Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-14 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26691, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-08-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26691 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeen 1. Inleiding2. Voorgeschiedenis3. Systematiek van het wetsvoorstel4. De melding en toetsing van levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding5. Betekenis van de bijzondere strafuitsluitingsgrondARTIKELSGEWIJS Artikel 1Artikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5 en 6Artikel 7Artikel 8Artikel 9Artikel 10Artikel 11Artikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15Artikel 16Artikel 17Artikel 18Artikel 19Artikel 20 Onderdeel AOnderdeel BOnderdeel C en DArtikel 21 Onderdeel AOnderdeel BOnderdeel COnderdeel DOnderdeel EArtikel 22Artikel 23Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26691Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 691De toetsing van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
en tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en van de Wet op de lijkbezorging
(Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING Algemeen 1. InleidingDit wetsvoorstel strekt ertoe in het Wetboek van Strafrecht een bijzondere
strafuitsluitingsgrond op te nemen voor de arts die levensbeëindiging
op verzoek toepast of hulp bij zelfdoding verleent en daarbij voldoet aan
bepaalde zorgvuldigheidseisen, welke afzonderlijk in dit wetsvoorstel zijn
opgenomen. Met dit wetsvoorstel geeft het kabinet uitvoering aan hetgeen in
het Regeerakkoord (kamerstukken II, 1997–1998, 26 024, nr. 10,
blz. 47) op het punt van de euthanasie is opgenomen. Teneinde te verzekeren
dat dit handelen in alle gevallen aan toetsing achteraf is onderworpen, kan
de arts zich slechts op deze bijzondere strafuitsluitingsgrond beroepen indien
hij zijn handelen meldt bij de gemeentelijke lijkschouwer en daarbij een verslag
voegt bevattende een gemotiveerde uiteenzetting betreffende de inachtneming
van die zorgvuldigheidseisen. Voorts voorziet het wetsvoorstel in toetsing
achteraf van gemelde levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
door multidisciplinair samengestelde commissies.In het Regeerakkoord heeft het kabinet aangegeven het van belang te achten
de rol van artsen bij euthanasie in het Wetboek van Strafrecht aldus vast
te leggen, dat een arts die aan alle zorgvuldigheidseisen voldoet èn
de meldingsplicht vervult, niet strafbaar is. Daartoe heeft het kabinet het
initiatiefwetsvoorstel van D66, PvdA en VVD, dat op 16 april 1998 bij de Tweede
Kamer werd ingediend (kamerstukken II, 1997–1998, 26 000), nadat
dit door de initiatiefnemers was ingetrokken, ongewijzigd als eigen wetsvoorstel
voor advies aan de Raad van State voorgelegd. Mede naar aanleiding van dat
advies1, dat is uitgebracht op 10 februari 1999
en als bijlage bij dit wetsvoorstel is gevoegd, heeft het kabinet gekozen
voor een andere opzet van het oorspronkelijke initiatiefvoorstel, zonder ook
maar op enigerlei wijze afbreuk te doen aan de materiële inhoud van dat
voorstel. De strekking van het onderhavige voorstel is dan ook identiek aan
die van het initiatiefvoorstel. Het wetsvoorstel is te beschouwen als het sluitstuk van het beleid dat
in de afgelopen jaren is gevoerd met betrekking tot de melding en toetsing
van euthanasie en hulp bij zelfdoding.Per 1 juni 1994 werd de zogenoemde meldingsprocedure euthanasie ingevoerd,
wettelijk verankerd in de Wet op de lijkbezorging (Besluit van 17 december
1993, Stb. 688). Volgens deze procedure maakt de arts geen verklaring van
overlijden op, maar meldt hij de levensbeëindiging op verzoek of hulp
bij zelfdoding aan de gemeentelijke lijkschouwer en overhandigt hem een beredeneerd
verslag.De gemeentelijke lijkschouwer verwittigt op zijn beurt de burgerlijke
stand en de officier van justitie ter verkrijging van een verklaring van geen
bezwaar tegen begraving of verbranding. De toetsing van en besluitvorming
over het gemelde levensbeëindigend handelen vond plaats door de officier
van justitie.Naar aanleiding van het evaluatie-onderzoek, waarvan het rapport getiteld:
«Euthanasie en andere medische beslissingen rond het levenseinde; de
praktijk van de meldingsprocedure», in november 1996 werd uitgebracht,
besloot het vorige kabinet om de toetsing achteraf in eerste instantie, dat
wil zeggen voordat het openbaar ministerie beslist over al dan niet vervolgen,
meer op medisch-professionele leest te schoeien (kamerstukken II, 1996/1997,
23 877, nr. 13). De toetsing van levensbeëindiging op verzoek en
hulp bij zelfdoding werd opgedragen aan regionale toetsingscommissies, die
tot taak hebben te beoordelen of de arts ter zake zorgvuldig heeft gehandeld.
Dit oordeel brengen zij ter kennis van het openbaar ministerie dat, zolang
in de strafbaarstelling van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij
zelfdoding geen wijziging wordt gebracht, in alle voorkomende gevallen een
vervolgingsbeslissing moet nemen. De aldus aangepaste meldingsprocedure trad
in werking op 1 november 1998 (Besluit van 19 november 1997, Stb. 550 en Besluit
van 11 mei 1998, Stb. 280).Het onderhavige wetsvoorstel vormt, zoals gezegd, van dit beleid het sluitstuk
in die zin, dat nu de strafbaarstelling van levensbeëindiging op verzoek
en hulp bij zelfdoding wordt opgeheven voor de arts die handelt overeenkomstig
de zorgvuldigheidseisen, welke wettelijk worden vastgelegd. Daarnaast biedt
het de reeds bij ministeriële regeling van 27 mei 1998, nr. 698 972/98/6
(de Regeling regionale toetsingscommissies euthanasie, Stcrt. 1998, 101) ingestelde
regionale toetsingscommissies een wettelijke basis.Wij hebben ervoor gekozen in het Wetboek van Strafrecht uitsluitend de
bijzondere strafuitsluitingsgrond te formuleren en de zorgvuldigheidseisen,
anders dan het geval was bij het initiatiefvoorstel, in een afzonderlijke
wet op te nemen. De wijziging van het Wetboek van Strafrecht is hiermee beperkt
tot datgene wat er alleen in thuishoort, te weten de verbodsbepaling annex
strafuitsluitingsgrond. Dit mede gelet op de door het kabinet voorgestane
aanvullingen op de zorgvuldigheidseisen als gevolg van het advies van de Raad
van State van 10 februari 1999 over dat voorstel, waarop wij hierna ingaan.
Deze aanvullingen brengen met zich, dat de zorgvuldigheidscriteria specifieke
gezondheidsrechtelijke onderwerpen omvatten, zoals de beslissingsbevoegdheid
van minderjarigen in dezen, en de status van schriftelijke wilsverklaringen.
Deze onderwerpen gaan de strekking van het wetboek, dat in beginsel alleen
verbodsbepalingen bevat, naar ons oordeel zeker te buiten.Hetzelfde kan worden opgemerkt met betrekking tot de Wet op de lijkbezorging.
De wijziging van de daarin reeds vastgelegde regels betreffende de melding
is van technische aard en strekt ertoe te verzekeren dat gemelde gevallen
van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding na melding aan
de gemeentelijke lijkschouwer, ter toetsing worden gezonden aan een van de
regionale toetsingscommissies. De instelling en taakomschrijving
van regionale toetsingscommissies kan daarentegen naar ons oordeel beter worden
geregeld in dezelfde afzonderlijke wet, waarin ook de zorgvuldigheidscriteria
zijn opgenomen.Met betrekking tot minderjarigen overwoog de Raad van State in zijn advies
van 10 februari 1999 over het initiatiefvoorstel, daarbij uitdrukkelijk verwijzend
naar zijn advies van 11 juli 1986 over het toenmalige wetsvoorstel Wessel-Tuinstra
en de proeve van het kabinet Lubbers-I (kamerstukken II, 1985–1986,
18 331, nr. 43, C en D), dat ook bij minderjarigen het oordeel des onderscheids
aanwezig kan zijn om tot een verantwoord en weloverwogen verzoek om euthanasie
te komen. Wij onderschrijven dit standpunt, temeer nu, zoals de Raad opmerkt,
aan de besluitvorming ten aanzien van verzoeken van minderjarigen overigens
dezelfde eisen worden gesteld als bij meerderjarigen, teneinde te verzekeren
dat slechts gevolg wordt gegeven aan een vrijwillig, weloverwogen en duurzaam
verzoek tot levensbeëindiging.Het vorig kabinet overwoog met betrekking tot levensbeëindigend handelen
bij minderjarigen, dat dit uit oogpunt van zorgvuldigheid getoetst moet worden
volgens de meldingsprocedure voor levensbeëindiging zonder uitdrukkelijk
verzoek. Mede naar aanleiding van het advies van de Raad van State van 10
februari 1999 menen wij dat dit standpunt enige nuancering behoeft. In de
regeling met betrekking tot minderjarigen in dit voorstel is dan ook een onderscheid
aangebracht tussen twaalf- tot en met vijftienjarigen enerzijds en zestienen
zeventienjarigen anderzijds.De systematiek volgt, mede redenerend in de lijn van de Raad in zijn bovengenoemde
advies, die van de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst: 16- en 17-jarigen
mogen in beginsel zelfstandig beslissen en voor 12- tot 16-jarigen is als
hoofdregel de instemming van de gezaguitoefenende ouder(s) of van de voogd
vereist, maar bij weigering van één of beide ouders, of van
de voogd, kan aan het verzoek van de minderjarige niettemin worden voldaan
indien de arts de overtuiging heeft dat daarmee ernstig nadeel voor de patiënt
kan worden voorkomen.Met betrekking tot schriftelijke wilsverklaringen is in dit wetsvoorstel,
eveneens conform het advies van de Raad van 10 februari 1999, een bepaling
opgenomen. In het oorspronkelijke initiatiefvoorstel was vooralsnog geen regeling
van dit onderwerp opgenomen in afwachting van de totstandkoming van een meldingsprocedure
voor levensbeëindiging zonder uitdrukkelijk verzoek. In navolging van
het advies van de Raad en gelet op het grote aantal euthanasieverklaringen
dat thans voorhanden is, achten wij het wenselijk in aansluiting op deze maatschappelijke
ontwikkeling, te voorzien in een wettelijke status van een dergelijke verklaring.
Aldus kan deze wettelijke verankering tot richtsnoer dienen voor de arts,
indien deze wordt geconfronteerd met de situatie dat zijn patiënt niet
langer in staat is tot het uiten van zijn wil.Met deze verankering van de schriftelijke wilsverklaring, waarbij wordt
aangesloten bij hetgeen reeds in belangrijke mate maatschappelijke realiteit
is, wordt aan de arts, maar ook aan de patiënt en overige betrokkenen,
meer rechtszekerheid geboden. In dit opzicht past deze verankering ook geheel
bij de strekking van dit wetsvoorstel.In dit verband wijzen wij er nog op dat op 27 april 1999 door de Raad
van State voorts advies is uitgebracht over een ontwerp-algemene maatregel
van bestuur op grond van artikel 10 van de Wet op de lijkbezorging en een
bijbehorende ontwerp-ministeriële regeling, inhoudende een meldingsprocedure
voor levensbeëindiging bij enkele categorieën bijzondere patiënten.
Voor dat besluit – waarvan wij verwachten dat het kort na de indiening
van het onderhavige wetsvoorstel zal worden vastgesteld – geldt de zogeheten
voorhangprocedure, zodat beide kamers der Staten-Generaal zich
eerst nog zullen uitspreken over het besluit, alvorens het in werking zal
treden.Bovengenoemd besluit betreft patiënten die niet in staat zijn hun
wil te uiten, zoals pasgeborenen of comateuze patiënten die niet tevoren
een schriftelijke verklaring hebben afgelegd. Voorts gaat het om patiënten
wier vermogen tot het uiten van een vrijwillig en weloverwogen verzoek gestoord
kan zijn geweest als gevolg van een psychische stoornis of zich ontwikkelende
dementie.Ons voornemen is de toetsing van deze gevallen op te dragen aan een centrale
multidisciplinaire commissie, die in voorkomende gevallen aan het openbaar
ministerie een zwaarwegend advies over de zorgvuldigheid van het handelen
van de arts uitbrengt. Aangezien in de strafbaarstelling van levensbeëindigend
handelen met betrekking tot deze categorieën patiënten geen wijziging
wordt gebracht, blijft een beslissing door het openbaar ministerie over al
dan niet vervolgen in deze gevallen aangewezen.In zijn advies van 10 februari 1999 over het oorspronkelijke initiatiefvoorstel
vroeg de Raad van State zich af, waarom deze meldingsprocedure, gelet op het
nauwe verband dat toch bestaat met euthanasie, buiten het wetsvoorstel is
gelaten. De Raad acht het gewenst dat de beoogde centrale commissie voor de
beoordeling van gevallen van levensbeëindiging bij enkele bijzondere
categorieën patiënten eveneens een wettelijke basis krijgt, bij
voorkeur in dezelfde wettelijke regeling waarin de regionale toetsingscommissies
euthanasie zijn opgenomen.Wij menen dat levensbeëindiging bij zogeheten wilsonbekwame patiënten
een wezenlijk andere materie betreft dan levensbeëindiging op verzoek
en hulp bij zelfdoding.Een regeling met betrekking tot de beoogde centrale
beoordelingscommissie voor gevallen van levensbeëindiging bij enkele
bijzondere categorieën patiënten moet naar ons oordeel dan ook niet
in het onderhavige wetsvoorstel worden opgenomen. De specifieke problematiek
van beslissingen rond het levenseinde van zogeheten wilsonbekwame patiënten
vergt een aparte, op die groepen toegesneden procedure, waarin de benodigde
expertise betreffende de problematiek van de onderscheiden groepen patiënten,
verzekerd is.De opvatting van de Raad van State dat een centrale commissie voor de
beoordeling van levensbeëindiging bij enkele bijzondere categorieën
patiënten, net als de regionale toetsingscommissies euthanasie, een deugdelijke
en wellicht zelfs wettelijke, fundering behoeft, is ons sympathiek. Wij geven
er evenwel de voorkeur aan de vraag of, en zo ja, op welke plaats, een dergelijke
commissie een formeelwettelijke basis moet worden gegeven, thans niet te beantwoorden,
maar eerst de parlementaire behandeling van het bovenbedoelde besluit af te
wachten. Eerst na afronding van het parlementaire debat over het besluit zullen
wij ons standpunt nader bepalen. 2. VoorgeschiedenisWij menen te mogen afzien van een uitgebreide beschouwing in deze memorie
van toelichting over de voorgeschiedenis betreffende de wettelijke regeling
van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding. Wij volstaan
ermee te verwijzen naar de beschouwingen daaromtrent in de memorie van toelichting
bij het eerdergenoemde initiatiefvoorstel (kamerstukken II, 1997–1998,
26 000, nr. 3). 3. Systematiek van het wetsvoorstelZoals gezegd strekt het wetsvoorstel ertoe te regelen, dat de arts die
op zorgvuldige wijze euthanasie toepast of hulp bij zelfdoding verleent én
dit vervolgens meldt aan de gemeentelijke lijkschouwer, voortaan straffeloos
zal zijn. De opneming in het Wetboek van Strafrecht van een bijzondere strafuitsluitingsgrond in artikel 293, tweede lid, en in artikel 294,
tweede lid, tweede volzin, laat de strafbaarheid van andere verschijningsvormen
van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding onverlet. De
algemene stelling dat euthanasie en hulp bij zelfdoding niet langer strafbaar
zullen zijn, is als zodanig dan ook geen juiste weergave van hetgeen met dit
wetsvoorstel wordt beoogd.De twee voorwaarden voor straffeloosheid van de arts zijn:1. Hij moet voldoen aan de zorgvuldigheidseisen, welke zijn opgenomen
in een afzonderlijke wet, te weten de Wet toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding;2. Hij moet zijn handelen melden aan de gemeentelijke lijkschouwer overeenkomstig
hetgeen daaromtrent is bepaald in de Wet op de lijkbezorging.In dit wetsvoorstel zijn de zorgvuldigheidseisen voor de arts vastgelegd.
Deze zijn in het algemeen af te leiden uit de vaste jurisprudentie ter zake
van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, waarop tot dusver
steeds het vervolgingsbeleid was gebaseerd. Ingevolge artikel 9 van de al
eerder genoemde Regeling regionale toetsingscommissies euthanasie vormen vier
van deze criteria sinds 1 november 1998 reeds het uitgangspunt voor de toetsing
van gemelde gevallen van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
door de regionale toetsingscommissies euthanasie. Aan deze commissies wordt
in dit wetsvoorstel voorts een wettelijke basis verschaft. Aldus zal deze
wet in de toekomst bepalingen bevatten betreffende instelling en samenstelling
van de commissies, hun taken en bevoegdheden en hun werkwijze. De bepalingen
terzake komen in grote mate overeen met hetgeen hieromtrent is vastgelegd
in de Regeling regionale toetsingscommissies euthanasie.De wijzigingen die ingevolge het onderhavige wetsvoorstel worden gebracht
in de Wet op de lijkbezorging, zijn technisch van aard en vormen een noodzakelijk
sluitstuk van de meldingsplicht die bestanddeel vormt van de bijzondere strafuitsluitingsgrond
welke is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. 4. De melding en toetsing van levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdodingWij achten de melding en toetsing van euthanasie onontbeerlijk teneinde
enerzijds te waarborgen dat de kwaliteit van levensbeëindigend handelen
op verzoek door artsen wordt bewaakt en bevorderd (in de literatuur wel kwaliteitsborging
genoemd1) en teneinde anderzijds te verzekeren
dat de praktijk inzake euthanasie maatschappelijk controleerbaar is. Melding
van het levensbeëindigend handelen is in dit voorstel dan ook als voorwaarde
opgenomen voor de toepasselijkheid van de bijzondere strafuitsluitingsgrond
in het voorgestelde tweede lid van artikel 293 Sr.De gang van zaken rond de toepassing van levensbeëindiging op verzoek
of de verlening van hulp bij zelfdoding is volgens dit wetsvoorstel als volgt.
De arts maakt overeenkomstig het gestelde in de Wet op de lijkbezorging geen
verklaring van overlijden op, maar meldt een onnatuurlijke dood aan de gemeentelijke
lijkschouwer en overhandigt hem een beredeneerd verslag betreffende de toepassing
door hem van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding.De gemeentelijke lijkschouwer verwittigt op zijn beurt de burgerlijke
stand en de officier van justitie ter verkrijging van een verklaring van geen
bezwaar tegen begraving of verbranding. De gemeentelijke lijkschouwer verricht
de uitwendige lijkschouw en verifieert hoe en met welke middelen het
leven is beëindigd. Vervolgens zendt hij het verslag van de arts aan
één van de regionale toetsingscommissies.De commissie beoordeelt op basis van het verslag van de arts of de arts
heeft gehandeld conform de vastgestelde zorgvuldigheidseisen.De commissie vormt binnen zes weken na ontvangst van het verslag een oordeel.
De termijn van zes weken kan eenmaal voor ten hoogste zes weken worden verlengd.Dit oordeel wordt schriftelijk ter kennis van de arts gebracht. Indien
de commissie van oordeel is dat de arts zorgvuldig heeft gehandeld, is daarmee
de zaak afgedaan.Indien de arts naar het oordeel van de commissie niet heeft gehandeld
overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen, zendt de commissie haar oordeel zowel
aan het College van procureurs-generaal van het openbaar ministerie als aan
de geneeskundig inspecteur voor de gezondheidszorg. Deze zullen na bestudering
van de stukken elk vanuit hun eigen taak en verantwoordelijkheid, beslissen
of, en zo ja, welk gevolg aan het handelen van de arts moet worden gegeven.
Het bericht van de regionale toetsingscommissie aan het openbaar ministerie
en regionaal inspecteur dat de arts naar haar oordeel niet overeenkomstig
de zorgvuldigheidseisen heeft gehandeld, impliceert dat de bijzondere strafuitsluitingsgrond
van artikel 293, tweede lid, Sr., niet, of niet zonder meer, van toepassing
is. Dit brengt met zich dat mogelijk sprake was van een strafbaar feit en
dat het openbaar ministerie het handelen nader moet beoordelen.De eenheid van de oordelen van de verschillende toetsingscommissies zal
verzekerd zijn door periodiek overleg tussen de voorzitters van de commissies,
in aanwezigheid van vertegenwoordigers van het College van procureurs-generaal
en van de Inspectie voor de Gezondheidszorg van het Staatstoezicht op de Volksgezondheid.Bij de beantwoording in de rechtspraak inzake levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding van de vraag of sprake is van een noodtoestand,
heeft de rechter zich van aanvang af met betrekking tot de waardering van
de feitelijke situatie van de patiënt ten tijde van het levensbeëindigend
handelen laten leiden door het heersend wetenschappelijk verantwoord medisch
inzicht en in de medische ethiek geldende normen. De waarde van de multi-disciplinair
samengestelde commissies, waarin in elk geval een jurist, een medicus en een
ethicus zitting hebben, zien wij dan ook hierin, dat zij tot een afgewogen
oordeel kunnen komen dat recht doet zowel aan de medisch-ethische als de juridische
aspecten van het gegeven geval.De commissies zullen voorts een toegevoegde waarde kunnen hebben in educatieve
zin. In voorkomend geval zal de commissie het door haar gegeven oordeel achteraf,
in een persoonlijk onderhoud met de arts kunnen toelichten. De commissie kan
zodoende inzicht bieden in het beoordelingsproces en aan de arts feedback
geven over de door hem gevolgde werkwijze.Door het uitbrengen van jaarverslagen waarin, geanonimiseerd, zoveel mogelijk
openheid van zaken wordt gegeven over de wijze waarop zij concrete gevallen
aan de zorgvuldigheidscriteria hebben getoetst, zullen de commissies verder
kunnen bijdragen aan het maatschappelijk inzicht in en de controle op levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding. Uiteindelijk wordt door alle genoemde aspecten
het zorgvuldig handelen door de arts bevorderd.Wij hebben er vertrouwen in dat de voorgestelde wettelijke bijzondere
strafuitsluitingsgrond in combinatie met een meldingsprocedure en een procedure
voor de toetsing achteraf van gemelde gevallen door een multidisciplinair
samengestelde commissie, er toe zullen leiden dat levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding in voorkomende gevallen zorgvuldig geschiedt
en dat voorts het inzicht in en de controle op de praktijk inzake levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding, zijn verzekerd. 5. Betekenis van de bijzondere strafuitsluitingsgrondDit wetsvoorstel beoogt aan artsen, en tegelijkertijd aan patiënten,
een hoge mate van rechtszekerheid te bieden. Het gevolg van opneming van een
bijzondere strafuitsluitingsgrond in het Wetboek van Strafrecht is, dat indien
de toetsingscommissie oordeelt dat de arts zorgvuldig, dat wil zeggen overeenkomstig
de wettelijke zorgvuldigheidseisen, heeft gehandeld, deze niet langer strafbaar
is. Met een zodanig oordeel van de commissie is de zaak afgedaan. Dit betekent
ook dat verreweg de meeste meldingen van levensbeëindiging op verzoek
en hulp bij zelfdoding niet langer ter besluitvorming aan het College van
procureurs-generaal van het openbaar ministerie worden gezonden.Het feit dat artsen, indien zij gevallen van levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding melden, niet langer automatisch worden blootgesteld
aan een justitiële toets in laatste instantie, zal naar ons oordeel,
zoals ook naar voren komt uit de resultaten van het al eerder genoemde evaluatie-onderzoek
uit 1996, het vertrouwen in de meldingsprocedure en de bereidheid te melden,
doen toenemen.Een en ander neemt niet weg, dat het handelen van artsen ook in de toekomst
nauwgezet zal worden getoetst. Het voorgestelde systeem biedt een wettelijke
basis aan breed samengestelde commissies, die het gemelde handelen toetsen
aan wettelijk vastgelegde zorgvuldigheidseisen. Deze zijn ontleend aan de
jurisprudentie die in de afgelopen jaren terzake van levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding is gevormd. De criteria zijn in de praktijk
goed bruikbaar gebleken voor de toetsing achteraf van voorkomende gevallen
van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding.De codificatie van deze criteria, zoals zij in de jurisprudentie tot dusver
zijn uitgekristalliseerd, beoogt weliswaar de rechtszekerheid van artsen en
patiënten, maar biedt geen zekerheid dat nimmer zal worden vervolgd,
omdat ieder individueel geval wordt getoetst aan zorgvuldigheidseisen, welke
onvermijdelijk abstract zijn geformuleerd. Desalniettemin blijft bij het oordeel
van de toetsingscommissie dat de arts zorgvuldig heeft gehandeld, een nader
oordeel van het openbaar ministerie achterwege.De beoogde straffeloosheid van artsen die zich aan de zorgvuldigheidseisen
houden, doet overigens geen afbreuk aan de wettelijke taken van het openbaar
ministerie.Op grond van de Wet op de lijkbezorging licht de gemeentelijke lijkschouwer
naast de ambtenaar van de burgerlijke stand ook de officier van justitie in
over het overlijden als gevolg van levensbeëindiging op verzoek en hulp
bij zelfdoding, teneinde een verlof tot begraven te verkrijgen. Indien er
op dat moment geen aanwijzingen zijn dat zich ernstige onregelmatigheden hebben
voorgedaan, geeft de officier van justitie dit verlof af. De gemeentelijke
lijkschouwer draagt voorts zorg voor de melding, inclusief de toezending van
de daartoe benodigde bescheiden, aan de regionale toetsingscommissie. Indien
er wèl aanwijzingen zijn die nopen tot het onmiddellijk instellen van
een opsporingsonderzoek, bijvoorbeeld inlichtingen van de kant van de gemeentelijke
lijkschouwer of aangifte van derden, dan kan de officier van justitie hiertoe
op grond van zijn wettelijke taak overgaan. Voor de goede orde merken wij op dat dit wetsvoorstel in het vervolgingsmonopolie
van de officier van justitie in algemene zin geen wijziging brengt. Tot het
instellen van een opsporingsonderzoek is de officier van justitie bevoegd
bij een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit. Dit is niet
anders in geval van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding.
Dit betekent evenwel niet, dat het openbaar ministerie over alle meldingen
van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, ook indien het
handelen als zorgvuldig is beoordeeld door de toetsingscommissie, een afdoeningsbeslissing
moet nemen. Het nemen van een vervolgingsbeslisssing is eerst aangewezen,
indien een opsporingsonderzoek is ingesteld. Tot dit laatste bestaat aanleiding,
hetzij indien door de toetsingscommissie het handelen als onzorgvuldig is
aangemerkt, hetzij indien uit anderen hoofde een redelijk vermoeden van schuld
rijst, bijvoorbeeld, zoals wij hierboven al aangaven, omdat de gemeentelijke
lijkschouwer aan de officier van justitie bij de melding van een niet-natuurlijke
dood wijst op ernstige onregelmatigheden, of omdat er een aangifte van een
derde is.Teneinde te verzekeren dat de officier van justitie, indien daartoe aanleiding
is, zijn strafvorderlijke taken kan blijven vervullen, is in het wetsvoorstel
een bepaling opgenomen die de toetsingscommissies verplicht de officier van
justitie desgevraagd alle inlichtingen te verstrekken die het behoeft ten
behoeve van een in te stellen opsporingsonderzoek of ten behoeve van een adequate
beoordeling van een door de commissie als onzorgvuldig beoordeeld geval. ARTIKELSGEWIJS Artikel 1In dit artikel worden enige begrippen gedefinieerd.Waar in de regeling gesproken wordt van consulent, kunnen hieronder ook
meerdere consulenten begrepen zijn. Het staat de arts die het voornemen heeft
levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding toe te passen vrij
om daarover meer dan één arts te raadplegen. In dat geval gelden
de bepalingen betreffende de consulent vanzelfsprekend voor alle geraadpleegde
artsen.Onder hulpverleners als bedoeld in artikel 446, eerste lid, van boek 7
van het Burgerlijk Wetboek, wordt verstaan iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon
die zich in de uitoefening van een geneeskundig beroep of bedrijf verbindt
tot het verrichten van handelingen op het gebied van geneeskunst rechtstreeks
betrekking hebbende op de patiënt, verpleging en verzorging daaronder
begrepen. Artikel 2De zorgvuldigheidseisen zijn ontleend aan de vaste jurisprudentie terzake
van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding.De essentie van gerechtvaardigde levensbeëindiging op verzoek of
hulp bij zelfdoding, vormt het uitdrukkelijk verzoek daartoe van de patiënt.
Dit verzoek is bij voorkeur schriftelijk vastgelegd, al is dit op zichzelf
niet vereist voor het gerechtvaardigd zijn van de inwilliging ervan, zolang
de patiënt in staat is zijn wil te uiten.Het verzoek moet verder vrijwillig, weloverwogen en duurzaam zijn.Op een verzoek dat het resultaat is van een opwelling, een plotselinge,
hevige gemoedstoestand, moet niet worden ingegaan. De duurzaamheid van het
verzoek blijkt uit de herhaling ervan, ook nadat de arts met de patiënt
over diens verzoek en over diens gezondheidstoestand heeft gesproken. Een verzoek is vrijwillig geuit, indien dit zonder druk of invloed van
anderen op de patiënt is geuit. Vrijwilligheid houdt voorts in, dat de
patiënt in staat moet zijn geweest zijn wil volledig vrij te bepalen.
Uitgangspunt is dat de patiënt zelf om euthanasie moet verzoeken. Het
is zijn eigen vrijwillige beslissing. Nadat de arts zich ervan vergewist heeft
dat de stervenswens vrijwillig, uitdrukkelijk en duurzaam is, is, zo kan men
stellen, de toepassing van de euthanasie een beslissing die de patiënt
en de arts in samenspraak hebben genomen. Indien er gegronde aanleiding was
te betwijfelen of de patiënt ten tijde van het verzoek om levensbeëindiging
of hulp bij zelfdoding zich ten volle bewust was van de strekking hiervan
alsmede van zijn lichamelijke situatie, bijvoorbeeld in verband met een psychische
stoornis, moet nader worden onderzocht of werkelijk sprake is geweest van
een vrije en weloverwogen wilsuiting. Gelet hierop dient de melding van levensbeëindigend
handelen bij dergelijke patiënten plaats te vinden volgens de procedure
voor gevallen van levensbeëindiging bij enkele bijzondere categorieën
patiënten. Ook de melding van levensbeëindigend handelen bij patiënten
wier oordeelsvorming gestoord geweest kan zijn als gevolg van zich ontwikkelende
dementie, behoort plaats te vinden volgens laatstgenoemde procedure. Die procedure
is verder aangewezen indien sprake was van een patiënt die zijn wil niet
kon uiten, zoals een pasgeborene, of een comateuze patiënt die niet tevoren
een schriftelijke verklaring had afgelegd.Voor de weloverwogenheid van het verzoek is verder van belang dat de patiënt
volledig inzicht had in zijn ziekte, de gestelde diagnoses, de prognoses en
de behandelmogelijkheden. De arts ziet erop toe dat de patiënt over deze
zaken volledig geïnformeerd is. Deze voorlichting aan de patiënt
is als eis nadrukkelijk opgenomen in onderdeel c. De arts dient ook met de
patiënt te bespreken, welke alternatieven nog ter beschikking staan om
het lijden van de patiënt te verlichten. Hierop ziet de zorgvuldigheidseis,
opgenomen in onderdeel d. Deze zorgvuldigheidseis bevat twee elementen die
van wezenlijk belang zijn voor het besluitvormingsproces met betrekking tot
het toepassen van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding.
Enerzijds drukt deze zorgvuldigheidseis uit dat dit besluitvormingsproces
een zaak is van arts en patiënt samen. Juist waar het gaat om de afweging
of aan de voorwaarden is voldaan waaronder euthanasie mogelijk is, in het
bijzonder de vraag of er voor de patiënt geen andere uitweg meer is,
achten wij de samenspraak tussen arts en patiënt van groot belang. De
in deze eis tot uitdrukking komende samenspraak laat overigens de zelfstandige
beslissing van de arts, en diens uitsluitende verantwoordelijkheid voor de
toepassing van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding, onverlet.De zorgvuldigheidseis, opgenomen in onderdeel d, achten wij anderzijds
van groot belang om te benadrukken dat tot toepassing van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding pas besloten mag worden als dit voor de
patiënt de enig overgebleven oplossing is. Euthanasie kan alleen verantwoord
plaatsvinden in de context van goede palliatieve zorg. Voorop staan de zorg
voor en de behandeling van de patiënt en het beperken en zo mogelijk
wegnemen van diens lijden, ook als blijkt dat er geen therapie meer mogelijk
is of de patiënt geen therapie meer wenst. De patiënt moet ervan
overtuigd kunnen zijn dat hij tot het laatst met alle mogelijke zorg zal worden
omgeven, zo min mogelijk zal behoeven te lijden en niet in de steek gelaten
zal worden. Alle ter beschikking staande mogelijkheden in het kader van palliatieve
zorg moeten door de arts worden onderzocht en aangeboden. Zijn kennis en attitude
met betrekking tot palliatieve zorg zijn dan ook belangrijk. Daarmee is nog
niet gezegd dat de patiënt iedere mogelijkheid moet benutten of beproeven.
Volgens de gekozen formulering van deze zorgvuldigheidseis moet het gaan om
een redelijke andere oplossing. Naar Nederlands recht (art. 7:450 BW) staat het iedere patiënt vrij elke behandeling te weigeren. Indien
een patiënt verdere behandeling of verzorging weigert, doch overigens
verkeert in een situatie van uitzichtloos en ondraaglijk lijden, dan staat
de afwijzing in volle vrijheid door de patiënt van die behandeling of
verzorging niet aan inwilliging van een verzoek om levensbeëindiging
of hulp bij zelfdoding van die patiënt in de weg. Aldus vatten wij ook
rechtsoverweging 6.3.3, één na laatste volzin, in het arrest
van de Hoge Raad van 21 juni 1994 (NJ 1994, 656) op. Essentie van de bedoelde
rechtsoverweging van de Hoge Raad is naar onze mening, dat het moet gaan om
een reëel alternatief om het lijden te verlichten.Voor de betekenis en reikwijdte van het begrip uitzichtloos en ondraaglijk
lijden verwijzen wij naar de uiteenzetting die wij daarover op 16 september
1994 aan de Tweede Kamer hebben gezonden naar aanleiding van het hierboven
genoemde arrest-Chabot (Kamerstukken 1993–1994, 23 877, nr. 1).
Ter aanvulling op deze brief dient nog het volgende. De gronden voor euthanasie
kunnen, ook blijkens de jurisprudentie, verschillen. De Hoge Raad noemt in
diens arrest van 27 november 1984 (NJ 1985, 106) ook steeds verdergaande ontluistering
van de persoon en het vooruitzicht om niet meer op waardige wijze te kunnen
sterven. Het begrip uitzichtloos en ondraaglijk lijden laat ruimte voor de
concrete omstandigheden van het geval.Het vereiste van consultatie houdt in dat de arts in ieder geval één
andere arts raadpleegt over het voornemen om levensbeëindiging op verzoek
toe te passen of hulp bij zelfdoding te verlenen. In het standpunt over euthanasie
van het Hoofdbestuur van de KNMG, kenbaar gemaakt in 1995, wordt benadrukt
dat het hierbij gaat om een onafhankelijke collega, niet zijnde een praktijkgenoot,
een familielid, maatschapslid of arts-assistent dan wel een arts die in enige
andere ondergeschikte verhouding tot de arts staat. Het vereiste dat de consulent
de patiënt behoort te zien vloeit niet voort uit de jurisprudentie. In
navolging van het advies van de Raad van State van 10 februari 1999 over het
initiatiefvoorstel zij wij van oordeel dat de consulent zich dient te vergewissen
van de medische situatie van de patiënt en diens stervenswens door deze
persoonlijk te bezoeken en zonodig te onderzoeken. Dit vereiste blijkt uit
de term «zien» in het eerste lid, onderdeel c. Weliswaar doen
zich in de praktijk situaties voor waarin een dergelijk bezoek, vanwege het
stadium waarin de patiënt verkeert, overbodig lijkt, of waarin het bezoek
door de patiënt en zijn naasten als een inbreuk op de intieme situatie
rond het sterfbed wordt beschouwd. Uit oogpunt van een zorgvuldige procedure
is het evenwel gewenst in de wet een eenduidige norm te stellen op dit punt.De consulent dient zich een oordeel te vormen over de zorgvuldigheidseisen,
zoals opgenomen in de onderdelen a tot en met d.De consulent wordt geacht zich uit te spreken enerzijds over de uitzichtloosheid
en ondraaglijkheid van het lijden van de patiënt, waarbij ook de vraag
of er nog alternatieven zijn ter verlichting van het lijden, in ogenschouw
moet worden genomen. Anderzijds dient de consulent een oordeel te geven over
de uitdrukkelijkheid en weloverwogenheid van het verzoek om levensbeëindiging
of hulp bij zelfdoding.Het vereiste van medisch zorgvuldige uitvoering omvat in de eerste plaats
de medisch-technisch correcte toediening van de juiste middelen. In de tweede
plaats moet de levensbeëindiging door de arts zelf worden uitgevoerd.
De daarvoor vereiste handelingen mogen niet aan verpleegkundigen of aan omstanders
worden overgelaten. Bij het verlenen van hulp bij zelfdoding wordt de arts
geacht zelf aanwezig, of in de nabije omgeving beschikbaar te blijven, totdat
de dood is ingetreden. Het tweede lid gaat over een schriftelijke verklaring die door de patiënt
is afgelegd toen hij daartoe nog in staat was. Er is enige gelijkenis met
de zogenoemde negatieve schriftelijke wilsverklaring, bedoeld in artikel 7:
450, derde lid, BW. Tegelijkertijd dient er geen misverstand over te bestaan,
dat beide verklaringen verschillen wat betreft het beoogde doel en rechtsgevolg.
Anders dan bij de negatieve wilsverklaring uit het BW kan naar zijn aard nimmer
een rechtsplicht voor de arts voortvloeien uit de onderhavige schriftelijke
wilsverklaring. Dit vloeit voort uit het feit dat levensbeëindigend handelen
niet wordt gerekend tot normaal medisch handelen. Indien een arts de gevraagde
hulp niet in overeenstemming kan brengen met zijn geweten, hoeft hij deze
niet te bieden. Komt hij tot deze afweging, dan ligt het op zijn weg om een
andere arts in te schakelen.De juridische status van de schriftelijke wilsverklaring als bedoeld in
het tweede lid is dan ook deze, dat de arts, met inachtneming van de voorwaarden
die in het tweede lid zijn genoemd, deze verklaring kan beschouwen als overeenstemmend
met de wil van de patiënt. Met het oog op dit laatste dient de verklaring
helder geformuleerd te zijn en voorzien te zijn van naam, handtekening en
dagtekening. Is voldaan aan de voorwaarden van het tweede lid, dan kan de
arts nog afzien van de inwilliging van het verzoek, indien hij daartoe gegronde
redenen aanwezig acht. Een dergelijke gegronde reden zou in beginsel kunnen
zijn het voortschrijden van de medisch-technische stand van de wetenschap
sinds het moment van het afleggen van de verklaring. Gevreesde ernstige bijwerkingen
kunnen bijvoorbeeld achterhaald zijn. Alsdan moet de arts inschatten wat de
patiënt, gezien de in het verleden afgelegde verklaring, gewild zou hebben
indien hij tot het uiten van zijn wil in staat zou zijn op het moment dat
de arts op de verklaring is aangewezen. Een andere gegronde reden kan bijvoorbeeld
zijn dat de verklaring niet duidelijk genoeg is.De arts kan aan de schriftelijke wilsverklaring slechts gevolg geven,
indien overigens aan alle zorgvuldigheidseisen voor levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding is voldaan. De schriftelijke wilsverklaring
als bedoeld in het tweede lid dient derhalve als richtsnoer voor arts, indien
deze wordt geconfronteerd met de situatie dat zijn patiënt niet langer
in staat is zijn wil te bepalen. De arts zal evenwel altijd, in het licht
van de zorgvuldigheidseisen voor levensbeëindiging op verzoek, zijn eigen
afweging moeten en kunnen maken.Wij merken nog op dat de schriftelijke wilsverklaring ook kan zijn afgelegd
voordat de patiënt de leeftijd van 16 jaar heeft bereikt. Zo kan een
verklaring van een patiënt toen hij 14 jaar was, in overeenstemming worden
geacht met zijn wil, mits aan de in het tweede lid van artikel 2 genoemde
voorwaarden is voldaan.Wij hebben overwogen om de geldigheid van de schriftelijke wilsverklaring
aan een bepaalde termijn te binden. Wij hebben hiervan afgezien, omdat elke
gestelde geldigheidsduur hardheidsdiscussies zal oproepen bij gevallen waarin
de wilsverklaring net buiten de termijn valt. In de praktijk wordt de patiënt
overigens geadviseerd om de verklaring, zolang hij wilsbekwaam is, regelmatig
te actualiseren.De regeling met betrekking tot minderjarigen is onderscheiden in een bepaling
ten aanzien van twaalf- tot en met vijftienjarigen enerzijds en een bepaling
ten aanzien van zestien- en zeventienjarigen anderzijds.Wij gaan ervan uit dat ook bij minderjarigen het oordeel des onderscheids
aanwezig kan zijn om tot een verantwoord en weloverwogen verzoek om euthanasie
te komen. Met name mag een dergelijk oordeel aanwezig worden geacht bij minderjarigen
die de leeftijd van zestien jaar hebben bereikt. Voor de inwilliging van een
verzoek van een minderjarige zestien- of zeventienjarige patiënt
is de toestemming van de ouder of de ouders die het gezag over hem uitoefent
of uitoefenen of zijn voogd dan ook niet vereist, al moeten zij, uit oogpunt
van zorgvuldigheid, wel bij de besluitvorming zijn betrokken. Wat de minderjarige
patiënt van twaalf tot zestien jaar betreft, is wèl vereist dat
de ouders die het gezag over hem uitoefenen of zijn voogd hierin toestemmen.
Bij weigering van één of beide ouders, of van de voogd, kan
de arts aan het verzoek van de minderjarige niettemin voldoen indien hij de
overtuiging heeft dat daarmee ernstig nadeel voor de patiënt kan worden
voorkomen. Met het voorkomen van ernstig nadeel wordt bedoeld het voorkomen
dat het uitzichtloos en ondraaglijk lijden van de patiënt voortduurt.Blijkens de laatste volzin van het vierde lid mag een schriftelijke wilsverklaring
van een nadien wilsonbekwaam geworden patiënt van boven de twaalf, maar
onder de zestien jaar eveneens worden opgevolgd, indien aan de voorwaarden,
genoemd in het tweede lid, is voldaan. Dit betekent dat de ouder of de ouders
die het gezag uitoefent of uitoefenen, of de voogd, met de inwilliging van
het verzoek moeten instemmen. Doet één of beide ouders of de
voogd dit niet, dan kan de arts daartoe derhalve slechts overgaan indien hij
geen gegronde redenen heeft om aan te nemen dat de wilsverklaring niet vrijwillig
en weloverwogen is afgelegd. Tevens moet met de levensbeëindiging ernstig
nadeel voor de patiënt worden voorkomen.Wij gaan ervan uit dat het oordeel des onderscheids bij minderjarigen
beneden de twaalf jaar in beginsel niet aanwezig is. Wij hebben ervoor gekozen
deze leeftijdsgroep buiten deze regeling te laten. Levensbeëindigend
handelen bij deze patiënten moet dan ook worden getoetst volgens de procedure
voor levensbeëindiging zonder verzoek. Hieruit vloeit voort dat in een
situatie zoals omschreven in het vierde lid, aan een schriftelijke wilsverklaring,
afgelegd door de patiënt voordat deze twaalf jaar was, indien deze verklaring
niet na het bereiken van de leeftijd van twaalf jaar is (her)bevestigd, niet
de betekenis kan worden toegekend als in het tweede lid bedoeld.Zoals ook de Raad van State opmerkte in zijn advies van 10 februari 1999
over het initiatiefvoorstel, worden aan de besluitvorming ten aanzien van
verzoeken van minderjarigen overigens dezelfde eisen worden gesteld als bij
meerderjarigen, teneinde te verzekeren dat slechts gevolg wordt gegeven aan
een vrijwillig, weloverwogen en duurzaam verzoek tot levensbeëindiging
in een situatie van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Artikel 3De toetsing achteraf van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij
zelfdoding gebeurt door regionale commissies. Dergelijke commissies bestaan
al sinds de inwerkingtreding op 1 november 1998 van de gewijzigde meldingsprocedure
op grond van het Besluit van 19 november 1997, Stb. 550. De bestaande commissies
zijn ingesteld bij ministeriële regeling van de Ministers van Justitie
en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 27 mei 1998, Staatscourant 1998,
nr. 101.In tegenstelling tot de bestaande regeling is het aantal leden waaruit
een commissie bestaat in dit wetsvoorstel niet bepaald op drie, maar op een
oneven aantal van ten minste drie leden. In elk geval maken deel uit van de
commissie een jurist, tevens voorzitter, een medicus en een deskundige op
het gebied van ethische of zingevingsvraagstukken. De medische en juridische
inbreng is vanzelfsprekend nodig vanwege de aan de orde zijnde problematiek.
Daarnaast wordt van de deskundige op het gebied van ethische of zingevingsvraagstukken
een nuttige bijdrage verwacht voor wat betreft een systematische bezinning
op relevante normen en waarden. Voor elk van de disciplines worden
één of meer plaatsvervangende leden benoemd.De eerste ervaringen lijken uit te wijzen dat een kleine commissie met
daarin medische, juridische en ethische kennis en vaardigheden het meest geschikt
is voor een brede en evenwichtige beoordeling van levensbeëindiging op
verzoek of hulp bij zelfdoding, zoals beoogd, en tegelijkertijd voor een doelmatige
werkwijze. Het lijkt ons evenwel raadzaam de wet aldus te redigeren, dat desgewenst
grotere commissies kunnen worden ingesteld. Artikel 4De leden van de commissies worden benoemd door de betrokken Ministers
van Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.De leden en plaatsvervangend leden worden benoemd op grond van hun specifieke
deskundigheid vanuit de eigen discipline op het terrein van de onderhavige
problematiek, alsmede op grond van geschiktheid om een voorgelegd geval van
verschillende kanten te bezien en aan abstract geformuleerde criteria te toetsen.De benoeming van plaatsvervangende leden in elk van de categorieën
is uit organisatorisch oogpunt wenselijk. Zij maakt een vlotte afdoening van
gevallen mogelijk en biedt soelaas in geval van verhindering wegens ziekte
of anderszins van één of meer leden van de commissie. Het spreekt
voor zich dat bij de vervanging van een lid van de commissie een beroep wordt
gedaan op een plaatsvervangend lid van dezelfde discipline als het te vervangen
lid. Ook is plaatsvervanging mogelijk in verband met het bepaalde in artikel
15.In het derde lid wordt tot uitdrukking gebracht dat de secretaris onafhankelijk
functioneert van de betrokken Ministers. Deze bepaling is wenselijk omdat
de secretarissen in de praktijk in ambtelijke dienst zijn van het ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Artikel 5 en 6Voor de formulering van deze bepalingen is aansluiting gezocht bij bestaande
regelgeving. Artikel 7De voorzitter en overige leden, alsmede de plaatsvervangende leden van
de commissies worden bezoldigd overeenkomstig de binnen het Rijk voor commissies
gebruikelijke regelingen. Artikel 8De commissie dient voor haar oordeelsvorming in ieder geval te beschikken
over het verslag inzake de inachtneming van de zorgvuldigheidseisen dat door
de arts is opgesteld.Voor de vorm en inrichting van het verslag van de arts wordt ingevolge
artikel 9, tweede lid, van de Wet op de lijkbezorging een model vastgesteld
bij algemene maatregel van bestuur. In het model zal de aanwijzing moeten
zijn opgenomen om de schriftelijke wilsverklaring van de overledene, voor
zover daarvan sprake is, en een verklaring van de geconsulteerde arts, bij
het verslag te voegen. Indien één van deze stukken ontbreekt,
dient de arts dit te motiveren in het verslag.Het gaat erom dat de commissie de beschikking krijgt over voldoende feitelijke
informatie, zodat zij duidelijk inzicht krijgt in het betreffende ziektegeval
en de wijze waarop de beslissing tot levensbeëindiging op verzoek of
hulp bij zelfdoding tot stand is gekomen en is uitgevoerd. Het is denkbaar
dat bij het modelverslag bijlagen kunnen worden gevoegd die voor de beoordeling
relevante aanvullende informatie bevatten met betrekking tot de medische situatie
van de patiënt of diens wilsverklaring. Daarbij kan gedacht worden aan
bijvoorbeeld brieven van artsen, onderzoeksuitslagen of evaluaties van beproefde
therapieën.Het kan voorkomen dat de aangeleverde informatie tekortschiet om een geval
goed te kunnen bespreken. Doorgaans zal het de secretaris zijn die dit bij
de voorbereiding van de beraadslagingen van de commissie opmerkt. Ook kan
tijdens de bespreking van een voorgelegd geval de behoefte worden gevoeld
om over bepaalde aspecten nadere inlichtingen in te winnen, hetzij telefonisch,
hetzij schriftelijk, bij de arts, de gemeentelijke lijkschouwer, de consulent
of de betrokken hulpverleners. In die mogelijkheid voorzien het tweede en
derde lid. Artikel 9De commissies hebben tot taak binnen zes weken te beoordelen of de arts
bij de toepassing van levensbeëindiging op verzoek of de verlening van
hulp bij zelfdoding heeft voldaan aan de zorgvuldigheidseisen. Deze termijn
kan eenmaal voor ten hoogste zes weken worden verlengd, onder berichtgeving
aan de arts. Deze verlenging kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn om aanvullende
informatie over het gemelde geval in te winnen.Het oordeel is gemotiveerd en wordt schriftelijk ter kennis van de arts
gebracht. Indien de commissie van oordeel is dat de arts zorgvuldig heeft
gehandeld, is daarmee de zaak afgedaan.Indien de arts naar het oordeel van de commissie niet heeft gehandeld
overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen, zendt de commissie haar oordeel zowel
aan het College van procureurs-generaal van het openbaar ministerie als aan
de geneeskundig inspecteur voor de gezondheidszorg. Deze zullen na bestudering
van de stukken elk vanuit hun eigen taak en verantwoordelijkheid, beslissen
of, en zo ja, welk gevolg aan het handelen van de arts moet worden gegeven.
Het bericht van de regionale toetsingscommissie aan het openbaar ministerie
en regionaal inspecteur dat de arts naar haar oordeel niet overeenkomstig
de zorgvuldigheidseisen heeft gehandeld, impliceert dat de bijzondere strafuitsluitingsgrond
van artikel 293, tweede lid, Sr., niet, of niet zonder meer, van toepassing
is. Dit brengt met zich mee dat mogelijk sprake was van een strafbaar feit
en dat het openbaar ministerie het handelen nader moet beoordelen.Ook indien zich de situatie voordoet dat de officier van justitie naar
aanleiding van een melding meent niet tot afgifte van een verklaring van geen
bezwaar tegen begraving of verbranding te kunnen overgaan, zendt de commissie
haar oordeel zowel aan het College van procureurs-generaal van het openbaar
ministerie als aan de geneeskundig inspecteur voor de gezondheidszorg. Deze
situatie kan zich voordoen indien een redelijk vermoeden van schuld rijst,
bijvoorbeeld, zoals wij hiervoor al aangaven, omdat de gemeentelijke lijkschouwer
aan de officier van justitie bij de melding van een niet-natuurlijke dood
wijst op ernstige onregelmatigheden, of omdat er een aangifte van een derde
is. In artikel 12, laatste volzin, van de Wet op de lijkbezorging is geregeld
dat de officier van justitie in dat geval de gemeentelijke lijkschouwer en
de regionale toetsingscommissie in kennis stelt. Deze bepaling heeft het karakter
van een vangnet, aangezien deze situatie zich in de praktijk naar verwachting
zelden zal voordoen. Gelet op zijn wettelijke taken ingevolge artikel 10,
tweede lid, Wet op de lijkbezorging, zal de gemeentelijke lijkschouwer in
een dergelijk geval wel verslag uitbrengen aan de regionale toetsingscommissie
en het door de arts overhandigde beredeneerd verslag meezenden. Het ligt evenwel
in de rede dat de toetsingscommissie haar oordeel over het handelen
van de arts alsdan naar het openbaar ministerie zendt, opdat dit mede in ogenschouw
genomen kan worden bij de vervolgingsbeslissing die genomen moet worden naar
aanleiding van het ingestelde opsporingsonderzoek.Het ligt in de rede dat, in geval het oordeel van de commissie ter kennis
is gebracht van het openbaar ministerie en de geneeskundig inspecteur, deze
elkaar op de hoogte houden van de eigen bevindingen en beslissingen, en zo
nodig afstemmen. Voorts is een spoedige berichtgeving aan de arts over de
uitkomst of de voortgang van de besluitvorming door beide instanties, aangewezen.In voorkomend geval kan een commissie het door haar gegeven oordeel in
een persoonlijk contact met de arts toelichten, feedback geven. Door inzicht
te bieden in het beoordelingsproces en met hem de gevolgde werkwijze en gemaakte
keuzes te bespreken, krijgen de commissies tevens een educatief karakter.
Dit bevordert het zorgvuldig handelen door de arts bij de toepassing van euthanasie.
Een dergelijk evaluatie-gesprek kan plaatsvinden op verzoek van de commissie
zowel als de arts. De arts is overigens niet verplicht in te gaan op een uitnodiging
voor een dergelijk gesprek. Artikel 10Teneinde te verzekeren dat de officier van justitie, indien daartoe aanleiding
is, zijn strafvorderlijke taken kan blijven vervullen, en gelet op de geheimhoudingsbepaling
opgenomen in artikel 14, is de toetsingscommissies verplicht de officier van
justitie desgevraagd alle inlichtingen te verstrekken die deze behoeft ten
behoeve van een in te stellen opsporingsonderzoek of ten behoeve van een adequate
beoordeling van een door de commissie als onzorgvuldig beoordeeld geval.Zoals wij in het algemeen gedeelte van deze toelichting al hebben aangegeven,
brengt dit wetsvoorstel in het vervolgingsmonopolie van de officier van justitie
in algemene zin geen wijziging. Tot het instellen van een opsporingsonderzoek
is de officier van justitie bevoegd bij een redelijk vermoeden van schuld
aan een strafbaar feit. Dit is niet anders in geval van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding. Tot het instellen van een opsporingsonderzoek
kan aanleiding bestaan, hetzij indien door de toetsingscommissie het handelen
als onzorgvuldig is aangemerkt, hetzij indien uit anderen hoofde een redelijk
vermoeden van schuld rijst, bijvoorbeeld, zoals wij hiervoor al aangaven,
omdat de gemeentelijke lijkschouwer aan de officier van justitie bij de melding
van een niet-natuurlijke dood wijst op ernstige onregelmatigheden, of omdat
er een aangifte van een derde is. Artikel 11Een deugdelijke en uniforme registratie van gemelde gevallen is in de
eerste plaats noodzakelijk met het oog op de identificatie van gevallen en
ter bewaking van de afdoening en in de tweede plaats met het oog op het uit
te brengen jaarverslag. Voorts kan registratie nuttig zijn voor eventuele
toekomstige onderzoeksdoeleinden. Bij ministeriële regeling kunnen nadere
regels worden gesteld met betrekking tot de wijze van registreren, teneinde
te verzekeren dat deze plaatsvindt op gelijke wijze en met inachtneming van
wettelijke regels ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Artikel 12Wij achten het van groot belang dat een commissie een eenduidig oordeel
uitbrengt omtrent de zorgvuldigheid van het handelen van de arts, ook wanneer
hun oordeel in voorkomend geval het verzoek bevat aan het College van procureurs-generaal
van het openbaar ministerie of de regionaal inspecteur om de zaak op punten
waar het handelen van de arts niet overeenkomstig de zorgvuldigheidscriteria
heeft plaatsgevonden, nader te bezien. Daartoe is in het eerste lid van dit
artikel bepaald dat een oordeel wordt vastgesteld bij gewone meerderheid van
stemmen. Teneinde de inbreng van de drie vertegenwoordigde disciplines te
verzekeren en een staken der stemmen te voorkomen, wordt in het tweede lid
wel voorgeschreven dat alle commissieleden aan de stemming moeten hebben deelgenomen. Artikel 13In het voorzittersoverleg, dat in ieder geval twee maal per jaar plaatsvindt
maar naar behoefte vaker kan plaatsvinden, kunnen zowel praktische zaken als
meer inhoudelijke zaken aan de orde komen. Het overleg is bij uitstek bedoeld
om de eenheid in de toepassing van de zorgvuldigheidscriteria te bewaken.
De voorzitters kunnen bijvoorbeeld gevallen waarin zich bijzondere omstandigheden
hebben voorgedaan, inbrengen ter bespreking van de vraag in hoeverre deze
omstandigheden bepalend moeten zijn voor het oordeel of zorgvuldig is gehandeld.
Ook is denkbaar dat men bij elkaar informeert of in de andere commissies ervaring
is opgedaan met bepaalde casus.Het is goed denkbaar dat de secretarissen van de commissies bij dit overleg
aanwezig zijn of dat zij, indien daaraan behoefte bestaat, buiten het voorzittersoverleg
bijeenkomen om zaken af te stemmen en informatie uit te wisselen. Daarbij
kan worden gedacht aan de opzet van de uit te brengen jaarverslagen, registratieperikelen
en dergelijke.Een vertegenwoordiger van het College van Procureurs-Generaal en een vertegenwoordiger
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg worden uitgenodigd om bij het voorzittersoverleg
aanwezig te zijn. Langs deze weg kan inhoudelijke terugkoppeling plaatsvinden
vanuit het Openbaar Ministerie en de Inspectie voor de Gezondheidszorg over
de afdoening van die zaken, waarin naar het oordeel van de commissie de arts
niet had gehandeld volgens de zorgvuldigheidseisen. Artikel 14In dit artikel is een geheimhoudingsplicht opgenomen voor de leden van
de commissie met betrekking tot alle gegevens waarover zij bij hun taakuitvoering
de beschikking krijgen. Deze geheimhoudingsplicht kan slechts woren doorbroken
op grond van enig wettelijk voorschrift of indien uit de taakuitvoering de
noodzaak tot mededeling voortvloeit. Bij dit laatste kan gedacht worden aan
het desgevraagd nadere inlichtingen verstrekken aan de officier van justitie,
waartoe artikel 10 de verplichting bevat. Ook het inwinnen van nadere inlichtingen
door de commissie op grond van artikel 8, derde lid, bij personen die bij
een voorgelegd geval zijn betrokken, of een verzoek aan de commissie om informatie
van de regionaal inspecteur voor de gezondheidszorg, kan ertoe leiden dat
een lid van de commissie zijn geheimhoudingsplicht tegenover die personen
doorbreekt. Artikel 15In dit artikel is in algemene zin de plicht opgenomen voor een commissielid
om zich te verschonen, indien er reden is aan te nemen dat zijn
oordeel over een bepaalde zaak beïnvloed zou kunnen zijn. Ook kan een
commissielid onder die omstandigheden worden gewraakt. In voorkomend geval
ligt het voor de hand dat voor de oordeelsvorming over het desbetreffende
geval een beroep wordt gedaan op een plaatsvervangend lid, dat over dezelfde
soort deskundigheid beschikt. Artikel 16Om de onafhankelijke oordeelsvorming van de commissieleden te waarborgen
en in feite te voorkomen dat zij in een situatie als omschreven in artikel
15 terechtkomen, is het aan een lid, een plaatsvervangend lid en de secretaris
niet toegestaan om voorafgaande aan de toepassing van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding door een arts een oordeel te geven over
diens voornemen daartoe. Desgevraagd kan door de secretaris of door een lid
van de commissie wel informatie in algemene zin worden verstrekt over de inhoud
van de meldingsprocedure, de geldende zorgvuldigheidscriteria, de verkrijgbaarheid
van modelverslagen en dergelijke.Het is de bedoeling dat de arts het voornemen om in te gaan op een verzoek
om levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding bespreekt met een consulent.Het vragen van een consult of het plegen van overleg vooraf vormt een
belangrijke bijdrage tot de zorgvuldigheid van de besluitvorming rond het
levensbeëindigend handelen. Ter verdieping en professionalisering van
de consultatie wordt in navolging van het succesvolle proefproject dat de
KNMG hierover heeft opgezet in samenwerking met de Amsterdamse Huisartsen
Vereniging, gewerkt aan landelijke invoering van een systeem van steunpunten
voor overleg en advies door daartoe nader opgeleide artsen. De arts die wordt
geconfronteerd met een verzoek om levensbeëindiging zal zich in de toekomst
moeten kunnen wenden tot een dergelijk steunpunt. Artikel 17In hun jaarverslagen zullen de commissies, uiteraard met inachtneming
van normen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer, zoveel mogelijk
openheid betrachten. De jaarverslagen bieden inzicht in de wijze waarop de
commissies concrete gevallen van levensbeëindiging op verzoek of hulp
bij zelfdoding aan de zorgvuldigheidscriteria hebben getoetst en in de afwegingen
die bij de beoordeling zijn gemaakt. Artikel 18De openbare rapporten die door de commissies jaarlijks vóór
1 april worden uitgebracht, zullen het maatschappelijk inzicht in en de controle
op de praktijk inzake levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
vergroten. Aldus kan ook de eenheid in de toepassing van de zorgvuldigheidscriteria
worden bewaakt. Daaraan zal verder bijdragen het door de betrokken Ministers
jaarlijks aan de Tweede Kamer uit te brengen verslag over het functioneren
van de commissies. Artikel 19Bij algemene maatregel van bestuur worden die aspecten betreffende de
instelling en werkwijze van de commissies geregeld, die om beleidsmatige dan
wel praktische redenen aan verandering onderhevig zijn. Dit maakt een delegatiebevoegdheid
wenselijk, in ieder geval betreffende het aantal commissies, hun vestigingsplaats
en hun relatieve bevoegdheid. Indien dit uit praktisch oogpunt nodig is, kunnen
voorts nadere regels gesteld worden over de omvang en samenstelling
van de commissies alsmede hun werkwijze en verslaglegging. Langs deze weg
is het mogelijk het functioneren van de regionale commissies en hun werkwijze
aan te passen nadat enige tijd ervaring is opgedaan met de nieuwe meldingsprocedure. Artikel 20 Onderdeel ADe bijzondere strafuitsluitingsgrond voor de toepassing van levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding door artsen is toegevoegd als tweede lid
aan het bestaande artikel 293 Sr., met vernummering van de bestaande delictsomschrijving
tot het eerste lid. In de nieuwe redactie is gekozen voor de term het leven
beëindigen in plaats van de term van het leven beroven, teneinde beter
aan te sluiten bij het gangbare spraakgebruik in dezen.Voor de straffeloosheid van de arts is niet alleen vereist dat hij aan
de zorgvuldigheidseisen, omschreven in artikel 2, voldoet, maar tevens dat
hij van het toepassen van euthanasie of hulp bij zelfdoding mededeling doet
aan de gemeentelijke lijkschouwer overeenkomstig hetgeen daaromtrent is bepaald
in het tweede lid van de Wet op de lijkbezorging. Het melden van euthanasie
en hulp bij zelfdoding is derhalve bestanddeel van de bijzondere strafuitsluitingsgrond.
Hierin komt tot uitdrukking de in het algemeen, ook binnen de medische beroepsgroep,
onderschreven notie dat euthanasie en hulp bij zelfdoding beslissingen rond
het levenseinde betreffen die niet tot normaal medisch handelen behoren, maar
een handelen betreffen dat maatschappelijk genormeerd is en derhalve maatschappelijk
controleerbaar moet zijn. Blijkens de gewijzigde redactie van artikel 7, tweede
lid, van de Wet op de lijkbezorging, behoort de arts bij melding aan de gemeentelijke
lijkschouwer een beredeneerd verslag te voegen waaruit blijkt dat hij de vereiste
zorgvuldigheidsnormen in acht heeft genomen. Door het vereiste van een mededeling
aan de gemeentelijke lijkschouwer overeenkomstig artikel 7, tweede lid, van
de Wet op de lijkbezorging, is melding alleen derhalve niet voldoende. Voor
de straffeloosheid is het toevoegen van een beredeneerd verslag eveneens vereist. Onderdeel BHet bestaande artikel 294 Sr. wordt gesplitst in twee leden. In het eerste
lid blijft de algemene norm gehandhaafd, dat het aanzetten tot zelfdoding,
indien de zelfdoding volgt, strafbaar is.In het nieuwe tweede lid is de bestaande delictsomschrijving opgenomen
van het opzettelijk een ander bij zelfdoding behulpzaam zijn of hem de middelen
daartoe verschaffen. In een nieuwe tweede volzin wordt de bijzondere strafuitsluitingsgrond
zoals geformuleerd in artikel 293, tweede lid, van overeenkomstige toepassing
verklaard. Onderdeel C en DDeze toevoegingen zijn een uitvloeisel van de nieuwe redactie van artikel
293 Sr. Artikel 21 Onderdeel AIndien de dood niet is ingetreden als gevolg van een natuurlijke oorzaak, behoort de arts van oudsher blijkens artikel 7, eerste lid, van de
Wet op de lijkbezorging het afgeven van een verklaring van overlijden, benodigd
voor het verlof tot begraving of verbranding van de ambtenaar van de burgerlijke
stand, achterwege te laten. In dat geval dient de behandelende arts dit onverwijld
mee te delen aan de gemeentelijke lijkschouwer. Aangezien levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding niet tot normaal medisch handelen worden
gerekend, is de dood die als gevolg daarvan intreedt, niet natuurlijk. Daarin
brengt het onderhavige wetsvoorstel geen verandering. Teneinde zeker te stellen
dat het handelen van de arts die levensbeëindiging op verzoek toepast
of hulp bij zelfdoding verleent, te allen tijde kan worden getoetst, is de
melding van dat handelen aan de gemeentelijke lijkschouwer opgenomen als bestanddeel
van de in artikel 293, tweede lid, Sr. opgenomen bijzondere strafuitsluitingsgrond.
Ingevolge dat artikel kan de arts zich uitsluitend beroepen op de strafuitsluitingsgrond,
indien hij van de levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding
mededeling doet overeenkomstig artikel 7, tweede lid, van de Wet op de lijkbezorging.
Daarin is bepaald dat de arts bij die mededeling een verslag overlegt, waaruit
de inachtneming van de zorvuldigheideisen moet blijken. Blijkens de term beredeneerd
moet het gaan om een gemotiveerde uiteenzetting. In artikel 7, derde lid,
keert het bestaande tweede lid van artikel 7 terug, betreffende de mededeling
aan de gemeentelijke lijkschouwer indien de arts in overige gevallen meent
niet tot afgifte van een verklaring van overlijden te kunnen overgaan. Hierbij
gaat het om alle andere gevallen van overlijden als gevolg van een niet-natuurlijke
oorzaak, zoals ongeval of misdrijf. Onderdeel BDe behandelende arts deelt aan de gemeentelijke lijkschouwer mee, dat
het overlijden het gevolg was van de toepassing van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding als bedoeld in artikel 293, eerste lid,
onderscheidenlijk 294, tweede lid, tweede volzin, Sr., door invulling van
een formulier, waarbij hij een beredeneerd verslag voegt volgens een vast
te stellen model. Ook het verslag dat de gemeentelijke lijkschouwer op grond
van artikel 10 uitbrengt aan de officier van justitie, en, indien sprake was
van levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding, aan de regionale
toetsingscommissie, betreft een vast te stellen model. Onderdeel CTeneinde te verzekeren dat ieder gemeld geval van levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding op in de Wet op de lijkbezorging voorziene
wijze wordt getoetst, brengt de gemeentelijke lijkschouwer, indien de behandelende
arts meedeelt dat het overlijden het gevolg was van de toepassing van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding, verslag uit, niet alleen aan de officier
van justitie met het oog op de afgifte door laatstgenoemde van een verklaring
van geen bezwaar tegen begraving of verbranding, maar ook aan de regionale
toetsingscommissie. Aan de commissie zendt hij het beredeneerd verslag van
de behandelend arts mee. Onderdeel DDe toetsing van gemelde gevallen van levensbeëindiging op verzoek
en hulp bij zelfdoding door regionale commissies, staat er niet aan in de
weg dat intussen een verlof tot begraven of verbranden wordt verleend. De
ervaring die in de afgelopen jaren is opgedaan met de meldingsprocedure, heeft
geleerd dat bij een melding van levensbeëindiging op verzoek of hulp
bij zelfdoding zelden aanleiding bestaat tot het verrichten van een sectie.
De doodsoorzaak wordt door de behandelende arts zelf aangegeven
en staat dan ook in de meeste gevallen vast. Niettemin kunnen zich gevallen
voordoen, waarin de officier van justitie, gelet op zijn strafvorderlijke
taak, de mogelijkheid moet hebben een lichaam aan nader onderzoek te doen
onderwerpen en derhalve de afgifte van een verklaring van geen bezwaar tegen
begraving of verbranding uit te stellen. Aanleiding daartoe kan gelegen zijn
in het feit dat met betrekking tot een bepaald geval van overlijden, waarover
de arts heeft meegedeeld dat sprake was van levensbeëindiging op verzoek
of hulp bij zelfdoding, de gemeentelijke lijkschouwer melding maakt van ernstige
onregelmatigheden, of bij politie of justitie aangifte wordt gedaan van een
strafbaar feit. In dat geval dient de officier van justitie blijkens de aanvulling
van artikel 12 de gemeentelijke lijkschouwer en de regionale toetsingscommissie
op de hoogte te stellen van het feit dat hij (nog) niet overgaat tot afgifte
van een verklaring van geen bezwaar tegen begraving of verbranding. In een
dergelijke situatie ligt het in de rede dat de commissie haar oordeel over
het handelen van de arts zendt zowel aan het College van procureurs-generaal
van het openbaar ministerie als aan de geneeskundig inspecteur voor de gezondheidszorg.
Dit is geregeld in artikel 9, tweede lid, onder b. De commissie stelt de arts
hiervan op de hoogte. Onderdeel EHet opzettelijk opmaken van een valse verklaring van overlijden is als
misdrijf strafbaar gesteld in artikel 228 Wetboek van Strafrecht. Hierin brengt
het onderhavige wetsvoorstel geen verandering. De arts die in strijd met het
bepaalde in artikel 7 een verklaring van overlijden afgeeft, blijft derhalve
aan het risico van vervolging op grond van artikel 228 WvS. blootgesteld.
Het handelen in strijd met het bepaalde in artikel 7, eerste lid, is voorts
als overtreding strafbaar gesteld in artikel 81, eerste onderdeel, van de
Wet op de lijkbezorging. In het laatstgenoemde artikel wordt thans ook strafbaar
gesteld het overtreden van het bepaalde in het nieuwe tweede lid van artikel
81. Daarbij gaat het er vooral om het achterwege laten van een beredeneerd
verslag door de behandelende arts te sanctioneren. Het karakter van overtreding
met een lichte strafbedreiging lijkt ons voor dit feit voldoende. Het in strijd
met het bepaalde in artikel 7, tweede lid, achterwege laten van de mededeling
dat het overlijden het gevolg was van de toepassing van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding, zal in de praktijk samengaan met het ten
onrechte afgeven van een verklaring van overlijden, hetgeen, zoals opgemerkt,
als misdrijf is strafbaar gesteld in artikel 228 WvS. Artikel 22Teneinde buiten twijfel te stellen dat de oordelen van de toetsingscommissies
niet kunnen worden aangemerkt als beschikkingen in de zin van artikel 1:3
Algemene wet bestuursrecht (Awb), waardoor zij voor bezwaar en beroep vatbaar
zouden zijn, worden de besluiten en handelingen ter uitvoering van deze wet
toegevoegd aan de uitzonderingen genoemd in artikel 1:6 Awb. Wij onderschrijven
de opvatting van de Raad van State, vervat in zijn advies over het oorspronkelijk
initiatiefvoorstel, dat het niet gewenst is dat het oordeel van de commissies
over het al dan niet zorgvuldig handelen van de arts wordt getoetst door de
administratieve rechter.Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel tot wijziging van de Awb (kamerstukken
II, 1997–1998, 25 837 (klachtrecht), zullen de hoofdstukken 2 tot
en met 8 en 10 van de Awb niet van toepassing zijn op de oordelen van de commissie,
maar hoofdstuk 9 inzake klachtbehandeling, wel, alsmede de Wet Nationale ombudsman.
Dit komt ons niet wenselijk voor. Wij hebben dan ook het voornemen de commissies
uit te zonderen van de toepasselijkheid van deze wetten overeenkomstig artikel
1a, eerste lid, onderdeel e, van de Wet Nationale ombudsman.
Daartoe zal artikel 1 van het Besluit Bestuursorganen Wno en Wob worden aangevuld. Artikel 23Met het oog op een zorgvuldige invoering van de in het wetsvoorstel vervatte
procedure, is het wenselijk de datum van inwerkingtreding bij afzonderlijk
koninklijk besluit vast te stellen.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsDe Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-Eilers XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1J.M. Bosma en G. van der Wal, Kwaliteitsborging en toetsing achteraf van
euthanasie en hulp bij zelfdoding, onderzoek van de VU in opdracht van de
KNMG, Amsterdam, 1997. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26691-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl