Voorstel van wet van het lid M. Vos tot wijziging van de Wet milieubeheer (duurzaam geproduceerd hout); Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20002001-23982, nr. 173a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

24-04-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

23982 nr. 173a

19-04-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Feiten en beleid2.1. Het schandaal gaat door2.2. Falend (internationaal) beleid2.3. De Nederlandse rol2.4. Huidig beleid voldoet niet3. Inhoud wetsvoorstel3.1. Hoofdlijnen3.2. Verplichte labelling en milieubeleid3.3. Criteria voor certificering3.4. Wie mag certificeren?3.5. Verschillen tussen certificeringssystemen3.6. De kosten van certificering3.7. Rode labels?3.8. Plaats van het wetsvoorstel in de Nederlandse wetgeving4. Zou zelfregulering niet effectiever zijn?4.1. Waarom is de handel in gecertificeerd hout zo gering?4.2. Marktconform instrument4.3. Negatieve labelling nodig4.4. Specifieke vragen5. Is de wet strijdig met internationale regelgeving?5.1. Europa5.1.1. De recente brief van de Europese CommissieExtraterritorialiteit5.1.2. Het gesprek met de Europese Commissie5.1.3. Het EG-Hof van Justitie5.2 WTO en andere internationale verbonden6. Bezwaren van het bedrijfsleven6.1. De AMvB's en de toetsen6.2. Substitutie hout door andere materialen6.3. Handhaving, controle en uitvoering7. Overige vragen en opmerkingen7.1. Landbouwkundig verbeteringsprogramma7.2. Financiële stimulansen7.3. Schadeclaims7.4. Aansprakelijkstelling in de keten7.5. Controles bij aanvraag7.6. Inzage door derden?7.7. Overige vragen8. EpiloogBIJLAGE 1 De extraterritoriale werkingssfeer en de twee zaken die de
Europese Commissie hiervoor noemtBIJLAGE 2 Orang-utan population BIJLAGE 3 Reactie op juridisch advies i.o.v. Platform Hout NederlandBIJLAGE 4 De recente brief van de Canadese ambassadeBIJLAGE 5 Brief met antwoorden van de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23982Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 161 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 982Voorstel van wet van het lid M. Vos tot wijziging van de Wet milieubeheer
(duurzaam geproduceerd hout)26 998Voorstel van wet van het lid M. Vos tot wijziging van het Voorstel van
wet van het lid M. Vos tot wijziging van de Wet milieubeheer (duurzaam geproduceerd
hout)nr. 173aMEMORIE VAN ANTWOORD1Ontvangen 19 april 20011. InleidingDe vaste commissie voor VROM heeft in haar voorbereidend onderzoek van
de onderhavige wetsvoorstellen een aantal fundamentele vragen aan de orde
gesteld. De meeste leden hebben dat gedaan vanuit de overtuiging dat met de
voortschrijdende ontbossing een indringend probleem aan de orde is, dat niet
op zijn beloop gelaten kan worden. De doelstellingen van de wet worden door
de fracties van het CDA, D66, PvdA, GroenLinks en RPF/GPV, mede sprekend namens
de SGP-fractie, ruimhartig gedeeld. Ik stel die gedeelde zorg zeer op prijs
en hoop in deze Memorie van Antwoord voldoende feiten en argumenten aan te
dragen om de leden van de Eerste Kamer ervan te overtuigen dat de beleidsinstrumenten
die deze wetsvoorstellen introduceren onontbeerlijk zijn om deze doelstelling
te bereiken.Over het mondiale belang van bossen bestaat geen meningsverschil. Bossen
zijn voor de aarde van levensbelang. Wereldwijd is ongeveer een kwart van
het vaste land bedekt met bossen. Het overgrote deel van planten en dieren
leeft in bossen. Er bestaat op aarde geen groter potentieel voor biodiversiteit
dan bossen. In de verschillende werelddelen hebben bossen een cruciale invloed
op het regionale klimaat en spelen ze een doorslaggevende rol in het in stand
houden van wereldwijde kringlopen. Bossen vormen ook het rijkste reservoir
voor CO2-opslag.Bescherming van primaire bossen is daarom van levensbelang voor de biodiversiteit
en het klimaat. Aantasting van deze levensbron heeft dramatische gevolgen.
Het doet mij deugd dat de consensus daarover bij de verschillende fracties
groot is. Terecht schrijven de leden van de PvdA over «de noodzaak om
roofbouw van bossen tegen te gaan». De leden van D66 constateren dat
«het huidige tempo van ontbossing in velerlei opzichten desastreuze
gevolgen zal hebben voor het mondiale milieu» en de leden van het CDA
tonen zich verontwaardigd over «het schandaal van de onomkeerbare vernietiging
van oerbos».Uit deze woorden spreekt een gevoel van urgentie. En terecht, want het
is niet langer verantwoord om lijdzaam toe te zien. Er moet meer
gebeuren tegen de ontbossing en er moeten instrumenten ter beschikking komen
die duurzaam bosbeheer versterken. Het is precies zoals de leden van de fractie
van D66 het verwoorden: het kan niet langer om intenties gaan, het gaat nu
om daden.Dit wetsvoorstel is een vertaling van dit gevoel van urgentie. Het ultieme
doel van de wet is bescherming van biodiversiteit en klimaat. Dat gebeurt
door concrete maatregelen te introduceren die bijdragen aan het tegengaan
van de ontbossing. Die maatregelen stimuleren de productie van duurzaam hout.
Consumenten spelen in dat geheel een doorslaggevende rol, zij moeten nauwkeurig
geïnformeerd worden over de kwaliteit en herkomst van het hout dat zij
aanschaffen. Ze hebben het recht om te weten wat ze kopen. Ze hebben het recht
om te weten of hun gedrag al dan niet bijdraagt aan het «schandaal van
de onomkeerbare vernietiging van het oerbos», zoals de leden van de
CDA-fractie het zo treffend hebben uitgedrukt. Consumentenbescherming vormt
in dat opzicht een wezenlijk uitgangspunt van dit wetsvoorstel.Voor een goed begrip van wat er met de wet wordt beoogd, en in welke mate
de wet verandering in de bestaande situatie brengt vat ik in paragraaf 2
allereerst de bestaande situatie van zowel de ontbossing als ook het beleid
ter zake samen. Daarna ga ik nog eens in op de belangrijkste kenmerken van
de wet (paragraaf 3). Vervolgens reageer ik op de belangrijkste bezwaren
die tegen dit wetsvoorstel zijn gemaakt. Dat zijn achtereenvolgens de effectiviteit
van de maatregel (is zelfregulering effectiever?), de Europese regelgeving,
en de bezwaren met betrekking tot de uitvoering, de handhaving en de gevolgen
voor de bedrijven. In paragraaf 7 ga ik in op alle overige vragen en
opmerkingen.2. Feiten en beleid2.1. Het schandaal gaat doorWaarom is deze wet nodig? Omdat het huidige beleid niet leidt tot het
stopzetten van «het schandaal van de onomkeerbare vernietiging van het
oerbos». Ondanks allerhande beleidsvoornemens gaat de wereldwijde ontbossing
in een hoog tempo door. Volgens de FAO1 gaan er
jaarlijks negen miljoen hectaren bos verloren. Die schatting is bovendien
nog aan de lage kant.2 Onderzoek van het World
Resource Institute (WRI) komt uit op elf miljoen hectaren ontbossing per jaar.3 Ter vergelijking: het oppervlak van Nederland is ruim
vier miljoen hectaren. Jaarlijks verliest de wereld voor een gebied ter grootte
van Nederland, België en Luxemburg aan bossen. En niets wijst erop dat
daar snel verandering in komt. Volgens een studie van het WRI wordt 40% van
de nog resterende oerbossen op de aarde in het voortbestaan bedreigd.4In het voorbereidend onderzoek maken enkele fracties opmerkingen over
de oorzaken van ontbossing. De leden van de PvdA-fractie vragen zich bijvoorbeeld
af of de export van hout vanuit de tropische gebieden naar de geïndustrialiseerde
wereld inderdaad de belangrijkste oorzaak is van de afbraak van tropisch regenwoud.
Om deze – belangrijke – vragen te beantwoorden is het noodzakelijk
nog wat meer concrete feiten over de ontbossing te presenteren.Ontbossing voltrekt zich vaak in twee of drie fasen. In de eerste fase
wordt er selectief gekapt, dat wil zeggen alleen de grootste, commercieel
meest aantrekkelijke bomen worden geveld en uit het bos gesleept. In de afgelopen
10 jaar werd naar schatting 60 miljoen hectare tropisch bos selectief gekapt.5 Dat is 15 keer het oppervlak van Nederland. Deze eerste
commerciële houtkap wordt gestimuleerd door de prijzen van dit hout op
de internationale markt. De opbrengst is groot. Vast staat dat in landen die voor Nederland belangrijk zijn voor de aanvoer van tropisch hardhout
(Maleisië, Indonesië, Kameroen, Gabon) deze eerste houtkap vooral
geschiedde om het hout te exporteren.Deze selectieve houtkap maakt vervolgens letterlijk de weg vrij voor de
totale ontbossing. Nadat het commercieel meest aantrekkelijke hout is gekapt,
volgt een tweede houtkap. Dit is vaak een illegale activiteit die plaats kan
vinden door het ontbreken van bosbeheer na de eerste kap. Na deze tweede kap,
«lijkt» het gebied ontbost en volgens en andere vormen van aantasting
zoals grootschalige landbouw, plantages, transmigratie, zwerflandbouw, urbanisatie
en wegenaanleg. In dezelfde 10 jaar is daardoor feitelijk 100 miljoen hectare
tropisch bos volledig kaalgekapt, ontbost.1 Dit
komt overeen met 25 keer het Nederlands oppervlak.Verder zijn tientallen miljoenen hectares tropisch bos door bosbranden
verloren gegaan, vooral in Indonesië en Brazilië. Ook dat is vaak
het gevolg van de houtkap. Bosbranden beginnen immers vaak bij een uit de
hand gelopen «afbranden»: na de eerste en tweede kap is het gebied
zogenaamd ontbost en wordt het definitief klaar gemaakt voor grootschalige
plantages, zoals houtplantages, oliepalmplantages en rubberplantages. De goedkoopste
manier van dat kaal maken is het afbranden.De rol van de commerciële houtkap en de (internationale) houthandel
bij de aantasting van 's werelds bossen is onderwerp van het rapport «The
last frontier forests» uit 1997 van het WRI. Volgens dit onderzoek,
uitgevoerd in zes belangrijke bosregio's, verspreid over de aarde gelegen,
wordt circa 70% van de aantasting van de bossen in deze gebieden direct of
indirect door de commerciële houtoogst veroorzaakt. Deze conclusie wordt
ook door onderzoek van de FAO bevestigd.Vast staat derhalve dat in de tropen selectieve houtkap, volledige ontbossing
en ook bosbranden nauw met elkaar verbonden zijn. Vrijwel overal begint het
degradatieproces met commerciële houtkap voor de exportmarkt waarnaar
het bos onbeheerd wordt achtergelaten. Met het reguleren van de commerciële
houtkap kan dus veel worden gewonnen. Dat bestrijdt rechtstreeks de eerste
oorzaak van ontbossing: de selectieve commerciële houtkap. Een vergroting
van het aandeel duurzaam geproduceerd hout in de houthandel is daar bij van
grote waarde.Het gaat overigens niet alleen om de ontbossing in de tropen. Ook op het
noordelijke halfrond zijn de problemen aan de orde, bijvoorbeeld in Canada.
In Canada wordt jaarlijks bijna een miljoen hectare boreaal bos gekapt. Vaak
vindt in de noordelijke bossen houtkap plaats door middel van «clearcutting»
(kaalkap) van grote stukken (oer)bos, waarna een uniforme monocultuur wordt
ingeplant, of wordt gehoopt op natuurlijke regeneratie. Vast staat inmiddels
dat daar waar in de noordelijke bossen sprake is van aantasting van bosecosystemen
de commerciële houtkap daarvoor eerst verantwoordelijke is. In Zweden
is dat proces inmiddels gekeerd. Daar wordt, dankzij gezamenlijke inspanningen
van milieuorganisaties en bedrijven die streefden naar FSC2 -certificatie, nauwelijks meer kaalkap toegepast.De gevolgen van deze aanslag op de bossen zijn groot. Volgens het World
Conservation Monitoring Centre worden wereldwijd 8 753 boomsoorten met
uitsterven bedreigd, met name door houtkap.3 Van
alle tropische houtsoorten die Nederland importeert is tweederde afkomstig
van boomsoorten die in min of meerder mate met uitsterven bedreigd worden.4Overal waar primaire bossen verdwijnen treedt verlies aan flora en fauna
op en vindt ecologische vernieling plaats.Een illustratief voorbeeld is de situatie van de Orang Utans in Borneo
en Sumatra in Indonesië Deze dieren beschikten in 1997 nog maar over
een zeer beperkte leefruimte. De kaarten in bijlage 2, laten zien
dat, als de huidige manier van aantasting (houtkap, plantages en jacht) in
Indonesië wordt voortgezet, dan deze leefruimte in 2020 geslonken is
tot kleine en geïsoleerde gebiedjes.1Ook de positie van inheemse volkeren verslechtert verder door de voortschrijdende
ontbossing. In de voor Nederland belangrijke aanvoerlanden in de tropen zijn
hun levensomstandigheden in de afgelopen tien jaar aanmerkelijk verslechterd.
Door de vermindering van hun leefruimte zijn zij in alle opzichten het kind
van de rekening.2.2. Falend (internationaal) beleidAan intenties om deze mondiale ontwikkeling te keren is het afgelopen
decennium geen gebrek geweest. Tijdens de UNCED-conferentie in Rio in 1992
zijn belangrijke afspraken gemaakt. Het Klimaatverdrag en het Biodiversiteitverdrag
zijn afgesloten. In 1992 was het ook de bedoeling om de onderhandelingen over
een Bossenverdrag af te ronden. Dat is toen niet gelukt. Toen er in 1994 nog
steeds te weinig voortgang was gemaakt werd de Intergovernmental Panel on
Forests (IPF) ingesteld (als onderdeel van de Commission on Sustainable Development
(CSD) van de Verenigde Naties). Dat resulteerde in 1996 in een concreet actieprogramma.
Over de implementatie daarvan werden echter nog steeds geen bindende afspraken
gemaakt. Om de onderhandelingen af te ronden werd de Intergovernmental Forum
on Forests (IFF) opgericht (ook deel van de VN-CSD). Dit Forum werkte van
1997–2000. Vorig jaar zijn de onderhandelingen over een Bossenverdrag
tenslotte definitief gestrand omdat op de knelpunten2 geen overeenstemming werd bereikt. Sindsdien wordt het mondiale bossenoverleg
in het nieuw ingestelde United Nations Forum on Forests (UNFF) voortgezet.
UNFF zal zich vooral toeleggen op uitvoeringen en monitoring van actievoorstellen
van het IPF en IFF.De meest concrete internationale intentie is de doelstelling van de Internationale
Tropisch Hout Organisatie (ITHO), waar Nederland lid van is. Bij de ITHO zijn
alle belangrijke producerende en afnemende landen aangesloten. Zij hebben
in 1994 afgesproken om in het jaar 2000 nog slechts hout te verhandelen, dat
afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen.3 Deze
«Jaar 2000-Doelstelling» voor duurzaam bosbeheer geldt ook voor
Nederland (zie paragraaf 2.3).Als al deze intenties zouden worden waargemaakt, was deze wet overbodig.
Ik wil er ook geen misverstand over laten bestaan, dat het effectueren van
deze internationale afspraken ook de koninklijke weg zou moeten zijn om het
probleem van de ontbossing te lijf te gaan. Maar de werkelijkheid is dat er
van die afspraken in de ITHO weinig terecht is gekomen. Het zijn in de praktijk
papieren afspraken gebleken.Een belangrijke oorzaak van dit falende beleid is dat tussen landen verschil
van mening bestaat over wat nu precies «duurzaam geproduceerd»
hout is. Dat kan alleen verholpen worden als er een internationaal erkend
certificeringssysteem tot stand komt. De Nederlandse regering heeft daar de
afgelopen jaren in alle relevante internationale gremia en fora ook voor gepleit,
maar zonder het gewenste resultaat. Het gevolg is dat er nu een diffuus geheel
bestaat van uiteenlopende vormen van zelfregulering en vrijwillige certificering.
Terwijl het internationale debat om orde in deze wereld van verschillen aan
te brengen al 10 jaar niet van de grond komt gaat wereldwijd de ontbossing
onverminderd verder.Een problematisch punt is bovendien dat volgens de 2000-doelstelling van
de ITHO certificering niet de enige manier is waarop landen en regio's aan
de doelstelling kunnen voldoen. Een andere manier is de algemene beoordeling
van het bosbouwbeleid in een regio of land. Volgens deze benadering is het
(op papier) bestaan van een goed bosbouwbeleid in een land voldoende
om de conclusie te trekken, dat al het hout uit dat land duurzaam is geproduceerd.
Dit leidt echter tot felle kritiek van maatschappelijke organisaties. Er is
namelijk een groot probleem met de daadwerkelijke controle. Ten eerste is
er in veel landen sprake van een kloof tussen het (papieren) bosbouwbeleid
en de daadwerkelijke bosbouwpraktijk. Zonder controle op het niveau van de
individuele bosbouwer is er geen enkele garantie voor duurzaam bosbeheer.
Een tweede punt van kritiek is dat het beleid in een land goed kan worden
uitgevoerd in bijvoorbeeld 90 procent van het bos, maar dat in de 10 procent
meest waardevolle gebieden roofbouw en illegale handel plaats vindt. Daarom
is een algemeen oordeel over het bosbouwbeleid in een land geen betrouwbare
manier om te beoordelen of het hout uit dat land ook duurzaam is geproduceerd.
Certificering en controle op bosniveau biedt de beste garantie. Uiteraard
geldt dit alleen bij betrouwbare, transparante en gecontroleerde certificering
op een hoog beschermingsniveau.12.3. De Nederlandse rolOver het verband tussen de ontbossing, de commerciële houtkap en
de internationale houthandel kan geen misverstand bestaan. Dat verband is
evident. Maar wat is hierbij de rol van Nederland?Volgens de FAO vindt in de tropen 83% van de houtkap in primaire bossen
plaats.2 Ook het tropisch hout dat Nederland importeert
is hoofdzakelijk uit ongerepte tropische regenwouden afkomstig. Ook het hout
dat vrijkomt bij de conversie van (eerder selectief) uitgekapte bossen, bijvoorbeeld
voor de aanleg van grootschalige landbouwprojecten weet de weg naar Nederland
te vinden. In zuidoost Azië is het aandeel zogenaamd«conversiehout»3 in de totale productie veelal nog zo'n 40%.4 Er is geen reden om aan te nemen dat Nederlandse houtbedrijven dit
hout niet (meer) importeren, ook al bestaat er brede consensus over het feit
dat conversiehout volkomen onduurzaam is.Steeds vaker maakt de Nederlandse papierindustrie ook gebruik van pulp5 uit landen waar de plantage-industrie in opkomst is,
waaronder Indonesië en Brazilië.6 Met
pulp afkomstig uit bestaande duurzaam beheerde bossen is op zichzelf niets
mis. Maar vaak gaat het hier echter om plantages die ontstaan zijn ten koste
van oerbos.In 1990 verscheen het Nederlandse Regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud
(RTR). Daarin stelde het kabinet zich ten doel dat vanaf 31 december
1995 – of zoveel eerder als mogelijk – al het hout dat in de Nederlandse
handel is, uit duurzaam bosbeheer afkomstig moet zijn. Later is dit doel opgeschoven
naar het jaar 2000 – of zoveel eerder als mogelijk. In juni 1993 bereikten
overheid, bedrijfsleven, werknemersorganisaties en een aantal milieu- en natuurbeschermingsorganisaties
overeenstemming over een Convenant Tropisch Hout met als einddoel dat vanaf 1
januari 1996 – of zoveel eerder als mogelijk – op de Nederlandse
markt alleen nog duurzaam geproduceerd tropisch hout wordt aangeboden, dat
herkenbaar is aan een speciaal daarvoor te ontwikkelen keurmerk. Begin 1994
hebben de aangesloten milieuorganisaties (Wereld Natuur Fonds en IUCN-ledencontact)
het convenant verlaten. Breekpunt was een tegenstelling die zich toespitst
op de criteria waaraan duurzaam geproduceerd hout dient te voldoen (strengere
criteria bieden een hoger beschermingsniveau).«Nederland is een zeer belangrijk importeur van hout en houtproducten.
In waarde uitgedrukt was ons land in 1995 na de VS, Japan, Duitsland, Italië,
Frankrijk en Engeland de grootste houtimporteur in de wereld.»7 Over het (relatieve) aandeel tropisch dat in Nederland
wordt geconsumeerd geven de invoerstatistieken van het CBS helaas geen goed
inzicht. «Hout dat uit de ons omringende landen wordt ingevoerd hoeft
niet uit Europese bossen afkomstig te zijn: Nederland importeert
bijvoorbeeld behoorlijke volumes Afrikaans tropisch hout uit België en
Frankrijk.«Fins» en «Zweeds» hout kan in werkelijkheid
uit Russische oerbossen afkomstig zijn.»1Ondanks de intenties van het RTR heeft Nederland in de afgelopen tien
jaar ongeveer 10 miljoen kubieke meter tropisch hout ingevoerd. Aangenomen
dat dit hout uit selectief gekapte bossen afkomstig was, werd in de afgelopen
10 jaar zo'n 250 000 – 500 000 hectare, verspreid in de hele
tropen, voor de Nederlandse houtmarkt aangetast.Daar komt nog een rol van de papierindustrie bij. Weliswaar beweert de
Nederlandse papierindustrie zwart op wit dat tropisch hout ongeschikt is voor
de papierproductie maar dat is niet juist. In Indonesië werd tussen 1998–1999
het hout uit liefst 800 000 hectare tropisch regenwoud door pulp- en
papierfabrieken verwerkt.2 Ook in de komende jaren
zullen deze fabrieken tropisch hout moeten blijven verwerken omdat er onvoldoende
aanplant plaatsvond. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat dergelijk
regenwoudpulp en -papier niet door Nederlandse bedrijven wordt ingevoerd.
Hetzelfde geldt voor pulp en papier dat van hout uit noordelijke oerbossen
is vervaardigd.Er is ook een relatie met de ontbossing van noordelijke bossen. In Canada
geproduceerd hout is voor 90% uit primaire bossen afkomstig. Het is volkomen
redelijk om aan te nemen dat 90% van het uit Canada ingevoerde hout dus uit
oerbossen afkomstig is. Russisch hout is naar schatting voor 40% uit oerbossen
afkomstig. Zelfs in Finland wordt nog primair bos gekapt voor de hout- en
papierproductie.Daarmee is echter nog niet alles gezegd over de Nederlandse rol bij de
ontbossing. Onderzoek3 heeft aangetoond dat in
vijf belangrijke aanvoerlanden voor Nederland sprake is van een zeer groot
aandeel illegale houtkap. Dat wil zeggen hout dat gekapt wordt zonder vergunning
of concessie en waarbij corruptie een rol kan spelen. Het aandeel illegaal
gekapt hout kan zeer groot zijn: Indonesië: 70% illegaal, Maleisië:
minstens 30% illegaal, Brazilië: 80%, Rusland: 30–60% en Kameroen:
25–90%. Het marktaandeel illegaal gekapt- en verhandeld hout in Nederland
wordt als gevolg hiervan geschat op 10–20% van het ingevoerde timmerhout.
De gevolgen zijn: aantasting tropisch regenwoud en boreaal oerbos, conflicten
tussen lokale gemeenschappen en houtbedrijven, frustratie bij houtbedrijven
die wél duurzaam bosbeheer willen invoeren en te goedkoop hout op de
markt.Illegale bosbouwpraktijken beperken zich dus niet tot de tropen. Uit hetzelfde
onderzoek is gebleken dat illegaal gekapt hout uit Rusland onder andere door
Finse en Zweedse bedrijven wordt verhandeld. In Nederland wordt dus zogenaamd
Scandinavisch hout verhandeld dat in feite afkomstig is uit beschermde gebieden
in Rusland.Als in de tropen de commerciële houtkap vaak de eerste grootschalige
vorm van bosaantasting is, waarna andere activiteiten volgen, dan hebben de
bosbouwbedrijven waarmee Nederlandse importeurs zaken doen, een sterkere marktprikkel
nodig om het gebied dat zij exploiteren, beter te beheren. Omdat een dergelijke
prikkel nu ontbreekt, zijn bedrijven geneigd telkens nieuwe stukken primair
bos open te leggen, en zich niet te bekommeren om de bescherming van eerder
opengelegd bos.We kunnen niet langer om de conclusie heen dat de Nederlandse houthandel
een rol heeft bij en een bijdrage levert aan de mondiale ontbossing. Feitelijk
is die verantwoordelijkheid al tien jaar geleden vastgesteld in de nota Regeringsstandpunt
Tropisch Regenwoud (RTR). In 1991 stelde de regering zich ten doel dat «al
het in ons land verhandelde en gebruikte hout in het jaar 2000 of zoveel eerder
als mogelijk afkomstig moet zijn uit landen en/of gebieden waar
een bosbeleid wordt gevoerd dat gericht is op bescherming en duurzaam beheer».1 Met het formuleren van deze doelstelling heeft de regering
reeds in 1991 erkend dat de Nederlandse houtconsumptie van belang is bij duurzaam
bosbeheer enerzijds en bij de ontbossing anderzijds.Is de Nederlandse 2000-doelstelling bereikt? Nee! Als we naar gecertificeerd
hout kijken, is het beeld zelfs zeer dramatisch. In 1999 werd 327 000
kubieke meter rondhoutequivalenten FSC-hout op de Nederlandse markt verhandeld.
Dat is slechts 4% van het totale timmerhoutverbruik; 96% van het Nederlandse
hout was dus niet gecertificeerd. (Daarnaast zijn 70 000 kubieke meter
door Keurhout geïmporteerd, waarvan 65 000 als «verklaringenhout»2 en 5 000 is FSC-hout, dat óók door
Keurhout is gekeurd.)Het timmerhout is bovendien maar een deel van de totale houtstroom. Het
aandeel gecertificeerd hout in het totale verbruik in Nederland is in 1999
slechts 1% geweest.3 De Nederlandse doelstelling
is dus bij lange na niet gehaald.Het Wereld Natuur Fonds geeft op deze cijfers het volgende commentaar:
«Het blijkt dat 99% van al ons geïmporteerde hout niet gegarandeerd
uit goede bossen komt. Dat wil overigens niet zeggen dat ze automatisch fout
zijn, alleen de herkomst is niet voor honderd procent zeker. Wij gaan er echter
van uit dat dit nog geen gecertificeerd hout is, anders zou dat wel bekend
zijn. Dat laat een bedrijf wel weten.»4Ook als we minder strenge maatstaven nemen is het beeld verre van rooskleurig.
Als we bijvoorbeeld uitgaan van «betrouwbaar bossenbeleid in een land»
zelfs dan haalt Nederland de doelstelling niet. Dat blijkt uit een rapport
uit 1999, waarin de regering de Nederlandse 2000-doelstelling door het European
Forest Insitute (EFI) tussentijd heeft laten evalueren.5 In dat onderzoek werd het bossenbeleid van landen waaruit Nederland
zijn hout importeert beoordeeld. De conclusie is dat ongeveer driekwart van
het in Nederland verhandelde hout uit landen afkomstig is met een betrouwbaar
bossenbeleid.Dat klinkt als een redelijke prestatie, maar dat is het niet. Hout afkomstig
uit oerbossen zit in het laatste kwart. Juist het moeilijke en uitdagende
deel van de doelstelling is met dit percentage dus niet gehaald. Als een kwart
van al ons hout afkomstig is van onbetrouwbare bronnen dan blijft onze bijdrage
aan de mondiale ontbossing onverminderd in staat.Een ander probleem met dit resultaat is dat het niet betekent dat ook
driekwart van het in Nederland verhandelde hout afkomstig is van duurzaam
bosbeheer. Dat komt onder andere doordat ook in landen als Finland en Canada,
die in de EFI studie zijn aangemerkt als zijnde landen met een duurzaam bosbouwbeleid,
aantasting van oerbossen plaats vindt. Daarnaast heeft onderzoek aangetoond
dat in Rusland sprake is van een grote mate van illegale houtkap. Een deel
van dit hout wordt via Scandinavië als Scandinavisch hout op de Nederlandse
markt gebracht.6 Daarmee komt illegaal hout uit
een zogenaamd betrouwbaar land. In de EFI evaluatie wordt met dit fenomeen
geen rekening gehouden.Deze problemen worden in de EFI studie overigens ook onderkend: het hebben
van goed bosbouwbeleid is maar één kant van de medaille. De
andere kant zou moeten gaan over controle en handhaving. Dat is nodig om te
beoordelen of er sprake is van «papieren beleid of echt beleid. Uit
dat perspectief is het aantal landen en gebieden dat niet voldoet aan de Jaar
2000-doelstelling, nog groter». Terecht wordt daarom geconcludeerd dat
«certificering het enige «full proof» systeem is om te gebruiken
bij de evaluatie» (blz. 40 van de EFI studie).Tien jaar na het Regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud haalt Nederland
dus bij lange na het beoogde doel niet. De methode – partijen halen
via een systeem van zelfregulering het doel – heeft niet
het gewenste resultaat opgeleverd.2.4. Huidig beleid voldoet nietDe cijfers tonen aan dat zelfregulering niet een strategie is, die zich
uitbetaalt in een zichtbare omslag naar duurzaam bosbeheer en een sterk dalend
aandeel van niet-duurzaam hout in het totale verhandelde houtvolume in Nederland.
De houtsector is in dat opzicht zeer terughoudend. De keuze voor duurzaam
hout is door de sector simpelweg niet gemaakt. Er zijn te weinig toereikende
initiatieven geweest om duurzaam geproduceerd hout op de markt te brengen.Uit onderzoek in opdracht van het WNF is bovendien gebleken dat de bedrijven
in de houtsector de consument vaak onvoldoende of onzorgvuldig informeren
over hoe zij met bosbeheer omgaan. Soms wordt de consument zelfs misleidend
informeert.1 De gemiddelde score was min 57 punten, waarbij min 100 de slechtst
denkbare score is en plus 100 de beste score.
In dit rapport worden ook concrete voorbeelden van misleiding door bedrijven
genoemd. Zo vertelt het bedrijf Felix Clercx: «Kaalslag is absoluut
verboden» (in Indonesië) en «Kaalslag van Produktie-bos is
in Indonesië verboden» (www.felixwood.nl); Foreco: «Er wordt
uitsluitend gebruik gemaakt van hout uit duurzaam beheerde bossen» (www.foreco.nl)
en Myresjo: «De exploitatie blijft voor 100% verantwoord» en «...schone
en milieuvriendelijke grondstoffen, met o.a. duurzaam hout uit duurzaam beheerde
bossen» (www.myresjo.nl/). Dit zijn voorbeelden van onterechte claims
en misleidende certificaten die zich, volgens deze studie, baseren op feitelijke
onjuistheden, vaag zijn of onderbouwing of externe verificatie ontberen.Het is moeilijk om een andere conclusie te trekken dan dat het huidige
beleid dat gebaseerd is op vrijwillige certificering, simpelweg te weinig
vruchten afwerpt. Het biedt een te grote ruimte voor vrijblijvendheid en is
een stimulans tot terughoudendheid van de houtsector.3. Inhoud wetsvoorstelDeze wet wil deze impasse doorbreken door maatregelen mogelijk te maken
die recht doen aan de urgentie van het probleem. Dat is geen radicale wending
van het beleid, het past in het bestaande beleid, met dien verstande dat het
wetsvoorstel de puntjes nadrukkelijk op de i zet. Het wetsvoorstel wil de
zelfregulerende kracht van de markt versterken doordat de koplopers worden
beloond en de achterblijvers niet langer toonaangevend zijn.Het zal niemand zijn ontgaan dat het wetsvoorstel tot de nodige maatschappelijke
beroering heeft geleid. Tegenstanders en voorstanders hebben zich gemeld bij
de Staten-Generaal om hun bezwaren dan wel hun enthousiasme kenbaar te maken.
Daarbij zijn beelden over het wetsvoorstel in omloop gebracht die niet overeenstemmen
met wat deze wet precies beoogt. Omdat een aantal van die beelden ook doorklinken
in de vragen van verschillende fracties, is het goed de hoofdlijnen van het
wetsvoorstel nog eens uit de doeken te doen.3.1. HoofdlijnenHet wetsvoorstel beoogt de introductie van een verplichte labelling. Dat
is niet hetzelfde als verplichte certificering. Diegene die het hout voor
de eerste keer in de handel in Nederland brengt is verplicht het label aan
te brengen. Als je een certificaat hebt voor duurzaam beheer dan mag de handelaar
een label aanbrengen dat zegt dat dit product aantoonbaar duurzaam is geproduceerd.
Als een dergelijk certificaat niet voorhanden is dan moet een label worden
aangebracht dat aangeeft dat dit product niet aantoonbaar duurzaam is geproduceerd.
Om dit mogelijk te maken is het van belang dat de regels voor
het certificaat en voor het verkrijgen van het certificaat helder zijn opgesteld.
Ook dat gebeurt in deze wet, ik kom daar verderop nog op terug.Voor een goed begrip: het voorstel maakt geen onderscheid tussen herkomstlanden
en ook niet tussen tropische, noordelijke of andere bossen. Een dergelijk
onderscheid zou leiden tot (indirecte) discriminatie van ingevoerde houtproducten
en dat zou per definitie strijdig zijn met de Europese regelgeving. Wel zal
de minister van VROM op basis van gedegen onderzoek in een later stadium bepaalde
producten van deze wet uitzonderen. Hij zal dat doen als uit nadere analyse
is gebleken dat de lasten die deze maatregel met zich meebrengt niet in verhouding
staan tot de daadwerkelijke milieuwinst (zie verder paragraaf 6.1)3.2. Verplichte labelling en milieubeleidDeze vorm van verplichte labelling is in het moderne milieubeleid geen
uitzondering meer. Dit wetsvoorstel past in een reeks van initiatieven om
tot verplichte, door de overheid aangewezen labels te komen. Zowel de Nederlandse
regering als de Europese Commissie tonen zich op dit punt steeds actiever.
Dat blijkt uit het Nederlandse beleid voor verplichte energielabels op huishoudelijke
apparaten en recentelijk ook op auto's. In alle gevallen is gekozen voor een
alle producten omvattend systeem waarin een etiket moet aangeven wat het (relatieve)
energieverbruik is van het desbetreffende product. Het is de expliciete bedoeling
de consument met de neus op de feiten te drukken waar hij niet omheen kan.
Het etiket (label) moet volgens deze maatregelen op elk product te vinden
zijn en niet alleen op de «positieve» of meer gewenste producten.
Er is bij deze labels zelfs letterlijk sprake van kleuren (van groen voor
«goed» naar rood voor «slecht»).De Europese Commissie heeft een voorstel gedaan voor een verordening voor
verplichte labelling van eieren. Op de verpakking van eieren moet een label
komen dat aangeeft wat het houderijsysteem van de kippen is geweest. De criteria
die de categorieën van houderijsystemen bepalen, zijn eveneens door de
Commissie geregeld. Ook eieren van buiten de EU moeten aan deze handelsnormen
voldoen, anders krijgen de eieren het label «Herkomst onbekend»
of wordt het land van herkomst gelabeld. Daarmee is deze maatregel bijna geheel
overeenkomstig het wetsvoorstel voor duurzaam geproduceerd hout.Over de verplichte labelling van eieren heeft onze regering een zeer positieve
mening: «Voorgesteld wordt een verplichting om op eieren en de verpakking
ervan het houderijsyteem te vermelden, teneinde de consument de mogelijkheid
te geven om tussen de verschillende klassen eieren te kiezen op grond van
de productiewijzen.» En verder: «een goede informatievoorziening
door middel van deze etikettering maakt de consument bewust van zijn koopgedrag
inzake houderijsystemen, en kan daarmee een bijdrage leveren aan het dierenwelzijn
(kippen).»1Uiteraard zijn er ook in deze sectoren bedrijven die deze maatregelen
als pijnlijk zullen ervaren. Maar dat is voor de overheid kennelijk acceptabel.
In de eerste plaats vanwege het publiek-maatschappelijk doel dat erdoor wordt
nagestreefd. En in de tweede plaats doordat het wordt gezien als een prikkel
voor een concurrentie binnen sectoren. Beide overwegingen zijn mutatis mutandis
ook op dit wetsvoorstel van toepassing.3.3. Criteria voor certificeringIn artikel 9.3 lid 1 van de wet zijn de criteria voor duurzame houtproductie
opgenomen. Deze acht criteria komen sterk overeen met de criteria van het
FSC-systeem. Hiervoor zijn enkele redenen te geven. De FSC-standaard is de
enige internationaal functionerende standaard voor certificering van duurzaam
geproduceerd hout die tevens wordt gedragen door zowel bedrijven
als door milieu- en ontwikkelingsorganisaties. Er bestaat een grote internationale
consensus over de bruikbaarheid van de criteria en het systeem dat door FSC
in de praktijk is gebracht. Met deze criteria is in het wetsvoorstel gekozen
voor een relatief hoog, maar internationaal breed geaccepteerd niveau van
de bescherming van bossen met tevens een grote mate van transparantie.FSC is bovendien het enige mondiale keurmerksysteem voor verantwoord bosbeheer,
waarbij de rol en de rechten van de oorspronkelijke bosbevolking (inheemse
volkeren) wordt erkend en beschermd. Dat sluit aan bij bestaand regeringsbeleid.
In 1996 gaf de minister van Buitenlandse Zaken in antwoord op vragen van de
leden Roethof en Augusteijn-Esser aan dat bij de invulling van het begrip
duurzaam bosbeheer rekening zal worden gehouden met de rechten van inheemse
volkeren. Het wetsvoorstel geeft hier, door aan te sluiten bij de FSC-criteria,
expliciet invulling aan.De criteria in de wet hebben, net als in het FSC-systeem, een meer algemeen
karakter omdat duurzaam bosbeheer in elk land anders vorm kan en moet krijgen
in verband met specifieke structuur van de sector, de soorten bossen die er
staan en uiteraard klimatologische omstandigheden en de bodemstructuur. In
de praktijk van de FSC blijkt dat ook op deze manier te werken. De algemene
regels en criteria worden per land vertaald in criteria op basis van de daar
bestaande specifieke situatie. Hierbij spelen regionale, klimatologische,
ecologische en sociale omstandigheden een rol.Cruciaal is uiteraard de toepassing van de criteria bij de houtproductie.
De bosbouwer dient bij de aanvraag van een certificaat voor zijn gebieden
een beheersplan voor te leggen. Vervolgens is de controle van groot belang.
De werkwijze van bijvoorbeeld FSC is dat er eerst een vooronderzoek is en
dat vervolgens de boekhouding wordt gecontroleerd (zoals het beheersplan en
de in- en uitgaande stromen). Tot slot gaat men uiteraard ook het bos in.
Hoe beter het bosbeheer en hoe meer de praktijk overeen komt met het beheersplan
des te korter en eenvoudiger de procedure. Deze kan in twee tot drie maanden
afgerond zijn en dan is het bos gecertificeerd.In artikel 9.3 lid 3 is voorts de mogelijkheid geopend om bij algemene
maatregel van bestuur gebieden aan te wijzen die gelden als gebieden waar
de houtproductie duurzaam plaats vindt. Dit artikel zou mogelijkerwijs in
de toekomst voor gebieden in bijvoorbeeld Scandinavië kunnen worden toegepast.
Volgens het WNF kan wellicht 95% van de bosbouwgebieden in Finland als duurzaam
worden aangemerkt. Dit oordeel is gebaseerd op veel kennis van en ervaring
met de lokale situatie. Helaas vindt er echter nog steeds degradatie en ontbossing
van oerbossen plaats. Daarom zou het onjuist zijn om heel Finland aan te merken
als gebied waar duurzame houtproductie plaatsvindt. Maar met de voorgestelde
regeling in artikel 9.3 is het mogelijk om in de toekomst de duurzame gebieden
te scheiden van die gebieden met niet-duurzame praktijken.3.4. Wie mag certificeren?Omdat de labelling plaats vindt op basis van certificaten spelen certificerende
organisaties een cruciale rol. Met name de fracties van de VVD en de RPF/GPV
hebben daar een aantal vragen over gesteld. De vraag is vooral wie deze certificerende
organisaties zullen zijn.Nadrukkelijk is er ervoor gekozen dat elke organisatie die daarvoor voldoende
is uitgerust, de titel van certificerende instelling volgens de wet kan worden.
Hiervoor dient deze organisatie te worden geaccrediteerd1. Daarnaast moet zij haar beoordelingsrichtlijn ter goedkeuring voorleggen
aan de minister van VROM. In deze richtlijn moet de instelling aangeven op welke manier zij de criteria zoals ze in de wet zijn opgenomen,
zal hanteren. Hierbij moet worden vermeld hoe wordt gegarandeerd dat de houtproductie
op duurzame wijze plaatsvindt en moet het proces van certificering van stap
tot stap worden beschreven. Van belang zijn onder andere de vertaling van
de algemene criteria naar de specifieke gebieden en de manier van controleren,
zowel in het gebied zelf als in de hele keten.1Omdat de vertaling van de meer algemene criteria in de wet naar concrete
criteria per regio of land kan verschillen, is het ook mogelijk – en
zelfs waarschijnlijk – dat er voor verschillende landen verschillende
certificerende instellingen zullen komen. Geen enkele organisatie wordt daarbij
in het wetsvoorstel genoemd of uitgesloten. Er wordt ook geen limiet gesteld
aan het aantal certificerende instellingen. Daarom is er ook geen sprake van
het centraal stellen van FSC, zoals de leden van de VVD-fractie menen. De
verwachting is dat meerdere organisaties certificerende instelling zullen
worden, daar kan – in antwoord op vragen van de leden van de fractie
van de VVD en de fractie van de RPF/GPV – de Stichting Keurhout bij
horen. Voorwaarde is dat – en dat geldt voor alle potentiële certificerende
organisaties – voldaan wordt aan de inhoudelijke criteria van de wet
en dat er daadwerkelijke controle van de bosbouwgebieden plaatsvindt.De vraag van de leden van de RPF/GPV-fractie of het PEFC-keurmerk aan
de vereisten van het voorstel voldoet is nu nog niet definitief te beantwoorden.
Zoals alle andere certificerende organisaties zullen zij moeten aantonen aan
de regels en de procedures van de wet te voldoen.De procedure voor het verkrijgen van een certificaat is eenduidig bij
wet vastgelegd. De rol van de minister en van de certificerende instelling
zijn helder geregeld. Dat is van belang voor de rechten van de boseigenaren.
De wet biedt een transparant systeem waardoor objectief kan worden vastgesteld
of het beschermingsniveau ook daadwerkelijk wordt bereikt. Ook milieubeschermingorganisaties
hebben als onafhankelijke derde de mogelijkheid om bij te dragen aan transparantie.
Van belang is ook de mogelijkheid van beroep. Dit geldt enerzijds voor een
organisatie die door de minister zou worden afgewezen als certificerende instelling.
Anderzijds is er de mogelijkheid van beroep voor de bosbouwer of handelaar
die geen certificaat zou krijgen en die het daar niet mee eens is. In beide
gevallen is beroep bij de Nederlandse rechter mogelijk.3.5. Verschillen tussen certificeringssystemenVeel leden willen, zo blijkt uit het voorbereidend onderzoek, meer informatie
over bestaande certificeringssystemen. Zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie
naar het verschil tussen FSC het Keurhout- en het PEFC-systeem. In de eerste
plaats is Keurhout een Nederlands label en daarmee minder goed bruikbaar voor
internationale bedrijven (zoals Ikea). Om begrijpelijke logistieke redenen
willen deze bedrijven niet per land met een ander label werken. In de tweede
plaats werkt Keurhout met zogenaamde verklaringen. Dit «verklaringenhout»
is een houtstroom die voor minstens 70% afkomstig is uit drie West Maleisische
deelstaten (Pahang, Selangor en Terengganu) waar de deelstaatregering en houtbedrijven
zich in het kader van het Nederlands-Maleisisch proefproject eraan hebben
gecommitteerd toe te werken naar duurzaam bosbeheer op basis van ITTO richtlijnen
in het jaar 2000.Op de certificering van dit hout is er de nodige inhoudelijke kritiek:
uit onderzoek is gebleken dat dit hout niet voldoet aan de door de Maleisische
overheid opgestelde criteria en indicatoren. Er blijken grote problemen te
zijn met o.a. erosie en een te hoog niveau van houtkap waardoor er zeker geen
sprake is van duurzaamheid. Dit leidt tot de ongewenste situatie dat afnemers
het verklaringenhout toch beschouwen als «second best».
Hout met een Verklaring bestempelt Keurhout als duurzaam geproduceerd, terwijl
het FSC dat niet in alle gevallen zou doen.In de derde plaats doet Keurhout geen eigen veldonderzoek. In plaats daarvan
werkt het met rapporten van anderen. Keurhout heeft geen zeggenschap over
hoe die rapporten worden opgemaakt. FSC daarentegen accrediteert certificeerders
en bewaakt daarmee ook hun kwaliteit. Bovendien is niet altijd even duidelijk
op basis waarvan het College van Deskundigen van Keurhout bepaalt of een rapport
voldoende is. Keurhout is, met andere woorden, nu nog onvoldoende transparant.
Als deze wet aangenomen is biedt deze ook voor Keurhout het kader om haar
certificeringmethode te herijken.Vergelijkbare bezwaren gelden PEFC (Pan European Certification System).
Ook dat systeem is tot op heden eveneens een weinig transparant systeem. Nogal
wat oordelen zijn niet goed controleerbaar. Het systeem is ook niet waterdicht.
Binnen het PEFC worden gebieden gecertificeerd in plaats van concessies cq.
eigenaren. Dat kunnen zeer grote gebieden zijn waarin meerdere eigenaren een
concessie hebben. Dit kan ertoe leiden dat in een groot gebied, waar op zichzelf
sprake is van goede, duurzame bosbouw, tegelijk ook concessiehouders bevinden
die niet-duurzaam bezig zijn.Vast staat dat een deel van het PEFC-gelabelde hout afkomstig is uit aantoonbaar
niet verantwoord beheerde bossen. Alleen in Finland al kwamen 55 zaken aan
het licht waarin dit het geval is.1 Milieuorganisaties
zijn zelfs uitgesproken kritisch over PEFC. Zij menen dat dit systeem tot
nu toe nergens heeft geleid tot beter bosbeheer. Wil het PEFC-systeem voldoen
aan de eisen van het wetsvoorstel dan zal het PEFC-systeem zodanig gewijzigd
moeten worden, dat onverantwoord beheerde bossen worden uitgesloten van het
systeem.Alles overziend is er bij het formuleren van criteria voor duurzaam bosbeheer
weinig keuze. Voor het FSC-keurmerk is er eigenlijk op dit moment geen alternatief.
Om die reden kiest het wetsvoorstel voor die criteria voor duurzaam bosbeheer
die nauw aansluiten bij dit internationaal breed gedragen systeem.3.6. De kosten van certificeringLeidt dit alles niet tot veel bureaucratie en tot extra kosten? Meerdere
leden spreken die vrees uit. Dat is begrijpelijk, maar niet terecht. Het verkrijgen
van een certificaat leidt bij een goed en duurzaam bosbeheer niet tot een
substantiële hoeveelheid extra bureaucratie en het is niet bijzonder
tijdrovend. De gevraagde extra tijd en bureaucratie zijn nodig en doelmatig.
Er zijn dientengevolge ook geen hoge extra kosten te verwachten. Dit blijkt
ook uit de praktijk. Volgens één van de grootste Nederlandse
Doe-het-zelf zaken hoeft FSC-gecertificeerd hout niet tot een prijsverhoging
te leiden en is dat bij dit bedrijf ook niet gebeurd. Een indicatie van de
kosten voor certificering zijn 1 – 2,5 gulden per hectare in het eerste
jaar en 0,5 – 1 gulden per hectare voor de daarop volgende jaren. Dit
is een klein bedrag in vergelijking met de kosten voor duurzaam bosbeheer
(managementkosten en de duurzaam beheer techniek). En het is een helemaal
te verwaarlozen bedrag in de totale prijs van hout.Voor tropisch hout is de certificering in sommige gevallen duurder dan
voor hout uit de gematigde streken. De oorzaak hiervoor zijn echter niet de
kosten van certificering maar het slechte beheer in de huidige situatie. De
stap naar duurzaam beheer van het gebied is daardoor groter (mede om deze
reden speelt de Nederlandse overheid een zeer actieve rol in de ontwikkeling
van duurzaam bosbeheer). Dit kan op zichzelf genomen niet als een bezwaar
tegen de in dit wetsvoorstel opgenomen verplichte labelling op basis van certificaten
gelden. De stap naar duurzaam bosbeheer is immers een stap die ook gezet moeten
worden om bijvoorbeeld de ITHO-2000-doelstelling te halen. Alle
landen, inclusief Nederland, hebben hiervoor getekend en hebben dus aangegeven
deze stap te willen zetten. Datzelfde geldt voor de honderden bedrijven die
lid zijn van Stichting Keurhout en dus voorstanders van certificering.Tegenover de (geringe) extra kosten voor certificering staan overigens
wel kostenbesparingen door een beter bosbeheer. En dan zwijg ik maar even
over winst die wordt geboekt in termen van biodiversiteit, waterbeheer, opslag
van kooldioxide, onbekende medicinale producten (in de tropen) enz. De waarde
hiervan is per definitie moeilijk te kwantificeren.Het bovenstaande geldt in ieder geval voor de grotere boseigenaren. Voor
hen is certificering niet duur. Op de totale exploitatie vormt het een minimaal
bedrag. Dat geldt niet voor de kleine boseigenaren. Voor hen is dat problematischer.
Om deze reden wordt in het voorstel de mogelijkheid tot groepscertificering
gegeven (artikel 9.3 lid 3). Daarbij is het mogelijk dat in bestaande eenheden
voor alle boseigenaren van de groep één certificaat wordt verstrekt.
Voorwaarden zijn uiteraard ook hier een goed beheersplan én een goede
verantwoordelijkheidsverdeling. De leden van deze groep delen kosten, certificering
en logistiek. Ook de administratieve lasten worden verkleind.1 Uit ervaringen blijkt tevens dat het certificeringsproces en de samenwerking
kan leiden tot een beter en efficiënter management en bosbeheer, en dus
tot kostenbesparingen.2 Deze lange termijn winst
moet worden afgezet tegen de korte termijn kosten.Volgens onafhankelijke deskundigen heeft FSC dit probleem in het begin
enigszins onderschat. Inmiddels is de groepscertificering ontwikkeld, die
in diverse landen wordt toegepast en die steeds beter werkt. Er zijn voorbeelden
waar groepscertificering op dit moment al als heel geslaagd worden beschouwd,
in Duitsland, Engeland, Wales, Zwitserland en op de Solomonseilanden.De vrees dat het voorstel «alleen goed is voor multinationals, zoals
in het notificatieproces is verwoord is echter volkomen misplaatst. Ook de
suggestie dat «het landelijk gebied erdoor wordt verzwakt» is
aantoonbaar onjuist. Nu al bestaan er zeer vele (door FSC) gecertificeerde
niet-multinationals. Daarnaast wordt in het wetsvoorstel extra rekening gehouden
met de landelijke omgeving door in artikel 9.3 (criteria voor duurzame houtproductie)
expliciet waarden te benoemen zoals: de rechten van inheemse volkeren, de
in het gebied levende gemeenschappen, de ecologische functies van het bos
en het behoud van het bos en andere delen van het gebied met een belangrijke
betekenis voor milieu, cultuur of sociale omstandigheden. Met andere woorden,
door deze vorm van goed en duurzaam bosbeheer wordt juist het landelijke gebied
versterkt. Duurzaam bosbeheer betekent expliciet een bijdrage aan een duurzaam
versterkt landelijk gebied. Grote boseigenaren gaan weliswaar sneller over
tot certificering, maar daarmee wordt juist een bijdrage aan de landelijke
omgeving geleverd omdat er niet meer ondoelmatig wordt gekapt. Kleine stukjes
bos zijn bijvoorbeeld ook in Nederland al gecertificeerd: het Arnhemse bos,
het Apeldoornse bos. Dat is dus heel goed mogelijk.In deze context vragen de leden van GroenLinks of het een grote inspanning
was voor Staatsbosbeheer om al zijn hout onder het FSC-keurmerk te kunnen
aanbieden. Deze leden vermoeden dat FSC niet zo willekeurig en ingewikkeld
als door velen wordt gevreesd.Naar aanleiding van deze vraag heeft Staatsbosbeheer mij laten weten dat
inmiddels ruim de helft van het areaal en circa 70% van het houtvolume van
Staatsbosbeheer is gecertificeerd. Voor het resterende gedeelte is men bezig
met de certificering. De eisen die verbonden waren aan deze certificering,
de FSC-criteria voor duurzame houtproductie, hebben geen echt onoverkomelijke
problemen opgeleverd. Wel zijn er aanvullingen gekomen bijvoorbeeld op het
vlak van de kwaliteitsborging. Een voorbeeld is dat er geen houtoogst
op dassenburchten zouden mogen zijn. Dus moet er ook een procedure zijn om
overlast en schade de natuur te voorkomen. De aangepaste procedure biedt nu
een betere borging. De certificeringsprocedure is vlot gegaan en de inspecties
ter plaatse hebben geen knelpunten opgeleverd.De exacte kosten van de FSC-certificering zijn (gemiddeld) 1 gulden per
jaar per hectare1 Deze kosten hebben, volgens
Staatsbosbeheer, absoluut geen invloed op de houtprijs. De keuze voor certificering
wordt als positief ingeschat omdat bij het leveren van een continu goed product
toegang wordt verkregen tot een bepaalde markt. Zij willen niet alleen zelf
vertellen dat ze goed zijn, maar ook het lef tonen dat een ander te laten
beoordelen.3.7. Rode labels?Veel discussie is ontstaan over de positieve en negatieve labelling die
het wetsvoorstel wil introduceren in de vorm van «groene stickers»
en «rode stickers». Dit roept de associatie op van een zwart-wit
denken goed versus fout, waar ik me niet echt bij thuis voel. Het gaat namelijk
niet om een goed-fout-schema, maar om het zo optimaal mogelijk informeren
van de consument zoals dat ook in de etikettering van auto's en huishoudartikelen
inmiddels gebruikelijk is en wettelijk voorgeschreven. Daarbij staat geenszins
vast dat er daadwerkelijk gekleurde stickers komen. Artikel 9.7 lid 1 van
het wetsvoorstel bepaalt dat de minister van VROM een model voor dit merkteken
moet vaststellen. Dat hoeft dus geen sticker te zijn, het kan ook een ander
soort label worden.In lid 2 van artikel 9.7 wordt geregeld aan welke voorwaarden dit merkteken
moet gaan voldoen: als er sprake is van een certificaat, moet het op basis
daarvan te voeren merkteken een aanduiding bevatten waaruit blijkt dat `het
hout duurzaam is geproduceerd» en als er geen certificaat is dan moet
het merkteken laten zien dat «het hout niet aantoonbaar duurzaam is
geproduceerd». Het merkteken moet feitelijke informatie aan de consument
doorgeven: is bij dit product aangetoond dat het duurzaam is geproduceerd
of niet.3.8. Plaats van het wetsvoorstel in de Nederlandse wetgevingHet wetsvoorstel maakt deel uit van de Wet milieubeheer. Dit betekent
dat onder meer de bepalingen met betrekking tot de handhaving (hoofdstuk 18
van de Wet milieubeheer) en met betrekking tot het beroep bij de administratieve
rechter (hoofdstuk 20) op het wetsvoorstel van toepassing zijn.Overtreding van de bepalingen van het hoofdstuk wordt in de Wet op de
economische delicten strafbaar gesteld. Op de procedure voor goedkeuring van
het beheersplan en voor toestemming om het certificaat te voeren is het bepaalde
in de Algemene wet bestuursrecht van toepassing.4. Zou zelfregulering niet effectiever zijn?Er is over dit wetsvoorstel veel discussie geweest. Van vele kanten zijn
er serieuze bedenkingen geuit. Dat gebeurt ook in het Voorlopig verslag. Vrijwel
alle fracties stellen vragen over de effectiviteit van de voorgestelde instrumenten.
Is verplichte labelling nu echt zoveel effectiever dan vrijwillige certificering
of zelfregulering? Zou het niet beter zijn om voort te gaan op het pad van
zelfregulering, eventueel door dit te koppelen aan financiële stimulansen?Deze vragen raken de kern van de discussie over dit wetsvoorstel. De opvatting
die achter deze vragen schuilt is dat zelfregulering de voorkeur verdient
boven dwingende maatregelen, die de overheid oplegt. Die opvatting
onderstreep ik van harte. Handelen op basis van eigen overtuiging en eigen
doelstellingen is altijd effectiever dan handelen op basis van opgelegde doelstellingen.
Ik ben een groot voorstander van het feit dat de overheid de kaders aangeeft
waarbinnen maatschappelijke actoren (bedrijven, consumenten, et cetera) hun
eigen verantwoordelijkheid kunnen waarmaken.Maar dat is ook precies het probleem. Al in 1990 heeft de overheid het
kader geschetst dat in 2000 al het verhandelde hout in Nederland duurzaam
geproduceerd zou moeten zijn. Zelfregulering en vrijwillige certificering
zouden de aangewezen weg moeten vormen om deze doelstelling te bereiken. Dat
is dus niet gelukt. En in die situatie meen ik dat de overheid geroepen is
om de vraag aan de orde te stellen, of maatschappelijke partijen niet gebonden
kunnen worden aan meer verplichtende omgangsvormen. Temeer, daar de overheid
een doelstelling voor ogen heeft, waarover grote maatschappelijke consensus
bestaat.Bovendien: bij zelfregulering en vrijwillige certificering is de positie
van de consument tot nu toe zeer onderbelicht geweest. De consument wil weten
wat hij/zij koopt, hij/zij wil bewust kunnen kiezen. Meer dan tien jaar zijn
de grootste milieu-, natuurbeschermings- en consumentenorganisaties in de
weer geweest om consumenten voor te lichten, over wat er met de bossen in
de wereld gebeurt. Dat heeft onmiskenbaar geleid tot een groeiend consumentenbewustzijn
over ontbossing, biodiversiteit en de rechten van inheemse volkeren. Dat wordt
nog eens onderstreept doordat er een groot draagvlak is onder gemeenten en
provincies die een voorkeur hebben uitgesproken voor FSC-gecertificeerd hout.
In de periode 1995–1998 hebben 10 provincies en circa 200 gemeenten
deze intentie uitgesproken.Volgens Intergamma, één van de grootste Doe-het-zelf bedrijven
in Nederland, is er sprake van een omvangrijk marktpotentieel voor duurzaam
geproduceerd hout. Consumenten vragen er naar, willen weten wat ze kopen,
willen kunnen kiezen. Dat is een vorm van emancipatie die consumenten op alle
terreinen doormaken. In hoef in dit opzicht slechts te verwijzen naar de ontwikkelingen
op het terrein van dit voorstel. Consumenten nemen niet meer alles voor lief
en willen informatie: over de samenstelling van het voedsel, over de stoffen
in een product en over de milieueffecten van producten. Voor producten die
aan deze eisen voldoen ontstaat een steeds grotere markt. Dat geldt in ieder
geval voor aantoonbaar duurzaam geproduceerd hout.14.1. Waarom is de handel in gecertificeerd hout zo gering?Maar, zo werpt men vervolgens tegen, er zijn vanwege het overheidsbeleid
en vanwege deze groeiende consumentenmarkt juist toch op vrijwillige basis
certificeringssystemen ontwikkeld. Waarom werkt dat niet goed? Waarom wordt
er desondanks zo weinig gecertificeerd hout verhandeld?Daarvoor is een aantal redenen. De eerste reden is dat de huidige certificeringssystemen
niet de volstrekte duidelijkheid geven, die nodig is om consumenten echt vertrouwen
te geven. De bestaande certificaten zijn niet alleszeggend en onbekend. In
de huidige situatie zegt het niet hebben van een certificaat namelijk niets
over het product.De onduidelijkheid wordt nog eens vergroot doordat er meerdere labels
zijn. Er dreigt zelfs een wildgroei te ontstaan aan merktekens en certificaten
op de markt. Al deze merktekens claimen duurzaam bosbeheer, maar tegelijkertijd
zijn niet alleen de criteria verschillend, tevens is er grote onduidelijkheid
over de aard en de kwaliteit van de controle van een aantal certificaten.
Dat komt het vertrouwen van de consument niet ten goede. Ook natuurbeschermings-
en milieuorganisaties uiten grote twijfels bij de waarde van een aantal van
deze certificaten. Het voorbeeld van het Finse PEFC-systeem is hierboven reeds
genoemd. Als de afkomst van het hout niet duidelijk is, als er twijfel is over
de waarde van de label, dan gaat de consument sowieso voor de prijs. Een houten
product met een duurzaamheidpredikaat is immers duurder.Marktonderzoeken leren dat de milieubewuste consument best meer wil betalen.
Op één voorwaarde: hij/zij wil zekerheid. Verschillende decennia
consumentenbeleid hebben duidelijk gemaakt dat de zekerheid over de inhoudelijke
juistheid van een certificaat cruciaal is voor de financiële waarde die
de koper daar tegenover wil stellen. Met andere woorden: alleen als de consument
100 procent zeker weet dat het merkteken de waarheid spreekt, is hij bereid
daarvoor de hogere kosten te betalen. Bij de geringste twijfel doet hij/zij
niet mee, althans niet meer massaal.Dat is precies het kernprobleem van de huidige vrijwillige certificering:
de betrouwbaarheid is niet gewaarborgd. Die duidelijkheid wordt door het FSC-keurmerk
wel gegeven. Dat is een goed werkend systeem met een aanvaardbaar en controleerbaar
beschermingsniveau. Het wordt wereldwijd toegepast, is beproefd in de praktijk
en biedt de beste garanties ten opzichte van de hele productieketen.Waar zelfregulering en vrijwillige certificering tot onduidelijkheid,
onoverzichtelijkheid en gebrek aan transparantie hebben geleid, kiest dit
wetsvoorstel voor eenduidigheid, helderheid en controleerbaarheid. Het kiest
voor een certificering met een aantoonbaar hoog beschermingsniveau en met
heldere eisen aan transparantie en controle.Dat is nodig want voor de consument is elke vorm van transparantie momenteel
ver te zoeken. Deze situatie draagt niet echt bij aan de doelstelling zoals
Nederland die zich gesteld heeft. Tien jaar is gepoogd om de Nederlandse bijdrage
aan ontbossing door middel van vrijwillige certificering tegen te gaan (gekoppeld
aan bosbouwbeleid, grote financiële steun voor verbetering van bosbouwstrategieën
en actieve deelname aan de internationale onderhandelingen). Het resultaat
van dat beleid is een beperkt aanbod van gegarandeerd duurzaam geproduceerd
hout en een consumentenmarkt die zich kenmerkt door een gebrek aan transparantie
en door ontoereikende of zelfs onjuiste consumentenvoorlichting. Ondertussen
gaat de wereldwijde ontbossing in schrikbarend tempo door en wordt het probleem
van de illegale houtkap met het instrument van vrijwillige certificering op
geen enkele manier aangepakt.Het is goed om in dit verband in te gaan op kanttekeningen die het Platform
Hout in Nederland in een schrijven aan de Eerste Kamer (d.d. 6 maart
2001) heeft neergelegd. Het Platform schrijft dat de twee keurmerken FSC en
PEFC reeds 40% van het bosareaal van de EU onder het certificaat duurzaam
bosbeheer hebben en dat de ontwikkelingen in Europa de goede kant op gaan.
Dat is zeker waar, en niemand zal dat ontkennen. Maar die constatering kan
geen overwegend bezwaar zijn tegen de inhoud van dit wetsvoorstel. Immers,
40% wel betekent ook dat 60% niet onder een duurzaamheidcertificaat
zijn ondergebracht. Bovendien is ontbossing in de huidige situatie niet het
probleem van de meeste Europese bosarealen. Het probleem is dat van het nog
resterende waardevolle bos continu een paar procent worden weggekapt. Dat
gebeurt bijvoorbeeld in Finland dat door PEFC in een keer geheel is gecertificeerd.
Te gemakkelijk typeert het Platform Hout het PEFC systeem als duurzaam. Alle
nationale en internationale natuur- en milieuorganisaties zijn eensgezind
van mening dat PEFC tot op heden niet als duurzaam kan worden aangemerkt (zie
ook paragraaf 3.5). Tenslotte gaat het Platform er wel heel gemakkelijk
voorbij aan het probleem van de 10–20% illegaal gekapt hout die deel
uitmaken van de Nederlandse markt. Ook is het geen oplossing van de eerder
genoemde Rusland-Zweden truc.De suggestie van dit platform dat het wetsvoorstel feitelijk overbodig
is, baseert daarmee op de ontkenning van een aantal relevante feiten. 4.2. Marktconform instrumentDoorgaan op het pad van vrijwillige certificering is niet langer te verdedigen.
Na tien jaar moet die conclusie worden getrokken. De overheid moet zorgen
voor een nieuwe impuls. Heel vergaand zou zijn om te komen tot een importverbod
van niet-duurzaam geproduceerd hout. Dat is echter in strijd met internationale
verdragen in het kader van de WTO en Europese afspraken, omdat er andere –
minder handelsbelemmerende – maatregelen mogelijk zijn. Dit wetsvoorstel
is daar een uitwerking van.De laatste jaren is er brede overeenstemming ontstaan over het uitgangspunt
dat milieubeleid moet worden gevoerd door middel van marktconforme instrumenten.
Als er sprake is van cruciale imperfecties van de markt, is het de rol van
de overheid bij te dragen deze imperfecties weg te nemen. Dat is de inzet
van de Europese Commissie in haar concept voor een 6e Milieu Actieplan en
dat is wat dit wetsvoorstel beoogt. Binnen de huidige (imperfecte) markt van
al dan niet duurzaam geproduceerd hout wordt de vraagkant versterkt, onder
meer door de informatie over de productiemethoden transparanter en betrouwbaarder
te maken. Daardoor kan de potentiële vraag naar duurzaam geproduceerd
hout zich ook echt vertalen in economisch gedrag van de consument. Dat brengt
ook helderheid voor de aanbodkant. Houtproducenten kunnen werkelijk in duurzaam
bosbeheer gaan investeren omdat ze weten wat de vraag is naar hun (duurdere)
product.Dat is precies het effect dat wordt beoogd met de voorgestelde maatregel.
Een merkteken waarmee de consument eenduidig en betrouwbaar wordt voorgelicht,
versterkt de positie van de consument en daarmee de vraagkant. De consument
kan er van op aan dat er sprake is van een aantoonbaar duurzaam geproduceerd
product. Het enige waar de overheid zorg voor moet dragen is dat de consument
feitelijk en objectief geïnformeerd wordt over de productiewijze van
het hout.De Europese Commissie ondersteunt in haar concept voor het 6e Milieu Actie
Programma deze werkwijze. In dit voorstel meent de Commissie dat eenduidige
en volledige informatie van de consument de markt stimuleert om zijn werk
te doen. De Commissie voegt daar aan toe dat dit in combinatie met financiële
prikkels voor de meest milieuvriendelijke producten een zeer effectief middel
kan zijn. Hieruit concludeer ik dat de Commissie van mening is, dat het de
rol van de overheid kan zijn, om de consument in zijn kritische rol te versterken.
Deze weg is minder handelsbelemmerend dan bijvoorbeeld een invoerverbod maar
absoluut effectiever dan het huidige middel, de vrijwillige certificering.Bovendien snijdt het mes aan twee kanten. In het recente «State
of the World's Forests 1999» laat de FAO blijken dat er, ondanks het
aanhoudende tempo waarin bos van de aardbodem verdwijnt, toch enige reden
tot optimisme is doordat steeds meer landen wetten opstellen tegen wild kappen,
bossen de status van beschermd gebied geven, technische verbeteringen in het
bosbeheer doorvoeren en op efficiëntere manieren van houtbewerking overstappen.
Die maatregelen zijn er op uit om een toename van duurzaam geproduceerd hout
op de markt tot stand te brengen. Dit wetsvoorstel is een stimulans voor deze
nationale initiatieven omdat het onmiskenbaar een positief effect zal hebben
voor de handel in duurzaam geproduceerd hout.Samenvattend: zelfregulering is een middel en geen doel op zich. Als het
niet werkt heeft de overheid het recht – ik zou gezien de urgentie van
het probleem zelfs liever spreken van de plicht – om corrigerend op
te treden. Dat is wat er met dit wetsvoorstel gebeurt, door de vrijwillige
certificering te vervangen door een verplicht merkteken. Het verschil tussen
een verplicht merkteken en vrijwillige certificering is dat er een eenduidig
en betrouwbaar merkteken komt. Het is eenduidig omdat de regeling bij wet
is vastgelegd. De criteria en indicatoren zijn daarmee bekend en objectief. Daardoor kan er ook geen twijfel bestaan over het beschermingsniveau
en over de kwaliteit van de gecertificeerde bossen. Die eenduidigheid versterkt
de positie van de consument en stelt hem/haar in staat om echt te kiezen.
Het voorstel is sluitend omdat de consument op elk houten product een label
vindt.4.3. Negatieve labelling nodigVerschillende fracties stellen zich daarbij de vraag of in deze gedachtegang
het label «niet aantoonbaar duurzaam geproduceerd» wel per se
nodig is. Het antwoord is ja. Weliswaar is er ook zonder het label «niet
aantoonbaar duurzaam geproduceerd» sprake van «winst» doordat
het duurzaamheidmerkteken objectief en betrouwbaar wordt, maar de effectiviteit
van de maatregel wordt sterk verminderd. Cruciaal voor het bereiken van de
nationale doelstelling is dat de consument bij (vrijwel) elke aankoop van
een houten product wordt geconfronteerd met de vraag of het hout al dan niet
duurzaam is geproduceerd. Het Nederlandse beleid wil juist dat de consument
zich ten volle bewust is van wat hij koopt. Dat kan alleen door alle houten
producten van adequate informatie te voorzien.Het is inderdaad opmerkelijk, de leden van de GroenLinks-fractie wijzen
daar mijns inziens terecht op, dat de bezwaren vanuit veel houtbedrijven over
de effectiviteit van de labelling in dat opzicht wat tegenstrijdig aandoen.
Op het ene moment betogen zij dat deze vorm van labelling niet werkt, maar
even later wordt met grote stelligheid beweerd dat twee soorten labels («aantoonbaar
duurzaam» en «niet aantoonbaar duurzaam») tot grote economische
consequenties leiden en dat dit systeem er zelfs toe leidt dat hout in een
ongunstige positie geraakt t.o.v. andere producten. Beide beweringen kunnen
niet waar zijn, en er is alle reden om aan te nemen dat het gebruik van zowel
«aantoonbaar duurzaam» als «niet aantoonbaar duurzaam»
juist wel werkt.Toch is de angst van veel houtbedrijven naar mijn mening overdreven. Het
is, denk ik, vooral koudwatervrees. Met alle respect meen ik dat deze bedrijven
zich te zeer laten leiden door een soort angstvallig economisch behoudzucht,
waar op zichzelf geen reden toe is. Verderop in deze Memorie van Antwoord
ga ik daarom uitgebreid in op de vrees voor substitutie (consumenten kiezen
voor andere grondstoffen in plaats van voor hout), die naar mijn reden ongegrond
is. Het tegendeel is eerder waar; hout krijgt naar mijn mening juist een nog
«natuurlijker» imago dan nu al het geval is en kan juist daardoor
feitelijk in een betere positie terechtkunnen komen.Maar afgezien daarvan is het natuurlijk niet uitgesloten dat de voorgestelde
maatregelen in delen van de houtsector zeker «pijn» zullen doen.
Dat is na tien jaren van zelfregulering en het vooruitschuiven van investeren
in duurzaam hout zeker niet uitgesloten. Er is gedurende deze hele periode
ook nooit beweerd dat het makkelijk zou zijn om de gewenste nationale doelstelling
van 100% duurzaam geproduceerd hout te bereiken, want als dat zo was, was
het waarschijnlijk ook wel gerealiseerd. Daarom is nu juist deze extra stap
nodig.Maar de mogelijke nadelige gevolgen voor bedrijven die onvoldoende in
staat zijn om zich in de nieuwe marktomstandigheden waar te maken moeten niet
benoemd worden als nadelige economische consequenties voor de sector als geheel.
De sector als geheel heeft er niet onder te lijden. Het enige dat dit wetsvoorstel
bevordert is de concurrentie binnen de sector,
waarbij de koplopers de beloning krijgen die ze verdienen voor het feit dat
zij hun bedrijfsbeleid in overeenstemming brengen met de nationale beleidsdoelstelling
ten aanzien van duurzaam hout. 4.4. Specifieke vragenMet deze uiteenzetting is in feite ook het antwoord gegeven op de vraag
van de leden van de VVD-fractie. Zij vragen waarom de voorkeur wordt gegeven
aan een controversieel wettelijk kader, terwijl – uitbreiding van –
zelfregulering voor de hand ligt. Duidelijk moge zijn dat deze laatste veronderstelling
niet waargemaakt kan worden. Er is geen enkele aanwijzing, laat staan garantie
dat uitbreiding van zelfregulering leidt tot het behalen van het doel dat
de Nederlandse samenleving zich heeft gesteld.Dit wetsvoorstel is een reactie op het zeer urgente en hardnekkige milieuprobleem
van ontbossing. Daarbij ga ik niet over een nacht ijs. Integendeel, het is
gebleken dat met het bestaande niet-controversiële wettelijk kader de
situatie niet verbetert. Als alle niet-controversiële maatregelen zijn
genomen maar het beoogde doel, waar iedereen achter staat, nog steeds niet
bereikt is, dan is het een logische stap om die maatregelen te nemen die dit
doel wel mogelijk maken. Daar is eigenlijk weinig controversieels aan. Hier
past eerder de oud-Hollandse wijsheid: wie A zegt, moet ook B zeggen.Met deze maatregel is overigens geen sprake van een overgang van (vrijwillige)
zelfregulering naar (totale) regulering, zoals de leden van de VVD-fractie
tussen de regels door lijken te veronderstellen. Ook in de huidige situatie
is sprake van zelfregulering binnen (regulerende) kaders van de overheid.
Het wetsvoorstel maakt deze kaders alleen strakker, maar laat daarbinnen alle
ruimte voor initiatieven uit het bedrijfsleven. Behalve het nadrukkelijk informeren
van de consument, verandert er in feite weinig. Ook in de toekomst zal er
sprake zijn van bedrijven die verschillend te werk gaan, er zullen –
geredeneerd vanuit de nationale doelstelling – koplopers en achterblijvers
blijven. Het grote verschil is dat dit nu veel inzichtelijker en transparanter
wordt voor de consument.De leden van de CDA-fractie verwijzen in dit verband naar de geschiedenis
van dit wetsvoorstel en de aanpassingen ten opzichte van het oorspronkelijke
wetsontwerp. Zij vragen zich af of door de wijziging de kern van de oorspronkelijke
intentie van een wettelijke regeling niet is aangetast. Volgens deze leden
is daardoor een discussie reëel of de reductie tot certificering niet
had moeten leiden tot het andere, vrijwillige zelfreguleringspoor. De leden
van de CDA-fractie kunnen in dat opzicht gerust zijn. Die discussie is, zoals
in het debat in de Tweede Kamer uitvoerig aan de orde geweest. Nog steeds
geldt naar mijn stellige overtuiging dat een overheidsgereguleerde certificering
in combinatie met een importverbod verreweg het meest effectief is en ook
het meest recht doet aan de urgentie van het probleem. Maar om al aangehaalde
redenen is die weg (nu nog) niet begaanbaar. Dat wil echter niet zeggen dat
de reductie van het wetsvoorstel tot verplichte labelling betekent dat eigenlijk
maar beter het zelfreguleringspoor kan worden gevolgd. Daarover was de Tweede
Kamer redelijk eensgezind: dat is een doodlopende weg. Wie op dat spoor verder
gaat, verandert niets. Dat betekent dat het huidige beleid onveranderd blijft,
de doelen niet worden gehaald en Nederland een gelijkblijvend grote bijdrage
levert aan de ontbossing. Een importverbod is op zichzelf ook nooit een doel
van het voorstel geweest; het was één van de middelen. Het doel
is onveranderd gebleven, te weten de bescherming van de biodiversiteit, het
klimaat en de rechten van de Nederlandse consument. Alleen het middel is marktconformer
en daarmee in feite minder controversieel worden. 5. Is de wet strijdig met internationale regelgeving?5.1. EuropaMeerdere fracties hebben vragen over dit wetsvoorstel in relatie tot de
ruimte die Europese regelgeving biedt. De leden van de PvdA-fractie verwijzen
naar de bezwaren die door lidstaten van de Europese Unie1 zijn gemaakt. Die bezwaren richten zich niet zozeer op de doelstelling
van de wet (die worden onderschreven), maar vooral op de handelsbeperkingen
die de wet zou opleveren.2Daarbij moet me het volgende van het hart. Tijdens de notificatieprocedure
door de Europese Commissie zijn deze bezwaren door EU-lidstaten expliciet
naar voren gebracht. Vanaf het begin zijn deze bezwaren door mij zeer serieus
genomen. Ik ben in mijn «Reactie in het kader van
de notificatie» er ook zeer uitgebreid en gedetailleerd op
ingegaan. Het is eigenlijk betreurenswaardig dat het daarop tamelijk stil
is geworden. Behalve Oostenrijk heeft geen enkel land op deze reactie gereageerd.3 Daardoor is het helaas onzeker of de landen zich door
de uitvoerige antwoorden hebben laten overtuigen.Ook Oostenrijk is feitelijk niet in discussie getreden over de antwoorden.
In haar reactie wijst Oostenrijk alleen nogmaals op de positie van kleine
boseigenaren, zonder dat zij daarbij ingaat op mijn antwoord. Daarin heb ik
er op gewezen dat voor kleine boseigenaren de mogelijkheid bestaat om samen
een groep te vormen en een groepscertificaat te verkrijgen. Dit systeem blijkt
bij FSC redelijk goed te werken en ik had het interessanter gevonden als Oostenrijk
daarop had gereageerd in plaats van haar bezwaar nog een keer te herhalen.De discussie in «Europa» over dit wetsvoorstel gaat over wat
wel de proportionaliteitskwestie wordt genoemd. Kortweg draait het om de vraag:
is de mate van handelsbeperking proportioneel ten opzichte van het milieuresultaat?Belangrijk is de vaststelling dat zowel de Europese Commissie als de andere
lidstaten er vanuit gaan dat het doel van dit wetsvoorstel op zich rechtmatig
is binnen het EG-recht. De Commissie zegt dit ook expliciet door te stellen
dat milieubescherming een rechtmatig uitzonderingsgrond is op het verbod op
handelsbelemmerende maatregelen. De vraag is alleen of de maatregel in een
redelijke verhouding staat tot het beoogde doel en niet buiten proporties
is.Ik ben in mijn «Reactie in het kader van de notificatie» hier uitvoerig op ingegaan, de fijnproevers verwijs ik daar ook
graag naar. Hier volsta ik met het in grote lijnen nog eens uit de doeken
doen van de redenering die aantoont dat de proportionaliteit van deze maatregel
alleszins redelijk te noemen valt.Het centraal element in die redenering is het gegeven dat de bestaande
maatregelen voor het bereiken van het milieudoel (ITHO 2000-doelstelling en
NL 2000-doelstelling) niet toereikend zijn geweest. Wie die doelen wil bereiken,
en dat wil iedereen, zal dus meer moeten doen. Met andere woorden: er is méér
bescherming nodig om de ontbossing tegen te gaan. Deze wet biedt ons de instrumenten
om tot die betere bescherming over te gaan.De vraag is vervolgens: zijn er geen alternatieven denkbaar die minder
handelsbelemmerend werken en die een vergelijkbare bijdrage leveren aan het
gewenste doel. Voor het antwoord daarop kan ik verwijzen naar de vorige paragraaf;
een alternatief zou zijn doorgaan op de weg van zelfregulering, maar de les
van de afgelopen tien jaar is nu juist dat deze weg niet leidt tot het halen
van de doelstellingen. Wie meer wil dan in het verleden is gedaan, kan mijns
inziens geen stap bedenken die minder vergaand is dan de stap die deze wet
voorstelt, maar wel hetzelfde doel bereikt. Het belangrijkste concrete argument dat de Commissie gebruikt is het bezwaar
dat het negatieve merkteken toegepast wordt in een aantal zeer uiteenlopende
situaties, zonder dat er een gegarandeerd verband bestaat met het duurzame
beheer van de bossen zelf. Het zou dus kunnen zijn dat om administratieve
redenen in het gebied van herkomst duurzaam geproduceerd hout een negatief
label krijgt. De Commissie noemt als voorbeeld onaangepastheid van de administratieve
structuren of de controle in het land van herkomst. Dat acht de Commissie
disproportioneel.Vooraf merk ik op dat ik in mijn reactie in het kader van de EU-notificatie
hierop een uitgebreid antwoord geef.Het is zeer de vraag of de redenering van de Commissie voldoende hout
snijdt om echt als serieus bezwaar tegen deze wet in stelling gebracht te
kunnen worden. Het wetsvoorstel beoogt juist dat er een directe band bestaat
tussen het voeren van het merkteken en het beheer van het gebied waaruit het
hout afkomstig is. Bij certificering zoals deze in het wetsvoorstel is vastgelegd,
zullen de toe te passen criteria in artikel 9.3 – in tegenstelling tot
wat de Commissie lijkt te veronderstellen – direct met die doelstelling
(duurzame houtproductie) samenhangen.Het argument van de Commissie heeft bevreemding gewekt bij alle belangrijke
natuurbeschermingsorganisaties. Duurzaam beheer van bossen is immers volstrekt
ondenkbaar als daarbij niet planmatig te werk wordt gegaan. Tegelijkertijd
geldt dat als men de keuze maakt om planmatig te werk te gaan, het maken van
een beheersplan nog maar een hele kleine stap is. Dit disproportioneel te
noemen heeft veel weg van het zoeken naar een stok om de hond te slaan.Daarnaast worden er uiteraard eisen gesteld om de transparantie te waarborgen
en voor een zekere mate van controle te zorgen. Zoals hierboven betoogd zal
een certificeringssysteem dat niet controleerbaar en niet transparant is,
het consumentenvertrouwen in duurzaam geproduceerd hout juist kunnen ondermijnen.
Daarom zullen er, om de effectiviteit van het certificeringsinstrument te
waarborgen, altijd eisen gesteld moet worden ten aanzien van administratie
van de marktpartijen.Zeker, aan het maken van een beheersplan zijn kosten verbonden. Maar dat
heeft niet zozeer met dit wetsvoorstel te maken, maar is eigen aan de keuze
voor duurzaam bosbeheer. Gezien het milieubelang dat in het geding is mag
dat van een ondernemer/beheerder gevraagd worden. Het is ook een wat geforceerde
voorstelling van zaken om te veronderstellen dat duurzaam hout een certificaat
wegens administratieve beslommeringen (er wordt wel goed gewerkt, maar men
wil het gedoe niet) zal moeten ontberen. Zo werkt het niet. Als er duurzaam
bosbeheer is, werkt men planmatig en doordacht, en dan is er in de regel feitelijk
een beheersplan of in elk geval zal dat eenvoudig op te stellen zijn. De administratieve
eisen daarbij, van belang voor controle en transparantie, zijn minimaal.Sinds mijn schriftelijke reactie in het kader van de notificatie zijn
er drie nieuwe «gebeurtenissen» geweest waarvan het zinvol is
deze hier te bespreken. Ten eerste: een juridische toets die het Platform
Hout Nederland (PHN) heeft laten uitvoeren door het advocatenkantoor AKD Prinsen
Van Wijmen en aan zowel de Eerste als de Tweede Kamer heeft opgestuurd, ten
tweede de recente brief van de Europese Commissie en ten derde het gesprek
tussen mij en de Commissie. Voor een reactie op het eerste punt verwijs ik
naar bijlage 3. Daarin concludeer ik dat de conclusie van deze adviseurs dat
het wetsvoorstel niet aan de proportionaliteitsvereiste voldoet, goed te weerleggen
is.De andere recente ontwikkelingen worden hieronder achtereenvolgens besproken. 5.1.1. De recente brief van de Europese CommissieAllereerst de brief die de Europese Commissie aan de staatssecretaris
van EZ heeft gestuurd en die deze op 26 oktober 2000 aan de Tweede Kamer heeft
doen toekomen.1 Verschillende fracties vragen
mij hierop te reageren.Wat in eerste instantie opvalt aan deze brief is dat de Commissie niet
ingaat op de uitgebreide inhoudelijke en juridische reactie die ik in het
kader van de notificatie heb gegeven. Zoals hierboven beschreven gaat de Commissie
uit van de disproportionaliteit van het wetsvoorstel. Op een cruciaal punt
is er echter in de redenatie van de Commissie sprake van een stelling zonder
onderbouwing. Dat betreft de stelling van de Commissie dat het negatieve merkteken
toegepast zou worden in een aantal zeer uiteenlopende situaties zonder dat
er automatisch verband bestaat met het duurzame beheer van de bossen zelf,
waardoor het voorstel niet langer proportioneel zou zijn. Deze constatering
is apert onjuist, zoals hierboven omstandig is beargumenteerd. De kern van
het voorstel is nu juist dat er een verband is tussen het label en duurzaam
beheer. Dit punt is hierboven behandeld.Doordat de Commissie in haar brief niet ingaat op mijn schriftelijke reactie
blijft de ene juridische argumentatie staan tegenover de andere juridische
argumentatie.ExtraterritorialiteitHet moet gezegd dat de Commissie in haar argumentatie nogal eens een wat
zwabberende koers volgde. Aanvankelijk had zij vooral bezwaren op het gebied
van de proportionaliteit en accepteerde zij het doel van het voorstel volledig.
Vervolgens brengt zijn in de brief van oktober 2000 naar voren dat het Gemeenschapsrecht
Nederland niet zou toestaan maatregelen te nemen ter bescherming van het milieu
buiten zijn grondgebied. In de allerlaatste brief van maart 2001 wordt dit
argument niet meer genoemd en focust de Commissie weer geheel op de proportionaliteit,
dat wil zeggen de inbreuk op het vrije verkeer van goederen. Ik daarom op
alle argumenten in, te beginnen met het bezwaar van extraterritorialiteit.De vraag in hoeverre het lidstaten van de EU is toegestaan op grond van
het Gemeenschapsrecht belangen te beschermen, die (gedeeltelijk) liggen buiten
het eigen grondgebied, is door het EG Hof van Justitie echter nog (steeds)
niet duidelijk beantwoord. In rechtszaken voor het Hof, waarin sprake was
van nationale wetgeving met extraterritoriale aspecten, heeft het Hof een
rechtstreeks antwoord op deze vraag weten te vermijden.De Commissie noemt twee uitspraken van het Hof om het verbod op extraterritorialiteit
aan te tonen (zaak 34/79 en zaak C-2/90). Beide zaken worden in bijlage 1
bij dit Memorie van Antwoord geanalyseerd. Daarbij blijkt al snel dat beide
zaken niet doorslaggevend voor het verbod op extraterritorialiteit. Noch de
tekst van het EG-verdrag noch de huidige rechtspraak van het Hof geven derhalve
uitsluitsel over deze vraag.In de literatuur wordt hierover verschillend gedacht.2 Veel auteurs bepleiten dat de lidstaten onder bepaalde omstandigheden
de mogelijkheid hebben om extraterritoriale maatregelen te nemen. Onder dergelijke
omstandigheden kan begrepen worden de bescherming van Gemeenschapsmilieubelangen
(zoals het behoud van de Europese vogelstand) of de bescherming van mondiale
milieubelangen, waaraan de Gemeenschap bijdraagt. De meeste schrijvers zien
in dergelijke gevallen, waarin van een overkoepelend belang sprake is, geen
reden om eenzijdige, extraterritoriale maatregelen van lidstaten principieel
af te wijzen.In het geval van de verplichte labelling voor houten producten is van
een dergelijk overkoepelend belang sprake. Met de initiatiefwet wordt door een bijdrage te leveren aan de bescherming van bossen in Nederland,
de EU en de rest van de wereld bescherming beoogd van de biodiversiteit en
het klimaat. Aan deze beschermingsdoelstelling hebben Nederland en de EU zich
reeds gecommitteerd. Het grotendeels extraterritoriale karakter van de initiatiefwet
hoeft derhalve de verenigbaarheid met EG-recht niet in de weg te staan.In vele milieuvraagstukken heeft de Commissie reeds door bijvoorbeeld
zelf richtlijnen uit te vaardigen erkend dat sommige milieuproblemen aangepakt
moeten worden met maatregelen die mede extraterritoriale effecten hebben.
Biodiversiteit is hiervan een goed voorbeeld. Ook het Europese gedrag inzake
het genetisch gemanipuleerde voedsel toont aan dat verplichte markering met
extraterritoriale werking niet om principiële redenen wordt afgewezen.
Op dit moment zijn zeker zes EU-lidstaten voorstander van een dergelijke regeling.Nogmaals wordt met nadruk gewezen op het voorstel van de Commissie zelf
voor een verordening voor handelsnormen voor eieren
(minimumnormen voor de bescherming van legkippen in diverse houderijsystemen
(COM(98)0135 – C4–0196/98 – 98/0092 CNS))). Het betreft
hier het voornemen van de Commissie om de vermelding van de voor legkippen
gebruikte houderijsystemen als onderdeel van de etikettering van in de EU
geproduceerde consumptie-eieren verplicht voor te schrijven. Dat wil zeggen
dat de huidige facultatieve etikettering met betrekking tot houderijsystemen
wordt vervangen door een verplichte etikettering. Voor niet EG-landen landen
geldt dezelfde verplichtende regeling. Als het houderijsysteem in het derde
land echter niet overeenkomt met de normen, moeten ingevoerde eieren worden
voorzien van één van de volgende vermeldingen: «houderijsysteem
onbekend» of «oorsprong: niet-EG» of de vermelding van het
land van oorsprong. Deze etiketteringplicht moet volgens de Commissie ook
gelden ten aanzien van invoer uit derde landen. Dit voorstel van de Commissie
voor verplichte etiketteringvoorschriften voor eieren heeft instemming gekregen
van het Europese Parlement en de Landbouwraad.Een voorbeeld van een soortgelijk onderwerp waarin de EU zelf wetgeving
heeft vastgesteld, wordt gevormd door verordening (EEG) nr. 3254/91 met een
verbod op het gebruik van de wildklem1 in de
Gemeenschap en op het binnen de Gemeenschap brengen van pelzen en producten
die vervaardigd zijn uit bepaalde in het wild levende diersoorten uit landen
waar gebruik wordt gemaakt van de wildklem of van andere vangstmethoden die
niet stroken met de internationale normen van humane vangst, en verordening
(EG) nr. 1771/94 van de Commissie over het binnen de Gemeenschap brengen van
pelzen en producten die vervaardigd zijn van bepaalde in het wild levende
diersoorten.Dit gegeven is in het kader van de notificatie van het voorstel van belang
omdat de problematiek inzake dierenbescherming en consumptie-eieren in grote
mate vergelijkbaar is met de bescherming van bossen en houtproducten. Ten
aanzien van het wetsvoorstel duurzaam hout stelt de Commissie zich op het
standpunt dat een verplichte labelling niet proportioneel is en dat de extraterritoriale
werkingssfeer niet rechtmatig is. De verordening voor eieren doet echter precies
hetzelfde.In beide gevallen gaat het om uiteenlopende productiewijzen die meer of
minder diervriendelijk (in het geval van eieren en de vangstmethoden) of meer
of minder milieuvriendelijk (in het geval van hout) zijn. In deze gevallen
is niet het product maar de productiewijze het onderwerp van beleid(sdoelen).
De milieu- en diervriendelijke systemen voor eieren vragen een hogere prijs
van de consument. De bereidheid van de producent om over te gaan op de alternatieve
productiewijze is dus afhankelijk van de bereidheid van de consument om deze
hogere prijs ook daadwerkelijk te betalen. Een minimale voorwaarde
hiervoor is dat de consument weet waarvoor hij kiest. Deze logica is van toepassing
op zowel de consumptie-eieren als op houtproducten. Het middel van de maatregel
is de informatievoorziening aan de consument om hem zodoende tot een ander
gedrag te verleiden.Samenvattend: het voorstel voor eieren grijpt in de markt in, vergelijkbaar
met het onderhavige wetsvoorstel. Het is een verplichte labelling, zorgt voor
consumentenvoorlichting, heeft een mogelijk handelsbelemmerend effect, is
gericht op de productiewijze en heeft óók een extraterritoriaal
doel. Bovendien is zowel in het eieren-voorstel als in het wetsvoorstel geen
sprake van een beoordeling «positief» of «negatief»
maar van de weergave van objectieve feiten van de productiewijze op het merkteken.
De verordeningen over de wildklem kennen een verbod behoudens certificering,
werken daarmee handelsbelemmerend, zijn gericht op de productiewijze en hebben
óók een extraterritoriaal doel.De bijna principiële afwijzing van precies hetzelfde soort voorstel
in het geval van duurzaam geproduceerd hout is tegen deze achtergrond niet
goed te begrijpen.Ik blijf daarom bij mijn oordeel dat in dit geval, net als bij alle andere
milieuonderwerpen, sprake is van een dwingend vereiste van algemeen belang
dat eventuele handelsbelemmerende effecten kan rechtvaardigen. Omdat het om
een dwingend vereiste van algemeen belang gaat zijn lidstaten eigenlijk zelfs
verplicht maatregelen te treffen om het beoogde doel (biodiversiteit en klimaat)
voldoende te beschermen zolang de EU dit zelf niet doet. Ook uit het EG-Verdrag
zelf blijkt immers dat het milieu niet onbeschermd kan worden gelaten.Tot slot wijst de Europese Commissie in haar brief van oktober 2000 erop
dat de Europese Gemeenschap een aantal maatregelen heeft genomen ter bescherming
van bossen. Zij noemt hierbij de bosbouwstrategie voor de EU en de Verordening
(EG) Nr. 2494/20001. Aan de genoemde maatregelen
zouden nog andere kunnen worden toegevoegd (in het bijzonder de Habitatrichtlijn
en de CITES-Verordening). Geen van deze maatregelen bevat echter een (uitputtende)
regeling van certificering en etikettering van hout(producten). In de Resolutie
van de Raad van 15 december 1998 over een bosbouwstrategie voor de Europese
Unie wordt benadrukt dat boscertificatieregelingen zouden moeten voldoen aan
voorwaarden voor onder meer vrijwilligheid. Aangezien een resolutie in beginsel
geen bindend karakter heeft (doch wel een rol kan spelen bij de interpretatie
van het EG-recht), is ook hiermee niet uitputtend geregeld hoe met boscertificering
moet worden omgegaan. Er is dus binnen het Europese bosbouwbeleid geen totale
harmonisatie, waardoor lidstaten bevoegd blijven zelfstandig regelingen te
treffen.De Commissie beroept zich op de EU-maatregelen alsof deze de voorgestelde
Nederlandse wet in de weg zouden staan. Zoals gezegd deel ik deze mening niet.
Eerder wil ik op deze maatregelen wijzen ter ondersteuning van het wetsvoorstel,
namelijk daar waar zij de betrokkenheid van de EU bij bescherming van bossen
op eigen grondgebied en op mondiaal niveau onderstrepen.Bovendien hebben landen, waar relevante EG-wetgeving op basis van artikel
175 EG bestaat, op grond van artikel 175 EG de mogelijkheden strengere maatregelen
te nemen. Er wordt voor Nederland voor een hoger beschermingsniveau gekozen
omdat de bestaande bescherming bij lange na niet voldoende is om de ontbossing
en het illegale kappen tegen te gaan. De keuze voor dit beschermingsniveau
is volstrekt EU-conform. 5.1.2. Het gesprek met de Europese CommissieDe oktoberbrief van de Europese Commissie dringt aan op nog een nader
gesprek. Inmiddels heeft dat gesprek plaatsgevonden en vrijwel alle fracties
zijn geïnteresseerd in de uitkomst.Inmiddels hebben de leden van de Eerste Kamer van de Commissie een formele
brief ontvangen waarin wordt verwezen naar dit gesprek en waarin de bezwaren
van de Commissie dat het wetsvoorstel inbreuk maakt op EG-regelgeving over
het vrije verkeer van goederen nog eens herhaald worden.Het gesprek is in een goede sfeer verlopen. Er was sprake van een open
uitwisseling van standpunten en het beantwoorden van vragen over en weer.
Op sommige van mijn vragen is echter geen antwoord gegeven.De Europese Commissie opende de bijeenkomst met het aangeven van het doel
dat de Commissie met het gesprek had: de Nederlandse autoriteiten nog eens
duidelijk te maken wat de gevolgen zouden zijn als deze wet in werking zou
treden. Daarbij – en dit werd bij voortduring benadrukt – is de
Commissie het overigens volledig eens met de doelstellingen van het wetsvoorstel.In de verdere discussie werden veel vragen gesteld en opmerkingen gemaakt
door de Commissie. Door de Europese Commissie zijn dezelfde argumenten en
bezwaren genoemd als in de notificatie en in de recente brief. Ik heb vervolgens
op alle aspecten gereageerd. Hierbij is een aantal opvallende punten te vermelden.– De Commissie ging ook in dit gesprek niet in op de uitvoerige
reactie die ik in het kader van de notificatie heb gegeven op het punt van
de proportionaliteit. Ik vond dit enigszins teleurstellend.– Het juridisch argument van de extraterritorialiteit uit de brief
van oktober 2000 is door de Commissie in het hele gesprek niet meer genoemd.
In mijn inleiding heb ik wel op dit punt gereageerd; in de lijn van de beantwoording
hierboven. Op deze reactie heeft de Commissie geen weerwoord gegeven. Mijn
stelling dat het WTO-recht een dergelijke maatregel niet bij voorbaat uitsluit,
moest door de Commissie worden erkend.– De Commissie was met mij van mening dat regelgeving en jurisprudentie
géén uitsluitsel geven.– Op herhaalde vragen naar het beleid van de EG zelf op dit punt,
waarbij parallellen werden getrokken met bijvoorbeeld de EG-labelling van
eieren (classificatie naar productieproces, ook van buiten de EG), de EG-energie-labelling
van auto's en de EG-labelling van biologische landbouwproducten, kwam geen
bevredigend antwoord.– Ik heb aangegeven dat een Europese aanpak ook mijn voorkeur heeft,
maar dat juist het ontbreken van een voorstel tot harmonisatie dwingt tot
een nationale maatregel.– Bij de Commissie bleek een aantal misverstanden te leven. Deze
konden uit de weg worden geruimd. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de veronderstelling
dat gerecycled papier door de maatregel zou worden gedupeerd. Ik heb duidelijk
gemaakt dat gerecyclede producten onder de uitzonderingsregels zullen vallen.
Een tweede misverstand leefde rond de positie van kleine houtproducenten.
Op dit punt heb ik toegelicht dat in het wetsvoorstel expliciet de mogelijkheid
voor kleine bosbouwers is opgenomen om groepscertificering aan te vragen.
Daardoor kunnen de kosten van certificering worden verlaagd en is er geen
concurrentienadeel ten opzichte van grote producten.In de loop van het gesprek heb ik gevraagd onder welke voorwaarden de
Commissie bereid zou zijn in te stemmen met het wetsvoorstel. De leden van
RPF/GPV vragen dar ook expliciet naar. De Commissie heeft deze vraag echter
niet kunnen of willen beantwoorden. Er werd enkel gewezen op het bestaande
beleid (EU-bosbouwstrategie en vrijwillige certificering). De bijeenkomst werd afgesloten met de mededeling van de Commissie dat
zij op de ongewijzigde vaststelling van het wetsvoorstel tot een inbreukprocedure
zou overgaan. Ik heb aangegeven in de uitvoeringsmaatregelen, die bij AMvB
vastgesteld worden, ruimte te zien om nuanceringen aan te brengen, die aan
bepaalde bezwaren van de Commissie tegemoet zouden komen, maar het wetsvoorstel
zelf niet te willen wijzigen.5.1.3. Het EG-Hof van JustitieNa aanname van deze wet zal de Commissie zich genoodzaakt zien, zo stelt
zij in haar laatste brief van maart 2001, een procedure in te leiden. Wat
zijn de kansen van deze procedure bij het Hof, zo willen de leden van het
CDA, en naar ik aanneem ook de leden van andere fracties weten. Ik kan daar
eerlijk over zijn. Alle juristen waarmee ik contact heb (gehad) zijn van mening
dat een Hofzaak over het wetsvoorstel een boeiende zaak zou zijn waarvan het
resultaat niet bij voorbaat vaststaat.Het voorleggen van deze zaak aan het Hof heeft in ieder geval voordelen.
Het feit dat jurisprudentie nog ontbreekt werkt belemmerend voor het ontwerpen
van instrumenten en maatregelen ten behoeve van duurzame ontwikkeling. De
hardnekkige duurzaamheidproblemen spelen zich namelijk bijna allemaal af in
de internationale arena en hebben vaak te maken met de extraterritoriale werkingssfeer
van een maatregel en met het meewegen van de productiewijze bij de beoordeling
van het product, waardoor er al snel spanning is met het recht op vrije handel.
Een duidelijkere afbakening van de rechten en plichten of de mogelijkheden
en onmogelijkheden is dus zeer wenselijk, – maar is ook van nieuwe jurisprudentie
afhankelijk. Volgens velen is deze zaak niet alleen kansrijk maar biedt zij
ook een goede uitgangspositie voor verhelderende jurisprudentie.In alle jaren dat ik nu met dit wetsvoorstel bezig ben heb ik ervaren
dat het vooruitzicht van een procedure bij het Hof van Justitie veel mensen,
ook politici, afschrikt. Zij achten dit negatief voor het aanzien van Nederland.
Dit is binnen de Nederlandse context een begrijpelijke reactie, maar in Europees
verband is een inbreukprocedure bij het Hof niet iets om te schrikken. Volgens
het zeventiende jaarlijkse verslag over de controle op de toepassing van het
Gemeenschapsrecht over het jaar 1999 (COM (2000)92 def.) was op 31 december
van dat jaar in 119 gevallen een procedure ingezet tegen Nederland, waarvan
77 zaken in het stadium van een ingebrekestelling waren, in 35 gevallen een
met redenen omkleed advies was uitgebracht en 7 zaken aanhangig waren bij
het Hof. Daaruit blijkt dat een inbreukprocedure beslist niet uitzonderlijk
is. Europa kent nu eenmaal niet, zoals een Nederland, een Raad van State,
waardoor juridische geschillen tussen lidstaten pas achteraf aan een juridisch
oordeel onderworpen kunnen worden. De onafhankelijke rechter is er juist voor
dit soort gevallen. Als twee partijen een juridisch geschil hebben dan gaan
ze naar de rechter om een objectieve uitspraak te vragen.Bovendien gaat het ergens om. De overgrote meerderheid van de Tweede Kamer
is voorstander van deze maatregel omdat daarmee een belangrijk doel wordt
gediend. Ik denk dan ook dat het juist goed zou zijn voor het imago van Nederland
als ook de regering volmondig achter dit initiatief zou staan en het overtuigend
in Europa zou verdedigen.De leden van de D66-fractie hadden graag gezien dat over dit belangrijke
punt een prejudiciële vraag aan het Europese Hof van Justitie voorgelegd
zou kunnen worden. Zij vragen wat mijn zienswijze is op deze suggestie en
in hoeverre bijvoorbeeld een nader advies aan de Raad van State op dit springende
punt helderheid kan verschaffen.Ik heb gekeken naar de mogelijkheden van een prejudiciële vraag.
Dit is echter niet mogelijk. Volgens artikel 234 van het verdrag
kan een prejudiciële vraag slechts worden gesteld door een rechterlijke
instantie voor wie zo'n vraag wordt opgeworpen Pas als in een concreet geval
voor de rechter een zaak speelt over de uitleg van het communautaire recht,
kan deze rechter het Hof verzoeken een uitspraak te doen over de uitleg van
dat recht.Naar aanleiding van de vraag naar een nadere rol van de Raad van State
wordt opgemerkt dat de Raad van State reeds over het wetsontwerp en over de
Novelle heeft geadviseerd.Op basis van alle overwegingen zoals ze in deze schriftelijke beantwoording
en in de reactie in het kader van de notificatie zijn weergegeven, ben ik
overigens overtuigd van de degelijkheid van mijn juridische onderbouwing.
De Commissie heeft haar juridische bezwaren niet overtuigend kunnen onderbouwen
en heeft gerichte vragen met betrekking tot deze bezwaren niet kunnen of willen
beantwoorden. Het gesprek met de Commissie heeft mij gesterkt in de opvatting
dat de Europese regelgeving ruimte biedt voor dit wetsvoorstel en dat de Commissie
zelf ook geen duidelijke en onderbouwde juridische argumenten tegen dit wetsvoorstel
kan neerleggen. De aankondiging van de Commissie een inbreukprocedure te willen
volgen doet hier niets aan af.Het vaste voornemen van de Commissie om een inbreukprocedure te volgen
wijst naar mijn mening eerder op de bereidheid binnen de Commissie om tegemoet
te komen aan de druk van andere lidstaten, dan dat dit een indicatie zou kunnen
zijn van de binnen de Commissie levende overtuiging dat zij bij het Hof aan
het kortste juridische eind zou trekken. Daarvoor bleef zij in de tot nu tot
gevolgde procedure te vaak het antwoord schuldig op feitelijke constateringen
die moeilijk weerlegbaar zijn. Immers, het staat vast dat de vooruitgang op
internationaal niveau ontoereikend is ten opzichte van de voorgenomen beleidsdoelstellingen,
ook die van Europa zelf. Zoals ook onweerspreekbaar is dat Europa nog geen
communautair beleid voor certificering heeft gemaakt,1 terwijl behoud, duurzaam beheer en duurzame ontwikkeling van bossen
wel zodanig als dwingende eisen van Europees recht zijn erkend dat zij een
belemmering van de markt kunnen rechtvaardigen. Daarom wordt met het wetsvoorstel
gekozen voor een unilaterale maatregel. Er is geen alternatieve maatregel
voor handen met minder negatieve en minder handelsbelemmerende effecten, die
wèl substantieel bijdraagt aan het bereiken van het doel.Uiteraard zou een merkteken op hoger dan nationaal niveau nog effectiever
zijn (mits het even betrouwbaar en eenduidig is). Het onderhavige wetsvoorstel
staat een dergelijke ontwikkeling niet in de weg. Als er in de toekomst bijvoorbeeld
een EU-merkteken wordt ontwikkeld dan kan dat makkelijk worden overgenomen.Tijdens het gesprek met de Commissie werd tevens duidelijk dat er, naast
de hierboven aangegeven inhoudelijke bezwaren, vooral ook veel bezwaren van
meer diplomatieke aard leven bij de Commissie. Om te beginnen dient de Commissie
ook rekening te houden met het feit dat bij andere EU-lidstaten bezwaren tegen
het voorstel leven. Niet bekend is welke van die 10 lidstaten die bezwaren
hebben geuit met mijn eerdere schriftelijke Reactie in
het kader van de notificatieprocedure genoegen hebben genomen. Vervolgens
is ook de Commissie actief betrokken bij de internationale onderhandelingen
over duurzaam bosbeheer. Omdat in die kringen zelfs een goed systeem voor
een vrijwillig certificaat buitengewoon moeizaam blijkt, ziet de Commissie
zich daar in een lastige positie gemanoeuvreerd. Desondanks ben ik het met de leden van de D66-fractie eens als zij stellen
het niet zonder betekenis te vinden dat de Commissie te kennen heeft gegeven
te persisteren bij haar standpunt.Het probleem blijft echter dat het EG-verdrag op de belangrijkste punten
van dit juridische geschil, te weten de proportionaliteit, het gericht zijn
op de productiewijze en de extraterritorialiteit, geen definitief uitsluitsel
geeft. En op al deze punten ontbreekt jurisprudentie. Er is hier sprake van
verschillende meningen van juristen. Het gesprek met de Commissie heeft mij
gesterkt in deze opvatting. Daarmee zijn er geen europeesrechtelijke argumenten
om het wetsvoorstel in te trekken of ingrijpend aan te passen.De CDA-fractie vraagt hoe ik in het licht van de kwalificaties (de bezwaren
van de Commissie) de kansen van een contraseign van de Nederlandse regering
inschat.Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de regering zal weigeren het
wetsvoorstel uit te voeren nadat beide Kamers der Staten-Generaal voor de
maatregel hebben gestemd.5.2 WTO en andere internationale verbondenOok buiten Europa zijn bezwaren geopperd. De leden van de fracties van
CDA en PvdA vragen daar ook naar. De leden van het CDA vragen daarbij aandacht
voor de ontwikkelingslanden, die juist onder het regime van zelfregulering
tot verbeteringen zijn gekomen.De bezwaren zijn bij mij bekend. Ik heb in het kader van de WTO-notificatie
er kennis van kunnen nemen. Een deel van deze vragen komen voort uit de begrijpelijke
vrees voor een unilateraal voornemen, dat ook nog gebaseerd is op een initiatief
van een lid der Staten-Generaal, wat in de meeste landen niet wordt begrepen.
Alleen al hierdoor is een bepaald gevoel van onzekerheid begrijpelijk.Juist om die reden heb ik mijn best gedaan om deze bezwaren, die ook tijdens
de notificatie zijn gemaakt, uitvoerig en correct te beantwoorden. Voor een
uitputtend antwoord verwijs ik dan ook naar mijn reactie in het kader van
de notificatie bij de WTO. Niet bekend is welke van die landen met deze schriftelijke
reactie in de notificatieprocedure genoegen hebben genomen. Wel heeft de Eerste
Kamer een recente brief kunnen ontvangen van de Canadese ambassade. In bijlage
4 ga ik kort inhoudelijk op deze brief in.Hieronder vat ik de hoofdpunten van dit antwoord, voor zover dat betrekking
heeft op de in het Voorlopig Verslag gestelde vragen, nog eens kort samen.Als gevolg van de internationale onrust rondom de mondiale ontbossing
is in 1991 de ITHO 2000-doelstelling afgesproken. Juist omdat ik deze doelstelling
serieus neem is het uitblijven van een succesvolle aanpak voor mij aanleiding
om dit wetsvoorstel in te dienen. Er is zowel beleidsmatig als materieel veel
te weinig gebeurd om deze op zich ambitieuze doelstelling om te zetten in
daden.Het is mij bekend dat in de internationale gremia waarin over de criteria
voor duurzaam bosbeheer wordt onderhandeld, sprake is van zeer moeizame debatten.
In zeven jaar tijd heeft men hierover geen consensus bereikt en daar is ook
geen zicht op, terwijl de afspraak over deze criteria slechts de basis zou
zijn voor vrijwillige certificering. Deze gang van zaken duidt erop dat er
sprake is van forse belangentegenstellingen die de voortgang bemoeilijken
en de uitvoering van de 2000-doelstelling belemmeren. Het is denkbaar dat
het wetsvoorstel tot een doorbraak in de «impasse» zou kunnen
leiden.In reactie op bezwaren dat zelfregulering en eigen initiatieven in ontwikkelingslanden
zouden kunnen worden belemmerd merk ik op dat de voorgestelde wet op een flexibele
manier is vorm gegeven. De in de wet opgenomen criteria moeten
per land of per gebied worden ingevuld, juist omdat de omstandigheden overal
verschillend zijn. Dat betekent dat geen enkele ontwikkeling van duurzame
productiemethoden en andere positieve ontwikkeling wordt belemmerd maar juist
gesteund.Opvallend is ook dat in veel reacties van landen werd opgemerkt dat men
al over bijna volledig duurzaam bosbeheer beschikt. Als dit inderdaad zo is
en men beschikt over een goed systeem van duurzaam bosbeheer, is het maken
van een beheersplan een zeer kleine stap en kan men een certificaat verwerven.
Op basis daarvan zou men bij de afnemer een hogere prijs kunnen krijgen. Deze
laatste twee punten spelen ook in de recente reactie van Canada een grote
rol. Nogmaals verwijs ik daarom naar bijlage 4.De leden van het CDA vragen verder of het niet te verwachten is dat ook
vanuit WTO-verband ernstige bezwaren zullen worden ingebracht. De leden vrezen
dat dit dan zal leiden tot een aantasting van de Nederlandse inzet, die bijvoorbeeld
op de conferentie in Rio en Montreal zo sterk was ter zake milieusparende
maatregelen.Nogmaals moet worden vastgesteld dat niet is bekend welke landen met de
schriftelijke reactie in de notificatieprocedure genoegen hebben genomen.
Ik kan op dit moment niet aangeven hoe groot de kans is dat een WTO-panel
zal worden gestart. Hierbij merk ik op dat in het gesprek met de Europese
Commissie mijn stelling dat het WTO-recht een dergelijke maatregel niet bij
voorbaat uitsluit, door de Commissie moest worden erkend.De regering blijkt deze mening te delen. In haar brief aan de Tweede Kamer
van 12 november 1999 schrijft de regering: «de relatie tussen de WTO-regels
en milieumaatregelen, gebaseerd op niet aan het product gerelateerde bewerkings-
en productiemethoden, behoeft opheldering. Met name zullen afspraken moeten
worden gemaakt over de voorwaarden waaronder een systeem van «ecolabelling»
kan worden toegepast» (kamerstukken II 25 074; nr. 31, blz. 20).
In een paragraaf over levensmiddelen wordt ingegaan op die gevallen waarin
geen gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van de consument, maar
deze toch op grond van bepaalde overwegingen een bewuste keuze wil kunnen
maken. In die gevallen «kunnen etikettering of keurmerken in bepaalde
omstandigheden een goed instrument zijn. Verplichte labelling moet wel in
verhouding staan tot het beoogde doel (proportionaliteit) en zo min mogelijk
handelsverstorend zijn. Nederland gaat ervan uit dat de WTO-regels dit toestaan.»
(idem; blz. 21)Het gaat hier om de ruimte die de regering wil geven voor ethische keuzes
of gewenste feitelijke informatie over de wijze van totstandkomen van een
product. Naar mijn idee is hout hiermee zeer sterk vergelijkbaar. Ik ga er
daarom vanuit dat de regering sympathiek tegenover het wetsvoorstel staat.Ik zie geen reden voor de aantasting van de Nederlandse inzet of de Nederlandse
positie wanneer zij dit wetsvoorstel doorzet. Is hier niet eerder sprake van
een zekere overdrijving en een bepaalde vorm van diplomatieke dreiging? Integendeel
staan nagenoeg alle nationale en internationale natuur-, milieu- en mensenrechtenorganisaties
zeer sympathiek tegenover het wetsvoorstel staan. Deze wet zal het milieu-imago
van Nederland op de internationale conferenties en in de gremia juist ten
goede kunnen komen.6. Bezwaren van het bedrijfsleven6.1. De AMvB's en de toetsenSinds de zomer 2000 hebben bedrijven en hun brancheorganisaties veel brieven naar de Staten Generaal gestuurd. De kern van de meeste brieven
is dat het wetsvoorstel onuitvoerbaar is, niet effectief en vooral tot onaanvaardbaar
hoge lasten en kosten zal leiden. Deze brieven hebben geleid tot een schriftelijke
reactie van mijn hand. Bovendien hebben zij geleid tot een hoorzitting in
de Tweede Kamer. In dit hoofdstuk worden de vragen beantwoord die inhoudelijk
verband hebben met deze discussie.De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op de stelling dat certificering
van gerecyclede producten onmogelijk is en een tot een bestraffing zou leiden
van de milieugerichte inspanningen bij deze producten en dit in combinatie
met de stelling, dat een uitzondering-AMvB niet verenigbaar is met dit wetsontwerp.Gerecyclede producten zullen van de verplichtingen van de wet worden uitgezonderd.
Het is niet de bedoeling om deze producten onder de wet te laten vallen. In
reactie op vragen van het georganiseerde bedrijfsleven in de zomer 2000 is
dat ook duidelijk aangegeven. Alle brievenschrijvers die hun zorg over de
reikwijdte aan de leden van de Staten-Generaal te kennen hebben gegeven, hebben
op 31.08 2000 een antwoord ontvangen. Hierin constateer ik dat blijkbaar
«onduidelijkheid is gerezen over de vraag of oud papier onder de werking
van de wet valt. Dat wil ik graag hierbij uit de weg ruimen. Oud papier valt
niet onder de werkingssfeer van de wet. Hieruit volgt dat papier of karton
waarin slechts een zeer klein gedeelte hout is verwerkt en dat voor verreweg
het grootste deel uit oud papier bestaat niet onder de wet valt». Ook
in de debat in de Tweede Kamer over de novelle (26 998) heb ik publiekelijk
gemeld dat: «het nooit de bedoeling is geweest dat gerecyclede producten
onder deze wet vallen. [...] Ik hecht eraan dit idee hier heel duidelijk weg
te nemen. Hergebruikt papier en gerecycled hout vallen niet onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel». Kennelijk is dat nog niet geheel helder voor
(delen van) het georganiseerde bedrijfsleven en daarom ben ik erg verheugd
dat de leden van het CDA door het stellen deze vraag mij nog een keer in de
gelegenheid hebben gesteld om deze vaststelling nog eens te herhalen.Naar aanleiding van de vraag of een uitzonderings-AMvB verenigbaar is
met dit wetsontwerp heb ik nog een keer een juridische beoordeling laten uitvoeren,
onder andere door de wetgevingsjuristen van het ministerie. Het wetsvoorstel
is een kaderwet. Daarbij worden technische en uitvoeringsgerichte zaken door
middel van latere besluiten ingevuld. De hele Wet milieubeheer is op deze
manier opgebouwd en ook bij andere wetgevingstereinen is dit een gebruikelijke
gang van zaken, waarmee de Kamer zeer vertrouwd is. Het gegeven dat de uitvoeringsgerichte
regelingen in individuele gevallen verstrekkende gevolgen kunnen hebben doet
aan (de rechtmatigheid van) deze structuur niets af. Er is daarom geen probleem
met de verenigbaarheid.De leden van de VVD-, de CDA- en van de GroenLinks fractie vragen aan
welke producten wordt gedacht bij de uitzonderingsmogelijkheid en naar de
wijze waarop de regering later de AMvB gaat formuleren. GroenLinks vraagt
waarop het bedrijfsleven zijn recente waarschuwingen over bedrijfseconomische
en administratieve lasten baseert.Door middel van een AMvB worden producten uitgezonderd op basis van proportionaliteit.
Er dient een toets plaats te vinden op het niveau van de productgroepen. Per
productgroep moet worden onderzocht wat de lasten zouden zijn als het product
onder de wet valt. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de genoemde toetsen
inzake administratieve lasten (ACTAL), bedrijfseffecten (BET) en uitvoerbaarheid.
Die toetsen zijn van groot belang om tot een zorgvuldige opstelling van de
AMvB te komen. Daarbij zal uiteraard ook informatie van het bedrijfsleven
en andere relevante groepen worden betrokken. Naast de lasten moet de betekenis
voor de productie van duurzaam geproduceerd hout worden beoordeeld van diezelfde
productgroep. Bij disproportionaliteit of onuitvoerbaarheid kunnen
de producten worden uitgezonderd.Het spreekt voor zich dat uitzonderingen het resultaat zullen zijn van
een zorgvuldige procedure. Daarom kan er nu geen duidelijkheid over worden
gegeven. Op dit moment is een concrete en onderbouwde afweging per productgroep
niet beschikbaar. Hierboven en in eerdere stukken uit het wetgevingstraject
is reeds duidelijkheid gegeven over de criteria op basis waarvan de afweging
zal gaan plaats vinden.Tenslotte kan nog het volgende over de uitzonderingen worden gezegd. Alle
houten producten kunnen vanuit het perspectief van het wetsvoorstel in drie
groepen worden verdeeld. Ten eerste is er een groep producten die grotendeels
uit nieuw hout bestaan en waar het om grote hoeveelheden gaat, die van grote
betekenis zijn voor de duurzame productie. Deze producten vallen uiteraard
onder de wet. Dit geldt bijvoorbeeld voor zaaghout en rondhout of samengestelde
producten met een groot deel hout. Ten tweede is er een groep waar het evident
is dat de verplichtingen van de wet niet wenselijk, onevenredig en/of niet
uitvoerbaar zijn. De voorbeelden die eerder zijn genoemd zijn tandenstokers
en kunstboeken. Deze lijst kan met andere voorbeelden voor kleine producten
of voor complex samengestelde producten worden aangevuld. De derde groep betreft
de groep producten die niet zonder meer in te delen is en waar nader onderzoek
gewenst is in het kader van de op te stellen AMvB Bij deze producten zou het
op dit moment onzorgvuldig zijn om een definitieve uitspraak te doen.Daarnaast kan aan een fasering worden gedacht in de AMvB. Het is namelijk
mogelijk dat de uitvoerbaarheid in sommige branches op zich wel mogelijk is,
maar dat het jaar 2003 nog te vroeg is.De leden van de RPF/GPV-fractie zijn van mening dat bij wetsvoorstellen
als het onderhavige altijd een compromis moet worden gevonden tussen de bijdrage
aan het beoogde doel enerzijds en de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid anderzijds.
Zij hebben de indruk dat deze laatste ermee zou zijn gediend wanneer alle
papier(producten) van de regeling zouden worden uitgezonderd en vragen of
een dergelijke uitzondering grote nadelen voor het realiseren van de doelstelling
van het wetsvoorstel zou hebben.Hoewel er redelijk veel (nieuw) hout in deze branche wordt verwerkt is
papier een bijzonder geval. Ten eerste is bij papier altijd sprake van een
samengesteld product met in veel gevallen een beperkt aandeel nieuw hout.
Ten tweede wordt het hout via pulp in het papier verwerkt waardoor het als
zichtbaar product verdwijnt. Dat leidt tot specifiek andere en veelal complexere
problematiek dan in dat deel van de sector waar het hout direct in het product
wordt verwerkt. Ten derde zijn er in het verleden andere milieueisen gesteld
aan de papierbranche dan aan de houtbranche. Terwijl de houtbranche te maken
kreeg met het vraagstuk van de (vrijwillige) certificering zijn in de papier-
en kartonbranche met name eisen gesteld en afspraken gemaakt ten aanzien recycling
en hergebruik. Ook dat was een internationale ontwikkeling. Mede als gevolg
hiervan heeft de houtbranche al jaren ervaring met certificering en alles
wat hierbij meespeelt zoals de logistiek, de administratie, de manier van
labellen, de marketing, het consumentengedrag enz. In de papierbranche ontbreekt
deze ervaring. Pas in het jaar 2000 is in het Verenigd Koninkrijk voor het
eerst FSC-gecertificeerd papier op de markt gebracht. Gezien deze situatie
verdient het ernstige overweging om papier in ieder geval in de eerste fase
uit te zonderen en op een later tijdstip onder de werking van de wet te brengen.
Aan het eind van deze fase zal er enerzijds meer ervaring zijn opgedaan met
de uitvoeringsaspecten van het wetsvoorstel en beschikt anderzijds ook de
papierbranche over een aantal jaren ervaring met certificering.Hierbij moet echter één kanttekening worden gemaakt. Er
zijn papiersoorten die voor bijna 100% uit nieuw hout bestaan. Onderzocht
zou moeten worden of er binnen papier niet een productgroep is
die veel nieuw hout gebruikt maar waar de uitvoeringsproblemen van een verplichte
labelling beperkt zijn. Overwogen moet worden of deze groep papierproducten
wel reeds in 2003 onder de wet zou dienen te vallen.De VVD-fractie vraagt of de resultaten van de toetsing, met name de bedrijfseffectentoets,
de handhaafbaarheid en die van ACTAL vóór behandeling bekend
zijn?Tijdens de plenaire behandeling van de Novelle in de Tweede Kamer heb
ik betoogd dat de administratieve lasten andere bedrijfseffecten (zoals logistiek
en uitvoerbaarheid) per productgroep verschillend kunnen zijn en dat daarom
de toetsing van deze effecten op dit moment slechts tot beperkte inzichten
en conclusies kan leiden. De regering, die verantwoordelijk is voor de afspraken
over het Gezamenlijke Steunpunt Voorgenomen Regelgeving, heeft daarom tijdens
het debat toegezegd deze toetsen te zullen uitvoeren ten behoeve van de zorgvuldigheid
van de uitzondering-AMvB.6.2. Substitutie hout door andere materialenEerder heb ik al gememoreerd aan bezwaren dat deze wet hout uit de markt
zou prijzen en dat er een substitutie door meer milieubelastende grondstoffen
zou plaatsvinden. De leden van de PvdA-fractie stellen deze vraag expliciet.Ik meen dat deze vrees voor substitutie weinig reëel is. Het is gebaseerd
op een veronderstelling die op geen enkele manier goed is onderbouwd. Ik heb
nergens een harde aanwijzing kunnen vinden dat er überhaupt substitutie
zal plaatsvinden. Ook de bewering van het bedrijfsleven dat het wetsvoorstel
hout in een slecht daglicht zou plaatsen, is een slag in de lucht en niet
overtuigend. Al een zeer lange periode worden door gezaghebbende natuur-,
milieu- en ontwikkelingsorganisaties felle campagnes gevoerd tegen zogenaamd
«fout hout». Dit niet-duurzaam geproduceerde hout staat kennelijk
reeds in een slecht daglicht. Deze situatie is in feite door de markt zelf
veroorzaakt, maar heeft niet geleid tot een afname van de vraag naar hout
in het algemeen, omdat een consument die een houten product wil kopen niet
snel naar een ander materiaal uitwijkt. Hij zal binnen het segment hout kijken
welke keuzes er zijn. Het wetsvoorstel bevat juist een voorstel om de consument
goed te informeren én hem een keuze te bieden. Deze nieuwe grote helderheid
zou juist de vraag naar hout kunnen verhogen.Daarbovenop moeten er ook enige vraagtekens worden geplaatst bij de bewering
dat hout altijd milieuvriendelijker is dan andere materialen. Deze bewering
is milieutechnisch gezien niet houdbaar. Bij een vergelijking van de milieuprestaties
van verschillende materialen moeten zeer uiteenlopende effecten tegen elkaar
worden afgewogen. Levenscyclusanalyses (lca's) zijn pogingen om deze vergelijking
tussen «appels en peren» te objectiveren. Alle lca's schieten
echter te kort op het vlak van echte duurzaamheideffecten en ook op het vlak
van gezondheidseffecten en bij zeer lokale situaties. De reden hiervoor is
eenvoudig dat effecten als het verdwijnen van een oerbos, het uitroeien van
soorten of de aantasting van de positie van mensen (inheemse volkeren) niet
in dezelfde parameter kunnen worden uitgedrukt als de uitstoot van luchtemissies
of een hoeveelheid afval.6.3. Handhaving, controle en uitvoeringEr zijn veel vragen over de handhaafbaarheid en de uitvoerbaarheid van
het wetsvoorstel. Zowel de leden van de PvdA-fractie als de leden van de VVD-fractie
tonen zich nieuwsgierig naar deze punten. De leden van de VVD-fractie
willen ook nader worden geïnformeerd worden over de kosten van handhaving.Controle en handhaving van deze wet zijn op zich vrij overzichtelijk.
Elke handelaar moet het juiste label op zijn houten product aanbrengen. In
een uitvoeringsbepaling die nog door VROM zal worden gemaakt, zal worden vastgelegd
hoe dat label er uit zal zien en hoe het wordt aangebracht. Waarschijnlijk
zal de Economische Controledienst (ECD) en/of de Inspectie Milieuhygiëne
handhavende taken krijgen. Zij hoeven dan alleen te controleren of de handelaar
van hout met een merkteken «aantoonbaar duurzaam geproduceerd»
inderdaad beschikt over het certificaat. Dat betekent dat de informatie over
het certificaat in de loop de houtketen (van bosbouwer tot consument) niet
verloren mag gaan. Dat is in het geheel niet uitzonderlijk; het geldt voor
elk bestaand certificaat – ook en juist voor de internationale. Daarnaast
schrijft het wetsvoorstel een bepaalde mate aan transparantie voor, die erkende
natuurbeschermings- en milieuorganisaties de mogelijkheid geeft de vereiste
administratie bij bedrijven in te zien.Een goed voorbeeld van de rol die maatschappelijke organisaties kunnen
spelen bij het toezicht op juist gebruik van merktekens is de problematiek
van de energielabels van koelkasten. Daar heeft de Consumentenbond zelfstandig
het initiatief genomen om te onderzoeken of de labels, die de producent cq.
de verkoper zélf aanbrengt, ook overeenkomen met het daadwerkelijke
energieverbruik. Dat bleek in veel gevallen niet zo te zijn. Dat heeft men
bij de overheid aangekaart Vervolgens is de ECD gaan controleren (en heeft
men TNO metingen laten doen). Bij geconstateerde overtredingen volgde handhaving
volgens de wet. Er bestaan geen aanwijzingen waarom controle en handhaving
in dit geval minder mogelijk zou zijn.Natuurlijk is er de internationale dimensie, maar dat is geen principieel
verschil. Met name FSC laat zien dat men weet hoe controle van duurzaam bosbeheer
mogelijk is.Over de kosten van de handhaving kan ik geen uitspraak doen. Het gaat
hier om overheden en niet om commerciële activiteiten. Bijzondere kosten
zijn bij de handhaving van deze maatregel niet te verwachten.Ook de twijfels over de uitvoerbaarheid kan ik niet delen. Het gaat bij
deze wet enerzijds om het aanbrengen van een label zoals dat bij zeer veel
producten reeds het geval is en anderzijds om de juiste administratie ten
aanzien van het certificaat. Daarnaast zijn er logistieke elementen en voorraadbeheer,
die bijvoorbeeld ook tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer als bezwaar
werden aangevoerd. Hierbij dient echter te worden opgemerkt dat deze logistieke
uitdagingen niet verschillen als er sprake is van vrijwillige certificering.
Het bedrijfsleven is wél voorstander van vrijwillige certificering.
Honderden ondernemingen zijn lid van Keurhout en er komt een groeiende hoeveelheid
FSC-gecertificeerd hout op de markt. Kortom: er is geen enkele reden om te
veronderstellen dat certificering niet uitvoerbaar is. Dus hoeft ook over
de uitvoerbaarheid van dit wetsvoorstel niet getwijfeld te worden.In de bezwaren van het bedrijfsleven wordt ook in zeer algemene bewoordingen
gesteld dat de administratieve lasten onredelijk zouden zijn. Zonder dat aangetoond
wordt welke concrete regelingen in het wetsvoorstel onredelijk of ondoelmatig
zou zijn. Ik ben ervan overtuigd dat alle in het wetsvoorstel opgenomen eisen
ten aanzien van administratie doelmatig en redelijk zijn.Uiteraard is het van groot belang de juiste balans te vinden en onnodige
(administratieve) lasten te vermijden. Onafhankelijke controle moet echter
wel mogelijk zijn. En transparantie is zonder twijfel in het belang van de
markt voor duurzaam geproduceerd hout. 7. Overige vragen en opmerkingen7.1. Landbouwkundig verbeteringsprogrammaDe leden van de PvdA-fractie vragen of overwogen is of door een actief
landbouwkundig verbeteringsprogramma, gericht op productiviteitsverhoging
in de betere gebieden, doorgaans dankzij de inzet van externe inputs, de sterke
areaalvermindering van het tropisch regenwoud wellicht beter wordt tegengegaan.
De leden van de RPF/GPV-fractie vernemen graag hoe het wetsvoorstel zich verhoudt
met de verordening ter bevordering van het duurzaam beheer van bossen. Wordt
het wetsvoorstel door het van kracht worden van de verordening wellicht overbodig
of is het op onderdelen mogelijk daarmee strijdig?De leden van de PvdA snijden met hun vraag een belangrijk punt aan. Overigens
doet Nederland veel op het gebied van landbouwkundige verbetering. Nederland
is internationaal gezien een land dat in verhouding met andere landen veel
tijd en geld investeert in dat soort verbeteringsprogramma's en andere soorten
van steun. Daarnaast is er een communautair beleid met hetzelfde doel. Dit
zijn met name de «bosbouwstrategie voor de EU» en de, door de
RPF/GPV genoemde, Verordening (EG) Nr. 2494/2000. Bij deze verordening gaat
het om financiële instrumenten ter ondersteuning van maatregelen ter
bevordering van het behoud en het duurzaam beheer van tropische bossen en
andere bossen in ontwikkelingslanden. Dit is een maatregel die wordt gezien
als een belangrijke en zeer gewenste aanvulling op een instrument als de verplichte
labelling.Ik ben van mening dat allebei moet gebeuren zodat het mes aan twee kanten
gaat snijden. Aan de ene kant wordt de consument aangemoedigd het duurzame
product te kopen en aan de andere kant worden de producenten(landen) met beperkte
draagkracht (financieel) ondersteund bij de omschakeling naar duurzaam bosbeheer.1Het wetsvoorstel helpt bosbouwers doordat er méér consumenten
zullen zijn die bereid zijn de hogere prijs voor het duurzame product te betalen.
Deze twee maatregelen vullen elkaar op een zinvolle manier aan. Omdat er ook
geen sprake is van overlap, is door deze Verordening het wetsvoorstel niet
overbodig.7.2. Financiële stimulansenDe leden van de RPF/GPV-fractie vroegen of met een combinatie van vrijwillige
certificering en (financiële) stimulansen bij de verbruikers niet hetzelfde
effect kan worden bereikt als met het wetsvoorstel. Zij deden deze suggestie
vanuit de context dat vrijwillige certificering volgens het bedrijfsleven
in een gunstige ontwikkeling is.Hierboven is er reeds op gewezen dat in de huidige (markt)situatie de
vrijwillige certificering vervangen zou moeten worden door een objectievere
en betrouwbare certificering. De vraag naar financiële stimulansen staat
daar op zich los van, hoezeer ik ook voorstander ben van de vergroening van
het belastingstelsel en van groene (regulerende) heffingen; al dan niet gecombineerd
met subsidies. Het duurder maken van niet aantoonbaar duurzaam geproduceerd
hout middels een heffing wordt zondermeer als positieve maatregel gezien.
Het is een aanvullende maatregel die zowel zou kunnen werken ten aanzien van
vrijwillige certificering als ten aanzien van een overheidsgereguleerde certificering.
Hierbij moet echter met nadruk worden gewezen op de noodzaak om de heffingsgrondslag
goed te motiveren. Het hebben van «een certificaat» kan daarbij
niet volstaan als elk certificeringssysteem andere criteria en indicatoren
hanteert. Er zal dan het bezwaar worden gemaakt van willekeur en discriminatie.
Ook kan er worden gezegd dat een dergelijke maatregel tot marktverstoringen
zal leiden. Daarom ben ik van mening dat heldere overheidscriteria
een voorwaarde zijn voor de juridische houdbaarheid van financiële stimulansen,
en dat het dan een zeer welkome maatregel is met een extra positief effect
richting de consumenten.7.3. SchadeclaimsDe leden van de fracties van CDA en van RPF/GPV vragen of schadeclaims
te verwachten zijn als het voorstel tot wet is verheven en inderdaad uit een
uitspraak van het Hof zou blijken dat het strijdig zou zijn met het Verdrag.
De RPF/GPV-fractie vragen tevens of rekening moet worden gehouden met grote
bedragen.Vooraf merk ik op dat in het onderhavige geval er geen duidelijkheid is
over het EG-recht, op cruciale punten ontbreekt er bijvoorbeeld jurisprudentie.
Wat hierover wel kan worden gezegd is het volgende.Lidstaten zijn verplicht tot vergoeding van de schade die particulieren
lijden als gevolg van schendingen van het gemeenschapsrecht die hun kunnen
worden toegerekend. De voorwaarden waaronder de uit het gemeenschapsrecht
voortvloeiende aansprakelijkheid van de staat een recht op schadevergoeding
doet ontstaan, zijn afhankelijk van de aard van de aan de schade ten grondslag
liggende schending van het gemeenschapsrecht (gevoegde zaken C-6 en C-9/90
Francovich).Wanneer een Lidstaat optreedt in een materie waarin hij beschikt over
een ruime beoordelingsbevoegdheid, en dat is hier het geval, dienen de voorwaarden
waaronder hij aansprakelijk kan worden gesteld, in beginsel dezelfde te zijn
als die welke gelden ter zake van de aansprakelijkheid van de Gemeenschap
in een vergelijkbare situatie. (Gevoegde zaken C-46 EN C-48/93 Brasserie de
Pecheur, waar ook schending van artikel 28 aan de orde was, net als eventueel
inzake de Houtwet) In die omstandigheden kent het gemeenschapsrecht een recht
op schadevergoeding toe wanneer is voldaan aan drie voorwaarden, te weten
dat (1) de geschonden rechtsregel ertoe strekt aan particulieren rechten toe
te kennen, dat (2) er sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending,
en dat (3) er een direct causaal verband bestaat tussen de schending van de
op de staat rustende verplichting en de door de benadeelde personen geleden
schade.Aan de eerste voorwaarde zal zijn voldaan bij een veroordeling door het
Hof van Justitie wegens schending van artikel 28, dat immers aan particulieren
rechten toekent.In verband met de tweede voorwaarde moet, om vast te stellen dat een schending
van het gemeenschapsrecht voldoende gekwalificeerd is, als beslissend criterium
worden gehanteerd de kennelijke en ernstige miskenning van de grenzen waarbinnen
de discretionaire bevoegdheid van de nationale overheid dient te blijven.
Hierbij kunnen een aantal elementen in de beschouwing worden betrokken, waaronder
de mate van duidelijkheid en nauwkeurigheid van de geschonden regel, de omvang
van de beoordelingsmarge die de geschonden regel de nationale of gemeenschapsinstanties
laat en de vraag of al dan niet opzettelijk een schending is begaan of schade
is veroorzaakt. In ieder geval is een schending van het gemeenschapsrecht
kennelijk gekwalificeerd, wanneer zij verder is blijven bestaan in weerwil
van de uitspraak van een arrest houdende vaststelling van de verweten niet-nakoming,
van een prejudiciële beslissing of van een vaste rechtspraak van het
Hof ter zake, waaruit blijkt dat de betrokken gedraging de kenmerken van een
schending vertoont.De derde voorwaarde betreft de eis dat er daadwerkelijk en bewijsbaar
schade moet zijn geleden als gevolg van deze wetgeving. Met andere woorden:
er moet schade zijn en er moet een causaal verband zijn tussen de schade en
de regeling. Van een dergelijke schade zou sprake kunnen zijn door gedwongen
extra kosten of door afzetverlies. Over de hoogte van de bedragen
kan uiteraard op dit moment geen objectief antwoord worden gegeven. Als wordt
gekeken naar de feitelijke verplichtingen die door de wet aan de houtketen
worden opgelegd, is het niet waarschijnlijk dat het om grote bedragen per
onderneming gaat. Bovendien wordt nogmaals gewezen op het gegeven dat er geen
aanwijzing is voor substitutie door andere materialen. Afzetverlies is niet
waarschijnlijk maar kan theoretisch niet worden uitgesloten Het aantonen van
het causale verband zal bij de extra kosten waarschijnlijk wel mogelijk zijn,
maar bij het verlies door afnemende verkoop zal dat moeilijk aangetoond kunnen
worden. Uiteindelijk staat het trouwens aan de nationale rechterlijke instanties
om na te gaan, of er een rechtstreeks causaal verband bestaat tussen de schending
van de op de staat rustende verplichting en de door de benadeelde personen
geleden schade.Om kort te gaan: zolang het Hof van Justitie zich niet over de verenigbaarheid
van het wetsvoorstel met het EG Verdrag (met name artikel 28) heeft uitgesproken,
is het maar zeer de vraag of sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending
van gemeenschapsrecht. Van een kennelijke en ernstige miskenning van de grenzen
waarbinnen de discretionaire bevoegdheid van de nationale wetgever moet blijven
is niet snel sprake. Wat betreft de duidelijkheid van het verbod in artikel
28 zitten we met deze wet nu juist op de grens, dus van duidelijke schending
lijkt me geen sprake. Van opzettelijke schending ook niet. Een ander verhaal
wordt het natuurlijk vanaf het moment dat het Hof de wet in strijd met het
EG verdrag zou achten. De derde voorwaarde betreft het causale verband. Hieruit
vloeit voort dat vergoeding van schade naar mijn oordeel niet om grote bedragen
zou gaan.Daarnaast is het procedureel van groot belang dat de verplichtingen aan
de houthandel pas in 2003 van kracht zijn. Als voorwaarde geldt dat de in
artikel 9.2, eerste lid en 9.3, derde lid bedoelde AMvB's in het Staatsblad
zijn geplaatst. Dit betekent dat in geval van een inbreukprocedure onder normale
omstandigheden het Hof van Justitie een uitspraak heeft gedaan over de wet
vóórdat de wet in werking is en dus voordat er schade is geleden.7.4. Aansprakelijkstelling in de ketenDe leden van de VVD-fractie vragen in te gaan op positie van degene die
ex artikel 9.6, derde lid als eerste het houten product in de handel brengt
ten opzichte van aansprakelijkstelling door partijen verder in de keten.Volgens artikel 9.5, eerste lid, is het verboden bij het in de handel
brengen of verder verhandelen van houten producten vermeldingen en aanduidingen
te gebruiken, die beogen de afnemer te informeren over de productiewijze van
het hout waaruit deze producten bestaan of dat in deze producten is verwerkt,
tenzij is voldaan aan de bepalingen in titel 9.1.2. Een van die bepalingen,
artikel 9.6, eerste lid, houdt in dat de vermeldingen juist en betrouwbaar
moeten zijn en niet misleidend mogen zijn. Ingevolge het derde lid van artikel
9.6 draagt degene die het product voor het eerst in Nederland in de handel
brengt, zorg voor de naleving van deze bepaling.Met betrekking tot een product dat in Nederland wordt verhandeld, ligt
het voor de hand dat degene die dat product voor het eerst in Nederland in
de handel brengt, in eerste instantie degene is die zich vergewist van de
herkomst van dit product (of bestanddelen daarvan). Daarom is op hem de verantwoordelijkheid
gelegd voor een juiste en betrouwbare informatie over de productiewijze van
het hout in kwestie. De bedoeling van het derde lid van artikel 9.6 is, dat
hij instaat voor de gegevens met betrekking tot de herkomst die hij aanbrengt
op een houten product zodat zowel een latere handelaar als de consument kan
hierop afgaan. Voor wijzigingen die hij niet in de hand heeft,
bijvoorbeeld in de vermelding van de gegevens of in de samenstelling van het
product, is hij uiteraard niet verantwoordelijk. Dit is te vergelijken met
de verantwoordelijkheid die een producent van levensmiddelen heeft om de samenstelling
daarvan aan te geven. Verdere handelaren hebben daarnaast een zelfstandige
plicht om te zorgen dat ze voldoen aan de verplichtingen die ingevolge deze
wet op hen zullen rusten.7.5. Controles bij aanvraagDe leden van de VVD-fractie vragen of het gestelde in artikel 9.9, derde
lid een blanco cheque kan betekenen door de importeur aan de certificerende
instelling.Degene die een merkteken wil aanbrengen, dat aangeeft dat het hout afkomstig
is uit een gebied waar duurzaam wordt geproduceerd, doet daartoe een aanvraag
bij een instelling om een certificaat te mogen voeren. Aan de beslissing op
die aanvraag gaat uiteraard vooraf dat de instelling informatie verzameld
over de productiewijze in het betrokken gebied. De instelling hoeft de controles
in dat gebied niet zelf te gaan uitvoeren. In artikel 9.9, derde lid, is bepaald
dat zij als onderdeel van haar onderzoek controles op kosten van de aanvrager
kan laten doen door de FSC of door een andere organisatie die door de minister
is erkend. Het gaat hierbij om controles die deel uitmaken van het onderzoek
op de aanvraag. Ze zijn er derhalve op gericht na te gaan of in het betrokken
gebied voldaan wordt aan de wettelijke criteria voor duurzame productie. Hiermee
is een duidelijk kader gesteld voor deze controles.7.6. Inzage door derden?De leden van de VVD-fractie vragen of de ruime omschrijving van artikel
9.14 betekent dat altijd een verzoek zal worden gedaan.Ingevolge artikel 9.13 dient degene die voor het eerst een houten product
in Nederland op de markt brengt, op verzoek gegevens over te leggen over het
gebied waarin het hout is geproduceerd. In artikel 9.14 is bepaald door wie
het verzoek gedaan kan worden. Dit kunnen zijn: de minister, een toezichthoudende
ambtenaar, een instelling in de zin van deze wettelijke regeling, of een rechtspersoon
zonder winstoogmerk die een bovenprovinciaal, nationaal of internationaal
werkterrein heeft en die zich primair inzet voor de bescherming van het belang
van het milieu, de natuur of de consument.De vraag van de VVD-fractie of dit betekent dat een ieder een dergelijk
verzoek kan doen, is waarschijnlijk ingegeven door de vermelding van de laatste
categorie, die, grof gezegd, betrekking heeft op de bovenlokale natuur- of
milieuorganisaties. In het verleden is gebleken dat deze organisaties een
belangrijke rol kunnen vervullen als het gaat om de betrouwbaarheid van een
keurmerk. Hiervoor kunnen twee voorbeelden worden gegeven. De al eerder genoemde
energie-etikettering van koelkasten is een recent voorbeeld. De energie-etikettering
is een verplichte labelling met duidelijk regulerende kaders van de overheid.
Enige tijd nadat dit systeem in de markt was geïntroduceerd heeft de
Consumentenbond op eigen initiatief metingen uitgevoerd om de juistheid van
de aangebrachte labels te controleren. In veel gevallen bleek er een onjuist
label door de verkoper te zijn aangebracht. Als gevolg hiervan heeft de minister
van Economische Zaken de Economische Controle Dienst opdracht gegeven voor
controle en handhaving. Er bleken inderdaad zeer veel onjuiste labels geplakt
te zijn. Als gevolg van deze actie gevolgd door Processen Verbaal en boetes
geven de labels in de huidige situatie beter de feiten weer en is deze milieumaatregel
weer effectief. Een tweede voorbeeld zijn de keurmerken in de biologische
landbouw. In de beginfase werd daarmee wel eens gefraudeerd maar doordat
milieuorganisaties hier scherp bovenop zaten is die fraude snel verdwenen
waardoor EKO en Demeter in de ogen van de consument zeer betrouwbare labels
zijn geworden. Natuur- en milieuorganisaties kunnen dus een belangrijke waakhondfunctie
hebben en een constructieve rol spelen in het realiseren van een betrouwbare
etikettering Hierbij richten deze organisaties zich op het aan licht brengen
van misbruik en op mogelijke fraudeurs en niet op de koplopers en op bedrijven
die bekend zijn om hun betrouwbaarheid. Daarom lijkt het niet aannemelijk
dat het genoemde verzoek altijd zal worden gedaan.7.7. Overige vragenDe GroenLinks-fractie vraagt wie de initiatiefnemers zijn van het FSC-keurmerk.Voor FSC internationaal zijn er circa 140 initiatiefnemers bestaande uit
natuur- en milieubeschermingorganisaties (waaronder WNF, Greenpeace, Friends
of the Earth en veel regionale bewegingen uit ontwikkelingslanden), bedrijven
(zoals Ikea), brancheorganisaties (bijvoorbeeld uit Costa Rica, Canada en
Maleisië), een tiental universiteiten en kennisinstituten uit alle delen
van de wereld, de Wereldbank, vertegenwoordigers van bijvoorbeeld Ghana, de
VS en Nigeria en uiteraard organisatie voor inheemse volkeren.Het initiatief voor FSC Nederland is genomen door de leden van de Hard
voor Houtcampagne (WNF, Novib en Milieudefensie) en werd snel gesteund door
de organisatie Icco, Staatsbosbeheer, het Klimaatverbond Nederland (een op
milieu- en klimaatbeleid gerichte vereniging van Nederlandse gemeenten en
provincies) en een aantal bedrijven waaronder Intergamma, Houthandel A. v.d.
Berg, Swifthout en Ecotimber.De leden van de CDA-fractie plaatsen het debat over de effectiviteit van
de maatregel ook in het licht van de akkoorden tussen de Stichting Keurhout
en de Forest Stewardship Council en vragen daar een reactie op.Deze organisaties hebben de afspraak gemaakt om op het vlak van de controle
van de «chain of custody» samen te werken als een bedrijf beide
certificaten wil verkrijgen. De chain of custody mag dan tegelijkertijd worden
uitgevoerd. Hierdoor hoeft een bedrijf maar één keer te betalen
voor dit onderdeel van het certificeringsproces. De betekenis van het akkoord
is dus een kostenbesparing voor een bedrijf om twee logo's op één
stuk hout te krijgen. Het blijven echter een FSC-logo en een Keurhout-logo.
Ik heb niet de indruk dat dit de effectiviteit van het bestaande systeem in
grote mate gaat verbeteren en dat de vrijwillige certificering veel effectiever
zal worden.De leden van de CDA-fractie stellen nog de vraag wat het Nederlandse aandeel
is op dit moment in de totale handel in de te verbieden producten.Deze vraag moet op een misverstand berusten. In het wetsvoorstel wordt
geen voorstel gedaan om een product te verbieden. De handelsbeperking berust
uitsluitend op een verplichting de consument feitelijk te informeren over
de productiewijze van het hout.De leden van de PvdA verwijzen nog naar het bezwaar dat de beoogde verbetering
van de invoer van goed bosbouwkundig voortgebracht hout niet wordt gerealiseerd.Goed bosbouwkundig voortgebracht hout verdient de ondersteuning van de
markt en van de overheid. Toch is in deze context de vraag relevant of het
ook om duurzaam geproduceerd hout gaat. Als dat wél het geval is, kan
ook in de huidige situatie een duurzaamheidcertificaat worden verkregen. Dat
verandert in het geheel niet na inwerkingtreding van de wet. Als het echter
niet om duurzaam geproduceerd hout gaat, kan in de huidige situatie
niet worden beschikt over duurzaamheidcertificaten Ook deze situatie wordt
door het wetsvoorstel niet beïnvloed. De voorgestelde maatregel heeft
dus geen negatieve invloed op de invoer van goed bosbouwkundig voortgebracht
hout.8. EpiloogHet onderhavige wetsvoorstel beoogt de introductie van een verplichte
labelling voor houtproducten op basis van hun productiewijze. Zowel nationaal
als internationaal is er sprake van een trend van steeds nauwkeurigere informatie
aan consumenten ten aanzien van productiewijze van een product, en elementen
van veiligheid, arbeidsomstandigheden en bijvoorbeeld dierenwelzijn. In een
wereld van toenemende mondialisering en liberalisering van markten zal deze
trend zich doorzetten. Mijn inschatting is dat over 15 jaar consumenteninformatie
over dergelijke belangrijke elementen volstrekt normaal is geworden en men
zich de weerstanden die nu leven nauwelijks meer kan voorstellen.M. Vos BIJLAGE 1 De extraterritoriale werkingssfeer en de twee zaken die de
Europese Commissie hiervoor noemtDe Europese Commissie verwijst in haar recente brief inzake de territoriale
werkingssfeer van artikel 30 van het Verdrag, punt 15 van het arrest van Hof
van Justitie van 14.12.79, Regina vs. Maurice Donald Henn en John Frederick
Ernest Darby, zaak 34/79, Bundel 1979, blz. 3795; en op het gebied van milieubescherming
van het arrest van het Hof van Justitie van 9.7.92, Commissie van de Europese
Gemeenschappen vs. Koninkrijk België, zaak C-2/90, Bundel 1992, blz.
I-4431.Hieronder worden deze twee zaken besproken.In zaak 34/79 gaat het om een invoerverbod in het VK van aanstotelijke
of ontuchtige artikelen. De Commissie wijst op overweging 15 van dit arrest.Deze luidt:Luidens artikel 36 EEG-verdrag vormen de bepalingen betreffende het vrije
verkeer van goederen binnen de gemeenschap geen beletsel voor invoerverboden
die gerechtvaardigd zijn, onder meer, «uit hoofde van bescherming van
de openbare zedelijkheid». In beginsel staat het vrij aan elke lidstaat
om de vereisten van de openbare zedelijkheid op zijn grondgebied te bepalen
overeenkomstig zijn eigen waardensysteem in de door hem gekozen vorm. In zoverre
kan niet worden betwist dat de door het VK toegepaste wettelijke bepalingen
inzake invoer van artikelen die aanstotelijk of ontuchtig van aard zijn, onder
de bij artikel 36 (oud), eerste zin, aan de lidstaten voorbehouden bevoegdheid
vallen.» Het gaat hier dus om de in artikel 36 genoemde rechtvaardigingsgrond
«bescherming van de openbare zedelijkheid» die een handelsbelemmering
kan rechtvaardigen. Dat deze rechtvaardiging beperkt zou moeten worden tot
vereisten, geldend op het eigen grondgebied van de betrokken lidstaat, laat
zich denken. Bij maatregelen om de zedelijkheid in een ander land te beschermen
kan immers ongetwijfeld al snel het territorialiteitsbeginsel in het gedrang
komen. Deze redenering kan echter niet zomaar doorgetrokken worden tot alle
andere door artikel 36 of de Hofjurisprudentie ter zake beschermde belangen.De betrokken overweging 15 maakt deel uit van de beantwoording van de
vraag of «een lidstaat gerechtigd is bepaalde verbodsbepalingen (i.e.
met betrekking tot aanstotelijke of ontuchtige artikelen) te handhaven, gelet
op zijn nationale normen en kenmerken, zoals die tot uitdrukking komen in
de nationale wettelijke regelingen van de delen van het douanegebied van die
lidstaat, met inbegrip van de wet waarbij het verbod wordt opgelegd, ook al
bestaan er verschillen tussen de wettelijke regelingen van die delen?»
De zinsnede «op zijn grondgebied» in overweging 15 is er niet
voor bedoeld om een verschil te benadrukken tussen het eigen grondgebied van
een lidstaat en dat van andere landen, maar tussen het grondgebied van de
lidstaten en delen daarvan.In zaak C-2/90 gaat het om een verbod op storten in Wallonië van
uit een andere lidstaat afkomstige gevaarlijke afvalstoffen. Dit arrest wordt
vaak aangehaald omdat daarin werd vastgesteld dat afvalstoffen goederen zijn
waarop artikel 30 (oud) van het verdrag betrekking heeft, maar dat het goederen
zijn van bijzondere aard, aangezien ze enkel door ophoping al gevaar kunnen
opleveren. De rechtvaardigingsgronden voor handelsbelemmeringen gelden onder
meer niet als de maatregel een middel tot willekeurige discriminatie inhoudt.
Om uit te maken of de maatregelen met betrekking tot afvalstoffen discriminerend
zijn, moet rekening worden gehouden met die bijzondere aard. De beginselen
van bestrijding bij voorrang aan de bron en van zelfvoorziening en nabijheid
worden uitdrukkelijk door het Hof genoemd. Het Hof komt tot de conclusie dat
de omstreden maatregelen, gelet op de verschillen tussen afvalstoffen naargelang
van de plaats waar zij zijn geproduceerd en hun band met de plaats
waar ze zijn geproduceerd, niet als discriminerend kunnen worden aangemerkt.Ook uit dit arrest kan niet worden opgemaakt dat er onderscheid bestaat
tussen bescherming van het milieu in de lidstaat zelf en mondiale milieubescherming.De twee zaken die de Commissie noemt, zijn derhalve op dit punt niet doorslaggevend. BIJLAGE 2 Orang-utan population BIJLAGE 3 Reactie op juridisch advies i.o.v. Platform Hout NederlandOok in het advies van AKD Prinsen Van Wijmen dat het Platform Hout Nederland
(PHN) ter kennisname aan de twee Kamers der Staten-Generaal heeft doen toekomen,
wordt een proportionaliteitstoets uitgevoerd. Hierbij worden een aantal stappen
gevolgd. Over het «positieve» merkteken wordt opgemerkt dat, indien
afnemers deze producten zullen aanschaffen, dan ook de handelsbelemmerende
werking het grootst is en dat daarmee ook de proportionaliteit minder snel
wordt bereikt. Deze redenering snijdt geen hout en is niet te rijmen met het
beleid van de EU zelf. Zij zou impliceren dat elke maatregel van de overheid
om consumenten tot een bepaald gedrag te stimuleren een onrechtmatige handelsbelemmering
met zich mee brengt. Dit geldt dan echter voor alle merktekens en consumenteninformatie
die de overheid geeft. En daarmee ook voor bijvoorbeeld de energie-etikettering
voor bijvoorbeeld koelkasten en personenvoertuigen.In dit kader wil ik wijzen op het voorstel van de Europese Commissie voor
een nieuw 6e Milieuactieprogramma. Strategische kernelementen voor het milieubeleid
van de EU voor de volgende tien jaar moeten volgens dat programma zijn: milieu-integratie,
het gebruik van marktmechanismen voor milieubescherming, het erbij betrekken
van de burger en het bevorderen van gedragsveranderingen. Het wetsvoorstel
past uitstekend bij alle punten van het actieprogramma. Voorbeelden zoals
energie-etikettering laten ook zien dat het beleid inderdaad steeds meer die
kant op gaat en dat meer gebruik wordt gemaakt van verplichte labelling (zie
ook de vergelijking met de EU-verordening over etikettering van eieren in
het volgende blok hieronder). Naar aanleiding hiervan zij opgemerkt dat enerzijds
de Europese Commissie een bepaalde kant op wil, maar dat ze anderzijds «principiële
bezwaren» lijkt te hebben tegen een voorstel dat uitstekend past binnen
de geformuleerde strategie.Vervolgens wordt in het juridische advies aan het PHN geoordeeld dat het
wetsvoorstel disproportioneel zou zijn als het «negatieve» merkteken
de reden is voor de consument om het duurzame product te kopen. «Een
«negatief» merkteken staat immers niet gelijk aan een niet-duurzame
productie van hout, maar betekent op grond van het wetsvoorstel slechts dat
geen beheersplan is opgesteld en aan de overige vereisten is voldaan».
Deze «analyse» is echter een stelling die niet wordt onderbouwd.
In een zeer hypothetisch geval hebben de opstellers van dit advies gelijk.
Het is denkbaar dat een boseigenaar zeer duurzaam produceert, hierbij dus
planmatig en zorgvuldig te werk gaat, maar weigert een beheersplan op te stellen.
Dit is echter zeer onwaarschijnlijk. Waarom zou hij deze kleine extra stap
niet zetten als de afnemer wel bereid is er méér geld voor te
betalen. Eveneens is het onwaarschijnlijk dat er wel een beheersplan ligt,
maar dat het te laat wordt ingediend of iets dergelijks. In alle redelijkheid
kan daarom geen enkele reden worden gevonden waarom het niet-hebben van een
beheersplan niet samenhangt met het beheer van het gebied waaruit het hout
afkomstig is. De conclusie dat «het negatieve merkteken immers inhoudelijk
niets anders betekent dan dat geen positief merkteken is verkregen of aangevraagd,
het geen relatie houdt met duurzame productie» is geen juiste weergave
van de directe verbanden die de regelingen hebben met duurzame houtproductie
Bovendien ontkennen de adviseurs van het PHN daarmee het valide belang van
het merkteken dat feitelijk weergeeft dat dit product «niet aantoonbaar
duurzaam is geproduceerd».In hetzelfde advies wordt aandacht besteed aan het
toepassingsbereik van het wetsvoorstel. Er wordt betoogd dat «bescherming
van duurzame productie – en als gevolg daarvan een handelsbelemmering –
niet gerechtvaardigd is indien geen daadwerkelijke bescherming nodig is, en
dit ook niet geschiedde in de lidstaat vanuit welk gebied het hout komt. Waarschijnlijk zal niet voor alle producten de noodzaak van bescherming
van het milieu door middel van een duurzame productie gelden. De reikwijdte
van het wetsvoorstel kan derhalve tot gevolg hebben dat sprake is van disproportionaliteit.»
In deze stellingname wordt de noodzaak van extra bescherming ontkent. Vervolgens
wordt in het advies de reikwijdte ter discussie gesteld. Nogmaals wil ik hierbij
wijzen op het bestaande beleid: internationaal is afgesproken om in het jaar
2000 alleen nog duurzaam geproduceerd hout te
verhandelen. Nederland heeft deze doelstelling overgenomen. In dit algemene
doel wordt geen uitzondering gemaakt voor bepaalde producten. Hierover bestaat
zowel nationaal als internationaal consensus. Toch maakt de systematiek van
het wetsvoorstel het mogelijk om bepaalde producten uit te zonderen. Dat zal
gebeuren door de nog te ontwerpen AMvB op grond van artikel 9.2 eerste lid.
Het criterium hiervoor is het geringe belang van dit product voor de duurzame
productie van hout. Dit moet zo worden uitgelegd dat de (mate) van bescherming
van het milieu in verhouding moet staan tot de administratieve lasten en de
bedrijfseffecten die de maatregel bij het concrete product met zich meebrengt.
De uiteindelijke reikwijdte van de wet moet dus op dit moment nog worden ingevuld.
De uitzonderingen zullen juist worden bepaald op basis van de proportionaliteit.
Het oordeel van deze adviseurs is daarmee voorbarig.Als onderdeel van de proportionaliteitstoets wordt ingegaan op de lasten
die de maatregel oplegt aan individuen. In reactie hierop zij vermeld dat
deze lasten in feite niet anders zijn dan de lasten die ook de vrijwillige
certificering met zich mee brengt. Ook deze vorm van certificering brengt
tenslotte verplichtingen met zich mee die in de kern hetzelfde zijn. In het
hoofdstuk «Certificering in de praktijk» wordt nader op dit punt
ingegaan.Concluderend kan worden gezegd dat de conclusie van deze adviseurs dat
het wetsvoorstel niet aan de proportionaliteitsvereiste voldoet, goed te weerleggen
is. In feite staat hier het ene juridische oordeel tegenover het andere juridische
oordeel. BIJLAGE 4 De recente brief van de Canadese ambassadeIn reactie op de brief van de Canadese ambassade wil ik graag een aantal
opmerkingen maken.In tegenstelling tot wat Canada veronderstelt is de voorgestelde maatregel
niet discriminerend. Er vindt, juridisch gezien, wel handelsbelemmering plaats
maar deze is conform de dor de WTO gestelde eisen. Voor een uitgebreide toelichting
op dit standpunt verwijs ik naar paragraaf 5.2 en mijn «Reactie
in het kader van de notificatie: EU en WTO».Wat daarnaast meteen opvalt in deze brief is de stellige bewering dat
er in Canada sprake is van duurzame bosbouw. Ik vraag me echter af of dat
wel zo is. Volgens welke criteria wordt in Canada duurzaam bosbeheer bedreven?
En gelden die wel in alle streken en in alle bossen. Al jaren voeren lokale
gemeenschappen samen met lokale natuurbeschermingsorganisaties en Greenpeace
International actie tegen het kappen van oerbossen in Canada.1 Het hout uit deze oerbossen zou zelfs in de papierindustrie worden
ingezet. Dit is precies zo een geval waar ik van mening ben dat een onafhankelijke
toets van de bosbouw en de kapmethoden wenselijk is om valse claims te kunnen
voorkomen. Objectieve informatie aan de consument is waardevol en onmisbaar.Onbegrijpelijk vind ik de passages in de brief waarin ons wordt verweten
dat het systeem van criteria voor duurzame houtproductie, dat in het wetsvoorstel
wordt voorgesteld, te star en daarmee discriminerend zou zijn. De opstellers
bepleiten een flexibel systeem van criteria die kunnen worden aangepast aan
de specifieke omstandigheden van de regio.Dit is een verwijt dat absoluut geen hout snijdt. Het systeem, zoals dat
in het wetsvoorstel is neergelegd, is opgebouwd uit een aantal algemeen geformuleerde
criteria voor duurzaam bosbeheer. Het is nodig dat deze algemene criteria
per land of regio een specifieke invulling krijgen. Zonder deze invulling
is certificering van bijvoorbeeld Canadees hout niet mogelijk. Het wetsvoorstel
kiest dus voor een aanpak die de «diversiteit van de omstandigheden
in elk land» erkent. Dat is precies wat Canada wenst. Ik begrijp dan
ook niets van hun verwijt.Tot slot wil ik er nogmaals op wijzen dat er geen aanwijzingen zijn dat
consumenten door de verplichte labelling zouden overstappen op andere materialen
en producten. Deze zogenaamde substitutie is een niet onderbouwde veronderstelling. BIJLAGE 5 Brief met antwoorden van de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 maart 2001In het voorlopig verslag met betrekking tot het voorstel van wet van het
lid van de Tweede Kamer M. Vos tot wijziging van de Wet milieubeheer (duurzaam
geproduceerd hout; kamerstukken I, 2000–2001, 23 982 en 26 998,
nr. 173) heeft de vaste commissie voor Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
van uw Kamer ook enige vragen aan de regering gesteld. In het hierna volgende
zal ik op deze vragen reageren. Ik wijs er overigens op dat mijn reactie slechts
van toelichtende aard zal zijn. Een inhoudelijke reactie op het initiatiefvoorstel
zal eerst worden gegeven in het kabinetsstandpunt over dat voorstel, dat u
ten tijde van de mondelinge behandeling van het initiatiefvoorstel in Uw Kamer
zal bereiken.De CDA-fractie vroeg, in algemene zin, wat de regering nu echt van dit
initiatief-wetsvoorstel vindt en hoe zij tegenstrijdige uitingen van de Staatssecretaris
van Economische Zaken en mij moet duiden.In feite vraagt de fractie mij daarmee het standpunt van het kabinet te
verwoorden.Zoals ik reeds bij de behandeling van het voorstel in de Tweede Kamer
heb gesteld, zal het kabinet zijn standpunt over het initiatiefvoorstel van
mevrouw Vos ten tijde van de mondelinge behandeling daarvan in de Eerste Kamer
kenbaar maken.Deze leden vroegen voorts of de regering geen andere en betere mogelijkheden
ziet om in Europees en WTO-verband nog eens extra aandacht aan deze materie
te besteden en wat die acties kunnen inhouden. Tevens vroegen zij of er consultatie
met de zogenoemde duurzame ontwikkelingsverdragen-partners (DOV-partners)
heeft plaatsgevonden of nog zal plaatsvinden.Het kabinet voert al geruime tijd een beleid dat is gericht op duurzaam
bosbeheer, niet alleen in ons eigen land, maar wereldwijd. Dat beleid houdt
onder meer in dat het gebruik van hout beperkt zou moeten worden tot hout
geproduceerd in landen of regio's met een bosbeleid dat is gericht op bescherming
en duurzaam beheer. In verband daarmee zijn vele initiatieven ontplooid, alle
gebaseerd op vrijwilligheid. Daarnaast blijft het kabinet, ongeacht of het
onderhavige voorstel van wet bekrachtigd wordt en in werking zal treden, het
gebruik van duurzaam geproduceerd hout op vrijwillige basis stimuleren.Over deze materie is in algemene zin, dat wil zeggen in het kader van
houtcertificering, gesproken met de zogenaamde DOV-partners. Hoewel daarbij
het onderhavige initiatiefvoorstel zelf niet aan de orde is geweest, was het
de opvatting van de partners dat het maken van onderscheid bij houtproductie
de transparantie van de houtketen ten goede zou komen.Deze leden vroegen ook of de regering mogelijkheden ziet om bijvoorbeeld
door middel van fiscale en andere maatregelen het gebruik van duurzaam geproduceerd
hout te stimuleren en zo bij te dragen aan het proces van zelfregulering.
Nagegaan wordt of er, naast de reeds bestaande stimuleringsmaatregelen voor
het gebruik van duurzaam geproduceerd hout, nog andere maatregelen mogelijk
zijn om het gebruik van duurzaam geproduceerd hout te bevorderen. Fiscale
maatregelen zijn met name in verband met de EU-voorschriften op het gebied
van steunmaatregelen, zo is de voorlopige conclusie, slechts in zeer beperkte
mate mogelijk. De leden van de fracties van de VVD, de RPF en het GPV vroegen of de resultaten
van de uit te voeren toetsingen naar de bedrijfseffecten, de uitvoerbaarheid,
handhaafbaarheid en de administratieve lasten van het initiatiefvoorstel bekend
zullen zijn voor de mondelinge behandeling van dat voorstel.Zoals ik reeds bij de behandeling van de novelle (26 998) in de Tweede
kamer heb opgemerkt, zijn deze toetsingen eerst goed te doen zodra de twee
algemene maatregelen van bestuur, die bepalend zijn voor de reikwijdte van
het initiatiefvoorstel, in concept gereed zijn. Daarbij komt dat, wanneer
het voorstel tot wet wordt verheven, met name de algemene maatregel van bestuur
waarin wordt aangegeven op welke houtproducten de wet niet van toepassing
is, zal moeten zijn afgestemd op de mate waarin duurzaam geproduceerd hout
daadwerkelijk kan worden aangeboden. Dit zou kunnen betekenen dat door middel
van die maatregel de reikwijdte van de wet gefaseerd zal worden uitgebreid.
De inhoud van deze algemene maatregel van bestuur is dus ook van belang voor
de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de wet.Tenslotte vroegen de fracties van D66, de RPF en het GPV naar het oordeel
van de regering over de mogelijke strijdigheid van het wetsvoorstel met het
EG-verdrag.Wanneer er geen geharmoniseerde Europese regelgeving is, zoals in het
geval van duurzaam geproduceerd hout, kan nationale regelgeving tot stand
worden gebracht binnen de door het EG-verdrag gestelde grenzen. Van belang
zijn in dit verband met name de artikelen 28–30 van dat verdrag. Artikel
28 verbiedt in beginsel maatregelen met gelijke werking als kwantitatieve
invoerbeperkingen. Het initiatiefvoorstel is zo'n maatregel van gelijke werking.
Immers, de verplichting hout te labelen, is een verplichting die de handel
tussen de lidstaten kan belemmeren. Wanneer een dergelijke verplichting niet
in een andere lidstaat bestaat, zal de importeur namelijk iets extra's moeten
doen om het hout ook in Nederland te mogen invoeren. Het initiatiefvoorstel
voorziet in elk geval niet in een handelsverbod van hout, of dat nu wel of
niet is voorzien van een label. Artikel 30 van het EG-verdrag biedt de mogelijkheid
dat in afwijking van het verbod van artikel 28 een zodanige maatregel kan
worden genomen. Daarover is inmiddels enige jurisprudentie gevormd.Bij afwezigheid van een EG-regeling acht het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen een nationale maatregel met het verbod van artikel 28 EG-verdrag
verenigbaar, ondanks een mogelijk handelsbelemmerend effect van die maatregel,
indien daarmee belangen worden beschermd die voorrang behoren te krijgen op
de eisen van het vrije goederenverkeer. Daarvoor moeten die belangen van voldoende
gewicht zijn om zo'n maatregel te rechtvaardigen. Voorwaarden zijn dat de
regeling geen onderscheid maakt tussen nationale en ingevoerde producten en
dat de regeling voor de behartiging van de betrokken belangen noodzakelijk
is en niet onevenredig belastend (HvJEG 20 februari 1979, 120/78, Cassis de
Dijon, Jur. 1979, p. 649). In het Deense-flessenarrest (HvJEG 20 september
1988, 302/86, Jur. 1988, p. 4607) heeft het Hof gesteld dat het milieubelang
van voldoende gewicht kan zijn om voorrang te krijgen op het vrije verkeer
van goederen. Het initiatiefvoorstel beoogt biodiversiteit en ecosystemen
te beschermen. Dit belang kan niet worden teruggevonden in artikel 30 EG-Verdrag.
Wel kan dit belang mogelijk worden geschaard onder het door het Hof in zijn
jurisprudentie aanvaarde belang van bescherming van het milieu.Over de vraag of het initiatiefvoorstel ook onder artikel 30 van het EG-verdrag
valt, wordt verschillend gedacht. Uit het Earth Charter (UNCER 1992) en uit
het hierboven genoemde arrest zou kunnen worden afgeleid dat bescherming van
biodiversiteit en van ecosystemen gerekend zouden kunnen worden tot gewichtige
belangen die voorrang dienen te krijgen. Uitsluitsel zal alleen het Europees
Hof van Justitie kunnen geven, indien het initiatiefvoorstel
wordt bekrachtigd en de Europese Commissie tot ingebrekestelling mocht overgaan.
De daaruit resulterende Hof-procedure zou dan definitief klaarheid scheppen.Ik vertrouw er op u hiermee vooralsnog voldoende te hebben geïnformeerd.Hoogachtend,De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. P. PronkXNoot1De brief met antwoorden van minister Pronk is als bijlage 5 bijgevoegd.XNoot1Zie www.fao.org/forestry/fo/fra/indez.jsp
en het FAO-rapport State of the worlds forests 1999.XNoot2Ten eerste definieert de FAO bossen uiteindelijk op basis van hun toepassing,
waardoor natuurbossen en plantages voor FAO nog altijd min of meer hetzelfde
zijn. Er is geen, of veel te weinig, aandacht voor het verlies van natuurbos
(waaronder primair bos). Ten tweede hebben de 9 miljoen hectare ontbossing
betrekking op gebieden waar de kroonbedekking daalde beneden de 10%. Ook al
kapt een bedrijf 90% van de bomen weg, nog steeds is dat volgens FAO
geen ontbossing.XNoot3Zie website van het World Resource Institute: www.wri.org.XNoot4World Resource Institute 1997; Frontier Forests report.XNoot5FAO 1993; Forest Resource Assessment 1990.
In de nieuwe FRA geeft de FAO deze cijfers om onbekende reden niet meer. In
de jaren '80 werd 5,9 miljoen ha. jaarlijks selectief gekapt, waarvan 83%
in oerbos. Voor de jaren '90 is hier hetzelfde afgeronde getal gehanteerd.
Waarschijnlijk is het in werkelijkheid meer.XNoot1Dit cijfer is een gemiddelde tussen FAO's 9 miljoen ha/jr WRI's en 11
mln ha/jaar.XNoot2FSC: Forest Stewardship Council. FSC is het enige mondiaal werkende certificeringssysteem.
Het is het enige systeem waarvan nationale en internationale natuur- en milieu-organisaties
erkennen dat het waardevolle bossen in voldoende mate en op controleerbare
manier beschermt (voor meer informatie zie paragrafen II.2. t/m II.4.).XNoot3Oldfield et al; The World List of Threatened Trees. World Conservation Press 1998. IUCN/WCMC.XNoot4Wakker, E.; Handboek Tropische Houtsoorten. Bedreigde
Tropische Boomsoorten op de Nederlandse Markt. Vereniging Milieudefensie
1993.XNoot1Rijksen, H.D. en Meijaard, E.; Our vanishing relative;
The status of wild orang-utans at the close of the twentieth century.
Stichting Tropenbos. Kluwer Academic Publishers, ISBN 0–7923–5754-X,
1999.XNoot2De knelpunten waren handel & milieu; financiering van duurzaam bosbeheer
en een juridisch bindend instrument.XNoot3In 1989 werd dit doel al eens gesteld voor het jaar 1995.XNoot1 Met beschermingsniveau is bedoeld dat het verstrekken van een certificaat
gebonden is aan het voldoen aan criteria. Deze criteria leggen vast wat wordt
verstaan onder duurzaam bosbeheer. Er zijn certificeringssystemen met vage
criteria en met weinig controle waardoor de feitelijke bescherming slecht
of tenminste zeer onzeker is.XNoot2FAO 1993. Forest Resource Assessment. Tropical Countries.XNoot3Conversiehout is hout uit een oerbos dat «geoormerkt» om gekapt
te worden ten behoeve een andere functie zoals landbouwplantages.XNoot4Indonesië: Barr, C.; Profits on Paper.
WWF/CIFOR, Maleisië (Sabah): Wakker; persoonlijke communicatie.XNoot5Pulp is een houtpap voor de papierbereiding (Van Dale). Het aandeel nieuw
hout in dit tussenproduct kan zeer uiteenlopen.XNoot6Informatiecentrum Papier en Karton. Het papier, het
karton en het bos. Folder.XNoot7Uitgedrukt in waarde (US$ 5,15 miljard in 1995). FAO 1998. Overgenomen
uit Wakker, E.; Herkomst onbekend. Zie voetnoot
22.XNoot1Citaat uit: zie voetnoot 22.XNoot2Barr, C.; Profits on Paper. WWF/CIFOR.XNoot3Wakker, E.; Herkomst onbekend. Over illegale kap en
de Nederlandse houtmarkt. AIDEnvironment i.o.v. Wereld Natuur Fonds.
Amsterdam, september 2000.XNoot1Oorspronkelijk was de doelstelling om reeds in 1995 alleen nog duurzaam
geproduceerd hout te willen verhandelen. Dit is later aangepast naar het jaar
2000.XNoot2Voor een uitleg zie paragraaf 3.5. Verschillen
tussen certificeringssystemen.XNoot3Bronnen: Aertsen, E.J.M. en Leek, N.A., Marktsituatie
gecertificeerd hout in Nederland. Stichting Bos en Hout februari
2001. Wakker, Kriesch en van Dorp, Goed Hout! in het Winkelschap.
De Beschikbaarheid van FSC-gecertificeerd Hout op de Nederlandse Markt.
In opdracht van Stichting Goed Hout! AIDEnvironment: augustus 2000.XNoot4Woordvoerder Grooten in Rotterdams Dagblad 2.12.00.XNoot5Konijnendijk, C.; Intermediate Evaluation of Progress
in Achieving the Netherlands Year 2000 Objective for Sustainable Forest Management. European Forest Institute. Joensuu, 1999.XNoot6Bron: zie voetnoot 22.XNoot1AIDEnvironment; Transparantie in de houtbranche; Een
ScoreCard onderzoek. In opdracht van het Wereld Natuur Fonds. Amsterdam,
november 2000.XNoot1Brief staatssecretaris BuZa d.d. 25.10.00, kamerstuk 22 112, 171
fiche nr. 5 (Handelsnormen voor eieren).XNoot1Dat kan volgens de novelle door de Nederlandse Raad voor Accreditatie
of een organisatie waarmee de Raad voor Accreditatie een internationale overeenkomst
voor wederzijdse erkenning heeft (26 998 Artikel 1; Gewijzigd voorstel
van wet, 14 september 2000, Eerste Kamer). Voor een nadere uitleg verwijs
ik naar de Memorie van Toelichting.XNoot1FSC en Keurhout hebben bijvoorbeeld verschillende systemen voor de controle
van de keten. Beide systemen blijken echter betrouwbaar te kunnen werken.XNoot1Greenpeace en Luonto-Liitto; Anything Goes? Report
on PEFC Certified Finnish Forestry. ISBN 951–97 204–7-2.
Finland, januari 2001.XNoot1«Wanneer er sprake is van één overkoepelend beheersplan,
gelden dezelfde principes als bij bosgebied(en) van één eigenaar
en moet het gebied als geheel aan alle eisen voldoen. Dit kan een belangrijk
voordeel opleveren bijgroepscertificering, omdat dan het ene bosgebied kan
compenseren wat een ander tekort komt, bijvoorbeeld wanneer het gaat om het
aandeel inheemse bomen. Wat niet mogelijk is, is dat een lid bijvoorbeeld
aan alle natuurbeschermingscrtieria voldoet en een ander aan niet één.»
Van Blitterswijk, H., De Jong, J.J. en Van Vliet, C.J.M.; Certificering van
kleine bosbedrijven. Alterra-rapport 031, ISSN 1566–7197. Wageningen
2000.XNoot2Voor ervaringen zie bijvoorbeeld: WWF; Keeping the
Forest–Making the money. Forest owners tell their own FSC stories.
WWF European Forest Team, november 2000.XNoot1Dit zijn de kosten over 5 jaar. Hierbij zijn inbegrepen vooronderzoek,
hoofdonderzoek en vervolgens 4 jaar controle.XNoot1Uit een onderzoek in de VS is bijvoorbeeld gebleken dat consumenten van
mening zijn dat certificering nodig is en dat dit moet gebeuren door een onafhankelijke
instelling en niet door de houtsector zelf. Voor de meeste produkten is men
bereid gemiddeld tussen de 11 en 18% méér te gaan betalen. Bron:
R. Vlosky, Louisiana State University: Forest Stewardship
Council, US Initiative Update, Volume 02 Issue 02 Fall 1998. Website.XNoot1De leden vragen ook naar de bezwaren van andere landen. Hierop wordt in
het hoofdstuk over de «WTO» ingegaan.XNoot2Op de bezwaren inzake handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid wordt ingegaan
in het hoofdstuk over de «certificering in de praktijk».XNoot3Daarnaast heeft Canada gereageerd. Zie paragraaf 5.2 en bijlage 4.XNoot1Deze brief heeft trouwens geen formele rol in de notificatieprocedure.
Formeel is het een «informatieverzoek». Dat neemt natuurlijk niet
weg dat de inhoud belangwekkend is en dusdanig door mij is behandeld.XNoot2Zie met name Jans, Sevenster en Vedder; Europees milieurecht in Nederland.
Boom Juridische uitgevers; Den Haag 2000.XNoot1Dat is een klem waarmee het dier dat daar inloopt, wordt vastgezet maar
niet (nog) gedood. Meestal worden ledematen wel verbrijzeld. De wildklem wordt
met name gebruikt door jagers en stropers.XNoot1Het gaat hier om financiële instrumenten ter ondersteuning van maatregelen
ter bevordering van het behoud en het duurzaam beheer van tropische bossen
en andere bossen in ontwikkelingslanden.XNoot1De Commissie heeft ook duidelijk gemaakt dat ook niet van plan te zijn.XNoot1Hierbij dient trouwens te worden vermeld dat er berichten zijn dat een
groot deel van het geld dat de Europese Unie in ontwikkelingslanden investeert
om de bosbouw aldaar te verbeteren, wordt verkwist; er worden wel bosbouwwetten
uitgevaardigd, maar daar wordt verder niets mee gedaan en de praktijk van
de ontbossing blijft ondanks de subsidies ongewijzigd (Volkskrant 31 mei 2000).XNoot1Zie bijvoorbeeld website www.greenpeace.org. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20002001-23982-173a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl