Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-06-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2013-2014
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 750
 B
 
 Vaststelling van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het
		jaar 2014
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 Inhoudsopgave
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 blz.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 Artikelsgewijze toelichting bij het
						begrotingswetsvoorstel
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. 
 
 
 
 
 Begrotingstoelichting
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Leeswijzer
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Het beleid
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1.
 
 
 
 
 De beleidsagenda
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 2.1.1.
 
 
 Beleidsmutaties
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2.
 
 
 
 
 Het beleidsartikel
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 2.2.1.
 
 
 Algemene beleidsdoelstelling
 
 
 8
 
 
 
 
 2.2.2.
 
 
 Rol en verantwoordelijkheid minister
 
 
 8
 
 
 
 
 2.2.3
 
 
 Beleidswijzigingen
 
 
 11
 
 
 
 
 2.2.4.
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 11
 
 
 
 
 2.2.5.
 
 
 Toelichting op de uitgavencategorieën
 
 
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Het verdiepingshoofdstuk
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 
 3.1.
 
 
 Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten vanaf de
						vorige ontwerpbegroting
 
 
 16
 
 
 
 
 3.2.
 
 
 Integratie-uitkeringen
 
 
 22
 
 
 
 
 3.3.
 
 
 Decentralisatie-uitkeringen
 
 
 23
 
 
 
 
 3.4.
 
 
 Financieel overzicht gemeenten 2013
 
 
 24
 
 
 
 
 3.5.
 
 
 Specifieke uitkeringen
 
 
 27
 
 
 
 
 3.6.
 
 
 Opbrengst lokale heffingen 2013
 
 
 28
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 
 
 Bijlagen bij de begroting
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 
 Bijlage 1
 
 
 Periodiek Onderhoudsrapport gemeentefonds 2014
 
 
 32
 
 
 
 
 Bijlage 2
 
 
 Beleidsmutaties
 
 
 53
 
 
 
 
 Bijlage 3
 
 
 Moties en toezeggingen in het vergaderjaar 2012–2013
 
 
 55
 
 
 
 
 Bijlage 4
 
 
 Rechtspersonen met een Wettelijke Taak en Zelfstandige
						Bestuursorganen
 
 
 57
 
 
 
 
 Bijlage 5
 
 
 Lijst met afkortingen
 
 
 58
 
 
 
 
 Bijlage 6
 
 
 Lijst met belangrijke termen en hun betekenis
 
 
 59
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
				 BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden op
				grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk
				bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de
				begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2014 vast te stellen.
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten samen vormen de
				Rijksbegroting voor het jaar 2014. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
				geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2014.
 Met de vaststelling van
				dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten voor het
				jaar 2014 vastgesteld. Het begrotingsartikel dat in de begroting van het
				gemeentefonds is opgenomen wordt in onderdeel B. van deze memorie van
				toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 3
 Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet juncto
				artikel 6, vierde lid, van de Invoeringswet Financiële-verhoudingswet, hebben
				de gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
				verplichting voor het totaal van de algemene uitkering c.a. en de aanvullende
				uitkeringen is opgenomen. Het in dit wetsartikel opgenomen bedrag is niet
				rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. Het bedrag wordt nader
				onderbouwd in paragraaf 2.2.4. van deze memorie.
 
 
 
 
 De Minister van
			 Binnenlandse Zaken en
			 Koninkrijksrelaties,
 
 R.H.A.
 Plasterk
 
 
 
 De Staatssecretaris van
			 Financiën,
 
 F.H.H.
 Weekers
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1.
 LEESWIJZER
 
 De gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de
				 Rijksbegroting maar heeft daarbinnen een eigen karakter. Zo kent de
				 gemeentefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale begroting
				 slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Het beleid dat wordt gevoerd
				 ter realisatie van de algemene beleidsdoelstelling is direct verbonden met dit
				 ene beleidsartikel. Voorts zijn de fondsbeheerders systeemverantwoordelijk voor
				 het gemeentefonds en niet voor de resultaten die gemeenten met hun budget uit
				 dit fonds realiseren. Gemeenten zijn, met inachtneming van de wet- en
				 regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid bekostigd uit het
				 gemeentefonds. De begroting van het gemeentefonds bevat geen output- en/of
				 outcomegegevens. Deze worden door de gemeenten in hun begrotingen
				 gepresenteerd.
 
 De voorliggende toelichting bij de begroting 2014
					 van het gemeentefonds kent de volgende indeling.
 Na dit hoofdstuk met
					 de leeswijzer start hoofdstuk 2 met de beleidsagenda van het gemeentefonds,
					 waarin onder meer de belangrijkste beleidsmutaties worden beschreven.
					 Vervolgens wordt ingezoomd op het beleidsartikel: het gemeentefonds. Hierin
					 komen de met het beleid samenhangende algemene beleidsdoelstelling, de rol en
					 verantwoordelijkheid van de minster, de beleidswijzigingen, de budgettaire
					 gevolgen van beleid en de toelichting op de uitgavencategorieën aan bod.
 Hoofdstuk 3 is het verdiepingshoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt de opbouw
					 aangegeven van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het gemeentefonds
					 vanaf de stand ontwerpbegroting 2013 naar de stand ontwerpbegroting 2014. In
					 hoofdstuk 3 wordt ook ingegaan op de ontwikkeling van de integratie- en
					 decentralisatie-uitkeringen. Verder wordt in dit hoofdstuk het gemeentefonds in
					 een breder kader geplaatst, waarbij nader wordt ingegaan op de andere
					 inkomstenbronnen van de gemeenten; de specifieke uitkeringen en de lokale
					 heffingen. Tenslotte wordt in het Financieel overzicht gemeenten een
					 confrontatie van de gemeentelijke inkomsten en uitgaven gepresenteerd. In
					 hoofdstuk 4 treft u het Periodiek Onderhoudsrapport gemeentefonds 2014 aan, het
					 verslag van het jaarlijkse onderzoek naar de verdeling van het
					 gemeentefonds.
 
 Tot slot van deze leeswijzer verdienen de
				 apparaatuitgaven enige aandacht. De apparaatuitgaven in de zin van materiële
				 en personele uitgaven van de medewerkers bij de ministeries van Binnenlandse
				 Zaken en Koninkrijksrelaties en van Financiën die betrokken zijn bij het
				 fondsbeheer, zijn niet in de tabel Budgettaire gevolgen van beleid opgenomen.
				 Deze kosten worden in de respectievelijke departementale begrotingen
				 verantwoord. Dit geldt eveneens voor het algemene beleid inzake decentrale
				 overheden, waarbij deze uitgaven zijn terug te vinden in de begroting van het
				 ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
 
 
 
 2.
 HET BELEID
 
 
 
 2.1.
 De beleidsagenda
 
 Regeerakkoord Rutte II
 Om Nederland sterker uit de huidige crisis te laten komen, is een solide
					 beleid nodig om de overheidsfinanciën op orde te brengen. Het Regeerakkoord
					 vraagt van iedereen een bijdrage, ook van gemeenten. De keuzes zijn niet
					 eenvoudig, maar de omstandigheden bieden ook kansen om zaken anders te
					 organiseren, zoals bijvoorbeeld door decentralisatie van taken. Voor de
					 gemeenten bevat het Regeerakkoord naast de doorwerking van de
					 normeringssystematiek ook enkele generieke ombuigingen.
 
 In het Regeerakkoord is opgenomen dat door middel
						van de decentralisaties in het sociale domein de gemeenten de
						eerstverantwoordelijke overheidslaag worden voor de onderwerpen werk,
						maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg. De gemeenten krijgen per
						1 januari 2015 op grond van de nieuwe Wmo, Jeugdwet en Participatiewet een
						brede integrale verantwoordelijkheid voor het sociale domein. De kern van de
						decentralisatieoperatie is onveranderd en is erop gericht dat de burger die het
						nodig heeft ondersteuning krijgt die aansluit bij zijn persoonlijke situatie en
						behoeften.
 Deze veranderingen bieden kansen. Nu alle drie de
						decentralisaties eenzelfde invoeringsdatum kennen hebben gemeenten meer tijd om
						zich voor te bereiden en kunnen gemeenten direct starten met een integrale
						benadering van het sociale domein. Daarnaast biedt het gewonnen draagvlak bij
						de sociale en maatschappelijke partners een stevige basis voor de
						decentralisaties. De overheveling van budgetten als gevolg van de
						decentralisaties van jeugd, langdurige zorg en de participatiewet zijn nog niet
						opgenomen in deze begroting van het gemeentefonds.
 
 In de decentralisatiebrief van 19 februari 2013
					 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 400 VII, nr.
					 59) heeft het kabinet de randvoorwaarden geschetst die noodzakelijk
					 zijn bij de decentralisaties. Zo werkt het kabinet aan het verstevigen van de
					 uitvoeringskracht van gemeenten, aan ruimte voor maatwerk en integraliteit in
					 de wet- en regelgeving, aan een stevig implementatie- en ondersteuningsaanbod
					 voor gemeenten en aan ontschotting van budgetten. Met ontschotting bedoelt het
					 kabinet dat gemeenten in staat worden gesteld met een integraal budget maatwerk
					 te leveren voor burgers.
 Verdeling gemeentefonds
 Onverminderd blijft het uitgangspunt dat het gemeentefonds, in combinatie
					 met de andere gemeentelijke inkomstenbronnen, gemeenten voorziet van voldoende
					 financiële middelen voor het uitvoeren van hun taken. De verdeling van het
					 gemeentefonds heeft tot doel de middelen zo te verdelen, dat gemeenten in staat
					 zijn om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal
					 gelijke lasten te kunnen leveren.
 Op basis van het Periodiek
					 Onderhoudsrapport 2010 wordt onderzoek gedaan naar de verdeling van het
					 gemeentefonds. In het periodiek onderhoudsrapport werd geconstateerd dat een
					 aantal clusters onevenwichtig is verdeeld over de gemeenten. Voor sommige
					 gemeenten wordt op enkele clusters daardoor minder geld geraamd dan op grond
					 van hun specifieke structuurkenmerken kan worden verwacht, terwijl voor andere
					 gemeenten meer wordt geraamd dan kan worden verwacht op grond van de
					 Financiële verhoudingswet. De eerste fase van het onderzoek is afgerond in
					 2011. Uit deze eerste fase bleek dat inderdaad aanpassingen binnen het fonds
					 gewenst waren om de onevenwichtigheden op te heffen. De tweede fase van het
					 onderzoek is naar verwachting ultimo 2013 afgerond. In deze fase worden enkele
					 nadere onderzoeksvragen beantwoord voor de fysieke clusters en het cluster
					 Openbare orde en veiligheid. Ook krijgt het nieuwe verdeelstelsel in deze fase
					 vorm. Langs deze weg komt het fonds in de basis weer op orde. Daarmee is het
					 geschikt om de verwachte toekomstige ontwikkelingen op basis van het
					 Regeerakkoord zoals de decentralisaties, te kunnen verwerken.
 In
					 overleg met de VNG hebben de fondsbeheerders afgesproken dat het gemeentefonds
					 in 2015 integraal wordt herijkt. De herijking moet drie resultaten
					 opleveren:
 
 
 •
 geconstateerde scheefheden worden
						 weggewerkt;
 
 
 •
 de clusterindeling wordt vereenvoudigd
						 en meer toegesneden op de huidige en nieuwe taken van gemeenten;
 
 
 •
 het periodieke onderhoud van het
						 gemeentefonds voor de toekomst wordt onderzocht.
 
 
 De herijking heeft geen betrekking op de
					 verdeelmodellen van de decentralisaties en op de ontwikkeling van het deelfonds
					 sociaal, zoals genoemd in de decentralisatiebrief van het kabinet (Tweede
					 Kamer, 2012–2013,
					 33 400 VII, nr.
					 59). Er is wel veel aandacht voor een goede aansluiting tussen de
					 decentralisaties, het deelfonds en de herijking. Het is de bedoeling om de
					 definitieve voornemens met betrekking tot de herijking in het voorjaar van 2014
					 bekend te maken.
 EMU-saldo
 Op 23 april
					 2013 heeft de Tweede Kamer ingestemd met het wetsvoorstel Houdbare
					 overheidsfinanciën. De Wet Houdbare overheidsfinanciën (Hof) stelt dat de
					 decentrale overheden een gelijkwaardige inspanning leveren bij het streven om
					 te voldoen aan de Europese begrotingsdoelstellingen. De wet kwantificeert deze
					 gelijkwaardige inspanning echter niet maar stelt dat deze wordt ingevuld door
					 na aanvang van een nieuw kabinet in een bestuurlijk overleg een EMU-saldopad
					 voor de gezamenlijke decentrale overheden af te spreken. Op 18 januari 2013
					 hebben het Rijk en de decentrale overheden een financieel akkoord gesloten
					 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 400 B, nr.
					 7) waarin genoemd saldopad voor het EMU-macrosaldo voor de
					 gezamenlijke decentrale overheden is vastgesteld.
 In het financieel
					 akkoord is onderscheid gemaakt tussen een genormeerd saldopad en een
					 saldo-ambitie. De saldo-ambitie sluit aan bij de CPB-raming ten tijde van het
					 Regeerakkoord, die laat zien waarop het saldo van de medeoverheden volgens de
					 modellen van het CPB zou uitkomen door uitvoering van het Regeerakkoord. De
					 saldo-ambitie is:
 
 
 •
 2013: – 0,5% bbp.
 
 
 •
 2014: – 0,3% bbp.
 
 
 •
 2015: – 0,3% bbp.
 
 
 •
 2016: – 0,2% bbp.
 
 
 •
 2017: – 0,2% bbp.
 
 
 De norm voor het saldo is ruimer, omdat er t.o.v. de
					 ambitie een marge is ingebouwd. Als de ambitie dus onverhoopt niet gerealiseerd
					 wordt, hoeven de decentrale overheden niet direct maatregelen te nemen. De
					 afgesproken tekortnorm voor deze kabinetsperiode betreft:
 
 
 •
 2013 t/m 2015: – 0,5% bbp.
 
 
 •
 2016: – 0,4% bbp.
 
 
 •
 2017: – 0,3% bbp.
 
 
 In het bestuurlijk overleg financiele verhouding van
					 het voorjaar 2015 wordt bezien of op basis van de dan beschikbare realisaties
					 de daling in 2016 en 2017 verantwoord en mogelijk is. In de wet is een
					 mogelijkheid voorzien om een maatregel op te leggen als de decentrale overheden
					 niet aan de norm voldoen en afspraken om weer binnen de norm te komen niet
					 worden gerealiseerd. Sancties zijn onderdeel van de wet, maar zullen gedurende
					 deze kabinetsperiode niet worden toegepast, zolang er geen sanctie uit Europa
					 volgt.
 BTW-compensatiefonds
 
 In het financieel akkoord dat het Rijk en de
						decentrale overheden op 18 januari 2013 2013 (Tweede Kamer, 2012–2013,
						33 400 B, nr.
						7) hebben gesloten heeft het kabinet de gemeenten en provincies een
						handreiking gedaan door het BCF niet af te schaffen. De taakstellende korting
						van € 310 miljoen (gemeentefonds) en € 40 miljoen (provinciefonds) vanaf
						2015 blijft echter gehandhaafd. Ook komt er een plafond op het BCF door het te
						koppelen aan de normeringssystematiek voor het gemeentefonds en provinciefonds.
						Het plafond is vastgesteld op basis van de raming van het BCF voor 2014,
						namelijk € 3,1 miljard. Vanaf dat moment groeit het BCF met het accres. Het
						plafond wordt tevens aangepast voor taakmutaties (zoals de decentralisaties)
						die gepaard gaan met onttrekkingen of toevoegingen aan het BCF. De afgelopen
						jaren lag de realisatie van het BCF rond de € 2,8 miljard. Als het plafond
						overschreden wordt, dan wordt er uitgenomen uit het gemeentefonds en
						provinciefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond, komt het verschil ten
						gunste aan het gemeentefonds en provinciefonds. De toevoeging of uitname wordt
						over het gemeentefonds en provinciefonds verdeeld conform de aandelen van de
						gezamenlijke gemeenten en gezamenlijke provincies in het BCF in gerealiseerde
						jaar. Naar huidig inzicht zal in 2015 circa € 180 miljoen worden toegevoegd
						aan het gemeente- en provinciefonds vanwege een onderschrijding van het
						plafond.
 Het Rijk en de VNG/IPO hebben afgesproken dat het effect van
						de decentralisaties op het BCF nog verkend wordt.
 
 Schatkistbankieren
 
 Eén van de maatregelen in de begroting 2013 die
						een significante bijdrage levert aan de EMU-schuldverlaging en daarnaast
						financieel risico voor decentrale overheden vermindert, is de invoering van het
						verplicht schatkistbankieren door decentrale overheden. Dit houdt in dat
						gemeenten, provincies, waterschappen en door hen opgerichte gemeenschappelijke
						regelingen de middelen die zij (tijdelijk) niet nodig hebben voor de
						uitoefening van hun taken en verantwoordelijkheden – met andere woorden hun
						overtollige middelen – aanhouden in de schatkist. Middelen kunnen worden
						aangehouden via een rekening-courant of in één of meer deposito’s.
 Middels een regeling van de minister van Financiën worden zaken omtrent de
						uitvoering vastgesteld. Te denken valt aan de uit te zonderen middelen
						(doelmatigheidsdrempel) en de vaststelling van de rentepercentages. Het
						wetsvoorstel is op 4-7-2013 aangenomen door de Tweede Kamer. Invoering is
						voorzien uiterlijk eind 2013.
 
 
 
 2.1.1.
 Beleidsmutaties
 
 Door wijzigingen in beleid van verschillende
						departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van
						taken bij gemeenten. Soms gaat dit gepaard met een toevoeging aan of een
						uitname uit het gemeentefonds. In tabel 2.1.1. worden de mutaties per
						uitgavencategorie weergegeven als gevolg van de beleidsmutaties. Voor een
						overzicht van de beleidsmatige mutaties vanaf ontwerpbegroting 2013 wordt
						verwezen naar bijlage 2. In tabel 3.1.2. wordt vanaf de stand ontwerpbegroting
						2013 een aansluiting gegeven naar de stand ontwerpbegroting 2014. De
						weergegeven mutaties worden in het verdiepingshoofdstuk 3 afzonderlijk
						toegelicht voor zover dit nog niet gebeurd is in een eerder
						begrotingsstuk.
 
 Tabel 2.1.1. Beleidsmutaties (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kosten Financiële-verhoudingswet
 
 
 750
 
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan
								 ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kosten Waarderingskamer
 
 
 769
 
 
 
 793
 
 
 
 663
 
 
 663
 
 
 663
 
 
 663
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Budget A+O-fonds
 
 
 0
 
 
 
 62
 
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 
 
 2. Bijdrage aan VNG
 
 
 2.000
 
 
 
 2.000
 
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 
 
 3. Bijdrage aan KING
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan
								 medeoverheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Algemene uitkering ca en de aanvullende
								 uitkeringen
 
 
 – 338.433
 
 
 
 379.106
 
 
 
 – 227.625
 
 
 – 297.625
 
 
 – 382.625
 
 
 – 440.856
 
 
 
 
 2. Integratie-uitkeringen
 
 
 70.196
 
 
 
 137.181
 
 
 
 – 411.698
 
 
 – 556.698
 
 
 – 556.698
 
 
 – 558.217
 
 
 
 
 3.
								 Decentralisatie-uitkeringen
 
 
 137.801
 
 
 
 22.609
 
 
 
 16.852
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 
 
 
 Totaal mutaties
								 (inclusief meerjarige doorwerking 1e suppletoire 2013)
 
 
 
 – 126.917
 
 
 
 541.501
 
 
 
 – 619.996
 
 
 – 836.848
 
 
 – 921.598
 
 
 – 981.348
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2.
 Het beleidsartikel
 
 
 
 2.2.1.
 Algemene beleidsdoelstelling
 
 Via het gemeentefonds wordt bewerkstelligd dat de
						gemeenten middelen krijgen toebedeeld om hun taken naar behoren uit te voeren.
						Deze doelstelling valt uiteen in twee beleidsthema’s:
 
 
 1.
 de gemeenten via het gemeentefonds
							 voorzien van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
							 taken;
 
 
 2.
 een verdeling van de beschikbare
							 financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat stelt om
							 hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke
							 lastendruk te kunnen leveren.
 
 
 
 
 
 2.2.2.
 Rol en verantwoordelijkheid minister
 
 De fondsbeheerders, de Minister van Binnenlandse
						Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Financiën – i.c. de
						Staatssecretaris van Financiën – zijn op basis van de Financiele
						verhoudingswet verantwoordelijk voor de financiële verhoudingen tussen Rijk,
						provincies en gemeenten. De fondsbeheerders dragen zorg voor een adequate
						omvang alsmede een goede werking van de verdeelsystematiek van het
						gemeentefonds. De fondsbeheerders zijn niet verantwoordelijk voor de resultaten
						die gemeenten met hun bijdrage uit dit fonds realiseren: gemeenten zijn, met
						inachtneming van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid
						bekostigd uit het gemeentefonds.
 Van tijd tot tijd kunnen vragen
						opkomen of de gemeenten als collectiviteit geen andere prioriteiten zouden
						moeten stellen, bijvoorbeeld ter ondersteuning van gezamenlijk onderschreven
						prioriteiten van het Rijk. In een dergelijk geval kunnen het Rijk en de
						gemeenten bestuurlijke afspraken maken over de accenten in de
						bestedingsrichting van de gemeenten. De desbetreffende vakministers spelen hier
						naast de fondsbeheerders een belangrijke rol. De uiteindelijke
						verantwoordelijkheid voor de resultaten blijft bij de gemeenten.
 Op
						grond van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) moet elk afzonderlijk
						begrotingsartikel periodiek (tenminste eens in de 7 jaar) worden geëvalueerd
						(Artikel 3.1 RPE: Al het beleid dat valt onder de beleidsartikelen in de
						begroting). In de lopende doorlichting van artikel 1.1 van de begroting van BZK
						(H7) wordt ingegaan op de bestuurlijke en financiële verhoudingen met de
						medeoverheden die ten grondslag liggen aan de geldstromen die via de fondsen
						lopen. Er vindt dan ook geen afzonderlijke beleidsdoorlichting plaats van het
						gemeente- en provinciefonds. 
 Voor de realisatie van de in paragraaf
						2.1.1. beschreven beleidsthema’s zijn er een aantal instrumenten en
						activiteiten.
 Beleidsthema 1: De
						gemeenten via het gemeentefonds voorzien van voldoende financiële middelen
						voor het uitvoeren van hun taken.
 A) Normeringssystematiek
 De omvang van het gemeentefonds ontwikkelt zich volgens de
						normeringssystematiek. De normeringssystematiek houdt in dat het fonds
						meebeweegt met de netto gecorrigeerde rijksuitgaven, volgens het principe
						«samen de trap op, samen de trap af». Op die wijze wordt het jaarlijkse
						groeipercentage (het zogenaamde accres) bepaald. Deze systematiek werkt sinds
						1995 en berust op een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk, de Vereniging van
						Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO).
 B) Artikel 2 Financiële
						verhoudingswet
 Er zijn jaarlijks diverse specifieke
						taakmutaties die tot toevoegingen en/of onttrekkingen aan het gemeentefonds
						kunnen leiden. Het Rijk heeft een verantwoordelijkheid bij het bepalen van de
						hoogte van die specifieke uitnamen en/of toevoegingen als gevolg van
						taakmutaties, waarbij het kabinet handelt conform artikel 2 van de Financiële
						verhoudingswet. Dit artikel geeft aan dat indien beleidsvoornemens van het Rijk
						leiden tot een wijziging van de uitoefening van taken of activiteiten door
						provincies of gemeenten, in een afzonderlijk onderdeel van de bijbehorende
						toelichting met redenen wordt omkleed en met kwantitatieve gegevens wordt
						gestaafd, welke de financiële gevolgen van deze wijziging voor de provincies
						of gemeenten zijn.
 C) Bestuurlijk overleg financiële
						verhouding
 Het Bestuurlijk overleg financiële verhouding
						(Bofv) tussen de fondsbeheerders, de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen
						(UvW) zal twee keer per jaar plaats vinden, rond het verschijnen van de
						Voorjaarsnota en de Miljoenennota. Iedere partij is gerechtigd om agendapunten
						in te brengen. Zonodig kunnen ook andere bewindslieden dan de fondsbeheerders
						aan het overleg deelnemen. Onder andere de vraag of de omvang van het
						gemeentefonds als adequaat kan worden beschouwd, wordt beantwoord in Bofv.
						Wanneer één van de partijen (Rijk of VNG/IPO) de uitkomsten van de
						normeringssystematiek op enig moment onredelijk vindt, kan dit in het Bofv aan
						de orde worden gesteld.
 D) Macronorm OZB
 De
						OZB-opbrengst van gemeenten wordt op macroniveau gemaximeerd door jaarlijks een
						percentage vast te stellen waarmee de som van de OZB-opbrengsten van alle
						gemeenten mag groeien. De macronorm 2013 voor de OZB stijging is 3% (zonder
						correctie 2012). De bestuurlijke afspraak om de totale (landelijke) OZB
						stijging in 2013 te beperken tot € 103.900.000 met een correctie van de
						overschrijding in 2012 van € 7.700.000 is niet gehaald. Er is sprake van een
						overschrijding in 2012 èn in 2013 van tezamen € 37.800.000. Deze
						overschrijding is besproken in het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen
						van 22 mei 2013. Hierin is besloten dat a) het bedrag van de overschrijding in
						mindering wordt gebracht op wat in 2014 aan maximale stijging gerealiseerd mag
						worden en b) de systematiek van de macronorm geëvalueerd wordt. De macronorm
						2014 zònder correctie van de overschrijding over de jaren 2012 en 2013
						betekent een OZB-stijging van maximaal € 125.900.000 (= 3,5%1De 3,5% is opgebouwd uit een reële trendmatige
							 groei van het Bruto Binnenlandse Product (BBP) van 1,5% en een
							 inflatiepercentage van 2% (prijsontwikkeling Nationale Bestedingen op basis van
							 het Centraal Economisch Plan 2013). over OZB opbrengst 2013, bron Coelo). De maximale OZB
						stijging 2014 inclusief correctie overschrijding 2012–2013 komt daarmee uit
						op maximaal € 125.900.000 –/– € 37.800.000 = € 88.100.000
						(OZB-stijging van 2,45%).
 E) Financieel overzicht
						gemeenten
 Jaarlijks wordt het Financieel overzicht gemeenten
						(FOG) opgesteld. Dit is de analyse van de financiële positie van de gemeenten.
						De gegevens in het FOG vormen een kwantitatieve onderbouwing van het oordeel
						over de toereikendheid van het gemeentefonds. Het FOG is opgenomen in paragraaf
						3.4.
 F) Artikel 12 gemeenten
 Een indicator voor de financiële positie van gemeenten is het aantal
						gemeenten dat een beroep doet op artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet.
						Dat aantal is de laatste jaren beperkt gebleven, zoals onderstaande tabel laat
						zien.
 
 Tabel 2.2.1. Gemeenten artikel 12
						 Financiële-verhoudingswet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 20121Raming van de bedragen
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Aantal
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 Bedrag (x € 1.000)
 
 
 26.556
 
 
 21.970
 
 
 20.465
 
 
 27.899
 
 
 23.145
 
 
 21.378
 
 
 31.273
 
 
 23.025
 
 
 19.748
 
 
 
 
 
 Beleidsthema 2: Een
						verdeling van de beschikbare financiële middelen over gemeenten die elk van de
						gemeenten in staat stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket
						tegen globaal gelijke lasten te kunnen leveren.
 G) Verdeelmaatstaven
 Het budget van de algemene uitkering van het gemeentefonds wordt over de
						gemeenten verdeeld via een verdeelsysteem van ongeveer 60 verdeelmaatstaven. De
						fondsbeheerders zijn verantwoordelijk voor het ontwikkelen en onderhouden van
						het systeem van verdeelmaatstaven dat de verdeling tot stand brengt. Dit
						verdeelsysteem heeft als doel gemeenten in staat te stellen hun voorzieningen
						op een onderling gelijkwaardig niveau te brengen tegen globaal gelijke
						lastendruk en rekening houdend met de structuurkenmerken van de gemeenten.
 Zolang voor een uitkeringsjaar de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke
						statistische gegevens nog niet bekend of definitief zijn, worden de gemeenten
						bevoorschot op basis van voorlopige cijfers. Hierbij wordt ernaar gestreefd de
						voorschotten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de algemene uitkering
						waarop een gemeente uiteindelijk recht heeft, zoals deze vastgesteld wordt
						nadat de statistische gegevens definitief zijn vastgesteld. Dit streven geldt
						ook voor integratie- en decentralisatie-uitkeringen.Het gedurende en na afloop
						van het uitkeringsjaar beschikbaar komen van bepaalde definitieve
						volumegegevens leidt tot bijstellingen in de bevoorschotting. Aangezien voor
						het gemeentefonds de verplichtingen leidend zijn, zullen deze altijd tot
						uitkering komen.
 H) Periodiek
						onderhoudsrapport
 Voor wat betreft de verdeling van de
						beschikbare financiële middelen is het Periodiek onderhoudsrapport (POR) de
						belangrijkste indicator. Daarin wordt door de fondsbeheerders bijgehouden of de
						verdeling nog adequaat is, d.w.z. of deze nog voldoende aansluit bij de
						daadwerkelijke uitgaven van de gemeenten zoals blijkt uit de begrotingen. Het
						POR verschijnt jaarlijks als bijlage bij de begroting. Voor een samenvatting en
						conclusies van het POR wordt verwezen naar bijlage 1.
 
 
 
 2.2.3.
 Beleidswijzigingen
 
 De belangrijkste beleidswijzigingen in de komende
						jaren liggen op het terrein van de decentralisaties in het sociale domein.
						Tevens zal zoals vermeld de verdeling van het gemeentefonds in 2015 worden
						herijkt. Overige relevante beleidswijzigingen zijn beschreven in de
						beleidsagenda (paragraaf 2.1) en hebben betrekking op het BTW-compensatiefonds,
						de Wet Hof en het verplicht schatkistbankieren. Naast de doorwerking van de
						normeringssystematiek bevat het Regeerakkoord Rutte II een aantal generieke
						ombuigingen. De financiële consequenties van deze ombuigingen staan vermeld in
						de tabellen 2.1.1 en 3.1.2 en bijlage 2. De toelichting staat in paragraaf
						3.1.
 
 
 
 2.2.4.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 In onderstaande tabel worden voor zowel de
						verplichtingen, de uitgaven als de ontvangsten de budgettaire gevolgen van
						beleid van het gemeentefonds weergegeven.
 
 Tabel 2.2.2. Budgettaire gevolgen van beleid (x
						 € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen:
 
 
 
 17.807.524
 
 
 
 18.381.232
 
 
 
 16.812.819
 
 
 16.689.443
 
 
 16.603.071
 
 
 16.543.321
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 17.836.203
 
 
 
 18.381.232
 
 
 
 16.812.819
 
 
 16.689.443
 
 
 16.603.071
 
 
 16.543.321
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kosten Financiële-verhoudingswet
 
 
 2.841
 
 
 
 1.841
 
 
 
 1.841
 
 
 1.841
 
 
 2.091
 
 
 2.091
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan
								 ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kosten Waarderingskamer
 
 
 1.927
 
 
 
 1.951
 
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Budget A+O-fonds
 
 
 6.239
 
 
 
 6.301
 
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 
 
 2. Bijdrage aan VNG
 
 
 7.298
 
 
 
 7.298
 
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 
 
 3. Bijdrage aan KING
 
 
 7.464
 
 
 
 7.464
 
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan
								 medeoverheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Algemene uitkering ca en de aanvullende
								 uitkeringen
 
 
 15.020.257
 
 
 
 15.663.259
 
 
 
 14.819.874
 
 
 14.872.649
 
 
 14.788.334
 
 
 14.730.103
 
 
 
 
 2. Integratie-uitkeringen
 
 
 1.553.796
 
 
 
 1.620.603
 
 
 
 1.071.577
 
 
 921.674
 
 
 920.989
 
 
 919.470
 
 
 
 
 3. Decentralisatie-uitkeringen
 
 
 1.236.381
 
 
 
 1.072.515
 
 
 
 896.643
 
 
 870.395
 
 
 868.773
 
 
 868.773
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten:
 
 
 
 17.836.203
 
 
 
 18.381.232
 
 
 
 16.812.819
 
 
 16.689.443
 
 
 16.603.071
 
 
 16.543.321
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Terugontvangsten Waarderingskamer
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Ontvangsten ex art. 4 Fvw
 
 
 17.836.203
 
 
 
 18.381.232
 
 
 
 16.812.819
 
 
 16.689.443
 
 
 16.603.071
 
 
 16.543.321
 
 
 
 
 
 In tegenstelling tot een departementale begroting
						zijn bij een fonds als het gemeentefonds de verplichtingen leidend. Dit houdt
						in dat zij, eenmaal geaccordeerd, altijd geheel tot uitbetaling komen. Geld dat
						in enig jaar nog niet aan gemeenten wordt uitgekeerd, wordt automatisch aan het
						volgende begrotingsjaar toegevoegd. Op basis van de Financiële verhoudingswet
						(voor de uitkeringen aan de gemeenten en provincies) en doorlopende
						overeenkomsten (voor Waarderingskamer, VNG, KING, A en O fonds) is het
						percentage juridisch verplicht bijna 100%. Alleen een deel van de «Kosten
						Financiële verhoudingswet» is op voorhand niet juridisch verplicht.
 Ontvangsten
 Wetsartikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet regelt dat bij
						(begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen voor het Rijk
						wordt afgezonderd ten behoeve van het gemeentefonds. Op grond van het tweede
						lid zijn de uitgaven en de inkomsten over ieder uitkeringsjaar aan elkaar
						gelijk. Gelet hierop is ten behoeve van de dekking van de uitgaven ten laste
						van het gemeentefonds een post Ontvangsten ex artikel 4 van de
						Financiële-verhoudingswet geraamd (zie in tabel 2.2.2. onder
						Ontvangsten).
 Ter informatie geeft figuur 2.2.3. het verloop van de
						uitkering uit het gemeentefonds (totaal Bijdragen aan medeoverheden) per
						inwoner van 2001 tot en met 2018 weer. De bedragen 2001 tot en met 2012 zijn op
						basis van de jaarverslagen. De bedragen 2013 tot en met 2018 zijn op basis van
						de cijfers in voorliggende begroting.
 
 Figuur 2.2.3.Uitkering gemeentefonds in € per
						 inwoner
 
 
 De gemeenten ontvangen in 2014 uit het
						gemeentefonds € 18.356.377.000 (Bijdragen aan medeoverheden). Per inwoner
						komt de uitkering uit op een landelijk gemiddelde van € 1.091 per inwoner.
						Ten opzichte van 2013 betekent dit een mutatie van € 27 per inwoner door met
						name het accres 2014.
 
 
 
 2.2.5.
 Toelichting op de uitgavencategorieën
 
 In Tabel 2.2.2. Budgetaire gevolgen van beleid staan
						een aantal uitgavencategorieën. Deze worden hier nader toegelicht.
 Kosten
						Financiële-verhoudingswet
 Dit betreft het budget dat elk jaar
						is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en
						verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
 Kosten Waarderingskamer
 De Waarderingskamer controleert of alle Nederlandse gemeenten de Wet
						waardering onroerende zaken (Wet WOZ) volgens de voorgeschreven regels
						uitvoeren. Verder houdt de Waarderingskamer toezicht op de uitvoering van de
						Basisregistratie waarde onroerende zaken. Op basis van de Wet WOZ dragen
						gemeenten voor dit doel bij in de kosten van de Waarderingskamer. Dit is verder
						uitgewerkt in artikel 5 van het Uitvoeringsbesluit kostenverrekening en
						gegevensuitwisseling Wet waardering onroerende zaken. Bepaald is dat gemeenten
						uit het gemeentefonds structureel voor de helft bijdragen in de begrote kosten
						van de Waarderingskamer.
 Budget A+O-fonds
 Het A en O fonds
						ondersteunt gemeenten op het gebied van arbeidsmarkt en HRM-beleid. Afgesproken
						is tussen de fondsbeheerders en VNG dat voor dit doel gemeenten structureel
						bijdragen in de kosten van het A en O fonds via het gemeentefonds2Deze afspraak, de voorwaarden en de manier van
							 indexeren zijn vastgelegd in een brief van de Minster van BZK van 17 mei 2000
							 (kenmerk AB2000/60827) aan de VNG.. Daartoe is in 2000 structureel een bedrag
						overgeheveld van BZK naar het GF. Jaarlijkse indexatie komt echter ten laste
						van de algemene uitkering.
 Bijdrage aan VNG
 De bijdrage aan de
						VNG in 2013 is opgebouwd uit een aantal posten:
 
 
 a)
 WOZ-kosten
 Op 6 oktober
							 2008 is het Uitvoeringsbesluit kostenverrekening en gegevensuitwisseling Wet
							 waardering onroerende zaken gewijzigd. Eén van de zaken die is gewijzigd is de
							 financieringswijze van de bijdrage van het Rijk aan gemeenten voor de kosten
							 die zij maken bij de waarderingen in het kader van de Wet WOZ. De bijdrage
							 (inclusief die van de Waterschappen) is met ingang van 1 januari 2009
							 overgeheveld naar de algemene uitkering van het gemeentefonds. In de nota van
							 toelichting is ook bepaald dat vanaf 2009 voorlopig een bedrag van € 1
							 miljoen wordt afgezonderd van de algemene uitkering en ter beschikking wordt
							 gesteld aan de VNG. De VNG dient dit bedrag te gebruiken voor gezamenlijke
							 activiteiten voor een efficiënte uitvoering van de Wet WOZ.
 
 
 b)
 Digitaal Klantdossier
 Voor
							 het beheer van de ontwikkelde ICT-onderdelen binnen het programma Digitaal
							 Klantdossier werk en inkomen (DKD) ontvangt de VNG met ingang van 2011
							 jaarlijks € 1,61 miljoen uit het gemeentefonds3Dit is vastgelegd in de brief van de
								 Directeur-generaal Bestuur en Koninkrijksrelaties aan de VNG van 13 september
								 2011 (kenmerk 2011-2000114001)..
 
 
 c)
 Expertisecentrum kinderopvang
 Ter verbetering van de handhaving in de kinderopvang heeft de VNG per 2012
							 een expertisecentrum opgericht. De kosten van het expertisecentrum van € 0,5 miljoen worden met ingang van 2012 structureel bekostigd uit het gemeentefonds4Dit is vastgelegd in de brief van de
								 Directeur-generaal Bestuur en Koninkrijksrelaties aan de VNG van 18 november
								 2011 (kenmerk 2011-2000524497)..
 
 
 d)
 14+ netnummer
 Gemeenten
							 hebben met het 14+netnummer een eenvoudig herkenbaar nummer als telefonische
							 ingang voor de burger. In de bestuurlijke regiegroep dienstverlening en
							 e-overheid is overeengekomen dat de VNG de opdrachtgever is voor het beheer van
							 de centrale voorzieningen voor dit nummer. Voor de uitvoering van het beheer is
							 overeengekomen dat met ingang van 2012 een bedrag van € 2,188 miljoen
							 rechtstreeks vanuit het fonds wordt betaald aan de VNG5Dit is vastgelegd in de brief van de
								 Directeur-generaal Bestuur en Koninkrijksrelaties aan de VNG van 21 december
								 2011 (kenmerk 2011-2000587479)..
 
 
 Bijdrage aan KING
 Gemeenten kunnen
						bij KING (Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten) terecht voor kennis over
						versoepeling van werkprocessen, voor digitale oplossingen voor dienstverlening
						en het werk van de ambtelijke organisatie, voor advies over en een spiegel voor
						hun (bestuurlijk) functioneren en voor vergelijking met en leren van andere
						gemeenten. Ook hier is afgesproken tussen de fondsbeheerders en VNG dat
						gemeenten voor dit doel structureel bijdragen in de kosten van KING via het
						gemeentefonds6Deze afspraak en de voorwaarden zijn vastgelegd in
							 de brief van de Staatssecretaris van BZK aan de VNG van 24 augustus 2009
							 (kenmerk 2009-0000454832)..
 Algemene uitkering ca en de
						aanvullende uitkeringen
 Dit betreft de uitkering aan alle
						gemeenten, die ten goede komt aan de algemene middelen van de gemeenten. De
						uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële
						verhoudingswet.
 Integratie-uitkeringen
 Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als overheveling van een
						specifieke uitkering of andere middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk
						is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering
						voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De
						uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële verhoudingswet.
						Voor een overzicht van de integratie-uitkeringen wordt verwezen naar paragraaf
						3.2.
 Decentralisatie-uitkeringen
 Sinds 2008 bestaat
						binnen het gemeentefonds naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering
						ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de decentralisatie-uitkering
						volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de
						algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de
						integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene
						uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een
						dergelijke termijn. Dat maakt de uitkering geschikt voor de overheveling van
						specifieke uitkeringen, ook als die termijn nog niet bekend is. Ook maakt het
						de uitkering geschikt voor middelen die slechts tijdelijk beschikbaar zijn.
						Voor een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen wordt verwezen naar
						paragraaf 3.3.
 
 
 
 
 
 3.
 HET VERDIEPINGSHOOFDSTUK
 
 In paragraaf 3.1. wordt de opbouw van de verplichtingen,
				 uitgaven en ontvangsten vanaf de stand ontwerpbegroting gemeentefonds 2013 naar
				 de stand van de voorliggende ontwerpbegroting 2014 beschreven. In paragraaf
				 3.2. wordt een overzicht van de integratie-uitkeringen gegeven en in 3.3 van de
				 decentralisatie-uitkeringen. In 3.4. wordt ingegaan op het Financieel overzicht
				 gemeenten (FOG). Paragraaf 3.5. betreft de specifieke uitkeringen. Tevens wordt
				 in dit verdiepingshoofdstuk aandacht gegeven aan de opbrengst lokale heffingen
				 2013 in paragraaf 3.6.
 
 
 3.1.
 Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten vanaf de
						vorige ontwerpbegroting
 
 Verplichtingen
 Onderstaande tabel geeft de opbouw aan van de verplichtingen van het
					 gemeentefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2013 naar de stand
					 ontwerpbegroting 2014.
 
 Tabel 3.1.1. Opbouw verplichtingen gemeentefonds (x
						€ 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting
								2013
 
 
 
 17.963.120
 
 
 
 17.839.731
 
 
 
 17.432.815
 
 
 17.526.291
 
 
 17.524.669
 
 
 17.524.669
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2013
 
 
 – 102.534
 
 
 
 572.063
 
 
 
 – 881.747
 
 
 – 1.118.506
 
 
 – 1.203.506
 
 
 – 1.263.506
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire
								begroting 2013
 
 
 
 17.860.586
 
 
 
 18.411.794
 
 
 
 16.551.068
 
 
 16.407.785
 
 
 16.321.163
 
 
 16.261.163
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 – 53.062
 
 
 
 – 30.562
 
 
 
 261.751
 
 
 281.658
 
 
 281.908
 
 
 282.158
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting
								2014
 
 
 
 17.807.524
 
 
 
 18.381.232
 
 
 
 16.812.819
 
 
 16.689.443
 
 
 16.603.071
 
 
 16.543.321
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag kosten
								Financiële-verhoudingswet
 
 
 
 2.841
 
 
 
 1.841
 
 
 
 1.841
 
 
 1.841
 
 
 2.091
 
 
 2.091
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag kosten
								Waarderingskamer
 
 
 
 1.927
 
 
 
 1.951
 
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag budget
								A+O-fonds
 
 
 
 6.239
 
 
 
 6.301
 
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag bijdrage
								aan VNG 
 
 
 
 7.298
 
 
 
 7.298
 
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag bijdrage
								aan KING
 
 
 
 7.464
 
 
 
 7.464
 
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag algemene
								uitkering
 
 
 
 14.992.452
 
 
 
 15.663.259
 
 
 
 14.819.874
 
 
 14.872.649
 
 
 14.788.334
 
 
 14.730.103
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag
								integratie-uitkeringen
 
 
 
 1.553.802
 
 
 
 1.620.603
 
 
 
 1.071.577
 
 
 921.674
 
 
 920.989
 
 
 919.470
 
 
 
 
 
 Waarvan verplichtingenbedrag
								decentralisatie-uitkeringen
 
 
 
 1.235.501
 
 
 
 1.072.515
 
 
 
 896.643
 
 
 870.395
 
 
 868.773
 
 
 868.773
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Onderstaande
					 tabel geeft de opbouw aan van de uitgaven van het gemeentefonds vanaf de stand
					 ontwerpbegroting 2013 naar de stand ontwerpbegroting 2014.
 
 Tabel 3.1.2. Opbouw uitgaven gemeentefonds (x
						€ 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2013
 
 
 
 17.963.120
 
 
 
 17.839.731
 
 
 
 17.432.815
 
 
 17.526.291
 
 
 17.524.669
 
 
 17.524.669
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2013:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1) BTW-compensatiefonds
 
 
 
 
 – 174.179
 
 
 
 – 483.840
 
 
 – 483.840
 
 
 – 483.840
 
 
 – 483.840
 
 
 
 
 2a) RA A5 Terugdraaien vermindering politieke
								ambtsdragers
 
 
 
 
 110.000
 
 
 110.000
 
 
 110.000
 
 
 110.000
 
 
 
 
 2b) RA A6 Initiatiefwet Heijnen
 
 
 
 
 – 18.000
 
 
 – 18.000
 
 
 – 18.000
 
 
 – 18.000
 
 
 
 
 2c) RA A7 Motie Van Haersma Buma afromen
								onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 – 256.000
 
 
 – 256.000
 
 
 – 256.000
 
 
 – 256.000
 
 
 
 
 2d) RA A8 Lagere apparaatskosten gemeenten
 
 
 
 
 – 60.000
 
 
 – 120.000
 
 
 – 180.000
 
 
 – 240.000
 
 
 
 
 2e) RA D20 Afschaffen wettelijk verplichte maatschappelijke
								stages
 
 
 
 
 – 20.000
 
 
 – 20.000
 
 
 – 20.000
 
 
 – 20.000
 
 
 
 
 2f) RA E56 Verplicht hergebruik scootmobiel/rolstoel etc. in
								Wmo
 
 
 
 
 – 15.000
 
 
 – 25.000
 
 
 – 50.000
 
 
 – 50.000
 
 
 
 
 2g) RA E55 WMO huishuidelijke hulp inkomensafhankelijk
								beperken (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 – 89.000
 
 
 
 – 975.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 
 
 3) Accres tranche 2014
 
 
 
 
 973.468
 
 
 
 973.468
 
 
 973.468
 
 
 973.468
 
 
 973.468
 
 
 
 
 Overige mutaties 1e suppletoire begroting
								2013
 
 
 – 73.855
 
 
 
 – 138.226
 
 
 
 – 137.375
 
 
 – 139.134
 
 
 – 139.134
 
 
 – 139.134
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire
								begroting 2013
 
 
 
 17.889.265
 
 
 
 18.411.794
 
 
 
 16.551.068
 
 
 16.407.785
 
 
 16.321.163
 
 
 16.261.163
 
 
 
 
 Mutaties nog niet eerder opgenomen in een
								begrotingsstuk:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4) RA E55 WMO huishuidelijke hulp inkomensafhankelijk
								beperken (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 89.000
 
 
 
 510.000
 
 
 530.000
 
 
 530.000
 
 
 530.000
 
 
 
 
 5) Accres tranche 2012 (incidenteel)
 
 
 – 106.037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6) Green Deal (decentralisatie-uittkering)
 
 
 2.617
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7) LHBT emancipatiebeleid (decentralisatie-uitkering)
 
 
 20
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8) Quick Wins Binnenhavens (decentralisatie-uitkering)
 
 
 4.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9) Nationale gebiedsontwikkelingen (Nota Ruimte en BIRK)
								(decentralisatie-uitkering)
 
 
 15.108
 
 
 
 106
 
 
 
 93
 
 
 
 
 
 
 
 10) Invoeringskosten decentralisatie Jeugdzorg
								(decentralisatie-uitkering)
 
 
 24.000
 
 
 
 7.775
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11a) WUW-middelen naar de AU
 
 
 
 
 
 
 
 1.599
 
 
 
 
 11b) WUW-middelen (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 
 
 
 – 1.599
 
 
 
 
 12a) Correctie waterschapswegen (knelpunten
								verdeelproblematiek) uit de AU
 
 
 
 
 
 
 
 – 80
 
 
 
 
 12b) Correctie waterschapswegen (knelpunten
								verdeelproblematiek) (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 
 
 
 80
 
 
 
 
 13a) Bijdrage aan het A+O-fonds
 
 
 
 
 62
 
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 
 
 13b) Bijdrage uit de algemene uitkering aan het
								A+O-fonds
 
 
 
 
 – 62
 
 
 
 – 62
 
 
 – 62
 
 
 – 62
 
 
 – 62
 
 
 
 
 14) Transitiekosten nieuwe WMO
 
 
 
 
 37.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 15a) Kosten Waarderingskamer
 
 
 
 
 130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 15b) Kosten Waarderingskamer uit de algemene uitkering
 
 
 
 
 – 130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 16) WMO (integratie-uitkering)
 
 
 25.502
 
 
 
 137.181
 
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 
 
 17) Intensivering Amsterdam voortijdig schoolverlaters
								Caribisch Nederland
 
 
 65
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 18a) Onderzoek CPB decentralisaties (Rijk)
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 
 
 
 
 18b) Onderzoek CPB decentralisaties (VNG)
 
 
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 
 
 
 19a) Accres tranche 2013
 
 
 – 18.730
 
 
 
 – 18.730
 
 
 
 – 18.730
 
 
 – 18.730
 
 
 – 18.730
 
 
 – 18.730
 
 
 
 
 19b) Accres tranche 2014
 
 
 
 
 – 282.414
 
 
 
 – 282.414
 
 
 – 282.414
 
 
 – 282.414
 
 
 – 282.414
 
 
 
 
 
 Totaal nieuwe
								mutaties
 
 
 
 – 53.062
 
 
 
 – 30.562
 
 
 
 261.751
 
 
 281.658
 
 
 281.908
 
 
 282.158
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting
								2014
 
 
 
 17.836.203
 
 
 
 18.381.232
 
 
 
 16.812.819
 
 
 16.689.443
 
 
 16.603.071
 
 
 16.543.321
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag kosten
								Financiële-verhoudingswet
 
 
 
 2.841
 
 
 
 1.841
 
 
 
 1.841
 
 
 1.841
 
 
 2.091
 
 
 2.091
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag kosten
								Waarderingskamer
 
 
 
 1.927
 
 
 
 1.951
 
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 1.821
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag budget
								A+O-fonds
 
 
 
 6.239
 
 
 
 6.301
 
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 6.301
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag bijdrage aan VNG
								
 
 
 
 7.298
 
 
 
 7.298
 
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 7.298
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag bijdrage aan
								KING
 
 
 
 7.464
 
 
 
 7.464
 
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 7.464
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag algemene
								uitkering
 
 
 
 15.020.257
 
 
 
 15.663.259
 
 
 
 14.819.874
 
 
 14.872.649
 
 
 14.788.334
 
 
 14.730.103
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag
								integratie-uitkeringen
 
 
 
 1.553.796
 
 
 
 1.620.603
 
 
 
 1.071.577
 
 
 921.674
 
 
 920.989
 
 
 919.470
 
 
 
 
 
 Waarvan uitgavenbedrag
								decentralisatie-uitkeringen
 
 
 
 1.236.381
 
 
 
 1.072.515
 
 
 
 896.643
 
 
 870.395
 
 
 868.773
 
 
 868.773
 
 
 
 
 
 Toelichting op de nieuwe
					 mutaties
 Onderstaand worden de mutaties toegelicht voor zover
					 nog niet eerder toegelicht in een begrotingsstuk. De «overige mutaties
					 1e suppletoire begroting 2013» zijn toegelicht in de 1e suppletoire
					 begroting 2013 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 640 B, nrs.
					 1 en 2).
 1) BTW-compensatiefonds
 In het
					 regeerakkoord Rutte II is afgesproken om het BTW-compensatiefonds (BCF) af te
					 schaffen. In het Financieel akkoord tussen Rijk en medeoverheden van
					 18 januari 2013 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 400 B, nr.
					 7) is echter overeengekomen dat het kabinet zal afzien van de
					 voorgenomen afschaffing. Daarbij geldt dat de in het regeerakkoord opgenomen
					 korting gehandhaafd blijft. Het bedrag is als volgt opgebouwd:
 
 
 a)
 Terugdraaien uitname met betrekking tot
						 de btw-correctie in de begroting 2013 van € 64,703 miljoen vanaf 2014 in
						 verband met verhoging van de btw met 2 procentpunt per 1 oktober 2012 (Tweede
						 Kamer, 2012–2013, 33 400 B, nr. 2).
 
 
 b)
 Een uitname van€ 238,882 miljoen
						 vanaf 2014 in verband met de financiering via het gemeentefonds van de
						 automatische compensatie via het BCF voor de btw-verhoging.
 
 
 c)
 Een taakstellende structurele korting
						 van € 309,661 miljoen vanaf 2015, mede als gevolg van de hogere groei van
						 het BCF de afgelopen jaren ten opzichte van de accrespercentages.
 
 
 2a) RA A5 Terugdraaien vermindering
					 politieke ambtsdragers
 Betreft maatregel A5 in het
					 regeerakkoord Rutte II. Het verminderen van het aantal politieke ambtsdragers
					 voor gemeenten met 25% zoals voorgenomen in het regeerakkoord Rutte I vindt
					 geen doorgang.
 2b) RA A6 Initiatiefwet
					 Heijnen
 Betreft maatregel A6 in het regeerakkoord Rutte II. Het
					 kabinet beoogde een dualiseringscorrectie toe te passen conform het
					 wetsvoorstel van het lid Heijnen door middel van wijziging van de gemeentewet
					 in verband met het terugbrengen van het aantal gemeenteraadsleden tot op het
					 niveau van voor de dualisering van het gemeentebestuur. Hierdoor zou het aantal
					 raadsleden worden teruggebracht met 1.500. De bijbehorende besparing zou worden
					 gerealiseerd door een uitname uit het gemeentefonds van € 18 miljoen vanaf
					 2015. Nu het wetsvoostel op 9 juli 2013 door de Eerste Kamer is verworpen, is
					 besloten de korting in te boeken als generale korting.
 2c) RA A7 Motie Van Haersma Buma
					 afromen onderwijshuisvesting
 Betreft maatregel A7 in het
					 regeerakkoord Rutte II. Er vindt vanaf 2015 een uitname uit het gemeentefonds
					 van € 256 miljoen plaats van de middelen die in de verdeling toegerekend
					 worden aan onderwijshuisvesting, maar daar niet aan uitgegeven worden, zoals
					 geconstateerd in de motie Van Haersma Buma (Tweede Kamer, 2011–2012,
					 33 000, nr.
					 12).
 2d) RA A8 Lagere apparaatskosten
					 gemeenten
 Betreft maatregel A8 in het regeerakkoord Rutte II.
					 Korting op het gemeentefonds van € 60 miljoen in 2015 oplopend tot € 975
					 miljoen in 2025 in verband met besparingen die ontstaan door schaalvoordelen,
					 verminderen van toezicht, vereenvoudiging van regelgeving en minder dubbeling
					 van taken.
 2e) RA D20 Afschaffen wettelijk
					 verplichte maatschappelijke stages
 Betreft maatregel D20 in het
					 regeerakkoord Rutte II. De wettelijke verplichte maatschappelijke stages worden
					 per 2015 afgeschaft. Daarbij vindt een uitname uit gemeentefonds plaats van
					 € 20 miljoen vanaf 2015.
 2f) RA E56 Verplicht hergebruik
					 scootmobiel/rolstoel etc. in Wmo
 Betreft maatregel E56 in het
					 regeerakkoord Rutte II. Hulpmiddelen zoals rolstoelen en scootmobielen worden
					 verstrekt door gemeenten binnen de Wmo. Hiervoor geldt voortaan een plicht tot
					 hergebruik. Er wordt daarom taakstellend vanaf 2015 € 15 miljoen oplopend
					 tot € 50 miljoen in 2017 uitgenomen uit het gemeentefonds.
 2g) RA E55 WMO huishuidelijke hulp
					 inkomensafhankelijk beperken (integratie-uitkering)
 Betreft
					 maatregel E55 in het regeerakkoord Rutte II. In het regeerakkoord is
					 afgesproken dat het WMO-budget met 75% wordt verminderd door het beroep op de
					 bestaande huishoudelijke hulp voor nieuwe cliënten in 2014 en voor bestaande
					 cliënten in 2015 te beëindigen en de overblijvende 25% van het budget in te
					 zetten voor een maatwerkvoorziening. Zie ook punt 4.
 3) Accres tranche 2014
 Het gemeentefonds en het provinciefonds ontwikkelen zich evenredig met de
					 netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU). Nemen de NGRU van jaar op jaar toe,
					 dan neemt ook de algemene uitkering van de fondsen toe. Bij een afname van de
					 NGRU geldt het omgekeerde. De groei of krimp van de fondsen als gevolg van deze
					 normeringssystematiek wordt accres genoemd. Het accres van tranche 2014
					 bedraagt voor het gemeentefonds € 973,468 miljoen.
 4) RA E55 WMO huishuidelijke hulp
					 inkomensafhankelijk beperken (integratie-uitkering)
 Zie ook
					 punt 2g. In het door het Kabinet, werkgevers en sociale partners gesloten
					 akkoord over de bezuinigingen en hervormingen in de zorg van 24 april 2013
					 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 566, nr.
					 29) is onder andere afgesproken de middelen voor huishoudelijke hulp
					 te verhogen ten opzichte van het regeerakkoord. Van het huidige budget blijft
					 60% beschikbaar voor de gemeenten. De overgebleven korting bedraagt daardoor
					 € 465 miljoen in 2015 oplopend tot € 610 miljoen in 2016 en verder.
 5) Accres tranche 2012
					 (incidenteel)
 Voor 2012 is het accres verlaagd met € 192,02
					 miljoen. Voor 2012 is een deel (€ – 85,983 miljoen) reeds verwerkt in de
					 1e suppletoire begroting 2013 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 640 B, nrs.
					 1 en 2). Het restant (€ – 106,037 miljoen) wordt
					 opgenomen in voorliggende begroting.
 6) Green Deal
					 (decentralisatie-uittkering)
 De decentralisatie-uitkering Green
					 Deal wordt in 2013 verhoogd met € 2,617 miljoen ten behoeve van de gemeente
					 Nijmegen voor de aanleg van een warmtetransportnet (€ 2,5 miljoen) en de
					 gemeente Amsterdam (€ 0,117 miljoen).
 7) LHBT emancipatiebeleid
					 (decentralisatie-uitkering)
 Via de decentralisatie-uitkering
					 LHBT-emancipatiebeleid (LHBT: Lesbische vrouwen, Homoseksuele mannen,
					 Biseksuelen en Transgender personen) ontvangt de gemeente Venlo in 2013 en 2014
					 € 20.000 per jaar. Deze gemeente heeft als doelstelling de veiligheid,
					 weerbaarheid en sociale acceptatie van LHBT verder te bevorderen, in Nederland
					 en waar mogelijk ook internationaal.
 8) Quick Wins Binnenhavens
					 (decentralisatie-uitkering)
 Het kabinet zet het restbudget van
					 de regeling Quick Wins Binnenvaart primair in voor een versterking van het
					 landelijke netwerk van binnenhavens en inlandterminals langs
					 achterlandverbindingen en hoofdvaarwegen. Hieraan wordt invulling gegeven door,
					 op basis van cofinanciering, middelen beschikbaar te stellen via een
					 decentralisatie-uitkering aan gemeenten voor een beperkt aantal
					 havengerelateerde gebiedsontwikkelingen. In dit kader ontvangt in 2013 de
					 gemeente Waalwijk € 4,643 miljoen.
 9) Nationale gebiedsontwikkelingen
					 (Nota Ruimte en BIRK) (decentralisatie-uitkering)
 De gemeente
					 Dordrecht ontvangt in 2013 via de decentralisatie-uitkering Nationale
					 gebiedsontwikkeling € 15 miljoen ten behoeve van het project Westelijke
					 Dordtse oever in de Nota Ruimte. Daarnaast ontvangen de gemeenten Rotterdam
					 (project Hart van Zuid), Tilburg (project Spoorzone) en Zaandam (project
					 Inverdan) over 2013 t/m 2015 alsnog het ingehouden btw-deel van de
					 decentralisatie-uitkering.
 10) Invoeringskosten decentralisatie
					 Jeugdzorg (decentralisatie-uitkering)
 Voor de invoeringskosten
					 voor de decentralisatie jeugdzorg is in 2013 € 48 miljoen beschikbaar.
					 Hiervan komt nu een deel ten goede aan de provincies (€ 1,95 miljoen) en
					 grootstedelijke regio’s (€ 0,45 miljoen) voor de reeds te maken
					 invoeringskosten en zal een een deel (€ 5,85 miljoen) worden gebruikt voor
					 de financiering van onderzoek, experimenten en het transitiebureau. Voor de
					 gemeenten is € 39,75 miljoen beschikbaar. Hiervan is een deel (€ 15,75)
					 reeds bij 1e suppletoire begroting 2013 (Tweede Kamer, 2012–2013,
					 33 640 B, nrs.
					 1 en 2) beschikbaar gekomen. Het restant (€ 24
					 miljoen) wordt bij voorliggende begroting overgeboekt. Voor 2014 is € 16
					 miljoen beschikbaar. Daarvan is een deel (€ 8,25 miljoen) beschikbaar voor
					 provincies en voor onderzoek, congressen, het transitiebureau en andere
					 ondersteunende activiteiten. Aan gemeenten wordt in 2014 € 7,75 miljoen
					 beschikbaar gesteld.
 11a en b) WUW-middelen
 Via de integratie-uitkering WUW-middelen worden bedragen betaald die
					 gemoeid zijn met de uitkering ter compensatie van het vervallen van de
					 bijdragen in de kosten van rente en afschrijving van kapitaaluitgaven van wegen
					 en veren. Daarnaast wordt een bijdrage gegeven ter compensatie van de
					 wegvallende WUW (Wet Uitkering Wegen) bijdragen in de kosten van
					 veerverbindingen. Het bedrag van de integratie-uitkering was tot en met 2011
					 € 13,132 miljoen. Vanaf 2012 neemt het de integratie-uitkering jaarlijks af
					 ten gunste van de algemene uitkering. De integratie-uitkering eindigt in 2018
					 waarin het overgebleven bedrag van € 1,599 miljoen wordt overgeheveld naar
					 de algemene-uitkering.
 12a en b) Correctie waterschapswegen
					 (knelpunten verdeelproblematiek)
 Met het gesloten bestuurlijk
					 akkoord van april 2006 is € 15 miljoen aan de algemene uitkering van het
					 gemeentefonds toegevoegd ten behoeve van knelpunten in de verdeling
					 (Kamerstukken II, 2005–2006,
					 30 560 B, nr
					 2). Een knelpunt betreft de integratie-uitkering Correctie
					 waterschapswegen. Deze uitkering beoogt een compensatie te verstrekken voor btw
					 die door gemeenten wordt betaald doordat het onderhoud van hun wegen is
					 uitbesteed aan waterschappen. Gemeenten hebben de verplichting tot bekostiging
					 van het onderhoud vanwege de Wet herverdeling wegenbeheer. Doorgaans kunnen
					 gemeenten de kosten vanwege de afdracht van btw voor het onderhoud van wegen
					 declareren bij het BTW-compensatiefonds. Wanneer het beheer van wegen valt
					 onder de verantwoordelijkheid van waterschappen kunnen de gemeenten de afdracht
					 van btw niet declareren bij het BTW-compensatiefonds. Hierdoor zijn de kosten
					 voor het wegenonderhoud hoger in die gemeenten waar het onderhoud van wegen
					 wordt gedaan door waterschappen. Deze hogere kosten worden met deze uitkering
					 gecompenseerd. Voor het jaar 2018 bedraagt de uitkering € 3,531 miljoen. Ten
					 opzichte van 2014 is dat een stijging van € 80.000. Dat bedrag wordt
					 onttrokken aan de algemene uitkering.
 13a en b) Bijdrage aan het
					 A+O-fonds
 De bijdrage aan het A+O-fonds voor het jaar 2014 en
					 verder is vastgesteld op een bedrag van € 6.301.000. Ten opzichte van de 1e
					 suppletoire begroting 2013 betekent dit een verhoging van € 62.000. Deze
					 verhoging wordt uit de algemene uitkering van het gemeentefonds gehaald en
					 toegevoegd aan het onderdeel «Bijdrage aan het A+O-fonds».
 14) Transitiekosten nieuwe
					 WMO
 Het kabinet stelt in aanvulling op de middelen die in het
					 kader van de decentralisatie begeleiding reeds beschikbaar zijn gesteld voor
					 gemeenten (€ 47,6 miljoen in 2012; € 32 miljoen in 2013), in 2014 een
					 bedrag van € 37 miljoen beschikbaar via de algemene uitkering. Deze middelen
					 zijn bedoeld om gemeenten te compenseren voor de (transitie)kosten
					 die samenhangen met de inwerkingtreding van de nieuwe WMO per 2015.
 15a en b) Kosten
					 Waarderingskamer
 Het voorlopige aandeel van de gemeenten in de
					 kosten van de Waarderingskamer in 2014 bedraagt € 1.277.500. De voorlopige
					 beheerbijdrage van de gemeenten in de Landelijke voorziening WOZ in 2014
					 bedraagt € 673.200. In totaal is de voorlopige bijdrage van de gemeenten in
					 2014 dan ook € 1.950.7007Dit bedrag kan nog wijzigen op basis van de
						 definitief vastgestelde begroting van de Waarderingskamer.. Dat is een verhoging van € 129.700. Dit bedrag
					 wordt vanuit de algemene uitkering overgeboekt naar de Waarderingskamer.
 16) WMO
					 (integratie-uitkering)
 De integratie-uitkering WMO wordt als
					 volgt gemuteerd:
 
 
 •
 Structureel maken volume index 2013:
						 € 29,7 miljoen vanaf 2014.
 
 
 •
 Weglek WMO extramuraliseren zzp 2014:
						 € 53,7 miljoen in 2014.
 
 
 •
 Nominale lpo tranche 2013: € 25,502
						 miljoen vanaf 2013.
 
 
 •
 Volume indexering WMO tranche 2014
						 incidenteel: € 30,178 miljoen in 2014.
 
 
 •
 Uitname i.v.m. dekking beheerskosten
						 CAK: – € 1,9 miljoen vanaf 2014.
 
 
 17) Voortijdig schoolverlaters
					 Amsterdam
 Dit bedrag vloeit voort uit een afspraak tussen het
					 ministerie van OCW en de gemeente Amsterdam met betrekking tot intensivering
					 van het Amsterdamse beleid ten aanzien van voortijdig schoolverlaters afkomstig
					 uit het Caribische deel van het Koninkrijk.
 18a en b) Onderzoek CPB
					 decentralisaties
 Het CPB krijgt taken gedurende een periode van
					 4 jaar waarbij een bedrag van € 500.000 per jaar voor 4 jaar is vastgesteld.
					 Afgesproken is daarbij dat het CPB door het Rijk en door de VNG wordt betaald;
					 beide de helft. Het aandeel van het Rijk wordt betaald uit het onderzoeksbudget
					 van het gemeentefonds en het aandeel van de VNG wordt betaald uit de algemene
					 uitkering van het gemeentefonds.
 19a en b) Accres tranche 2013 en
					 2014
 Het gemeentefonds en het provinciefonds ontwikkelen zich
					 evenredig met de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU). Nemen de NGRU van
					 jaar op jaar toe, dan neemt ook de algemene uitkering van de fondsen toe. Bij
					 een afname van de NGRU geldt het omgekeerde. De groei of krimp van de fondsen
					 als gevolg van deze normeringssystematiek wordt accres genoemd. Het accres van
					 tranche 2013 bedraagt – € 157,318 miljoen. Dat is € 18,73 miljoen
					 minder dan waar bij voorjaarsnota 2013 vanuit werd gegaan. Het accres van
					 tranche 2014 bedraagt € 691,054 miljoen. Dat is € 282,414 miljoen minder
					 dan waar bij voorjaarsnota 2013 vanuit werd gegaan.
 
 
 
 3.2.
 Integratie-uitkeringen
 
 Als een toevoeging aan de algemene uitkering van het
					 gemeentefonds in één keer bezwaarlijk is vanwege de omvang van de
					 herverdeeleffecten wordt normaliter gesproken een integratie-uitkering
					 toegepast. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang
					 van specifieke uitkering of eigen inkomsten naar de algemene uitkering. In
					 tabel 3.2.1 is een overzicht opgenomen.
 
 Tabel 3.2.1. Overzicht integratie-uitkeringen
						gemeentefonds (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2013:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Correctie waterschapswegen (knelpunten
								verdeelproblematiek)
 
 
 3.120
 
 
 
 3.224
 
 
 
 3.298
 
 
 3.374
 
 
 3.451
 
 
 3.451
 
 
 
 
 WMO
 
 
 1.477.305
 
 
 
 1.477.305
 
 
 
 1.477.305
 
 
 1.472.637
 
 
 1.472.637
 
 
 1.472.637
 
 
 
 
 WUW-middelen
 
 
 3.175
 
 
 
 2.893
 
 
 
 2.672
 
 
 2.361
 
 
 1.599
 
 
 1.599
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting
								2013
 
 
 
 1.483.600
 
 
 
 1.483.422
 
 
 
 1.483.275
 
 
 1.478.372
 
 
 1.477.687
 
 
 1.477.687
 
 
 
 
 1e suppletoire begroting 2013:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop integratie-uitkeringen 2012
 
 
 – 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WMO
 
 
 44.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 RA E55 WMO huishuidelijke hulp
								inkomensafhankelijk beperken
 
 
 
 
 – 89.000
 
 
 
 – 975.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire
								begroting 2013
 
 
 
 1.528.294
 
 
 
 1.394.422
 
 
 
 508.275
 
 
 338.372
 
 
 337.687
 
 
 337.687
 
 
 
 
 Nog niet eerder opgenomen in een begroting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 RA E55 WMO huishuidelijke hulp inkomensafhankelijk
								beperken
 
 
 
 
 89.000
 
 
 
 510.000
 
 
 530.000
 
 
 530.000
 
 
 530.000
 
 
 
 
 WUW-middelen
 
 
 
 
 
 
 
 – 1.599
 
 
 
 
 Correctie waterschapswegen (knelpunten
								verdeelproblematiek)
 
 
 
 
 
 
 
 80
 
 
 
 
 WMO
 
 
 25.502
 
 
 
 137.181
 
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2014
 
 
 
 1.553.796
 
 
 
 1.620.603
 
 
 
 1.071.577
 
 
 921.674
 
 
 920.989
 
 
 919.470
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.3.
 Decentralisatie-uitkeringen
 
 De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt
					 evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene
					 uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar
					 de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat,
					 ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Dat maakt de
					 uitkering geschikt voor de overheveling van specifieke uitkeringen, ook als die
					 termijn nog niet bekend is. Ook maakt het de uitkering geschikt voor middelen
					 die slechts tijdelijk beschikbaar zijn. In tabel 3.3.1. is een overzicht
					 opgenomen.
 
 Tabel 3.3.1. Overzicht decentralisatie-uitkeringen
						gemeentefonds (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2013:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijventerreinen
 
 
 855
 
 
 
 1.190
 
 
 
 
 522
 
 
 
 
 
 
 Beeldende kunst en vormgeving
 
 
 13.500
 
 
 
 13.500
 
 
 
 13.500
 
 
 13.500
 
 
 13.500
 
 
 13.500
 
 
 
 
 Bestaand Rotterdams gebied
 
 
 2.527
 
 
 
 2.527
 
 
 
 2.527
 
 
 
 
 
 
 
 Bodemsanering
 
 
 20.552
 
 
 
 20.765
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centra voor Jeugd en Gezin
 
 
 368.137
 
 
 
 368.137
 
 
 
 368.137
 
 
 368.137
 
 
 368.137
 
 
 368.137
 
 
 
 
 Eigen kracht
 
 
 900
 
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gezond in de stad
 
 
 5.023
 
 
 
 5.023
 
 
 
 5.023
 
 
 5.023
 
 
 5.023
 
 
 5.023
 
 
 
 
 Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
 
 
 152.852
 
 
 
 139.062
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jeugd
 
 
 25.580
 
 
 
 25.580
 
 
 
 21.780
 
 
 21.780
 
 
 21.780
 
 
 21.780
 
 
 
 
 Kwaliteitssprong Zuid
 
 
 1.400
 
 
 
 1.400
 
 
 
 1.400
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT emancipatiebeleid
 
 
 750
 
 
 
 750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke opvang
 
 
 297.528
 
 
 
 297.528
 
 
 
 297.528
 
 
 297.528
 
 
 297.528
 
 
 297.528
 
 
 
 
 Nationale gebiedsontwikkelingen (Nota Ruimte en BIRK)
 
 
 14.957
 
 
 
 9.889
 
 
 
 10.035
 
 
 
 
 
 
 
 Spoorse doorsnijdingen
 
 
 23.614
 
 
 
 3.356
 
 
 
 
 
 
 
 Sterke regio's
 
 
 5.900
 
 
 
 2.000
 
 
 1.100
 
 
 
 
 
 
 Veiligheidshuizen
 
 
 7.700
 
 
 
 7.700
 
 
 
 7.700
 
 
 7.700
 
 
 7.700
 
 
 7.700
 
 
 
 
 Versterking peuterspeelzaalwerk
 
 
 35.000
 
 
 
 35.000
 
 
 
 35.000
 
 
 35.000
 
 
 35.000
 
 
 35.000
 
 
 
 
 Vrouwenopvang
 
 
 105.105
 
 
 
 105.105
 
 
 
 105.105
 
 
 105.105
 
 
 105.105
 
 
 105.105
 
 
 
 
 Vsv-programmagelden RMC-regio's G4
 
 
 6.700
 
 
 
 6.700
 
 
 
 6.700
 
 
 
 
 
 
 
 Zichtbare Schakel
 
 
 10.000
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting
								2013
 
 
 
 1.098.580
 
 
 
 1.049.906
 
 
 
 879.791
 
 
 855.395
 
 
 853.773
 
 
 853.773
 
 
 
 
 1e suppletoire begroting 2013:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bodemsanering
 
 
 – 3.000
 
 
 
 -3.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Buurtsportcoaches
 
 
 55.208
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centra voor Jeugd en Gezin
 
 
 15.000
 
 
 
 15.000
 
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 
 
 Invoeringskosten decentralisatie Jeugdzorg
 
 
 15.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT emancipatiebeleid
 
 
 170
 
 
 
 170
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale gebiedsontwikkelingen (Nota Ruimte en BIRK)
 
 
 6.876
 
 
 
 2.009
 
 
 
 1.759
 
 
 
 
 
 
 
 Vrouwenopvang
 
 
 229
 
 
 
 229
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 We Can Young
 
 
 300
 
 
 
 300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop
								decentralisatie-uitkeringen 2012
 
 
 880
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire
								begroting 2013
 
 
 
 1.189.993
 
 
 
 1.064.614
 
 
 
 896.550
 
 
 870.395
 
 
 868.773
 
 
 868.773
 
 
 
 
 Nog niet eerder opgenomen in een begroting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Green Deal
 
 
 2.617
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT emancipatiebeleid
 
 
 20
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Quick Wins Binnenhavens
 
 
 4.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale gebiedsontwikkelingen (Nota Ruimte en BIRK)
 
 
 15.108
 
 
 
 106
 
 
 
 93
 
 
 
 
 
 
 
 Invoeringskosten decentralisatie Jeugdzorg
 
 
 24.000
 
 
 
 7.775
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2014
 
 
 
 1.236.381
 
 
 
 1.072.515
 
 
 
 896.643
 
 
 870.395
 
 
 868.773
 
 
 868.773
 
 
 
 
 
 In artikel 13, lid 5, van de Fvw wordt bepaald dat
					 jaarlijks, in overleg met de ministers die het aangaat, wordt bezien of een
					 decentralisatie-uitkering kan worden gewijzigd in een integratie-uitkering of
					 een algemene uitkering. In de volgende alinea wordt hiervan verslag
					 gedaan.
 In tabel 3.3.1. is te zien dat de meeste bij ontwerpbegroting
					 2013 en 1e suppletoire begroting 2013 opgenomen decentralisatie-uitkeringen
					 niet structureel zijn. Van omzetting naar integratie-uitkering of algemene
					 uitkering is voor die decentralisatie-uitkeringen dan ook geen sprake. Voor de
					 decentralisatie-uitkeringen «Beeldende kunst en vormgeving», «Centra voor
					 Jeugd en gezin»,«Gezond in de stad», «Jeugd», «Maatschappelijke opvang»,
					 «Veiligheidshuizen», «Versterking peuterspeelwerk» en «Vrouwenopvang»
					 geldt dat deze niet aan alle gemeenten worden uitgekeerd en/of nu nog niet
					 kunnen worden verdeeld via de maatstaven van de algemene uitkering. Deze
					 decentralisatie-uitkeringen kunnen dan ook nu niet worden omgezet in een
					 algemene uitkering of integratie-uitkering. Van de nog niet eerder in een
					 begroting opgenomen decentralisatie-uitkeringen wordt bij ontwerpbegroting 2015
					 bezien of ze kunnen worden omgezet naar integratie-uitkering of algemene
					 uitkering.
 
 
 
 3.4.
 Financieel overzicht gemeenten 2013
 
 
 
 3.4.1.
 Samenvatting
 
 Uit de analyse van de gemeentefinanciën volgens de
						vaste methode van het Financieel Overzicht Gemeenten (FOG) blijkt dat –
						gecorrigeerd voor taakmutaties, areaal- en prijsontwikkeling – tot en met
						2009 een grote stijging van inkomsten en uitgaven op de gemeentelijke
						beleidsterreinen heeft plaatsgevonden. In de periode 2010–2013 zien we
						daarentegen een flinke daling. De komende jaren krijgen gemeenten naar
						verwachting te maken met een daling van de financiële ruimte. Deze analyse is
						gebaseerd op een aantal aannames en ramingen die de uitkomsten onzeker maken.
						Desalniettemin wijst het FOG op de noodzaak voor gemeenten om zich te bezinnen
						op hun budgettaire beleid voor de komende jaren.
 
 
 
 3.4.2.
 Terugblik
 
 In onderstaande tabel wordt teruggekeken naar de
						financiële positie van gemeenten in de jaren 2009–2013. In de analyse is
						gebruik gemaakt van de gemeentelijke begrotingscijfers die door het CBS zijn
						opgesteld. Het gaat daarbij steeds om de netto-uitgaven: de lasten zijn
						verminderd met de taakgebonden baten, zoals ontvangen specifieke uitkeringen en
						de opbrengst van heffingen. De verschillen tussen 2009 en 2013 zijn
						gecorrigeerd voor de effecten van veranderingen in het gemeentelijke
						takenpakket (taakmutaties), van prijsontwikkeling en van de groei van inwoners,
						woningen en andere gemeentelijke ontwikkelingen (areaalontwikkeling). De
						uitkomsten geven volgens deze aanpak een zo goed mogelijke benadering van de
						gevolgen van gemeentelijke keuzes. In het Periodiek Onderhoudsrapport
						gemeentefonds, dat als bijlage is bijgevoegd, is een analyse gemaakt van de
						begrotingsgegevens zonder dat de genoemde correcties zijn aangebracht.
 
 Tabel 3.4.1. Ontwikkeling uitgaven en inkomsten
						 2009–2013 (cumulatief; x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgavenclusters
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Werk en inkomen
 
 
 83
 
 
 330
 
 
 176
 
 
 268
 
 
 165
 
 
 
 
 Maatschappelijke zorg
 
 
 83
 
 
 – 367
 
 
 – 169
 
 
 – 338
 
 
 – 495
 
 
 
 
 Educatie
 
 
 49
 
 
 – 6
 
 
 53
 
 
 19
 
 
 – 73
 
 
 
 
 Kunst en ontspanning
 
 
 187
 
 
 186
 
 
 110
 
 
 99
 
 
 10
 
 
 
 
 Groen
 
 
 120
 
 
 110
 
 
 43
 
 
 29
 
 
 – 50
 
 
 
 
 VHROSV
 
 
 101
 
 
 91
 
 
 – 96
 
 
 14
 
 
 28
 
 
 
 
 Oudheid
 
 
 16
 
 
 23
 
 
 11
 
 
 14
 
 
 – 7
 
 
 
 
 Riolering
 
 
 – 10
 
 
 – 20
 
 
 – 40
 
 
 – 71
 
 
 – 80
 
 
 
 
 Reiniging
 
 
 22
 
 
 11
 
 
 1
 
 
 – 40
 
 
 – 39
 
 
 
 
 Wegen en water
 
 
 143
 
 
 189
 
 
 – 19
 
 
 – 21
 
 
 – 76
 
 
 
 
 Openbare orde en veiligheid
 
 
 129
 
 
 34
 
 
 52
 
 
 142
 
 
 98
 
 
 
 
 Fysiek milieu
 
 
 36
 
 
 8
 
 
 2
 
 
 – 15
 
 
 11
 
 
 
 
 Bevolkingszaken
 
 
 58
 
 
 71
 
 
 44
 
 
 71
 
 
 39
 
 
 
 
 Bestuursorganen
 
 
 29
 
 
 25
 
 
 28
 
 
 19
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal
								 uitgavenstijging
 
 
 
 
 1.048
 
 
 
 
 684
 
 
 
 
 196
 
 
 
 
 189
 
 
 
 
 -470
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenclusters
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene uitkering
 
 
 967
 
 
 537
 
 
 453
 
 
 115
 
 
 – 387
 
 
 
 
 OZB
 
 
 105
 
 
 133
 
 
 145
 
 
 282
 
 
 352
 
 
 
 
 Overige eigen middelen
 
 
 – 41
 
 
 28
 
 
 – 192
 
 
 – 45
 
 
 – 206
 
 
 
 
 
 Totaal
								 inkomstenstijging
 
 
 
 
 1.031
 
 
 
 
 699
 
 
 
 
 406
 
 
 
 
 353
 
 
 
 
 -241
 
 
 
 
 
 
 In het jaar 2009 zijn de gemeentelijke inkomsten
						verruimd met ruim € 1 miljard, waarmee de gemeenten op nagenoeg alle
						uitgavenclusters hebben geïntensiveerd. In de periode 2010–2013 zien we
						echter een daling van de gemeentelijke inkomsten van € 1,3 miljard.
						Gemeenten zijn in deze periode vooral minder gaan uitgeven op de clusters
						Maatschappelijke zorg, Kunst en ontspanning, Groen, Wegen en water en
						Educatie.
 Op de gemeentelijke inkomsten uit specifieke uitkeringen en
						uit rechten en heffingen wordt in de paragrafen 3.5 en 3.6 ingegaan. In
						beginsel staan tegenover de ontwikkelingen in die inkomsten vergelijkbare
						ontwikkelingen bij de uitgaven. Zodoende werken zij neutraal door in de
						analyse.
 
 
 
 3.4.3.
 Vooruitblik
 
 In onderstaande tabel is een beeld gegeven van de
						financiële ruimte van de gemeenten voor de jaren 2014 tot en met 2018. De
						basis wordt ontleend aan gegevens uit de Onderhoudsrapportage specifieke
						uitkeringen 2013, gemeentelijke begrotingsgegevens over 2013 en de
						meicirculaire gemeentefonds 2013. De ontwikkeling van jaar op jaar bestaat uit
						correcties voor taakmutaties, prijsontwikkeling en areaalontwikkeling. De
						feitelijke uitkomsten zijn erg onzeker.
 
 Tabel 3.4.2. Ontwikkeling kosten en inkomsten
						 2014–2018 (cumulatief; x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Kostenontwikkeling
								 
 
 
 
 
 1.631
 
 
 
 
 2.062
 
 
 
 
 2.929
 
 
 
 
 3.453
 
 
 
 
 3.982
 
 
 
 
 
 Algemene middelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Taakmutaties
 
 
 – 195
 
 
 – 849
 
 
 – 760
 
 
 – 787
 
 
 – 787
 
 
 
 
 Areaal
 
 
 498
 
 
 704
 
 
 832
 
 
 898
 
 
 963
 
 
 
 
 Prijzen
 
 
 380
 
 
 797
 
 
 1.213
 
 
 1.688
 
 
 2.164
 
 
 
 
 Specifieke middelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Taakmutaties
 
 
 0
 
 
 – 14
 
 
 – 14
 
 
 – 22
 
 
 – 31
 
 
 
 
 Areaal
 
 
 802
 
 
 1.121
 
 
 1.197
 
 
 1.033
 
 
 851
 
 
 
 
 Prijzen
 
 
 145
 
 
 303
 
 
 462
 
 
 642
 
 
 823
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenontwikkeling
 
 
 
 
 1.692
 
 
 
 
 1.294
 
 
 
 
 1.817
 
 
 
 
 1.961
 
 
 
 
 2.114
 
 
 
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres
 
 
 973
 
 
 988
 
 
 1.127
 
 
 1.215
 
 
 1.304
 
 
 
 
 
 Taakmutaties
 
 
 – 385
 
 
 – 1.397
 
 
 – 1.376
 
 
 – 1.464
 
 
 – 1.524
 
 
 
 
 OZB
 
 
 64
 
 
 132
 
 
 201
 
 
 278
 
 
 356
 
 
 
 
 Overige eigen middelen
 
 
 93
 
 
 161
 
 
 220
 
 
 278
 
 
 335
 
 
 
 
 Specifieke uitkeringen
 
 
 947
 
 
 1.410
 
 
 1.645
 
 
 1.653
 
 
 1.643
 
 
 
 
 
 Financiële ruimte
								 
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 -768
 
 
 
 
 -1.113
 
 
 
 
 -1.492
 
 
 
 
 -1.869
 
 
 
 
 
 
 Volgens de analyse is er de komende jaren een
						negatieve financiële ruimte. Dit wordt met name veroorzaakt doordat, onder de
						gehanteerde veronderstellingen, de ontwikkeling van het gemeentefonds kleiner
						is dan de prijs- en areaalontwikkelingen in deze jaren. Bij deze analyse is
						geen rekening gehouden met de toekomstige decentralisaties. Er wordt immers
						vanuit gegaan dat deze neutraal doorwerken, doordat tegenover de ontwikkelingen
						in de inkomsten vergelijkbare ontwikkelingen in de uitgaven staan.
 
 
 
 3.4.4.
 Ontwikkeling vermogenspositie
 
 In onderstaande tabel wordt de ontwikkeling van de
						vermogenspositie van gemeenten aangegeven voor de periode 2005 tot en met 2011
						op basis van de rekeningen.
 
 Tabel 3.4.3. Ontwikkeling eigen en vreemd vermogen en
						 voorzieningen 2005–2011 (x € miljard)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 25,3
 
 
 
 
 27,5
 
 
 
 
 28,2
 
 
 
 
 30,0
 
 
 
 
 34,3
 
 
 
 
 32,2
 
 
 
 
 31,2
 
 
 
 
 
 waarvan algemene reserve
 
 
 9,7
 
 
 10,4
 
 
 10,8
 
 
 11,3
 
 
 11,7
 
 
 11,4
 
 
 11,0
 
 
 
 
 waarvan bestemmingsreserve
 
 
 14,6
 
 
 15,7
 
 
 16,0
 
 
 17,7
 
 
 21,1
 
 
 20,6
 
 
 20,1
 
 
 
 
 waarvan resultaat
 
 
 1,0
 
 
 1,5
 
 
 1,3
 
 
 1,0
 
 
 1,6
 
 
 0,2
 
 
 0,1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vreemd vermogen
 
 
 
 
 40,1
 
 
 
 
 38,8
 
 
 
 
 37,1
 
 
 
 
 44,0
 
 
 
 
 45,1
 
 
 
 
 48,8
 
 
 
 
 50,1
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 10,3
 
 
 
 
 11,4
 
 
 
 
 10,6
 
 
 
 
 7,0
 
 
 
 
 7,0
 
 
 
 
 7,0
 
 
 
 
 7,2
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 
 Het eigen vermogen is in de periode 2005 tot en
						met 2011 toegenomen van € 25,3 miljard tot € 31,2 miljard. Wel is in 2010
						voor het eerst een daling waarneembaar die zich in 2011 doorzet. Het niveau van
						het vreemd vermogen is over de periode 2005 tot en met 2007 gedaald. Vanaf 2008
						is vervolgens een stijging waarneembaar. De post voorzieningen laat in de
						periode 2005–2011 een daling zien van € 3,1 miljard.
 
 
 
 
 3.5.
 Specifieke uitkeringen
 
 
 
 3.5.1.
 Inleiding
 
 Het Onderhoudsrapport Specifieke Uitkeringen (OSU)
						bevat een overzicht van de specifieke uitkeringen en van de daarmee gemoeide
						bedragen. Het OSU wordt op grond van artikel 20 van de
						Financiële-verhoudingswet (Fvw) jaarlijks aan de Tweede Kamer aangeboden en
						heeft als doel inzicht te geven in het stelsel van specifieke uitkeringen en in
						het onderhoud van het stelsel.
 
 
 
 3.5.2.
 Aantal specifieke uitkeringen
 
 In lijn met het beleid van de afgelopen jaren is het
						aantal specifieke uitkeringen verder afgenomen. Het OSU 2012 liet zien dat het
						Rijk 55 specifieke uitkeringen verstrekte in dat jaar. In 2013 zet de dalende
						trend zich door. Momenteel bevat het OSU 45 uitkeringen. Dat is een
						vermindering van 18% ten opzichte van 2012. Ook de komende jaren zal naar
						verwachting de daling zich verder voortzetten.
 Tabel 3.5.1. geeft
						inzicht in het aantal specifieke uitkeringen. Het overzicht betreft de periode
						2008–2013 en omvat niet alleen de specifieke uitkeringen aan gemeenten, maar
						ook die aan provincies en gemeenschappelijke regelingen.
 
 Tabel 3.5.1. Aantal specifieke uitkeringen per
						 departement (2008–2013)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011 (oud)1Voor 2011 is ter vergelijking het aantal
										specifieke uitkeringen vermeld naar ongewijzigde departementale indeling (oud)
										en huidige departementale indeling (nieuw).
 
 
 2011 (nieuw)
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en
								 Koninkrijksrelaties
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 7
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 
 
 Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 9
 
 
 
 
 
 Economische Zaken
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 12
 
 
 10
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 Financiën
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 
 
 
 
 31
 
 
 24
 
 
 20
 
 
 
 
 Verkeer en Waterstaat
 
 
 8
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 
 
 Justitie
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 6
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 10
 
 
 9
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 9
 
 
 7
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 8
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Jeugd en Gezin
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
								 Milieubeheer
 
 
 19
 
 
 27
 
 
 25
 
 
 24
 
 
 
 
 
 
 
 Wonen, Wijken en Integratie
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 6
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 109
 
 
 
 
 88
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 55
 
 
 
 
 45
 
 
 
 
 
 
 Bron: Onderhoudsrapportage Specifieke Uitkeringen
						 2013
 
 
 
 
 
 3.5.3.
 Omvang specifieke uitkeringen
 
 Tabel 3.5.2. geeft per ministerie inzicht in het
						aandeel van specifieke uitkeringen in de totale begroting van
						departementen.
 
 Tabel 3.5.2. Aandeel specifieke uitkeringen per
						 departement 2013 (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 
 
 Uitgaven
 
 
 Specifieke uitkeringen
 
 
 
 
 
 totaal
 
 
 bedrag
 
 
 %
 
 
 
 
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 62
 
 
 0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en
								 Koninkrijksrelaties
 
 
 5.068
 
 
 3
 
 
 0,1
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 11.778
 
 
 0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Defensie
 
 
 7.777
 
 
 0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Economische Zaken
 
 
 5.229
 
 
 47
 
 
 0,9
 
 
 
 
 Financiën
 
 
 10.927
 
 
 0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 9.911
 
 
 1.948
 
 
 19,7
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 34.075
 
 
 388
 
 
 1,1
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 30.225
 
 
 8.570
 
 
 28,4
 
 
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 11.197
 
 
 128
 
 
 1,1
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en
								 Sport
 
 
 15.711
 
 
 1.588
 
 
 10,1
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 141.960
 
 
 
 
 12.672
 
 
 
 
 8,9
 
 
 
 
 
 
 Bron: Onderhoudsrapportage Specifieke Uitkeringen
						 2013 en Miljoenennota 2013
 
 
 De tabel laat zien dat het totale bedrag dat op
						dit moment begroot is voor specifieke uitkeringen aan medeoverheden € 12,7
						miljard bedraagt. Dat betekent een stijging van € 348 miljoen euro ten
						opzichte van 2012. De kwantitatieve afname van het aantal specifieke
						uitkeringen gaat dus niet gepaard met een afname in euro’s. Dat betekent dat
						het gemiddelde bedrag per specifieke uitkering hoger komt te liggen (stijging
						van 26%).
 Het aandeel van specifieke uitkeringen verschilt van
						departement tot departement. Enkele departementen verstrekken in het geheel
						geen middelen aan de decentrale overheden. Bij de departementen I&M en SZW
						gaat respectievelijk 19,7 % en 28,4 % van de uitgaven in de vorm van specifieke
						uitkeringen naar de medeoverheden.
 De verdeling over gemeenten,
						provincies en gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is € 9.067 miljoen
						respectievelijk € 2.355 miljoen en € 1.220 miljoen (van € 30 miljoen
						is de verdeling nog onbekend).
 
 
 
 
 3.6.
 Opbrengst lokale heffingen 2013
 
 
 
 3.6.1.
 Inleiding
 
 Sinds 1996 heeft het kabinet in de Monitor Inkomsten
						uit Lokale Heffingen (MILH) zijn visie op de ontwikkeling van de begrote
						opbrengsten uit lokale heffingen op het niveau van de gemeente, de provincie en
						het waterschap gegeven. Vanaf 2007 is het overzicht van de begrote opbrengsten
						uit lokale heffingen als bijlage aan de begroting van het gemeentefonds
						toegevoegd. De in dit overzicht gebruikte gegevens zijn afkomstig van het
						Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Centrum voor Onderzoek van de
						Economie van de Lagere Overheden (COELO) en het ministerie van BZK.
 
 Tabel 3.6.1. Opbrengsten lokale heffingen 2013 (x
						 € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 2013
 
 
 
 % stijging
 t.o.v. 2012
 
 
 Stijging in miljoenen
 
 
 Stijging in % van de totale stijging
 
 
 
 
 
 
 Onroerende-zaakbelastingen
 
 
 3.063
 
 
 3.464
 
 
 
 3.598
 
 
 
 3,9
 
 
 134
 
 
 47,2
 
 
 
 
 Hondenbelasting
 
 
 58
 
 
 61
 
 
 
 64
 
 
 
 4,0
 
 
 2
 
 
 0,9
 
 
 
 
 Toeristenbelasting
 
 
 139
 
 
 150
 
 
 
 162
 
 
 
 8,6
 
 
 13
 
 
 4,5
 
 
 
 
 Precariobelasting
 
 
 94
 
 
 104
 
 
 
 115
 
 
 
 10,7
 
 
 11
 
 
 3,9
 
 
 
 
 Parkeerbelasting
 
 
 582
 
 
 614
 
 
 
 645
 
 
 
 5,0
 
 
 31
 
 
 10,9
 
 
 
 
 Reinigingsheffingen
 
 
 1.766
 
 
 1.769
 
 
 
 1.766
 
 
 
 – 0,2
 
 
 – 3
 
 
 – 1,0
 
 
 
 
 Rioolrechten
 
 
 1.351
 
 
 1.415
 
 
 
 1.463
 
 
 
 3,3
 
 
 47
 
 
 16,7
 
 
 
 
 Bouwvergunningen
 
 
 485
 
 
 466
 
 
 
 436
 
 
 
 – 6,6
 
 
 – 31
 
 
 – 10,8
 
 
 
 
 Secretarieleges
 
 
 291
 
 
 291
 
 
 
 292
 
 
 
 0,2
 
 
 0
 
 
 0,2
 
 
 
 
 Provinciale opcenten op de MRB
 
 
 1.456
 
 
 1.457
 
 
 
 1.457
 
 
 
 0,0
 
 
 0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Waterschapslasten
 
 
 2.343
 
 
 2.426
 
 
 
 2.504
 
 
 
 3,2
 
 
 78
 
 
 27,5
 
 
 
 
 Totale opbrengst
 
 
 11.628
 
 
 12.218
 
 
 
 12.502
 
 
 
 2,3
 
 
 284
 
 
 100
 
 
 
 
 
 Bron: Coelo, atlas lokale lasten (2011 bron
						 CBS)
 
 
 
 
 
 3.6.2.
 Gemeentelijke heffingen
 
 De gemeentelijke belastingtarieven worden
						vastgesteld door de gemeenten. De afweging en de verantwoording over de hoogte
						van de tarieven vindt plaats in de gemeenteraden. Het kostendekkingspercentage
						van de rechten, de rioolheffing en de reinigingsheffing mag maximaal 100
						procent zijn op het niveau van de verordening.
 
 
 3.6.2.1.
 Opbrengsten uit gemeentelijke algemene
							 belastingen
 
 De begrote opbrengsten uit gemeentelijke algemene
						 belastingen bedragen in 2013 € 7,814 miljard (tabel 3.6.1: OZB t/m
						 Rioolrechten). In vergelijking met 2012 is dit een stijging van 3,1 procent.
						 Het grootste deel van deze stijging wordt, zoals blijkt uit tabel 3.6.1,
						 veroorzaakt door de stijging van de OZB-opbrengst. De opbrengsten van het vrij
						 te besteden gedeelte van de gemeentelijke algemene belastingen is gestegen naar
						 € 4,585 miljard in 2013 (tabel 3.6.1: OZB t/m Parkeerbelasting). Dit is ten
						 opzichte van 2012 een stijging van 4,4 procent.
 In het kader van de
						 woonlasten zijn vooral de opbrengst van de rioolheffing en de opbrengst van de
						 reinigingsheffing interessant. Beide heffingen zijn wettelijk gemaximeerd tot
						 100 procent kostendekkendheid op het niveau van de verordening. Hieronder wordt
						 voor de rioolheffing en de reinigingsheffingen aangegeven hoe de opbrengst zich
						 ontwikkelt.
 A: Reinigingsheffing
 De begrote
						 opbrengsten uit reinigingsheffingen (afvalstoffenheffing en reinigingsrecht
						 samen) dalen met € 3 miljoen tot € 1,766 miljard. Ten opzichte van 2012
						 is dit een daling van – 0,2 procent. Tabel 3.6.2 geeft aan wat gemiddeld door
						 een alleenstaande en meerpersoonshuishouden per jaar wordt betaald aan
						 reinigingsheffing.
 
 Tabel 3.6.2. Reinigingsheffing per gezinshuishouden
							 2013 (in euro's)1Nultarieven zijn meegerekend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 2013
 
 
 
 2011–2012
 
 
 2012–2013
 
 
 
 
 
 
 Alleenstaande
 
 
 213
 
 
 210
 
 
 
 209
 
 
 
 – 1,2%
 
 
 – 0,9%
 
 
 
 
 Meerpersoonshuishouden
 
 
 271
 
 
 269
 
 
 
 268
 
 
 
 – 0,8%
 
 
 – 0,1%
 
 
 
 
 
 B: Rioolheffing
 De begrote
						 opbrengsten uit rioolheffingen stijgen in 2013 tot € 1,463 miljard, wat een
						 stijging van 3,3 procent is. Tabel 3.6.3 geeft aan wat gemiddeld aan
						 rioolrechten per jaar wordt betaald.
 
 Tabel 3.6.3. Rioolrecht per gezinshuishouden 2013
							 (in euro's)1Nultarieven zijn meegerekend. Woningwaarde:
								 modaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 2013
 
 
 
 2011–2012
 
 
 2012–2013
 
 
 
 
 
 
 Alleenstaande, gebruiker
 
 
 80
 
 
 81
 
 
 
 83
 
 
 
 1,8%
 
 
 1,5%
 
 
 
 
 Alleenstaande, eigenaar
 
 
 163
 
 
 167
 
 
 
 172
 
 
 
 2,5%
 
 
 3,3%
 
 
 
 
 Meerpersoonshuishouden, gebruiker
 
 
 92
 
 
 93
 
 
 
 95
 
 
 
 1,2%
 
 
 1,5%
 
 
 
 
 Meerpersoonshuishouden, eigenaar
 
 
 175
 
 
 179
 
 
 
 184
 
 
 
 2,2%
 
 
 3,2%
 
 
 
 
 
 NB: Deze tabel toont de stijging van de tarieven,
							 tabel 3.6.1. toont de stijging van de opbrengst.
 
 
 C: Onroerende zaakbelasting
 De
						 begrote opbrengsten uit de onroerende zaakbelastingen stijgen in 2013 tot
						 € 3,598 miljard, wat een stijging is van 3,9 procent. De cijfers in tabel
						 3.6.4. moeten als volgt gelezen worden: de OZB voor een huis met een gemiddelde
						 waarde van € 176 022 in 2013 is gestegen van € 190 naar € 197. Dit is
						 een stijging van 3,9 procent.
 
 Tabel 3.6.4. Gemiddelde onroerende zaakbelasting per
							 gezinshuishouden 2013 (in euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarde in 2012
 
 
 Waarde in 2013
 
 
 2012
 
 
 
 2013
 
 
 
 2012–2013
 
 
 
 
 
 
 181.466
 
 
 176.022
 
 
 190
 
 
 
 197
 
 
 
 3,9%
 
 
 
 
 277.990
 
 
 269.650
 
 
 292
 
 
 
 302
 
 
 
 3,6%
 
 
 
 
 338.221
 
 
 328.074
 
 
 355
 
 
 
 368
 
 
 
 3,7%
 
 
 
 
 
 Bron Coelo (betreft woningen)
 
 
 
 
 
 3.6.2.2.
 Precariobelasting
 
 De precariobelasting is in 2013 gestegen naar
						 € 115 miljoen, een stijging van 10,7 procent. Het Wetsvoorstel afschaffing
						 precario van nutsbedrijven wordt in 2013 nog niet naar de Tweede Kamer
						 gezonden. Minister Plasterk neemt meer tijd om te studeren op reële
						 alternatieven. Daarbij wordt onderzocht of een analogie met de
						 «gedoogconstuctie» in de Telecomwet mogelijk is. Het wetsvoorstel tot
						 afschaffing precariobelasting op kabels en leidingen van nutsbedrijven houdt
						 hij tot die tijd aan.
 
 
 
 
 3.6.3.
 Provinciale opcenten motorrijtuigenbelasting
 
 Provinciale opcenten op de motorrijtuigenbelasting
						mogen door provincies worden geheven op basis van artikel 222 Provinciewet. De
						opcenten worden geheven bovenop het rijkstarief van de motorrijtuigenbelasting.
						De hoogte van de provinciale opcenten is wettelijk gemaximeerd. De vaststelling
						van de opcenten geschiedt door Provinciale Staten. Omdat het een algemene
						belasting betreft komt de opbrengst toe aan de algemene middelen van de
						provincie.
 In 2013 mogen de opcenten ten hoogste 107,3 procent
						bedragen van het rijkstarief. Geen enkele provincie heft de maximale opcenten
						daar de opcenten variëren van 67,9% tot 95,0%. In 2013 is de opbrengst
						€ 1,457 miljard.
 
 
 
 3.6.4.
 Waterschapslasten
 
 In 2013 zijn er 25 waterschappen. Waterschappen
						leggen verschillende soorten heffingen op. Met de watersysteemheffing worden de
						waterkering, de waterbeheersing, het waterkwaliteitsbeheer en bij sommige
						waterschappen het wegen- en vaarwegenbeheer bekostigd. Enkele waterschappen
						bekostigen het wegenonderhoud met een afzonderlijke wegenheffing. Met de
						zuiveringsheffing wordt de afvalwaterzuivering bekostigd. Ten slotte kunnen
						waterschappen een verontreinigingsheffing opleggen aan zogenaamde directe
						lozers. De waterschapsbelastingen zijn vrijwel de enige inkomstenbron van de
						waterschappen en daarmee per definitie kostendekkend. De ontwikkeling van de
						opbrengsten van de waterschapslasten in de periode 2011–2013 staat in tabel
						3.6.5.
 
 Tabel 3.6.5. Ontwikkeling opbrengsten
						 waterschapsheffingen 2011–2013 (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 2013
 
 
 
 2012–2013
 
 
 
 
 
 
 Watersysteemheffing
 
 
 1.104
 
 
 1.158
 
 
 
 1.216
 
 
 
 5,0%
 
 
 
 
 Zuiveringsheffing
 
 
 1.176
 
 
 1.204
 
 
 
 1.221
 
 
 
 1,4%
 
 
 
 
 Totaal waterschapslasten
 
 
 2.343
 
 
 2.426
 
 
 
 2.504
 
 
 
 3,2%
 
 
 
 
 
 Bron CBS
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 BIJLAGEN BIJ DE BEGROTING
 
 
 
 BIJLAGE
 1:
 PERIODIEK ONDERHOUDS RAPPORT GEMEENTEFONDS 2014 
 
 INHOUDSOPGAVE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 blz.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Inleiding en samenvatting
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1.
 
 
 
 
 Inleiding
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 
 1.1.1.
 
 
 Doel van het POR
 
 
 33
 
 
 
 
 1.1.2.
 
 
 Korte toelichting op de werking van het verdeelstelsel
 
 
 33
 
 
 
 
 1.1.3.
 
 
 Opbouw van het POR 2014
 
 
 34
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.2.
 
 
 
 
 Samenvatting
 
 
 
 
 34
 
 
 
 
 
 1.2.1.
 
 
 De onderhoudsagenda
 
 
 34
 
 
 
 
 1.2.2.
 
 
 De belangrijkste bevindingen uit de scan
 
 
 34
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Onderwerpen van de lopende
								onderhoudsagenda
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1.
 
 
 
 
 Inleiding
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2.
 
 
 
 
 Onderwerpen uit het
								verdeelstelsel
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 
 2.2.1.
 
 
 Stand van zaken POR-onderzoeken
 
 
 36
 
 
 
 
 2.2.2.
 
 
 Krimpgemeenten
 
 
 37
 
 
 
 
 2.2.3.
 
 
 Positie G4 in verdeelstelsel
 
 
 38
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.3.
 
 
 
 
 Beleidsvoornemens departementen
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 
 2.3.1.
 
 
 Decentralisaties sociaal domein
 
 
 38
 
 
 
 
 2.3.2.
 
 
 Overheveling buitenonderhoud onderwijshuisvesting
 
 
 39
 
 
 
 
 2.3.3.
 
 
 Vergunningverlening, toezicht en handhaving
 
 
 39
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.4.
 
 
 
 
 Afgeronde onderwerpen
 
 
 
 
 39
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 SCAN
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1.
 
 
 
 
 Inleiding
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.2.
 
 
 
 
 Over de scan als instrument
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 3.2.1.
 
 
 Het doel en de aard van de scan
 
 
 40
 
 
 
 
 3.2.2.
 
 
 De inhoud en reikwijdte van de scan
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.3.
 
 
 
 
 Ontwikkeling van de gemeentelijke
								inkomsten en uitgaven 
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 
 3.3.1.
 
 
 Het niveau van de begrote gemeentelijke inkomsten
 
 
 42
 
 
 
 
 3.3.2.
 
 
 De begrote gemeentelijke netto-uitgaven (alle
								gemeenten)
 
 
 44
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.4.
 
 
 
 
 De scan van inkomsten en uitgaven bij
								368 gemeenten
 
 
 
 
 45
 
 
 
 
 
 3.4.1.
 
 
 Inleiding
 
 
 45
 
 
 
 
 3.4.2.
 
 
 Veronderstelde versus feitelijke inkomstenstructuur
 
 
 45
 
 
 
 
 3.4.3.
 
 
 IJkpunten versus feitelijke uitgaven
 
 
 47
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 1 bij
								 hoofdstuk 3: samenstelling clusters
 
 
 
 
 51
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 INLEIDING EN SAMENVATTING
 
 
 
 1.1.
 Inleiding
 
 
 
 1.1.1.
 Doel van het POR
 
 Het Periodiek Onderhoudsrapport (POR) is een
						 jaarlijks rapport dat tot doel heeft inzicht te geven in de werking van het
						 verdeelstelsel van het gemeentefonds in vergelijking met de ontwikkeling van de
						 kostenstructuur bij de gemeenten. Ook geeft het POR inzicht in vraagstukken die
						 spelen in de financiële verhouding in bredere zin.
 De achtergrond van
						 het POR ligt in de parlementaire behandeling van de Financiële verhoudingswet
						 (Fvw) in 1996/1997. Toen werd geconstateerd dat het nodig is om het
						 verdeelstelsel van het gemeentefonds voortdurend op zijn werking te bezien en
						 indien nodig bij te stellen. Jaarlijks voeren de fondsbeheerders dit periodiek
						 onderhoud uit en de uitkomsten daarvan worden opgenomen in het POR, dat aan de
						 Tweede Kamer wordt aangeboden als bijlage bij de begroting van het
						 gemeentefonds.
 In het POR staan de volgende twee vragen centraal:
 
 
 1.
 
 Welke effecten
								hebben beleidsvoornemens en -maatregelen van het Rijk op de verdeelsystematiek
								en op de financiële verhouding in brede zin?
 
 
 
 2.
 
 Is het
								verdeelstelsel van het gemeentefonds nog in voldoende mate in overeenstemming
								met de ontwikkeling van de kostenstructuur van de gemeenten?
 
 
 
 Het antwoord op vraag 1 wordt gepresenteerd in
						 de onderhoudsagenda in hoofdstuk 2. Om vraag 2 te kunnen beantwoorden is een
						 scan ontwikkeld, waarbij de algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt
						 geconfronteerd met de gegevens zoals die uit de gemeentelijke begrotingen naar
						 voren komen. De bevindingen worden, deels in grafische vorm, gepresenteerd in
						 hoofdstuk 3.
 
 
 
 1.1.2.
 Korte toelichting op de werking van het
							 verdeelstelsel
 
 De belangrijkste uitgangspunten van het
						 verdeelstelsel zijn globaliteit en
						 kostenoriëntatie. Globaliteit omdat het
						 gemeentefonds geen geoormerkte budgetten bevat, maar een algemene geldstroom
						 vormt, waaraan geen bestedingsvoorwaarden zijn gesteld zoals dat bij specifieke
						 uitkeringen wel het geval is. Kostenoriëntatie betekent dat deze globale
						 verdeelsystematiek wél moet inspelen op verschillen in kostenstructuur tussen
						 gemeenten. De verdeling moet zodanig zijn dat gemeenten over een gelijkwaardige
						 voorzieningencapaciteit kunnen beschikken bij een gelijke belastingdruk. Of de
						 voorzieningen in de gemeenten daadwerkelijk hetzelfde zijn is daarbij niet
						 relevant: dat is een kwestie van gemeentelijk beleid. Waar het om gaat is dat
						 gemeenten een gelijkwaardige uitgangspositie hebben en niet vanwege bepaalde
						 structuurkenmerken een voor- of nadeel ondervinden. De belastingcapaciteit
						 wordt ook bij die afweging betrokken.
 Deze uitgangspunten zijn
						 uitgewerkt in een stelsel van verdeelmaatstaven, die met hun relatieve
						 gewichten zijn gegroepeerd in zogenaamde clusters die een globaal beleidsveld
						 bestrijken. Deze clusters vormen het uitgangspunt van de meso-analyse die wordt
						 uitgevoerd in de scan in hoofdstuk 3. Daar wordt op clusterniveau een
						 vergelijking gemaakt tussen de uitgaven volgens de gemeentelijke begrotingen en
						 de uitgaven zoals die door het verdeelstelsel aan een bepaald cluster worden
						 toebedeeld. Clusters zijn geijkt, waarbij bepaalde kostenfactoren wel, en
						 bepaalde kostenfactoren niet worden gehonoreerd. De ijking bevat dus een
						 expliciete normstelling.
 
 
 
 1.1.3.
 Opbouw van het POR 2014
 
 De verdere opbouw van het POR 2014 is als volgt:
						 Hoofdstuk 2 behandelt de onderwerpen van de onderhoudsagenda. Hoofdstuk 3 bevat
						 de resultaten van de scan.
 
 
 
 
 1.2.
 Samenvatting
 
 
 
 1.2.1.
 De onderhoudsagenda
 
 In het POR 2010 is geconcludeerd dat nader
						 onderzoek noodzakelijk is naar vijf uitgavenclusters en de twee
						 inkomstenclusters OEM en OZB. In april 2010 verscheen de Brede Heroverweging
						 Openbaar Bestuur en in 2009 het advies van de Rfv over de specifieke positie
						 van de G4. Het rapport en het advies gaven aanleiding om in de nadere
						 POR-onderzoeken te kijken naar het verdeelstelsel en het volume van alle
						 clusters. Omdat alle clusters onderwerp zijn van nader onderzoek, zijn de
						 analyses in hoofdstuk 3 waarover in de scan wordt gerapporteerd evenals vorig
						 jaar ook dit jaar beperkt. In het nader onderzoek zijn er per cluster immers al
						 uitgebreidere analyses uitgevoerd8De resultaten van de eerste fase van het nader
								onderzoek zijn te vinden op:
								http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/circulaires/2013/05/30/herijking-gemeentefonds.html.
 
 
 
 1.2.2.
 De belangrijkste bevindingen uit de scan
 
 De centrale vraag van de scan is of de bij de
						 verdeling van het gemeentefonds veronderstelde gemeentelijke inkomsten- en
						 uitgavenpatronen voldoende aansluiten bij de werkelijke. Dat wordt bepaald door
						 «geijkte» inkomsten en uitgaven te confronteren met de werkelijke inkomsten
						 en uitgaven, zoals die zijn verwerkt in de gemeentelijke begrotingen.
 Het geheel van de veertien uitgavenclusters overziend, wordt een aantal
						 signalen voor scheefheid in verdeling waargenomen. Grotendeels komen die
						 overeen met de signalen uit eerdere Periodieke Onderhoudsrapporten, hetgeen al
						 aanleiding gaf nader onderzoek aan te kondigen. Zie verder paragraaf 2.1.1.
						 voor de stand van zaken van het POR-onderzoek.
 
 
 
 
 
 2.
 ONDERWERPEN UIT DE LOPENDE ONDERHOUDSAGENDA
 
 
 
 2.1.
 Inleiding
 
 Dit hoofdstuk bevat een rapportage over de
						ontwikkelingen op de verschillende onderwerpen die in het POR 2013 waren
						geagendeerd, alsmede op nieuwe onderwerpen die van belang zijn voor de
						financiële verhouding. Bij elk onderwerp wordt aangegeven in welke fase van
						het onderhoud het zich bevindt: signalering, aanpassing of onderzoek.
 «Signalering» betekent dat het onderwerp door de fondsbeheerders wordt
						gevolgd met het oog op de vraag of nader onderzoek nodig is; «Onderzoek»
						betekent dat er nader onderzoek naar dit onderwerp plaatsvindt en
						«Aanpassing» houdt in dat daadwerkelijke aanpassingen in de financiële
						verhouding aan de orde zijn. Indien relevant is aangegeven op welk
						uitgavencluster van het gemeentefonds het onderwerp betrekking heeft. Bij elk
						onderwerp is tevens aangegeven wanneer de Tweede Kamer naar verwachting opnieuw
						zal worden geïnformeerd.
 In paragraaf 2.2. wordt eerst ingegaan op de
						onderhoudsonderwerpen die voortkomen uit het verdeelstelsel zelf, vervolgens
						komen in paragraaf 2.3. – conform de eerste van de twee gestelde vragen in
						paragraaf 1.1.1. – de beleidsvoornemens van de departementen aan bod. In
						paragraaf 2.4. worden de onderwerpen behandeld die zijn afgerond en daarom
						worden afgevoerd van de onderhoudsagenda.
 
 Tabel 2.1 Onderhoudsagenda 2014
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwerp
 
 
 agenda 2014
 
 
 Volgende informatiemoment
 
 
 Agenda 2013
 
 
 
 
 
 
 Overige eigen middelen
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 OZB
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Werk en inkomen
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Maatschappelijke zorg
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Kunst en ontspanning
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Oudheid
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Educatie
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Openbare orde en veiligheid
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Wegen en water
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Groen
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster VHROSV
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Bestuursorganen
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Fysiek milieu
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Bevolkingszaken
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Riolering
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Reiniging
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Cluster Algemene ondersteuning/overig
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Krimpgemeenten
 
 
 Onderzoek
 
 
 Voorjaar 2016
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Positie G4 in het verdeelstelsel
 
 
 Onderzoek
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 Decentralisaties sociaal domein
 
 
 Aanpassing
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Signalering
 
 
 
 
 Overheveling buitenonderhoud onderwijshuisvesting
 
 
 Signalering
 
 
 Najaar 2014
 
 
 Signalering
 
 
 
 
 Vergunningverlening, toezicht en handhaving
 
 
 Aanpassing
 
 
 Najaar 2013
 
 
 Signalering
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2.
 Onderwerpen uit het verdeelstelsel
 
 
 
 2.2.1.
 Stand van zaken POR-onderzoeken
 
 In 2010 is onderzoek naar aanleiding van het
						 periodiek onderhoudsrapport 2010 (POR 2010) gestart. In dit periodiek
						 onderhoudsrapport werd (opnieuw) geconstateerd dat een aantal clusters
						 onevenwichtig is verdeeld over de gemeenten.
 Voor sommige gemeenten
						 wordt op sommige clusters daardoor minder geld geraamd dan op grond van hun
						 specifieke structuurkenmerken kan worden verwacht, terwijl voor andere
						 gemeenten meer wordt geraamd dan kan worden verwacht op grond van de
						 Financiële- verhoudingswet. Deze onevenwichtigheid wordt doorgaans aangeduid
						 met de scheefheid van de verdeling. Deze scheefheid moet zoveel mogelijk recht
						 worden getrokken omdat het uitgangspunt van de verdeling van het gemeentefonds
						 kostenoriëntatie is. Onder kostenoriëntatie wordt verstaan dat bij de
						 verdeling rekening wordt gehouden met verschillen in noodzakelijk uitgaven van
						 gemeenten als gevolg van objectieve structuurkenmerken (bijvoorbeeld het aantal
						 inwoners, oppervlakte, centrumfunctie van een gemeente of de bodemgesteldheid).
						 Kostenverschillen als gevolg van eigen gemeentelijk beleid worden dan ook niet
						 vergoed via het gemeentefonds.
 De opdracht van het onderzoek was om
						 alle clusters nader te onderzoeken, om zo de verschillen in uitgavenniveaus te
						 verklaren en kostenniveaus voor de gewenste taken uit te werken (de eerste
						 fase). Daarna zouden nieuwe clusters en nieuwe ijkpunten worden vormgegeven
						 zodat er een vernieuwd maatstavenstelsel voor het gemeentefonds zou zijn (de
						 tweede fase). Hiermee zou voor het eerst in 15 jaar groot onderhoud aan het
						 fonds worden gepleegd.
 De eerste fase van het onderzoek is afgerond in
						 2011. Uit deze eerste fase bleek dat inderdaad aanpassingen binnen het fonds
						 gewenst waren om de onevenwichtigheden op te heffen. Bovendien zou het aantal
						 clusters worden verminderd om in de ramingen beter aan te sluiten bij de
						 gemeentelijke praktijk.
 In september 2011 hebben de fondsbeheerders
						 een brief opgesteld en ter consultatie voorgelegd aan VNG, Rfv en
						 vakdepartementen over de bevindingen uit de eerste fase van het onderzoek en de
						 conclusies die zij hieraan wilden verbinden.
 Uit de reacties bleek dat
						 er onvoldoende overeenstemming bestond over die conclusies. Hiernaast bleek
						 meer tijd nodig te zijn voor de voorgenomen decentralisaties. Hierdoor is begin
						 2012 in het project een pauze ingelast. De pauze is benut voor een nadere
						 gedachtevorming over de koers en een vervolg van het onderzoekstechnische deel,
						 de tweede fase.
 De tweede fase van het bovengenoemde onderzoek loopt
						 nog en wordt naar verwachting ultimo 2013 afgerond. In deze fase worden enkele
						 nadere onderzoeksvragen beantwoord voor de fysieke clusters en het cluster
						 Openbare orde en veiligheid. Ook worden in deze fase nieuwe verdeelformules
						 opgesteld. De verdeelformules per cluster geven een indicatie van de kosten
						 (raming) volgens de fondsbeheerders per taakgebied. De herverdeeleffecten die
						 optreden als gevolg van het nieuwe verdeelstelsel zijn vanuit het perspectief
						 van een kostengeoriënteerde verdeling bedoelde herverdeeleffecten. Langs deze
						 weg komt het fonds in de basis weer op orde. Daarmee is het geschikt om de
						 verwachte toekomstige ontwikkelingen op basis van het Regeerakkoord zoals de
						 decentralisaties, te kunnen verwerken.
 De basisgegevens voor het
						 onderzoek zijn gebaseerd op de gemeentelijke begrotingen 2010 (en de rekeningen
						 2008 en 2009). De beoogde invoering van het nieuwe verdeelstelsel is 2015. Er
						 zit dus een aantal jaren tussen het moment van het besluit tot herijking en de
						 invoering van het nieuwe verdeelmodel. Daarom hebben de fondsbeheerders in 2012
						 laten verkennen in hoeverre de scheefheden die werden geconstateerd in 2010,
						 nog steeds actueel zijn op basis van de gemeentelijke begrotingen 2012. Dit
						 onderzoek concludeert voor de periode 2010–2012 dat het mogelijk is de
						 gegevens uit 2010 te gebruiken omdat de geconstateerde scheefheden ook in 2012
						 nog gelden. De fondsbeheerders blijven bij het beschikbaar komen van actuelere
						 gegevens over de gemeentelijke begroting volgen of de gegevens uit 2010 nog
						 steeds verantwoord kunnen worden gebruikt voor aanpassingen in het verdeelmodel
						 per 2015.
 In overleg met de VNG hebben de fondsbeheerders afgesproken
						 dat het gemeentefonds in 2015 integraal wordt herijkt. Mogelijk wordt het
						 cluster Openbare orde en veiligheid een jaar later herijkt als gevolg van de op
						 dit moment lopende evaluatie Wet op de veiligheidsregio’s.
 De
						 herijking moet drie resultaten opleveren:
 
 
 •
 geconstateerde scheefheden worden
								weggewerkt;
 
 
 •
 de clusterindeling wordt
								vereenvoudigd en meer toegesneden op de huidige en nieuwe taken van
								gemeenten;
 
 
 •
 het periodieke onderhoud van het
								gemeentefonds voor de toekomst wordt onderzocht.
 
 
 De herijking heeft geen betrekking op de
						 verdeelmodellen van de decentralisaties en op de ontwikkeling van het deelfonds
						 sociaal, zoals genoemd in de decentralisatiebrief van het kabinet. Er is wel
						 veel aandacht voor een goede aansluiting tussen de decentralisaties, het
						 deelfonds en de herijking. In 2013 worden deze onderdelen verder uitgewerkt en
						 zullen voorstellen zoals gebruikelijk worden besproken met de VNG. Het is het
						 streven om de definitieve voornemens uiterlijk bekend te maken in de
						 meicirculaire 2014. Vanzelfsprekend zullen de voornemens tijdig met de
						 gemeenten worden besproken. De vorm en de planning daarvan worden nog
						 bepaald.
 Omdat alle clusters nu onderwerp zijn van nader onderzoek,
						 zijn de analyses in hoofdstuk 3 waarin over de scan wordt gerapporteerd ook dit
						 jaar beperkt. In het nader onderzoek zijn er per cluster immers al
						 uitgebreidere analyses uitgevoerd.
 
 
 
 2.2.2.
 Krimpgemeenten
 
 Met ingang van 2011 is een nieuwe maatstaf in het
						 gemeentefonds opgenomen voor gemeenten die te maken hebben met
						 bevolkingsdaling. De maatstaf heeft een looptijd van 5 jaar. In aanmerking
						 komen gemeenten die in het uitkeringsjaar een inwonertal hebben dat meer dan 1%
						 lager ligt dan het inwonertal van zeven jaar eerder en die gelegen zijn in
						 Groningen, Zeeland of Limburg. In deze provincies liggen de regio's die in het
						 Interbestuurlijk actieplan bevolkingsdaling Krimpen met
						 kwaliteit (2009) als krimpregio's benoemd zijn. Het gaat hier om
						 regio's die naast structurele en substantiële bevolkingsdaling ook
						 huishoudensdaling kennen. Aan het einde van de looptijd van de tijdelijke
						 maatstaf moet een duidelijk beeld zijn ontstaan van de financiële gevolgen van
						 bevolkingsdaling voor gemeenten en de consequenties daarvan voor het beleid van
						 de gemeenten. Daartoe wordt onderzoek gedaan bij de gemeenten die in aanmerking
						 komen voor de krimpmaatstaf. Hiervoor wordt onder andere informatie gebruikt
						 uit de paragrafen demografische ontwikkeling.
 
 
 
 2.2.3.
 Positie G4 in het verdeelstelsel
 
 De G4 hebben een specifieke positie in de
						 verdeelsystematiek van het gemeentefonds, voornamelijk tot uitdrukking komend
						 in een eigen vast bedrag voor deze gemeenten. De fondsbeheerders hebben
						 besloten om in de in paragraaf 2.2.1 beschreven POR-onderzoeken ook de
						 specifieke positie van de G4 te bezien en te kijken of er aanleiding is de
						 vaste bedragen te herzien.
 
 
 
 
 2.3.
 Beleidsvoornemens departementen
 
 
 
 2.3.1.
 Decentralisaties sociaal domein
 
 Met ingang van 2015 zijn de decentralisaties naar
						 de gemeenten van jeugdzorg, langdurige zorg en participatie voorzien. Het gaat
						 om miljardendecentralisaties, voor een deel nieuw geld voor gemeenten, voor een
						 ander deel geld dat nu in de vorm van specifieke uitkeringen wordt verstrekt.
						 Over de aanpak om tot meer samenhang te komen tussen de voorgenomen
						 decentralisaties is de Tweede Kamer bij brief van 19 februari 2013
						 geïnformeerd (Tweede Kamer, 2012–2013,
						 33 400 VII, nr.
						 59). Uitgangspunten daarbij zijn:
 
 
 •
 Grotere uitvoeringskracht van
								gemeenten via samenwerking.
 
 
 •
 Bundeling van de budgetten die
								bedoeld zijn om de participatie in de maatschappij te bevorderen (jeugdzorg,
								Wmo, participatiebudget) tot één integraal budget (sociaal deelfonds).
 
 
 •
 Een samenhangende ondersteuning in
								situaties waarbij burgers een beroep moeten doen op meerdere voorzieningen via
								een integraal aanbod/toegang.
 
 
 •
 De ministers houden de
								(systeem)verantwoordelijkheid voor de in wetgeving vastgelegde taken op het
								sociale domein en zijn hierover verantwoording schuldig aan de Kamer.
 
 
 •
 De spelregels voor
								interbestuurlijke informatie zijn van toepassing op de decentralisaties.
 
 
 •
 De decentralisaties gaan gepaard
								met een beperking van de regeldruk voor burgers, bedrijven en
								professionals.
 
 
 •
 Standaardisatie van de
								informatievoorziening en hergebruik van informatie in het sociale domein.
 
 
 Een eerste beeld van de verdeling voor 2015 van
						 jeugdzorg is beschikbaar en is bekend gemaakt in de meicirculaire van
						 gemeentefonds 2013. Deze verdeling is op basis van historische gegevens over
						 het gebruik van jeugdzorg op gemeentelijk niveau. In het voorjaar van 2014
						 wordt vervolgens bekendgemaakt wat de budgetten zijn per gemeente op basis van
						 de objectieve verdeling, welke geleidelijk van kracht zal zijn vanaf 2016. De
						 verdeling van de langdurige zorg wordt waarschijnlijk in het najaar van 2013
						 bekend gemaakt. De verdeling van participatie wordt door het ministerie van SZW
						 gecommuniceerd.
 In de decentralisatiebrief heeft het kabinet het in
						 het Regeerakkoord geschetste perspectief uitgewerkt om de budgetten van de
						 voorgenomen decentralisaties in stappen te bundelen en zo breed mogelijk te
						 ontschotten in het gemeentefonds tot één integraal budget: het zogenaamde
						 deelfonds sociaal domein. Het perspectief van bundeling richt zich op de
						 budgetten die bedoeld zijn om de participatie en zelfredzaamheid te bevorderen.
						 Voor de Wet werk en bijstand (straks Participatiewet) wordt thans onderzocht of
						 het betrekken van het Inkomensdeel in deze bundeling toegevoegde waarde
						 heeft.
 
 
 
 2.3.2.
 Overheveling buitenonderhoud
							 onderwijshuisvesting
 
 Het voornemen is dat er per 1 januari 2015 een
						 wetswijziging komt waar het gaat om de onderwijshuisvesting. Doel is de taken
						 en het budget voor het buitenonderhoud en aanpassingen van schoolgebouwen in
						 het primair en speciaal onderwijs van gemeenten naar schoolbesturen over te
						 hevelen. Door deze wetswijziging komt er een uitname uit het gemeentefonds. De
						 omvang van de uitname en verdeling is op dit moment nog niet vastgesteld. Voor
						 het jaar 2014 blijft de huidige procedure van aanvragen door de schoolbesturen
						 en vaststellen van het programma door het college ongewijzigd.
 
 
 
 2.3.3.
 Vergunningverlening, toezicht en handhaving
 
 In 2009 sloten IPO, VNG en Rijk een overeenkomst
						 waarbij afspraken werden gemaakt over het oplossen van een aantal structurele
						 problemen bij de uitvoering van het omgevingsrecht. Onder meer werd
						 overeengekomen dat de bevoegdheid voor (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht)
						 vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) bij provinciale inrichtingen
						 wordt gedecentraliseerd naar de gemeenten, met uitzondering van die voor
						 bedrijven vallend onder de werking van het Besluit risico’s en zware
						 ongevallen (BRZO) of de Europese richtlijn Integrated Pollution Prevention and
						 Control (IPPC). De overdracht van taken en bijbehorende middelen zal per
						 1 januari 2014 plaatsvinden. Met IPO en VNG wordt momenteel bezien welk bedrag
						 naar het gemeentefonds dient te worden overgeheveld.
 
 
 
 
 2.4.
 Afgeronde onderwerpen
 
 Er zijn geen onderwerpen afgevoerd van de
						onderhoudsagenda. In het POR 2013 waren de decentralisaties als aparte
						onderwerpen «Wet werken naar vermogen», «Begeleiding AWBZ» en «Jeugdzorg»
						opgenomen. De decentralisaties worden in dit POR in samenhang beschreven in
						paragraaf 2.3.1. «Decentralisaties sociaal domein» en niet meer apart
						opgenomen.
 
 
 
 
 3.
 SCAN
 
 
 
 3.1.
 Inleiding
 
 Uitgangspunt bij het verdeelstelsel van het
						gemeentefonds is dat alle gemeenten een gelijk voorzieningenniveau voor hun
						burgers kunnen realiseren. Daarom wordt binnen het verdeelstelsel zowel
						rekening gehouden met kostenverschillen door sociale en fysieke structuur en
						centrumfunctie, als met ongelijke mogelijkheden eigen inkomsten te genereren.
						Dat laatste gebeurt door verevening van een deel van de capaciteit van de OZB,
						de voornaamste lokale belasting.
 Bij het periodiek onderhoud van het
						verdeelstelsel van het gemeentefonds worden veranderingen in de gemeentelijke
						kostenstructuur stelselmatig gevolgd. Dat gebeurt door de scan op het niveau
						van clusters van uitgaven. Het doel van de scan is wijzigingen in de
						kostenstructuur te signaleren die consequenties kunnen hebben voor de
						verdeling. Eveneens worden de inkomsten van de gemeenten gevolgd.
 Dit
						hoofdstuk is als volgt opgebouwd: paragraaf 3.2. geeft een korte beschrijving
						van de methodiek van de scan. Dan volgt in paragraaf 3.3. een schets van het
						verloop van de inkomsten van alle gemeenten tezamen, die dient als achtergrond
						voor de eigenlijke scan. In paragraaf 3.4. tenslotte worden de resultaten van
						de scan beschreven. Het geeft inzicht in de ontwikkeling van de uitgaven en
						inkomsten in 2011–2013 en de verdeling ervan over groepen gemeenten.
 
 
 
 3.2.
 Over de scan als instrument
 
 
 
 3.2.1.
 Doel en de aard van de scan
 
 Het doel van de scan is het signaleren van
						 wijzigingen in de gemeentelijke kostenstructuur die consequenties kunnen hebben
						 voor de verdeling van de middelen uit het gemeentefonds. Het verdeelstelsel van
						 het gemeentefonds beoogt de beschikbare middelen te verdelen met een globale
						 aansluiting op de gemeentelijke kostenstructuren, rekening houdend met het
						 vermogen eigen middelen te vergaren.
 De scan is een eenvoudig
						 instrument; dit correspondeert met de eerste fase van het periodiek onderhoud:
						 de signalering. Op basis van de scan wordt bestuurlijk besloten of een
						 waargenomen verandering in de kostenstructuur aanleiding geeft tot nader
						 onderzoek, de tweede fase van het periodiek onderhoud. De resultaten van dit
						 onderzoek kunnen aanleiding vormen om tot de derde onderhoudsfase te besluiten.
						 De fase van aanpassing.
 
 
 
 3.2.2.
 Inhoud en reikwijdte van de scan
 
 IJkpunten: de veronderstelde
						 uitgaven en inkomsten in het verdeelstelsel
 De algemene
						 uitkering uit het gemeentefonds wordt verdeeld met een groot aantal maatstaven,
						 zoals inwonertal, oppervlakte en bebouwingsdichtheid. Al deze maatstaven zijn
						 gegroepeerd tot veertien uitgavenclusters en twee inkomstenclusters. Een
						 uitgavencluster is een samenhangend geheel van beleidsterreinen. Bijlage I bij
						 dit hoofdstuk bevat een gedetailleerd overzicht van de samenstelling van de
						 clusters.
 Voor elk van de uitgavenclusters is een zogeheten ijkpunt
						 opgesteld. Dat is een formule die het veronderstelde kostenniveau van een
						 gemeente in een cluster weergeeft. Een eenvoudig voorbeeld is Bevolkingszaken.
						 Daarvan luidt de ijkpuntformule (in ronde bedragen): 9 x inwoners + 14 x
						 minderheden + 10.765. De gemeenten krijgen dus een bedrag per inwoner, daar
						 bovenop een bedrag voor inwoners die tot etnische minderheden behoren en een
						 vast bedrag.
 Voor het inkomstencluster Onroerende zaakbelasting is
						 eveneens een ijkpunt opgesteld. Voor het inkomstencluster Overige eigen
						 middelen is dat niet gedaan. Van deze gemeentelijke middelen wordt eenvoudigweg
						 aangenomen dat ze 5% bedragen van de som van de ijkpunten van de
						 uitgavenclusters.
 De omvang van de algemene uitkering van een gemeente
						 wordt bepaald door het totaal van alle uitgavenclusters bij elkaar, minus het
						 totaal van de inkomstenclusters.
 We benadrukken dat gemeenten –
						 binnen het raamwerk van hun wettelijke taken – vrij zijn in de besteding van
						 de algemene uitkering. Een gemeente die volgens het ijkpunt een X bedrag
						 ontvangt voor uitgavencluster A, is dus niet verplicht dat bedrag daadwerkelijk
						 aan A te besteden.
 Feitelijke uitgaven en inkomsten
						 volgens gemeentelijke begrotingen
 Wat de gemeenten
						 daadwerkelijk uitgeven voor de uitgavenclusters en ontvangen uit de
						 inkomstenclusters leiden wij af uit de gemeentelijke begrotingen. Strikt
						 genomen komt de realiteit beter tot uiting in de gemeenterekening, maar gebruik
						 van de rekening heeft als nadeel dat de actualiteitswaarde van de scan
						 vermindert. Voor deze scan (POR 2014) kunnen wij ons baseren op de begrotingen
						 2013, of op de rekeningen van 2011. Omwille van de actualiteit kiezen we voor
						 de begrotingen – dit te meer vanwege de grote dynamiek in de gemeentelijke
						 wereld en dus de gemeentefinanciën.
 Vergelijking van ijkpunten en
						 feitelijke uitgaven en inkomsten
 Deze vergelijking is het hart
						 van de scan. Als de scan grote verschillen laat zien tussen de ijkpunten en de
						 feitelijke omvang van clusters bij alle, of bij groepen van gemeenten, dan kan
						 deze «scheefheid» reden zijn verder te kijken. Zoals hierboven is betoogd,
						 hoeft een verschil als zodanig geen probleem te zijn. Als gevolg van de
						 gemeentelijke beleidsvrijheid kan een gemeente meer of minder besteden dan de
						 ijkpunten aangeven. Met het oog op de globaliteit van het stelsel wordt ook de
						 mate van afwijking betrokken in de afweging of een aanpassing van het stelsel
						 nodig is.
 In de scan van het POR zijn er twee standaardmanieren om
						 verschillen tussen veronderstelde en feitelijke uitgaven en inkomsten op het
						 spoor te komen. Ten eerste een toets op het verschil tussen ijkpunt en
						 feitelijke omvang voor alle gemeenten die onderwerp van de scan zijn. Ten
						 tweede een toets op het verschil tussen ijkpunt en feitelijke omvang voor twee
						 groepen van gemeenten, bijvoorbeeld kleine versus grote. Als deze toetsen zicht
						 geven op verschillen die a) relatief groot zijn, b) bestendig zijn en c)
						 vermoedelijk samenhangen met structurele, voor gemeenten weinig beïnvloedbare
						 kenmerken of met wettelijke voorschriften, dan wijden we er een nadere
						 beschouwing aan in het kader van deze scan (Soms is dat op zijn beurt
						 aanleiding voor nader onderzoek buiten het kader van het POR). Naast deze
						 standaardaanpak, kan ook de actualiteit reden zijn een onderwerp te
						 behandelen.
 Reikwijdte van de scan
 Potentieel worden er 408 gemeenten in de scan betrokken, waarvan er om
						 datatechnische redenen 40 buiten de onderzoekgroep vallen. Ten eerste worden de
						 vijf Waddengemeenten en de vier grote steden buiten beschouwing gelaten. Door
						 hun positie in het verdeelstelsel is het nauwelijks relevant hen in de analyse
						 te betrekken. Ten tweede zijn vanwege de kwaliteit van het basismateriaal 31
						 gemeenten buiten beschouwing gelaten9Die gemeenten zijn buiten beschouwing gelaten
								waarvan de afwijking van de algemene uitkering uit het gemeentefonds volgens de
								gemeentefondscirculaire enerzijds en de algemene uitkering volgens de begroting
								(f921) anderzijds in tenminste één van de laatste 3 jaren niet binnen de
								marge van maximaal 5% is.. De scan zoals gepresenteerd in paragraaf 3.4. gaat
						 dus over 368 gemeenten; de spreiding van de 40 «uitvallers» is zodanig dat de
						 368 representatief voor het geheel zijn.
 
 
 
 
 3.3.
 Ontwikkeling van de gemeentelijke inkomsten en
						 uitgaven in alle gemeenten
 
 Als achtergrond van de scan in paragraaf 3.4.
						schetsen we hier het verloop van uitgaven en inkomsten in 2012 en 2013 voor
						alle Nederlandse gemeenten gezamenlijk, inclusief de vier grote steden en de
						vijf Waddengemeenten.
 
 
 3.3.1.
 Het niveau van de begrote gemeentelijke
							 inkomsten
 
 Figuur 3.1. geeft een overzicht van de
						 ontwikkeling van het totaal aan gemeentelijke inkomsten volgens de
						 gemeentebegrotingen in 2012 en 2013. De figuur onderscheidt zes
						 inkomstenbronnen10Volgens de geldende clusterdefinities behoren
								sommige «kleine» belastingen en rechten tot categorie iv, de resterende
								Overige eigen middelen (OEM). Ofschoon dat geen grote bedragen zijn, halen we
								ze sinds enkele jaren ten behoeve van figuur 3.1. uit de OEM en voegen ze toe
								bij de categorieën ii en iii. Daarmee brengen de categorieën i,ii en iii
								expliciet alle belastingen en heffingen in beeld waarmee burgers en bedrijven
								te maken hebben.:
 
 
 i.
 de Onroerende zaakbelasting
								(OZB),
 
 
 ii.
 andere belastingen dan de
								OZB,
 
 
 iii.
 gemeentelijke rechten en
								heffingen,
 
 
 iv.
 de baten uit de resterende Overige
								eigen middelen (OEM),
 
 
 v.
 gemeentefonds (inclusief
								decentralisatie- en integratie-uitkeringen),
 
 
 vi.
 een restgroep van inkomsten die
								vooral bestaat uit specifieke uitkeringen.
 
 
 
 Figuur 3.1 Ontwikkeling van begrote gemeentelijke
							 inkomsten 2012–2013 (miljarden euro's, alle gemeenten)
 
 
 We gaan nu op deze zes onderdelen nader
						 in.
 i. De Onroerende zaakbelasting (OZB)
 De OZB stijgt van € 3,24 miljard in 2012 naar € 3,41 miljard in 2013,
						 een toename van 5,3%. In het vorige POR werd een stijging van 5,7%
						 waargenomen.
 ii. Andere belastingen dan de OZB
 Alle andere gemeentelijke belastingen buiten de OZB bedragen tezamen
						 € 1,04 miljard. Hun omvang stijgt tussen 2012 en 2013 met € 0,06 miljard.
						 Binnen het totaal stegen voornamelijk de parkeerbelasting (parkeergelden en
						 leges van parkeervergunningen), de toeristenbelasting en de precariobelasting
						 sterk.
 iii. Gemeentelijke rechten en
						 bestemmingsheffingen
 Dit betreft inkomsten waar specifieke
						 prestaties tegenover staan. Hun begrote bedrag mag niet hoger zijn dan de
						 begrote kosten. Daarin onderscheiden deze inkomsten zich van de belastingen,
						 waaraan geen specifieke prestaties gekoppeld hoeven te zijn en waar
						 kostendekkendheid bij de toegestane hoogte geen rol speelt. Het begrote bedrag
						 van deze groep gemeentelijke inkomsten is in 2013 € 4,1 miljard, tegen
						 € 4,09 miljard het jaar ervoor. Dat is een stijging van 0,4%. Bouwleges
						 namen sterk af en rioolrechten namen sterk toe ten opzichte van 2012.
 iv. De baten uit Overige eigen middelen
						 (OEM)
 Hier heeft het begrip OEM betrekking op de
						 baten van de betreffende begrotingsposten, samen
						 goed voor zo’n € 8,2 miljard in 2013. In het fonds figureert van de OEM
						 alleen het saldo van baten en lasten; dat saldo is
						 veel lager en komt aan de orde bij de eigenlijke scan in paragraaf 3.4. De hier
						 besproken OEM-baten bestaan voor ruim 60% uit opbrengsten van de
						 grondexploitatie. Wel zien we in 2013 een daling van 11,6% bij de opbrengsten
						 van de grondexploitatie. Deze daling was in 2011 al ingezet. Het resterende
						 deel wordt vooral gevormd door opbrengsten uit geldleningen, beleggingen en
						 nutsbedrijven.
 v. Gemeentefonds (inclusief decentralisatie- en
						 integratie-uitkeringen)
 Deze is gedaald van € 18 miljard in
						 2012 naar € 17,8 miljard in 2013.
 vi. Overige inkomsten
 Deze groep
						 bestaat onder andere uit specifieke uitkeringen en bijdragen van provincies en
						 de Europese Unie. De CBS-begrotingsstatistiek maakt het niet mogelijk
						 specifieke uitkeringen afzonderlijk of als categorie te bepalen, zodat het
						 verloop van «overige inkomsten» slechts een globale indruk geeft van de
						 ontwikkeling van het bedrag aan specifieke uitkeringen. Het totaal van de
						 overige inkomsten ging volgens de begrotingen van € 17,1 miljard in 2012
						 naar € 17,5 miljard in 2013, een stijging van 2,5%.
 
 
 
 3.3.2.
 De begrote gemeentelijke netto-uitgaven (alle
							 gemeenten)
 
 In het verdeelstelsel staan niet de
						 bruto-uitgaven, maar de netto-uitgaven centraal. Dit is het saldo van de lasten
						 en de specifieke baten. Het saldo van de diverse uitgavenclusters wordt
						 afgebeeld in figuur 3.2. De gemiddelde groei tussen 2012 en 2013 is – 0,9%.
						 De netto-uitgaven van de clusters Bevolkingszaken (2,6%), Fysiek milieu (2,1%),
						 Werk en Inkomen (1,2%) en Wegen en Water (0,6%) liggen met hun groei duidelijk
						 boven dat gemiddelde. De clusters Oudheid (– 3,9%), Educatie (– 2,4%),
						 Groen (– 2,2%), Kunst en ontspanning (– 2,1%) en Bestuursorganen (–
						 1,4%) liggen er duidelijk onder.
 
 Figuur 3.2 Netto uitgaven per cluster voor de jaren
							 2012 en 2013 (miljarden euro's, alle gemeenten)
 
 
 
 
 
 
 3.4
 Scan van inkomsten en uitgaven bij 368
						 gemeenten
 
 
 
 3.4.1.
 Inleiding
 
 Deze paragraaf bevat de eigenlijke scan. Hier
						 worden de ijkpunten uit het gemeentefonds vergeleken met de feitelijke
						 ontwikkeling van uitgaven en inkomsten, zoals af te leiden uit de
						 CBS-begrotingsstatistiek. Het onderzoek is gebaseerd op de begrotingsjaren
						 vanaf 2010, maar concentreert zich op de jaren 2012 en 2013, en de
						 veranderingen daartussen.
 De opbouw van paragraaf 3.4. is als volgt.
						 In paragraaf 3.4.2. vergelijken we de veronderstelde inkomsten met de
						 feitelijke inkomsten, namelijk de netto-inkomsten uit de Onroerende
						 zaakbelasting (OZB), de Overige eigen middelen (OEM) en de riool- en
						 reinigingsrechten. Dan volgen in paragraaf 3.4.3. de verschillen tussen de
						 veronderstelde en de feitelijke uitgaven.
 
 
 
 3.4.2.
 De scan van veronderstelde versus feitelijke
							 inkomstenstructuur
 
 Analyse
 In figuur
						 3.3. is voor de jaren 2010–2013 van de belangrijkste eigen inkomsten (riool-
						 en reinigingsrechten, OZB en het saldo van de Overige eigen middelen) het
						 verschil weergegeven tussen het feitelijke niveau en de ijkpunten van het
						 gemeentefonds.
 
 Figuur 3.3 Verschil tussen de feitelijke en
							 veronderstelde netto inkomsten bij de clusters Riool, Reiniging, OZB en OEM
							 (exclusief de mutatie reserves), 2010 t/m 2013 (euro's per inwoner; 368
							 gemeenten)
 
 
 Voor de clusters Riolering en Reiniging
						 tezamen geldt dat hun saldo van baten en lasten in 2010 t/m 2013 lager is
						 begroot dan in de ijkpunten van het gemeentefonds wordt verondersteld. De
						 feitelijke kostendekkendheid is dus lager dan de veronderstelde. Wel zien we
						 dat het verschil minder wordt.
 Terwijl de heffingen voor riool- en
						 reiniging wat lager zijn dan in het verdeelstelsel wordt verondersteld, liggen
						 de OZB-tarieven al langere tijd boven het rekentarief van het gemeentefonds11Anders dan bij de ijkpunten riool- en reiniging
								heeft de uitname uit het fonds vanwege het BTW-compensatiefonds geen invloed op
								het ijkpunt OZB.. Ook in 2013 is de stijging van de feitelijke
						 tarieven fors hoger dan de stijging van het rekentarief,we zien dat het
						 verschil bovendien toeneemt.
 Ook bij het saldo van de Overige eigen
						 middelen (OEM) is er een groot verschil. In het gemeentefonds gaan we ervan uit
						 dat de OEM circa 5% van de (netto)uitgaven bedragen. Feitelijk is hun
						 gemiddelde niveau hoger. Tussen 2012 en 2013 is het verschil wel gedaald. Het
						 verschil tussen veronderstelde en feitelijke OEM is in 2013 met 5% afgenomen
						 ten opzichte van 2012. Dat is het resultaat van uiteenlopende «plussen en
						 minnen», waaronder lagere inkomsten uit grondexploitatie.
 Bij elkaar
						 genomen genereren de clusters Riolering, Reiniging, OZB en OEM € 85 per
						 inwoner meer gemeentelijke inkomsten dan in het verdeelstelsel van het
						 gemeentefonds wordt verondersteld (zie de meest rechtse staven in figuur 3.3).
						 Dat komt vooral doordat OZB en OEM boven het veronderstelde niveau liggen.
 In figuur 3.4. zien we voor het jaar 2013 een verdeling van de clusters
						 Riolering, Reiniging, OZB en OEM over vijf groottegroepen. Naarmate gemeenten
						 groter zijn, neemt de kostendekkendheid van de riool- en reinigingsrechten af.
						 Tegelijkertijd heffen de gemeenten meer OZB, naarmate ze groter worden. Soms
						 was dit gevolg van de expliciete beleidskeuze om lagere inkomens relatief te
						 ontzien door een deel van de kosten van riool en reiniging te dekken uit de
						 OZB. Het belang van deze keuze is allengs minder geworden. Al in eerdere jaren
						 constateerden we dat de grote(re) gemeenten meer en meer overgaan op
						 kostendekkende tarieven. Zien we af van het effect van het
						 BTW-compensatiefonds, dan is het tekort op riool en reiniging minder dan enkele
						 jaren geleden, bovendien zijn de verschillen tussen kleine en grote gemeenten
						 wat afgenomen. Bij de OEM neemt het verschil tussen feitelijke en
						 veronderstelde omvang af naarmate een gemeente groter wordt. Zoals al vaker
						 opgemerkt, kan het verschil van gemeente tot gemeente desalniettemin zeer
						 uiteenlopen.
 
 Figuur 3.4 Verschil tussen de feitelijke en
							 veronderstelde netto inkomsten bij de clusters Riool, Reiniging, OZB en OEM
							 (exclusief de mutatie reserves) in 2013 naar groottegroepen (euro's per
							 inwoner; 368 gemeenten)
 
 
 Bovenstaand geschetst beeld van de OEM en OZB
						 werd min of meer ook in het POR van 2010 t/m 2012 geschetst. Dat was de reden
						 dat in het POR 2010 een nader onderzoek is aangekondigd naar de
						 inkomstenclusters OEM en OZB.
 Ook in het POR 2014 hebben we besloten
						 om in de analyse de in het gemeentefonds veronderstelde OEM (5%) te verhogen
						 tot de feitelijk aangetroffen OEM (6,8%). Voor een beschrijving van deze
						 verhoging zie het POR 2010.
 
 
 
 3.4.3.
 IJkpunten versus feitelijke uitgaven
 
 Verschillen tussen veronderstelde en feitelijke
						 uitgavenpatronen komen in theorie in twee vormen voor; in de praktijk zien we
						 ze vaak in combinatie. De eerste vorm is dat voor alle gemeenten bij elkaar de
						 omvang van de feitelijke uitgaven afwijkt van de
						 veronderstelde uitgaven. De tweede uitingsvorm is dat de feitelijke
						 verdeling van uitgaven over
						 groepen van gemeenten verschilt van de veronderstelde verdeling, zelfs
						 als de totalen voor alle gemeenten aan elkaar gelijk zijn. Beide vormen worden
						 in beeld gebracht in figuur 3.5. respectievelijk in figuur 3.6. Het cluster
						 Algemene ondersteuning is niet afzonderlijk zichtbaar gemaakt. Dit cluster is
						 evenredig verdeeld over de andere clusters.
 Zoals we bij de bespreking
						 van de inkomsten al zagen, hebben de gemeenten meer eigen middelen dan in het
						 gemeentefonds wordt verondersteld. Dat extra geld besteden ze aan uiteenlopende
						 beleidsterreinen, zodat daar de uitgaven hoger zijn dan in het fonds wordt
						 verondersteld. Dat is ook te zien in figuur 3.5. Bij de meeste clusters is het
						 uitgavenijkpunt minus de feitelijke uitgaven negatief, dat wil zeggen dat de
						 feitelijke uitgaven hoger zijn dan de geijkte uitgaven. Zoals gezegd is de
						 OEM-formule aangepast, waardoor het aanzicht van de figuren 3.5. en 3.6. is
						 veranderd. De «negatieve staafjes» – die een uiting zijn van extra uitgaven
						 bovenop diverse ijkpunten – vloeien nu niet meer voort uit de hoge OEM. Ze
						 zijn nu uitsluitend het gevolg van hetzij extra OZB, hetzij lagere uitgaven op
						 andere clusters (dus clusters met een «positief staafje»).
 De
						 diverse clusters worden nu besproken aan de hand van de figuren 3.5. en 3.6.
						 Figuur 3.5. laat zien hoe de veronderstelde en de feitelijke omvang zich
						 verhoudt voor alle onderzochte 368 gemeenten tezamen in de jaren 2011–2013.
						 Figuur 3.6. toont het verschil tussen feitelijke en gelijkte uitgaven voor 124
						 kleine en 61 grote gemeenten in het lopende jaar 2013.
 
 
 Figuur 3.5 IJkpunten minus feitelijke uitgaven per
							 cluster in 2011 t/m 2013 (euro per inwoner, 368 gemeenten)
 
 
 
 Figuur 3.6 IJkpunten minus feitelijke uitgaven 2013,
							 per cluster in kleine en grote gemeenten (euro per inwoner, 124 resp. 61
							 gemeenten)
 
 
 
 Werk en inkomen
 Bij het cluster Werk en inkomen zien we evenals in de voorgaande jaren een
						 groot verschil tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven in 2013. Bovendien neemt
						 het verschil in 2013 toe. Het verschil is aanwezig bij zowel de grote als de
						 kleine gemeenten. Wel is het verschil bij de grote gemeenten groter.
 Maatschappelijke zorg
 Dit cluster
						 is het grootste van de binnen het gemeentefonds te onderscheiden
						 beleidsterreinen. Dat was al zo voor 2007; door de toevoeging in 2007 van de
						 gelden voor de huishoudelijke hulp en enkele andere voorzieningen is dat
						 sindsdien nog meer het geval. Gezamenlijk geven de 368 gemeenten ook dit jaar
						 minder uit dan het ijkpunt. Het verschil tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven
						 is opvallend groter dan in 2012. In het bijzonder geven grotere gemeenten
						 beduidend minder uit dan het ijkpunt.
 Educatie
 Gemeenten geven ook dit
						 jaar minder uit dan het ijkpunt (€ 13 per inwoner). Het verschil tussen
						 ijkpunt en de feitelijke uitgaven neemt verder af in 2013.
 Kunst en ontspanning en Oudheid
 Figuur 3.5. laat zien dat bij het cluster Kunst en ontspanning in 2013 het
						 verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke uitgaven wat groter is geworden.
						 Uit figuur 3.6. blijkt dat die extra uitgaven vooral door grote gemeenten
						 worden gedaan. Bij het cluster Oudheid is het verschil tussen feitelijke
						 uitgaven en het ijkpunt in 2013 bijna even groot als in 2012.
 Groen
 Volgens figuur 3.5. is in
						 2013 het verschil tussen feitelijke uitgaven en ijkpunt bijna even groot als in
						 2012. Uit figuur 3.6. blijkt dat de verdeling scheef is. Het verschil tussen
						 feitelijke uitgaven en ijkpunt is bij kleine gemeenten – € 16 per inwoner
						 en bij grote gemeenten – € 4 per inwoner.
 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en
						 stedelijke vernieuwing (VHROSV)
 Wat de verdeling over de
						 groottegroepen betreft, blijkt uit figuur 3.6. dat deze ongelijk is. Grote
						 gemeenten geven minder uit dan het ijkpunt, kleine juist meer. Dit fenomeen was
						 ook in eerdere jaren zichtbaar.
 Riolering en Reiniging
 In
						 paragraaf 3.6.2. gingen we al in op de tarieven voor de riolering en de
						 reiniging. Het reinigingsrecht en de afvalstoffenheffing dalen gemiddeld met
						 – 0,2% en de rioolrechten stijgen met 3,4%. Vorig jaar waren de percentages
						 respectievelijk 0,1% en 4,7%.
 Wegen en water
 Bij het cluster
						 Wegen en water wordt het verschil tussen de veronderstelde en feitelijke
						 uitgaven in 2013 groter. Het verschil met het ijkpunt wordt met name
						 veroorzaakt door de grote gemeenten, zoals figuur 3.6. laat zien. Gemeenten met
						 meer dan 50.000 inwoners geven € 29 meer uit dan het ijkpunt verondersteld.
						 Dit wordt in het cluster wel iets gecompenseerd door de uitgaven van kleine
						 gemeenten. Zij geven € 8 per inwoner minder uit dan het veronderstelde
						 ijkpunt.
 Openbare orde en veiligheid
 Uit
						 figuur 3.5. blijkt dat het verschil tussen veronderstelde uitgaven volgens het
						 ijkpunt en de feitelijke uitgaven in 2013 groter is dan in 2012. Het verschil
						 tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven is bij grote gemeenten iets groter dan
						 bij kleine gemeenten.
 Fysiek milieu
 Bij dit cluster
						 geven gemeenten minder uit dan het ijkpunt veronderstelt. Dit geldt voor beide
						 grootteklassen, alhoewel het verschil voor de kleine gemeenten groter is.
 Bevolkingszaken
 Figuur 3.5. laat
						 een daling zien in het verschil tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven. Evenals
						 vorig jaar is het verschil bij de kleine gemeenten groter dan bij de grote
						 gemeenten.
 Bestuursorganen
 Het verschil
						 tussen feitelijke uitgaven en het ijkpunt is in 2013 is groter geworden dan in
						 2012. Bij kleine gemeenten is dit verschil groter dan bij grotere
						 gemeenten.
 Samenvattend
 Het
						 geheel van de veertien uitgavenclusters overziend, wordt opnieuw een aantal
						 signalen voor scheefheid in verdeling waargenomen. Grotendeels komen die
						 overeen met de signalen uit eerdere Periodieke Onderhoudsrapporten, hetgeen al
						 aanleiding gaf nader onderzoek uit te voeren.
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 1
 BIJ HOOFDSTUK 3 POR: SAMENSTELLING CLUSTERS
 
 
 
 
 
 
 
 
 Cluster in gemeentefonds
 
 
 Samenstelling in termen van begrotingsfuncties uit Besluit
								 Begrotingen en Verantwoording (BBV 2004)
 
 
 
 
 
 
 Educatie
 
 
 fie. 420, Openbaar basisonderwijs, exclusief
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 421, Openbaar basisonderwijs,
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 422, Bijzonder basisonderwijs, exclusief
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 423, Bijzonder basisonderwijs,
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 430, Openbaar (voortgezet) speciaal onderwijs,
								 exclusief onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 431, Openbaar (voortgezet) speciaal onderwijs,
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 432, Bijzonder (voortgezet) speciaal onderwijs,
								 exclusief onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 433, Bijzonder (voortgezet) speciaal onderwijs,
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 440, Openbaar voortgezet onderwijs, exclusief
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 441, Openbaar voortgezet onderwijs,
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 442, Bijzonder voortgezet onderwijs, exclusief
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 443, Bijzonder voortgezet onderwijs,
								 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 480, Gemeenschappelijke baten en lasten van het
								 onderwijs
 
 
 
 
 fie. 482, Volwasseneneducatie
 
 
 
 
 Maatschappelijke zorg
 
 
 fie. 620, Maatschappelijke begeleiding en advies
 
 
 
 
 fie. 621, Vreemdelingen
 
 
 
 
 fie. 622, Huishoudelijke verzorging
 
 
 
 
 fie. 630, Sociaal-cultureel werk
 
 
 
 
 fie. 641, Tehuizen
 
 
 
 
 fie. 650, Kinderdagopvang
 
 
 
 
 fie. 651, Dagopvang gehandicapten
 
 
 
 
 fie. 652, Voorzieningen gehandicapten
 
 
 
 
 fie. 711, Ambulancevervoer
 
 
 
 
 fie. 712, Verpleeginrichtingen
 
 
 
 
 fie. 714, Openbare gezondheidszorg
 
 
 
 
 fie. 715, Jeugdgezondheidszorg (uniform deel)
 
 
 
 
 fie. 716, Jeugdgezondheidszorg (maatwerk deel)
 
 
 
 
 Werk en inkomen
 
 
 fie. 610, Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen
 
 
 
 
 fie. 611, Werkgelegenheid
 
 
 
 
 fie. 613, Overige sociale zekerheidsregelingen vanuit het
								 Rijk
 
 
 
 
 fie. 614, Gemeentelijk minimabeleid
 
 
 
 
 fie. 623, Participatiebudget1Met het participatiebudget worden de
										gemeentelijke middelen van het werkdeel (f611), inburgering (f621) en
										volwasseneneducatie (f482) gebundeld in één nieuwe functie namelijk f623. In
										het Periodiek Onderhoudsrapport worden de bedragen van deze functie verdeeld
										over de clusters Werk en inkomen, Maatschappelijke zorg en Educatie.
 
 
 
 
 Kunst en ontspanning
 
 
 fie. 510, Openbaar bibliotheekwerk
 
 
 
 
 fie. 511, Vormings- en ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 fie. 530, Sport
 
 
 
 
 fie. 540, Kunst
 
 
 
 
 fie. 580, Overige recreatieve voorzieningen
 
 
 
 
 Groen
 
 
 fie. 531, Groene sportvelden en terreinen
 
 
 
 
 fie. 550, Natuurbescherming
 
 
 
 
 fie. 560, Openbaar groen en openluchtrecreatie
 
 
 
 
 fie. 724, Lijkbezorging
 
 
 
 
 fie. 732, Baten begraafplaatsrechten
 
 
 
 
 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke
								 vernieuwing (VHROSV)
 
 
 fie. 810, Ruimtelijke ordening
 
 
 
 
 fie. 820, Woningexploitatie / woningbouw
 
 
 
 
 fie. 821, Stads- en dorpsvernieuwing
 
 
 
 
 fie. 822, Overige volkshuisvesting
 
 
 
 
 fie. 823, Bouwvergunningen
 
 
 
 
 Oudheid
 
 
 fie. 541, Oudheidkunde / musea
 
 
 
 
 Riool
 
 
 fie. 722, Riolering en waterzuivering (gecombineerd)
 
 
 
 
 fie. 729, Huishoudelijk/bedrijfsafvalwater
 
 
 
 
 fie. 730, Hemelwater
 
 
 
 
 fie. 731, Grondwater
 
 
 
 
 fie. 726, Baten rioolheffing (gecombineerd)
 
 
 
 
 fie. 727, Baten rioolheffing
								 huishoudelijk/bedrijfsafvalwater
 
 
 
 
 fie. 728, Baten rioolheffing grond- en hemelwater
 
 
 
 
 Reiniging
 
 
 fie. 721, Afvalverwijdering en -verwerking
 
 
 
 
 fie. 725, Baten reinigingsrechten en afvalstofheffing
 
 
 
 
 Wegen en water
 
 
 fie. 210, Wegen, straten en pleinen
 
 
 
 
 fie. 211, Verkeersmaatregelen te land
 
 
 
 
 fie. 214, Parkeren
 
 
 
 
 fie. 215, Baten parkeerbelasting
 
 
 
 
 fie. 221, Binnenhavens en waterwegen
 
 
 
 
 fie. 223, Veerdiensten
 
 
 
 
 fie. 240, Waterkering, afwatering en landaanwinning
 
 
 
 
 fie. 936, Baten toeristenbelasting (50%)
 
 
 
 
 Openbare orde en veiligheid
 
 
 fie. 120, Brandweer en rampenbestrijding
 
 
 
 
 fie. 140, Openbare orde en veiligheid
 
 
 
 
 fie. 160, Opsporing en ruiming conventionele
								 explosieven
 
 
 
 
 Fysiek milieu
 
 
 fie. 723, Milieubeheer
 
 
 
 
 Bevolkingszaken
 
 
 fie. 003, Burgerzaken
 
 
 
 
 fie. 004, Baten secretarieleges burgerzaken
 
 
 
 
 Bestuursorganen
 
 
 fie. 001, Bestuursorganen
 
 
 
 
 fie. 006, Bestuursondersteuning raad en
								 rekenkamer(functie)
 
 
 
 
 Algemene ondersteuning2In het Periodiek Onderhoudsrapport worden
										de bedragen van dit cluster «uitgesmeerd» over alle andere clusters, behalve
										bestuursorganen; hij is dus niet afzonderlijk zichtbaar.
 
 
 fie. 002, Bestuursondersteuning college van burgemeester en
								 wethouders
 
 
 
 
 fie. 005, Bestuurlijke samenwerking
 
 
 
 
 fie. 922, Algemene baten en lasten
 
 
 
 
 fie. 930, Uitvoering Wet WOZ
 
 
 
 
 fie. 940, Lasten heffing en invordering gemeentelijke
								 belastingen
 
 
 
 
 fie. 960, Saldo van kostenplaatsen
 
 
 
 
 fie. 990, Saldo van de rekening van baten en lasten na
								 bestemming
 
 
 
 
 Onroerende zaakbelasting (OZB)
 
 
 fie. 931, Baten onroerende-zaakbelasting gebruikers
 
 
 
 
 fie. 932, Baten onroerende-zaakbelasting eigenaren
 
 
 
 
 fie. 941, Lastenverlichting rijk
 
 
 
 
 Overige eigen middelen (OEM)
 
 
 fie. 212, Openbaar vervoer
 
 
 
 
 fie. 220, Zeehavens
 
 
 
 
 fie. 230, Luchtvaart
 
 
 
 
 fie. 310, Handel en ambacht
 
 
 
 
 fie. 311, Baten marktgelden
 
 
 
 
 fie. 320, Industrie
 
 
 
 
 fie. 330, Nutsbedrijven
 
 
 
 
 fie. 340, Agrarische productie en ontginning
 
 
 
 
 fie. 341, Overige agrarische zaken, jacht en visserij
 
 
 
 
 fie. 830, Bouwgrondexploitatie
 
 
 
 
 fie. 911, Geldleningen en uitzettingen korter dan 1
								 jaar
 
 
 
 
 fie. 913, Overige financiële middelen
 
 
 
 
 fie. 914, Geldleningen en uitzettingen langer of gelijk aan
								 1 jaar
 
 
 
 
 fie. 933, Baten roerende woon- en bedrijfsruimten
 
 
 
 
 fie. 934, Baten baatbelasting
 
 
 
 
 fie. 935, Baten forensenbelasting
 
 
 
 
 fie. 936, Baten toeristenbelasting (50%)
 
 
 
 
 fie. 937, Baten hondenbelasting
 
 
 
 
 fie. 938, Baten reclamebelasting
 
 
 
 
 fie. 939, Baten precariobelasting
 
 
 
 
 fie. 980, Mutaties reserves die verband houden met de
								 hoofdfunctie 0 tot en met 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 2:
 BELEIDSMUTATIES
 
 
 Beleidsmutaties (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 2014
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2012
 
 
 27.805
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop integratie-uitkeringen 2012
 
 
 – 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen
							 2012
 
 
 880
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overloop 2012/2013 kosten Financiele-verhoudingswet
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT emancipatiebeleid (decentralisatie-uitkering)
 
 
 170
 
 
 
 170
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 We Can Young (decentralisatie-uitkering)
 
 
 300
 
 
 
 300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale gebiedsontwikkelingen (Nota Ruimte en BIRK)
							 (decentralisatie-uitkering)
 
 
 6.876
 
 
 
 2.009
 
 
 
 1.759
 
 
 
 
 
 
 
 Landelijke voorziening WOZ (algemene uitkering)
 
 
 – 663
 
 
 
 – 663
 
 
 
 – 663
 
 
 – 663
 
 
 – 663
 
 
 – 663
 
 
 
 
 Landelijke voorziening WOZ (Waarderingskamer)
 
 
 663
 
 
 
 663
 
 
 
 663
 
 
 663
 
 
 663
 
 
 663
 
 
 
 
 Kosten Waarderingskamer
 
 
 106
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kosten Waarderingskamer uit de algemene uitkering
 
 
 – 106
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Informatiebeveiligingsdienst (algemene uitkering)
 
 
 – 2.000
 
 
 
 – 2.000
 
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 
 
 Informatiebeveiligingsdienst (VNG)
 
 
 2.000
 
 
 
 2.000
 
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 
 
 Vrouwenopvang (decentralisatie-uitkering)
 
 
 229
 
 
 
 229
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Electronische bekendmaking verkeersbesluiten
 
 
 – 218
 
 
 
 – 218
 
 
 
 – 218
 
 
 – 218
 
 
 – 218
 
 
 – 218
 
 
 
 
 Invoeringskosten decentralisatie Jeugdzorg
							 (decentralisatie-uitkering)
 
 
 15.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centra voor Jeugd en Gezin (decentralisatie-uitkering)
 
 
 15.000
 
 
 
 15.000
 
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 
 
 Buurtsportcoaches (decentralisatie-uitkering)
 
 
 55.208
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mannenopvang
 
 
 1.200
 
 
 
 1.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bodemsanering (decentralisatie-uitkering)
 
 
 – 3.000
 
 
 
 – 3.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herdenking slavernijverleden
 
 
 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WMO (integratie-uitkering)
 
 
 44.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres tranche 2012 (incidenteel)
 
 
 – 85.983
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres tranche 2012 (structureel)
 
 
 – 192.020
 
 
 
 – 192.020
 
 
 
 – 192.020
 
 
 – 192.020
 
 
 – 192.020
 
 
 – 192.020
 
 
 
 
 Accres tranche 2013
 
 
 38.104
 
 
 
 38.104
 
 
 
 38.104
 
 
 38.104
 
 
 38.104
 
 
 38.104
 
 
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 
 
 – 174.179
 
 
 
 – 483.840
 
 
 – 483.840
 
 
 – 483.840
 
 
 – 483.840
 
 
 
 
 RA A5 Terugdraaien vermindering politieke ambtsdragers
 
 
 
 
 110.000
 
 
 110.000
 
 
 110.000
 
 
 110.000
 
 
 
 
 RA A6 Initiatiefwet Heijnen
 
 
 
 
 – 18.000
 
 
 – 18.000
 
 
 – 18.000
 
 
 – 18.000
 
 
 
 
 RA A7 Motie Van Haersma Buma afromen
							 onderwijshuisvesting
 
 
 
 
 – 256.000
 
 
 – 256.000
 
 
 – 256.000
 
 
 – 256.000
 
 
 
 
 RA A8 Lagere apparaatskosten gemeenten
 
 
 
 
 – 60.000
 
 
 – 120.000
 
 
 – 180.000
 
 
 – 240.000
 
 
 
 
 RA D20 Afschaffen wettelijk verplichte maatschappelijke
							 stages
 
 
 
 
 – 20.000
 
 
 – 20.000
 
 
 – 20.000
 
 
 – 20.000
 
 
 
 
 RA E56 Verplicht hergebruik scootmobiel/rolstoel etc. in
							 Wmo
 
 
 
 
 – 15.000
 
 
 – 25.000
 
 
 – 50.000
 
 
 – 50.000
 
 
 
 
 RA E55 WMO huishuidelijke hulp inkomensafhankelijk beperken
							 (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 – 89.000
 
 
 
 – 975.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 – 1.140.000
 
 
 
 
 Accres tranche 2014
 
 
 
 
 973.468
 
 
 
 973.468
 
 
 973.468
 
 
 973.468
 
 
 973.468
 
 
 
 
 RA E55 WMO huishuidelijke hulp inkomensafhankelijk beperken
							 (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 89.000
 
 
 
 510.000
 
 
 530.000
 
 
 530.000
 
 
 530.000
 
 
 
 
 Accres tranche 2012 (incidenteel)
 
 
 – 106.037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Green Deal (decentralisatie-uittkering)
 
 
 2.617
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT emancipatiebeleid (decentralisatie-uitkering)
 
 
 20
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Quick Wins Binnenhavens (decentralisatie-uitkering)
 
 
 4.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale gebiedsontwikkelingen (Nota Ruimte en BIRK)
							 (decentralisatie-uitkering)
 
 
 15.108
 
 
 
 106
 
 
 
 93
 
 
 
 
 
 
 
 Invoeringskosten decentralisatie Jeugdzorg
							 (decentralisatie-uitkering)
 
 
 24.000
 
 
 
 7.775
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WUW-middelen naar de AU
 
 
 
 
 
 
 
 1.599
 
 
 
 
 WUW-middelen (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 
 
 
 – 1.599
 
 
 
 
 Correctie waterschapswegen (knelpunten verdeelproblematiek)
							 uit de AU
 
 
 
 
 
 
 
 – 80
 
 
 
 
 Correctie waterschapswegen (knelpunten verdeelproblematiek)
							 (integratie-uitkering)
 
 
 
 
 
 
 
 80
 
 
 
 
 Bijdrage aan het A+O-fonds
 
 
 
 
 62
 
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 
 
 Bijdrage uit de algemene uitkering aan het A+O-fonds
 
 
 
 
 – 62
 
 
 
 – 62
 
 
 – 62
 
 
 – 62
 
 
 – 62
 
 
 
 
 Transitiekosten nieuwe WMO
 
 
 
 
 37.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kosten Waarderingskamer
 
 
 
 
 130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kosten Waarderingskamer uit de algemene uitkering
 
 
 
 
 – 130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WMO (integratie-uitkering)
 
 
 25.502
 
 
 
 137.181
 
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 53.302
 
 
 
 
 Intensivering Amsterdam voortijdig schoolverlaters Caribisch
							 Nederland
 
 
 65
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek CPB decentralisaties (Rijk)
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek CPB decentralisaties (VNG)
 
 
 
 
 – 250
 
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 
 
 
 Accres tranche 2013
 
 
 – 18.730
 
 
 
 – 18.730
 
 
 
 – 18.730
 
 
 – 18.730
 
 
 – 18.730
 
 
 – 18.730
 
 
 
 
 Accres tranche 2014
 
 
 
 
 – 282.414
 
 
 
 – 282.414
 
 
 – 282.414
 
 
 – 282.414
 
 
 – 282.414
 
 
 
 
 
 Totaal mutaties (inclusief
							 meerjarige doorwerking 1e suppletoire 2013)
 
 
 
 – 126.917
 
 
 
 541.501
 
 
 
 – 619.996
 
 
 – 836.848
 
 
 – 921.598
 
 
 – 981.348
 
 
 
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 3:
 MOTIES EN TOEZEGGINGEN IN HET VERGADERJAAR
					 2012–2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Moties Onderdeel A.1 Afgedaan
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving van de motie
 
 
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 Motie Heijnen: Verzoekt om met betrekking tot de bouwleges de
								uitvoering van de afspraken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het
								Interprovinciaal Overleg eind 2010 niet alleen te toetsen op transparantie,
								maar ook op het in acht nemen van een redelijke bandbreedte.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De Tweede Kamer is op 11 oktober 2012 per brief geïnformeerd (TK
								2012–2013, 31 953,
								nr. 52).
 
 
 
 
 Motie Heijnen en Schouw: Verzoekt de regering wijziging van de
								Gemeente- en Provinciewet voor te bereiden die voorziet in de rol van
								commissarissen der Koningin en burgemeesters bij integriteitshandhaving.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De motie is meegenomen in de Verzamelwet/Wijziging Gemeentewet. Het
								wetsvoorstel ligt voor advies bij de Raad van State, waarmee aan de motie wordt
								voldaan.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Moties: Onderdeel A.2
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving van de motie
 
 
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 Motie Engels c.s.: Verzoekt de minister een of meer modellen
								voor een stelsel van financiële verhoudingen tussen rijk en gemeenten te
								ontwikkelen waarin rekening wordt gehouden met zowel de effecten van de
								voorgenomen decentralisaties als met voortgaande processen van gemeentelijke
								herindeling.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 Motie is in behandeling genomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toezeggingen: Onderdeel B.1
 Afgedaan
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving van de toezegging
 
 
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 De minister zegt toe de Tweede Kamer onderbouwd te informeren
								in het geval het kabinet een provinciaal herindelingadvies niet overneemt, met
								daarbij de overwegingen van het kabinet om het advies niet over te nemen.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De Tweede Kamer is op 28 mei 2013 per brief geïnformeerd (TK 2012–2013,
								28 750, nr.
								53).
 
 
 
 
 De minster zegt toe in het nieuwe Beleidskader gemeentelijke
								herindeling nader in te gaan op het feit dat, indien en voor zover gemeenten
								het onderling niet eens worden over een gemeentelijke herindeling in de regio,
								er een taak is weggelegd voor de provincie en de Kamer deze te zullen doen
								toekomen.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De Tweede Kamer is op 28 mei 2013 per brief geínformeerd (TK 2012–2013,
								28 750, nr.
								53).
 
 
 
 
 Terugkomen bij de Kamer op de EMU (Economische en Monetaire
								Unie) (Iv3)-kwartaalrapportages, na het Bestuurlijk Overleg Financiële
								Verhouding (BOFV) van april 2010. Met name op de mogelijkheid het aantal
								rapportages terug te brengen of gebruik te maken van deelverzamelingen
								(bijvoorbeeld alleen 100.000+).
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De toezegging is meegenomen in de wet HOF die naar verwachting per
								1 januari 2014 in werking zal treden.
 
 
 
 
 De minister zegt toe op verzoek van de heer Schouw (D66) in
								januari met een brief te komen over de wijze waarop de fusie van de gemeentes
								Naarden en Bussum opnieuw in gang moet worden gebracht.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De Tweede Kamer is op 14 februari 2013 per brief geïnformeerd (TK
								2012–2013, 32 280,
								nr. 14).
 
 
 
 
 De minister zegt toe op verzoek van de heer Schouw (D66) om in
								de decentralisatienota/beleidskader de 3 opties voor gemeentelijke opschaling
								(ondanks een voorkeur voor de optie «herindeling») evenwichtig te benaderen
								zodat een breed debat hierover mogelijk blijft.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 De Tweede Kamer is op 19 februari 2013 per brief geïnformeerd (TK
								2012–2013, 33 400-VII, nr. 59).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toezegging:
								Onderdeel B.2 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving van de toezegging
 
 
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 De minister zegt toe de varianten voor het vaste bedrag uit het
								Gemeentefonds uiteen te zetten en de Kamer hierover te informeren.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 In de meicirculairevan het gemeentefonds zijn gemeenten geinformeerd over
								de financiele prikkel mbt de herindelingsmaatstaf. Daarnaast is afgesproken
								nader onderzoek te doen naar het vaste bedrag. Dit onderzoek is eind 2013
								afgerond.
 
 
 
 
 De minister zegt toe de Kamer te informeren over de voortgang
								van de vorming van samenwerkingsverbanden door gemeenten. De financiële
								gevolgen van het uittreden worden hierin meegenomen. Er wordt in samenspraak
								met de VNG gestreefd naar congruentie waar dat kan
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 Gemeenten hebben tot 31 mei de tijd gehad om aan de VNG door te geven
								welke samenwerkingsverbanden zij gaan vormen. Tweede Kamer wordt over de
								uitkomsten geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister zegt toe de Tweede Kamer komend voorjaar bij brief
								te informeren over de stappen om te komen tot een standpunt op het rapport
								«Vertrouwen, verdelen, verantwoorden».
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 Bij brief van 7 september 2012 wordt de toezegging verlengd, aangezien het
								rapport nadrukkelijk bij het vervolg van de herijking van het gemeentefonds
								betrokken wordt. Over de uitkomst van dat traject wordt de Tweede Kamer naar
								verwachting in de tweede helft van 2013 geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister zegt de Eerste Kamer toe, naar aanleiding van een vraag van het
								lid De Vries-Leggedoor, dat het kernenbeleid van de nieuwe gemeente en de
								gevolgen hiervan voor de inwoners onderdeel zal vormen van de voor 2013 beoogde
								evaluatie van de herindeling Súdwest Fryslân.
 
 
 Gemeente- en provinciefonds
 
 
 Het kernenbeleid en de gevolgen daarvan voor de inwoners wordt meegenomen
								in de evaluatie, welke in 2013 zal worden afgerond. Begin 2014 ontvangt zowel
								de Eerste Kamer als de Tweede Kamer het eindrapport.
 
 
 
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 4:
 OVERZICHT RECHTSPERSONEN MET EEN WETTELIJKE TAAK EN
					 ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN (VALLEND ONDER ANDERE MINISTERIES)
 
 
 Overzicht Rechtspersonen met een Wettelijke Taak en
					 Zelfstandige Bestuursorganen (vallend onder andere ministeries)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam organisatie
 
 
 Ministerie
 
 
 RWT
 
 
 ZBO
 
 
 Functie
 
 
 Begrotings-artikel
 
 
 Begrotingsraming (x 1.000)
 
 
 Verwijzing naar website RWT/ZBO
 
 
 
 
 
 
 Waarderingskamer
 
 
 Ministerie van Financiën
 
 
 
 
 
 X
 
 
 De Waarderingskamer controleert of alle Nederlandse gemeenten de Wet
							 waardering onroerende zaken (Wet WOZ) volgens de voorgeschreven regels
							 uitvoeren. Verder houdt de Waarderingskamer toezicht op de uitvoering van de
							 Basisregistratie waarde onroerende zaken. Op basis van de Wet WOZ dragen
							 gemeenten voor dit doel bij in de kosten van de Waarderingskamer. Dit is verder
							 uitgewerkt in artikel 5 van het Uitvoeringsbesluit kostenverrekening en
							 gegevensuitwisseling Wet waardering onroerende zaken. Bepaald is dat gemeenten
							 uit het gemeentefonds structureel voor de helft bijdragen in de begrote kosten
							 van de Waarderingskamer.
 
 
 Artikel 1 «Gemeentefonds»
 
 
 € 1.821
 
 
 
 
							 http://www.waarderingskamer.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 1.
 Als ZBO’s en RWT’s uit de begroting
						van het Gemeentefonds (hoofdstuk B) een bijdrage ontvangen, is in de tabel
						aangegeven ten laste van welk beleidsartikel de bijdrage aan het ZBO of de RWT
						komt. Alleen de bijdrage in het begrotingsjaar is genoemd, mogelijke bijdragen
						in latere jaren worden niet vermeld.
 
 
 2.
 Als de organisatie een RWT of ZBO is,
						wordt dat met een kruisje in kolom 2 en 3 aangegeven. De functie van de
						organisatie is kort omschreven, voor meer informatie is een verwijzing met een
						link naar de website van de organisatie opgenomen in de laatste kolom van de
						tabel. Verder is in de tabel aangegeven onder verantwoordelijkheid van welk
						ministerie de ZBO/RWT valt die een bijdrage ontvangt uit het
						Gemeentefonds.
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 5:
 LIJST MET AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 AMvB
 
 
 Algemene maatregel van bestuur
 
 
 
 
 A+O fonds
 
 
 Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Gemeenten
 
 
 
 
 AWBZ
 
 
 Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
 
 
 
 
 BCF
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 
 
 Bofv
 
 
 Bestuurlijk overleg financiële verhouding
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de statistiek
 
 
 
 
 DU
 
 
 Decentralisatie-uitkering
 
 
 
 
 EMU
 
 
 Economische en Monetaire Unie
 
 
 
 
 FES
 
 
 Fonds Economische Structuurversterking
 
 
 
 
 FOG
 
 
 Financieel Overzicht Gemeenten
 
 
 
 
 Fvw
 
 
 Financiële-verhoudingswet
 
 
 
 
 GF
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 
 
 IPO
 
 
 Interprovinciaal Overleg
 
 
 
 
 IU
 
 
 Integratie-uitkering
 
 
 
 
 MILH
 
 
 Monitor Inkomsten Lokale Heffingen
 
 
 
 
 NGRU
 
 
 Netto gecorrigeerde Rijksuitgaven
 
 
 
 
 OEM
 
 
 Overige Eigen Middelen
 
 
 
 
 OOV
 
 
 Openbare orde en veiligheid
 
 
 
 
 OSU
 
 
 Onderhoudsrapportage Specifieke Uitkeringen
 
 
 
 
 OW
 
 
 Ontwerpbegroting
 
 
 
 
 OZB
 
 
 Onroerende-zaakbelastingen
 
 
 
 
 PF
 
 
 Provinciefonds
 
 
 
 
 POR
 
 
 Periodiek Onderhoudsrapport
 
 
 
 
 SiSa
 
 
 Single information Single audit
 
 
 
 
 UvW
 
 
 Unie van Waterschappen
 
 
 
 
 VNG
 
 
 Vereniging Nederlandse Gemeenten
 
 
 
 
 Wmo
 
 
 Wet maatschappelijke ondersteuning
 
 
 
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 6:
 LIJST MET BELANGRIJKE TERMEN EN HUN BETEKENIS
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende uitkering
 
 
 Uitkering op aanvraag van gemeenten waar de algemene middelen aanmerkelijk
								en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke uitgaven te voorzien,
								ondanks een redelijk peil van de eigen inkomsten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres
 
 
 Bedrag waarmee het beschikbare bedrag van het gemeentefonds jaarlijks wordt
								aangepast, gebaseerd op een bestuurlijk overeengekomen normeringsystematiek
								(zie ook normeringsystematiek).
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene uitkering uit het gemeentefonds
 
 
 Uitkering aan alle gemeenten die ten goede komt aan de algemene
								middelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 12-uitkering
 
 
 Zie aanvullende uitkering
 
 
 
 
 
 
 
 
 Cluster
 
 
 Samenhangend geheel van beleidsterreinen uit oogpunt van kostenoriëntatie
								en verdeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Decentralisatie-uitkering uit het gemeentefonds
 
 
 Sinds 2008 bestaat binnen het gemeentefonds naast de algemene uitkering
								(zie algemene uitkering uit het gemeentefonds) en de integratie-uitkering (zie
								integratie-uitkering uit het gemeentefonds) ook de decentralisatie-uitkering.
								De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de
								integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene uitkering van
								het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van
								overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de
								decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Dat maakt de uitkering
								geschikt voor de overheveling van specifieke uitkeringen, ook als die termijn
								nog niet bekend is. Ook maakt het de uitkering geschikt voor middelen die
								slechts tijdelijk beschikbaar zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële-verhoudingswet (Fvw)
 
 
 Wet waarin is vastgelegd dat er een gemeentefonds en provinciefonds is. De
								wet regelt daarnaast globaal de wijze van verdeling van het gemeentefonds. In
								de wet zijn tevens regels opgenomen met betrekking tot de aanvullende
								uitkering. Per 1 januari 1997 is de wet voor het gemeentefonds herzien.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Integratie-uitkering uit het gemeentefonds
 
 
 Uitkering die wordt toegepast als overheveling van een specifieke uitkering
								of eigen middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang
								van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een
								geleidelijke overgang naar de algemene uitkering.
 
 
 
 
 
 
 
 
 IJkpunten
 
 
 Geobjectiveerde kostennormen per taakgebied, rekening houdend met
								structuurkenmerken, die voor alle gemeenten respectievelijk provincies
								beschikbaar zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Normeringsystematiek
 
 
 Bepaling van het accres van het gemeentefonds op basis van een norm. De
								norm is de jaarlijkse procentuele ontwikkeling van de netto gecorrigeerde
								rijksuitgaven. De netto gecorrigeerde rijksuitgaven zijn de bruto-rijksuitgaven
								minus de niet-belastingontvangsten van het Rijk gecorrigeerd voor onder meer de
								uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking, de Europese Unie, het gemeentefonds en
								het provinciefonds. Als de netto gecorrigeerde rijksuitgaven stijgen (dalen),
								nemen het gemeentefonds en het provinciefonds met hetzelfde percentage toe
								(af). Deze systematiek staat ook wel bekend onder het principe van «samen de
								trap op en samen de trap af».
 
 
 
 
 
 
 
 
 Periodieke onderhoudsrapportage (POR)
 
 
 Jaarlijkse rapportage aan de Staten-Generaal over de staat van de
								verdeelmaatstaven van het gemeentefonds. Wanneer de bestaande verdeling niet
								meer voldoet aan de kostenstructuren bij de gemeenten, dan wordt gerapporteerd
								hoe de verdeling kan worden aangepast, c.q. welke onderzoeken op dat gebied
								lopen. Het rapport verschijnt als bijlage bij de gemeentefondsbegroting.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv)
 
 
 Adviesorgaan op het terrein van de gemeentelijke en provinciale
								financiën.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitkeringsbasis
 
 
 De uitkeringsbasis wordt berekend door de vermenigvuldiging van het aantal
								eenheden van een set van verdeelmaatstaven met de bijbehorende gewichten
								(bedragen per eenheid).
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitkeringsfactor
 
 
 Via de normeringsystematiek wordt jaarlijks de omvang van het gemeentefonds
								bepaald (voeding). De uitkeringsfactor is de verhouding tussen de voeding en de
								totale landelijke uitkeringsbasis. De uitkeringsfactor wordt afgerond op 3
								decimalen achter de komma. Het derde decimaal achter de komma wordt ook wel een
								«punt» uitkeringsfactor genoemd. Als de uitkeringsfactor bijvoorbeeld stijgt
								van 1,253 naar 1,265 is dit een stijging van 12 punten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitkeringsjaar
 
 
 Het kalenderjaar waarover het recht op uitkering ontstaat.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verdeelmaatstaf
 
 
 Maatstaf ter verdeling van de algemene uitkering die verband houdt met de
								gemeentelijke behoefte aan algemene middelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verdeelreserve
 
 
 Gedeelte van de algemene uitkering dat niet aan de gemeenten wordt
								uitgekeerd, maar als reservering apart wordt gehouden. De verdeelreserve dient
								om onverwachte effecten bij de meting van maatstaven op te vangen. Op het
								moment dat maatstaven definitief zijn of geen onverwachte ontwikkelingen meer
								kunnen doormaken wordt de verdeelreserve verrekend.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarderingskamer
 
 
 Zelfstandig bestuursorgaan dat toeziet op een correcte waardering van
								onroerende zaken in Nederland. De gemeenten dragen via het gemeentefonds bij
								aan de bekostiging van dit orgaan.