MAVO/VBO/VSO; Verslag algemeen overleg van 2 juni 2004 over gehandicapte leerlingen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24578, nr. 64

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

09-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

24578 nr. 64

30-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24578Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 27728Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 578MAVO/VBO/VSO27 728Wijziging van de Wet op de expertisecentra, de Wet op het primair onderwijs
en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van een
leerlinggebonden financiering en de vorming van regionale expertisecentra
(regeling leerlinggebonden financiering)nr. 64VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 30 juni
2004De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op 2 juni 2004 overleg gevoerd met staatssecretaris Nijs
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:– de brief van de staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 22 mei 2003 inzake onderzoek problemen
gehandicapten (v)mbo (24 578, nr. 50);– verslag van het schriftelijk overleg
over bovenstaande brief (24 578, nr. 60) en antwoord/reactie staatssecretaris
d.d. 19 december 2003;– de brief van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap d.d. 24 mei jl. (27 728 nr. 70) m.b.t. de
uitvoering van de motie Aasted Madsen c.s. inzake de bevordering van toegang
van leerlingen met handicap en/of gedragsstoornis tot mbo en het gebruik van
het «rugzakje» (27 728, nr. 64).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Eijsink (PvdA) betreurt het dat er
geen passende financiering is voor het doorstromen van leerlingen met een
handicap en/of gedragsstoornis uit het basisonderwijs naar het mbo. Politiek
is besloten dat deze kinderen in een regulier onderwijssysteem horen. Het
maatwerk daarvoor is al ingezet. Dan is het verbijsterend dat dit voor het
BVE (beroepsonderwijs en volwasseneneducatie) niet geldt. Het is van groot
belang dat deze kinderen geschoold worden om later deel te kunnen nemen aan
het arbeidsproces.De staatssecretaris stelt in haar brief van 25 mei dat binnen de
lumpsum-middelen voor de BVE-instellingen voldoende adequate opvang en opleiding
mogelijk zou moeten zijn. Zij erkent wel de problematiek die door de BVE-raad
wordt geschetst, namelijk dat zich allocatieproblemen kunnen voordoen. Zij
geeft aan dat er een gezamenlijk onderzoek van de ministeries van OCW en van
Sociale Zaken wordt opgezet. Hoewel dat zeer te waarderen is, is het probleem
hiermee niet opgelost. Hoe langer deze leerlingen geen adequate
begeleiding krijgen, hoe langer het duurt voordat zij aan het arbeidsproces
deel kunnen nemen.Mevrouw Eijsink verzoekt de staatssecretaris om te laten onderzoeken waar
de problemen precies liggen. Uit de toegezonden informatie valt niet op te
maken om hoeveel leerlingen met een handicap het gaat en hoeveel leerlingen
werkelijk hulp krijgen. Bekend is dat er een aantal leerlingen tussen wal
en schip vallen. Hoeveel leerplichtige kinderen met een handicap zitten op
dit moment thuis? Hoeveel voortijdige schoolverlaters zijn er met een handicap?
Is de staatssecretaris bereid om gegevens daarover bekend te maken? Er zijn
ROC's die bovengemiddeld leerlingen met een beperking opvangen. Hun budget
daarvoor is niet toereikend, waardoor zij niet altijd de specifieke kennis
in huis kunnen halen die nodig is voor de opleiding van gehandicapte leerlingen.
Hoe ziet de staatssecretaris dit?Er zullen meer ZMOK-leerlingen (zeer moeilijk opvoedbare kinderen) komen
die op havo- of vwo-niveau geschoold willen worden. Komt er voor deze leerlingen
extra bekostiging? Is de staatssecretaris bereid een langetermijnvisie te
ontwikkelen voor het mbo? Diverse leerlingen maken in het vmbo gebruik van
de leerlinggebonden financiering (LGF) en van ambulante begeleiding. Dan is
het logisch dat deze kinderen het traject kunnen vervolgen in het mbo of bij
de ROC's.Mevrouw Vergeer (SP) merkt op dat ruim 30 000
mbo-leerlingen met een handicap dreigen benadeeld te worden doordat de staatssecretaris
geen extra maatregelen treft voor deze groep. Bovendien zijn er verslechteringen
doorgevoerd in augustus 2003, namelijk het stopzetten van de financiering
van de ambulante begeleiding en de REA-scholing (Wet Reïntegratie Arbeidsgehandicapten).
Meer dan 60% van deze groep leerlingen is niet in staat om het diploma te
halen, omdat er onvoldoende geld is om deze leerlingen het onderwijs te geven
dat zij nodig hebben. Zij vindt het absurd dat de staatssecretaris meent dat
de extra middelen die beschikbaar gesteld zijn voor het VOA-budget (budget
voor voorbereidende en ondersteunende activiteiten) dat in feite bedoeld is
voor risicogroepen, gebruikt moeten worden voor deelnemers met een handicap.
Het budget slinkt steeds meer, terwijl het aantal gebruikers alleen maar toeneemt.
De staatssecretaris wil dat de BVE-instellingen het VOA-budget inzetten voor
jeugdwerkloosheid, risicogroepen, allochtonen en gehandicapten. Kan de staatssecretaris
aangeven met hoeveel geld het VOA-budget per deelnemer is gedaald in de afgelopen
jaren? Op basis daarvan kan de Kamer beoordelen of de verslechteringen die
in augustus 2003 zijn doorgevoerd worden gecompenseerd door de 1,5 mln euro
die de staatssecretaris aan het budget voor 2004 wil toevoegen, oplopend tot
12,5 mln euro in 2007.Mevrouw Vergeer stelt dat een bijkomend negatief effect voor de gehandicapten
wordt veroorzaakt door het verdwijnen van het educatiebudget in de brede doeluitkering
van de gemeenten. Dat betekent dat de BVE-instellingen met wachtgeld- en reorganisatiekosten
worden geconfronteerd. Het is onacceptabel dat de staatssecretaris niet de
noodzakelijke extra financiële maatregelen treft, terwijl zij de instellingen
wel verplichtingen oplegt. Zij doet, evenals de CG-raad (Chronisch zieken
en Gehandicapten Raad Nederland), de Federatie voor Ouderen en de BVE-raad,
een klemmend beroep op de staatssecretarissen van OCW, SZW en VWS om middelbaar
beroepsonderwijs voor gehandicapten toegankelijk te maken.De Tweede Kamer heeft op 19 januari 2004 een motie aangenomen waarin
wordt gepleit voor een onbelemmerde toegang tot het mbo en de regering wordt
verzocht om te bezien of de inzet van het rugzakje daarvoor kan worden uitgebreid.
Dat is een betere oplossing dan de inzet van het VOA-budget. De staatssecretaris
stelt in haar brief van 24 mei jl. over de motie Aasted-Madsen dat gedacht
kan worden aan gerichte allocatie van de gelden voor voorzieningen. Wat bedoelt
de staatssecretaris daar precies mee? Dit is toch een vorm van oormerken? Wat bedoelt de staatssecretaris met de stelling dat de BVE-instelling
zelf mag uitmaken hoe zij het geld verdeelt? Het komt erop neer dat de BVE-instelling,
die te weinig geld krijgt, verplicht is haar maatschappelijk taak goed in
te vullen en bovendien nog verantwoording af te leggen aan de regionale verbanden
van gehandicapten. De instellingen willen daar graag aan voldoen, maar dan
moeten er wel goede randvoorwaarden zijn en dus voldoende middelen. De staatssecretaris
moet wat dat betreft haar verantwoordelijkheid nemen.Mevrouw Kraneveldt (LPF) vindt het onderzoek
dat de staatssecretaris heeft laten doen naar de aard en omvang van de specifieke
problemen die leerlingen met een handicap ondervinden in het (v)mbo te beperkt
en voor een gedeelte niet valide. Er werden appels met peren vergeleken en
er was geen controlegroep. Op die basis zijn geen conclusies te trekken, zeker
niet de nogal positieve conclusies van de staatssecretaris. Het is betreurenswaardig
dat gehandicapte leerlingen problemen ervaren, maar het is niet verwonderlijk.
Een handicap brengt nu eenmaal belemmeringen met zich. Het is een illusie
te veronderstellen dat het onderwijs zo ingericht kan worden dat alle belemmeringen
weggenomen kunnen worden die deze groep leerlingen ondervindt. Dat heeft te
maken met de grote verscheidenheid aan handicaps, waarbij het gaat om beperkingen
van fysieke, verstandelijke en psychische aard. De overheid en de scholen
moeten er natuurlijk alles aan doen wat in redelijkheid en billijkheid van
hen kan worden verwacht, maar er zijn grenzen.Mevrouw Kraneveldt mist een principieel antwoord van de staatssecretaris
op de cruciale vraag wat van de onderwijsinstellingen mag worden verwacht.
Zij meent dat de school hoort te zorgen voor een respectvol schoolklimaat,
ook voor gehandicapte leerlingen. Daarbinnen mag een gehandicapte leerling
een hulpvaardige en positief ingestelde houding van de school verwachten bij
het oplossen van problemen gerelateerd aan de handicap. De school hoort ook
een dyslectische leerling pedagogisch-didactische hulp te bieden bij het signaleren,
onderkennen en het eventueel verhelpen van zijn probleem. Een verlamde leerling
moet in staat zijn in zijn rolstoel alle lessen bij te wonen. Moet de school
echter ook altijd rekening houden met de soms onhandelbare gedragingen van
een leerling met een ernstige gedragsstoornis? Mag van de school verwacht
worden dat rekening gehouden wordt met ernstige psychische stoornissen? In
dergelijke gevallen is voor scholen vaak een grens bereikt. Er mag veel van
scholen en leraren verwacht worden, maar het kan maar tot een bepaalde grens.
Hoe ver moet gegaan worden met het opnemen van extra deskundigheidseisen in
de lerarenopleidingen? Waar ligt de grens voor de staatssecretaris?Mevrouw Kraneveldt is het met de staatssecretaris eens dat het primair
de taak van de scholen is om op de problematiek in te spelen en afspraken
te maken met de betreffende leerlingen. Dat kan niet van overheidswege worden
opgelegd, omdat iedere situatie verschillend is. De zorgbehoefte is voor elke
gehandicapte leerling anders. Dan is het een kwestie van definiëring.
Hoe zwaar gehandicapt moet iemand zijn om in aanmerking te komen voor overheidssteun?Zij wijst op het belang van een doorlopende leerweg. Het rugzakje zou
daarin een rol kunnen spelen. Kan de staatssecretaris nader toelichten waarom
zij vindt dat de LGF-systematiek niet toegepast kan worden in de BVE-sector?
Is dat alleen vanwege het feit dat er geen keuze is tussen regulier en speciaal
onderwijs in de BVE-sector? Kan de staatssecretaris een overzicht geven van
de verschillende actoren, al dan niet gesubsidieerd door de overheid, die
zich bezighouden met de problematiek van handicap en studie? Wellicht kan
dat efficiënter.Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA) verschilt
op een aantal punten van mening met de staatssecretaris als het gaat om de
reactie op het onderzoek inzake problemen gehandicapten in het
vmbo en mbo en de beleidsreactie op haar motie (27 728, nr. 64) die Kamerbreed
is ondersteund. Uit de stukken blijkt dat een derde van de deelnemers in de
beroepspraktijkvormingsfase problemen ervaart met de sociale omgang, werkinhoud,
werkzwaarte en tempo. Dat is een bijzonder hoog percentage. Het betreft hier
vooral deelnemers met een psychische of gedragsstoornis en deelnemers met
een meervoudige handicap. Het ROC moet daarom deelnemers beter voorbereiden
op de werksituatie en beter begeleiden. Het is van belang dat er een goede
werkrelatie is tussen de ROC's en de leerbedrijven. Voor het ROC is daarin
een actieve rol weggelegd. Het ROC moet daartoe wel in de gelegenheid gesteld
worden.Mevrouw Aasted Madsen vindt dat voor de groep leerlingen met een handicap
uitgegaan moet worden van de leerlingen die in de vooropleiding geïndiceerd
waren voor LGF. Daarmee is de doelgroep duidelijk afgebakend. Het VOA-budget
is volgens haar niet toereikend om de ROC's in staat te stellen deze groep
te begeleiden. Zij hecht aan de koppeling van het zorgbudget aan de leerlingen
die extra ondersteuning nodig hebben. Voor de geïndiceerde leerlingen
zou het rugzakje de oplossing kunnen bieden. Bijna alle ROC's beschikken over
een steunpunt voor gehandicaptenzorg en informatie. Er zijn ten behoeve van
de voorlichting in het verleden additionele middelen toegevoegd aan de lumpsum
om de loopbaanoriëntatie en -begeleiding vorm te geven. Dit is prima
voor de categorie gehandicapte leerlingen die men toen voor ogen had, de leerlingen
met een fysieke handicap of de wat moeilijk lerende deelnemers. De groep deelnemers
met een psychiatrische of gedragsstoornis en de deelnemers met een meervoudige
handicap waren destijds niet voorzien in deze regeling.Mevrouw Aasted Madsen heeft grote moeite met het uitgangspunt dat het
ROC de leerlingen die uit de REC-clusters (regionale expertisecentra) komen
of voortijdig vanwege hun gedrag verwijderd worden uit het vmbo met de huidige
mogelijkheden zo maar opgenomen kunnen worden door de ROC's. Een ernstige
sociaal-emotionele handicap verdwijnt niet spontaan bij het bereiken van de
16- of 17-jarige leeftijd. Dan gaat de staatssecretaris er ook nog van
uit dat de doorstroom van vmbo naar ROC door de stimulerende werking van de
LGF bevorderd zal worden. Juist deze groep leerlingen zal steeds vaker nul
op het rekest krijgen, omdat de ROC's de extra investering in de begeleiding
niet meer kunnen bekostigen. Zelfs scholen die zeer gemotiveerd vooropliepen
in het opvangen van deze leerlingen geven nu aan dat zij het niet meer redden.
Het is in het belang van deze leerlingen en van de maatschappij dat de trein
die voor deze leerlingen binnen het vso weer op de rails is gezet, ook op
de rails blijft.In de beantwoording van de schriftelijke vragen geeft de staatssecretaris
aan dat de keuze van de gehandicapte leerling voor het volgen van regulier
onderwijs, de vmbo-scholen en het ROC zich verplichten gehandicapte leerlingen
beter te begeleiden. Is dit standpunt van de staatssecretaris gewijzigd naar
aanleiding van de discussie rondom veiligheid op school? Uit het onderzoeksrapport
komt naar voren dat de ROC's onvoldoende gebruik maken van de mogelijkheden
tot bredere inzet van middelen. Zou het niet juist ten goede komen aan de
gehandicapte leerling als die middelen gekoppeld worden aan de leerling in
de vorm van de leerlinggebonden financiering? De inzet van VOA-gelden tezamen
met de reguliere bekostiging, zoals de staatssecretaris voorstelt, kan niet
voldoende zijn om alle problemen op te lossen.Mevrouw Aasted Madsen wijst op de huidige situatie waarin leerlingen de
keuzevrijheid hebben om langer in het speciaal onderwijs te blijven. In het
onderzoek naar de kwaliteit van het vso wordt aangegeven dat het arbeidstoeleidend
traject binnen het vso moet plaatsvinden. Dit is niet verstandig, omdat de
ROC's beter in staat zijn om praktijklessen te geven dan de vso-scholen, omdat
zij al beschikken over het materiaal. Het is veel duurder om de vso-scholen
nog in te richten met praktijklokalen. Zij blijft van mening dat de overheid de maatschappelijke plicht heeft
om jongeren te begeleiden naar een startkwalificatie op de arbeidsmarkt, omdat
dit bepalend is voor een verdere zelfstandigheid in het leven. Het hebben
van een handicap zou hierop niet van invloed moeten zijn. De groep leerlingen
met een handicap wordt momenteel onvoldoende mogelijkheden geboden in reguliere
onderwijstrajecten. Daarom is het zaak om leerlinggebonden financiering in
te zetten, omdat dit altijd ten goede komt aan de leerling. Ook het ROC is
een onderwijsvorm in de keten naar een startkwalificatie. Daarom zou de LGF
ook daar ingezet moeten worden.Mevrouw Aasted Madsen wijst op het gezamenlijk onderzoek in opdracht van
OCW en SZW om REA-gelden over te hevelen. Kan de Kamer dit voorstel nog voor
de begrotingsbehandeling tegemoet zien? Zij verwacht dat de staatssecretaris
in haar komende voorstel de wens van de Kamer, die tot uitdrukking kwam in
de motie-Aasted Madsen-van Stiphout c.s. op stuk nr. 64, nadrukkelijk meeneemt.Mevrouw Azough (GroenLinks) vraagt waarom
de staatssecretaris geen voorstander is van inzet van het rugzakje voor gehandicapte
leerlingen in het mbo. De problemen ontstaan vooral bij de doorstroom naar
het mbo. Met de huidige voorzieningen, het VOA-budget, en zonder de aanzienlijke
bezuinigingen die sinds augustus 2003 gelden, valt al 60% van de leerlingen
in het mbo uit. Hoe hoog zal het percentage uitval in het mbo zijn als de
REA-gelden en de ambulante begeleiding wegvallen? Hoe denkt de staatssecretaris
dit tegen te gaan? De extra VOA-gelden zijn absoluut ontoereikend voor de
problemen die spelen. Waarom wil de staatssecretaris geen uitvoering geven
aan de Kamerbreed aangenomen motie-Aasted Madsen-van Stiphout c.s.? Zonder
middelen kunnen de leerlingen niet in de gelegenheid worden gesteld om een
beroepsdiploma te behalen, wat leidt tot minder kans op het vinden en behouden
van werk. Het VOA-budget is ontoereikend en daalt steeds verder, gezien het
feit dat er meer en meer deelnemers zijn. Het is niet geoormerkt, waardoor
er weinig mogelijkheden zijn om de leerlingen maatwerk te bieden. Het hangt
te veel af van de mogelijkheden die een ROC heeft. De verwachting is dat vele
ROC's meer en meer problemen zullen ondervinden in het begeleiden van gehandicapte
leerlingen.Mevrouw Azough heeft een aantal vragen naar aanleiding van het onderzoek
in het mbo op basis van een motie van de heer Rabbae. Er worden verschillende
percentages genoemd als het gaat om het aantal gehandicapte leerlingen en
studenten. Kan de staatssecretaris het absolute aantal studenten in het mbo
noemen dat van de middelen gebruik zal maken? Hoe is de daling van de VOA-gelden
te verklaren behalve uit het feit dat er steeds meer deelnemers komen? Hoeveel
leerlingen zijn er sinds mei 2003, het verschijnen van de resultaten van het
onderzoek, uitgevallen? Hoe ziet de staatssecretaris de verhouding tussen
de 19 euro VOA-gelden per deelnemer in verhouding tot de duizenden euro's
die aan REA-gelden en ambulante begeleiding wegvallen?In de brief naar aanleiding van de motie-Aasted Madsen stelt de staatssecretaris
dat zij de mogelijkheden na zal laten gaan van een meer gerichte allocatie
van gelden die bestemd zijn voor individuele voorzieningen aan gehandicapte
deelnemers. Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris nu al? In hoeverre
zal zij daarvan gebruik maken? Denkt zij dat de problemen hiermee voor 100%
zullen worden opgelost? Wat zijn de consequenties van het gezamenlijk onderzoek
van OCW en SZW naar de overheveling van REA-gelden?Er is door het wegvallen van de REA-gelden geen duidelijkheid over de
financiering na 2004 van de speciale voorzieningen waar 500 leerlingen gebruik
van maken. Kan de staatssecretaris toelichten hoe dit gefinancierd wordt? Mevrouw Lambrechts (D66) vindt dat de staatssecretaris
zich moet committeren om voor september 2004 met oplossingen te komen om het
hoge percentage uitval van gehandicapte leerlingen in het mbo naar beneden
te brengen. De vraag hierbij is of het een geldkwestie is. Uit een rapport
van de Onderwijsraad blijkt dat in deze sector 39% van de kosten bestemd is
voor administratiebeheer en bestuur. Een oud-lid van de BVE-raad, de heer
Leijnse, heeft bekendgemaakt dat er voor deze sector nog grote reserves zijn.
Deze zaken moeten meegewogen worden. Het is dus van belang om dit te onderzoeken,
ook de vraag of er sprake moet zijn van allocatie van middelen. Een andere
vraag is of het een vormkwestie is. Zit het geld in het VOA-budget en kan
het overgeheveld worden naar een rugzakje of is er meer aan de hand? Het feit
dat het geld ondergebracht is in een lumpsum waar men niet bij kan als men
het nodig heeft, is niet handig. De inzet zou moeten zijn dat zodra een student
met een handicap zich meldt, de mogelijkheid er moet zijn om ad hoc het geld
voor de ondersteunende faciliteiten vrij te maken. Vervolgens vraagt mevrouw
Lambrechts zich af of er sprake is van een gebrek aan gevoelde urgentie op
de ROC's zelf. Kan de staatssecretaris bevorderen dat er op de kortst mogelijke
termijn voor de BVE-sector een gedragscode of protocol komt, waarin helder
wordt gemaakt wat de positie van de student is en wat de positie van de instelling
is, waartoe zij zich verplicht en op welke wijze zij dat doet? Op de werkvloer
wil men graag helpen, maar men weet niet waar men het geld voor de ondersteuning
vandaan moet halen.De heer Balemans (VVD) stelt dat iedereen
in Nederland toegang heeft tot het onderwijs. Die toegankelijkheid is echter
niet voor iedereen hetzelfde. Aangezien het onderwijs de belangrijkste sleutel
is om toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt, moet dat goed geregeld zijn.
Mensen die buiten hun schuld om tegen een aantal hindernissen aanlopen, moeten
extra ondersteuning krijgen om hun talenten maximaal te kunnen ontplooien.
Dat is niet alleen in hun eigen belang, maar ook in het belang van de samenleving.
Goed opgeleide mensen zijn heel hard nodig in een vergrijzende samenleving.
Het streven is om kinderen zoveel mogelijk terecht te laten komen in het reguliere
onderwijs. Daarbij hebben zij ondersteuning nodig. Hoe wordt dat financieel
geregeld?Uit het onderzoek naar de aard en omvang van de specifieke problemen die
leerlingen met een handicap ondervinden in het mbo is niet duidelijk om hoeveel
gehandicapte deelnemers het gaat. Volgens de staatssecretaris is dat aantal
niet te geven omdat de Wet op de bescherming persoonsgegevens verstrekking
van de gegevens blokkeert. Daardoor ontstaat de bizarre situatie dat er beleid
gemaakt moet worden zonder dat duidelijk is om hoeveel mensen het gaat. Tegen
die achtergrond zou een wijziging van die wet nodig zijn. Hoe denkt de staatssecretaris
hierover?Het onderzoek concludeert dat er een gebrek aan informatie is bij ouders,
scholen en leerlingen als het gaat om de toegankelijkheid tot het onderwijs
voor leerlingen met een handicap. Niet duidelijk is waar de gelden te vinden
zijn vanwege het feit dat de scholen werken met lumpsum-budgetten. Mensen
weten niet waar zij recht op hebben, wat materieel geboden wordt. De staatssecretaris
vindt dat de ROC's die invulling moeten bepalen en dat financiering uit de
lumpsum-middelen gehaald moet worden. Helaas is er ook bij de ROC's een gebrek
aan informatie. Er is te veel regelgeving, waardoor men door de bomen het
bos niet meer ziet. Daar zou iets aan gedaan moeten worden.De heer Balemans merkt op dat het er in essentie om gaat dat het beschikbare
geld besteed wordt aan de goede voorzieningen. Hoe staat het met het onderzoek
van OCW en SZW naar de overheveling van gelden? Hij dringt erop aan dat voortgang
gemaakt wordt met de onderhandelingen.In de motie van mevrouw Aasted Madsen wordt ervoor gepleit het LGF in
te voeren in het mbo. De BVE-raad en de CG-raad gaan een stap verder en pleiten
ronduit voor onverkorte invoering van het rugzakje in de BVE-sector.
De staatssecretaris wijst dit af, omdat dit de vrijheid en de autonomie van
de ROC's aantast in hun beleidsvorming. Eigenlijk is dit de omgekeerde wereld.
In feite zou het onderwijs meer vraaggestuurd moeten werken en niet aanbodgestuurd.
Waarom wordt de leerlingen en ouders niet meer ruimte gegeven om daar oplossingen
voor te vinden en afspraken te kunnen maken over maatwerk? Is dit het enige
argument van de staatssecretaris om de invoering van het rugzakje af te wijzen?
Overigens zal het een leerling met een handicap een zorg zijn uit welk geldpotje
zijn ondersteuning gefinancierd wordt, als die financiering er maar komt.
Kan de staatssecretaris garanderen dat de adequate voorzieningen er zijn en
dat de leerlingen ook in het reguliere onderwijs een goede schoolcarrière
kunnen maken?De BVE-raad stelt dat de 60% uitval van deelnemers mede veroorzaakt wordt
door ontbrekende adequate ondersteuning. Om hoeveel mensen gaat het dan?Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris stelt dat er geen behoefte
is aan enorme regelgeving rondom gehandicapten in het mbo. Gebleken is dat
leerlinggebonden financiering of het rugzakje aan de top staat van de irritatie
in de regelgeving. Dat is een van de redenen om niet te kiezen voor invoering
van het rugzakje in het mbo. Er moet echter wel iets gebeuren voor de gehandicapte
leerlingen. In het onderzoek van OCW en SZW wordt bekeken of het zinvol is
om een deel van het geld in te zetten voor persoonlijke voorzieningen.De staatssecretaris gaat in op de vraag of het een geldkwestie is. Zij
is van mening dat het geld dat nu beschikbaar is, voldoende is om de gehandicapte
leerlingen goed te begeleiden en op te vangen, zodat zij door kunnen stromen
naar het mbo. Het is de vraag of de uitval van gehandicapten veroorzaakt wordt
door een gebrek aan geld. Misschien moet men niet verwachten dat evenveel
gehandicapten als niet-gehandicapten de eindstreep halen. Positief is dat
van de gehandicapten die de eindstreep halen, een kwart doorstroomt naar het
hbo, waarvan 20% weer doorstroomt naar een vervolgopleiding. Dat zijn hogere
percentages dan bij niet-gehandicapten. Dit neemt niet weg dat alles in het
werk moet worden gesteld om de gehandicapte leerlingen een goede kans te geven,
maar degenen die het halen zijn klaarblijkelijk heel gemotiveerd om verder
te komen.De staatssecretaris vindt het aangeven van een aanvaardbaar uitvalpercentage
moeilijk. De inzet is dat iedereen de kans krijgt om de opleiding te voltooien.
Dat is echter ook bij deze vorm van onderwijs niet realistisch. Er zijn immers
grenzen aan wat menselijk mogelijk is. Er is nog niet becijferd wat het gevolg
is als de jongeren met een rugzakje in het voortgezet onderwijs meegenomen
worden naar het mbo. Het gaat hier om een beperkte doelgroep met indicatie,
zonder de behoefte aan nieuwe telgegevens en nieuwe registratie. De staatssecretaris
zegt toe de Kamer deze cijfers te doen toekomen, al is het vooralsnog onduidelijk
of de afbakening van de groep juist is. Tevens wordt toegezegd het VOA-budget
per deelnemer inzichtelijk te maken voor de Kamer. Dit budget gaat overigens
niet uitsluitend naar gehandicapte deelnemers. Bij alle niveau-1 en -2 deelnemers
is sprake van een lumpsum, zodat een instelling vrij is het geld aan andere
zaken te besteden. Hierdoor is dit cijfer slechts ten dele behulpzaam bij
de vraag naar de financiën.De staatssecretaris onderschrijft het belang van beantwoording van de
vraag of het probleem ligt op het financiële vlak of bij de verschillende
prioriteiten voor doelgroepen binnen een ROC. Waarom is er bijvoorbeeld geen
budget voor herintredende vrouwen of probleemjongeren? De keuze is en blijft
dat het budget binnen een ROC niet per leerling wordt geoormerkt. Een ROC
stelt prioriteiten in overleg met de verschillende partijen in
de regio, bijvoorbeeld over onderwijs voor gehandicapten. De regionale netwerken
van gehandicaptenorganisaties moeten dan ook met de ROC's in gesprek om de
behoefte in een regio te benadrukken. Inzet van het beleid is dat het ROC
uiteindelijk op regionaal niveau verantwoording aflegt aan de verschillende
regionale belangenorganisaties.Het is vooralsnog onbekend hoeveel gehandicapten-deelnemers er zijn in
het (v)mbo. Bekend is dat er veel haken en ogen kleven aan de leerlinggebonden
financiering. De VOA-gelden zijn er daarnaast niet alleen voor de leerlingen
met een handicap. Er kan echter inzicht verschaft worden in de gevolgen van
het doorzetten van de leerlinggebonden financiering na indicatie. Nog belangrijker
is wellicht de vraag of het een geldkwestie is. Aangezien er sprake is van
een beperkte doelgroep kan met de beschikbare cijfers en de VOA-gelden een
bedrag aangegeven worden. Daarbij kan er waarschijnlijk iets meer uitgehaald
worden dan nu het geval is. Ook van belang in dit verband is de vraag naar
onderwijs, individueel of uit de regio. De regionale netwerken krijgen in
de ogen van de BVE-raad immers een belangrijke rol bij de andere financiering.
In het CINOP-onderzoek (Centrum voor innovatie van opleidingen) heeft deze
raad reeds aangegeven bereid te zijn ambities uit te spreken over gehandicapte
deelnemers. De staatssecretaris zal aan de BVE-raad en het JOB (Jongeren Organisatie
Beroepsonderwijs) vragen naar hun positie op dit vlak. Er lijkt voldoende
geld te zijn, al komt het niet altijd beschikbaar op grond van de prioriteiten
binnen de ROC's. Meer specifiek wordt de BVE-raad gevraagd hoe die aan de
gestelde verwachtingen omtrent het gehandicaptenbeleid wil voldoen. Desgevraagd
legt de staatssecretaris uit dat er geen sprake is van een geldkwestie. Naar
aanleiding van de toegezegde cijfers kan de Kamer zich echter een eigen oordeel
vormen. Een en ander kan bij de begrotingsbehandeling ter sprake komen.In de kwestie van de keuze tussen een aanpak per gehandicapte deelnemer/rugzak
of een aanpak per regio onderscheidt de staatssecretaris enkele problemen.
De aanpak per individu is problematisch als gevolg van de ingewikkelde regelgeving.
Het past bovendien niet bij de aansturing van de ROC's. Het per persoon toedelen
van het budget verhoudt zich niet goed tot een ROC dat prioriteiten moet stellen
bij de behoeften van de diverse doelgroepen. Als zowel het rugzakje als de
autonomie van de ROC's niet voldoet, moet een beroep gedaan worden op de ROC's
om de behoefte voor de verschillende gehandicapte deelnemers per ROC in kaart
te brengen. Binnen de instellingen is een discussie gaande over de besteding
van de gelden. Zoals eerder aangegeven, kan tevens de BVE-raad gevraagd worden
om verwachtingen uit te spreken over het gehandicaptenbeleid voor BVE. Meer
in het algemeen geeft de staatssecretaris aan geen voorstander te zijn van
de leerlinggebonden financiering.Er is gevraagd naar een overzicht van de bekostiging van de verschillende
actoren. Waar mogelijk moet er zeker meer efficiënt worden gewerkt. Bij
het mbo is er geen sprake van een probleem met de privacywetgeving bij het
achterhalen van de cijfers. De onderhandelingen over de REA-gelden spitsen
zich toe op de derde tranche en waarvoor die moet gelden. De Kamer zal een
en ander ruim voor de begroting ontvangen. Is het niet verstandig de gevraagde
informatie van de steunpunten beter en duidelijker beschikbaar te hebben?
De staatssecretaris komt pas aan bod als de inspectie signalen ontvangt over
de kwaliteit van de informatie. Dergelijke signalen zijn niet ontvangen.Desgevraagd herhaalt de staatssecretaris dat er bij de specifieke problemen
voor leerlingen met een handicap in het (v)mbo geen sprake is van een geldkwestie.
Er is voldoende geld bij de ROC's om een prioriteit bij een goede opleiding
voor gehandicapte deelnemers te leggen. De vraag is hoe de ROC's de juiste
prioriteiten te laten maken. Het is moeilijk te bepalen hoeveel geld daarvoor
nodig is, omdat niet bekend is hoeveel gehandicapte deelnemers er zijn. Er
moet niet uitgegaan worden van aanbodgerichte sturing. De staatssecretaris
herhaalt geen voorstander te zijn van leerlinggebonden financiering, maar
dat houdt niet in dat zij tegen vraagsturing is. Alternatieven zijn de BVE-raad
een beleid te laten ontwikkelen dat de ROC's kunnen uitvoeren of de regionale
netwerken de prioriteiten te laten stellen. Het is niet aan de staatssecretaris
om deze prioriteiten te bepalen.Nadere gedachtewisselingMevrouw Eijsink (PvdA) is verbijsterd over
het feit dat de beantwoording van de staatssecretaris een herhaling van zetten
is. Waarom laat de staatssecretaris zich niets gelegen liggen aan de ideeën
en suggesties uit het veld? Ook is het verontrustend dat de staatssecretaris
tegen invoering van de LGF in het mbo is. De LGF biedt leerlingen en ouders
keuzevrijheid. Dat wordt toch juist door het ministerie van OCW gepropageerd?
Zij hecht eraan om vast te stellen dat de staatssecretaris een andere inbreng
heeft dan in haar beantwoording van de Kamervragen van december. Daarin wordt
verschil gemaakt tussen het feit dat primair en voortgezet onderwijs een vorm
van speciaal onderwijs hebben en de BVE-sector niet. Dat was toen het argument
om de LGF niet in te voeren in de BVE. Uitgaande van de leerling moet er een
mogelijkheid zijn tot financiering en die moet doorlopen tot na het 16de jaar.
Het is van belang dat er een oplossing voor deze leerlingen komt op de korte
termijn.Mevrouw Vergeer (SP) vindt dat de staatssecretaris
de ROC's in een kwaad daglicht stelt als zij beweert dat de ROC's niet voldoende
prioriteiten stellen. In de visie van de staatssecretaris moeten de regio
en de BVE-sector de ROC's aansporen om de juiste prioriteiten te stellen.
Zij verzoekt de staatssecretaris de bewering te onderbouwen dat de ROC's voldoende
geld hebben. De gehandicapte leerling moet weten waar hij recht op heeft.
Daar is de staatssecretaris verantwoordelijk voor. Zij vindt de toezegging
van de staatssecretaris om aan te geven hoeveel gehandicapte leerlingen er
nu met een rugzakje in het voortgezet onderwijs zitten en te bezien of dat
meegenomen kan worden naar het mbo positief. Het verbaast haar dat de staatssecretaris
de gegevens over het VOA-budget per gehandicapte deelnemer niet zo relevant
vindt met als argument dat het VOA-budget bestemd is voor alle risicoleerlingen.
Hiermee kan de staatssecretaris toch aantonen dat de bestaande bekostiging
via de lumpsum aangevuld met de VOA-middelen en de middelen voor gehandicaptenbeleid
voldoende is om de doelgroep een verantwoord onderwijsaanbod te doen? Zij
verzoekt de staatssecretaris die cijfers aan de Kamer te verstrekken.Mevrouw Kraneveldt (LPF) is ervan overtuigd
dat de oplossing van de specifieke problemen van gehandicapte leerlingen in
het (v)mbo een geldkwestie is. De Kamer beschikt niet over alle cijfers om
te kunnen bepalen of genoeg geld is uitgetrokken voor deze groep leerlingen
en of dat op de juiste manier gebeurt. Zij vraagt de staatssecretaris gegevens
te verstrekken over het aantal gehandicapte leerlingen en de zwaarte van de
handicap van deze leerlingen in de BVE-sector. Zij staat positief tegenover
invoering van de LGF in deze sector. Dan is het wel van belang om te weten
om hoeveel leerlingen het potentieel zal gaan, opdat daarmee bij de begroting
rekening gehouden kan worden. Wanneer LGF wordt ingevoerd voor deze sector,
zou dat kunnen op basis van rugzakjes die leerlingen al hebben, zodat het
hele indicatieproces niet opnieuw doorlopen moet worden. Er is altijd herindicatie
mogelijk als bij een leerling de aard van de handicap verandert. De staatssecretaris
vindt dat er voldoende middelen zijn voor de oplossing van de problemen in
deze sector. Kan zij duidelijk aangeven wat zij van de sector verwacht als
het gaat om voorzieningen voor gehandicapte leerlingen en wat
de sector daaraan mag uitgeven?Mevrouw Aasted Madsen-van Stiphout (CDA) verschilt
met de staatssecretaris van mening over de leerlinggebonden financiering.
Het verbaast haar dat het ministerie van OCW met verschillende monden spreekt.
De minister heeft in feite toegezegd dat zou worden nagegaan of een leerlinggebonden
financiering mogelijk is. De staatssecretaris heeft een heel andere mening.
Mevrouw Aasted Madsen vindt wel dat er iets gedaan moet worden aan de bureaucratische
rompslomp bij de LGF. Zij verwacht consistent beleid van het ministerie van
OCW. Dat houdt in dat de leerling centraal staat. Zij pleit voor het doorgaan
van ambulante begeleiding door het REC van de leerling in het mbo. Het is
jammer dat de staatssecretaris daar niet toe geneigd is. Zij wil het immers
alleen met de ROC's regelen.Mevrouw Azough (GroenLinks) vindt dat het
ministerie van OCW een aantal beslissingen ondoordacht heeft genomen. Door
de afschaffing van ambulante begeleiding voor het voortgezet onderwijs vanwege
invoering van de LGF is het mbo gedupeerd. Ook de beperking van de REA-middelen
tot mensen met een arbeidsverleden heeft gevolgen voor het mbo. Om vervolgens
de extra VOA-middelen, 19 euro per persoon, als oplossing aan te bieden is
belachelijk. Met de redenering dat herintredende vrouwen en andere groepen
er gebruik van moeten maken, wordt er geen uitzondering voor gehandicapten
gemaakt. Dit is een belachelijk en genante vergelijking van de staatssecretaris
die bovendien niet beargumenteerd wordt. De suggestie om ROC en regionale
partners de zaak op te laten knappen, betekent dat de staatssecretaris de
problemen over de schutting gooit. Zij ontloopt de verantwoordelijkheid voor
het hoge percentage afvallers bij gehandicapten, namelijk 60%. De keuze is
goedkoop en leidt bovendien tot leerlingen en studenten die afhankelijk worden
van sociale voorzieningen en van het beleidsmatige kastje naar de financiële
muur worden gestuurd. De staatssecretaris wordt opgeroepen de klachten van
de Kamer en het veld alsnog serieus te nemen.Mevrouw Lambrechts (D66) is blij met de toezegging
van de staatssecretaris om inzicht in de cijfers te verstrekken. Dat levert
een goede basis voor het debat in september over de feitelijke situatie. De
staatssecretaris is niet gecharmeerd van het rugzakje. Zij vindt toch ook
dat er iets extra gedaan moet worden om het percentage van 60 drastisch terug
te brengen? Deze grote uitval tegengaan is een prioriteit. Is zij bereid om
zich te committeren aan de doelstelling om de uitval met de helft te verminderen?
De centrale vraag is vervolgens wat er nodig is voor de begeleiding van de
leerlingen om de uitval te verminderen. De volgende vraag is wat daarvan door
een ROC moet gebeuren en welke hulp de overheid daarbij moet bieden. Behalve
op het vlak van arbeidsbegeleiding is overigens totaal onduidelijk wat de
regionale samenwerking per regio aan voordelen biedt boven het inventariseren
van de knelpunten door de sector en de BVE-sector als geheel.De heer Balemans (VVD) stelt als doel dat
de participatie en schoolcarrière van gehandicapten in het MBO op een
maximaal niveau verloopt. Het is daarbij secundair of dat gefinancierd wordt
via de LGF of andere potjes. Dat is niet relevant voor de leerling, maar wel
voor de systematiek van de bekostiging en de kosten voor de samenleving. De
staatssecretaris heeft toegezegd met cijfers te komen. Op basis daarvan kan
de Kamer aangeven hoe de financiering zo moet lopen. Het probleem moet hoe
dan ook aangepakt worden. Het is bekend dat de staatssecretaris geen voorstander is van aanbodsturing.
Om te voorkomen dat de ROC's aanbodgestuurd werken, ligt er volgens haar een
verantwoordelijkheid bij de BVE-raad, ouders en leerlingen. Als het misgaat,
moet de staatssecretaris echter durven ingrijpen. Als een ROC slecht beleid
voert, is er bovendien altijd nog de inspectie.De staatssecretaris vindt het belachelijk
dat opgemerkt is dat zij de Kamer niet serieus zou nemen. Ten behoeve van
het vervolgdebat voor de begroting moeten er meer gegevens op tafel komen.
Een stage ter plekke gaat de staatssecretaris niet uit de weg. Er is discussie
mogelijk over de vraag of het een geldkwestie is en welke financiering gekozen
moet worden. Van groter belang is dat alle doelgroepen, bijvoorbeeld herintredende
vrouwen en gehandicapten, de kans krijgen een opleiding te volgen. Daarbij
hoort geen keuze om afstand te nemen van de huidige ROC-werkwijze. Tevens
moeten er geen aparte regelingen komen voor de verschillende doelgroepen.
Bij de opzet van de ROC's is er bewust voor gekozen dat de gehandicapten binnen
het reguliere onderwijs opgeleid worden. De staatssecretaris spreekt het commitment
uit dat de gehandicapten minder vaak moeten uitvallen. Bij de oplossing moeten
de BVE-raad en andere actoren in het veld betrokken worden. De BVE-raad moet
zijn ambitie ten aanzien van gehandicapten formuleren:– welke prioriteit heeft deze doelgroep;– wat is precies het probleem, wat houdt het in en wat is de beste
aanpak;– welke good practices kunnen de aanpak van de ROC's ondersteunen.Deze punten moet de BVE-raad beantwoorden in overleg met de JOB en andere
regionale organisaties. Gezamenlijk worden onderling afspraken gemaakt ter
ondersteuning van de ROC's met het stellen van prioriteiten. De discussie
moet verder binnen de onderwijsinstellingen worden gevoerd. Tevens kunnen
de ROC's aangespoord worden middels de verantwoording die afgelegd moet worden
over het beleid. Het instrument van het rugzakje instigeren is daarbij voor
de staatssecretaris echter een stap te ver. Dat laat onverlet dat de BVE-raad
of een ROC alsnog binnen de lumpsum een bedrag kan oormerken voor gehandicapten.
In geval van een gedragsafspraak van de BVE-raad zal de staatssecretaris daarop
reageren.De voorzitter concludeert dat de staatssecretaris
heeft toegezegd de gevraagde cijfers zo snel mogelijk naar de Kamer te zenden,
samen met het onderzoek naar de REA en de conclusie van de staatssecretaris
ter zake. Dat zal gebeuren eind september, zodat nog voor de begroting een
vervolgdebat kan plaatsvinden. De gevraagde cijfers bevatten onder meer een
vergelijking tussen de huidige situatie en invoering van de leerlinggebonden
systematiek. De staatssecretaris heeft tevens toegezegd de BVE-raad en andere
partijen te vragen afspraken te maken.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,CornieljeDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,De Kler XNoot1Samenstelling:Leden: Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje
(VVD), voorzitter, Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Azough (GroenLinks), Van
Bommel (SP), Vendrik (GroenLinks), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD),
Slob (ChristenUnie), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma (CDA), Jan
de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA),
Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam (PvdA), ondervoorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA) en Visser (VVD).Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Van der Laan (D66), Boelhouwer (PvdA), Halsema (GroenLinks), Lazrak (Groep
Lazrak), Tonkens (GroenLinks), Van Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD),
Örgü (VVD), Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels
(CDA), Sterk (CDA), Atsma (CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib
(PvdA), Stuurman (PvdA), De Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund
(PvdA) en Aptroot (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24578-64.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl