Tijdelijke referendumwet; Nadere memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20002001-27034, nr. 216e

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

11-06-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27034 nr. 216e

08-06-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27034Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 24 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 034Tijdelijke regels inzake het raadgevend correctief referendum (Tijdelijke
referendumwet)nr. 216eNADERE MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 8 juni 2001Met genoegen nam de regering kennis van het oordeel van de leden van de
CDA-fractie dat in de memorie van antwoord een aantal zaken werd toegespitst
en verhelderd. Zij hoopt de lichte verwondering die sommige antwoorden bij
deze leden nog wekten met deze nadere memorie van antwoord te kunnen wegnemen,
overigens zonder in de verwachting te verkeren dat zij de gememoreerde ernstige
reserves van deze leden tegen het referendum als zodanig direct ongedaan zou
kunnen maken. Ook hoopt de regering de gemengde gevoelens van het lid van
de fractie van de OSF met de beantwoording te kunnen doen afnemen.De leden van de fractie van het CDA kwamen terug op de vraag of het wetsvoorstel
zich verdraagt met het constitutionele recht, meer in het bijzonder de Grondwet.
Deze leden wezen erop dat voor hen vooral van belang is dat het grondwettelijke
proces van wetgeving wordt geconditioneerd, kort gezegd omdat door de toelating
van een inleidend verzoek de in de wet voorziene inwerkingtredingsregeling
vervalt en doordat het referendumelectoraat de wetgever kan dwingen tot heroverweging
van de wet. In de memorie van antwoord is uitvoerig uiteengezet op welke gronden
de regering op dit punt een ander oordeel huldigt, waarnaar hier zij verwezen
(Kamerstukken I 2000/01, 27 034, nr. 216c, blz. 4 e.v.).In verband hiermee stelden de leden van de fractie van het CDA de vraag
of de stellingname van de regering nu bij voorbeeld ook betekent dat na aanvaarding
en bekrachtiging van wetsvoorstellen bij wet andere «adviesmomenten»
kunnen worden voorzien die dwingen tot heroverweging. Deze leden wilden ook
graag vernemen of zulks zonder grondwettelijke basis zou kunnen.De totstandkoming van een wettelijke regeling als door deze leden bedoeld
acht ik vrij theoretisch. Het vragen van advies over een reeds bekrachtigde
wet zal slechts in uitzonderlijke gevallen plaatsvinden, omdat adviezen over
wetsvoorstellen in beginsel heel goed voorafgaand aan de indiening van een
voorstel of lopende een wetgevingsprocedure kunnen worden ingewonnen. Een
algemene wettelijke regeling terzake lijkt mij derhalve niet aan de orde.Het vragen van advies over een concrete wet na de bekrachtiging acht ik –
hoewel zulks ongebruikelijk zou zijn en om die reden een bijzondere motivering
zou behoeven – wel denkbaar. Het vragen van advies over de inwerkingtreding
van een wet na de bekrachtiging daarvan wordt door de Grondwet niet uitgesloten.
Uit artikel 88 Grondwet kan immers niet de juridische verplichting om wetten
in werking te laten treden worden afgeleid. In de staatsrechtelijke praktijk
zijn dan ook wel voorbeelden te vinden van wetten die nooit in werking zijn
getreden (en soms zelfs pas decennia later zijn ingetrokken). De inwerkingtredingsregeling
in de bijzondere wet zou voor het vragen van advies overigens wel de ruimte
moeten bieden, in die zin dat de inwerkingtreding niet reeds op korte termijn
is bepaald, dan wel dat de regeling van de inwerkingtreding is gedelegeerd
aan de regering. Het ligt voorts in de rede bij de besluitvorming over een
advies dat ertoe strekt een wet niet in werking te laten treden, het parlement
op enigerlei wijze te betrekken.Voorts wezen de leden van de fractie van het CDA op een passage over de
werking van het raadgevend referendum in de memorie van toelichting van het
wetsvoorstel zoals voorgelegd aan de Raad van State.De betreffende passage is, zoals ook deze leden bekend is, naar aanleiding
van opmerkingen van de Raad van State geschrapt. In het nader rapport is aangegeven
dat de bewuste passage niet meer dan een veronderstelling ten aanzien van
het mogelijke politieke effect van een afwijzende kiezersuitspraak bij een
raadgevend referendum in de praktijk is, zonder af te willen doen aan de juridische
verschillen tussen raadgevend en beslissend referendum. Uit het advies van
de Raad van State op dit punt blijkt dat hij van oordeel is dat de juridische
verschillen tussen de twee vormen van referenda doorslaggevend zijn voor de
vraag of het raadgevend referendum zonder herziening van de Grondwet kan worden
ingevoerd. Door een verdere aanscherping van de toelichting op dit punt is
deze opvatting van de Raad, die overigens ook al in de oorspronkelijke toelichting
was neergelegd, onderschreven. Een uitgebreide beschouwing over de juridische
verschillen tussen het beslissend en het raadgevend referendum en de gevolgen
daarvan voor de vraag of grondwetsherziening noodzakelijk is, heb ik reeds
in de memorie van antwoord gegeven, waarnaar hier kortheidshalve zij verwezen.De leden van de fractie van het CDA stelden vervolgens het recht van niet-Nederlanders
om aan een provinciaal raadgevend referendum deel te nemen aan de orde. Zij
meenden dat uitsluiting van niet-Nederlanders aan een provinciaal beslissend
referendum vanuit de ratio van een beslissend referendum verdedigbaar was,
maar vanuit een raadgevend of raadplegend referendum niet.Allereerst wil ik het mogelijke misverstand dat personen die niet zelf
hebben deelgenomen aan de statenverkiezingen, niet deel mogen nemen aan een
provinciaal referendum, uit de wereld helpen. Voor de kiesgerechtigdheid voor
een provinciaal referendum is doorslaggevend of men op de dag dat het besluit
van gedeputeerde staten inzake de vaststelling van de datum voor het referendum
wordt genomen, kiesgerechtigd zou zijn voor statenverkiezingen (artikel 30
van het voorstel). Personen die bij voorbeeld na de statenverkiezingen zijn
verhuisd naar de provincie en die overigens voldoen aan de voorwaarden voor
het kiesrecht van statenverkiezingen, zijn derhalve gerechtigd aan een na
die verkiezingen te houden provinciaal referendum deel te nemen. Hetzelfde
geldt voor personen die pas na de statenverkiezingen maar voorafgaand aan
de stemming inzake het referendum de leeftijd van achttien jaren hebben bereikt.Ten aanzien van de vraag van de leden van de CDA-fractie over het recht
van niet-Nederlanders om aan een referendum deel te nemen, merk ik op dat
de reden voor de keuze inzake de afgrenzing van het referendumelectoraat niet
primair ligt in het richtinggevende karakter van het voorstel tot grondwetsherziening,
zoals ook uit de memorie van antwoord moge blijken, maar in het karakter van
het referendum als aanvullend middel op het vertegenwoordigend
stelsel. Het referendum moet worden gezien als een instrument in relatie tot
het vertegenwoordigend stelsel. Door middel van het referendum kunnen kiezers,
die eerst hun mandaat aan een volksvertegenwoordiging hebben gegeven, over
besluiten van diezelfde volksvertegenwoordiging een uitspraak doen. Dat die
uitspraak in het geval van het beslissend referendum leidt tot het van rechtswege
vervallen van het besluit en in het geval van een raadgevend referendum tot
een verplichting tot heroverweging van het besluit, maakt in dit verband niet
uit. In beide gevallen ligt het voor de hand de kiezers die de door hen gekozen
volksvertegenwoordiging willen «corrigeren», volgens dezelfde
criteria het kiesrecht te geven. Dat heeft dan inderdaad tot gevolg dat niet-Nederlanders
niet kunnen deelnemen aan een provinciaal referendum.De leden van de fractie van het CDA stelden voorts nadere vragen met betrekking
tot artikel 5 van het Europees Handvest inzake lokale autonomie. Deze leden
bestreden de opvatting van de regering niet dat artikel 5 van het Handvest –
meer in het bijzonder de woorden «zo mogelijk» – niet in
de weg staat aan de Nederlandse praktijk de plaatselijke gemeenschap via de
gemeenteraad te consulteren over wijzigingen van gemeentegrenzen. Zij vroegen
nu hoe artikel 5 in de nieuwe situatie, dus na de inwerkingtreding van de
Tijdelijke referendumwet en eventuele grondwetsherziening, uitgelegd moet
worden. Er is dan immers sprake van een in het (nationale) staatsrecht verankerd
instrument van een gemeentelijk referendum waardoor de verdragspartij Nederland
verandert van een adressaat zonder referendum in een adressaat met referendum,
zo betoogden deze leden.Artikel 5 van het Europees Handvest inzake lokale autonomie bepaalt dat
wijzigingen van plaatselijke gebiedsgrenzen niet worden aangebracht zonder
vooraf de desbetreffende plaatselijke gemeenschappen te raadplegen, zo mogelijk
door middel van een referendum waar dit wettelijk is toegestaan. Het vooraf
raadplegen van de plaatselijke gemeenschap bij wijziging van gebiedsgrenzen
is het uitgangspunt van artikel 5. De Nederlandse wetgeving voldoet door middel
van de in de Wet algemene regels herindeling voorgeschreven procedures aan
die eis. De laatste zinsnede van artikel 5 bevat een aansporing tot het houden
van een referendum waar dit wettelijk is toegestaan, zonder dat van een juridische
gehoudenheid daartoe sprake is. Uit artikel 5 vloeit niet een algemene verplichting
voort om een wettelijke referendumregeling op herindelingen van toepassing
te laten zijn.De leden van de fractie van het CDA behielden na lezing van de antwoorden
op het punt van de relatie tussen dit voorstel en bestaande en toekomstige
decentrale autonome verordeningen nog enkele vragen over die verhouding.De aan het woord zijnde leden wezen er terecht op dat het wetsvoorstel
het raadgevende correctief referendum als onderwerp heeft. Artikel 1 definieert
«referendum» als «raadgevend correctief referendum».
Het begrip «correctief» geeft aan dat het referendum betrekking
heeft op een genomen besluit. Wat het decentrale niveau betreft heeft het
voorstel betrekking op het raadgevende correctief referendum met betrekking
tot de in artikel 8 genoemde besluiten (hetzij door die besluiten referendabel
te verklaren, hetzij door die besluiten juist van het referendum uit te zonderen).
Deze leden wezen er terecht op dat artikel 166 een ruimer referendumbegrip
bevat. De opvatting van de aan het woord zijnde leden dat hiermee het onderwerp
van het wetsvoorstel plotseling wordt verruimd, deel ik niet. De essentie
van het voorstel is dat het regelt in welke gevallen en onder welke voorwaarden
een raadgevend correctief referendum gehouden moet worden. Artikel 166 is
als onderdeel van de slot- en overgangsbepalingen in die zin van andere orde
dat het – in het licht van het onderwerp van het voorstel –
uitdrukkelijk regelt in welke mate de autonome bevoegdheid van provincie-
en gemeentebesturen in stand blijft. Daarvoor is het begrip «raadgevend
referendum» als aangrijpingspunt gekozen vanuit de gedachte dat niet-correctieve
raadgevende referenda op autonome basis mogelijk moeten blijven. Het begrip
«raadgevend referendum» in artikel 166 valt niet onder de definitie
van het begrip «referendum» in artikel 1. Gelet op het vorenstaande
zie ik niet in dat het beter ware geweest het hele voorstel te enten op het
raadgevende referendum met eventuele subcategorieën, zoals de aan het
woord zijnde leden suggereerden.De vraag van de aan het woord zijnde leden of artikel 166 ook betrekking
heeft op bestaande referendumverordeningen beantwoord ik bevestigend.Een verordening die betrekking heeft op een ontwerp-besluit dat later
als besluit onder de Tijdelijke referendumwet valt blijft op grond van artikel
166 inderdaad van kracht, ongeacht het tijdstip waarop die verordening werd
vastgesteld. Een autonoom referendum daarover is dus mogelijk. Nadat het besluit
is genomen is de Tijdelijke referendumwet daar inderdaad op van toepassing,
al zal het niet waarschijnlijk zijn dat ook dan nog een Trw-referendum daadwerkelijk
gehouden zal worden. Het decentrale bestuur kan zelf bezien of wijziging van
de autonome verordening om dit mogelijk ongewenste gevolg te voorkomen wenselijk
is.De aan het woord zijnde leden wezen erop dat in de memorie van toelichting
cumulatie van referenda wordt gezien als doorkruising van de Trw. Stelt de
regering zich ook na amendering van het wetsvoorstel op dit standpunt, zo
vroegen zij.Na de amendering gaat het wetsvoorstel uit van een ruimere mate van autonome
referendummogelijkheden. De regering heeft dit uitgangspunt onderschreven.
Mogelijke cumulatie van een autonoom en een Trw-referendum is op zichzelf
geen reden meer om het autonome referendum te verbieden. Als gezegd kan het
decentrale bestuur desgewenst de autonome verordening aanpassen.De leden van de CDA-fractie stelden een vraag over de clausulering van
de omvang van het referendumrecht door de gemeente. Deze leden stelden vast
dat dit individuele recht ten aanzien van belastingverordeningen de facto
wordt verleend of onthouden door de gemeenteraad. Zij vroegen of deze bevoegdheid
om grondrechten te clausuleren eigenlijk niet steeds moet worden opgedragen
aan de formele wetgever en slechts onder zeer bepaalde condities (met name
genoemde doelcriteria) aan gemeentebesturen. Of moet het recht op referendum
zoals de regering dat ziet niet worden beschouwd als een grondrecht, zelfs
niet in functie en perspectief met het grondwetsherzieningsvoorstel, zo vroegen
deze leden.Het wetsvoorstel beoogt de burger onder bepaalde voorwaarden over bepaalde
onderwerpen een recht op referendum te bieden. De bedoeling van het wetsvoorstel
is om voor burgers in alle gemeenten het raadgevend referendum mogelijk te
maken en hen daarmee het recht te geven zich uit te spreken over besluiten
houdende algemeen verbindende voorschriften. Ten aanzien van onder andere
belasting- en legesverordeningen is er in het wetsvoorstel voor gekozen dat
de gemeenteraad bij verordening, die overigens zelf referendabel is, kan bepalen
dat over deze besluiten geen referendum wordt gehouden (artikel 8, vierde
lid, aanhef en onder a). Hierdoor kan de omvang van het recht op een raadgevend
referendum van gemeente tot gemeente verschillen, hetgeen nu overigens nog
veel sterker het geval is. De meerwaarde van het wetsvoorstel is dat de mogelijkheid
van een raadgevend referendum voor burgers in alle gemeenten wordt geopend,
terwijl er nu nog veel gemeenten zijn waar burgers deze mogelijkheid
niet hebben.Daargelaten de vraag in hoeverre het recht op referendum kan worden beschouwd
als een grondrecht, merk ik het volgende op. De bevoegdheid van de gemeenteraad
om bepaalde besluiten inhoudende algemeen verbindende voorschriften van referendabiliteit
uit te sluiten is beperkt tot een klein aantal, in artikel 8, vierde lid van
het wetsvoorstel, strikt omschreven gevallen. De wet in formele zin geeft
derhalve precies aan in welke gevallen de gemeenteraad beperkingen mag stellen
aan het recht op referendum. De opneming van nadere doelcriteria is hier derhalve
niet aan de orde en overigens ook niet goed denkbaar. Bovendien zou het een
verslechtering zijn in vergelijking met het huidige voorstel – dat precies
aangeeft in welke gevallen de gemeenteraad de omvang van het recht op een
raadgevend referendum kan beperken – indien uitsluitend met doelcriteria
zou worden gewerkt.Het lid van de fractie van de OSF heeft met gemengde gevoelens kennis
genomen van de beantwoording van zijn vraag over uitspraken van mijn ambtsvoorganger
op 19 mei 1999 inzake een onafhankelijke referendumkamer. Dit lid memoreerde
dat genoemde uitspraak van doorslaggevend belang is geweest voor de fractie
van de OSF om het vorige grondwetsherzieningsvoorstel alsnog te steunen, en
wees erop dat het ontbreken van een regeling terzake in het onderhavige voorstel
gevolgen voor de stellingname van deze fractie zou kunnen hebben.In antwoord op deze vragen wijs ik erop dat mijn ambtsvoorganger niet
meer heeft gezegd dan dat het neerleggen van de toetsing van referendabiliteit
van wetsvoorstellen bij een onafhankelijke instantie een goede mogelijkheid
zou zijn die zou passen binnen de Nederlandse traditie rond verkiezingen,
en dat deze mogelijkheid zou worden betrokken bij de voorbereiding van de
uitvoeringswetgeving (Hand. I 1998/99, blz. 30–1386). Deze mogelijkheid
is bij de voorbereiding van het onderhavige wetsvoorstel ook serieus overwogen,
zoals uit de toelichting bij het wetsvoorstel blijkt (Kamerstukken II 1999/2000,
27 034, nr. 3, blz. 39 en 40). Zij is uiteindelijk niet in het wetsvoorstel
opgenomen omdat dit de referendumprocedure zou compliceren. De belangrijkste
complicatie zou eruit bestaan dat pas bij de beoordeling van het inleidend
verzoek door het centraal stembureau – derhalve nadat een deel van de
kiezers de moeite heeft genomen handtekeningen voor het referendum te plaatsen –
de vraag of een wet referendabel is aan de orde zou kunnen komen. Een negatief
oordeel over de referendabiliteit zou dan voor de initiatiefnemers extra frustrerend
kunnen zijn. Een alternatief daarvoor zou een langere procedure zijn voorafgaand
aan het inleidend verzoek, hetgeen tot een verlenging van de totale procedure
zou leiden. In aanmerking genomen dat de voordelen van onafhankelijke toetsing
gering zijn, omdat de toetsing een volledig gebonden karakter heeft, en het
besluit in alle gevallen volledig door de rechter zal kunnen worden getoetst,
is gekozen voor toetsing door het betrokken bestuursorgaan.Bovenbeschreven aspecten van de keuze tussen toetsing door een onafhankelijke
instantie of door een bestuursorgaan konden op het moment van behandeling
van het vorige grondwetsherzieningsvoorstel door de Eerste Kamer nog niet
allemaal worden overzien. Naar mijn oordeel levert de wetenschap van nu nieuwe
relevante gegevens op waaraan niet zonder meer voorbij kan worden gegaan,
waarbij ik nog buiten beschouwing wil laten dat het onderhavige voorstel een
ander voorstel is dan waarop de uitspraken van mijn ambtsvoorganger betrekking
hadden. Ik hoop dat het lid van de fractie van de OSF gevoelig is voor de
hier weergegeven argumenten en dat dit zijn stellingname zal kunnen beïnvloeden,
waarbij ik mij realiseer dat de kwestie voor dit lid van groot gewicht is.Wat betreft de vraag hoe met toezeggingen van ambtsvoorgangers in de Eerste
Kamer gedaan, moet worden omgegaan, merk ik op dat daarover in
algemene zin moeilijk uitspraken zijn te doen, behalve dan dat zij in de context
van het gevoerde debat moeten worden bezien, dat het uitgangspunt vanzelfsprekend
is dat toezeggingen worden nagekomen, en dat nieuwe feiten of omstandigheden
relevant kunnen zijn. In die zin zullen eventuele toezeggingen van mijn kant
in het komende debat met de Eerste Kamer ook moeten worden begrepen, zo antwoord
ik het lid van de fractie van de OSF.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20002001-27034-216e.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl