Wijz. van o.a. de WHW i.v.m. invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28024, nr. A

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

08-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28024 nr. A

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Betekenis van het wetsvoorstel1. Betekenis van het wetsvoorstel2. Doelstelling van het wetsvoorstel2. Doelstelling van het wetsvoorstel3. Europeesrechtelijke en internationale aspecten3. Europeesrechtelijke en internationale aspecten4. Binair stelsel4. Binair stelsel5. Graadverlening5. Graadverlening6. Speciale masters6. Speciale masters7. Duur masteropleiding7. Duur masteropleiding8. Promotie8. Promotie9. Financiële gevolgen9. Financiële gevolgen10. Overgangsrecht10. Overgangsrecht11. Inwerkingtreding11. Inwerkingtreding12. Integrale tekstpublicatie12. Integrale tekstpublicatie13. Redactionele kanttekeningen14. Aanvullende wijzigingenOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State van 11 september 2001,
no. W05.01.0300/III, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.WetsvoorstelMemorie van toelichting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28024Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 024Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van
de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijsAADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 11 september
2001 en het nader rapport d.d. 28 september 2001, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mede namens de minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Het advies van de Raad van State is
cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 6 juli 2001, no. 01.003319, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen mede
namens de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, bij de Raad van
State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet met memorie van
toelichting tot wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met
de invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs.Met het wetsvoorstel wordt beoogd in de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek (WHW) een basis te leggen voor de invoering in
het hoger onderwijs van een onderwijssysteem met twee cycli, aangeduid als
een bachelor- en masterfase. In het wetenschappelijk onderwijs (wo) wordt
een bachelor-masterstructuur de regel, waarbij de bachelor- en masterfase
op zichzelf staande opleidingen worden. Ongedeelde opleidingen blijven voorlopig
mogelijk, maar in het perspectief dat op termijn alle opleidingen gedeeld
worden. De wo-bachelor ontvangt een bewijs tot toelating (onbeperkt geldig)
voor een aansluitende masteropleiding, maar daarnaast kunnen masteropleidingen
worden ingesteld die uitsluitend toegankelijk zijn voor bepaalde bachelors
en waarvoor een hoger collegegeld kan worden vastgesteld. Voor het hoger beroepsonderwijs
(hbo) betekent de invoering van een bachelor-masterstructuur dat de bestaande
hbo-opleidingen bacheloropleidingen worden en dat de huidige voortgezette
opleidingen in het hbo initiële masteropleidingen in het hbo worden.Verder biedt het wetsvoorstel de instellingsbesturen de mogelijkheid wettelijke
graden te verlenen, mits de opleiding geaccrediteerd is. Deze mogelijkheid
is ook voorzien voor postinitiële masteropleidingen. De instellingen
bepalen zelf de toevoeging aan deze graden, waarbij in ieder geval dient te
worden aangegeven op welk vakgebied dan wel beroepscategorie de opleiding
is gericht. De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel
maar maakt een aantal opmerkingen gericht op de uitwerking van het voorstel.
Deze betreffen onder meer het handhaven van het binaire stelsel, de invoering
van de speciale master, de duur van de master en de financiële gevolgen.
Hij is van oordeel dat in verband daarmee het wetsvoorstel nader dient te
worden overwogen. Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 6 juli 2001,
nr. 01.003319, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en in afschrift aan de Minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij toe te zenden.Dit advies, gedateerd 11 september 2001, nr. W05.01.0300/III, bied ik
U, mede namens mijn ambtgenoot van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, hierbij
aan.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met zijn opmerkingen rekening
zal zijn gehouden. Op deze opmerkingen ga ik hieronder in.1. Betekenis van het wetsvoorstelDe kern van het wetsvoorstel is dat binnen het wo bacheloropleidingen
en masteropleidingen worden onderscheiden en binnen het hbo bacheloropleidingen
en een beperkt aantal masteropleidingen. Bij afstuderen leidt dit tot het
verlenen van de graad van bachelor of master. Daarnaast kan ook gekozen worden
voor het gebruik van het Nederlandse equivalent (ing., ir., mr., drs. en bc.).
Dit uitgangspunt is in feite het spiegelbeeld van de bestaande regeling in
de WHW. Het voorstel roept een aantal vragen op: ten eerste de vraag of de
internationale dimensie niet alleen qua benamingen, maar ook qua types opleidingen
consequent is uitgewerkt in het voorstel; ten tweede of de bachelor-masterstructuur
een stelsel brengt dat vergelijkbaar is met de internationaal bekende stelsels;
tot slot de vraag of het voorstel helder en consequent is opgesteld, en in
het bijzonder of het daadwerkelijk leidt tot harmonisatie met andere Europese
landen.In de onderliggende beleidsnota «Naar een open hoger onderwijs»
is onder meer gesteld dat invoering van een bachelor-masterstructuur aan hogescholen
en universiteiten een unieke mogelijkheid biedt om het curriculum te vernieuwen.
Daarbij is vermeld dat veel universiteiten plannen ontwikkelen om het curriculum
van de bachelorfase te verbreden in combinatie met differentiatie en specialisatie
in de masterfase.1In de toelichting bij het wetsvoorstel
worden intussen naast elkaar drie varianten genoemd van de bacheloropleiding,
waaronder strikt«discipline-georiënteerde bacheloropleidingen».De Raad betwijfelt of het wetsvoorstel voldoende ruimte verschaft voor
de inrichting van breder vormende bacheloropleidingen. Daaraan is mede de
korte normale duur van de aansluitende masteropleiding debet.Dit geeft aanleiding tot de vraag of het voorstel voldoende is om te voorkomen
dat de invoering van de bachelor-masterstructuur zal neerkomen op een nieuwe
verpakking voor een zelfde inhoud. In de toelichting dient dan ook aandacht
te worden besteed aan het realiteitsgehalte en de haalbaarheid van de onderliggende
doelstellingen van het wetsvoorstel.1. Betekenis van het wetsvoorstelDe opmerkingen die de Raad van State heeft gemaakt over de betekenis van
het wetsvoorstel in relatie tot de ontwikkelingen in het Europese hoger onderwijs,
geven mij aanleiding mijn visie daarop te verhelderen.De Raad lijkt te vertrekken vanuit de veronderstelling dat het oogmerk
van het beleid is om binnen Europa te komen tot «daadwerkelijke harmonisatie»
van de stelsels van hoger onderwijs, leidend tot een grote mate van uniformering
en standaardisering. Zulks is niet het geval. Hoofddoel van de Bologna-verklaring
uit 1999 is het streven naar internationale herkenbaarheid en vergelijkbaarheid
van graden, mede door de invoering van een systeem gebaseerd op twee cycli.
De Bologna-verklaring laat er echter geen misverstand over bestaan dat deze
doelstellingen worden nagestreefd met inachtneming van de diversiteit in de
nationale onderwijsstelsels. Het gaat met andere woorden om transparantie,
niet om uniformering.In de bewoordingen van het communiqué van de ministersconferentie
in Praag in mei 2001 komt deze diversiteit nadrukkelijk naar voren en wordt
dit niet als problematisch gezien maar eerder als een sterk punt van het Europese
hoger onderwijs: «It is important to note that in many countries bachelor's
en master's degrees, or comparable two cycle degrees, can be obtained at universities
as well as at other higher education institutions. Programs leading to
a degree may, and indeed should, have different orientations and various profiles
to accommodate a diversity of individual, academic and labour market needs».De vragen van de Raad of de internationale dimensie niet alleen qua benamingen,
maar ook qua type opleidingen consequent is uitgewerkt, of de bachelor-masterstructuur
een stelsel brengt dat vergelijkbaar is met de internationaal bekende stelsels
en of het voorstel helder en consequent is opgesteld, beantwoord ik tegen
deze achtergrond bevestigend. Door het wetsvoorstel wordt het Nederlandse
hoger onderwijs niet geuniformeerd met dat van andere landen, maar wordt het
Nederlandse hoger onderwijs internationaal wel beter vergelijkbaar, herkenbaar
en transparant. Zo wordt de status van de Nederlandse doctoraal opleidingen
als masteropleidingen verduidelijkt en krijgen de bestaande hbo-opleidingen
een heldere status als bacheloropleiding.Naast verbetering van de internationale vergelijkbaarheid en transparantie
geeft invoering van een bachelor-masterstructuur een impuls aan inhoudelijke
vernieuwing van de opleidingen. De vrees van de Raad dat invoering van het
wetsvoorstel zal neerkomen op een nieuwe verpakking met dezelfde inhoud, deel
ik niet. Het wetsvoorstel beoogt ruimte te bieden voor verandering. Het is
aan de instellingen om daar vorm aan te geven. Daarbij bestaat er naar mijn
oordeel voldoende ruimte voor daadwerkelijke inhoudelijke verbreding van opleidingen,
ook bij een relatief korte nominale duur van aansluitende masteropleidingen.
Verbreding zal dan echter wel gepaard moeten gaan met vernieuwing van curricula,
niet alleen in de bachelorfase maar ook door middel van differentiatie in
de masterfase. Inhoudelijke vernieuwing van curricula schept ruimte voor verbreding,
ook binnen de kaders van de bestaande totale cursusduur.Echter, ook wanneer invoering van een bachelor-masterstructuur niet gepaard
gaat met een forse verbreding van bachelorprogramma's is het onjuist om te
spreken van «oude wijn in nieuwe zakken». De bacheloropleiding
zal een zelfstandige opleiding moeten zijn, met eigenstandige eindtermen die
in het nieuwe accreditatiesysteem apart worden getoetst. De Commissie Accreditatie
Hoger Onderwijs heeft onlangs reeds een voorstel gedaan voor criteria voor
accreditatie van bacheloropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs die
als leidraad kunnen dienen voor de accreditatie.In de memorie van toelichting is naar aanleiding van het advies van de
Raad nader ingegaan op het realiteitsgehalte en de haalbaarheid van het wetsvoorstel.
Daarbij zij er op gewezen dat alle universiteiten onlangs plannen hebben opgesteld
voor de invoering van de bachelor-masterstructuur. Het algemene beeld is dat
de nieuwe structuur – bij het realiseren van de onderhavige wetgeving –
reeds het komend studiejaar voor het grootste deel van de opleidingen zal
worden ingevoerd. Ik maak daaruit op dat de haalbaarheid van de voorstellen
door het veld zelf als zeer hoog wordt beschouwd.2. Doelstelling van het wetsvoorstelDe toelichting noemt als doelstelling van het voorstel het vergroten van
de keuzemogelijkheden voor studenten, het creëren van een flexibel en
open hoger onderwijs en de internationalisering.1
Dit zijn doelstellingen waar niet direct iets op valt af te dingen. De Raad
mist wel een analyse waarin wordt ingegaan op de redenen voor het aanvaarden
van deze doelstellingen. De vraag rijst waaruit blijkt dat er een gebrek aan
keuzemogelijkheden voor de student bestaat en waarin zich dat uit. Een vergelijkbare
vraag kan worden gesteld betreffende de instellingen. Ten aanzien van het
gebrek aan flexibel en open onderwijs dient zich de vraag aan hoe dit zich
heeft gemanifesteerd. Voorts dient te worden ingegaan op de vraag of en zo
ja hoe (voldoende) verzekerd is dat de invoering van een nieuwe structuur
de gewenste resultaten zal brengen. De Raad beveelt aan de toelichting op
deze punten uit te breiden. 2. Doelstelling van het wetsvoorstelIn de toelichting op het wetsvoorstel heb ik als doelstellingen daarvan
opgenomen om studenten meer keuzemogelijkheden te bieden en instellingen de
ruimte te geven onderwijs te ontwikkelen dat flexibel, open en internationaal
georiënteerd is.De keuzemogelijkheden van studenten worden momenteel beperkt, doordat
de structuur van de huidige universitaire opleiding niet voldoende flexibel
is. In de eerste plaats zijn er geen natuurlijke momenten voor instap, (tijdelijke)
overstap of internationale uitwisseling. Dit stelt beperkingen aan zij-instroom
(bijvoorbeeld het afronden van de studie aan een buitenlandse instelling en
de instroom van een hbo-afgestudeerde in een universiteit) en bemoeilijkt
het overstappen tussen instellingen of de terugkeer in het hoger onderwijs
op latere leeftijd na een aantal jaren werkervaring. Een bachelor-masterstructuur
biedt mogelijkheden voor zij-instroom en overstap.Een tweede beperking in de keuzemogelijkheden voor studenten is dat de
huidige universitaire opleiding door verkorting van de studieduur in de afgelopen
decennia vaak relatief smal is. De meeste studies zijn disciplinair gericht
en starten tijdens de opleiding met specialisatie. De keuzemogelijkheden binnen
de studie zijn dus beperkt. Een bachelor-masterstructuur biedt de mogelijkheid
voor een brede bachelorfase met ruime aandacht voor academische vorming, gevolgd
door een masterfase waarin gekozen kan worden uit een diversiteit aan specialisaties.Een derde beperking is dat er in het huidige systeem maar beperkte mogelijkheden
zijn voor studenten om speciale opleidingen (extra intensief, extra begeleiding
e.d.) te volgen. Een bachelor-masterstructuur, met een sterke differentiatie
in master-opleidingen en grotere selectiviteit, draagt bij aan hoger onderwijs
waarin alle studenten worden uitgedaagd hun talenten te ontplooien.Ten slotte is een beperking in de keuzemogelijkheden dat studenten die
een postinitiële masteropleiding volgen, op dit moment geen graad verkrijgen
die op grond van de wet wordt verleend. Bij de invoering van een bachelor-masterstructuur
zal de mogelijkheid van mastergraden van postinitiële opleidingen wettelijk
worden geregeld.Het succes van de bachelor-masterstructuur zal grotendeels afhangen van
de mate waarin instellingen er daadwerkelijk voor zorgen dat bacheloropleidingen
aansluiten op een divers aanbod aan masteropleidingen om studenten daadwerkelijk
grotere keuzemogelijkheden te bieden, en de mate waarin er curriculumvernieuwing
plaatsvindt. Ik zal in oktober van dit jaar middelen ter beschikking stellen
om de universiteiten in staat te stellen om onderwijscurricula te verbreden
en te vernieuwen en om opleidingen te veranderen in herkenbare en zelfstandige
bachelor- en masteropleidingen die ook openstaan voor nieuwe groepen studerenden
uit binnen- en buitenland.Het niet voldoende open zijn van het Nederlands hoger onderwijs is met
name knellend bij het ontbreken van de mogelijkheid graden te verbinden aan
postinitiële masteropleidingen. Met de invoering van een bachelor-masterstructuur,
in combinatie met het systeem van accreditatie, wordt dit mogelijk. Hierdoor
wordt het hoger onderwijs meer open voor buitenlandse instellingen en voor
nieuwe typen aanbieders die met name actief zijn op het terrein van een «leven-lang-leren».De noodzaak, ten slotte, om instellingen meer ruimte te bieden om onderwijs
te ontwikkelen dat internationaal georiënteerd is, komt voort uit de
gebrekkige internationale herkenbaarheid van de huidige opleidingenstructuur.
Sommige landen erkennen de Nederlandse opleidingen, vanwege de ongedeelde
structuur, niet altijd op het juiste niveau. Een bachelor-masterstructuur
draagt, zoals gezegd, bij aan internationale vergelijkbaarheid en transparantie.Het bovenstaande heb ik reeds in de memorie van toelichting uiteengezet,
maar ik heb naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State een en
ander in hoofdstuk 1 van die memorie aangescherpt en meer in samenhang gepresenteerd. 3. Europeesrechtelijke en internationale aspectena. De Bologna-verklaring van 19 juni 1999 gaat uit van de Onderwijsministers
van een groep van 29 Europese landen, onder wie de ministers van de EU-lidstaten.
De vraag dient zich aan hoe de intenties uit de verklaring zich verhouden
tot de Europese regelgeving op het gebied van erkenning van diploma's binnen
het hoger onderwijs.1 Het college beveelt aan
in de toelichting op deze verhouding in te gaan.b. De Raad constateert dat de Bologna-verklaring als document niet meer
behelst dan een intentieverklaring van de ondertekenaars. De verklaring heeft
niet de status van bijvoorbeeld een bindende richtlijn naar Europees recht.
De uitwerking van de afgesproken intenties is afhankelijk van de bereidwilligheid
en ook de financiële middelen van de ondertekenaars. De Raad wijst op
het risico dat als gevolg van deze juridisch zwakke status in de verschillende
betrokken landen in ongelijke (en daardoor mogelijk ontoereikende) mate uitvoering
wordt gegeven aan de nagestreefde harmonisatie in aansluiting op de nieuwe
systematiek van accreditatie. Het globale karakter van de gezamenlijke verklaring
leidt er bovendien toe dat harmonisatie kan uitblijven van de – voor
vergelijkbaarheid wezenlijke – toevoegingen aan de bacheloren mastertitels.
Het college beveelt aan een beschouwing hierover in de toelichting op te nemen.c. De internationale dimensie van het wetsvoorstel is vooral gelegen in
de internationale vergelijkbaarheid van de graden en in de uitwisseling van
studenten met het buitenland. Het verlenen van graden door de instellingen
is gekoppeld aan de invoering van een systeem van accreditatie.2 De vraag rijst of het in dit licht niet van belang is, te komen tot
een systeem van Europese waarborgen voor de eindtermen die worden gesteld
aan elke masteropleiding. Voorts rijst de vraag of het mogelijk blijft dat
instellingen op grond van een affiliatie naar buitenlands recht een graad
(master of bachelor) kunnen verlenen. De Raad merkt op dat een ongelijke wijze
van invoering van de bachelor-masterstructuur binnen Europa problemen kan
geven bij het verlenen van graden. Het wetsvoorstel beschermt alleen de Nederlandse
graad en niet de buitenlandse. De Raad adviseert over dit aspect in ieder
geval een uiteenzetting in de toelichting op te nemen.d. Wil de nagestreefde Europese harmonisatie van academische graden haar
volle effect hebben, dan zal deze moeten doorwerken in de wettelijke vereisten
voor het bekleden van ambten en het vervullen van functies.De Raad beveelt aan die doorwerking in de memorie van toelichting uiteen
te zetten.Daarbij dient tot uiting te komen, op welke wijze de betere vergelijkbaarheid
van academische kwalificaties als beoogd resultaat van de Bologna-verklaring
zich verhoudt tot de toegankelijkheid van ambten en functies van personen
die in andere lidstaten van de Europese Unie een academische graad hebben
verworven. Tevens dient daarbij de daarvoor van belang zijnde rechtsontwikkeling
in de Europese Unie te worden betrokken.Daarnaast dient in de toelichting te worden ingegaan op het behalen van
graden in niet-lidstaten van de Europese Unie die de Bologna-verklaring hebben
aanvaard en op de daaraan verbonden gevolgen voor het verkrijgen van ambten
en functies hier te lande.3. Europeesrechtelijke en internationale aspectena. De memorie van toelichting is overeenkomstig de suggestie van de Raad
van State aangevuld.b. Ik acht het risico dat de ondertekening van de intentieverklaring door
landen niet wordt omgezet in (wetgevings)daden, te verwaarlozen. Alle landen
worden geconfronteerd met verdere internationalisering in het algemeen en
grensoverschrijdende onderwijsactiviteiten en grensoverschrijdende deelname
aan het onderwijs in het bijzonder. Hierdoor ontstaat er een intrinsieke reden
om onderwijsstelsels vergelijkbaar te maken met en transparanter voor die
in het buitenland, los van de vraag of sprake is van een juridische verplichting.
Juist in Nederland, met haar internationale oriëntatie, speelt dit. Vanzelfsprekend kan en zal het tijdpad waarbinnen de aanpassing in de diverse
landen geschiedt, divergeren. De praktijk laat dit ook zien; in dit verband
wordt verwezen naar paragraaf 1.3 van de memorie van toelichting. De
intentieverklaring geeft ook een ruime marge waarbinnen een en ander aangepast
moet zijn (10 jaar). Naarmate meer landen hun onderwijsstelsels harmoniseren
zal – als een vliegwieleffect – de noodzaak tot aanpassing voor
de andere landen groter worden. Hierbij is ook van belang dat het uitdrukkelijk
niet gaat om gelijkschakeling van de onderwijsstelsels.De risico-inschatting, zoals ik die zie, heb ik overeenkomstig het advies
van de Raad van State in de memorie van toelichting tot uitdrukking gebracht.c. In beginsel worden de standaarden voor masteropleidingen nationaal
gedefinieerd; ieder land is daarin autonoom. In Nederland zal het nog in te
stellen accreditatieorgaan de kaders definiëren op grond waarvan bachelor-
en masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs
zullen worden geaccrediteerd. Voor ieder land zullen deze standaarden naar
verwachting vooralsnog uiteenlopen. Internationaal bestaat namelijk geen eenduidig
kader voor bachelor- en masteropleidingen. Voorzien wordt dat het nationale
accreditatieorgaan van meet af aan afstemt met kwaliteitszorginstanties die
actief zijn in andere Europese landen. Afstemming van standaarden voor bachelor-
en masteropleidingen kan immers uitsluitend plaatsvinden binnen een Europees
referentiekader. Daartoe is er op mijn initiatief een inventariserende gespreksronde
geweest met een aantal Europese landen. In het verlengde daarvan heeft op
24 en 25 september 2001 een werkconferentie plaatsgevonden met deelname uit
negen Europese landen.Afgezien van de vraag of het überhaupt mogelijk is om te komen tot
één Europese standaard, is het de vraag of het noodzakelijk
en wenselijk is. Ook indien binnen Europa sprake is van masteropleidingen
met verschillende kaders, kan immers transparantie worden bewerkstelligd zolang
de verschillende accreditatieorganen maar inzichtelijk maken welke criteria
worden gehanteerd voor het verlenen van een «keurmerk» aan een
masteropleiding.Met dit wetsvoorstel blijft het inderdaad mogelijk dat instellingen op
grond van een affiliatie naar buitenlands recht een bachelor- of een mastergraad
kunnen verlenen. Uitsluitend de Nederlandse titel wordt beschermd. Ik verwacht
echter dat steeds meer aanbieders van dergelijke opleidingen deze opleidingen
zullen aanbieden voor accreditatie door het Nederlandse accreditatieorgaan.Wat ook het resultaat mag zijn van de internationale ontwikkelingen op
het gebied van internationale accreditatie, het laat onverlet dat Nederland
streeft naar internationale transparantie in accreditatie en daarmee in de
graden van de geaccrediteerde opleidingen. Overeenkomstig het advies van de
Raad van State is in de memorie van toelichting hierover een passage opgenomen.d. Onderscheid wordt gemaakt tussen het opleidingsniveau, in casu de bachelor-
en masteropleiding, en de vereisten die gelden voor de toelating tot beroepen.
De wettelijke vereisten voor toelating tot beroepen zullen, indien nodig,
na de invoering van deze wet conform de inhoudelijke bepalingen worden aangepast.In beginsel zijn de afspraken over diplomawaardering binnen de Europese
Unie van kracht voor de landen van de Europese Economische Ruimte (EER). Deze
richtlijnen vergemakkelijken de vergelijkbaarheid van diploma's.De sectorale richtlijnen (Richtlijnen 77/452/EEG, 77/453/EEG, 78/686/EEG,
78/687/EEG, 78/1026/EEG, 78/1027/EEG, 80/154/EEG, 80/155/EEG, 85/384/EEG,
85/432/EEG, 85/433/EEG en 93/16/EEG) voorzien in een minimale harmonisatie
van opleidingen en de automatische erkenning van beroepstitels in de gehele
EER betreffende de beroepen van arts, verpleegkundige, tandarts, dierenarts,
architect en apotheker. In artikel 7.6 van de WHW is neergelegd dat het instellingsbestuur
er voor zorg dient te dragen dat degene die de opleiding tot een van deze
beroepen volgt, ten minste in de gelegenheid is aan de vereisten te voldoen
ten aanzien van de kennis, het inzicht en de vaardigheden die benodigd zijn
voor toelating tot dat betreffende beroep. Het beroep van verloskundige is
in dit artikel niet opgenomen, daar deze opleidingseisen krachtens de Wet
op de beroepen in de individuele gezondheidszorg zijn geregeld. Naast deze sectorale richtlijnen is het algemene stelsel voor de erkenning
van beroepskwalificaties van toepassing op gereglementeerde beroepen waarvoor
de opleiding in de verschillende landen uiteenloopt wat niveau en duur betreft;
het gaat voornamelijk om hoger onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Voor
advocaten en accountants zijn aanvullende richtlijnen van toepassing. Dit
algemene stelsel, dat inmiddels drie richtlijnen omvat (Richtlijnen 89/48/EEG,
92/51/EEG en 99/42/EEG), geeft naast de mogelijkheid van een onmiddellijke
erkenning van de verschillende kwalificaties een aantal compensatiemechanismen
aan in de vorm van stages, testen en beroepservaring, die kunnen worden toegepast
in het geval er wezenlijke verschillen in de opleiding worden aangetoond.In het kader van het SLIM (= Simpler Legislation for the Internal Market)-initiatief
voor een eenvoudiger wetgeving in de interne markt is een discussie geïnitieerd
over de herziening van het bestaande stelsel van richtlijnen betreffende de
erkenning van beroepskwalificaties. Deze herziening sluit ook aan bij de Mededeling
van de Europese Commissie over «Nieuwe Europese arbeidsmarkten, open
voor allen, met toegang voor allen»1. Vermoedelijk
zal deze herziene richtlijn in het voorjaar 2002 door de Europese Raad worden
behandeld.Invoering van de bachelor-masterstructuur laat de gemaakte afspraken tussen
de lidstaten van de Europese Unie ongewijzigd. Met name de invoering van accreditatie
in internationaal verband zal op langere termijn de transparantie van opleidingen
en de bijbehorende graden moeten vergroten. Dit zal juist van belang zijn
voor die landen die de Bologna-verklaring hebben ondertekend en die geen lid
zijn van de EER. Indien in een ander land, niet zijnde lid van de EER, een
bachelor- of mastergraad wordt behaald aan een geaccrediteerde opleiding,
zal op zijn minst duidelijk zijn wat de eindtermen van een dergelijke opleiding
zijn. Blijft echter dat dit geen directe garanties voor de toelating tot functies
biedt, aangezien de gediplomeerde hieraan in Nederland geen rechten kan ontlenen.In de memorie van toelichting is hierover een passage opgenomen.4. Binair stelselIngevolge artikel III, onder A, worden de taakomschrijvingen van de universiteiten
en hogescholen verruimd (artikel 1.3 WHW). Bepaald wordt nu dat een universiteit
of een hogeschool «gericht» is op bepaalde activiteiten, te weten
het verzorgen van wetenschappelijk onderwijs respectievelijk hoger beroepsonderwijs.
Met deze woordkeus wordt blijkens de toelichting beoogd dat het werkterrein
van universiteiten en hogescholen kan worden verruimd. Het wordt mogelijk
dat universiteiten bepaalde opleidingen voor hoger beroepsonderwijs verzorgen
en hogescholen zich op het terrein van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek
gaan begeven.2 Weliswaar wordt de «maatvoering»
belangrijk geacht en moet de «core business» intact blijven, maar
de«tot nu toe bestaande waterscheiding» zal voor de instellingen
die dit wensen tot het verleden behoren.3Een wezenlijk kenmerk van het Nederlandse hoger onderwijs is het onderscheid
tussen wo en hbo. De Raad deelt het standpunt van de regering dat dit onderscheid
behouden moet blijven, gelet op de verschillen in oriëntatie en niveau,
alsmede om redenen van internationale aard. Wetenschappelijk onderwijs kan
zijn naam niet waarmaken als het institutioneel losstaat van het doen van
wetenschappelijk onderzoek. De Bologna-verklaring en de betekenis daarvan
voor kwalificatiestructuren en titulatuur bevestigen de noodzaak en de waarde
van dit onderscheid.Uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat bachelor- en masteropleidingen
of een hbo- of een wo-oriëntatie hebben. Bepalend daarvoor is thans de
status van de instelling die de opleiding verzorgt. Volgens het wetsvoorstel
wordt dat de aard van de opleidingen, te bepalen aan de hand van het systeem
van accreditatie. Niet langer is dus uitgesloten dat een universiteit een
hbo-opleiding aanbiedt en een hbo-instelling een wo-opleiding, ook al is het
volgens de toelichting niet de bedoeling dat deze verruiming leidt tot «een
belangrijke wijziging van het werkterrein van de universiteit of hogeschool».4De Raad is van oordeel dat – wil men ernst maken met het behoud
van het binaire stelsel – het niet voor de hand ligt het mogelijk te
maken wetenschappelijk onderwijs te laten verzorgen door een hogeschool en
omgekeerd. Het leidt, aangenomen dat het in de praktijk te verwezenlijken
is, tot een ongewenste vervaging van wat onder hbo en wo moet
worden verstaan en verstoort het streven naar het instandhouden van een breed
palet van opleidingen van verschillende oriëntaties en niveaus. De in
dit wetsvoorstel geboden mogelijkheid voor hogescholen om een postinitiële
master met wettelijk erkende graad in het leven te roepen, biedt daarvoor
veel betere aanknopingspunten.Verder dreigt het gevaar van vervlakking van het concept van het wo. Het
op peil houden van het wetenschappelijk onderwijs is nauwelijks mogelijk zonder
een adequate onderzoeksvoorziening. De de-institutionalisering leidt tot versnippering
van het onderzoek, hetgeen niet alleen het onderzoek in gevaar brengt, maar
ook tot gevolg kan hebben dat wo-opleidingen, verzorgd door het hbo, de accreditatietoets
na vijf jaar niet zullen overleven.1 De Raad
ziet, met de Onderwijsraad, meer nadelen dan voordelen aan de voorgestelde
verruiming van de taakomschrijving van universiteiten en hogescholen.2De Raad beveelt aan het wetsvoorstel aldus te wijzigen dat het verschil
tussen wo en hbo op instellingsniveau in stand blijft. Verder is de Raad van
oordeel dat eerst de ontwikkelingen in de samenwerkingsmogelijkheden tussen
wo en hbo naar aanleiding van het onlangs ingediende wetsvoorstel deregulering
in het hoger onderwijs zouden kunnen worden afgewacht.34. Binair stelselHet advies van de Raad van State om het verschil tussen wetenschappelijk
onderwijs en hoger beroepsonderwijs op instellingsniveau in stand te houden,
neem ik niet over. De Commissie Accreditatie Hoger Onderwijs heeft onlangs
afzonderlijke toetsingskaders ontwikkeld voor de accreditatie van wo- en hbo-opleidingen.
Aan de hand van deze kaders kan eenduidig worden vastgesteld of een opleiding
een wo- of hbo-oriëntatie heeft, los van de instelling waaraan de opleiding
wordt gegeven. Het door de commissie ontwikkelde toetsingskader zal in de
loop der tijd verder moeten worden ontwikkeld, in interactie met het veld
en andere landen. De commissie spreekt in dat verband van een «groeimodel».
Het werk van de commissie overtuigt mij ervan dat de-institutionalisering
geloofwaardig zal kunnen worden uitgevoerd. Eerder zal door de-institutionalisering
een vervaging tussen wo en hbo kunnen worden voorkomen. Bij een consequente
toepassing van het toetsingskader voor accreditatie zal een hbo-opleiding
ook echt beroepsgericht moeten zijn; het is niet voldoende dat de opleiding
aan een hogeschool wordt gegeven. Een academische opleiding zal ook echt academisch
moeten zijn; het is niet voldoende dat de opleiding aan een universiteit wordt
gegeven.Ook zie ik niet in waarom het streven naar instandhouden van een breed
palet van opleidingen van verschillende oriëntaties en niveaus verstoord
zou worden. De kerntaken van universiteiten en hogescholen, namelijk het verzorgen
van wetenschappelijk onderwijs en het verrichten van wetenschappelijk onderzoek
respectievelijk het verzorgen van hoger beroepsonderwijs, blijven ongewijzigd.Een ander punt waarop de Raad van State wijst is dat naar zijn mening
de de-institutionalisering tot versnippering van het onderzoek leidt. De Raad
vreest daarom voor vervlakking van het concept van wetenschappelijk onderwijs,
omdat dit nauwelijks mogelijk is zonder een adequate onderzoeksvoorziening.
Ook kan het volgens de Raad tot gevolg hebben dat wo-opleidingen, verzorgd
door een hogeschool, de accreditatietoets na zes jaar niet zullen overleven.
Ik wijs erop dat de-institutionalisering op zich niet meebrengt dat de reguliere
onderzoeksgelden op een andere wijze worden verdeeld over de instellingen.
De relatie met het onderzoek hoeft dus voor de wo-opleidingen aan universiteiten –
anders dan de Raad meent – niet te veranderen. De wo-opleidingen, verzorgd
door een hogeschool, zullen een wetenschappelijke context moeten hebben. Ik
ben van oordeel dat dit niet noodzakelijkerwijs betekent dat er wetenschappelijk
onderzoek binnen de eigen hogeschool hoeft te worden verricht. Samenwerking
met Nederlandse universiteiten of buitenlandse instellingen is ook een optie.
Hierop zal extra bij de toets nieuwe opleiding, zoals voorgesteld in het recent
ingediende wetsvoorstel Invoering van accreditatie in het hoger onderwijs
(Kamerstukken II 2000/01, 27 920), worden toegezien door het accreditatieorgaan,
zodat een «onverwacht» verlies van accreditatie na een aantal
jaren niet aan de orde kan zijn.Ik acht het niet nodig eerst de ontwikkelingen in de samenwerkingsmogelijkheden
tussen wo en hbo, zoals vervat in het onlangs ingediende wetsvoorstel Deregulering
hoger onderwijs (Kamerstukken II 2000/01, 27 848), af te wachten. De-institutionalisering
speelt, breder dan alleen de samenwerking tussen wo en hbo, in op de trend
dat institutionele grenzen in de toekomst aan betekenis zullen inboeten. Zoals
ik ook in de memorie van toelichting heb aangegeven, kan dit naast fusies
tussen Nederlandse universiteiten en hogescholen het gevolg zijn van nieuwe
ontwikkelingen, zoals toename van buitenlandse instellingen in Nederland die
niet altijd eenduidig zijn te typeren als universiteit of hogeschool. Mijn
bedoeling is dat het gehele hoger onderwijs in Nederland hoge kwaliteit heeft,
ongeacht de institutionele achtergrond.Ten slotte merkt de Raad op dat ook de Onderwijsraad meer nadelen dan
voordelen ziet aan de voorgestelde verruiming van de taakomschrijving van
universiteiten en hogescholen. Over de-institutionalisering heeft de Onderwijsraad
zich naar mijn mening niet uitgesproken. Ik heb het aangehaalde advies («Hoger
Onderwijs in internationale context») zo begrepen dat de Onderwijsraad
voorstander is van handhaving van een stelsel waarin wo- en hbo-opleidingen
duidelijk onderscheiden blijven.5. Graadverleninga. Het wetsvoorstel introduceert de bevoegdheid voor de instellingen om
de graden bachelor en master te verlenen. De basis hiervoor is gelegen in
artikel 7.10a van het wetsvoorstel.1 De vraag
rijst wat in de praktijk het verschil is tussen de bestaande regeling, waarin
degene die een bepaald examen heeft afgelegd aan de wet het recht ontleent
een bepaalde titel te voeren, en die kan vervangen door een aanduiding als
bachelor of master. In de toelichting dient hierop te worden ingegaan.Het eerste lid van artikel 7.10a lijkt bedoeld te zijn om een gebonden
bevoegdheid toe te kennen. De Raad adviseert om dit in de regeling tot uitdrukking
te brengen door te bepalen dat het instellingsbestuur de graad «verleent»
aan degene die met goed gevolg het afsluitend examen heeft afgelegd.b. Het instellingsbestuur krijgt de bevoegdheid aan de geëxamineerde
de graad van bachelor of master te verlenen, voorzien van een toevoeging in
de zin van een vakgebied of beroepenveld. Eén van de argumenten voor
deze toevoeging is dat een graad niet uitsluitend een op zichzelf staande
waarde heeft, maar ook gerelateerd is aan de opleiding waar de graad is behaald.2De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft aanvankelijk
in het voetspoor van de Commissie-Rinnooy Kan het standpunt ingenomen dat
de graden Science en Arts worden gereserveerd voor het wo.3 De hbo-raad heeft dit afgewezen, omdat het afwijkt van de benadering
in de Engelssprekende landen. Voor de naamgeving van de graden in het hbo
zou de instellingen gevraagd worden een voorstel te doen teneinde een beperkt
aantal herkenbare beroepsgerichte graden te formuleren. In de toelichting
wordt gesteld dat de meeste landen in Europa «er niet op aan lijken
te sturen een verschil in oriëntatie in de algemene regelgeving voor
de naamgeving van de graden vast te leggen», mede in verband met de
ontwikkeling van het diplomasupplement. Gebruikelijk is dat de graad «Arts»
betrekking heeft op de alfa/gamma-opleidingen en de graad «Science»
op de bèta/technische. Wat betreft het bepalen van de toevoegingen
lijkt zelfregie het beste aan te sluiten bij de brede Europese trend en op
de lange termijn het meest kansrijk, aldus de toelichting. Op grond waarvan
de minister tot deze laatste conclusie komt, is niet duidelijk. In de toelichting
dient hierover meer helderheid te worden gegeven. De Raad is van mening dat
een internationale standaardisering van groot belang is voor een eenduidige
hantering van de toevoegingen. De beoogde standaardisering zal immers niet
werkelijk worden gerealiseerd als de toevoegingen aan de bachelor- en mastergraden
verworden tot een internationaal onherkenbaar allegaartje. De Raad wijst in
dit verband op de motie van de Tweede Kamer der Staten-Generaal waarin in
verband met de internationale vergelijkbaarheid op eenduidigheid wordt aangedrongen.4In het wetsvoorstel is weliswaar een rol toebedeeld aan het accreditatieorgaan
bij het beoordelen van de door de opleiding gewenste aanduiding van de graad.
Het orgaan toetst echter alleen of de voorgestelde aanduiding passend is bij
de desbetreffende opleiding.5 De Raad adviseert
voor de toevoegingen zoveel mogelijk te streven naar een internationale
standaardisering en daarin in elk geval op nationaal niveau voldoende ordening
te brengen.c. In de Bologna-verklaring is onder meer de intentie vastgelegd om te
komen tot een grotere vergelijkbaarheid van de hoger-onderwijssystemen in
Europa door middel van de invoering van een systeem gebaseerd op twee cycli
(undergraduate en graduate). In het wetsvoorstel leidt de undergraduate-fase
tot de bachelor en de graduate-fase tot de master. Strikt genomen verplicht
de Bologna-verklaring niet tot het invoeren van deze Engelse terminologie.
De vraag rijst of bij de gemaakte keuze is gekeken naar de terminologie in
andere Europese landen en of daarover voldoende afstemming heeft plaatsgevonden,
bijvoorbeeld met Duitsland, Frankrijk en Italië. Denkbaar is dat gekozen
zou zijn voor de traditionele equivalenten baccalaureaat en magisteriaat,
met een daarbijbehorende Engelse vertaling. De Raad beveelt aan ter uitvoering
van de Bologna-verklaring te kiezen voor de laatstbedoelde methodiek.5. Graadverleninga. De memorie van toelichting met betrekking tot het verschil tussen de
oude en nieuwe regeling over de titels is overeenkomstig de suggestie van
de Raad aangevuld.Het advies van de Raad van State met betrekking tot artikel 7.10a is overgenomen.b. In het advies van de Raad om zo veel mogelijk te streven naar een internationale
standaardisering ten aanzien van de toevoegingen aan de graden kan ik mij
niet zonder meer vinden. Met de invoering van een bachelor-masterstructuur
wordt niet een vergaande uniformering van opleidingen nagestreefd. Het is
denkbaar dat internationaal de differentiatie en variatie in opleidingen,
en in het verlengde daarvan in graden, zelfs alleen maar zal toenemen overeenkomstig
de behoefte van zowel de studerende als het afnemende beroepenveld. Bovendien
wordt in een groot aantal landen in Europa de bachelor-masterstructuur ingevoerd
en naar verwachting zal niet binnen korte termijn te realiseren zijn dat eenduidige
eindtermen en graden worden ingevoerd. Dit was reeds in Bologna voorzien.Dit neemt echter niet weg dat wel wordt gestreefd naar een maximale internationale
vergelijkbaarheid van graden.Om te bevorderen dat internationaal duidelijkheid gaat bestaan over de
gevolgde geaccrediteerde opleiding waaraan een bachelor- of mastertitel is
verbonden, is in Bologna afgesproken dat het diplomasupplement zal worden
ingevoerd. Het diplomasupplement is door de Europese Unie en UNESCO ontwikkeld
en heeft tot doel een helder inzicht te geven in de inhoudelijke oriëntatie
van de opleiding. De landen kunnen op deze wijze verschillen in oriëntatie
inzichtelijk maken.Wat betreft het bepalen van de toevoegingen aan graden heb ik er voor
gekozen om de verantwoordelijkheid bij de instellingen te leggen; dit sluit
aan op de gangbare praktijk in veel andere landen. Daarbij merk ik op dat
niet alle landen die de Bologna-verklaring hebben ondertekend, reeds een heldere
keuze hebben gemaakt ten aanzien van de titulatuur en dat sommige landen hebben
gekozen voor een titel in de eigen taal. Voorzover relevant zal de opleiding
naar verwachting aansluiten bij internationaal gangbare titelvoering. Het
nationale accreditatieorgaan zal toetsen of de voorgestelde aanduiding passend
is bij de desbetreffende opleiding.In de memorie van toelichting is hierover een passage opgenomen.c. Ik neem het advies van de Raad van State niet over. Ik wil benadrukken
dat afgestudeerden zowel de internationale graad als de Nederlandse titel
kunnen voeren. De in Nederland ingeburgerde Nederlandse titels blijven bestaan.
Naar mijn oordeel zijn bachelor en master internationaal het meest gebruikelijk:
binnen Europa in bijvoorbeeld Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, maar vooral
buiten Europa, zoals in de Verenigde Staten en Australië. Bovendien is
de terminologie van bachelor en master in Nederland niet nieuw, en evenmin
in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Bachelor en
master zijn al ingeburgerd in Nederland, zowel in de praktijk maar ook in
de wet als Engelse benaming van respectievelijk hbo- en wo-afgestudeerden.
Het ligt dan ook niet voor de hand – zoals de Raad voorstelt –
in Nederland niet ingeburgerde terminologie zoals baccalaureaat en magisteriaat
in te voeren.6. Speciale mastersOok dit wetsvoorstel is bedoeld om de kwaliteit en de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs (een leven lang leren) te vergroten. Iedereen die
een wo-bachelor heeft, krijgt de mogelijkheid wo-master te worden.1 Het wetsvoorstel opent ook de mogelijkheid dat universiteiten
speciale masteropleidingen instellen, waarvoor toelatingseisen gelden en een
maximumaantal studenten kan worden vastgesteld.De Raad onderkent het belang van zulke speciale masteropleidingen, maar
is er niet van overtuigd dat voor de financiering daarvan de juiste weg wordt
ingeslagen. Het college wijst erop dat het hier om initieel onderwijs gaat.
Het volgen daarvan mag niet afhankelijk worden gesteld van zo hoge collegegelden
dat daarmee de toegankelijkheid en de continuïteit van het onderwijs
onder druk komen te staan. Volgens de toelichting worden geen financiële
belemmeringen opgeworpen voor de toegang tot het initiële onderwijs;
iedereen heeft immers recht op een doorstroommaster. Daarnaast is in het voorstel
ten behoeve van de toegankelijkheid van de speciale master een viertal waarborgen
opgenomen welke moeten garanderen dat het extra collegegeld niet zomaar kan
worden geheven.2 Daarmee is de (financiële)
toegankelijkheid van het initieel onderwijs echter niet volledig gewaarborgd.
Het extra geld kan worden voldaan door het bedrijfsleven, aldus de regering,
maar de Raad signaleert dat dit allerminst zeker is en vragen kan oproepen
over de financiële onafhankelijkheid van de universiteit. De Raad adviseert,
in het wetsvoorstel criteria te stellen waaraan de initiële speciale
masteropleidingen dienen te voldoen, en de financiering zo op te zetten dat
zich inschrijvende studenten daarvan geen beletsel ondervinden.6. Speciale mastersMet instemming heb ik geconstateerd dat de Raad van State het belang van
speciale masteropleidingen onderkent.De Raad suggereert om criteria op te stellen waaraan de initiële
speciale masteropleidingen dienen te voldoen. Uit deze suggestie spreekt een
beeld van gelijkvormigheid van deze masteropleidingen, terwijl ik juist een
diversiteit van masteropleidingen zou willen aanmoedigen. De overeenkomst
tussen de speciale masteropleidingen is gelegen in het feit dat het geen aansluitende
masteropleidingen zijn als bedoeld in artikel 7.13. Eensluidende criteria
zouden geen recht kunnen doen aan de veelvormigheid van deze opleidingen.
De instellingen wordt de mogelijkheid geboden om naar eigen inzicht, afhankelijk
van het specifieke karakter, deze opleidingen vorm te geven. Vanzelfsprekend
dient dit wel met waarborgen omkleed te zijn.Terecht wijst de Raad er ook op dat in het wetsvoorstel een viertal waarborgen
is opgenomen voor de toegankelijkheid van de speciale masteropleiding, betreffende
het collegegeld en de financiële ondersteuning van studenten. Ten aanzien
van de financiële ondersteuning van studenten is bepaald dat er regels
moeten worden opgesteld inzake voorzieningen ter financiële ondersteuning
van studenten voor wie zonder die ondersteuning de toegang tot de opleiding
zou worden belemmerd en dat deze regels instemming behoeven van de universiteitsraad
of de studentenraad (bij gedeelde medezeggenschap). Toegankelijkheid wordt
bevorderd doordat specifieke masteropleidingen ook zullen worden bekostigd.
De hoogte van de bekostiging van het hoger onderwijs volstaat om – naast
onderzoek – kwalitatief goed onderwijs te verzorgen. De hoogte ervan
is echter per definitie niet oneindig en is een politieke afweging die moet
concurreren met andere belangrijke maatschappelijke doelen. Differentiatie
van collegegelden vormt een aanvullende geldstroom die kan bijdragen aan een
kwaliteitsimpuls. Aan de hoogte van het vast te stellen collegegeld is een
maximum gesteld en in het wetsvoorstel is een criterium opgenomen ter rechtvaardiging
van een verhoging van het collegegeld: dit is slechts toegestaan indien het
verband houdt met de extra onderwijsfaciliteiten die in het kader van de desbetreffende
opleiding worden aangeboden.Verder is in dit verband van belang dat een ieder zich op de selectie-eisen
kan voorbereiden, doordat ze beschreven zijn in de onderwijs- en examenregeling waarover de universiteitsraad of de studentenraad heeft geadviseerd.
Door deze randvoorwaarden en procedures wordt naar mijn mening bewerkstelligd
dat er afdoende waarborgen zijn voor de toegankelijkheid en er tegelijkertijd
voor de instellingen voldoende speelruimte is om het concept van speciale
masteropleidingen vorm te geven. Hiermee wordt ook recht gedaan aan het streven
naar deregulering en verdere vergroting van autonomie van de instelling.7. Duur masteropleidingHet uitgangspunt in het wetsvoorstel is dat de duur van de opleiding gelijk
blijft aan de huidige duur van vier jaar. De opleiding bestaat uit een driejarige
bachelorfase gevolgd door een éénjarige master. Een masteropleiding
van twee jaar acht de minister niet gewenst. Er is, aldus de toelichting,
geen eenduidige internationale standaard voor de cursusduur, dus de huidige
cursusduur of studielast is het uitgangspunt bij de invoering van de bachelor-masterstructuur.
De Raad merkt op dat een tweejarige master in het buitenland een veel voorkomende
figuur is. Door de Tweede Kamer zijn onlangs vragen gesteld over de éénjarige
master in vergelijking met de overige 28 landen die zich hebben gecommitteerd
aan de Bologna-verklaring. De minister heeft gezegd dat de meeste landen geen
vaste cursusduur voor de masteropleiding hebben en dat de normale duur tussen
de één en twee jaar is. In Engeland is een éénjarige
master gebruikelijk. Finland, Italië en Denemarken kennen een tweejarige
master. Een aantal landen met een huidige vierjarige cursusduur heeft nog
geen beslissing genomen (zoals Vlaanderen en Portugal) over de duur van de
master.1 Vooralsnog heeft Nederland zich nu
aangesloten bij de minderheid. De Vereniging van Samenwerkende Nederlandse
Universiteiten heeft eveneens haar onvrede geuit over de toekomstige duur
van één jaar van de masteropleiding.2De Raad is van oordeel dat de doelstelling om te komen tot een verbreding
van de bachelorfase niet lijkt te rijmen met de keus voor een korte masterfase.3 Naar de mening van het college is het– als de
doelstelling van een brede bacheloropleiding wordt aanvaard– onwaarschijnlijk
dat de specialisatie in de masterfase in die situatie hetzelfde niveau zal
kunnen bieden als het huidige doctoraalexamen. De vraag rijst dan ook of de
huidige vierjarige opleidingen kunnen volstaan met een éénjarige
masteropleiding. Het college acht het reëler om als uitgangspunt te kiezen
voor een eindfase van twee jaar met daarin de nodige verdieping. De Raad adviseert
het wetsvoorstel op dit punt aan te passen.7. Duur masteropleidingDe Raad van State adviseert om als uitgangspunt te kiezen voor een eindfase
van twee jaar. Hij brengt daarbij een aantal punten naar voren, waar ik eerst
op in wil gaan.De Raad constateert dat Nederland met het uitgangspunt van een éénjarige
masteropleiding aansluit bij de minderheid in Europa. Ik wijs erop dat Nederland
ook masteropleidingen zal kennen die langer zullen duren dan één
jaar. Dat zijn masteropleidingen in bijvoorbeeld de technische, bèta-
en medische sector. Ruim 30% van de studenten studeert in deze sectoren. Daarnaast
zullen instellingen «verlengde» masteropleidingen kunnen aanbieden,
waarbij de universiteiten zelf verantwoordelijk zijn voor een voorziening
in de kosten van levensonderhoud van studenten voor de periode van de verlenging.
Ook is het denkbaar dat voor instroom uit opleidingen die niet direct aansluiten
op de betreffende masteropleidingen, zoals instroom uit het buitenland of
uit andere sectoren, een langer traject nodig is met een schakelcursus tussen
de bachelor- en de masteropleiding. Wellicht ten overvloede wijs ik erop dat
de huidige – relatief korte – cursusduur in Nederland van in de
regel vier jaar al bijna 20 jaar bestaat (sinds de Wet Twee-fasenstructuur),
zonder dat er op dit moment signalen zijn dat de kwaliteit van het Nederlandse
hoger onderwijs in den brede niet aan de maat zou zijn.Een ander punt waar de Raad van State op wijst is dat een verbreding van
de bachelorfase niet lijkt te rijmen met de keuze voor een korte masterfase.
Naar de mening van de Raad is het – als de doelstelling van een brede
bacheloropleiding wordt aanvaard – onwaarschijnlijk dat de specialisatie
in de masterfase in die situatie hetzelfde niveau zal kunnen
bieden als het huidige doctoraalexamen. Naar mijn oordeel is dit daarentegen
goed mogelijk, omdat ik ervan overtuigd ben dat een andere organisatie van
het onderwijs alsmede de grotere specialisatie in de eindfase ertoe kan leiden
dat het niveau van de opleiding even hoog blijft.Ik realiseer me dat het Europese hoger onderwijs als gevolg van de invoering
van een structuur van twee cycli sterk in beweging is, ook wat betreft de
cursusduur. Ik ben van mening dat wij de cursusduur in andere landen ons niet
als norm moeten laten voorschrijven. Mijn uitgangspunt voor de cursusduur
is dat de Nederlandse masteropleidingen van internationaal vergelijkbare kwaliteit
moeten zijn. Ik werk dan ook aan de invoering van een systeem van accreditatie
en aan de internationale inbedding van dit systeem. Als zou blijken dat de
kwaliteit van een opleiding ontoereikend is vanwege de cursusduur, is er reden
om een discussie te voeren over verlenging van de cursusduur van de desbetreffende
opleiding.Ik sluit niet uit dat in de toekomst de cursusduur van sommige opleidingen
in discussie komt. Ik blijf echter bij een eenjarige masteropleiding als uitgangspunt
voor een groot aantal opleidingen, doch ik zie wel mogelijkheden om de discussie
over de cursusduur naar voren te halen, zodat er nog voor de feitelijke invoering
van de masteropleidingen duidelijkheid zal zijn. Er is de komende jaren ruimte
voor een gefaseerde invoering. Alle masteropleidingen hoeven niet noodzakelijkerwijs
in 2002 gelijktijdig met de bacheloropleidingen te starten. Dit kan zonodig
ook nog drie jaar later, in 2005, wanneer de eerste bachelordiploma's in het
wetenschappelijk onderwijs worden behaald. Deze tijd kan benut worden om tot
een verantwoorde afweging over de cursusduur te komen.Ik stel mij het volgende voor. Vanaf 2002 zullen instellingen hun
bestaande opleidingen kunnen omzetten in een bachelor- en één
of meer aansluitende masteropleidingen op basis van de huidige cursusduur.
Parallel daaraan bestaat gedurende drie jaar de ruimte om in het kader van
het accreditatieproces (toets nieuwe opleiding) de discussie te voeren over
die opleidingen waarvan de universiteiten gezamenlijk aangeven dat verlenging
van de cursusduur absoluut noodzakelijk is.De instellingen zullen de noodzaak van een tweejarige masteropleiding
goed moeten onderbouwen, onder andere door een vergelijking tussen het nieuwe
en het oude curriculum en een internationale vergelijking. Deze procedure
schept duidelijkheid en geeft alle partijen de tijd tot een verantwoorde afweging
te komen.8. PromotieIngevolge artikel 7.22 (artikel III, onder EE) wordt de graad Doctor of
Philosophy geïntroduceerd, volgens de toelichting omdat deze graad in
de Angelsaksische landen de graad voor alle gepromoveerden is.1 Het college vraagt zich af of het aanbeveling verdient de internationaal
be- en erkende titel dr. (doctor) gedeeltelijk te vervangen door Ph.D (Doctor
of Philosophy). Het komt, de Raad enigszins vreemd over het verkrijgen van
een aldus genaamde graad ook in de Europese context mogelijk te maken zonder
enig vereiste van kennis en inzicht in de filosofie. Hij adviseert af te zien
van de onnodige en – behalve voor filosofen – onjuiste toevoeging
van Engelse aanduiding van een vakgebied bij het doctoraat. De Raad wijst
in verband hiermee erop dat Ph.D. geen afkorting is van Doctor of Philosophy,
maar van Philosophiae Doctor.8. PromotieHet advies van de Raad van State is overgenomen.De titel Doctor of Philosophy – een titel die internationaal bepaald
niet voorbehouden is aan filosofen – is een internationaal herkenbare
titel, maar dat geldt voor de titel doctor eveneens. Er is bij nader inzien
dan ook geen directe aanleiding om de titel doctor te wijzigen. Ook het veld
heeft bij monde van de rectores magnifici aangegeven geen behoefte te hebben
aan de graad van Doctor of Philosophy. 9. Financiële gevolgena. Volgens de toelichting worden de invoeringskosten voor de instellingen
slechts gedeeltelijk gecompenseerd.1 Een reden
daarvoor wordt niet vermeld. Bovendien zijn er ook nog kosten gemoeid met
het gedurende een redelijke tijd naast elkaar laten bestaan van het oude en
het nieuwe systeem.2De Raad adviseert in de toelichting de niet meer dan gedeeltelijke compensatie
voor universiteiten en hbo te motiveren.b. De Raad heeft in punt 7 geadviseerd de duur van de masteropleiding
te verlengen tot twee jaar. Het college realiseert zich dat een verlengde
studieduur ingrijpende financiële consequenties zal hebben vooral in
de sfeer van de bekostiging en de studiefinanciering. Het verdient aanbeveling
dit onderwerp te betrekken bij de plannen omtrent de financiering van de masterfase
en hieraan in de toelichting aandacht te besteden.39. Financiële gevolgena. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State is een uitvoeriger
motivering opgenomen in de memorie van toelichting inzake de invoeringskosten.
Reden voor gedeeltelijke compensatie van deze kosten is dat het kabinet van
oordeel is dat de instellingen voor hoger onderwijs zelf ook een aanzienlijke
bijdrage kunnen leveren aan de invoering van de bachelor-masterstructuur.
Vernieuwing is voor instellingen een constant gegeven, waarvoor middelen in
de rijksbijdrage zijn bestemd. Daarbij heeft het kabinet meegewogen dat eventuele
extra kosten, die met name in het wo kunnen ontstaan door het gedurende een
bepaalde tijd naast elkaar laten bestaan van het oude en het nieuwe systeem,
door de instellingen zelf beperkt kunnen door een snelle invoering van de
nieuwe structuur. Tegen die achtergrond heb ik bij de aanwending van de 2
x 50 miljoen gulden die beschikbaar zijn gesteld door het kabinet, voor de
universiteiten prioriteit gegeven aan curriculumontwikkeling en inhoudelijke
vernieuwing.b. Zoals hierboven is aangegeven, ben ik van oordeel dat invoering van
een bachelor-masterstructuur mogelijk is zonder een algehele verlenging van
de cursusduur van masteropleidingen. Dit sluit echter niet uit dat in de toekomst
in specifieke gevallen – mede afhankelijk van de internationale ontwikkelingen –
verlenging van de cursusduur aan de orde kan zijn, als de beoordeling in het
kader van kwaliteitszorg en accreditatie dat uitwijst. De financiële
consequenties hiervan kunnen daarom op voorhand niet worden voorzien. De wijze
waarop deze ondervangen zullen worden, is een belangrijk aandachtspunt in
de verkenning naar de financiering van de masterfase op langere termijn. In
de toekomst zal, zoals geschetst in de nota «Naar een open hoger onderwijs»
(Kamerstukken 2000/01, 27 496, nr. 1), differentiatie in de masterfase
wat betreft cursusduur – ook op initiatief van de instellingen zelf –
een veel breder voorkomend verschijnsel zijn dan thans. Financieringsarrangementen
zullen hierop toegesneden moeten zijn. De memorie van toelichting is op dit
punt aangevuld.10. Overgangsrechta. In het overgangsrecht is geen rekening gehouden met de consequenties
van het onlangs ingediende wetsvoorstel Deregulering.4 Er worden termijnen uit de WHW gehanteerd, die niet overeenstemmen
met het wetsvoorstel Deregulering. Het verdient aanbeveling de wetsvoorstellen
op elkaar af te stemmen.b. In artikel I, onder BBB, (artikel 17.20, tweede lid) is geregeld dat
als iemand bezwaar of beroep wil instellen tegen een besluit dat is genomen
vóór de inwerkingtreding van dit voorstel, dit wordt behandeld
overeenkomstig het recht dat voor 31 augustus 2002 gold. De Raad merkt op
dat het bepaalde in artikel 17.20, tweede lid, niet overeenstemt met de bedoeling
als omschreven in de toelichting. De datum 31 augustus 2002 dient gerelateerd
te zijn aan het besluit en niet aan het indienen van een bezwaarschrift of
beroepschrift. De Raad beveelt aan de bepaling zo te redigeren dat ten aanzien
van een bezwaarschrift of beroepschrift tegen een besluit dat
vóór 1 september 2002 is genomen het oude recht blijft gelden.10. Overgangsrechta. Bij het ontwerpen van het onderhavige wetsvoorstel is uitgegaan van
de tekst van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek,
zoals laatstelijk gewijzigd bij de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten (Stb. 2001, 225). Met betrekking tot de wetgeving voor het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek is tot nu toe de lijn gevolgd dat
afstemming van een wetsvoorstel op een al ingediend wetsvoorstel in een zo
laat mogelijk stadium van de parlementaire behandeling van dat wetsvoorstel
plaatsvindt. Met deze praktijk (vorm van «wetgevingseconomie»)
wordt voorkomen dat telkens bij nota van wijziging de afstemmingsbepalingen
moeten worden aangepast.De afstemming van het onderhavige wetsvoorstel op het wetsvoorstel Deregulering
hoger onderwijs zal op termijn bij nota van wijziging plaatsvinden. Het komt
mij voor dat een goed moment hiervoor is, als de Tweede Kamer verslag heeft
uitgebracht over genoemd wetsvoorstel en er dus meer duidelijkheid bestaat
over de opvattingen van de Tweede Kamer terzake en in het verlengde daarvan
meer duidelijkheid over de tekst van het wetsvoorstel.Ik wijs er overigens op dat ook indien met betrekking tot deze kwestie
een andere lijn was gevolgd, het evenmin mogelijk zou zijn geweest met het
wetsvoorstel Deregulering hoger onderwijs rekening te houden. Ten tijde van
de aanbieding aan U van de voordracht betreffende het onderhavige wetsvoorstel
(2 juli 2001) was meergenoemd wetsvoorstel nog niet bij de Tweede Kamer ingediend;
dit is gebeurd bij Uw boodschap van 5 juli 2001.b. Naar aanleiding van de aanbeveling van de Raad is artikel 17.20 opnieuw
geredigeerd en is de toelichting op dat artikel dienovereenkomstig aangepast.11. InwerkingtredingDe Raad heeft de volgende opmerkingen naar aanleiding van de gekozen datum
van inwerkingtreding. Per 1 september 2002 moeten diverse zaken in gang zijn
gezet of gemeld nog voordat het voorstel in werking is getreden. Bij wijze
van voorbeeld noemt het college de melding uiterlijk op 1 augustus 2002 aan
de Informatie Beheer Groep voor registratie in het Centraal register opleidingen
hoger onderwijs van de desbetreffende bachelor- en masteropleidingen.1 Het gaat om verplichtingen waaraan instellingsbesturen
moeten voldoen voor 1 september 2002. Het lijkt niet meer dan redelijk te
verwachten dat instellingen uiterlijk in januari 2002 op de hoogte zijn en
een overzicht hebben van de gevolgen van het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
zal naar verwachting op dat moment pas in de beginfase van de parlementaire
behandeling verkeren.Daarnaast is de invoering van de bachelor-masterstructuur nauw verweven
met de invoering van de accreditatie in het hoger onderwijs. De accreditatie
moet dan haar beslag nog krijgen. Het komt overhaast over om beide voorstellen
kort na elkaar in werking te laten treden aangezien ze belangrijke gevolgen
hebben voor de instellingen. De Raad wijst in dit verband op het advies van
de Onderwijsraad waarin wordt aanbevolen de invoering van de bachelor-masterstructuur
twee jaar na de invoering van een systeem van accreditatie af te ronden (dat
wil zeggen in 2004).2Bovendien wijst het college op het belang van kwalitatief goede wetgeving.
Hiervan blijft weinig over wanneer in het voorgestelde traject van drie jaar,
sinds de Bologna-verklaring, slechts één jaar voor de behandeling
en de uitvoering van het wetsvoorstel beschikbaar is. De inwerkingtredingsbepaling
houdt voorts geen rekening met de Tijdelijke referendumwet. Nu het om een
referendabele wet zal gaan, verdient inwerkingtreding bij koninklijk besluit
de voorkeur.De Raad beveelt dan ook aan de risico's van de gekozen datum van inwerkingtreding
in de overwegingen te betrekken en de inwerkingtreding zo nodig een jaar uit
te stellen. 11. InwerkingtredingDe Raad van State beveelt aan de inwerkingtreding zo nodig een jaar uit
te stellen. De Raad wijst in dit verband achtereenvolgens op het late tijdstip
waarop de instellingen voor hoger onderwijs naar verwachting over informatie
over de gevolgen van het wetsvoorstel zullen beschikken, de samenloop van
de inwerkingtreding van het wetvoorstel Invoering accreditatie in het hoger
onderwijs en het onderhavige wetsvoorstel en het belang van kwalitatief goede
wetgeving in relatie tot de beperkte hoeveelheid beschikbare tijd voor de
parlementaire behandeling. Ik neem de aanbeveling van de Raad niet over en
plaats de volgende kanttekeningen bij de desbetreffende overwegingen van de
Raad.In de eerste plaats merk ik op dat de uitgangspunten en hoofdlijnen van
het nieuwe stelsel zijn neergelegd in de beleidsnotitie «Naar een open
hoger onderwijs», gedateerd 14 november 2000. Van deze notitie en het
overleg dat de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uit
de Tweede Kamer en ik hierover in maart 2001 hebben gevoerd, hebben de instellingen
voor hoger onderwijs kennis kunnen nemen. Een en ander geeft naar mijn mening
inzicht in de wijze waarop de voorstellen met betrekking tot het nieuwe stelsel
gestalte zullen krijgen. Het is verder aan de Tweede en Eerste Kamer de verschillende
fasen van de parlementaire behandeling te plannen. Ik acht het overigens zeer
wel mogelijk dat de instellingen eerder dan begin 2002 voldoende duidelijkheid
hebben verkregen over de gevolgen van het onderhavige wetsvoorstel.Met betrekking tot de inwerkingtreding van genoemde wetsvoorstellen wijs
ik erop dat als gevolg van het overgangsrecht dat de start van de accreditatieverplichting
regelt, sprake zal zijn van een gefaseerde invoering. Overigens worden in
het wetsvoorstel Invoering bachelor-masterstructuur nu zowel het overgangsrecht
op grond van het wetsvoorstel Invoering van accreditatie in het hoger onderwijs
als dat van het eerstgenoemd wetsvoorstel in samenhang geregeld. Van een extra
druk op de instellingen door de eventuele inwerkingtreding van beide wetsvoorstellen
kort na elkaar is dan ook naar mijn mening geen sprake.Met de Raad onderschrijf ik het belang van kwalitatief goede wetgeving.
Ik deel evenwel zijn opvatting niet dat van kwalitatief goede wetgeving weinig
overblijft, wanneer slechts één jaar beschikbaar is voor de
parlementaire behandeling van het wetsvoorstel en de uitvoering daarvan. Naar
mijn mening bestaat er tussen de duur van de parlementaire behandeling van
het onderhavige wetsvoorstel en de kwaliteit daarvan niet noodzakelijkerwijs
een rechtstreeks verband. De totstandkoming van een kwalitatief goed wetgevingsproduct
hangt af van een aantal factoren. De duur van de parlementaire behandeling
is er daar één van. Het wetsvoorstel is grondig en uitvoerig
voorbereid. Ik verwijs in dit verband naar hoofdstuk 11 van de memorie van
toelichting. Aan het wetsvoorstel ligt de eerdergenoemde beleidsnotitie ten
grondslag die in maart 2001 met de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen uit de Tweede Kamer is besproken en geaccordeerd; tevens
is deze beleidsnotitie aan de orde geweest in april 2001 in de Eerste Kamer
bij het beleidsdebat over de begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen voor het jaar 2001. Ik heb er dan ook volledig vertrouwen
in dat er aan het eind van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel
wetgeving is gerealiseerd die ook op het punt van de kwaliteit de toets der
kritiek kan doorstaan.Met betrekking tot de uitvoering van het wetsvoorstel merk ik op dat met
de voorbereiding daarvan reeds een aanvang is gemaakt; de Informatie Beheer
Groep is hierbij ingeschakeld. De voorbereidingen zullen in omvang en intensiteit
toenemen, wanneer de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel in een
verder gevorderd stadium verkeert.Tot slot wil ik in dit verband erop wijzen dat het wetsvoorstel de mogelijkheid
biedt om de nieuwe structuur in te voeren.Als een instelling die wetenschappelijk onderwijs verzorgt, niet onmiddellijk
in staat of bereid is om opleidingen «nieuwe stijl» in te stellen,
kan men tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip de ongedeelde structuur
handhaven. Het wetsvoorstel biedt vooral de ruimte voor de instellingen die
daar klaar voor zijn, om hun opleidingen om te zetten in een bachelor-masterstructuur.
Doorstroommasteropleidingen en speciale masteropleidingen hoeven niet gelijktijdig
met de bacheloropleidingen ingevoerd te worden. Universiteiten hebben
bij mij een aanvraag kunnen indienen voor financiële middelen om de invoering
van bachelor-masterstructuur voor te bereiden. De plannen die ik in dat kader
heb ontvangen, laten zien dat in een groot deel van de opleidingen per 2002
een bachelor-masterstructuur zal worden ingevoerd en daarvoor al de nodige
voorbereidingen worden getroffen, waarbij bovendien de plannen goed binnen
het wetsvoorstel passen.De Raad merkt op dat geen rekening is gehouden met de Tijdelijke referendumwet
(Stb. 2001, 388). De reden hiervan is dat op het moment van aanbieding aan
U van de voordracht betreffende het onderhavige wetsvoorstel (2 juli 2001)
de Tijdelijke referendumwet nog niet tot wet was verheven. Het desbetreffende
artikel is mede naar aanleiding van de opmerking van de Raad gewijzigd in
die zin dat de verschillende inwerkingtredingdata worden gehandhaafd onder
verwijzing naar artikel 16 van meergenoemde wet. De motivering voor deze keuze
wordt in de memorie van toelichting uiteengezet.12. Integrale tekstpublicatieDe afgelopen periode zijn inclusief dit wetsvoorstel vier ingrijpende
wijzigingen in de WHW voorgesteld.1 Hierdoor
zal een omvangrijk gedeelte van de WHW worden aangepast. Met het oog hierop
beveelt het college aan een integrale tekst van de WHW in de gewijzigde vorm
te publiceren. Hiertoe dient een bepaling te worden opgenomen in dit, voorlopig
laatste, wetsvoorstel van de reeks. Voor een model van deze bepaling wordt
verwezen naar aanwijzing 246, tweede lid, van de Aanwijzingen voor de regelgeving.12. Integrale tekstpublicatieIk neem de aanbeveling van de Raad over. De bepaling in het wetsvoorstel
Deregulering hoger onderwijs over integrale publicatie van de tekst van de
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (artikel XX) zal
bij nota van wijziging met betrekking tot genoemd wetsvoorstel worden geschrapt.13. Voor redactionele kanttekeningen verwijst het college naar de bij
het advies behorende bijlage.13. Redactionele kanttekeningenVan de redactionele kanttekeningen van de Raad heb ik goede nota genomen.Met betrekking tot de redactionele kanttekening onder wetsvoorstel en
het 4e liggende streepje merk ik op dat ik die kanttekening niet
overneem, omdat het hier niet de inschrijving voor de propedeutische fase
maar voor de postpropedeutische fase betreft.Met betrekking tot de redactionele kanttekening onder wetsvoorstel en
het 5e liggende streepje merk ik op die kanttekening evenmin over
te nemen. De reden hiervan is dat er geen overgangsrecht behoeft te worden
geregeld over de procedure van de behandeling van bezwaar- en beroepschriften.
Het wetsvoorstel verandert daar niets aan. Alleen het recht ten aanzien van
de genomen en te nemen besluiten op grond van de WHW, verandert door dit wetsvoorstel.14. Aanvullende wijzigingenVan de gelegenheid heb ik gebruikgemaakt nog enige wijzigingen in het
voorstel van wet en de memorie van toelichting aan te brengen. Het betreft
met uitzondering van de wijzigingen onder a en c aanpassingen van technische
en redactionele aard. De belangrijkste daarvan licht ik hieronder toe.a. In artikel 7.8 (artikelen I en III) is de toegang tot de promotie ook
opengesteld voor afgestudeerden van de masteropleidingen in het hoger beroepsonderwijs,
genoemd in artikel 7.3a, tweede lid, onder b. Het is naar mijn mening, mede
gelet op de huidige regeling terzake, evenwichtig om ook voor de afgestudeerden
van die opleidingen geen belemmeringen op te werpen voor de toegang tot de
promotie. b. In de voorgestelde tekst van artikel 7.30a (artikel I) is duidelijker
tot uitdrukking gebracht dat afgestudeerden van een bacheloropleiding in het
wetenschappelijk onderwijs aan de eigen universiteit het recht van toegang
hebben tot de op die bacheloropleiding aansluitende masteropleidingen in het
wetenschappelijk onderwijs. Verder is vanuit een oogpunt van inzichtelijkheid
de materie die in het wetsvoorstel in genoemd artikel was geregeld, nu ondergebracht
in twee artikelen (artikelen 7.30a en 7.30b) die betrekking hebben op onderscheidenlijk
de zogenoemde doorstroommasteropleidingen en de overige masteropleidingen
in wo en hbo.c. In de artikelen 17.19 en 17.21 (oorspronkelijk de artikelen 17.16 en
17.18; artikel III) is het overgangsrecht met betrekking tot de accreditatieplicht
ten aanzien van bacheloren masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs
onderscheidenlijk bachelor- en masteropleidingen in het hoger beroepsonderwijs
aangepast. Daardoor worden nu alle opleidingen die voortkomen uit bestaande
opleidingen, na invoering van het nieuwe stelsel op een lijn gesteld en worden
deze van rechtswege geaccrediteerd.d. In de artikelen IV en V (WSF 2000) zijn enkele technische aanpassingen
aangebracht. Nu alleen de hbo-opleidingen met een kortere studieduur dan 4
jaar die tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip blijven bestaan,
niet worden omgezet in hbo-bacheloropleidingen, is voorts geregeld dat de
aanspraak die studenten op studiefinanciering hebben, blijft bestaan. Ook
is nu geregeld dat indien een universiteit de huidige structuur van de wo-opleidingen
voortzet, op studenten die een dergelijke opleiding volgen, de WSF 2000 van
toepassing is.e. In het nieuwe artikel VII (het oorspronkelijke artikel VII is vernummerd
tot artikel X) wordt voorgesteld de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten te wijzigen. Op grond van die wet kan voor het volgen van een
lerarenopleiding een tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten worden
verstrekt. Het begrip «lerarenopleiding» wordt, in aansluiting
op de nieuwe aanduiding, gewijzigd in «een bachelor- en masteropleiding
voor het beroep van leraar». Voorts voorziet artikel VI (nieuw) erin
dat wordt gewaarborgd dat iemand die als student is ingeschreven voor een
lerarenopleiding, aanspraak kan maken op tegemoetkoming, ongeacht de structuur
waarin deze opleiding is vorm gegeven. Dit hangt samen met de mogelijkheid
dat een instelling ervoor kiest de opleiding in de ongedeelde structuur voort
te zetten.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkDaartoe gemachtigd door de Ministerraad moge ik U, mede namens mijn ambtgenoot
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, verzoeken het hierbij gevoegde, gewijzigde
voorstel van wet en de hierbij gevoegde, gewijzigde memorie van toelichting
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. Hermans Bijlage bij het advies van de Raad van State van 11 september 2001,
no. W05.01.0300/III, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.Wetsvoorstel– In artikel 7.31, tweede lid, (artikel I, onder FF) «Het
instellingsbestuur stelt regels van procedurele aard vast met betrekking tot
de toepassing van dit artikel» vervangen door: Het instellingsbestuur
stelt een toelatingsreglement vast.– In artikel 7.31b (artikel I, onder HH) de aanduidingen «een
opleiding» en «een bacheloropleiding» vervangen door: de
desbetreffende opleiding en de desbetreffende bacheloropleiding .– In artikel 7.43a, eerste lid, (artikel I, onder LL), gelet op
artikel I, onder XX, de aanduidingen a en b toevoegen.– In artikel 7.54, tweede lid, (artikel I, onder RR), gelet op artikel
I, onder QQ, onderdeel b, laten vervallen de toevoeging «, indien in
een opleiding geen propedeutische fase is ingesteld,».– In artikel 17.20, tweede lid, (artikel I, onder BBB) «Ten
aanzien van een bezwaarschrift of beroepschrift» vervangen door: Ten
aanzien van de behandeling van een bezwaarschrift of beroepschrift.– Artikel 17.3, derde en vierde lid, (artikel I, onder BBB) duidelijker
redigeren. Het slot van het derde lid vanaf «en vervolgens» past,
gezien de opvolging van handelingen in de tijd, beter in het vierde lid.– In artikel III, onder Z, «van titel 7» vervangen door:
van hoofdstuk 7.– In artikel 16.8, slot tweede lid, (artikel III, onder PP), gelet
op artikel III, onder X, derde lid, «vierde en vijfde lid» vervangen
door: derde en vierde lid.Memorie van toelichting– De passages in de toelichting, onder meer paragrafen 1.4, 3.1
en toelichting artikel II, waarin wordt verwezen naar het wetsvoorstel invoering
accreditatie in het hoger onderwijs als thans aanhangig bij de Raad van State,
actualiseren.– Toelichting paragraaf 7.2, slot, onder het eerste gedachtestreepje,
«De graden Bachelor en Master kunnen op grond van de WHW worden verleend»
vervangen door: De graden Bachelor en Master worden door de instellingen verleend;
op grond van de WHW komt deze bevoegdheid toe aan het instellingsbestuur.– In de toelichting op artikel I, onder BBB, de verwijzing naar
het wetsvoorstel Deregulering voorzien van de vindplaats in de Kamerstukken.– In de toelichting op artikel III, onder K, (artikel 6.1, vierde
lid) opnemen dat onder de reikwijdte van «het gebied van de kunst»
tevens de bouwkunst wordt begrepen óf in artikel III, onder K, vierde
lid, (artikel 6.1) «op het gebied van de kunst» vervangen door:
op het gebied van de kunst en de bouwkunst.– Artikel III, onder U (artikel 7.11) voorzien van een gemotiveerde
toelichting in het bijzonder over het gegeven «tijdstip van accreditatie».XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 1, blz. 3.XNoot1Hoofdstuk 1 van de memorie van toelichting.XNoot1Zoals richtlijn nr. 89/48/EEG van de Raad van Europese Gemeenschappen
van 21 december 1988 betreffende een algemeen stelsel van erkenning van hoger
onderwijsdiploma's waarmee beroepsopleidingen van ten minste drie jaar worden
afgesloten (PbEG L 19) en vergelijkbare richtlijnen.XNoot2In dit verband wordt verwezen naar het advies van de Raad van State, over
het wetsvoorstel tot invoering van accreditatie in het hoger onderwijs, punt
3a (no. W05.01.0166/III).XNoot1COM(2001) 116.XNoot2Memorie van toelichting, hoofdstuk 2, paragraaf 2.2.XNoot3Memorie van toelichting, ad artikel III, onderdeel A.XNoot4Memorie van toelichting, hoofdstuk 10, paragraaf 10.2, vierde alinea.XNoot1Het wetsvoorstel accreditatie gaat uit van een scheiding in het hoger
onderwijs gelet op de instelling van een accreditatieorgaan bestaande uit
twee raden: een accreditatieraad voor het wetenschappelijk onderwijs en een
accreditatieraad voor het hoger beroepsonderwijs (artikel 5a.2, derde lid).XNoot2Onderwijsraad, advies Hoger onderwijs in internationale context, Den Haag,
31 mei 1999, bladzijde 11.XNoot3Kamerstukken II 2000/01, 27 848.XNoot1Artikel III, onder T, van het wetsvoorstel.XNoot2Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 1, blz. 14–15.XNoot3Advies Invoering Bachelor-Mastersysteem in het hoger onderwijs, van de
Onderwijsraad van 5 juli 2000 opgesteld door de Commissie-Rinnooy Kan, juni
2000, bladzijde 19. Zie ook memorie van toelichting, hoofdstuk 7, paragrafen
7.1 en 7.2.XNoot4Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 7.XNoot5Artikelen 5a.8 en 5a.11 (artikel III, onder H en I) van het wetsvoorstel
en de toelichting daarop.XNoot1Artikel 7.30a (artikel I, onder FF) van het wetsvoorstel.XNoot2Zie de artikelen 7.43a en 9.33 (artikel I, onderdelen LL en XX). De waarborgen
bestaan uit: begrenzing hoogte vast te stellen collegegeld, instellingsbestuur
moet verhoging onderbouwen in de vorm van extra voorzieningen, instellingsbestuur
waarborgt toegankelijkheid door stellen regels over financiële ondersteuning
en een regeling financiële ondersteuning studenten valt onder instemmingsrecht
van universiteitsraad.XNoot1Aanhangsel Handelingen II 2000/01, blz. 3065–3066, 9 juli 2001.XNoot2Volkskrant 18 juni 2001.XNoot3Hoofdstuk 1, paragraaf 1.2, van de memorie van toelichting.XNoot1Toelichting op artikel III, onder EE (artikel 7.22).XNoot1Hoofdstuk 10, paragraaf 10.3 van de memorie van toelichting.XNoot2Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 2, blz. 6.XNoot3Hoofdstuk 10, paragraaf 10.2, van de memorie van toelichting.XNoot4Kamerstukken II 2000/01, 27 848.XNoot1Artikel I, onder BBB, artikel 17.3 van het wetsvoorstel. Zie ook de artikelen
17.2, 17.7, 17.9, 17.10, 17.11, 17.13, 17.14 en 17.16.XNoot2Advies Invoering Bachelor-Master systeem in het hoger onderwijs, van de
Onderwijsraad van 5 juli 2000 opgesteld door de Commissie-Rinnooy Kan, juni
2000, bladzijde 25.XNoot1Kamerstukken II 2000/01, 27 848 (wetsvoorstel deregulering in het
hoger onderwijs), wetsvoorstel invoering van accreditatie in het hoger onderwijs
waarover de Raad van State op 5 juli 2001 heeft geadviseerd (no. W05.01. 0166/III)
en het wetsvoorstel ter uitvoering van de nota «Zicht op kwaliteit»
waarover de Raad op 5 september 2001 heeft geadviseerd (no. W05.01.0348/III). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28024-A.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl