Gehandicaptenbeleid; Lijst van vragen en antwoorden over actualisatie 1997 van het Meerjarenprogramma intersectoraal gehandicaptenbeleid 1995-1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24170, nr. 30

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

24170 nr. 30

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam123456789101112131415161718192021222324252627282930313233In de knelpunten wordt onderscheid gemaakt tussen:3435363738394041424344454647484950515253545556
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24170Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 170Gehandicaptenbeleidnr. 30LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 18 november 1997De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft een aantal vragen voorgelegd aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de actualisatie 1997 van het Meerjarenprogramma intersectoraal
gehandicaptenbeleid 1995–1998 (24 170, nr. 28).De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 18 november
1997.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,Van NieuwenhovenDe griffier van de commissie,Teunissen 1Om welke redenen bestaat er een onderuitputting in de uitgaven van
het TOG-project? (blz. 4)De onderuitputting in de uitgaven in het kader van het TOG-traject worden
voornamelijk veroorzaakt door een bij de verwachtingen achterblijvend aantal
ingediende aanvragen en in mindere mate door een te strenge interpretatie
van de criteria door het orgaan dat voor de indicatiestelling door de Sociale
Verzekeringsbank is gecontracteerd.Met betrekking tot het achterblijvend aantal aanvragen kan worden gemeld,
dat volgens gegevens van de Sociale Verzekeringsbank tot nog toe slechts eenderde
van de verwachte aanvragers een verzoek heeft ingediend. Een mogelijke oorzaak
voor het achterblijven van het aantal aanvragen is onbekendheid met de regeling.
In verband hiermee wordt nog dit jaar de voorlichting over de TOG geïntensiveerd.
Voor meer informatie over deze nieuwe voorlichting wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 9.Met betrekking tot de interpretatie van de criteria kan het volgende worden
opgemerkt. Het indicatieorgaan heeft tot voor kort, als sprake was van interpretatie,
daarbij steeds gekozen voor de meest stringente c.q. meest voorzichtige optie.
Onlangs heeft het indicatieorgaan de toepassing van de criteria meer in overeenstemming
met de algemene bedoeling en uitgangspunten van de TOG gebracht. De reeds
als gevolg van te strenge toepassing van de criteria afgewezen aanvragen zullen
worden herzien dan wel zijn inmiddels herzien. 2Is bij kleinschalig wonen rekening gehouden met het gegeven dat kleinschalig
wonen zo'n 20% duurder is? (blz. 4)Zoals in het JOZ 1997 (Kamerstukken II, 1996–1997, 25 004,
nr. 2, blz. 81) is gesteld, wordt algemeen aangenomen dat kleinschalige woonvormen
meer kosten dan terreingebonden inrichtingsplaatsen. Om deze reden was in
het JOZ 1997 een bedrag ad f 8 miljoen vrijgemaakt voor inrichtingen
die doende waren de omslag naar een kleinschalige aanpak tot stand te brengen.
In verband met de prioriteit die voor 1998 is gegeven aan wachtlijstbestrijding
en dagbesteding is dit bedrag voor 1998 weliswaar gecontinueerd, maar niet
verhoogd.Overigens kan niet gesproken worden van een vast gegeven, als zou kleinschaligheid
altijd tot een prijsverhoging ad 20% leiden. Tot op heden spreken verschillende
studies en adviezen elkaar tegen. Visie-verschillen en verschillen in managementstijlen
spelen ongetwijfeld een rol. Duidelijk is in ieder geval, dat het semimurale
alternatief voor terreingebonden intramurale zorg (te weten een plaats in
een gezinsvervangend tehuis gecombineerd met plaatsing in een dagverblijf
voor ouderen) niet méér kost dan intramurale zorgverlening.
Over de vraag of dit gegeven gerelativeerd moet worden in verband met het
feit dat bewoners van inrichtingen in de regel ernstiger gehandicapt zijn,
verschilt men in het veld van mening. 3Wat zijn de oorzaken dat men zich voor 1998 niet fundamenteler heeft
bezonnen op de positie van chronisch zieken? (blz. 5)De positie van de chronisch zieke heeft ook in 1997 veel aandacht gehad.
Verwezen wordt onder meer naar de activiteiten van de Nationale Commissie
Chronisch Zieken (NCCZ). Interdepartementale onderwerpen zijn in de Interdepartementale
commissie voor een Samenhangend en Gecoördineerd beleid voor mensen met
een handicap en/of chronische ziekte (ISG) aan de orde geweest. Deze onderwerpen
zijn in de Actualisatie 1997 terug te vinden. Met de
opmerking dat een inhaalslag moet worden gemaakt, wordt gedoeld op het feit
dat het Meerjarenprogramma intersectoraal gehandicaptenbeleid 1995–1998,
de titel zegt het al, niet van meet af aan een volledig geïntegreerde
benadering van gehandicapten en chronisch zieken heeft gehad. Het achteraf
aanbrengen van die geïntegreerde benadering in de Actualisaties
1996 en 1997 zou in verband daarmee enigzins geforceerd aandoen. Vandaar
dat de ISG besloten heeft in het huidige traject de samenhangen ad hoc aan
te brengen, maar een fundamenteler basis te leggen in het volgende meerjarenplan.
Overigens is de doordenking hierover in de ISG in 1997 wel van start gegaan. 4Aan welke inspanning denkt het kabinet in de nog resterende periode
als het gaat om de mentaliteitsverandering van dankbaarheid naar strijdbaarheid
te bevorderen? (blz. 5)In november 1997 is de Gehandicaptenraad een campagne gestart onder de
titel Wat kunnen we eigenlijk niet?. De bedoeling van deze campagne
is het publiek te vragen om mensen met een handicap of chronische ziekte te
zien als mensen met mogelijkheden op tal van gebieden in plaats van als mensen
die primair opvallen door hetgeen ze niet (meer) kunnen. De landelijke overheid
wil zoveel mogelijk bij deze campagne aansluiten. In de begroting van het
ministerie van VWS is daarvoor, mede in relatie tot het traject gelijke behandeling
gehandicapten, ruimte gereserveerd (Kamerstukken II, 1997–1998, 25 600,
XVI, nr. 2, blz. 112). 5Op welke manier wordt voorlichting gegeven over regelgeving in zijn
algemeenheid en in het bijzonder over de fiscale aftrek in verband met te
maken kosten van chronisch zieken en gehandicapten? Op welke termijn zal het
kabinet hierin verbeteringen gaan bevorderen? (blz. 5)Per 1 januari 1998 veranderen voor chronisch zieken en gehandicapten de
regels rond de aftrekpost buitengewone lasten. De belastingdienst zal de volgende
middelen inzetten om de betrokkenen hierover in te lichten:– de toelichting op het aangiftebiljet;– de folder buitengewone lasten;– de belastingtelefoon.Naast bovenstaande middelen wordt overwogen om in 1998 een aparte voorlichtingscampagne
te voeren over dit onderwerp 6Neemt de Ziekenfondsraad in zijn onderzoek ook mee de problematiek
die is ontstaan bij de invoering van de Wet voorzieningen gehandicapten en
de daarmee samenvallende uitvoering door gemeenten via het verhogen van de
bijdrage aan het Gemeentefonds? (blz. 8)Aangenomen wordt, dat deze vraag gerelateerd moet worden aan het onderwerp
«verpleegkundige hulp/lijfgebonden zorg aan kinderen die speciaal onderwijs
volgen». Bij de afwegingen om het beschikbare budget voor deze lijfgebonden
zorg eventueel naar de gemeenten te decentraliseren – overigens maar
één van de genoemde opties – wordt om aandacht gevraagd
voor de onderuitputting in veel gemeenten bij de besteding van het budget
Wet voorzieningen gehandicapten. De Ziekenfondsraad zal dit aspect ongetwijfeld
bij de afwegingen betrekken. 7Welke resultaten zijn tot op heden geboekt met diverse modellen en
instrumenten die zijn ontwikkeld om deskundigheidsbevordering binnen ROC's en gediplomeerde uitstroom van gehandicapten naar de arbeidsmarkt
te realiseren? (blz. 8)Het in de Actualisatie 1997 genoemde project Weer samen
naar werk (WSNW) heeft inmiddels een aantal producten en instrumenten
opgeleverd. Deze producten en instrumenten zijn vooralsnog geënt op de
WSNW-pilots, maar worden thans bewerkt, zodat ook andere instellingen er gebruik
van kunnen maken. Voor de overdracht van producten wordt door de projectleiding
WSNW een conferentie georganiseerd, die op 11 december a.s. plaats vindt.Naar verwachting zal aan het einde van het schooljaar 1997/1998 meer zicht
zijn op de resultaten van de diverse modellen en instrumenten die zijn ontwikkeld
om deskundigheidsbevordering binnen ROC's en gediplomeerde uitstroom van gehandicapten
naar de arbeidsmarkt te realiseren. Dan zullen ook de eerste cijfers bekend
zijn van gehandicapte cursisten, die in het kader van het innovatieproject Expertise-opbouw beroepsopleiding gehandicapten en het project Weer samen naar werk worden opgeleid. 8De afstemming tussen dagverblijven gehandicapten en scholen voor
speciaal onderwijs zal beleidsmatig en financieel verkend moeten worden. Wanneer
zijn de resultaten bekend en wanneer komt deze informatie naar buiten? (blz.
9)Een interdepartementale werkgroep OCenW-VWS is momenteel bezig met verkenningen,
waarbij beleidsmatige en financiële consequenties nader in kaart gebracht
worden. Onderdeel van deze verkenning is een veldraadpleging op 9 januari
1998, met vertegenwoordigers van ouderverenigingen en de beide sectoren, onderwijs
en zorg. Op basis van het interdepartementale overleg en de veldverkenningen
zal de afstemming tussen het speciaal onderwijs op scholen voor zeer moeilijk
lerende kinderen en de kinderdagverblijven voor verstandelijk gehandicapten
uiteindelijk in een kabinetsstandpunt vormgegeven worden. Op dit moment is
nog geen uitsluitsel te geven over de termijn waarop dit plaatsvindt. 9Is er een indicatie dat het achterblijvend beroep op de TOG te maken
heeft met te strenge criteria dan wel dat men de tegemoetkoming te laag of
onvoldoende vindt (nu f 250,– tot f 375,– per kwartaal)
om hiervan gebruik te maken? Zo nee, welke andere oorzaken zijn denkbaar?
Welke voornemens zijn er om de voorlichting over de TOG te intensiveren? (blz. 10)Met betrekking tot het achterblijvende beroep op de TOG wordt verwezen
naar het antwoord op vraag 1. Met betrekking tot de voorlichting over de TOG
kan het volgende opgemerkt worden. In mei jl. werd in het kader van de voorlichting
over de TOG aan belangenverenigingen van ouders van gehandicapte kinderen
en hun koepels en aan 1100 instellingen op het gebied van zorg voor gehandicapte
kinderen een SZW-informatieblad gezonden over de regeling, de criteria en
de wijze van aanvragen. Tevens werd desgevraagd de tekst van het informatieblad
in elektronische vorm aangeboden, teneinde deze in de relevante bladen en
tijdschriften te verwerken.Het verschil van de nieuwe voorlichting ten opzichte van die van mei jl.
is gelegen in de directe en persoonlijke benadering van de organisaties.Na overleg met een aantal organisaties uit de gehandicaptenwereld is besloten
voorlichtingsmateriaal neer te leggen op plaatsen die door ouders (van gehandicapte
kinderen) worden bezocht, zoals mytyl- en tyltylscholen, sociaal
pedagogische diensten, revalidatiecentra met kinderafdelingen en medische
kinderdagverblijven. De betrokken koepelorganisaties zullen dienstverleners
oproepen ouders actief te wijzen op de regeling. Ook in media die in de gehandicaptenwereld
verschijnen, komen artikelen over de regeling.Overwogen is ook een massamediale inzet, zoals het plaatsen van advertenties
in dagbladen. Omdat de doelgroep relatief klein is, is daarvan afgezien. De
gekozen aanpak via en in samenwerking met organisaties die dichtbij de doelgroep
staan, is doelgerichter en biedt meer informatievoorziening «op maat».In het nieuwe voorlichtingsmateriaal zal, om misverstanden te voorkomen,
worden benadrukt dat 70% van de indicatiestellingen plaats vindt zonder dat
het kind (weer) gekeurd moet worden. De mogelijkheid bestaat immers, dat de
vrees voor (weer) een keuring mensen ervan weerhoudt een tegemoetkoming in
het kader van de TOG aan te vragen. Voorts zal benadrukt worden, dat de TOG
belastingvrij is en geen invloed heeft op andere sociale zekerheidsuitkeringen
of -voorzieningen. 10Wanneer wordt het project afgesloten dat de koppeling van radio-informatie
aan lichtsignalen onderzoekt? (blz. 10)Het onderzoek naar koppelbaarheid van het systeem van alarmering van de
bevolking en het bestaande huissignaleringssysteem bij de doven/slechthorenden
is afgerond. Dit geeft als mogelijk technische oplossing aan gebruik te maken
van een via de FM-zenders te verspreiden RDS-signaal (RDS = Radio Data System).Alle koepelorganisaties van doven en slechthorenden waren betrokken bij
het onderzoeksproces en onderschrijven unaniem deze technische oplossing.Op basis van de uitkomsten van voornoemd gezamenlijk onderzoek is vervolgens
in opdracht van de Directie Brandweer en Rampenbestrijding van het ministerie
van Binnenlandse Zaken op nationaal niveau bij deskundigen binnen de overheid
en bedrijfsleven nader onderzoek uitgevoerd naar de technische realiseerbaarheid
van deze voorgestelde oplossing.Daarnaast heeft de internationale oriëntatie, die in de Actualisatie
1996 is genoemd, zich gericht op praktijkgebruik van dit systeem in
Zweden, aangezien daar reeds tien jaar dit RDS-systeem functioneert.De conclusie is dat de in de onderzoekzoeksrapportage voorgestelde technische
oplossing een te realiseren optie is.De vraag die dan resteert is hoe deze oplossing het beste is te implementeren.
Daartoe wordt op dit moment in ambtelijke zin een voorstel door de ministeries
van Binnenlandse Zaken en VWS voorbereid. Daarbij wordt rekening gehouden
met een mogelijk vervolg begin volgend jaar op het in de begin jaren negentig
(1991–1995) uitgevoerde Europese FASDE project (FASDE staat voor Future
Alarm and Awareness Services for the Disabled and Elderly). Dit project heeft
een prototype van een polshorloge opgeleverd, dat een gecombineerde sociale
en persoonlijke alarmering bevat. Voor Nederland is hierbij betrokken het
IRv te Hoensbroek (Kenniscentrum Zorg en Techniek voor mensen met beperkingen).Gestreefd wordt – mogelijk via een (Europese) pilot – naar
implementatie in 1998 van een technische oplossing welke financierbaar is
(binnen de huidige financieringskaders van AWBZ en/of Wvg), gebruiksvriendelijk
is voor doven en slechthorenden en voldoet aan de eisen van alarmering van
de bevolking bij rampen. Dit betekent dat het project wordt afgesloten als
de implementatie een feit is. 11Kan de staatssecretaris nader ingaan op de stand van zaken per 1
oktober 1997 inzake de voorzieningen voor jongeren in verpleeghuizen in relatie
tot het streven naar kleinschaligheid? Hoe is hun huisvesting thans? Om welke
aantallen jongeren gaat het tussen nu en het jaar 2000? Welke betere huisvestingstoekomst
kan hen tussen 1998 en 2002 worden geboden op basis van de vanaf 1 januari
1998 geldende Wet Bouwbeheersing Zorgvoorzieningen? (blz. 11)In de nota Verpleeghuiszorg voor jongeren met een niet-aangeboren
hersenletsel (NVVz, maart 1995) van de Nederlandse Vereniging voor verpleeghuiszorg
wordt onder meer geconstateerd dat het gemiddelde verpleeghuisbudget tekortschiet
om een adequaat aanbod voor jongeren te realiseren. De aankleding van de verblijfsvoorzieningen
en de geboden activiteiten in het verpleeghuis zijn in onvoldoende mate afgestemd
op jongeren. Zo hebben deze jongeren veelal psychosociale begeleiding nodig.
Met name het gebrek aan privacy op gecombineerde afdelingen (jongeren en ouderen)
vormt een probleem.In het Beleidstoetsingskader Gehandicaptenzorg d.d. 28 maart
1996 wordt ten aanzien van de onderhavige problematiek het volgende gesteld:
«Het verpleeghuis is echter in de huidige vorm als permanente verblijfsvoorziening
primair bestemd voor ernstig somatische en psychogeriatrische patiënten
en niet ingericht op het bieden van een vervangende beschermde woon- en leefsituatie
die jongere gehandicapten – in casu mensen tussen 20 en 50 jaar –
de mogelijkheid moet bieden om ondanks ernstige beperkingen, toch en zo volwaardig
mogelijk leven te leiden.» Het beleidsuitgangspunt in het Beleidstoetsingskader
Gehandicaptenzorg, dat de hoofdlokaties van verpleeghuizen als optiek
heeft, is nog steeds actueel.Het grootste gedeelte van de betreffende jongeren verblijft momenteel
echter in de verpleeghuizen waar bijzondere aandacht wordt besteed aan deze
doelgroep. In het merendeel van deze verpleeghuizen verblijven de jongeren
op een aparte afdeling. In het kader van de privacy zullen in de toekomst
alle verpleeghuizen slechts beschikken over één- en tweebedskamers.
Voor de specifieke doelgroep jongeren wordt uitgegaan van verblijf op éénpersoonskamers.
In het onlangs vastgestelde Besluit bouwmaatstaven in het kader van de Wet
ziekenhuisvoorzieningen zijn hiervoor afwijkende ruimtebehoeften vastgelegd,
zoals het hebben van een grotere zitslaapkamer en grotere huiskamers/hobbyruimten.
Reeds in enkele verpleeghuizen zijn de voorzieningen aangepast op de jongeren.
Naast het wonen in het verpleeghuis worden er steeds vaker initiatieven ontwikkeld
waar naar kleinschaligheid wordt gestreefd. Gedacht kan worden aan een kleine
woonvorm in de wijk of op het terrein van het verpleeghuis.De omvang van de populatie van jongeren in verpleeghuizen werd in voornoemd
Beleidstoetsingskader geraamd op ruim 900. In dit verband moet er echter op
worden gewezen, dat er geen eenduidig registratiesysteem voor jongeren in
verpleeghuizen bestaat, hetgeen meer gedetailleerde registratie ernstig bemoeilijkt.
De Stichting Informatievoorziening Gezondheidszorg (SIG) registreert jongeren
in verpleeghuizen slechts als restgroep, terwijl nadere informatie over bijvoorbeeld
zorgzwaarte en het vóórkomen van gedragsproblematiek ontbreekt.Door het toenemen van het aantal verkeersslachtoffers, vroeggeborenen
en mensen met niet aangeboren hersenletsel niet als gevolg van verkeersongevallen
stijgt het aantal jongeren, dat potentieel afhankelijk is van een intramurale
voorziening. Om welke aantallen jongeren het in het jaar 2000 in het verpleeghuis
gaat, is lastig in te schatten. Een uitbreiding van capaciteit in de semimurale-
en intramurale zorg voor lichamelijke gehandicapten kan bovendien
ook van invloed zijn op het uiteindelijk aantal jongeren in het verpleeghuis.De samenstelling van de populatie van jongeren in verpleeghuizen is uitermate
gedifferentieerd. De grootste diagnosegroepen zijn de volgende: diverse aandoeningen
van het centrale zenuwstelsel, multiple sclerose, cerebrovasculaire aandoeningen
en de late gevolgen van cva, hersenletsel, chorea van Huntington, coma vigil,
organisch psychosyndroom, amnetisch syndroom (Korsakov) ten gevolge van alcohol.In de huidige situatie is – zowel in verband met de gebrekkige registratiesystematiek
als de zeer heterogeen samengestelde en qua omvang beperkte populatie –
het trekken van algemeneconclusies en treffen van algemene beleidsmaatregelen voor jongeren in verpleeghuizen niet goed mogelijk.
Het treffen van specifieke maatregelen gericht op het oplossen
van de meest nijpende knelpunten ten aanzien van jongeren in verpleeghuizen
lijkt vooralsnog de beste perspectieven te bieden.Het algemene beleid is gericht op een wezenlijke uitbreiding van de woonvormen
(incl. het FOKUS-wonen) en activiteitencentra voor mensen met meervoudige
complexe handicaps (niet-aangeboren hersenletsel). Daarvoor is in totaal f 46
miljoen aan extra volumemiddelen in het kader van het JOZ 1997 en 1998 beschikbaar
gesteld. 12Wat zijn tot nu toe de resultaten en/of vorderingen van de nieuwe
Commissie Informatievoorziening? (blz. 11)De instelling per 1 mei 1997 van de Commissie Informatievoorziening, Monitoring
en Onderzoek is het sluitstuk geweest van een ontwikkeling, die de laatste
jaren heeft plaatsgevonden. Daarbij is het accent geleidelijk aan verschoven
van coördinatie van interdepartementaal van belang zijnd gehandicaptenonderzoek
naar informatievoorziening en monitoring. Op dit moment is de commissie nog
te kort bezig om de resultaten te presenteren van de nieuwe opzet. 13Woningaanpassingen boven de f 45 000,– worden vergoed
door de Ziekenfondsraad, daaronder via de Wet voorzieningen gehandicapten.
Is de staatssecretaris inmiddels geslaagd in haar pogingen met de minister
van SZW overeenstemming te bereiken om tot een uniforme regeling te komen?
(blz. 11)Het antwoord op deze vraag luidt bevestigend. In het kabinetsstandpunt
over de tweede Wvg-evaluatie, dat in december a.s. zal worden uitgebracht,
zullen voorstellen worden gedaan om tot oplossing van de knelpunten te komen
voor de woningaanpassingen boven f 45 000,–. 14Kan worden aangegeven op welk terrein de meeste problemen zijn aangemeld
bij de Helpdesk Gezondheid, Werk en Verzekeringen? Is de uitgekomen rapportage
ook voor de Kamer beschikbaar? (blz. 11)De rapportage van de Helpdesk Gezondheid, Werken en Verzekeringen over
de periode van januari tot juni 1997 werd in juni 1997 door de Helpdesk aan
de Tweede Kamer gezonden. Door het kamerlid Rosenmöller werd op 4 juli
1997 een aantal vragen gesteld aan de staatssecretaris van SZW over deze rapportage
(zie de brief van de staatssecretaris van SZW inzake de beantwoording van
de kamervragen over de eerste rapportage van de Helpdesk Gezondheid, Werk
en Verzekeringen, kenmerk 2969713940 d.d. 22 augustus 1997). Het
antwoord bij vraag 2 daarvan geldt ook hier. 15Hoe zijn de ervaringen van de patiëntenpanels tot nu toe? Zijn
hierover ook reeds concrete resultaten te melden? (blz. 11)Op dit moment is daar nog niets over te melden. Het NIVEL is in de zomer
van 1997 van start gegaan met het opzetten van het Patiëntenpanel Chronisch
Zieken. De begeleidingscommissie hiervan is net van start gegaan. 16Welke gevolgen kunnen gehandicapten en chronisch zieken ondervinden
van de per 1 januari 1998 beoogde invoering van eigen bijdragen APZ en PAAZ?
Welke problemen ondervinden gehandicapten sinds 1 januari 1997 in het algemeen
van de eigen bijdragen in de ZFW en de AWBZ? Welke oplossingen krijgen gehandicapten
met beperkte inkomens in 1998 aangereikt voor hun problemen, die verband houden
met het zak- en kleedgeld en het door hen vrij te besteden bedrag? Hoe is
de VWS-voorlichting terzake te verbeteren? (blz. 12)Voor gehandicapten en chronisch zieken worden ten gevolge van deze maatregelen
geen specifieke problemen verwacht. De eigen bijdrage is afgestemd op de draagkracht
van de verzekerde. Per maand zal een inkomensafhankelijk maximum worden betaald
van f 1085,–. Indien het bijdrageplichtig inkomen lager is dan
f 54 001,– wordt de bijdrage op aanvraag verlaagd tot:a. f 210,– bij een bijdrageplichtig inkomen tot f 27 601,–; b. f 345,– bij een bijdrageplichtig inkomen van f 27 601,–
tot f 31 201,–;c. f 520,– bij een bijdrageplichtig inkomen van f 31 201,–
tot f 36 001,–;d. f 865,– bij een bijdrageplichtig inkomen van f 36 001,–
tot f 54 001,–.Voorts wordt verwezen naar de antwoorden op de vragen 117 en 157, die
gesteld zijn ter voorbereiding van de behandeling van het JOZ 1998 in
de Vaste Commissie voor VWS op 10 november 1997, alsmede naar de schriftelijke
antwoorden van de minister van VWS op vragen waarop d.d. 10 november jl. niet
mondeling gereageerd kon worden. Deze schriftelijke antwoorden zijn op 13
november verzonden aan de voorzitter van de Tweede Kamer.Aan de voorlichting over dit traject zal in samenspraak tussen de Ziekenfondsraad
en het ministerie van VWS de noodzakelijke aandacht worden besteed, zodat
belanghebbenden niet voor verrassingen komen te staan. 17Wanneer wordt gestart met een parallel traject voor een vergelijkbare
groep mensen met een ernstige lichamelijke handicap? (blz. 12)De opzet is om in het kader van de uitbreiding semimurale zorg voor lichamelijk
gehandicapten al zoveel mogelijk gebruik te maken van substitutie, teneinde
daardoor ruimte te bieden voor zorginnovatie, al dan niet door aan te sluiten
bij ouderinitiatieven. Aan de Gehandicaptenraad en de Vereniging Gehandicaptenzorg
Nederland is gevraagd daarover onderling overleg te voeren. Voorts zal zo
spoedig mogelijk na de begin 1998 door het ministerie van VWS te organiseren
conferentie experimentele arrangementen wonen en zorg voor mensen met
een verstandelijke handicap een vergelijkbare ontmoeting voor het veld
van de zorg aan lichamelijk gehandicapten met een ernstige zorgbehoefte worden
georganiseerd. 18Kan de staatssecretaris in 1998 de claim voor de financiering van
de spraak- en taaldiagnostiek honoreren? Zo nee, waarom niet? Kan de FENAC
wel uitsluitsel voor 1998–2002 worden gegeven, over de invoering van
de spraak- en taalteams bij de audiologische centra? (blz. 12)De JOZ-claim (f 10,0 mln) – t.b.v van het opzetten van regionale
spraak-/taalteams gekoppeld aan de audiologische centra – kan, i.v.m.
de prioriteit die in het JOZ 1998 op het terrein van de gehandicaptenzorg
is gegeven aan oplossing van de wachtlijsten en verbetering van de dagbesteding
in de inrichtingen voor mensen met een verstandelijke handicap, slechts gedeeltelijk
worden gehonoreerd. De spraak- en taalteams zullen op een gefaseerde wijze
tot stand dienen te worden gebracht. Daarvoor is in het kader van het JOZ
1998 een eerste tranche van f 2,0 mln beschikbaar.Naarmate er in de komende jaren aanvullende middelen beschikbaar kunnen
komen, kan de aan de audiologische centra gekoppelde spraak-/taaldiagnostiek
verder uitgebouwd worden. 19Welke rol speelt het feit van de «lege» bedden van St
Michielsgestel die f 30 000,– genereren omdat daar nooit productie
voor is ingekocht, bij de opgetreden vertraging van evenwichtige spreiding
van de zorg voor auditief gehandicapten in het land? Is de budgettaire neutraliteit
hierbij vanaf den beginne het criterium geweest? Wanneer wordt de herspreiding
nu echt een feit? Hoeveel bedden van de 120 kunnen er op basis van budgettaire
neutraliteit elders worden verwezenlijkt? (blz. 13)De «lege» bedden bij het Instituut voor Doven te Sint Michielsgestel
zijn geen vertragende factor geweest bij een herspreiding van de intramurale
capaciteit voor auditief gehandicapten. Het uitgangspunt van budgettaire neutraliteit is specifiek aangegeven
in de brief van de staatssecretaris van VWS d.d. 11 oktober 1996 aan de Ziekenfondsraad
waarin is verzocht een totaal zorgaanbod te ontwerpen ten behoeve van mensen
met een auditieve handicap.Een aanzet tot herspreiding is gegeven met het verzoek aan de Ziekenfondsraad
d.d. 22 oktober jl. inzake advisering omtrent de verlaging van de intramurale
capaciteit bij het Instituut voor Doven met circa 120 plaatsen.Aan het COTG is verzocht criteria te ontwerpen voor die AWBZ-middelen,
welke thans op basis van de intramurale capaciteit worden verstrekt doch voor
extramurale doeleinden worden aangewend.Met een intramurale plaats, die door een kind bij een instituut bezet
wordt, is een bedrag gemoeid van f 95 000,– per jaar. De capaciteitsvermindering
levert per bed een bedrag op ad f 28 000,–, zijnde de vaste
kosten die met een niet bezette plaats zijn gemoeid. Een capaciteitsreductie
van 120 bedden levert een reële bouwcapaciteit op waarmee 35 intramurale
plaatsen elders kunnen worden verwezenlijkt. 20Wat is de reden voor het niet op vrijwillige basis kunnen komen tot
spreiding van de intramurale capaciteit voor auditief gehandicapten? (blz.
13)In de brief van de staatssecretaris van VWS aan de Ziekenfondsraad d.d.
11 oktober 1996, waarin is verzocht tot een advies te komen inzake de vormgeving
van de zorg voor mensen met een auditieve handicap, is aangegeven dat budgettaire
neutraliteit uitgangspunt dient te zijn voor een dergelijke herstructureringsoperatie.
Onder leiding van een door de staatssecretaris van VWS aangestelde adviseur,
de heer P. Laman, is vervolgens intensief overleg gevoerd met de zorgaanbieders
en andere betrokkenen. Helaas bleek het niet haalbaar om op vrijwillige
basis tot een gezamenlijk gedragen herspreidingsplan te komen, dat aan het
uitgangspunt van budgettaire neutraliteit voldeed. 21Is de experimentele periode afgerond van de 19 verblijfplaatsen voor
SGLVG patiënten en wat zijn de resultaten? Bestaat er een wachtlijstproblematiek
in orthopedagogische centra voor SGLVG patiënten op basis van concrete
cijfers en is er ook een wachtlijst voor verblijfplaatsen van SGLVG patiënten?
(blz. 14)Deze zomer heb ik de evaluatierapporten ontvangen betreffende de experimentele
verblijfplaatsen voor gedragsgestoorde licht verstandelijk gehandicapten (SGLVG)
in Eckartdal respectievelijk Eefdese Tehuizen. Onder een verblijfplaats wordt
verstaan een woonomgeving met gestructureerde begeleiding. Zij zijn bedoeld
voor uitbehandelde SGLVG-cliënten met restproblematiek.In 1995 is bij twee voornoemde instellingen een experiment van start gegaan
met in totaal 19 verblijfplaatsen. De experimentele periode loopt tot 1 januari
1998.De uitkomsten van het experiment kunnen in beide instellingen geslaagd
worden genoemd. Ik heb de introductie van verblijfplaatsen SGLVG afhankelijk
gesteld van de uitkomsten van de twee experimenten. Nu de resultaten daartoe
aanleiding geven, kunnen de komende jaren geleidelijk méér verblijfplaatsen
SGLVG worden geïntroduceerd. In het JOZ 1998 is voor dit doel
uit de intensiveringsruimte 1998 f 4 miljoen gereserveerd. Gevoegd bij
de f 1,7 miljoen bijzondere functieplanning zoals vermeld in mijn brief
van 8 november 1996 betreffende capaciteitstekorten en wachtlijsten in de
gehandicaptenzorg (Kamerstukken II, 1996–1997, 24 170, nr. 17),
is in 1998 voor verblijfplaatsen SGLVG in totaal f 5,7 miljoen beschikbaar.
Dit betekent dat er 59 nieuwe verblijfplaatsen kunnen worden toegekend. De
19 experimentele plaatsen worden gecontinueerd (structureel gemaakt).Er bestaan geen officiële wachtlijsten voor verblijfplaatsen SGLVG
omdat het begrip verblijfplaats thans nog een experimentele titel heeft. Wel
hebben diverse instellingen laten weten te opteren voor deze verblijfplaatsen.
Er is hierbij nadrukkelijk géén sprake van uitbreiding van de
bestaande capaciteit, maar een toeslag op bestaande plaatsen.Er zijn ook geen officiële c.q. concrete wachtlijsten van SGLVG-cliënten
in orthopedagogische centra. 22Waarom zijn andere specifieke maatregelen, in de zin van een landelijke
infrastructuur van op afstemming gerichte autismeteams niet noodzakelijk?
(blz. 15)Er zijn diverse varianten mogelijk. Uitgangspunt van het beleid is steeds
geweest dat specifieke hulpvragen zoals die van mensen met een aandoening
vanuit het autistisch spectrum binnen het bestaande zorgsysteem dienen te
worden beantwoord. Specifieke maatregelen zoals het creëren van een aparte
landelijke infrastructuur voor elke (sub)doelgroep dienen zoveel mogelijk
te worden voorkomen.Om te waarborgen dat opgebouwde expertise rond autisme behouden blijft
en wordt uitgewisseld, is het plan opgevat in overleg met veldpartijen het
bestaande netwerk op landelijk niveau regelmatig te activeren. 23Wanneer is de uitslag van het vervolgonderzoek naar de medische gevolgen
van geluidsbelasting door popmuziek bij jongeren bekend? (blz. 15)Over dit onderzoek zal in de tweede helft van 1998 door TNO-PG worden
gerapporteerd. 24Hoe groot is de totale omvang van doofblinden? Van welke zorg, mogelijkheden
en specifieke deskundigheid is thans sprake? Kan hiervan een overzicht worden
verstrekt? (blz. 16)In Nederland, Engeland en Denemarken is onderzoek gedaan naar de aanwezigheid
van het aantal doofblinde mensen. Uit de vergelijking van de onderzoeksgegevens
blijkt dat er circa 25 doofblinde mensen voorkomen op 100 000 mensen.
Internationaal wordt van deze maatstaf uitgegaan. Voor Nederland betekent
dit dat het aantal doofblinden ca. 4000 bedraagt.Van de volgende mogelijkheden van zorg voor doofblinden is thans sprake.1. Intramurale zorg bij de instelling Kalorama te Beek/Ubbergen voor doofblinde
volwassenen.2. Intramurale zorg voor doofblinde kinderen en jongeren bij het Instituut
voor Doven te Sint Michielsgestel.3. Pilotprojecten te Gouda en Eindhoven van verschillende zorgaanbieders.
Deze pilots hebben tot doel een gemeenschappelijk zorgprogramma vast te stellen.
Als deze projecten slagen, worden dergelijke begeleidingsmogelijkheden voor
doofblinden in het gehele land ingevoerd.4. Deskundigheidsbevordering op het gebied van visuele en auditieve handicaps
vanuit de instellingen voor visueel (regionale centra) en auditief gehandicapten.5. Stimulering van het zorgaanbod voor doofblinden en specifieke deskundigheidsbevordering
op dit gebied door de structureel door het ministerie van VWS gesubsidieerde
Stichting Doof-Blinden.6. Deskundigheidsbevordering van vrijwilligers en professionele werkers
onder meer op het gebied van communicatie met doofblinden door het vormingscentrum
Allardsoog-Hunneschans. 25Hoeveel doofblinden-tolken zijn er in Nederland werkzaam dan wel
beschikbaar? (blz. 16)Thans zijn 4 doofblindentolken in Nederland werkzaam. Drie daarvan hebben
daarvoor een speciale bijscholingscursus gevolgd. Qua structuur is de opleiding
voor «tolk voor doofblinden» een onderdeel van de opleiding tot
«tolk Nederlandse gebarentaal». Met de op 1 september 1998 van
start gegane opleiding «tolk Nederlandse gebarentaal» aan de Hogeschool
van Utrecht kan de opleiding voor tolk voor doofblinden verder gestalte worden
gegeven. In de eerste fase van deze nieuwe opleiding is een kennismakingsmodule
doofblindheid opgenomen. In de tweede fase zijn twee modules tolkvaardigheden
voor doofblinde mensen opgenomen. In een latere fase wordt een specialisatie
doofblindentolk uitgewerkt. 26Hoe wordt ingespeeld op de wens van doofblinden om regionale voorzieningen
te creëren zodat de doofblinde meer dan tot nog toe vanuit de
eigen regio de noodzakelijke begeleiding kan ontvangen? Is hiervoor een stappenplan
in ontwikkeling? (blz. 16)In het kader van pilotprojecten in Gouda en Eindhoven wordt thans ingespeeld
op de wensen van doofblinden om binnen hun eigen regio wonen en begeleiding
mogelijk te maken. Deze pilotprojecten zijn tot stand gekomen dankzij de inspanningen
van de stichting Doof-Blinden en de instellingen die betrokken zijn bij de
zorg voor doofblinden. Of er een stappenplan in ontwikkeling is, is niet bekend.
Vanuit het veld zijn er in ieder geval geen verzoeken bij de Rijksoverheid
ingediend om stappenplannen te ontwikkelen en/of te faciliteren. 27Is er na aanpassing van de eigen bijdrageregeling nog steeds sprake
van een onderbenutting van het Wvg-budget? (blz. 18)In december 1997 zal het verslag van de tweede Wvg-evaluatie aan de Tweede
Kamer worden toegestuurd. In dit verslag wordt ook antwoord gegeven op de
vraag naar de benutting van het Wvg-budget. 28Wat is de uitslag van het onderzoek naar de cumulatie van de eigen
bijdragen? Welke conclusies worden hieruit getrokken en welke maatregelen
worden genomen? (blz. 19)Er is een kabinetsstandpunt inzake het rapport van de commissie Harmonisatie
inkomensafhankelijke regelingen (Kamerstukken II, 1997–1998, 24 515,
nr. 39). In het rapport is de wenselijkheid van harmonisatie bezien vanuit
de meer algemene invalshoek van de effectiviteit van inkomensafhankelijke
regelingen voor de armoedebestrijding. Het rapport gaat niet direct in op
concrete situaties waarin cumulatie van eigen bijdragen aan de orde zijn.
Wel wordt geadviseerd om de grondslag van alle regelingen gelijk te trekken
en om op termijn de regelingen aan het fiscale systeem te doen aansluiten.
Dan zal ook de mogelijkheid om cumulatie van eigen bijdragen tegen te gaan
beter kunnen worden verwezenlijkt.Op een vraag van de vaste kamercommissie voor SZW, inzake het tijdschema
voor het richting geven aan de suggesties van de commissie, komt binnenkort
een antwoord. 29Op welk deel van de f 40 miljoen zal door bovenmodale inkomens
een beslag worden gelegd? (blz. 19)Van de belastingplichtigen die – in kader van de Belasting 1998 –
in aanmerking komen voor de voorgestelde verruiming van de aftrek buitengewone
lasten wegens ziektekosten voor chronisch zieken valt ongeveer 90% in de eerste
tariefschijf. 30Wat zijn de resultaten van de commissie Harmonisatie inkomensafhankelijke
regelingen en beheersing van de cumulatie van eigen bijdragen? Welke conclusies
worden hieraan verbonden? (blz. 19)Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 28. 31Welke mogelijkheden zijn er om de commerciële omroepen te bewegen
hun programma's te ondertitelen om aldus de toegankelijkheid van programma's
voor doven mogelijk te maken? (blz. 20) De belangrijkste wegen om de commerciële omroepen te bewegen een
start te maken met de ondertiteling van programma's ten behoeve van mensen
die doof of slechthorend zijn, bestaan uit het voeren van overleg, overtuigen
en het aanbieden van expertise.De pogingen tot overtuiging hebben inmiddels ertoe geleid, dat de commerciële
omroepen, onder andere bij monde van hun belangenorganisatie VESTRA, hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid hebben erkend. Mede op initiatief van het Dovenschap
zal in de komende maanden getracht worden te komen tot een convenant, waarin
ook de inspanningen van de commerciële omroepen zullen worden opgenomen.
De NOS heeft aangeboden haar expertise beschikbaar te stellen ten behoeve
van een snelle start door de commerciële omroepen. 32Heeft het toegezegde overleg met KPN over de mogelijkheden die KPN
heeft om te kunnen komen tot een voor doven gelijkwaardige dienstverlening
tegen vergelijkbare tarieven (zie vragen van de leden Sterk en Van Zuijlen)
inmiddels plaatsgehad? Zo ja, welke resultaten zijn met dit overleg geboekt?
(blz. 20)Vanzelfsprekend zijn er verkennende (ambtelijke) gesprekken geweest. Naar
het zich thans laat aanzien, zal een eerste bestuurlijk overleg plaats kunnen
vinden tijdens het in gebruik stellen van de vernieuwde teleplusvoorziening
op 8 december 1997. Het is de bedoeling dat na dit overleg door KPN mededelingen
worden gedaan over de tarieven en de reikwijdte van de dienstverlening van
de teleplusvoorziening. 33Van welke knelpunten is in het onderzoek, in opdracht van het CCPT
uitgevoerd, sprake als het gaat om de opzet van een landelijk vervoersnetwerk
voor mobiliteitsgehandicapten? (blz. 21)Het onderzoek waarnaar in de vraag wordt verwezen is uitgevoerd door de
stichting Dienstverleners Gehandicapten (sDG), en heet Aanzet tot een
landelijk vervoernetwerk voor mobiliteitsgehandicapten.Het rapport is
openbaar en verkrijgbaar bij de sDG. Een samenvatting van het rapport is als
bijlage bijgevoegd. In de knelpunten wordt onderscheid gemaakt tussen:– de problemen bij het regulier openbaar vervoer;– de problemen met de aansluiting tussen de Wvg-systemen onderling,
en tussen de Wvg-systemen en het regulier openbaar vervoer.1. Problemen bij het regulier openbaar vervoer– slechte bereikbaarheid van een aantal haltes en stations;– ontbreken van voldoende beschutting en zitgelegenheid op haltes
en stations;– slechte toegankelijkheid van een groot deel van het materieel;– rijstijl van chauffeurs/bestuurders;– gebrek aan informatie voor en tijdens de reis, in het bijzonder
voor mensen met een visuele of auditieve beperking.2. Problemen bij het Wvg-vervoer– beperkte openstelling van Wvg-systemen tot inwoners uit de eigen
gemeente of regio;– gebrek aan centrale landelijke informatie over de openstelling
van systemen in andere gemeentes of regio's;– beperkte openingstijden;– ontoereikende aansluiting tussen Wvg-systemen en het vervoer per
trein bij voor- en natransport; – beperkte assistentieverlening bij overstappen van Wvg-vervoer
naar trein: lange vooraanmeldingstijd en niet op elk station beschikbaar. 34Waarom is inzake de beleidsvoering technologie gekozen voor facetbeleid?
Waarom is het ondoenlijk het hele scala van technologie voor gehandicapten
te doordenken? (blz. 25)De technologische ontwikkeling verloopt autonoom. Uiteraard is er sprake
van beïnvloeding en in voorkomende gevallen ook van stimulering van overheidswege.
In de context van een vrije markteconomie in eigen land en de steeds toenemende
internationalisering van de handel kan echter niet gesproken worden van sturing
van bovenaf.Nieuwe producten, die in Nederland op de markt komen, worden wel getoetst
op bruikbaarheid voor mensen met beperkingen. Het zou wenselijk zijn als producten
al in de ontwikkelingsfase worden getoetst op bruikbaarheid voor grote groepen
gebruikers. Hiervoor wordt het concept design for all gehanteerd. Om design
for all algemeen ingevoerd te krijgen is overreding en stimulering nodig.
Naast stimulering van design for all is stimulering nodig – op basis
van de nieuwe technologieën – van hulpmiddelen en specifieke voorzieningen
en/of aanpassingen voor mensen met beperkingen. Deze benadering wordt beschreven
met de term facetbeleid.De ontwikkelingen in de technologie (materiaalkunde, informatiecommunicatie-technologie,
etc.) verlopen zeer snel. Er is mij geen publicatie bekend, waarin op een
nuchtere, zakelijke manier een relatie wordt gelegd, tussen wat er in de toekomst
technisch mogelijk is (waarbij alle technologie betrokken is) en
wat sociaal wenselijk dan wel sociaal gewenst is. Er is daarom geen mogelijkheid
om thans pro-actief beleid te baseren op een samenhangend kader.Dat geldt dus ook voor een benadering vanuit een specifieke doelgroep.
In plaats van de weg op te gaan van veel tijd en geld vergende studies is
daarom in de Actualisatie 1997 van De perken te buitengekozen voor
een meer pragmatische benadering. Daarbij worden belangrijke technologische
ontwikkelingen en onderwerpen beoordeeld op consequenties voor mensen met
beperkingen. Door voor deze onderwerpen een beeld te schetsen worden anderen
weer op het spoor gezet om op hun terrein te komen tot verdere toepassingen.In dit kader is het verwachte advies van het Rathenau Instituut (De dreiging verkend) over de relatie tussen technologie en zorg voor
ouderen interessant. Over dit advies is de Kamer geïnformeerd in de Voortgangsrapportage Ouderenbeleid(Kamerstukken II, 1996–1997,
24 319, nr. 7) van 13 juni 1997. 35In hoeverre hebben mensen op dit moment iets te kiezen waar het gewenste
noodzakelijke hulpmiddelen betreft? Kan de keuze van technische apparatuur
als hulpmiddel niet beter aan de gehandicapte zelf worden overgelaten? Is
hiervoor het persoonsgebonden budget te gebruiken c.q. aan te vullen vanuit
de bronnen die anders gebruikt worden ter financiering van hulpmiddelen? (blz.
25)Op het ogenblik zijn de keuzemogelijkheden voor mensen met beperkingen
tussen zorg in natura en hulpmiddelen gering.Er lopen experimenten met een PGB voor hulpmiddelen in het kader van de
Wvg; met name de koppeling tussen dit PGB voor hulpmiddelen en een PGB voor
de thuiszorg is een interessante optie, omdat daardoor optimale keuzevrijheid
mogelijk zou kunnen worden. Thans is dit nog in een beperkt aantal
gemeenten mogelijk (Zoetermeer en Utrecht); eventuele uitbreiding zal waarschijnlijk
pas aan de orde komen na het beschikbaar komen van evaluatieve gegevens.Voor wat de extramurale zorg betreft, wordt de vrije keus beperkt doordat
artsen een bindend voorschrift geven. Daarnaast kennen de meeste verzekeraars
(m.n. ziekenfondsen) een voorkeurspakket.Binnenkort wordt een strategisch advies van de Raad voor de Volksgezondheid
en Zorg verwacht, waarin onder meer wordt aangegeven wat de functie en plaats
is van de medische hulpmiddelen in het toekomstig zorgstelsel, rekening houdend
met ontwikkelingen als extramuralisatie. Op 5 november 1997 heeft het ministerie
van VWS een Voortgangsrapportage kostenbeheersing medische hulpmiddelenaan de Kamer gezonden, waarin wordt aangekondigd, dat begin 1998 een
definitief standpunt over dit onderwerp zal worden ingenomen. Verwezen wordt
voorts naar de behandeling van het JOZ 1998 in de vaste commissie voor VWS
van de Tweede Kamer op 10 november jl. 36Kan in de motivering voor het gebruik van technologische apparatuur
aandacht worden geschonken aan de bevordering van de maatschappelijke onafhankelijkheid
en zelfredzaamheid? Het bevorderen van telewerken kan ook de maatschappelijke
isolatie vergroten. Hoe denkt de regering hier rekening mee te houden? (blz.
26)In de Actualisatie 1997 wordt ingegaan op de belangrijkste
knelpunten, die in de ISG-rapportage technologieworden genoemd.
In deze Rapportage wordt als uitgangspunt genomen de BTB-samenleving en de
consequenties daarvan voor mensen met beperkingen. In dit licht moet ook de
reactie van het kabinet worden gezien.Het in de vraag bedoelde gevaar van sociale isolatie wordt ook in de rapportage
van de ISG gesignaleerd. Het uitgangspunt is, dat er keuzemogelijkheden worden
geboden, waarbij telewerken met flexibele werk- en rusttijden en een risico
voor sociaal isolement wordt gezet naast bijvoorbeeld een minder optimaal
aangepaste werkplek met relatief vaste werktijden en veel sociale contacten.Een mogelijkheid om het sociale isolement te verkleinen kan gezien worden
in tele-work-centra in de woonwijken, waar aansluiting wordt geboden op verschillende
bedrijfsnetwerken, waarbij mensen uit verschillende bedrijven naast elkaar
werken. 37Hoever staat het met de rol van de technologie daar waar het beleidsoriëntatie
op arbeidsomstandigheden en reïntegratie betreft? Zijn de voorstellen
voor verder beleid al bekend? (blz. 27)De beleidsoriëntatie van arbeidsomstandigheden op (re)ïntegratie
is nog niet volledig afgerond. Voorstellen zijn nog onderwerp van intern beraad.
Verwacht wordt dat de Kamer in de eerste helft van 1998 zal kunnen worden
geïnformeerd over de voorstellen die uit de beleidsoriëntatie voortkomen,
en de rol die technologie daarbij speelt. 38Waarom heeft de commissie Informatietechnologie in de curatieve zorg
niet direct tevens ook de opdracht gekregen om voor de gehandicaptensector
het een en ander te onderzoeken? (blz. 27)Er zijn verschillende redenen waarom een dergelijke opdracht is niet gegeven.
Op de eerste plaats zou het toch al omvangrijke terrein waarover deze tijdelijke
commissie zich dient te oriënteren zodanig worden verruimd, dat daardoor
naar verwachting een strijdigheid zou ontstaan met de doelmatigheid.
Op de tweede plaats zou de commissie qua samenstelling anders en breder geformeerd
moeten zijn en ook dat leek gelet het toch al complexe karakter van het onderwerp
geen juiste benadering. In de derde plaats zijn in de brief van de staatssecretaris
van VWS d.d. 30 september 1997 (Kamerstukken II, 1997–1998, 24 170,
nr. 29) al de nodige lijnen over informatievoorziening in relatie tot gehandicaptenzorg
uitgezet, waarvan de uitwerking thans hoge prioriteit heeft. 39Wat wordt bedoeld met de zinsnede dat de behoefte aan informatie
over technologie en gehandicapten op geaggregeerd niveau plaats vindt? (blz.
28)De zin luidt: «Het bestaan van instanties als het IRv in Hoensbroek,
de Stichting KBOH te Woerden, de Coördinatiecommissie Gehandicapten en
Ouderen van het NNI en de door de Europese Unie geauspicieerde programma's Handynet en TIDEvoorziet in de behoefte aan informatie over
technologie op geaggregeerd niveau.» Hiermee wordt bedoeld dat er bij
de betreffende instellingen aan de hand van bepaalde, door deze instellingen
zelf opgestelde, (indelings-)criteria kennis verzameld wordt en dus ook beschikbaar
is over producten, technieken en toepassingen. Aangezien het aspect van onderlinge
vergelijkbaarheid bij deze collecties meestal tot de doelstellingen behoort,
zijn de gehanteerde systemen gebaseerd op het registreren van gemeenschappelijke
kenmerken van producten. Dat maakt deze collecties zeker geschikt voor het
beantwoorden van «algemene» vragen over hulpmiddelen en technologische
toepassingen. Ook ten behoeve van algemene proces-beschrijvingen en toewijzingsprocedures
bewijzen zij goede diensten. Dat betekent niet dat deze verzamelingen ook
altijd van direct nut zijn, c.q. eenvoudig te hanteren zijn, als het gaat
om individuele behoeften en mogelijkheden. 40Welke projecten in het kader van het stimuleringsprogramma technologie
en samenleving zijn er tot op heden geweest ten behoeve van de gehandicapten?
Welke criteria gelden er bij de honorering van gezamenlijke projecten betreffende
de technologie? Waar en wanneer kunnen projecten hiervoor worden ingediend?
(blz. 28)Binnen het programma Technologie & Samenleving vigeren
deelprogramma's ouderen en technologie, technologie in de transmurale zorg
en technologie in de arbeidsmarkt. Er zijn thans (nog) geen specifieke deelprogramma's
voor gehandicapten en chronisch zieken. De resultaten van de genoemde bestaande
deelprogramma's zijn overigens vaak wel toepasbaar voor gehandicapten en chronisch
zieken.Met betrekking tot de criteria waaraan projecten moet voldoen, wordt niet
direct gedacht aan het ontwikkelen van nieuwe hulpmiddelen, maar eerder aan
het zodanig ontwerpen van normale consumentenartikelen dat deze bruikbaar
zijn voor mensen met beperkingen. Het concept Design for all speelt hierbij
een cruciale rol. Ook de «transfer» van bestaande producten en
technologieën naar voor gehandicapten bruikbare voorzieningen wordt van
belang geacht.Het programma Technologie & Samenleving ressorteert onder
het ministerie van Economische Zaken en wordt uitgevoerd door het agentschap
SENTER (Grote Marktstraat 43, 2511 BH Den Haag).Zoals gesteld in de Actualisatie 1997 van De perken te
buiten zijn de ministeries van Economische Zaken en van VWS in overleg
met initiatiefnemers om te komen tot een samenhangende benadering van technologie
in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap. Toegezegd is
dat beide ministeries op basis van ingediende plannen een bijdrage zullen
leveren aan het bestrijden van de kosten. 41Wat is tot op heden gedaan aan de «mismatch», onkunde
en vooroordelen die zouden bestaan bij enerzijds de fabricage en het ontwikkelen
van bestaande technologieën en anderzijds de uitvoerende voorzieningen
voor gehandicapten en chronische zieken? (blz. 29)De bedoelde «mismatch» is pas recent, met name in het advies
van het Rathenau Instituut, duidelijk beschreven en geadstrueerd.Het voornemen bestaat dat de Raad voor Volksgezondheid en Zorg hierover
een advies zal uitbrengen. Dat advies wordt een dezer dagen verwacht. De bewindspersonen
van VWS zullen daarover een standpunt innemen. In afwachting hiervan zal het
reeds in gang gezette (facet)beleid, om de ontwikkelingen in positieve zin
om te buigen (zie ook de antwoorden op de vragen 32 en 34 tot en met 40) worden
voortgezet. 42Hoeveel aanbevelingen uit het rapport Méér dan een
gebaar zijn er overgenomen? Verdient het geen aanbeveling om een plan de campagne
hiervoor te ontwikkelen? (blz. 31, 32)Op dit moment is de vraag hoeveel van de 66 aanbevelingen wel en hoeveel
niet worden overgenomen nog niet exact te beantwoorden. In de kabinetsreactie
op het rapport worden de principiële stellingnamen uit het rapport Méér dan een gebaar met betrekking tot erkenning van de
Nederlandse gebarentaal en de betekenis daarvan voor de verschillende beleidsdomeinen
in grote lijnen onderschreven. Het kabinet benadrukt daarbij de noodzaak van
standaardisatie van de Nederlandse gebarentaal.Zoals gemeld wordt thans gewerkt aan een nadere uitwerking (organisatorisch,
financieel, infrastructureel) van de kabinetsreactie. Het is de bedoeling,
dat deze uitwerking in januari 1998 zover gevorderd zal zijn, dat dan beslist
kan worden over de voor de Nederlandse gebarentaal noodzakelijke infrastructuur
(Gebarencentrum en Lexicografisch Instituut).Met betrekking tot het verdere tijdpad en de definitieve juridische erkenning
wordt verwezen naar het antwoord op vraag 52. 43Ziet de regering mogelijkheden huurwoningen die met veel subsidie
aangepast zijn ten behoeve van een gehandicapte, na verhuizing als aangepaste
woning aan te merken en als zodanig te behouden, zodat de investering niet
verloren gaat? (blz. 31)Het vigerend beleid van rijk en gemeenten is erop gericht om aangepaste
woningen te behouden voor de doelgroep.In de gemeentelijke verordeningen is, conform de modelverordening opgesteld
door de VNG, aangegeven dat het lokale beleid erop gericht moet zijn zo min
mogelijk voorzieningen uit de woningen te verwijderen en de (ingrijpend) aangepaste
woningen zoveel mogelijk aan andere gehandicapten toe te wijzen. Op basis
van de Wet voorzieningen gehandicapten hebben de gemeenten de mogelijkheid
om de verhuurder voor een bepaalde termijn een vergoeding te verstrekken voor
huurderving, zodat de verhuurder de tijd krijgt om een nieuwe huurder te zoeken
die behoefte heeft aan een aangepaste woning.Op basis van een door ministerie van VROM aan de gemeenten aangereikt Aangepaste Woningen Registratiesysteem kunnen de gemeenten de voorraad
aangepaste woningen bijhouden zodat bij het leegkomen van een aangepaste woning
vraag en aanbod op elkaar afgestemd kan worden. Ook in het nieuwe systeem
van woningtoewijzing via de woonkrant, dat veel gemeenten hanteren,
is het reeds gebruik om te vermelden op welke punten de woning is aangepast.De gemeenten hebben er ook financieel belang bij. Immers men kan hierdoor
met de middelen van de Wvg méér mensen uit de doelgroep huisvesten. 44Waarom heeft het kabinet het advies van de Commissie Nederlandse
Gebarentaal om een eigen programma in gebarentaal analoog aan het programma
«See hear» en «Sehen statt hören» niet overgenomen?
(blz. 31)Het kabinet heeft een reactie op hoofdlijnen gegeven. De aanbeveling ten
aanzien van een eigen programma in de Nederlandse gebarentaal wordt nog bestudeerd.
Hierop zal in het kader van de ontwikkeling van voorzieningen bij de televisie
nader worden teruggekomen. 45Is het niet raadzaam om opdracht te geven voor een meerjarig programma
omdat voor de dovenwereld vooral samenhang ontwikkeld moet worden in voorzieningen,
nieuwe ontwikkelingen en in alle adviezen die verschillende commissies inmiddels
hebben uitgebracht? (blz. 32)In de ISG vindt interdepartementale afstemming plaats ten aanzien van
de ontwikkelingen voor mensen met een auditieve handicap. Ontwikkelingen vinden
echter ook plaats binnen sectoren, die buiten de directe verantwoordelijkheid
liggen van de departementen van algenmeen bestuur. Zo is het mogelijk, dat
het bedrijfsleven het voortouw heeft, of dat taken territoriaal zijn gedecentraliseerd
naar gemeenten, dan wel functioneel zijn gedecentraliseerd naar instanties,
dan wel zijn geprivatiseerd. Het lijkt niet wenselijk en evenmin raadzaam
dit alles in één regime van een meerjarig programma onder te
brengen.Ten aanzien van het aanbod van een samenhangende zorg voor mensen met
een auditieve handicap is, zoals bekend, aan de Ziekenfondsraad gevraagd een
eenduidige regeling op het terrein van de zorg en de dienstverlening ten behoeve
van auditief gehandicapten te ontwikkelen, zodat een integrale financiering
kan ontstaan voor de verschillende functies die thans worden geboden. Daarbij
is de afstemming met het aanpalende gebied van onderwijs voor auditief gehandicapte
kinderen een belangrijk aandachtspunt. 46Ziet de regering mogelijkheden te bevorderen dat het nieuws op de
televisie ondersteund wordt door gebarentaal, wat de bekendheid van horenden
met de Nederlandse gebarentaal zal bevorderen? (blz. 32)Het begeleiden van het nieuws op de televisie door een zogenaamde gebarenpostzegel
zal zeker bijdragen aan de bekendheid van horenden met de Nederlandse gebarentaal.
Aan het standaard meenemen van een gebarenpostzegel zijn echter grote bezwaren
verbonden. Is deze te klein, dan kunnen mensen voor wie hij bestemd is er
geen effectief gebruik van maken. Is hij groter dan gaat zeer veel beeldinformatie
verloren en zal snel irritatie bij veel kijkers optreden. De omroepen hebben
zich bereid getoond te onderzoeken welke alternatieve mogelijkheden er beschikbaar
komen door digitalisering van de uitzendtechniek. Daarbij valt te denken aan
een apart meegezonden signaal dat net als de huidige pagina 888 van NOS teletekst
op verzoek opgeroepen kan worden of zelfs een apart kanaal. 47Ondersteunt de regering de campagne tegen het ontstaan van slechthorendheid
door verkeerd gebruik van de walkman en als gevolg van het hoge geluidsvolume
op houseparty's? (blz. 32)Op 11 november jl. heeft de staatssecretaris van VWS het eerste exemplaar
van de brochure Zuinig op je oren in ontvangst genomen en op deze
manier (en desgevraagd) blijk gegeven van haar betrokkenheid bij de preventie
van gehoorbeschadigingen in het algemeen en de initiatiefnemende instelling,
de Stichting Horen, in het bijzonder. In 1995 is aan de Stichting Horen een
startsubsidie ad f 100 000,– toegezegd. In beginsel is de
staatssecretaris van VWS bereid een herdruk van de bovengenoemde, voor kinderen
op basisscholen bestemde, brochure in 1998 met een subsidie te faciliteren.
Ook het onderzoek van TNO-PG is destijds (december 1996) door VWS gesubsidieerd.
De huidige SIRE-campagne Zet de muziek maar lekker hard dan wordt het
vanzelf stil wordt gefinancierd uit particuliere fondsen. 48Waarom is een gemiddeld gehoorverlies van 80dB als enig criterium
genomen om in aanmerking te komen voor tolkenvoorzieningen terwijl de behoefte
aan deze voorzieningen niet alleen afhangt van de mate van gehoorverlies maar
vooral van de mate waarin men ondanks gehoorverlies sociaal redzaam is of
van de omstandigheden waarin iemand verkeert? (blz. 33)De Commissie Nederlandse Gebarentaal stelt in haar rapport Méér
dan een gebaar dat het niet eenvoudig is om eenduidig vast te stellen
wat doofheid is en wie doof is. Door de Commissie wordt voorgesteld om dit
audiologisch te benaderen en te bepalen in welke mate iemand in staat is om
bepaalde geluiden waar te nemen. De mate van gehoorbeperking wordt dan uitgedrukt
in decibels. De Commissie heeft voorgesteld om voor de bepaling of iemand
«doof» is, uit te gaan van een gehoorverlies aan het beste oor
dat groter is dan 80dB in het spraakgebied. Waarschijnlijk is de vraag gesteld
tegen deze achtergrond. Het is geen criterium afkomstig uit de uitvoeringspraktijk
van de sociale verzekeringen. 49Op welke termijn en hoe gefaseerd zal de implementatie van de gebarentaal
ter hand genomen worden? Aan welke infrastructuur wordt gedacht als het gaat
om de ontwikkeling, verdieping en verbreding van het gebruik van de Nederlandse
gebarentaal? Op welke wijze zou gegeven het feit dat universiteiten zelf beslissen
over het formeren van leerstoelen toch bevorderd kunnen worden dat er een
leerstoel komt voor de gebarentaal? (blz. 33)Voor de termijn en fasering van de implementatie van de gebarentaal verwijs
ik naar de in het antwoord op vraag 42 aangekondigde nadere uitwerking van
de kabinetsreactie.Over de instelling van een infrastructuur, de wijze waarop dit zal geschieden
en over de financiering ervan wordt verwezen naar het in het antwoord op vraag
42 vermelde overleg met de doveninstituten en dovenbelangenorganisaties.Op de aanbeveling van de Commissie Nederlandse Gebarentaal dat een leerstoel
Nederlandse gebarentaal moet worden ingesteld en de mogelijkheden ter stimulering
daarvan, zal ook nader gereageerd worden in het kader van de aangekondigde
uitwerking van de kabinetsreactie. 50De staatssecretaris schrijft dat het gebruik van een doventolk in
civielrechtelijke procedures een privé-aangelegenheid is. Geldt dit
ook voor tolken ten behoeve van anderstaligen? (blz. 34)De diensten van tolken in civielrechtelijke procedures ten behoeve van
anderstaligen dienen in principe betaald te worden door betrokkene zelf. De
diensten in dergelijke procedures die op voordracht van de rechter plaatsvinden,
zoals de inschakeling van deskundigen en getuigen, zijn voor rekening van
het ministerie van Justitie. Indien de inschakeling van een tolk voor anderstaligen
op voordracht van de rechter plaats vindt zijn de hiermee samenhangende kosten
eveneens voor rekening van het ministerie van Justitie. 51Is er al een opdracht gegeven om een aantekeningenmaker tot verstrekking
te maken? Zo nee, hoe staat het hier mee? (blz. 36)Binnen het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen (Lisv) is een projectgroep
gestart die oplossingen beoogt te zoeken voor de knelpunten in de huidige
doventolkvoorziening. Een van de oplossingen om te voorzien in het huidige
tekort aan tolken zou de aantekeningenmaker kunnen zijn. Deze en andere mogelijke
oplossingen worden nog onderzocht. Indien wenselijk zal daar eerst nog een
standpunt van het Lisv-bestuur over ingenomen moeten worden. Er is dus nog
geen opdracht gegeven om een aantekeningenmaker tot verstrekking te maken. 52Wanneer is het kabinet voornemens om over de uiteindelijke juridische
erkenning van de gebarentaal te beslissen? (blz. 38)Zoals in de kabinetsreactie over het rapport Méér dan
een gebaar staat zal het kabinet over de uiteindelijke (juridische)
erkenning van de Nederlandse gebarentaal beslissen op basis van een duidelijk
inzicht in de financiële consequenties, de rapportage van de ISG-commissie,
alsmede de reacties vanuit de volksvertegenwoordiging en de dovenorganisaties.
Bovendien is erkenning van de Nederlandse gebarentaal in deze zin pas aan
de orde, wanneer de standaard van één Nederlandse gebarentaal
(zonder varianten) is vastgesteld.De overheid, in deze het ministerie van OCenW, heeft in verband met dit
laatste het initiatief genomen om met de doveninstituten en de belangenorganisaties
van doven, te weten Dovenschap en de FODOK, een convenant te sluiten, waarin
vastgesteld wordt op welke termijn en langs welke weg de twee varianten binnen
de Nederlandse gebarentaal zullen convergeren tot deze standaard. Dit overleg
is inmiddels gestart.Mede op verzoek van de doveninstituten zullen in dit convenant ook afspraken
kunnen worden vastgelegd over de stimulering van de ontwikkeling van de Nederlandse
gebarentaal, de daartoe benodigde infrastructuur (onder andere een lexicografische
functie) en de invoering ervan in het dovenonderwijs. Een planning, plan de
campagne, zal hier deel van uit kunnen maken. 53Is het geen must om de dovenwereld niet alleen te betrekken bij de
wijze van financiering van een infrastructuur voor een lexicografisch instituut
en het gebarencentrum, maar ook inhoudelijk meer verantwoordelijk te laten
zijn voor de ontwikkelingen binnen het gebarencentrum en eindverantwoordelijk
te laten zijn voor het beleid van het lexicografisch instituut? (blz. 38) Zoals gesteld in de antwoorden op de vragen 42 en 52 zal er over organisatie,
financiering en verdeling van verantwoordelijkheden ten aanzien van de infrastructuur
nader gesproken worden in het overleg met de doveninstituten en dovenbelangenorganisaties.
De afspraken zullen worden vastgelegd in het met hen te sluiten convenant. 54Waarom is gekozen om de verantwoordelijkheid voor de doventolk-voorziening
voor onderwijs en de arbeidssituatie bij SZW onder te brengen en die voor
maatschappelijke doeleinden bij de AWBZ? Zou één loket in deze
niet tot een meer werkbare en duidelijke situatie kunnen leiden? (blz. 38)Aangezien de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet per 1 januari 1998 expireert
is met de staatssecretaris van SZW overleg gevoerd over de continuering van
de financiering van de doventolkvoorziening. Op basis van de uitvoering van
de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet is er dit jaar nog sprake van «één
loket» van waaruit voor een drietal doeleinden de financiering van doventolken
wordt gerealiseerd.Het vervallen van de AAW-financiering heeft tot gevolg dat vanaf 1 januari
1998 per sector de financiering van doventolken gestalte moet worden gegeven.
De organisatorische vormgeving van de functie van de doventolkvoorziening
is afhankelijk van de wijze waarop de financiering daarvan plaats vindt. Gezien
de toekomstige spreiding van de AAW-financiering voor de verschillende functies
is de realisering van «één loket» voor deze voorziening
niet mogelijk. Ook principieel is deze keuze bewust gemaakt, omdat op deze
wijze de verantwoordelijkheid voor de doventolk-voorzieningen ondergebracht
wordt bij algemene, voor de gehele burgerij bestemde, kaders. 55Hoe zal het tijdpad eruit zien van standaardisering tot erkenning
van de Nederlandse gebarentaal? Wanneer zullen de financiële consequenties
op een rij gezet zijn?Verwezen wordt naar de antwoorden op de vragen 42, 52 en 53. 56Waarom wordt slechts het item beeldvorming uit de conclusies en aanbevelingen
van de Emancipatieraad over het rapport Beeldvorming, gender en handicap er
uitgepikt? (blz. 44)In het advies van de Emancipatieraad Beeldvorming, gender en handicap loopt als een rode draad het aspect «beeldvorming». Ook
uit uitgevoerde studies en projecten is gebleken dat «beeldvorming»
een belangrijk aspect is in het streven van vrouwen met een handicap naar
gelijke kansen en gelijke rechten.Ondanks de toenemende aandacht voor de positie van vrouwen is nog niet
altijd duidelijk op welke wijze «gender» en «handicap»
op elkaar inwerken. Het ontbreekt thans aan systematisch verzamelde en geordende
kennis aan de belevingszijde.Aan de Gehandicaptenraad zal worden gevraagd om, in samenspraak met organisaties
van vrouwen met een handicap, advies uit te brengen over de wenselijkheid
en het nut van nader onderzoek op dit terrein.XNoot1Samenstelling: Leden: Lansink (CDA), Schutte (GPV), Van Nieuwenhoven (PvdA),
voorzitter, Van der Heijden (CDA), ondervoorzitter, Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), M.M.H. Kamp (VVD), Doelman-Pel (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA), Vliegenthart
(PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Versnel-Schmitz (D66), Middel (PvdA), Leerkes
(U55+), Nijpels-Hezemans (Groep Nijpels), Fermina (D66), Oedayraj Singh Varma
(GroenLinks), Dankers (CDA), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Oudkerk (PvdA),
Cherribi (VVD), Sterk (PvdA), Van Boxtel (D66), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman
(VVD). Plv. leden: Heeringa (CDA), Van der Vlies (SGP), Lilipaly (PvdA),
Th. A. M. Meijer (CDA), Rijpstra (VVD), Voûte-Droste
(VVD), Smits (CDA), Dijksma (PvdA), Vacature PvdA, Beinema (CDA), Van den
Bos (D66), M. M. van der Burg (PvdA), Rouvoet (RPF), R. A. Meijer
(Groep Nijpels), Van Waning (D66), Sipkes (GroenLinks), G. De Jong (CDA),
Vacature CD, Passtoors (VVD), Apostolou (PvdA), J. M. de Vries (VVD),
Noorman-den Uyl (PvdA), Bremmer (CDA), Bakker (D66), Hoogervorst (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24170-30.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl