffen om de kwaliteit van het universitaire
onderzoek verder te bevorderen door concurrentie te stimuleren. Daarbij gaat
het om hoge kwaliteit in de breedte. Die is nodig voor het wetenschappelijk
onderwijs, voor de kennisoverdracht aan de maatschappij en voor de wetenschapsbeoefening
zelf. Nogmaals: dat wil ik niet omdat de kwaliteit van ons onderzoek nu laag
zou zijn, want die is in doorsnee goed. Wat ik wel wil bereiken is dat er
nog meer en grotere echt excellente onderzoeksgroepen komen die de Europese
en mondiale concurrentie aankunnen. Groepen die excellent presteren, of het
nou in het onderzoek zelf is of in het bereiken van benutting van de resultaten,
moeten een groter aandeel in het totale budget krijgen. De dynamiek in de
verdeling van de budgetten moet worden vergroot, om het beste onderzoek en
de beste onderzoekers de meeste armslag te geven.De thema's van het nieuwe wetenschapsbeleid zijn dus: focus en concentratie,
kennis voor bedrijvigheid, human resources en kwaliteit. In dit Wetenschapsbudget
wordt dit verder uitgewerkt.Het eerste hoofdstuk van deze nota geeft mijn visie op de verschillende
onderdelen van het onderzoeksbestel. Het tweede bevat beleidslijnen ten aanzien
van twee vitale factoren in het onderzoek, onderzoekers en informatie. Het
derde hoofdstuk beschrijft de Nederlandse inzet voor de Europese agenda op
het terrein van onderzoek.Met de publicatie van dit Wetenschapsbudget, de Innovatiebrief van de
minister van Economische Zaken, het Hoger Onderwijs- en Onderzoekplan (HOOP)
en de nota Kenniswerkers/deltaplan bèta/techniek geeft dit Kabinet
een integrale visie op het beleid voor kennis en innovatie. Deze visie zal
de komende jaren bepalend zijn voor concrete acties van het Kabinet op het
terrein van de kennismaatschappij.HOOFDSTUK 1. HET ONDERZOEKSBESTELHet beleid zoals dat in het voorwoord op hoofdlijnen
is geschetst kan alleen succesvol worden gevoerd vanuit een geïntegreerde
visie op het totale onderzoeksbestel, waarin duidelijk is hoe de verschillende
delen, afzonderlijk èn in samenhang, optimaal kunnen functioneren.
Dit hoofdstuk geeft deze visie, gaat in op het huidige functioneren van het
onderzoeksbestel en formuleert concrete acties.1.1. Opbouw en functionele samenhangJaarlijks wordt in Nederland, door de nationale overheid en het bedrijfsleven
samen, in totaal circa 8 miljard euro uitgegeven voor onderzoek en ontwikkeling.
Dit betreft voor ruwweg de helft activiteiten die door het bedrijfsleven wordt
gefinancierd, over deze 4 miljard euro heeft de overheid geen zeggenschap.
Van de andere, publiek gefinancierde helft, wordt ongeveer 2 miljard ter beschikking
gesteld aan de universiteiten. Omdat universiteiten keuzevrijheid nodig hebben,
is de overheid terughoudend in het uitoefenen van zeggenschap over deze geldstroom.Tenslotte is er het laatste kwart van, ruim geschat, 2 miljard euro. Hierover
oefent de overheid meer zeggenschap uit, via subsidiecriteria, overleg over
strategische plannen en dergelijke. Dit bedrag kan in vier delen worden onderscheiden:1. de zogeheten tweede geldstroom, waarmee NWO, de KNAW, en enkele internationale
organisaties voor fundamenteel onderzoek (CERN, ESA, ESO, EMBL) gefinancierd
worden2. de financiering van de technologie-instellingen zoals TNO, de Grote
Technologische Instituten (GTI's), de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)
en andere departementale onderzoeksdiensten3. middelen voor programma's en projecten waarmee de interactie tussen
kennisvraag en kennisaanbod wordt bevorderd, zoals het open technologieprogramma
van de technologie stichting van NWO (STW), de Innovatiegerichte Onderzoeksprogramma's
(IOP's), de programma's van de Technologische Top Instituten (TTI's) en de
ICES-KIS projecten4. geld voor instrumenten ter bevordering van onderzoek en ontwikkeling
in bedrijven, zoals de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO)1.Universiteiten2De universiteiten zijn de plaats bij uitstek waar het ongebonden en onorthodoxe
onderzoek de ruimte moet krijgen Zij moeten een broedplaats zijn van nieuwe
kennis en inzichten. Tegelijk is essentieel dat er een intensieve wisselwerking
bestaat tussen de universiteiten en de maatschappij, zodat het universitaire
onderzoek antwoord geeft op maatschappelijke vragen en de resultaten ervan
leiden tot bedrijvigheid en maatschappelijke meerwaarde. Vrijheid is hierbij
cruciaal en dient drie primaire, wettelijk vastgelegde doelen van de universiteiten.• Ten eerste biedt ze de universiteiten de gelegenheid de wetenschappelijke
ontwikkeling over de volle breedte te volgen en te gebruiken als basis voor
het academisch onderwijs. Het academisch onderwijs en de academische vorming
vinden plaats in een onderzoeksomgeving, en daarvoor is het van belang dat
er een adequaat volume is aan onderwijsgebonden onderzoek.• Ten tweede geeft deze keuzevrijheid ruimte voor veelbelovende ontwikkelingen
en nieuwe ideeën. De onderzoekers zèlf zijn het beste in staat
kansrijke richtingen en wetenschappelijke ontwikkelingen te identificeren
en hun mogelijke waarde te bepalen. Dat brengt automatisch ook specialisatie
met zich mee. Iedere universiteit heeft eigen kwaliteiten. Een
wetenschappelijke toppositie kan alleen worden bereikt door voor de eigen
sterke kanten te kunnen kiezen.• Ten derde hebben de universiteiten keuzevrijheid nodig om de maatschappij
kritische en innovatieve inzichten te kunnen bieden. Dit is niet vrijblijvend:
de universiteiten en de onderzoekers moeten zich actief opstellen. Universiteiten
moeten zorgen voor doorstroom van kennis naar bedrijven en andere maatschappelijke
partijen en zich laten beïnvloeden door de vraag naar kennis uit de samenleving.Universiteiten moeten dus een grote mate van autonomie houden. Maar tegelijkertijd
heeft de overheid drie verantwoordelijkheden. De eerste is het agenderen van
nationale strategische doelen en thema's waar de universiteiten zelfstandig
mee aan de slag kunnen; de overheid toetst achteraf
of de universiteiten hun rol, afzonderlijk en als geheel, naar behoren vervullen.
De tweede verantwoordelijkheid van de overheid is om de bestuurs- en financieringsstructuur
zo vorm te geven dat die slagvaardigheid bevordert en stimulansen geeft om
de wettelijke taken effectief uit te voeren. En ten derde heeft de overheid
een verantwoordelijkheid om de interactie tussen universiteiten, bedrijven
en samenleving te bevorderen, met het oog op het innovatieve vermogen van
ons land.Tweede geldstroomDe tweede geldstroom (NWO, KNAW, en de internationale onderzoeksorganisaties)
is in mijn visie onmisbaar om massa te maken en focus aan te brengen op die
terreinen waar dat noodzakelijk is voor topkwaliteit en vernieuwing van het
gehele onderzoeksbestel. Terwijl op microniveau universiteiten en faculteiten
hun eigen keuzen maken, moet de tweede geldstroom een katalyserende rol hebben
die ertoe leidt dat het werk van de universiteiten op macroniveau doelmatig
is en er voldoende focus en concentratie ontstaat. Dat geldt voor fundamenteel,
strategisch onderzoek, voor toepassingsgericht onderzoek in nationale thema's
(ICT, biotechnologie en nanotechnologie), voor landelijke instituten, en voor
de landelijke informatievoorziening voor het wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast
is een belangrijke rol van de tweede geldstroom de bevordering van de excellentie
van het wetenschappelijk onderzoek aan de universiteiten, en van de onderzoekers.Ook de grote internationale onderzoeksinstellingen CERN, ESA, ESO en EMBL
kunnen naar hun aard tot de tweede geldstroom worden gerekend, hoewel dat
tot dusverre niet gebruikelijk was. De overeenkomst met de tweede geldstroom
is dat in deze instellingen, in nauwe samenwerking met en vaak door universitaire
onderzoekers, onderzoek plaatsvindt dat alleen in internationaal verband mogelijk
is, bijvoorbeeld omdat het zeer dure instrumenten vereist, zoals deeltjesversnellers
of telescopen, die voor de afzonderlijke landen niet of nauwelijks betaalbaar
zijn.Technologie-instutenDe wisselwerking te bevorderen tussen kennisontwikkeling en de benutting
ervan is een complex proces, dat niet lineair verloopt, maar via uitgebreide
netwerken van onderzoeksgroepen en bedrijven. De technologie-instituten (TNO,
GTI's, DLO en andere departementale onderzoeksinstituten) hebben hierbij een
sleutelrol te vervullen. Hun kerntaak is het verrichten van toegepast onderzoek
voor bedrijven en de publieke sector. Tegelijk moeten zij door hoogwaardige
advisering bijdragen aan de implementatie van wetenschappelijke kennis. Zij
hebben hiermee dan ook een eigen rol («brugfunctie») bij de bevordering
van de wisselwerking tussen universiteiten en de maatschappelijke vraag. Die
rol vraagt van ze dat ze niet alleen nauwe banden onderhouden met bedrijven
en andere maatschappelijke organisaties, maar ook met universiteiten. Alleen
dan kunnen ze bij hun werk voor bedrijven en de publieke sector gebruik maken
van de meest recente inzichten en van de kennis die in de universiteiten
wordt gegenereerd. De technologie-instituten ontvangen van de overheid een
basissubsidie en daarnaast doelfinanciering om kennis op specifieke terreinen
in stand te houden en verder te ontwikkelen. De klanten betalen zelf voor
hun onderzoek.Technologieprogramma's en tijdelijke impulsenTechnologieprogramma's zoals de IOP's (Innovatiegerichte Onderzoeksprogramma's)
en de TechnologischeTopinstituten (TTI's) zijn een instrument waarmee de overheid
veelbelovende programmatische onderzoekslijnen wil stimuleren die leiden tot
de ontwikkeling en toepassing van geavanceerde technologie, en tot duurzame
netwerken van onderzoeksgroepen en bedrijven. Voor de bevordering van kennisontwikkeling
die rechtstreeks leidt tot nieuwe bedrijvigheid en innovatie op kansrijke
gebieden heeft de overheid daarnaast de ICES-KIS impulsen vorm gegeven.Ik acht deze programma's en impulsen een onmisbare aanvulling op het onderzoeksbestel,
omdat ze gericht en thematisch gefocusseerd het gehele traject van fundamenteel
tot toegepast onderzoek betreffen en een belangrijke stimulans geven aan de
samenwerking tussen bedrijven, universiteiten en technologische instituten.
In de recente Innovatiebrief van de Minister van Economische Zaken zijn verschillende
beleidslijnen die zich juist daarop richten, geschetst. De middelen voor deze
component lopen via de begrotingen van de ministeries van EZ, OCW, VROM, VenW
en LNV.InnovatieplatformHet Innovatieplatform is ingesteld om strategische plannen uit te werken
voor de versterking van het innovatieve vermogen van Nederland. Ik wil bevorderen
dat het platform een centrale rol krijgt bij het maken van gemeenschappelijke
keuzes van onderzoeksinstellingen, bedrijven en overheden en bij het intensiveren
van hun onderlinge samenwerking.In het wetenschapsbeleid onderscheid ik drie grote nationale prioriteiten:
genomics en life sciences meer in het algemeen, ICT en nanotechnologie. Deze
drie terreinen hebben gemeenschappelijk dat wereldwijd de ontwikkeling zowel
wetenschappelijk als qua toepassingen, zeer snel gaat en dat veel landen er
extra onderzoeksmiddelen op inzetten. Ook hebben ze gemeenschappelijk dat
ze een brede impact hebben op vele terreinen, zowel binnen de wetenschap als
in de maatschappelijke toepassingen. In het Innovatieplatform zou besproken
kunnen worden hoe de synergie van de inzet van alle partijen op deze terreinen
versterkt kan worden en hoe kan worden bereikt dat binnen deze terreinen wordt
ingezet op de punten waar de kracht van de Nederlandse onderzoekswereld ligt
en waar goede mogelijkheden zijn voor toepassingen die bijdragen aan duurzame
economische groei.Naast deze drie prioriteiten zijn sommige onderzoeksterreinen van bijzonder
belang voor ons land. Dat zijn verkeersmanagement, logistiek management, waterbeheer,
de vitaliteit van de grote steden, duurzame voedselproductie, energiegebruik
en energievoorziening, en hoogwaardig ruimte gebruik. Ik zou in het platform
willen bezien op welke manier de aansluiting tussen kennisaanbod en kennisvraag
kan worden versterkt.Ook zou ik in het platform willen bezien op welke manier we gemeenschappelijk
obstakels voor een optimaal functioneren van het wetenschapsbestel in de maatschappij
als geheel kunnen opruimen. Het platform werkt al aan obstakels voor internationale
mobiliteit van onderzoekers. Het heeft ook al een katalyserende
rol gespeeld bij het maken van plannen om hindernissen weg te nemen voor technostarters.Innovatie is niet alleen technologisch. De aanpak van bijvoorbeeld de
tekorten in de zorg, de logistieke problemen op het gebied van verkeer en
vervoer en een duurzame voedselproductie vragen om creativiteit en innovativiteit
op niet-technologische gebieden.1.2. UniversiteitenIn het publieke debat over het universitaire onderzoek
is sprake van een paradox: enerzijds wordt vanuit de universiteiten gewaarschuwd
dat goed fundamenteel onderzoek in de knel komt doordat te veel prioriteit
wordt gegeven aan gebieden die veel studenten trekken of veel externe opdrachten
en projectfinanciering opleveren. Anderzijds wordt door economen en vanuit
het bedrijfsleven geconstateerd dat het onderzoek te weinig aansluiting heeft
bij de praktijk en te weinig nieuwe producten, diensten en bedrijvigheid oplevert.
Beide zijn waar. De grote uitdaging voor het wetenschapsbeleid is om zowel
het excellente fundamentele onderzoek te beschermen als de kennisoverdracht
aan de maatschappij, en dan vooral aan bedrijven, aanzienlijk te versterken.
Ik wil dit bereiken door maatregelen te treffen waardoor excellentie in het
onderzoek meer gaat lonen. Zowel excellentie in het fundamentele onderzoek
als excellentie in het onderzoek dat tot nieuwe bedrijvigheid leidt.Kwaliteit verhogen en concurrentie stimulerenDe kwaliteit en productiviteit van het wetenschappelijk onderzoek is volgens
internationale benchmarks van een hoog niveau. Het aantal publicaties per
onderzoeker is bovengemiddeld1. Uit de onderzoeksvisitaties
blijkt dat slecht onderzoek zo goed als niet meer voorkomt. Daarom zie ik
geen aanleiding voor overheidsbeleid dat is gericht op het afbouwen van ondermaats
onderzoek. De universiteiten zijn er ook in geslaagd om op een aantal te punten
te excelleren. Zo behoren zeven Nederlandse universiteiten in Europa tot de
beste 20 qua impact in science and technology.
Gelet op de Europese context, acht ik het echter noodzakelijk om actief beleid
te voeren, gericht op handhaven en verder bevorderen van kwaliteit en excellentie.
Concurrentie tussen instellingen en onderzoeksgroepen is daarvoor noodzakelijk.Voor veel onderdelen van het universitaire onderzoek zijn er al effectieve
concurrentiemechanismen:• onderzoek dat leidt tot een grotere aantrekkelijkheid voor studenten,
wordt indirect beloond met meer eerste geldstroommiddelen voor onderwijs en
onderwijsgebonden onderzoek.• excellent onderzoek op terreinen waar de tweede geldstroom voldoende
massa heeft, wordt beloond met meer middelen uit deze geldstroom.• excellent onderzoek dat goed aansluit op programma's van de nationale
overheid en de EU, wordt beloond met middelen uit deze geldstromen.• onderzoek waar bedrijven en andere «koopkrachtige»
partijen direct belang bij hebben, wordt betaald door deze partijen.Het is voor de universiteiten echter moeilijk om goed onderzoek te continueren
en uit te bouwen op terreinen die de universiteit niet veel middelen opleveren:
terreinen waar zich weinig studenten melden, en waar niet veel tweede en derde
geldstroom middelen verworven kunnen worden. Dit is in veel gevallen fundamenteel
of strategisch onderzoek, veelal op het terrein van de alfa-wetenschappen,
deels ook op bèta-gebied. Het is essentieel dat ook op deze terreinen
excellent onderzoek wordt gekoesterd. Principieel, omdat het hier
gaat om een waardevol cultuurgoed en vaak om terreinen waar het algemene publiek
veel belangstelling voor heeft. Maar ook uit praktische overwegingen, omdat
soms juist op de meest onverwachte terreinen inzichten ontstaan die plotseling
van groot praktisch nut zijn. Of omdat dergelijke terreinen indirect van groot
belang zijn voor andere vakgebieden, zonder dat dit leidt tot onderzoekscontracten
of aanzienlijke studentenaantallen1.Om ook in het onderzoek waarvoor nu nog geen effectief concurrentiemechanisme
bestaat, excellentie verder te bevorderen, wil ik in de bekostiging uitnemende
prestaties op de universiteiten belonen2 en daartoe
een vorm van prestatiebekostiging voor het universitair onderzoek invoeren.
Ik zal langs twee lijnen toewerken naar een dergelijke relatie tussen de bekostiging
van het universitaire onderzoek en de onderzoeksprestaties: een korte termijn
aanpak en een lange termijn benadering. Voor de lange termijn wil ik toe naar
een systematische vaststelling van de onderzoeksoutput, kwantitatief en kwalitatief,
die periodieke herverdeling mogelijk maakt in de richting van de best presterende
universiteiten of onderdelen daarvan. Ik zal overleggen met de VSNU, NWO en
de KNAW met als doel in 2006 een systematiek voor de meting te kunnen vaststellen
die in de jaren daarna kan worden geïmplementeerd èn verder ontwikkeld.
Om al eerder daadwerkelijke stappen te kunnen zetten is binnen het Innovatieplatform
een plan uitgewerkt, waarvan de hoofdlijn wordt weergegeven in het kader aan
het slot van deze paragraaf. Dit plan beoogt met een «smart mix»
van maatregelen, naast de excellentie in het onderzoek, ook andere centrale
doelen van het wetenschapsbeleid te realiseren.Maatschappelijke rol universiteiten: samenwerking met
bedrijvenEén van die centrale doelen is de versterking van de maatschappelijke
rol van de universiteiten. Ik acht het zeer terecht dat in het innovatiebeleid
veel aandacht wordt gevraagd voor de versterking van de wisselwerking tussen
universiteiten en bedrijfsleven. De Europese Commissie heeft de zogenaamde
Europese paradox bovenaan de agenda gezet: sterk fundamenteel onderzoek, veel
minder vertaling daarvan naar bedrijvigheid dan in de Verenigde Staten. Nederland
heeft misschien nog wel meer dan de rest van Europa ook de troef van sterk
fundamenteel onderzoek. Het is dan ook logisch om de oplossing van de tekortschietende
structurele groei en innovatiekracht van de Nederlandse economie te zoeken
in het intensief benutten van deze sterke troef.Ik wil echter nadrukkelijk constateren dat de Nederlandse universiteiten
op dit punt zeker niet ernstig tekort schieten, integendeel. De universiteiten
spannen zich steeds meer in om wisselwerking te organiseren tussen hun activiteiten
en de maatschappelijke vraag. Er zijn weliswaar cijfers, bijvoorbeeld over
onderzoeksfinanciering door bedrijven, of het aantal universitaire octrooien
en de benutting ervan, die lijken te suggereren dat het Nederlandse onderzoek
nog niet sterk wordt benut3. Dit ligt echter deels
aan de organisatie van het Nederlandse stelsel, waarin de technologie-instituten
een sleutelrol vervullen bij de kennistransfer. Als dan alleen wordt gekeken
naar de bijdrage van de universiteiten, zonder de wisselwerking met de technologie-instituten
en hun werk voor bedrijven mee te tellen, geeft dit een vertekend beeld.R&D-uitgaven publieke instellingen, gefinancierd door
bedrijven, 2000Volgens andere cijfers zijn de Nederlandse universiteiten duidelijk op
de goede weg: in internationaal perspectief waardeerden chief technology officers van bedrijven in zeer sterke mate het belang
van kennis uit de Nederlandse universiteiten1.Figuur: Score kennistransfer universiteiten – bedrijfsleven
volgens managers bij bedrijven, 2002 (op een 10-punts-schaal, 10 = beste score)Bron: IMD, 2002 (World Competitiveness Yearbook).De kernconclusie die ik trek, is dat het Nederlandse publieke onderzoekssysteem,
met de universiteiten als kern, kwalitatief hoogwaardig is en op het terrein
van de benutting van de gegenereerde kennis al goede prestaties levert. Daarom
zou het doorvoeren van fundamentele systeemveranderingen eerder schade berokkenen
dan winst opleveren, zeker gedurende de periode dat de systeemveranderingen
worden doorgevoerd.Dit wil niet zeggen dat het overbodig is om te werken aan verdere versterking
van de wisselwerking tussen universiteiten en de maatschappij. Integendeel:
om de Europese innovatieambities waar te maken, en binnen Europa een leidende
positie in te nemen, moet de wisselwerking van de Nederlandse universiteiten
met de maatschappij even excellent worden als het fundamentele onderzoek zelf.
Waar het om gaat is gedoseerde veranderingen te introduceren waardoor sterke
punten verder worden uitgebouwd. Dit is ook wat de AWT1 onlangs bepleitte. Ik onderken echter twee punten waarop de sterktes
van de universiteiten verder kunnen worden vergroot: schaalvergroting en valorisatiebeleid.Goede samenwerking met bedrijven vergt vaak grotere onderzoeksgroepen
die nauw met bedrijven samenwerken. Dat is de basis van innovatieve clusters
met een Silicon valley karakter. De sectorplannen die de universiteiten nu
opstellen dragen daaraan bij. Daarnaast moet bij het opzetten van prestatiebekostiging
van het universitaire onderzoek dit aspect een belangrijke rol gaan spelen.
Zoals al vermeld bestaat er al een concurrentiemechanisme voor een deel van
het universitaire onderzoek waar bedrijven baat bij hebben: het deel dat zo
direct van belang is voor bedrijven, dat ze bereid zijn ervoor
te betalen. Veel universitair onderzoek dat voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid
relevant is, kent echter een lange tijdshorizon en een hoge mate van onzekerheid.
Daardoor komt het niet in aanmerking voor financiering als contractonderzoek.
Wel is het voor universiteiten en bedrijven vaak zinvol als dergelijk strategisch
onderzoek een plaats krijgt in een samenwerkingsverband tussen een of meer
universitaire onderzoeksgroepen en bedrijven. In dergelijke samenwerkingsverbanden
kan een vruchtbare wisselwerking ontstaan. Om dit te bevorderen moeten dergelijke
samenwerkingsverbanden, als ze excellent zijn of daartoe een duidelijke potentie
hebben, beloond worden met meer armslag, zodat schaalvergroting mogelijk wordt.
Ik wil deze beloning een plaats geven in de prestatiebekostiging van het universitaire
onderzoek, zowel in de langetermijnvormgeving daarvan als in de smart mix
die ik op kortere termijn wil realiseren. In het innovatiebeleid dat is beschreven
in de Innovatiebrief worden verder specifieke instrumenten ingezet om de samenwerking
tussen universiteiten en bedrijven te bevorderen. Dit onderwerp krijgt ook
aandacht bij de uitvoering van het EU Actieplan Investeren in Onderzoek, en
staat op de agenda tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap.Maatschappelijke rol universiteiten: valorisatie.Valorisatie is het in economische waarde omzetten van de resultaten van
onderzoek. De Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW)
geeft nu al aan dat overdracht van kennis aan de maatschappij één
van de drie kerntaken van de universiteiten is. Hiertoe behoort zeker valorisatie,
zowel in de vorm van het bevorderen van nieuwe bedrijvigheid op basis van
universitaire kennis als van versterking van de samenwerking met bestaande
bedrijven. Er bestaat evenwel onduidelijkheid bij de universiteiten tot hoever
deze taak strekt. Daarom zal ik de WHW op dit punt verduidelijken, bij voorkeur
door wetsinterpreterende regelgeving, zo nodig door een aanpassing van de
wet. Ook bestaat bij de universiteiten onduidelijkheid of een deel van de
Rijksbijdrage aan de valorisatietaak mag worden besteed, en zo ja, hoeveel.
Om deze onduidelijkheid weg te nemen zal ik in de bekostiging apart een compartiment
voor valorisatie gaan onderscheiden. Een bepaald percentage van de vaste voet
voor onderzoek zal dan worden aangemerkt als bekostiging van valorisatie-inspanningen.
Voor alle duidelijkheid: het gaat niet om de toevoeging van extra middelen
en ook niet om een geoormerkte post die aan valorisatie moet worden besteed, maar om het expliciet benoemen van een deel
van de bekostiging als valorisatiecomponent. Dit heeft als doel de universiteiten
houvast te geven bij de vaststelling van hun beleid op dit punt, zonder hun
eigen verantwoordelijkheid daarvoor aan te tasten. Het spreekt daarom vanzelf
dat ik de hoogte van deze component na goed overleg met de universiteiten
zal vaststellen. Ik zal in dat overleg onder meer bespreken of het aanbeveling
verdient een differentiatie aan te brengen die afhangt van de verhouding tussen
alfa-, bèta- en gamma-onderzoek per universiteit.Een ander punt rond valorisatie waarop de universiteiten met onduidelijkheid
kampen, betreft de vraag welke ruimte de Europese regelgeving geeft. Om op
dit punt duidelijkheid te bieden, laat ik door mijn departement samen met
de universiteiten juridische en organisatorische modellen vaststellen die
de best practices weerspiegelen. Zonder meer kan echter worden geconstateerd
dat de Europese regelgeving op dit punt restrictief is en bureaucratische
traagheid in de hand werkt. Mede als onderdeel van het Nederlandse voorzitterschap
streef ik daarom na dat de Europese regelgeving op dit punt beter wordt afgestemd
op het doel van valorisatie van universitaire kennis, om zo de Europese paradox
op te kunnen lossen.Tenslotte ligt er een kernprobleem bij het bevorderen van meer bedrijvigheid
op basis van deskundige begeleiding van technostarters uit de omgeving van
de universiteiten en onderzoeksinstellingen, in combinatie met het verwerven
van durfkapitaal. Dit probleem kan niet door de universiteiten of de overheid
alleen worden opgelost. Daarom is het zeer toe te juichen dat grote Nederlandse
technologische bedrijven het initiatief hebben genomen om de helpende hand
toe te steken, in de vorm van een deskundige beoordeling van potentiële
technostarters op hun kans op succes, en het bieden van toegang tot hun kenniscampus
en risicofonds. Met de staatssecretaris van Economische Zaken samen zal ik
in overleg treden met de grote financiële instellingen over de condities
waaronder deze het verantwoord achten durfkapitaal ter beschikking te stellen
aan universitaire starters. Mogelijk kan ons land daarbij ook gebruik maken
van EU-instrumenten zoals de Europese Investeringsbank en het Europese Investeringsfonds.
Over het startersbeleid als geheel zullen wij gezamenlijk in 2004 een brief
aan de Tweede Kamer richten.Samenwerking tussen universiteiten onderlingNaast concurrentie is ook samenwerking tussen universiteiten noodzakelijk.
Kritische massa die nodig is om excellentie te bereiken, kan vaak alleen daardoor
worden bereikt. Deze samenwerking kan verschillende vormen hebben. Universiteiten
kunnen op basis van overleg onderling taken ruilen, waarbij ieder zich concentreert
op sterke punten. Een voorbeeld daarvan is de opstelling van sectorplannen,
hoewel daarbij het onderwijs de primaire invalshoek is. Een ander voorbeeld
is het overleg tussen de drie technische universiteiten dat momenteel plaatsvindt
met als doel om te komen tot concentratie op sterke punten en gemeenschappelijke
besluitvorming daarover.Een al langer bestaand instrument voor interuniversitaire samenwerking
zijn de onderzoekersopleidingen, die deels een plaats hebben binnen de onderzoeksscholen.
Met name de landelijk werkende onderzoekersopleidingen bieden de mogelijkheid
om door afspraken binnen een discipline te zorgen voor zowel een volledige
landelijke terreindekking als voor concentratie op sterke punten per universiteit.
Dit is van belang bij de begeleiding van onderzoekers in opleiding. Tegelijk
is uit het advies dat de KNAW heeft gegeven over de onderzoekersopleidingen
gebleken dat er een zekere spanning is tussen de landelijke werking van de
onderzoekersopleidingen en de profilering van de universiteiten afzonderlijk.
Ik acht het wenselijk te komen tot een herijking van de positie van de onderzoekersopleidingen.
Ik vraag de VSNU, NWO en de KNAW mij daarover een gezamenlijk voorstel te
doen.De zes toponderzoeksscholen zijn door NWO geëvalueerd. Begin 2004
zend ik een reactie op deze evaluatie aan de Kamer.MatchingEen van de redenen waardoor universiteiten soms niet in staat zijn om
goed onderzoek op bepaalde terreinen te beschermen en te versterken, is dat
de eigen beleidsruimte van de universiteiten onder druk is komen te staan
door de vele matchingsverplichtingen die behoren bij de externe geldstromen
die naar de universiteiten vloeien. Bij zowel de tweede geldstroom als de
derde geldstroom vanuit nationale overheid en de EU, worden universiteiten
in meerdere of mindere mate verplicht uit eigen middelen bij te dragen. Soms
gaat het alleen om de verplichting de overhead (huisvesting, administratie
en dergelijke) zelf te betalen, soms moet ook een deel van het onderzoek zelf
worden betaald.Op zichzelf genomen bevordert de systematiek van matching in de meeste
gevallen de kwaliteit van het universitair onderzoek. Het gaat immers meestal om projecten en programma's die in competitie op hun kwaliteit
zijn geselecteerd. Door het totaal van de matchingsverplichtingen hebben de
externe geldstromen echter een zodanig grote hefboomwerking op de besteding
van de universitaire budgetten, dat volgens vele universiteitsbesturen te
weinig ruimte overblijft om zelf excellent onderzoek te financieren waarvoor
geen, of nog geen, externe medefinanciering is.Ik neem deze klacht serieus. Voor een deel is het weliswaar de verantwoordelijkheid
van de universitaire besturen om op dit punt eigen afwegingen te maken op
grond van de wettelijke taken van de universiteiten. Als nieuwe matchingsverplichtingen
de goede uitoefening van die wettelijke taken in gevaar brengen, moet de universiteit
verdere extern gefinancierde projecten afwijzen. Ik beschouw het echter als
de verantwoordelijkheid van de overheid om erop toe te zien dat het totaal
aan matchingsverplichtingen, op nationale schaal gezien, de eigen wettelijke
verantwoordelijkheid van de universiteiten niet uitholt. Om dit goed te kunnen
doen is voldoende informatie nodig over de aard en omvang van de matchingsverplichtingen.
De AWT onderzoekt dit momenteel. Op basis van deze informatie zal ik met de
universiteiten overleggen over vervolgstappen.AanvraagdrukIets soortgelijks geldt voor de administratieve lastendruk op de onderzoekers.
Door de universiteiten wordt beklemtoond dat onderzoekers en onderzoeksmanagers
te veel tijd kwijt zijn aan het schrijven van aanvragen voor extern gefinancierde
projecten, programma's en persoonsgebonden steunvormen. De verschillende financiers,
waaronder departementen en collectebusfondsen, hanteren onnodig verschillende
procedures en formulieren. En eisen soms te gedetailleerde informatie. Anderzijds
is het ook zo dat veel waarde wordt gehecht aan de beoordeling door peers,
en dat deze beoordeling vaak leidt tot betere plannen, en dus tot beter onderzoek.
Ik vind het in het belang van de onderzoekers noodzakelijk om te komen tot
stroomlijning, vereenvoudiging, en grotere toewijzingen voor langere perioden.
Ik vraag NWO, VSNU en KNAW deze problematiek grondig in kaart te brengen en
nog in 2004 aanbevelingen te doen voor maatregelen, zowel van deze organisaties
zelf als van de overheid en andere geldverstrekkers.Een «smart mix»: prestatiebekostiging,
wisselwerking en focus geïntegreerd.Voor een viertal prioriteiten is in de Miljoenennota een bedrag gereserveerd
dat oploopt van 19 miljoen in 2004 tot 185 miljoen in 2007 en daarna. Die
prioriteiten zijn: kenniswerkers, waaronder bèta en techniek; technostarters;
focus en massa in het onderzoek; samenwerking bedrijven/kennisinstellingen.
Het Innovatieplatform is geconsulteerd over de inzet van deze middelen. Op
basis daarvan is door mij en de minister van Economische Zaken onderstaand
gezamenlijk indicatief plan opgesteld.1. Uit de enveloppe worden via het wetenschapsbudget aan NWO extra middelen
ter beschikking gesteld, oplopend tot 50 miljoen per jaar vanaf 2007,
voor de versterking van excellente onderzoeksgroepen aan de universiteiten.
Aan deze extra middelen wordt een even groot bedrag uit de eerste geldstroom
verbonden. Dit blijft rechtstreeks vanuit OCW naar de universiteiten gaan.
De inleg uit de eerste geldstroom bedraagt voor alle universiteiten een gelijk
percentage van de vaste voet voor onderzoek. Op deze manier wordt de overheveling
van de eerste naar de tweede geldstroom waartoe in het Regeerakkoord is besloten,
uitgevoerd zonder de rompslomp en «matchingdruk» die een fysieke
overheveling met zich mee zou brengen.2. Uit de enveloppe worden via de begroting van Economische Zaken extra
middelen ter beschikking gesteld, eveneens oplopend tot 50 miljoen vanaf 2007,
voor een programmatisch instrument ten behoeve van onderzoekssamenwerking
waarbij universiteiten, bedrijven, technologie-instituten, Technologische
Topinstituten en HBO-instellingen betrokken kunnen zijn. Daarmee wordt de
integrale aanpak van het innovatiebeleid (van grensverleggend onderzoek tot
pre-competitieve ontwikkeling) conform de Innovatiebrief vorm gegeven. Voor
de selectie van onderzoeksgebieden wordt een systeem ontwikkeld in samenwerking
tussen de overheid, NWO (incl. STW) en SENTER. Ook in dit geval wordt aan
de extra middelen die naar samenwerkingsverbanden met de universiteiten vloeien
een even grote inleg uit de eerste geldstroom verbonden die een voor alle
universiteiten gelijk percentage van de vaste voet voor onderzoek bedraagt.3. De toedeling van de middelen vindt in beide gevallen plaats aan de
groepen met de hoogste, door geleverde prestaties bewezen, kwaliteit en vitaliteit.
Het Innovatieplatform zal een voorstel uitwerken voor de te hanteren criteria,
selectie van thema's en de uitvoering. Dit zal een eerste element zijn in
de ontwikkeling door het Platform van lange-termijn gedachten over de versterking
van de dynamiek, focus, concentratie en wisselwerking met bedrijven en andere
instellingen van het gehele publiek gefinancierde onderzoek. In 2006 zal ik
een mid term review van het wetenschapsbeleid
aan het parlement zenden waarin de resultaten van de beraadslagingen van het
Innovatieplatform hun neerslag zullen vinden.4. Uit de enveloppe worden via de begroting van Economische Zaken extra
middelen ter beschikking gesteld, oplopend tot 25 miljoen per jaar vanaf 2007,
voor de versterking van het technostartersbeleid via het actieprogramma Techno
Partner. Hierover zal de Kamer worden geïnformeerd in een brief van de
Staatssecretaris van Economische Zaken en mijzelf.5. Uit de enveloppe worden via de begroting van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap extra middelen gereserveerd, oplopend tot 60 miljoen per jaar vanaf 2007,
in ieder geval voor beleid ten aanzien van kenniswerkers, waaronder bèta's
en technici. De eventuele inzet van deze middelen wordt, na verder beraad
in het Innovatieplatform, geconcretiseerd in een gezamenlijke nota van mij
en de ministers van Economische Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid.1.3. Tweede geldstroomDe tweede geldstroom dient om massa te maken, focus
aan te brengen en kwaliteit te bevorderen. Dat kan via projectfinanciering,
via programmafinanciering, via persoonsgebonden steunvormen, en door het instandhouden
van landelijke, of internationale instituten. Al deze steunvormen moeten strategisch
worden gezien, zodat ze bijdragen aan landelijke concentratie en focus. Daarvoor
is gelijkwaardige samenwerking tussen de tweede geldstroomorganisaties en
de universiteiten nodig. Dit stelt hoge eisen aan de tweede geldstroomorganisaties,
met name aan NWO: flexibiliteit en dynamiek, en gelijkwaardige samenwerking
als het gaat om de strategische keuzes en uitvoering met maatschappelijke
partijen, waaronder bedrijven. De weg hiernaartoe is reeds ingeslagen en moet
verder worden bewandeld.ConcentratieConcentratie kan niet vanzelf worden bereikt, er zijn voldoende middelen
voor nodig. Op sommige terreinen zijn die ook beschikbaar, bijvoorbeeld bij
de persoonsgerichte steunvormen (Vernieuwingsimpuls, Aspasia), en bij sommige
programmagelden (programma genomics). Op andere gebieden, zoals ICT en nanotechnologie,
is dat echter nog onvoldoende. Bovendien gaat het tot dusverre vooral om tijdelijke
impulsen. Naar verhouding is de tweede geldstroom in Nederland structureel
laag. Door de Manifestpartijen (NWO, KNAW, TNO, VSNU en VNO/NCW) is gevraagd
om versterking van de tweede geldstroom met 100 miljoen euro structureel
per jaar. De smart mix die in het kader aan het slot van paragraaf 1.2
wordt beschreven komt hieraan tegemoet.De rol van NWODe tweedegeldstroomorganisatie bij uitstek is NWO. Deze organisatie begon
in 1950 als Nederlandse organisatie voor Zuiver-Wetenschappelijk Onderzoek
(ZWO). Zuiver, want de wetgever wilde voorkómen dat NWO zich, in het
bijzonder op het terrein van de natuurwetenschappen, met toegepast onderzoek
zou bezighouden. Daarvoor was immers TNO. De wetenschappelijke ontwikkeling
maakt echter inmiddels een strikte scheiding tussen fundamenteel en toegepast
onderzoek onwenselijk en onmogelijk. Hetzelfde geldt voor het onderscheid
tussen zuiver wetenschappelijk onderzoek en technologisch onderzoek. Bij de
NWO-organisatie is dan ook de Technologiestichting STW ondergebracht, die
projecten financiert op basis van vooral twee criteria: wetenschappelijke
kwaliteit en potentieel voor daadwerkelijke toepassing. Er is nog veel meer
veranderd bij NWO. De organisatie, die in 1995–1996 is geëvalueerd
door een commissie onder leiding van dr. A. H. G. Rinnooy Kan, heeft
de laatste jaren met succes gewerkt aan vermindering van de regeldruk en bestuurlijke
hiërarchie. Ook nam de persoonsgerichte steun toe, en werd de kwaliteit
van de onderzoeker van groter belang dan de wetenschappelijke discipline.
Voorts werd naast de traditionele projectfinanciering ruimte geschapen voor
een thematische werkwijze die ruime mogelijkheden biedt voor een multidisciplinaire
aanpak. NWO heeft ook een goede samenwerking gerealiseerd met SENTER en met
de Commissie van Overleg Sectorraden (COS). Het gebiedsbestuur medische wetenschappen
en de Zorg Organisatie Nederland (ZON) zijn geheel geïntegreerd. En ook
nieuwe bestuurlijke constructies deden hun intrede: voor het grootschalige
programma genomics werd een regieorgaan gevormd, dat heel de onderzoeksketen
van strikt fundamenteel tot de toepassing in samenhang aanstuurt.Ik zal bevorderen dat deze ontwikkeling de komende jaren op een organische
manier wordt voortgezet, waarbij de nadruk hoort te liggen op: meer aandacht
voor de onderzoeksketen, meer betrokkenheid van bedrijven en andere toepassers
en meer aandacht voor onderzoek dat de grenzen van disciplines overstijgt.
Daarbij kan aan verschillende vormen van regie gedacht worden. In sommige
gevallen heeft een NWO-onderdeel regie over wetenschapsgebieden als geheel.
Dit is bijvoorbeeld het geval voor de natuurkunde via de Stichting Fundamenteel
Onderzoek der Materie (FOM)/het gebiedsbestuur natuurkunde. Het kan ook, zoals
vaak bij projecten van STW, gaan om de aansturing van de gehele innovatieketen,
van fundamenteel onderzoek tot en met vermarkting en de onderlinge samenhang
ervan. NWO werkt hiervoor in de uitvoering samen met andere partijen, zoals
SENTER.Ik wil bevorderen dat NWO ook op andere terreinen een regierol gaat vervullen.
Bijvoorbeeld op het terrein ICT, waar het ICT-Forum heeft gepleit voor een
bij NWO onder te brengen ICT-regieorgaan. Ook wordt bezien of NWO bij de monitoring
en begeleiding van de BSIK-projecten (zie paragraaf 1.5) een rol kan
spelen en zo ja, welke. Dit laat onverlet dat bij de monitoring ook de Planbureaus
kunnen worden betrokken, met name om het gezichtspunt van de maatschappelijke
en economische relevantie te bezien.Tot slot zal ik NWO ook betrekken bij het debat in de Europese Unie over
het fundamenteel-strategisch onderzoek en de totstandkoming van een European
Research Council (zie hoofdstuk 3). Ook zal ik deelname van NWO aan de samenwerking
van nationale onderzoeksprogramma's in het Zesde Kaderprogramma (ERA-net)
aanmoedigen.Para-universitaire institutenPara-universitaire instituten zijn concentratiepunten van fundamenteel
onderzoek. Uit visitatierapporten blijkt dat de para-universitaire instituten
die bij de KNAW en NWO zijn ondergebracht goed functioneren. Instituten die
elders waren ondergebracht of zelfstandig werkten, hebben in het verleden
relatief vaak financiële problemen gekend. Daarom is geleidelijk aan
een aantal van deze instituten bij de KNAW of NWO ondergebracht. Een recent
voorbeeld daarvan is het NIDI, zie kader. Voor de para-universitaire instituten
is net zoals voor het universitaire onderzoek een strategie gericht op dynamiek,
focus, excellentie en valorisatie nodig. Ik zal in 2004 na overleg met de
KNAW, NWO en de VSNU een commissie instellen om in kaart te brengen wat daartoe
nodig is. Het Innovatieplatform zal ik vragen mij aandachtspunten voor het
werk van deze commissie te noemen.Het Nederlands Interuniversitair Demografisch Instituut,
NIDINederland kent geen expliciete bevolkingspolitiek, maar wel is de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangewezen als eerstverantwoordelijk
minister voor bevolkingsvraagstukken. Die verantwoordelijkheid krijgt primair
gestalte in de zorg voor het onderzoek naar bevolkingsvraagstukken. Daarom
brengt het NIDI periodiek een rapportage over bevolkingsvraagstukken uit aan
de minister. Het goed vervullen van deze verantwoordelijkheid is bij de overgang
van het NIDI naar de KNAW gewaarborgd. In de jaarlijkse subsidietoekenning
aan de KNAW zal ik de middelen voor het demografisch onderzoek afzonderlijk
zichtbaar maken.De rol van de KNAWNaast het beheer van een aantal para-universitaire instituten heeft de
KNAW bovenal een belangrijke adviestaak. Gevraagd en ongevraagd kan de KNAW
de Regering adviseren over onderwerpen die van belang zijn voor de wetenschapsbeoefening
en het wetenschapsbeleid. De adviezen kunnen ook gericht zijn aan andere organisaties
voor wetenschapppelijk onderzoek, met name de universiteiten. Zo is de KNAW
verantwoordelijk voor de erkenning van de onderzoeksscholen. Een belangrijke
nieuwe taak op dit terrein zal een onderdeel gaan uitmaken van de kwaliteitszorg
van het universitaire onderzoek. Dit is een systeem van kwaliteitsonderzoek
op basis van peer review, dat tot dusverre als kern had landelijke visitaties
per vakgebied door de VSNU. De uitkomsten hiervan zijn bedoeld als managementinformatie
voor de bestuurders van de universiteiten. Op grond van het rapport van de
«werkgroep van Bemmel» wordt de systematiek herzien. In plaats
van landelijke visitaties per vakgebied komen er analyses per onderzoeksgroep
waarbij vooral wordt vergeleken met overeenkomstige buitenlandse voorbeelden.
Op deze manier wordt verwacht dat informatie beschikbaar komt die meer direct
bruikbaar is voor bestuurlijk handelen door het management van de universiteiten.
Essentieel is dat de colleges van bestuur daarbij ook zicht krijgen op de
vraag of er met de resultaten van de kwaliteitszorg goed wordt omgegaan binnen
hun organisatie. De taak om dit vast te stellen wordt aangeduid als een «metafunctie».
De VSNU, NWO en de KNAW zijn gemeenschappelijk verantwoordelijk voor deze
functie, waarbij de coördinatie ligt bij de KNAW. Op het onderwerp kwaliteitszorg
wordt nader ingegaan in het HOOP.Het nieuwe systeem van kwaliteitszorg is door mij goedgekeurd, maar ik
heb daarbij aangetekend dat er nog een goede voorziening nodig is om een verschuiving
van middelen tussen instellingen op basis van kwaliteitsverschillen mogelijk
te maken. In paragraaf 2.4 ga ik daar op in.1.4. Technologie-institutenVoor het bevorderen van innovatie in bedrijven en in
de publieke sector zijn sterke technologie-instituten van groot belang. In
het Nederlandse onderzoeksbestel zijn deze instituten – TNO, de Grote
Technologische Instituten (GTI's), DLO – bedoeld om de bedrijven en
de publieke sector toepasbare nieuwe kennis te leveren en te functioneren
als brug tussen het fundamentele onderzoek en toepassing ervan. Momenteel
wordt een evaluatie verricht waarin scherp wordt gekeken naar de relatie met
zowel universiteiten als bedrijven en andere toepassingssectoren. Ik wil niet
op de resultaten daarvan vooruit lopen, en beperk mij daarom nu tot enkele
opmerkingen over de sector als geheel die gemaakt kunnen worden op grond van
betrekkelijk recent onderzoek1.De technologie-instituten blijken een doorgaans veel hoger percentage
van hun inkomsten te verkrijgen door betaalde werkzaamheden voor bedrijven
én (semi-)publieke organisaties te verrichten, dan hun buitenlandse
zusterorganisaties. Daardoor is het percentage betaalde opdrachten voor bedrijven
van de publiek gefinancierde onderzoekssector als geheel, in Nederland zelfs
hoger dan in vrijwel alle andere OESO-landen (zie figuur 1 in paragraaf 1.1).
Dit leidt meteen tot de conclusie dat de technologie-instituten in een behoefte
van het bedrijfsleven en (semi-) publieke organisaties aan toepasbare onderzoeksresultaten
voorzien.TNO ontvangt twee soorten van institutionele financiering. In de eerste
plaats verstrekt OCW basisfinanciering aan TNO, die kan worden ingezet voor
de versterking van de expertise op de bestaande werkterreinen of voor de opbouw
daarvan op nieuwe gebieden. TNO stelt daarvoor op basis van het Strategisch
Plan een vierjarig onderzoekprogramma op, waarover ik mijn oordeel uitspreek.
Voor het laatst is dat begin 2003 gebeurd op basis van het Strategisch Plan
2003 – 2006. In de tweede plaats ontvangt TNO doelfinanciering van Defensie,
EZ, VenW, LNV, VWS, SZW en VROM. Doelfinanciering wordt ingezet op programma's
van middellangetermijngericht onderzoek op voor deze departementen belangrijke
terreinen. Die programma's worden in overleg met deze departementen vastgesteld.
In het geval van de EZ-doelfinanciering gaat het om samenwerkingsprojecten
met bedrijven die door deze bedrijven worden medegefinancierd.De overheidsfinanciering voor de Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
(DLO), onderdeel van Wageningen Universiteit en Research Centrum, is vergelijkbaar
gestructureerd. DLO ontvangt van LNV financiering voor de kennisbasis, voor
beleidsondersteunend onderzoek en voor wettelijke onderzoekstaken. Naast TNO
en DLO is er een aantal Grote Technologische Instituten2 (GTI's). Deze zijn gespecialiseerd op één terrein en
ontvangen missieen/of doelfinanciering van verschillende departementen.In de al genoemde evaluatie wordt momenteel vastgesteld in welke mate
TNO, DLO en de Grote Technologische Instituten hun taak tussen fundamenteel
onderzoek en praktijk met succes vervullen en of in het licht van de wetenschappelijke,
technologische en maatschappelijke ontwikkelingen daarbij aanpassingen nodig
zijn. Hiertoe is een commissie onder leiding van SER-voorzitter Wijffels ingesteld,
die een visie ontwikkelt, de zelfevaluaties van de instituten in samenhang
beoordeelt en aanbevelingen zal doen. In het voorjaar 2004 kan het rapport
worden verwacht. Aan de hand hiervan zal het Kabinet in mei 2004 zijn standpunt
bepalen.1.5. Onderzoek voor de publieke sectorDe overheid laat ook zelf onderzoek verrichten op maatschappelijke
aandachtsgebieden, als onderbouwing van of feedback op het eigen beleid, en
ten behoeve van de semi-publieke sector. Ook in de universiteiten wordt (fundamenteel)
onderzoek verricht dat daarvoor van groot belang is. Voorbeelden zijn het
medisch onderzoek, onderzoek op sommige technisch-wetenschappelijke terreinen
zoals civiele technologie, en een deel van de sociale wetenschappen.De vraag naar onderzoek op zulke terreinen kan beter worden gearticuleerd
door een verdere professionalisering van verkenningen die worden gedaan door
de onderzoekssectorraden. Deze Sectorraden adviseren op specifieke gebieden
over het onderzoeksbeleid op met name de langere termijn. De Sectorraden zijn
samengesteld uit deskundigen uit de praktijk, leidende onderzoekers en vertegenwoordigers
van de overheid. Ik wil het stelsel van Sectorraden, dat thans vier raden
omvat1, uitbreiden. Recent hebben de ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie besloten een
Sectorraad voor Openbaar Bestuur, Veiligheid en Justitie (OBJV) in te stellen.
Onderzoek naar de instelling van een Sectorraad op het gebied van het onderwijsonderzoek
is vrijwel afgerond.De Sectorraden werken samen in de – eveneens in de Kaderwet Sectorraden
ingestelde – Commissie van Overleg Sectorraden (COS)2. Deze houdt zich onder meer bezig met het bevorderen van de samenwerking
van Sectorraden met onderzoeksorganisaties. De COS heeft in augustus 2003
met NWO een samenwerkingsconvenant gesloten, dat een kortere verbinding legt
tussen de adviezen van de Sectorraden en de programmering en uitvoering van
het onderzoek. Ik vraag aan TNO en de COS te komen tot een soortgelijk convenant.Ik wil de komende jaren in het onderzoek op maatschappelijke aandachtsgebieden
toewerken naar een nationale strategie en focussering. Daarom verzoek ik de
Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) om periodiek, op basis
van de door de Sectorraden en elders verrichte verkenningen en studies, een
gemeenschappelijke strategische agenda op te stellen voor het lange termijn
beleidsgerichte onderzoek. Ik wil deze agenda vervolgens met mijn ambtgenoten
bespreken om te bezien hoe deze het beste kan worden gerealiseerd.Het is daarvoor van belang dat de vakdepartementen hun eigen onderzoeksbeleid
helder vormgeven. Daarin kan samenwerking tussen NWO en de vakdepartementen
bij het totstandbrengen van programma's van wetenschappelijk onderzoek een
grotere plaats gaan innemen. NWO stelt zich steeds opener op tegenover programmering
én uitvoering van fundamenteel-strategisch onderzoek op gebieden van
maatschappelijk belang. Ik vraag NWO om in het volgende strategisch plan intensivering
van de samenwerking met vakdepartementen als prioriteit op te nemen.Beleid vakdepartementenKennis en innovatie staan bij vele departementen hoog op de beleidsagenda:• de minister van EZ heeft zijn beleidsopties al uiteengezet in de
begin oktober uitgebrachte Innovatiebrief• V&W bereidt een beleidsproject kennis en innovatie voor, momenteel
wordt gewerkt aan de opstelling van een projectplan• op het terrein van LNV wordt de vervlechting van de instituten
van de Wageningen Universiteit en de Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek,
de twee rechtspersonen onder de Wageningen Universiteit en Research Centrum
(WUR), voortgezet. In de financiering van de WUR wordt de komende
jaren meer ruimte gecreëerd voor de kennisbasis door een verschuiving
van de categorie «beleidsondersteunend onderzoek» naar de categorie
kennisbasis. De categorie kennisbasis wordt zodoende verhoogd van 17 miljoen
naar 35 miljoen. De door LNV gefinancierde kennisbasis binnen DLO dient om
een deel van de ontwikkeling van de Nederlandse kennisinfrastructuur te faciliteren,
waarmee wordt voorzien in een koppeling tussen de LNV-beleidsagenda en de
daaraan gerelateerde wetenschappelijke kennisvelden. Uitgangspunt is dat daarmee
wordt geanticipeerd op de kennisbehoefte voor middellange en lange termijn
op het beleidsterrein van LNV.• Bij Defensie wordt een herijking uitgevoerd met betrekking tot
de kennisvoorziening. Hoofdaandachtspunten zijn: de kennisbehoefte waarin
door middel van wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling wordt voorzien
(met een horizon van 10 jaar), het financieringsinstrumentarium en internationale
samenwerking. De eerste fase vindt in 2003 plaats; de tweede en laatste fase
moet eind 2004 zijn afgerond. Er is een wisselwerking tussen de herijking
en de evaluatie van de brugfunctie van TNO en de GTI's.Ik zal mij er in overleg met mijn collega's van de vakdepartementen voor
inspannen dat in de beraadslagingen in het Innovatieplatform over themakeuze
en focus, voldoende aandacht wordt gegeven aan de noodzaak om de kennisbasis
op departementale aandachtsterreinen te versterken.1.6. R en D in bedrijven en impulsen van de overheidRuim de helft van het onderzoek en ontwikkelingswerk
in Nederland wordt gedaan in het bedrijfsleven. De overheid wil een aantrekkelijk
klimaat bieden voor kennisintensieve bedrijven. Dit levert niet alleen een
directe bijdrage aan de economische groei, maar is ook de sterkste manier
om al in Nederland gevestigde bedrijven te behouden.De Innovatiebrief schetst de uitgangspositie van ons land bij de omschakeling
naar een meer innovatiegedreven groeipatroon. Het oordeel over de Nederlandse
innovatiepositie is gematigd positief maar er zijn zorgen over de relatieve
daling van bedrijfs-RenD, zoals blijkt uit cijfers van het CBS1. Eén van de kerndoelen van het innovatiebeleid is daarom het
verhogen van de private R en D. Om dit doel te bereiken wordt een mix ingezet
van generieke en specifieke instrumenten. Van de generieke instrumenten is
de wet Bevordering Speur en Ontwikkelingswerk (WBSO) de belangrijkste. Deze
biedt bedrijven een fiscale tegemoetkoming in de kosten van hun R en D. Ook
generiek is de aandacht die het Kabinet geeft aan de beschikbaarheid van hoogwaardige
kenniswerkers (zie hoofdstuk 2).De meer specifieke instrumenten van het innovatiebeleid beogen vooral
om de R en D in bedrijven te vergroten door de wisselwerking met de publieke
onderzoeksinfrastructuur te vergroten. Daarbij gaat het er enerzijds om te
bereiken dat bedrijven de kennis van de publieke onderzoeksinstellingen beter
benutten, anderzijds gaat het erom dat de publieke kennisinfrastructuur precies
die kennis genereert die versterkend werkt op de R en D in bedrijven.In de paragrafen over de universiteiten en de tweede geldstroom heb ik
al aangegeven in welke richting deze zich moeten ontwikkelen om effectief
te zijn in de samenwerking met bedrijven. Het gaat in essentie om concentratie
en focus op kansrijke gebieden, en om openheid en gerichtheid op samenwerking.
Het Innovatieplatform zal een belangrijke rol spelen bij het formuleren van
een integrale strategie. De besluitvorming en uitvoering daarvan
zijn de verantwoordelijkheid van de overheid. Goede samenwerking tussen betrokken
departementen en een heldere taakverdeling zijn dus onontbeerlijk.Deze structurele maatregelen vormen de basis, maar werken pas op de lange
termijn. Op de korte termijn zijn extra impulsen nodig om direct nieuwe samenwerkingsverbanden
te bereiken. De vorming van netwerken en consortia waarin wordt samengewerkt
op basis van een combinatie van extra middelen van de overheid, èn
inzet van eigen middelen van de bedrijven en onderzoeksinstellingen, is hierbij
zeer effectief gebleken. Op deze manier kan de gehele keten van fundamenteel
onderzoek tot en met daadwerkelijke toepassing in nieuwe producten, diensten
en productieprocessen worden versterkt. Belangrijk is dat daarbij wordt bevorderd
dat er concentraties naar locaties ontstaan, waar fundamenteel onderzoek,
toepassingsgericht onderzoek, en private R en D vlak bij elkaar en in nauwe
interactie kunnen plaatsvinden, zodat innovatieve hot spots ontstaan. Een
goed voorbeeld van een dergelijke hot spot die de afgelopen jaren is opgebouwd,
is het Wetenschap en Techniek Centrum Watergraafsmeer in Amsterdam.De belangrijkste impulsen die de overheid de afgelopen jaren heeft gegeven
zijn, naast de al sinds 1979 bestaande Innovatiegerichte Onderzoeksprogramma's
(IOP's), de Technologische Top Instituten, de ICES-KIS2 impuls en het nationaal
initiatief genomics. Verschillende departementen werken samen bij de vormgeving
en aansturing van deze impulsen, en er is een strakke regie waarin zowel wordt
gezorgd voor zorgvuldige selectie van thema's en concentratieterreinen binnen
die thema's, als voor een effectieve competitie op basis van de onderzoekskwaliteit.
Begin 2004 zal een grote nieuwe impuls van start gaan: de ICES-KIS3/BSIK consortia.
Hiervoor wordt ongeveer 800 miljoen euro ingezet uit het Fonds Economische
Structuurversterking. Deze impuls heeft een lange voorbereidingsperiode gekend.
De thema's zijn geselecteerd op basis van een inventarisatie in 2000, uitgewerkt
in een verdiepingsslag door themawerkgroepen van deskundigen, en nader gefocusseerd
op basis van de uitkomsten van een «call for expressions of interest»
in 2001. Op grond hiervan is een vijftal in wetenschappelijk opzicht kansrijke
en in maatschappelijk en economisch opzicht belangrijke thema's geselecteerd.
Drie ervan zijn de drie thema's die al eerder zijn aangeduid als de nationale
prioriteiten: ICT, nanotechnologie en genomics/life sciences. De twee overige
thema's zijn hoogwaardig ruimtegebruik en duurzame systeeminnovatie.De impuls in deze thema's is vormgegeven in de BSIK-regeling die eind
2002 bij AMvB is gepubliceerd, waarna een procedure voor de indiening van
«projecten» van start is gegaan. Het gaat hierbij niet om projecten
in traditionele zin, maar veeleer om consortia die zich verenigen rond stevige
onderzoeksprogramma's. Juist deze consortiavorming is immers een essentieel
doel van de BSIK-regeling. De projecten zijn op hun bedrijfsmatige aspecten
beoordeeld door SENTER, op hun wetenschappelijke merites door de KNAW, en
op hun maatschappelijk en economisch belang door de Planbureaus, waarna een
Commissie van Wijzen op grond van al deze beoordelingen een advies aan het
Kabinet heeft opgesteld.Door de lange voorbereidingstijd is het geduld van de indieners van de
projecten behoorlijk op de proef gesteld. Er is van de partijen in het veld
in alle stadia van het proces medewerking gevraagd zonder dat zekerheid kon
worden geboden op beloning van de inspanning. Daar staat tegenover dat het
proces wel heeft geleid tot de vorming van veel nieuwe netwerken en consortia,
die voor een deel zelfs blijven bestaan in de gevallen dat het uiteindelijk
besluit over de toekenning van BSIK-middelen negatief is. Ook
staat op grond van de beoordelingen vast dat de BSIK-regeling een forse kwaliteitsimpuls
voor onderzoek en innovatie in Nederland betekent.Het is belangrijk dat in de monitoring en begeleiding van de projecten
niet alleen goed wordt nagegaan of de consortia de programma's naar behoren
uitvoeren, maar dat ook goede dwarsverbanden worden gelegd, zowel tussen de
consortia onderling als daarbuiten, en dat de aansluiting op de strategische
focussering die uit zal gaan van het Innovatieplatform goed wordt vormgegeven.HOOFDSTUK 2. MENSEN EN INFORMATIEGeld en instellingen zijn belangrijk, maar zorgen op
zichzelf nog niet automatisch voor vernieuwende wetenschap. Mensen en informatie
zijn de twee andere essentiële factoren die het onderzoeksbestel nodig
heeft én moet opleveren. Het onderwijssysteem moet ervoor zorgen dat
er voldoende getalenteerde mensen het onderzoeksbestel binnenstromen, het
onderzoeksbestel zelf moet er door goede begeleiding voor zorgen dat zij worden
gevormd tot goede onderzoekers en dat de besten van hen dankzij aantrekkelijke
carrièreperspectieven in het Nederlandse onderzoek blijven werken.
Dat geldt in het bijzonder voor bèta's en technici. Ook kunnen wij
het niet stellen zonder goede informatie voor en over het onderzoek: informatie
voor de burger (wetenschap en techniekcommunicatie), wetenschappelijke informatievoorziening
voor de wetenschap zelf, en informatie voor richting en rekenschap.2.1. MensenDe goede mensen te vinden en vast te houden vraagt om goed personeelsbeleid.
Dat begint met het opleiden van onderzoekers. Met het niveau van de wetenschappelijke
opleiding is het in het algemeen goed gesteld. De opleiding vindt plaats in
een onderzoeksomgeving en wordt gevoed door de nieuwste wetenschappelijke
ontwikkelingen. Wel blijft het lage rendement van aio's zorgen baren. Meer
informatie hierover is te vinden in het Hoger Onderwijs- en Onderzoeksplan
2004. De grootste uitdaging is om talentvolle onderzoekers na hun opleiding
vast te houden. Een degelijk, toekomstgericht personeelsbeleid is uiteraard
in eerste instantie een zaak van de universiteiten zelf. Toch raakt het ook
aan een nationale verantwoordelijkheid. Daarom zijn in de afgelopen jaren
al landelijke initiatieven ontwikkeld, zoals de Vernieuwingsimpuls voor onconventionele
excellente onderzoekers, en het programma Akademie-hoogleraren van de KNAW.
De Vernieuwingsimpuls is onlangs geëvalueerd door NWO, KNAW en VSNU.
Begin 2004 zend ik mijn reactie op de evaluatie aan de Kamer.Ook van de instellingen zelf vraag ik dat zij zich sterk maken voor een
goed personeelsbeleid. Universiteiten en andere onderzoeksinstellingen moeten
zorgen voor onderzoeksmanagement dat talent armslag geeft. Daarom vraag ik
de instellingen om concrete en toetsbare plannen te maken om het formatiebeginsel
dat nog veel wordt toegepast, in ieder geval ten dele te vervangen door een
loopbaanbeginsel. Dit houdt in dat talentvolle jonge medewerkers voor hun
loopbaan niet langer afhankelijk zijn van het toevallig vrijkomen van een
formatieplaats, maar dat hun loopbaan wordt bepaald door hun prestaties. De
in de plannen neergelegde ambities moeten voor wat betreft de universiteiten
deel gaan uitmaken van de prestatieafspraken, waarvan de systematiek wordt
uitgewerkt in het HOOP. Voor wat betreft NWO, de KNAW en TNO zal ik deze organisaties
vragen de ambities vast te leggen in hun strategische plannen
die wettelijk mijn goedkeuring behoeven. Ik zal daarbij ook de recente initiatieven
van de Europese Commissie voor het bevorderen van onderzoekscarrières
betrekken.Ook wat betreft het diversiteitsbeleid is duidelijke vooruitgang nodig.
Alleen al in verband met de demografische ontwikkeling is het dringend nodig
dat de achterstand van mensen uit specifieke groepen, zoals vrouwen en kleurrijk
talent, snel wordt ingelopen. Op landelijk niveau zijn daartoe stappen gezet.
Het Aspasia-programma is, ook blijkens een evaluatie van NWO, effectief gebleken
in het bevorderen van de doorstroom van vrouwelijke universitair docenten
naar hoofddocentfuncties, en heeft daarnaast een positief neveneffect op de
doorstroming van vrouwen van UHD- naar hoogleraarposities; daarom stel ik
middelen ter beschikking om het voort te zetten. Over de invulling daarvan
bericht ik de Kamer in 2004.Toch blijkt dat de doorstroom naar hoogleraarfuncties en naar zware onderzoeksmanagementsfuncties
maar uiterst traag plaatsvindt. Om dit te bevorderen stel ik middelen ter
beschikking (2 miljoen vanaf 2004) aan NWO om het mogelijk te maken om
een groter deel van de aanvragen van vrouwen voor de vernieuwingsimpuls te
honoreren. Voor wat betreft kleurrijk talent start NWO het programma Mozaïek
(1,8 miljoen incidenteel) om het potentieel beter te benutten. Ik zal in het
overleg in het Innovatieplatform over de nota kenniswerkers/deltaplan bèta
en techniek (zie 2.2) bespreken of het mogelijk is uit de enveloppe middelen
in te zetten om dit programma vervolgens voort te zetten.Deze landelijke diversiteitsprogramma's zijn echter slechts een aanzet.
Essentieel is dat de universiteiten en andere onderzoeksinstellingen diversiteitsbeleid
integreren in hun personeelsbeleid. Daar bestaan al voorbeelden van die navolging
verdienen. In sommige universiteiten worden Aspasia-achtige regelingen gehanteerd,
soms wordt de benoeming van een vrouwelijke hoogleraar door het College van
Bestuur beloond met een bonus voor de betrokken faculteit. In mijn bestuurlijke
overleggen met de instellingen breng ik deze mogelijkheden met klem onder
de aandacht. Ik vraag de universiteiten en onderzoeksinstellingen om ambities
op deze terreinen te formuleren die kunnen worden vastgelegd in de prestatieafspraken
en strategische plannen. Bijzondere aandacht is daarbij nodig voor de vergroting
van het aantal vrouwelijke hoogleraren. Om het beschikbare vrouwelijke talent
onder de aandacht te brengen bij degenen die bij de universiteiten voor de
benoemingen van hoogleraren verantwoordelijk zijn, heb ik het Netwerk van
Vrouwelijke Hoogleraren gevraagd een «kandidatennetwerk» te starten
voor professorabele vrouwen. De VSNU heb ik gevraagd om de stand van zaken
en best practices op het terrein van de versterking van de positie van kleurrijk
talent te inventariseren. Ook daarop wil ik in de overleggen met de universiteiten
terugkomen.2.2. Bèta en techniekNederland heeft meer mensen nodig die zich kwalificeren in exacte vakken.
In het Regeerakkoord is aangekondigd dat het bevorderen van het studeren van
bèta en techniek een hoge prioriteit heeft. Dit moet desnoods via onorthodoxe
maatregelen worden bereikt. Hiertoe wordt het Deltaplan Bèta en techniek
opgesteld. Dit zal onderdeel zijn van de nota over kenniswerkers van mij en
de ministers van Economische Zaken en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Ook aan de opleidingen voor civieltechnische beroepen wordt hierbij aandacht
besteed. Voor het beleid ten aanzien van kenniswerkers, waaronder bèta's
en technici, zijn extra middelen beschikbaar, zie de box aan het slot van
paragraaf 1.2.Op korte termijn kan het aanbod van bèta-onderzoekers alleen worden
opgelost door ze uit het buitenland aan te trekken. Dat vereist dat belemmeringen
voor immigratie worden opgeruimd. In het Innovatieplatform is hierover een
rapport opgesteld met aanbevelingen. Daarover zal het Kabinet een standpunt
bepalen en dat aan de Kamer aanbieden.2.3. Communicatie over wetenschapBevorderen van wetenschaps- en techniek communicatie behoort tot het hart
van het wetenschapsbeleid. Het beleid op dit punt is echter hard toe aan herijking.
Te veel heeft het accent gelegen op voorlichting aan een als passief gezien
algemeen publiek. Te weinig is doelgericht gewerkt aan actief betrekken van
de burger en de jeugd. De organisatie is versnipperd en mist richting.De herijking van het beleid zal vorm krijgen op basis van het werk van
een commissie die als dubbele taak heeft het evalueren van de uitvoering van
de nota Boeiend, Betrouwbaar en Belangrijk, waarin het overheidsbeleid van
de afgelopen jaren is vastgelegd, èn het opstellen van een visie op
de toekomst van de wetenschapsen techniekcommunicatie. Het nieuwe overheidsbeleid
zal in de eerste helft van 2004 worden vastgelegd in het Kabinetsstandpunt
over de rapportage van deze commissie.Dit betekent dat over het hoe van de herijking in dit Wetenschapsbudget
nog geen uitspraken kunnen worden gedaan. Maar wel over een viertal uitgangspunten
die ten grondslag zullen liggen aan mijn reactie.1. Ten eerste zal ik een groter accent leggen op regionale initiatieven
waarbij met burgers een tweezijdige communicatie mogelijk is.2. Ten tweede moet de aansluiting tussen de wetenschaps- en techniekcommunicatie
en het onderwijs intensiever worden. Modern onderwijs is contextgebonden en
de wetenschaps- en techniekcommunicatie moet contexten aandragen die de belangstelling
van de leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs wekt.3. Ten derde zal ik stimuleren dat de onderzoeksinstellingen zorgen voor
een toegankelijke en aantrekkelijke informatievoorziening aan het algemene
publiek, zowel lokaal als landelijk, primair over het eigen onderzoek, maar
ook over de ontwikkeling van de wetenschap in het algemeen.4. En ten vierde zal ik voor de organisatie van de wetenschaps- en techniekcommunicatie
dezelfde uitgangspunten hanteren als voor het onderzoek zelf: een goede balans
tussen creatieve autonomie van individuele organisaties en nationale regie
en focus; toedeling van middelen op basis van kwaliteit en excellentie.Dit laatste betekent dat in ieder geval een grotere plaats zal worden
ingeruimd voor de science centra, met name in die gevallen waarin deze hebben
bewezen effectief in staat te zijn jonge mensen vanaf 6 jaar te enthousiasmeren
voor bèta en techniek.Goede wetenschapscommunicatie is echter ook noodzakelijk op alfaen gammaterrein.
Daar gaat het om het overdragen van culturele waarden. Een goed initiatief
op dit terrein is de Stichting Actueel Verleden die beoogt een publiekscentrum
te ontwikkelen over de Nederlandse geschiedenis en cultuur. Zeker nu Nederland
vele mensen kent die hun wortels hebben in landen met een andere geschiedenis
en cultuur, is dit belangrijk. Het gaat daarbij om aantrekkelijke en interactieve
presentaties die ook voor jonge mensen boeiend zijn, men zou kunnen zeggen
een alfa-gamma science centrum. Daarom is binnen het wetenschapsbudget in
de periode tot en met 2006 een bedrag van 6 mln. uitgetrokken om de Stichting
in staat te stellen een dergelijk centrum te ontwikkelen. In
de Stichting zijn zes nationale instellingen op het gebied van geschiedenis
verenigd.2.4. Sturing en rekenschapVerantwoorde keuzen en een goede verantwoording van de besteding van de
middelen vraagt om duidelijke informatie:• Informatie die zicht geeft op het functioneren van het bestel als
geheel en informatie die richting geeft bij het maken van keuzen (science
system assessment)• Informatie die het mogelijk maakt het functioneren van de instellingen
onderling te vergelijken, en• Informatie waaruit blijkt in hoeverre de individuele instellingen
hun taken naar behoren vervullen (rekenschapsinformatie).Science system assessmentOver het functioneren van het onderzoeksbestel als geheel is veel informatie
beschikbaar, maar het is vaak fragmentarisch en niet voldoende systematisch.
Belangrijke vragen blijven onbeantwoord of vragen om ad hoc studies. Vaak
is de beschikbare informatie te weinig toegankelijk. Ik wil toe naar een geïntegreerd
en toegankelijk totaalbeeld. Dat vraagt een systematische ontwikkeling. Hetzelfde
geldt voor verkenningen naar de kansrijke en wenselijke ontwikkelingen in
de wetenschap: er zijn er veel, gemaakt door een groot aantal organisaties,
maar er is te veel sprake van fragmentatie. Ook op dit terrein wil ik toe
naar een periodiek totaalbeeld waarin ook lacunes duidelijk zichtbaar worden,
zodat ze gevuld kunnen worden. Tenslotte is belangrijk dat er goede en voor
het parlement vlot toegankelijke informatie is over nieuwe wetenschappelijke
en technologische ontwikkelingen en over het functioneren van complexe technologische
systemen, zoals elektriciteitsnetwerken en de waterhuishouding. Ik acht het
Rathenau Instituut geschikt om deze taken uit te voeren. Het instituut heeft
thans alleen een taak op het terrein van technology assessment (het beoordelen
van nieuwe technologische ontwikkelingen op hun maatschappelijke gevolgen).
Door het instituut de genoemde bredere taken te geven, wordt de effectiviteit
van het instituut vergroot. Met het Rathenau-Instituut en de KNAW, waar het
Rathenau-instituut thans is ondergebracht, ben ik hierover in overleg. Zodra
dit tot definitieve conclusies heeft geleid zal ik de Kamer daarover informeren
en daarbij aangeven welke concrete verbeteringen in de informatievoorziening
en serviceverlening aan het Parlement worden beoogd.Onderlinge vergelijking van de instellingenOm de overheidsmiddelen daar in te kunnen zetten waar de beste prestaties
worden geleverd, moet er zicht zijn op onderlinge verschillen in prestaties.
Het functioneren van de individuele instellingen en de doelmatigheid van de
verdeling van de middelen, kunnen alleen worden beoordeeld als kwaliteitsonderzoek
ook onderlinge vergelijking mogelijk maakt. Tot dusverre werd bij de verzameling
van informatie over de output een grote rol gespeeld door de uitkomsten van
de onderzoeksvisitaties van de VSNU. Deze zijn, zoals eerder aangegeven, opgezet
om de universiteiten informatie te verschaffen voor hun kwaliteitszorg. Door
de opzet van het systeem, waarbij disciplinegewijs landelijke vergelijkingen
werden gemaakt, gaven de uitkomsten echter tegelijkertijd de overheid inzicht
in de relatieve prestaties van de instellingen. Zoals al aangegeven in hoofdstuk
1 willen de onderzoeksinstellingen zelf dit systeem herzien, en overgaan op
vergelijking van onderzoeksgroepen met counterparts in het buitenland. In
overleg van VSNU, NWO en KNAW is besloten dat een onafhankelijke commissie
wordt ingesteld die de zogenaamde meta-evaluatie zal uitvoeren. De taken van
deze commissie zijn de monitoring van het proces, het beoordelen van de invloed
van de evaluatierapporten op het beleid van de universiteiten,
NWO en KNAW en de evaluatie van het nieuwe onderzoeksprotocol waarin de nieuwe
evaluatiesystematiek is vastgelegd. Ik vraag de drie partijen dit voorstel
binnenkort in te dienen.Rekenschap door de individuele instellingenDe verantwoording door de individuele universiteiten is een onderwerp
dat in het HOOP wordt behandeld. Voor wat betreft NWO, TNO, KNAW en de KB
zijn de afgelopen tijd afspraken gemaakt over de precieze aard van de rekenschapsinformatie,
in de vorm van «rekenschapsconvenanten'. Er zijn indicatoren opgesteld,
waarmee de effectiviteit van de besteding van overheidsgeld specifiek voor
de eigen taken van deze instellingen helder wordt gemaakt, op zo'n manier
dat de administratieve belasting voor de instellingen zo gering mogelijk is.
Deze systematiek van prestatie-indicatoren zal verder worden vervolmaakt.
Tegelijkertijd wordt deze systematiek van rekenschap afleggen uitgebreid naar
alle instellingen die uit het wetenschapsbudget subsidie ontvangen. De uitkomsten
hiervan zal ik gebruiken in mijn bestuurlijk overleg met de instellingen en
om in de jaarlijkse voortgangsrapportages over het Wetenschapsbudget de Kamer
te informeren over de resultaten van het beleid.2.5. Onderzoek en informatieModern wetenschappelijk onderzoek genereert steeds meer gegevens. Omdat
deze gegevens met publieke middelen tot stand komen moeten ze principieel,
maar zeker ook uit overwegingen van efficiëntie, zoveel mogelijk publiek
toegankelijk zijn. Daarnaast worden als uitvloeisel van de publieke taken
steeds meer gegevens geproduceerd die voor de wetenschap van groot belang
kunnen zijn, zoals data uit de bevolkingsadministratie, sociale en financiële
administraties en registers uit de gezondheidszorg. Een goede toegankelijkheid
van deze bestanden is, juist ook voor wetenschappelijk onderzoek op maatschappelijke
aandachtsgebieden zoals gezondheidszorg van groot belang. De overheid heeft
hier een belangrijke rol te spelen, door juridische beletsels waar mogelijk
weg te nemen, uiteraard met nadrukkelijk behoud van waarborgen voor privacy,
intellectueel eigendom en nationale veiligheid. Hierbij dienen uiteraard de
departementen betrokken te zijn die verantwoordelijk zijn voor privacyaspecten
en voor de bedoelde publieke taken. In OESO-verband wordt deze problematiek
indringend besproken. Op initiatief van de Nederlandse delegatie naar het
OESO Committee for Scientific and Technological Policy (CSTP) is deze problematiek
geagendeerd voor de ministeriële CSTP-bijeenkomst eind januari 2004,
waar de ministers van wetenschaps- en technologiebeleid van de OESO-lidstaten
een declaratie gericht op zo open mogelijke toegang van data van publiek gefinancierd
onderzoek zullen bespreken. Ik steun deze declaratie.Ook de toegankelijkheid van de uitkomsten van onderzoek, met name via
publicaties (artikelen, boeken), verdient veel aandacht. Toegankelijkheid
is van belang zowel voor de communicatie en doelmatigheid binnen de wetenschap
als voor kennisoverdracht naar de maatschappij (bedrijfsleven, onderwijs).
De nieuwe elektronische mogelijkheden dienen daarbij maximaal te worden benut.
De kennisinstellingen hebben recent, onder meer met gelden uit het Nationaal
Actieplan Elektronische Snelwegen, terzake initiatieven genomen, zoals I-research
(NWO) en DARE (universiteiten).Er bestaat internationaal veel onvrede over de voortdurende stijging van
de prijs van wetenschappelijke tijdschriften. Die leidt ertoe dat bibliotheken
en onderzoeksinstituten steeds minder publicaties kunnen aanschaffen. Daarom
worden er internationaal diverse initiatieven genomen om te komen tot vrij
toegankelijke tijdschriften, waarbij de wetenschappers zelf de
organisatie van de selectie en redactie op zich nemen. Nederland heeft op
dit punt een bijzondere positie, omdat in ons land de hoofdvestiging is van
een aantal van de grootste internationale wetenschappelijke uitgevers. Ik
wil dan ook, samen met wetenschappelijke organisaties in overleg treden met
de wetenschappelijke uitgevers om oplossingsmogelijkheden te verkennen.Toegankelijkheid van wetenschappelijke informatie veronderstelt tevens
een duurzaam behoud daarvan. Hierbij gaat het zowel om conservering van papieren
materiaal (zoals gebeurt in het programma Metamorfoze) als om de digitale
toegankelijkheid (bijvoorbeeld in het programma Het Geheugen van Nederland)
én om digitale duurzaamheid. De papieren bijzondere collecties in Nederland
bijvoorbeeld, vormen een belangrijke en unieke bron voor veel alfa-onderzoek.
Toegankelijkheid en behoud van deze collecties is evenals dat van het digitale
materiaal een zaak van nationaal belang. Als nationale instelling heeft de
Koninklijke Bibliotheek op dit gebied een belangrijke, coördinerende
rol. De KB loopt op het gebied van duurzaam behoud zelfs internationaal voorop.
Op dat gebied zal ik de KB in staat stellen de leidende rol verder uit te
bouwen, waarbij de KB nauw zal samenwerken met het Nationaal Archief en het
Instituut Collecties Nederland. Voor de voortzetting van programma's voor
conservering, digitalisering en duurzame digitale opslag is er, beginnend
met 1 miljoen in 2004 uiteindelijk vanaf 2007 structureel 8 miljoen,
uitgetrokken.Een verwant onderwerp is de taakverdeling tussen de diverse wetenschappelijke
bibliotheken en instituten voor informatievoorziening. De KNAW werkt aan een
heroriëntatie op de taken van het NIWI, een instituut voor wetenschappelijke
informatievoorziening van de KNAW. Vanuit het wetenschapsbudget ontvangt de
Technische Universiteit Delft een doelsubsidie voor de bibliotheek. De taken
van de Koninklijke Bibliotheek zijn de afgelopen jaren verschoven, zoals is
aangegeven in het strategisch plan van de KB.Samen zijn al deze ontwikkelingen aanleiding genoeg om in goede samenspraak
met alle betrokken partijen een aparte nota aan het parlement op te stellen
over onderzoek en informatie. Ter voorbereiding daarvan zullen NWO, de KNAW
en de KB worden uitgenodigd zitting te nemen in een werkgroep. Per onderwerp
kan deze werkgroep worden uitgebreid met de andere betrokken partijen, zoals
verantwoordelijke departementen en wetenschappelijke uitgevers.HOOFDSTUK 3. EUROPESE ONDERZOEKSRUIMTE EN INTERNATIONALE
SAMENWERKINGDe Nederlandse wetenschap wil in toenemende mate deel
uitmaken van de mondiale wetenschap en gaat daartoe grensoverschrijdende bilaterale
en multilaterale samenwerkingsverbanden aan. Met name Europa is van groot
belang in de Nederlandse wetenschappelijke samenwerkingsrelaties. De EU-Kaderprogramma's
voor onderzoek zorgen voor aanvullende R&D-fondsen en verzekeren ons ook
van deelname aan hoogwaardige Europese kennisontwikkeling. En verder bieden
de Kaderprogramma's toegang tot externe wetenschappelijke kennis en tot grootschalige
en geavanceerde technische faciliteiten. Met de uitbreiding van de Unie tot
25 lidstaten wordt ook de Europese onderzoeksruimte verbreed. Dit maakt een
verdergaande integratie en structurering van het Europese Onderzoek extra
noodzakelijk. Onze van oudsher sterke positie moet ook na de uitbreiding worden
vastgehouden en waar mogelijk verstevigd. In 2004 zal ons land als voorzitter
van de Europese Unie een bijzondere verantwoordelijkheid dragen
voor de Europese agenda op het terrein van onderzoek.3.1. Europese OnderzoeksruimteIn het kader van het Lissabonproces werken de EU-Lidstaten aan de totstandkoming
van één Europese Onderzoeksruimte, met een adequaat niveau van
investeringen. Nederland wil tijdens het EU-voorzitterschap bevorderen dat
er belangrijke stappen worden gezet in de verdere ontwikkeling van de Europese
onderzoeks- en innovatieruimte. Dit begint bij de evaluatie in 2004 van de
nieuwe instrumenten in het huidige Zesde Kaderprogramma: de excellente netwerken
en de geïntegreerde projecten. Hierbij worden ook de ervaringen betrokken
met de eerste toepassing van artikel 169 van het EG Verdrag, waarin NWO zo'n
belangrijke rol vervult. Ook zal worden gekeken naar de instrumenten op het
gebied van human resources en mobiliteit. Met het oog op de Nederlandse opstelling
heb ik, samen met de minister van Economische Zaken, aan de Adviesraad voor
Wetenschap en Technologie gevraagd een advies uit brengen. Dit advies moet
antwoord geven op de vraag hoe Nederland – en de Nederlandse partijen –
zich het beste kunnen positioneren in de Europese onderzoeks- en innovatieruime.
Het advies verwacht ik begin 2004.Op grond van het debat in de Raad voor Concurrentievermogen over de genoemde
evaluaties kunnen conclusies worden geformuleerd die van directe invloed zijn
op de vormgeving van het Zevende Kaderprogramma. Andere accenten die Nederland
onder meer wil leggen betreffen:• de totstandkoming van een European Research Council• een betere coördinatie van onderzoeksinfrastructuren• betere wisselwerking en samenwerking tussen kennisinstellingen
en bedrijfsleven• aanbod, kwaliteit en mobiliteit van kenniswerkersOnder het Deense voorzitterschap is het debat over de oprichting van een European Research Council nieuw leven ingeblazen. Van
belang hiervoor zijn de Mededelingen die de Europese Commissie voor 2003 en
2004 heeft aangekondigd over de thematiek van excellentie van fundamenteel
onderzoek en de hiervoor benodigde instrumenten op Europees niveau. Een European
Research Council zou zich moeten richten op het bevorderen van wetenschappelijke
excellentie op basis van Europese competitie. Dit laatste past uitstekend
in het concept van de Europese onderzoeksruimte. Juist vanwege de competitie
tussen onderzoeksteams in Europa kan de European Research Council worden gezien
als complementair aan het Kaderprogramma. Dit laatste richt zich immers vooral
op samenwerken om te kunnen concurreren op wereldschaal.In de Europese Raad van Barcelona is afgesproken te streven naar een gemiddelde
investering in onderzoek van 3 procent van het Europese BNP in 2010. Hiervan
dient 2/3 door bedrijven te worden gefinancierd. Complementair moet dus 1%
publiek en privaat worden ingevuld. Deze ambitie betekent voor Nederland dat
er meer geïnvesteerd moet worden in R&D en innovatie, publiek zowel
als privaat. Ook moeten we ervoor zorgen dat de Nederlandse kennisinstellingen
goed kunnen participeren in de Europese onderzoekssamenwerking. Dat vraagt
nogal wat van de organisatiegraad van het Nederlandse onderzoek. Er moet voldoende
schaal aanwezig zijn. De BSIK-middelen dragen hieraan bij, evenals de Toponderzoeksscholen
en de Technologische Topinstituten.Voor het realiseren van de 3% doelstelling van Barcelona zal het EU-Actieplan
Investeren in Onderzoek1 richtinggevend zijn.
De acties uit dit plan worden onder meer door open coördinatie
tussen lidstaten uitgevoerd. Het actieplan legt terecht de nadruk op het belang
van voldoende human resources. In Europa zijn volgens recente berekeningen
700 000 onderzoekers extra nodig tegen het jaar 2010. Ook focust het
actieplan op de wisselwerking tussen publiek onderzoek en bedrijfsleven. De
vorming van centra van excellentie in Europa neemt bovendien een belangrijke
plaats in binnen het actieplan. Een eerste rapportage wordt in de zomer van
2004 verwacht.Het streven is over deze onderwerpen raadsconclusies door de Raad voor
Concurrentievermogen te laten vaststellen, en de Nederlandse bevindingen ook
aan te bieden aan de nieuwe Commissarissen en aan het Europees Parlement.
Daartoe worden deze onderwerpen geagendeerd op een informele Raad voor Concurrentievermogen
(Maastricht, juli 2004) en op twee door OCW en EZ geïnitieerde conferenties.
Samen met een task force uit het veld zal ik experts bijeenbrengen in een
reeks thematische conferenties, die als overkoepelend thema hebben: Policies
for the European Knowledge Society. Het streven is erop gericht de inhoudelijke
resultaten van de Nederlandse inzet te laten bevestigen tijdens de Europese
Raad (Voorjaarstop) onder het Luxemburgse Voorzitterschap in 2005, waar halverwege
het Lissabonproces de balans wordt opgemaakt van de geboekte voortgang.Vanaf 2007 start de Europese Commissie het «Security Research
Programme» waarin de focus ligt op veiligheid van burgers. Op korte
termijn verschijnt over het programma, dat wordt gezien als een belangrijk
nieuw werkterrein, een mededeling van de Commissie.3.2. Bilaterale samenwerkingDe Europese Onderzoeksruimte kent als belangrijke component de samenwerking
met derde landen. Met tal van landen heeft de EU onderzoeksovereenkomsten
afgesloten die beogen samenwerking te vergemakkelijken. Nederland heeft in
de bilaterale samenwerking telkens gezocht naar aansluiting met de beste kennis,
zodat samenwerking tot wederzijds voordeel kan leiden. Landen waarmee samenwerking
tot stand is gebracht zijn Rusland, Hongarije, China en Indonesië. Daarvan
kunnen nu vruchten worden geplukt. De samenwerking met Rusland en China bijvoorbeeld
zal zich in de komende jaren concentreren op samenwerking tussen onderzoeksinstituten.
Hiermee wordt beoogd aansluiting te vinden op de grote instrumenten uit het
Kaderprogramma die zich richten op integratie. In april 2004 wordt een nieuw
Memorandum of Understanding (MoU) afgesloten met Rusland. Dit zal in het teken
staan van institutionele samenwerking op een beperkt aantal veelbelovende
gebieden. Met China wordt verder gewerkt aan het concept van strategische
allianties tussen een beperkt aantal Nederlandse en Chinese onderzoeksinstellingen.
Uiteraard blijft ook in deze kaders de aandacht voor de jonge onderzoekers
recht overeind. In de samenwerking met Indonesië bijvoorbeeld kan worden
geprofiteerd van het Asia-Link programma van de Europese Unie. Dit programma
zet in op structurele samenwerking tussen universiteiten en onderzoekinstellingen,
onder andere ten behoeve van onderzoekersopleidingen. Nu vanaf mei 2004 Hongarije
volwaardig lid is van de Unie behoeft het huidige Memorandum of Understanding
geen verlenging. De Nederlands-Hongaarse samenwerking in het Kaderprogramma
biedt voldoende perspectief voor effectieve samenwerking in de toekomst. De
aandacht kan dan ook worden verlegd naar de eerstvolgende nieuwe EU-toetreders:
Roemenië en Bulgarije, met hun interessante potentieel. Een door NWO
ontwikkeld pilot project met deze landen, gericht op jonge onderzoekers, ziet
er veelbelovend uit.De AWT heeft onlangs een advies uitgebracht over de bilaterale samenwerking
waarin wordt voorgesteld de samenwerkingsprogramma's met de meeste landen
te beëindigen. Ik neem dit advies serieus en zal de inhoud er van bespreken
met de betrokken partijen waaronder de KNAW en NWO. Op basis daarvan zal ik
mijn standpunt bepalen en dit medio januari 2004 aan de Kamer doen toekomen.Tenslotte wil ik benadrukken dat Nederland in het streven naar Europese
onderzoekssamenwerking de wetenschappelijke expertise in de naaste buurlanden
niet uit het oog moet verliezen. In oktober 2003 heb ik afspraken gemaakt
met mijn collega's in Noordrijn Westfalen, Vlaanderen en Luxemburg over samenwerking
op het gebied van hoger onderwijs, wetenschap en onderzoek. Doel hiervan is
onze positie in de Europese onderzoeks- en innovatieruimte te versterken.TOT SLOTIn het voorwoord heb ik aangegeven wat mijn ambities zijn voor het Nederlandse
onderzoeksbestel:1. ruimte en richting: focus en concentratie2. bevorderen van het gebruik van onderzoeksresultaten3. opleiden en behouden van onderzoekers en andere kenniswerkers4. kwaliteit van het onderzoek bevorderen door concurrentie5. communicerenOnderstaand worden voor deze speerpunten de concrete acties uit dit Wetenschapsbudget
samengevat:Focus en concentratie• drie nationale thema's: ICT, genomics/life sciences, nanotechnologie• daarbinnen: prioriteit voor de meest veelbelovende onderzoeksrichtingen• onderzoekers bepalen zèlf wat kansrijke richtingen zijn• speerpunt «focus en massa» zo combineren met «samenwerking
bedrijven-kennisinstellingen» dat prestatiebekostiging universitair
onderzoek tot stand komt• organische verdere ontwikkeling van de regierol van NWO (ICT, BSIK)Gebruik van onderzoeksresultaten• doorbreken van de Europese paradox staat bovenaan de agenda• Innovatieplatform levert belangrijke bijdrage• Nederlands kennissysteem levert goede prestaties, sterktes verder
uitbouwen• excellente samenwerkingsverbanden krijgen meer armslag (netwerken,
consortia, hot spots)• valorisatie wordt een aparte component in de WHW• durfkapitaal: overleg met de financiële instellingen• BSIK-projecten om nieuwe bedrijvigheid met kennis te stimuleren• brugfunctie technologische instituten wordt geëvalueerd, daarop
nu niet vooruitlopenOpleiden en behouden van onderzoekers en andere kenniswerkers• goed personeelsbeleid is zaak van de instellingen, maar dat is
niet vrijblijvend: zij worden daar uitdrukkelijk op aangesproken (in bestuurlijk
overleg)• formatiebeginsel moet plaatsmaken voor loopbaanbeginsel• Vernieuwingsimpuls wordt gecontinueerd• Aspasia-programma wordt voortgezet, er komt een apart deel in de Vernieuwingsimpuls om een kweekvijver van vrouwelijk talent te creëren• NWO start het programma «Kleurrijk Talent»• Er komt een deltaplan bèta/techniek, voor de korte termijn
wordt ingezet op immigratie kenniswerkersKwaliteit bevorderen en concurrentie stimuleren• introductie van nieuw stelsel kwaliteitszorg, met metafunctie• versterking prestatiebekostiging voor universitair onderzoek en
invoering daarin van positieve prikkels voor onderzoekssamenwerking met bedrijven.
Dit is tevens gekoppeld aan de speerpunten «focus en concentratie»
en «gebruik van onderzoeksresultaten»• er wordt een systematiek ontworpen om inzicht te bieden in de relatieve
prestaties van de instellingen, om verschuiving van middelen naar de best
presterende instellingen op termijn mogelijk te makenCommunicatie• evaluatie beleid wetenschaps- en techniekcommunicatie, opstellen
toekomstvisie• groter accent op regionale initiatieven voor tweezijdige communicatie
met de burger• invensivering aansluiting met het onderwijs: aandragen van contexten• toegankelijke en aantrekkelijke informatievoorziening voor breed
publiek• meer armslag voor de science centraBIJLAGEFINANCIEEL OVERZICH 20022003200420052006200720081. Intensiveringen       KB behoud wetenschappelijke culturele collecties  1 0002 0003 0008 0008 000Boulevard van het actuele verleden  3 0002 0001 000  Aspasia   1 5002 0002 0002 000Totaal intensiveringen004 0005 5006 00010 00010 000        2.Onderzoekbestel       NWO287 477313 833299 426297 069297 322297 688297 688KNAW77 06378 39881 80583 10583 22583 41383 413Koninklijke Bibliotheek29 87131 35931 40031 44331 47631 51931 519KNAW bibliotheek2 1892 2632 2742 2782 2832 2902 290LF TUD bibliotheek6 5546 7416 7666 7796 7916 8076 807IISG262262262262262262262SURF2 2692 2702 2702 2702 2702 2702 270CPG428448449450452454454TNO194 036187 759188 806188 385189 858185 279185 279BPRC/Stichting AAP6 6096 9398 3899 1929 1829 1829 182Nationaal Herbarium1 0411 0761 0751 0731 0711 0741 074NLR762820820820820820820Waterloopkundig Laboratorium1 1901 2701 2701 2701 2701 2701 270Grondmechanica Delft713758758758758758758MARIN771856856856856856856STT177182182182182182182WeTeN2 7472 7851 9801 6461 6461 6461 646EMBC436454454454454454454EMBL2 4712 6632 9682 9682 9682 9682 968ESA30 21430 99330 78430 35730 33131 33131 331CERN30 12929 20031 06531 06531 06532 15532 155ESO5 4865 5315 4915 4815 9455 9455 945EG-Liaison174189189189189189189NTU/INL1 6331 4511 4541 4591.4631 4611 461EIB1 0701 1081 1481 1501 1561 1581 158Nog te verdelen augustusbesluitvorming  – 994– 1 905– 1 922– 1 971– 1 971Nog te verdelen4148748043821 2223 2664 220Subtotaal onderzoeksbestel686 186 702 151699 438702 595702 726703 680        3. Specifieke beleidsthema's       FES27 48917 11011 94711 94711 94711 94711 947Genomics63 86811 34511 34511 34511 34511 34511 345Vernieuwingsimpuls9 07610 43713 16013 61313 61313 6131 3 613 Economie Ecologie Technologie011 35010 9658 3107 4304 5464 661COS519471473476476476476Verkenningen83000000Aspasia431431431    Subtotaal specifieke beleidsthema's101 46651 14448 32145 69144 81141 92742 042        4. Coördinatie en samenwerking       Coördinatie wetenschapsbeleid8 5305 4314 1432 3544 6424 8374 854Bilaterale samenwerking3 9704 0564 9975 8953 0692 9342 934Subtotaal coördinatie en samenwerking12 5009 4879 1408 2497 7117 7717 788Totaal uitgaven800 152771 113763 612758 878764 804762 424763 510Lijst van afkortingenAWTAdviesraad voor Wetenschaps-
en Technologiebeleid BSIKBesluit Subsidies
Investeringen Kennisinfrastructuur CERNCentre Européen
pour la Recherche Nucléaire COSCommissie van Overleg
SectorradenCSTPCommittee for Scientific
and Technological Policy van de OESO DLODienst Landbouwkundig
Onderzoek EMBLEuropean Molecular
Biology Laboratory ESAEuropean Space AgencyESOEuropean Southern
Observatory GTI'sGrote Technologische
Instituten HOOPHoger Onderwijs-
en Onderzoeksplan ICES-KISInterdepartementale
Commissie Economische Structuurversterking/werkgroep KennisinfrastructuurKBKoninklijke Bibliotheek KNAWKoninklijke Nederlandse
Akademie van Wetenschappen MKBMidden- en kleinbedrijfNIDINederlands Interuniversitair
Demografisch InstituutNWONederlandse Organisatie
voor Wetenschappelijk OnderzoekOBVJ(Sectorraad) Openbaar
Bestuur, Veiligheid en JustitieRAWOORaad van Advies
voor Wetenschappelijk Onderzoek Ontwikkelingssamenwerking RenDResearch and DevelopmentRGORaad voor Gezondheidsonderzoek RMNORaad voor Ruimtelijk,
Milieu- en Natuuronderzoek STWTechnologiestichting
STW TNONederlandse Organisatie
voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek TTI'sTechnologische Topinstituten UHDUniversitair hoofddocentVSNUVereniging van Samenwerkende
Nederlandse UniversiteitenWBSOWet Bevordering Speur-
en Ontwikkelingswerk WHWWet op het Hoger Onderwijs
en Wetenschappelijk OnderzoekZON/MWZorgonderzoek Nederland/Gebiedsbestuur
Medische WetenschappenXNoot1Strikt genomen gaat het bij het geld dat met de WBSO is gemoeid niet om
uitgaven van de overheid, maar om het niet heffen van belastingen en premies
over de uitgaven die bedrijven doen aan R en D.XNoot2Ook HBO-instellingen hebben een rol in het onderzoeksbestel, met name
als het gaat om kennisoverdracht aan het MKB. De lectoren vervullen daarin
een centrale rol. In het HOOP wordt hierop nader ingegaan.XNoot1Zie zowel voor de cijfers over impact als productiviteit het derde EU-indicatorenrapport,
Third European Report on Science and Technology Indicators. Towards a Knowledge-Based
Economy (Brussel, 2003); eveneens te raadplegen via http://www.cordis.lu/indicators/thirdreport.htm.XNoot1Voorbeelden van vakgebieden die in de knel zijn geraakt door het ontbreken
van een mechanisme dat excellent onderzoek beloont zijn dierethologie, waarin
Nederland begin jaren tachtig tot de wereldtop behoorde dankzij het werk van
een aantal verspreide vakgroepen, terwijl het terrein nu vrijwel verdwenen
is, en de kleine letteren. Ook op bèta-terrein zijn op dit moment belangrijke
voorbeelden te constateren, zoals het wiskunde-onderzoek en de geodesie.XNoot2Zie het CPB-rapport Prikkel de prof. Een analyse van de bekostiging van
het universitair onderzoek (oktober 2003).XNoot3Overigens is de laatste jaren sprake van een snelle groei van private
financiering van universitair onderzoek, tot 6,5 procent in 2001.XNoot1Zie SEO-rapport Meetbaar nut of onschatbare waarde? Wetenschappelijk onderzoek
en het bedrijfsleven.XNoot1AWT-advies Naar een nieuw maatschappelijk contract. Synergie tussen publieke
kennisinstellingen en de Nederlandse kennissamenleving (2003).XNoot1IBO-Technologiebeleid (2002), De pijlers onder de kenniseconomie (CPB,
2002).XNoot2Namelijk het Nationaal Lucht en Ruimtevaart laboratorium (NLR), het Maritiem
Research Instituut (MARIN), GEO-DELFT, Waterloopkundig Laboratorium (WL) en
Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN).XNoot1Deze zijn de Raad voor Ruimtelijk, Milieu- en Natuuronderzoek (RMNO),
de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO), de Raad van Advies voor Wetenschappelijk
Onderzoek Ontwikkelingssamenwerking en het Innovatie-Netwerk Groene Ruimte
en Agrocluster.XNoot2In de COS participeren behalve de Sectorraden, m.i.v. OBJV, óók
de – onafhankelijke – Stichting Toekomstbeeld der Techniek en
een vertegenwoordiger van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.XNoot1Innovatiebrief, deel 2, Analyse van de Nederlandse innovatiepositie, p.
6.XNoot1COM (2003) 226 final. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29338-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl