Initiatiefwetvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek i.v.m. aanpassing uitzonderingspositie kerkgenootschappen; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29757, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-09-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29757 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Kerkgenootschap3. Religieus privilege4. Openbare orde5. Werkzaamheden/doelWerkzaamheid is een feitelijk criterium6. Grondwet/EVRMDuitsland7. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IArtikel II
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29757Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 27 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 757Voorstel van wet van de leden Wilders en Eerdmans tot wijziging van
het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de uitzonderingspositie
van kerkgenootschappennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1. InleidingSinds 11 september 2001 wordt de wereld geconfronteerd met een vorm
van terrorisme die voorheen ongekend was. Was terrorisme tot dan toe vooral
gericht op de verwezenlijking van concrete politieke veranderingen door gerichte
acties tegen bepaalde personen of bepaalde vitale doelen. Nu werden we geconfronteerd
met een nieuw soort terrorisme; die van het catastrofaal terrorisme. Niet
langer is de drijfveer uitsluitend politiek gedreven. Religieus radicalisme
vormt de drijfveer voor aanslagen die gericht zijn op het vernietigen van
de (westerse) vijand. Het maken van zoveel mogelijk burgerslachtoffers wordt
niet alleen op de koop toe genomen, het is zelfs één van de
primaire doelen bij de op het aanjagen van angst gerichte terreur. Deze nieuwe
vorm van terrorisme moet met de grootste kracht worden bestreden. Met inzet
dus van zoveel mogelijk middelen: bestuurlijk, strafrechtelijk en civiel.
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk civielrechtelijk op te treden tegen organisaties
die misbruik maken van de rechtspersoonlijkheid van het kerkgenootschap door
in dat verband werkzaamheden te verrichten die in strijd zijn met de openbare
orde.Organisaties die zich van terreur bedienen, hebben er belang bij om ook
deel te nemen aan het reguliere maatschappelijk verkeer. Fondsenwerving en
het aanwerven van nieuwe leden zijn twee voorbeelden van bezigheden die een
verbinding leggen tussen de daadwerkelijke terreurdaad en het openbare leven.
Om deel te kunnen nemen aan het maatschappelijk verkeer is rechtspersoonlijkheid
noodzakelijk. In Nederland kennen we een gesloten systeem van privaatrechtelijke
rechtspersonen.1 In artikel 3, Boek 2, BW, worden
enkele voorbeelden van privaatrechtelijke rechtspersonen gegeven. Genoemd
worden verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen,
naamloze vennootschappen, besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid
en stichtingen. Naast de privaatrechtelijke rechtspersonen kennen we krachtens
artikel 2, Boek 2, BW, een bijzondere categorie rechtspersonen, de kerkgenootschappen.Één
van de bijzonderheden van deze rechtsvorm is dat het niet mogelijk is daartegen
een verbod te vorderen zoals mogelijk is volgens artikel 20, Boek 2, BW. Dit
maakt deze rechtsvorm aantrekkelijk voor op religie gefundeerde extremistische
groeperingen. Bezitten zij de rechtspersoonlijkheid van kerkgenootschap,
dan kunnen zij niet middels een civiele procedure worden verboden, ook niet
als zij werkzaamheden begaan die in strijd zijn met de openbare orde.Niet alleen van religieus gefundeerde extremistische organisaties is het
onwenselijk dat zij zich kunnen bedienen van een onaantastbare vorm van rechtspersoonlijkheid.
Hetzelfde geldt voor sekten die de ondergang van de wereld voorspellen en
in afwachting daarvan massale zelfmoord voorstaan of voornemens zijn anderen
te doden. Ook deze organisaties kunnen zich bedienen van de rechtspersoonlijkheid
van de kerkgenootschap met als onwenselijk gevolg dat zij niet te verbieden
zijn.In Asser-Van der Grinten-Maeijer 2-II, wordt een pleidooi gehouden om
kerkgenootschappen niet langer uit te sluiten van de rechtstreekse werking
van artikel 20, Boek 2, BW. «Ik zou er overigens voorstander van zijn
om de bepaling (art. 20) omtrent de verbodenverklaring en ontbinding van een
rechtspersoon wegens strijd met de openbare orde rechtstreeks van toepassing
te verklaren op kerkgenootschappen, zeker wanneer men het begrip in verruimde
zin, zie hierboven nr. 205, wil opvatten. Een kerkgenootschap wier werkzaamheid
is gericht op de voortdurende schending van grondrechten, zoals de vrijheid
van godsdienst en de daaraan te ontlenen eisen van verdraagzaamheid, en het
recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, kortom wier doel of
handelen een aantasting betekent van algemeen als wezenlijk ervaren grondslagen
van onze rechtsorde, dient door het Nederlands privaatrecht niet te worden
getolereerd.»1 Deze aanmoediging, ingegeven
door het algemene beginsel dat geen organisatie zich ongesanctioneerd mag
bedienen van werkzaamheden die gericht zijn op een schending van de openbare
orde, heeft aan actualiteitswaarde gewonnen. Het is deze oproep die in het
voorliggende voorstel wordt uitgewerkt. Hiertoe wordt artikel 2, Boek 2 BW,
zodanig gewijzigd dat rechtstreeks toepassing van artikel 20, Boek 2, BW niet
langer wordt uitgesloten voor kerkgenootschappen. De belangrijkste vragen
die hierbij spelen zijn de vraag wat een kerkgenootschap is, welk privilege
zij bezitten, wanneer er sprake is van een openbare orde verstoring, wanneer
deze verstoring mag worden aangemerkt als een werkzaamheid van het kerkgenootschap
en tenslotte de vraag hoe de voorgestelde wijziging zich verhoud tot de grondwettelijke
godsdienstvrijheid.2. KerkgenootschapDe wet bevat geen omschrijving van het begrip kerkgenootschap. In parlementaire
handelingen2 wordt verwezen naar een omschrijving
van de Hoge Raad3 (HR). Volgens de HR stelt een
kerkgenootschap zich de gemeenschappelijke godsverering van de leden op de
grondslag van gemeenschappelijke godsdienstige opvattingen ten doel. Is er
geen sprake van een gemeenschappelijke godsverering, religieuze beleving of
bezinning, dan is van een kerkgenootschap geen sprake. Niet is nodig dat de
kerkgenootschap in een kerkrechtelijk verband staat tot andere kerkgenootschappen.
Van een centraal kerkelijk gezag hoeft dan ook geen sprake te zijn voor de
vestiging van de rechtspersoonlijkheid. Het best komt dit tot uitdrukking
in de opvatting dat de organisatie van aangeslotenen de wil moet hebben als zelfstandig kerkgenootschap, en niet als onderdeel van
een kerkgenootschap, te gelden.4 Deze opvatting
s daarom van belang omdat er een verschil van betekenis bestaat tussen het
begrip «kerkgenootschap» uit Boek 2 BW en van het gelijkluidende
begrip uit de ingetrokken Wet op de Kerkgenootschappen van 1853. Ten aanzien
van deze laatste wet kon nog worden betoogd dat het daar gehanteerde begrip
«kerkgenootschap» en associatie had met het christelijke begrip
«Kerk». Dit met als gevolg dat kerkgenootschappen in de regel
een afsplitsing waren van de ene christelijke Kerk.5
Een dergelijke associatie is bij het begrip «kerkgenootschap»
zoals gehanteerd in Boek 2, BW, geen sprake. Een bijbelse of christelijke
gebondenheid is voor de vestiging van de rechtspersoonlijkheid als kerkgenootschap
niet noodzakelijk. Dit maakt het mogelijk dat ook andere religieuze belevingen
of bezinningen, zoals bijvoorbeeld een joodse geloofsgemeenschap, of een islamitische
geloofsgemeenschap zich in de civielrechtelijke zin kunnen vestigen als kerkgenootschap.Kerkgenootschappen bezitten rechtspersoonlijkheid indien hun wil hierop
is gericht. Dit betekent dat een godsdienstige organisatie desgewenst ook
kan kiezen een andere wettelijk geregelde vorm van rechtspersoonlijkheid aan
te nemen. Kiest een godsdienstige organisatie voor de stichtings- of verenigingsvorm,
dan is zij niet tevens een kerkgenootschap. In dat geval gelden niet de privileges
van artikel 2, Boek 2, BW. Er bestaat dan geen uitzondering omtrent de gelding
van de bepalingen aangaande rechtspersonen.3. Religieus privilegeBehoudens artikel 5, Boek 2, BW, zijn de bepalingen aangaande rechtspersonen
niet rechtstreeks van toepassing op kerkgenootschappen. Kerkgenootschappen
bezitten een geprivilegieerde positie. Overeenkomstige toepassing van de bepalingen
is wel mogelijk, mits dit valt te verenigen met het eigen statuut en met de
aard der onderlinge verhoudingen. Dit alles is een uitdrukking van de scheiding
tussen staat en kerk. Kerkgenootschappen worden geregeerd door hun eigen statuut,
voor zover dit niet in strijd is met de wet. Daarbij past dus dat kerkgenootschappen
geregeerd worden door het eigen kerkrecht en niet door de bepalingen aangaande
rechtspersonen. Opmerkelijk in dit verband is het vermelden van de mogelijkheid
van overeenkomstige toepassing. In de regel is overeenkomstige toepassing
geboden, indien de rechtsverhouding dit redelijk doet zijn. Vermelding van
de mogelijkheid daartoe lijkt daarom overbodig. Dit kan dan ook niet anders
worden verstaan dan als een aanmaning tot voorzichtigheid. Een opvatting die
wordt ondersteund door de vermelding dat overeenkomstige toepassing achterwege
moet blijven indien het statuut of de aard der onderlinge verhoudingen zich
hier tegen verzetten. Het gevolg is in ieder geval dat er een beperkte toepassingsmogelijkheid
is van het commune privaatrecht.De enige bepaling die wel rechtstreeks van toepassing is op kerkgenootschappen
is de gelijkstelling wat het vermogensrecht betreft met natuurlijke personen.
Belangrijk voordeel voor kerkgenootschappen is dat deze bepaling, samen met
artikel 32, Boek 3, BW, het mogelijk maakt vermogensrechtelijke rechtshandelingen
te verrichten. Zo is het dankzij deze bepaling bijvoorbeeld mogelijk goederen
te bezitten en te vervreemden, giften te krijgen en te erven.4. Openbare ordeCentraal bij de beoordeling of er sprake is van een voor een verbod vatbare
rechtspersoon, staat de vraag of er sprake is van werkzaamheden die in strijd
zijn met de openbare orde. Het begrip openbare orde zoals bedoeld in artikel
20, Boek 2, BW, sluit aan bij de betekenis van het gelijkluidende begrip uit
artikel 8 Grondwet. Strijdig zijn in ieder geval handelingen die een inbreuk
maken op de algemeen aanvaarde grondvesten van ons rechtsstelsel. Een niet
als limitatief bedoelde opsomming van gedragingen die verbodenverklaring en
ontbinding zouden rechtvaardigen, wordt gegeven in alinea 8 van de Memorie
van Antwoord bij het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen over verboden
rechtspersonen:18. ...Slechts handelingen die inbreuk maken op de algemeen
aanvaarde grondvesten van ons rechtsstelsel, kunnen het verbod van een vereniging
of andere rechtspersoon rechtvaardigen: ongerechtvaardigde aantasting van
de vrijheid van anderen of van menselijke waardigheid. Gebruik van geweld
of bedreiging daarmee tegen het openbare gezag of tegen degenen met wier opvattingen
men het, al dan niet op goede gronden, oneens is, valt eronder, evenals rassendiscriminatie
en andere verboden discriminatie. Evenzo het heulen met een mogendheid waarvan
valt te verwachten dat zij een geboden kans om ons volk te onderdrukken zou
grijpen, het weerstreven van onherroepelijke rechterlijke uitspraken of onrechtmatige
benadeling van anderen als middel om het bestaan van de rechtspersoon te rekken.
Het stelselmatig niet afdragen van premies en frauderen valt daaronder. Ten
slotte behoren als strijdig met de openbare orde en de goede zeden te worden
aangemerkt uitlatingen zoals het aanzetten tot haat en uitingen die verboden
discriminatie inhouden of een mensonterend streven zoals het in de literatuur
gegeven voorbeeld van een pleidooi om het doden van bepaalde volksgroepen
straffeloos te maken. Al deze voorbeelden hebben gemeen dat zij een aantasting
inhouden van de als wezenlijk ervaren beginselen van ons rechtstelsel die,
indien op grote schaal toegepast, ontwrichtend zou blijken voor de samenleving.Niet valt in te zien dat de hiervoor genoemde gedragingen wel zouden zijn
toegestaan indien dit gebeurde met een beroep op religieuze overtuiging van
welke aard dan ook. Gelijk ook een dergelijk gedrag niet kan worden verontschuldigd
met een beroep op politieke overwegingen. Religieuze of wereldbeschouwelijke
motieven mogen nooit een vrijbrief zijn voor moord, geweld en misdaad.5. Werkzaamheden/doelArtikel 20, Boek 2, BW, kent twee situaties waarbij een rechtspersoon
kan worden ontbonden dan wel verboden en/of ontbonden. Een rechtspersoon kan
ontbonden worden indien het doel in strijd is met de openbare orde. Onder
doel moet worden verstaan de doelstelling van de rechtspersoon zoals deze
blijkt uit de statuten. Alvorens tot ontbinding wordt overgegaan kan de rechtbank
de rechtspersoon in de gelegenheid worden gesteld het doel zodanig te wijzigingen
dat de strijd met de openbare orde wordt opgeheven. Verboden wordt een dergelijke
rechtspersoon echter niet. Dit heeft tot gevolg dat bij toepassing van deze
mogelijkheid dit geen betekenis heeft voor toepassing van art. 140 Sr. De
mogelijkheid is voor het tegengaan van het maken van misbruik van de rechtsvorm
kerkgenootschap minder relevant. Niet snel zal een kerkgenootschap bijvoorbeeld
het zaaien van haat, of het oproepen tot geweld als doel voeren.De tweede mogelijkheid van artikel 20 is het verbieden en/of ontbinden
van een rechtspersoon indien de werkzaamheden daarvan in strijd zijn met de
openbare orde. Civielrechtelijke gevolgen van de verbodenverklaring zijn er
niet. Dergelijke consequenties vloeien voort uit de ontbinding. Wel is de
verbodenverklaring van belang voor de toepassing van artikel 140 Sr. In lid
2 van dat artikel wordt de door ontbinding gevolgde Toepassing van de verbodenverklaring
vereenvoudigt de strafrechtelijke aanpak. Werkzaamheid is een feitelijk criterium6. Grondwet/EVRMDuitslandGelijkstelling met positie politieke partijen, dus nog steeds terughoudende
toepassing.7. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IKerkgenootschappen bezitten rechtspersoonlijkheid. Als rechtspersoon beschikken
ze over privileges die andere rechtspersonen niet bezitten. De algemene bepalingen
aangaande rechtspersonen gelden niet voor hen. Artikel 2, tweede lid, Boek
2, BW bevat de bepaling die kerkgenootschappen uitzondert voor de werking
van de bepalingen van Titel 1 van Boek 2 BW. In hetzelfde lid wordt daarop
weer één uitzondering gemaakt. De vermogensrechtelijke gelijkstelling
met een natuurlijk persoon van artikel 5, Boek 2, BW is wel van toepassing
op kerkgenootschappen. Voorgesteld wordt aan deze ene uitzondering op de uitzondering
toe te voegen de vordering tot verbodenverklaring uit artikel 20, Boek 2,
BW.Artikel IIBepaald wordt dat deze wet in werking zal treden op een bij koninklijk
besluit te bepalen tijdstipWildersEerdmans XNoot1MvA II Par. Gesch. InvW 2, p. 1067.XNoot1Asser-Van der Grinten-Maeijer 2-II, nr. 215, p. 265.XNoot2MvA II 17 725, nr. 7, p. 11XNoot3HR 23 juli 1946, NJ 1947, 1; Gereformeerde Kerk Houwerzijl.XNoot4Asser-Van der Grinten-Maeijer 2-II, nr. 205, p. 253.XNoot5Zie hiervoor bijvoorbeeld: Scholten, G. J., Y. Scholten en M. H.
Bregstein, Verzamelde geschriften van P. Scholten, I-IV, 1949–1954,
2e druk, p. 146 of: Hardenberg, WPNR 5518/5520 (1980).XNoot1MvA II 17 476, nr. 5, p. 3. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29757-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl