Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit; Verslag algemeen overleg op 20 maart 2002, over het alternatief traject MDW Benzine Hoofdwegennet
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24036, nr. 251

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

24036 nr. 251

17-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24036Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 036Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteitnr. 251VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 april 2002De vaste commissie voor Economische Zaken1
en de vaste commissie voor Financiën2 hebben
op 20 maart 2002 overleg gevoerd met minister Zalm van Financiën
en minister Jorritsma-Lebbink van Economische Zaken over:– de brief van de ministers van Financiën
en Economische Zaken van 8 november 2001 inzake convenant «Alternatief
Traject MDW Benzine Hoofdwegennet» (24 036, nr. 235);– de brief van de minister van Economische
Zaken van 30 januari 2002 inzake MDW Benzinemarkt fase 2, het onderliggend
wegennet (EZ-02-78);– de brief van de ministers van Financiën
en Economische Zaken van 20 februari 2002 inzake convenant «Alternatief
Traject MDW Benzine Hoofdwegennet» en veilingreglement (24 036,
nr. 249);– de brief van de minister van Economische
Zaken van 26 februari 2002 inzake veilingreglement alternatief traject
MDW Benzine Hoofdwegennet (EZ-02-122/FIN-02-139).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Crone (PvdA) is vóór
meer marktwerking op de benzinemarkt maar vraagt zich af of de veiling in
de nu voorgestelde vorm daartoe het juiste instrument is. Aan een slechte
veiling heeft hij geen behoefte. Het is zijns inziens in de twee jaar dat
deze MDW-operatie loopt nog niet gelukt toetreders meer kansen te bieden,
de concurrentie te vergroten en daarmee prijsverlaging te stimuleren.Naast het veranderen van de structuur van de benzinemarkt zelf, is veilen
een tweede spoor om tot meer marktwerking te komen. De benzinemarkt in Nederland
behoort naar de mening van Economische Controledienst (ECD) en Nederlandse
Mededingingsautoriteit (NMa) tot de meest gekartelliseerde en oligopolistische
van Europa. Deze wordt gedomineerd door vier grote oliemaatschappijen waarvan
er één, Shell, 54% van de pompen aan de snelwegen bezit. Hieruit
vloeit prijszettingsgedrag voort: als Shell de benzineprijs verhoogt met 2
cent, volgen de andere maatschappijen. Als kleinere maatschappijen niet zouden
volgen en daardoor hun marktaandeel zouden uitbreiden, verlaagt
de prijsleider alsnog zijn prijs. Als de kleinere maatschappijen zelf het
initiatief zouden nemen tot prijsverlaging, zal Shell daarin tijdelijk meegaan,
in een streven naar behoud van marktaandeel. Wat dat betreft heeft het geen
enkele zin om de prijsleider uit te dagen, want deze wint het altijd. Het
blijkt uit de rapporten van onder meer ECD en NMa dat in Nederland sprake
is van een prijsleider en parallel marktgedrag, waardoor de prijs hier een
paar centen hoger is dan in omringende landen. Voorts is aangetoond dat er
verticaleprijsbindingseffecten zijn die de concurrentie belemmeren. Er is
weliswaar geen sprake van bewezen kartelgedrag maar er is wel sprake van verstoring
van concurrentie.In de voorgestelde veilingopzet wordt de facto de positie van de zittende
oliemaatschappijen nog versterkt, want deze «oudkomers» ontvangen
zelf de opbrengst van de veiling van hun pompstation. Het kan voor hen zelfs
een goedkope manier zijn om minder rendabele stations te saneren. De regering
onderkent dat de zittende maatschappijen met hun grote aantallen pompstations
een schaalvoordeel hebben ten opzichte van nieuwkomers, maar acht dit geen
reden voor overheidsinterventie. Op zich is een schaalvoordeel, leidende tot
lagere kosten, wenselijk. Het mag echter niet misbruikt worden door hogere
verkoopprijzen te rekenen, aldus de heer Crone. Het is recentelijk aangetoond
door de NMa dat in Nederland de handelsmarges hoger zijn dan in het buitenland.De Mededingingswet verbiedt prijsvolgend gedrag niet; deze wet ziet alleen
op onderling afgestemd gedrag. Zeker langs de snelwegen is nu echter sprake
van een structurele fout in de marktwerking en in discussie is in de Europese
Unie (EU) of dan «structural remedies» worden toegepast zoals
opsplitsing van een monopolie of het anderszins beperken van de grootste marktaandelen.
Dit vraagt om een wijziging van de Nederlandse Mededingingswet. Een poging
hiertoe van PvdA-zijde was niet succesvol; vervolgens is deze zienswijze neergelegd
in een door de Kamer aangenomen motie. De heer Crone hoopt dat op basis van
de evaluatie die de minister van Economische Zaken naar aanleiding van de
motie heeft toegezegd, de wet snel wordt aangescherpt op het punt van parallel
marktgedrag.Uit het onderzoek van de NMa naar verticale prijsbinding tussen pomphouders
en oliemaatschappijen blijkt dat pomphouders in veel gevallen geen risicodragende
ondernemers zijn. Immers, op het moment dat de markt tegenzit, krijgen zij
subsidie van hun oliemaatschappij en als de markt meezit, dragen zij daarvan
weer af. In haar decemberuitspraak wees de NMa erop dat wanneer mededingingsbeperkingen
van deze aard worden vastgesteld die alleen effect hebben op de Nederlandse
markt, de NMa de mogelijkheid heeft om in te grijpen. De heer Crone ziet hierin
een mogelijkheid om te komen tot bijvoorbeeld onteigening met schadevergoeding
of tot het anderszins creëren van een gelijk speelveld. De NMA geeft
aan dat potentiële toetreders feitelijk in het nadeel zijn door het ontbreken
van gelijke kansen.Een derde spoor is het Maryland-model waarbij, aldus de heer Crone, alle
pompen in feite witte pompen worden en iedere pomphouder desnoods twee merken
benzine tegelijk kan verkopen. Indien bij één pompstation verschillende
merken benzine kunnen worden gekocht, ontstaat er echte prijsconcurrentie;
kenmerkend hierbij is de scheiding tussen levering en distributie. Dit zal
niet snel te regelen zijn, maar hij verzoekt de minister er serieus onderzoek
naar te doen. Ook al is eerder gebleken dat dit Maryland- of wittepompenmodel
niet op een Kamermeerderheid kon rekenen, het verdient aanbeveling dit model
achter de hand te houden als de veiling niet blijkt te werken.De thans voorliggende veilingopzet heeft de heer Crone teleurgesteld,
want deze geeft hem niet het vertrouwen dat toetreders een gelijke kans krijgen
ten opzichte van zittende partijen. De bewindslieden spreken zich op dit punt
tegen als zij enerzijds in de stukken aangeven dat prijsconcurrentie
en de daarmee gepaard gaande prijsverlaging bewerkstelligd kan worden door
nieuwkomers, maar anderzijds tot uitdrukking brengen dat sprake is van een
ongelijke startsituatie voor nieuwkomers. Hij wijst erop dat de enige remedie
daartegen het inbrengen van asymmetrische elementen in de veiling is, iets
waar echter bewust van is afgezien vanwege onder meer de dan te verwachten
rechtszaken en de kans deze als overheid te verliezen. De nu voorgestelde
veilingopzet is echter asymmetrisch in het voordeel van de oudkomers, zodat
ten minste gestreefd dient te worden naar een opzet waarbij nieuwkomers en
oudkomers gelijke kansen hebben.In plaats van de veilingopbrengst de eerste keer ten goede te laten komen
aan de zittende concessiehouder, bij wijze van schadevergoeding voor het aflopen
van de oneindige concessie, verkiest de heer Crone een systeem van schadevergoeding
op basis van onafhankelijke taxatie. Los daarvan wordt dan de veiling gehouden,
waarin de schadeloos gestelde oudkomers niet meer mee mogen doen. Nu echter
de oudkomers de veilingopbrengst krijgen, hebben zij er belang bij om mee
te bieden als zij het pompstation willen behouden; zij betalen dan slechts
een gering deel van de veilingopbrengst terug in de vorm van het topdeel en
verwerven daarvoor een kant en klaar pompstation. Zij kunnen het pompstation
ook laten veilen als zij dit uit saneringsoverwegingen toch al kwijt wilden;
ook dan ontvangen zij de veilingopbrengst. Wat betreft de bestemming van de
opbrengsten die aan het Rijk toevallen, herinnert de heer Crone aan de uitspraak
daarover van de minister van Financiën tijdens het vorige algemeen overleg
waarbij de nadruk is gelegd op het fonds economische structuurversterking
(FES). Het lijkt hem een goede zaak deze gelden in te zetten voor mobiliteitsbevorderende
maatregelen: openbaar vervoer, benutting van wegen.Het is een gegeven dat grootverbruikers vaak tanken bij geselecteerde
pompstations van één merk, waarbij zij gebruik maken van kortingsregelingen.
Deze kortingsregelingen kunnen de kansen van toetreders ondergraven, want
de grote oliemaatschappij die een station aan de snelweg verkoopt, kan het
daarmee gepaard gaande afzetverlies gecompenseerd zien indien de grote klanten
van het afgestoten pompstation om redenen van behoud van korting naar een
nabijgelegen station van dezelfde maatschappij gaan. Het overbruggen van de
daarbij voorgeschreven afstand van 25 km zullen zij er wel voor over hebben.De heer Crone bepleit het inbouwen van «go»- en «no
go»-momenten in het traject om te voorkomen dat straks de zaken voor
een periode van twintig jaar vastliggen, ook als de veilingaanpak niet goed
blijkt te werken. Er moeten voorts reëlere kansen komen voor de nieuwkomers,
bijvoorbeeld door kavels speciaal voor hen te reserveren. Verder dient er
geboden te kunnen worden op méér dan één kavel
tegelijk, daar waar het kabinet er nu voor kiest om per keer één
pompstation te veilen. Tegenwicht op de benzinemarkt zal moeten komen van
ondernemingen die zelf ook een keten van benzinestations kunnen vormen en
daarom bijvoorbeeld in één keer vijf stations willen kopen.
Kan nader worden toegelicht, bijvoorbeeld schriftelijk, waarom de bewindslieden
de clusterveiling afwijzen?De heer Crone wil voorkomen dat oliemaatschappijen onder een andere naam,
respectievelijk via dochtermaatschappijen, bieden op hun oude pompstations,
want daarmee worden zij een dubbele concurrent voor echte nieuwkomers: door
zelf op te treden als nieuwkomer en op grond van hun schaalvoordelen die van
de oude naar de nieuwe situatie overgaan. Kan nader worden aangegeven, bijvoorbeeld
in een brief aan de Kamer, welke afbakening wordt gehanteerd bij het beoordelen
of een pompstation na verkoop op een veiling is «omgevlagd»: in
hoeverre kan er een moeder-dochterrelatie zijn tussen de oorspronkelijke en
de nieuwe concessiehouder?Voor bieders op een veiling is het cruciaal om te weten hoe het staat
met de functiescheiding: mag een tankstation straks wel of niet
worden gecombineerd met een restaurant of winkel? Vóór de veiling
van start gaat, dient daar een heldere politieke keuze in te worden gemaakt.
Wat is het voorstel te dien aanzien van de regering? Het is de heer Crone
niet duidelijk hoe de keuze tot stand komt van de 50 door de grote oliemaatschappijen
af te stoten lokaties. De minister van Financiën heeft er bij het vorige
algemeen overleg blijk van gegeven dat dit op een faire wijze dient te geschieden,
in die zin dat de maatschappijen niet alleen hun slechtst renderende stations
afstaan. Er staat echter niet in de stukken aan de hand van welke criteria
de keuze geschiedt.De heer Van den Akker (CDA) benadrukt het
belang van de consument bij dit MDW-project. Hij heeft echter de indruk dat
er van meer marktwerking en dus van lagere benzineprijzen niet of nauwelijks
sprake zal zijn. Hoe komt het dat, hoewel het de opzet is het oligopolie van
de vier grootste oliemaatschappijen te doorbreken, er in de praktijk nauwelijks
echte verschuivingen optreden? Oorspronkelijk zouden binnen tien jaar alle
pompstations langs de autowegen worden geveild en in aantal worden verdubbeld.
Nu duurt het veilen ruim twintig jaar, onder inlevering door de vier grootste
oliemaatschappijen van 50 stations in de periode tot 2005. Daling van de benzineprijzen
door concurrentie is van groot belang. Bij een literprijsverlaging van 1 cent
ontstaat er een jaarlijks voordeel voor de consument van 35 mln euro. Volgens
de Consumentenbond betaalde de consument de afgelopen zes jaar 3 mld te veel.
Ook de bevindingen van de NMa geven de noodzaak aan van fors ingrijpen, maar
in de voorgelegde voorstellen komt dit onvoldoende tot uitdrukking. Een antikartelaanpak
van de NMa lijkt meer op zijn plaats, maar die is nog lang niet te verwachten.Uit de brief van de minister van Economische Zaken van 26 februari (EZ-02-122/FIN-02-139)
blijkt duidelijk dat de daar genoemde inkomenssteun van een vijftal grote
oliemaatschappijen voor de eigen pomphouders een extra drempel opwerpt voor
nieuwkomers en er tevens toe leidt dat de prijs aan de pomp kunstmatig hoog
wordt gehouden. Het is merkwaardig dat voor deze praktijk de Europese groepsvrijstelling
voor verticale afspraken zou gelden. Het is goed dat de directeur-generaal
van de NMa deze Europese vrijstelling buiten toepassing kan verklaren, waardoor
de NMa een boete of sanctie kan opleggen. Wanneer is een definitief besluit
van de NMa op dit punt te verwachten?De heer Van den Akker betwijfelt of de eerste 50 pompstations ook echt
worden ingeleverd door de grote oliemaatschappijen en vraagt zich af of deze
stations niet op de een of ander wijze verbonden blijven met de oorspronkelijke
maatschappij. Het onder een andere vlag te voeren B-merk op zo'n station kan
margeondersteunend werken voor het A-merk van de moedermaatschappij. Om echt
iets te veranderen, dienen deze stations volledig van eigenaar en leverancier
te wisselen. Het is voorts de vraag of deze 50 stations ook representatief
zullen zijn uit een oogpunt van omzet en geografische spreiding.Gegeven hoge aankoopkosten en hoge vergoedingen lijkt het de heer Van
den Akker niet aannemelijk dat er veel nieuwkomers in de pompstations langs
de autowegen zullen verschijnen, zodat daar geen grote bijdrage van kan worden
verwacht aan het bevorderen van concurrentie. De aldus te verwachten hogere
exploitatiekosten zouden zelfs kunnen leiden tot een hogere benzineprijs.
Hoe staat het voorts met de functiescheiding? Een door de minister van Economische
Zaken toegezegde notitie daarover ontbreekt nog steeds. Wat gebeurt er precies
met de hogere inkomsten voor de Staat uit concessies en vergoedingen? Is er
sprake van investeringen via ICES? Hij vindt dat de extra inkomsten voor de
Staat terug moeten vloeien naar de automobilist in de vorm van een verlaging
van de motorrijtuigenbelasting. De heer Van den Akker is van mening dat in het voorgestelde veilingreglement
strategisch biedgedrag onvoldoende wordt tegengegaan. Om de zittende exploitant
niet te bevoordelen en strategisch biedgedrag te voorkomen, wordt 15% van
het topdeel van het hoogste bod, indien afkomstig van de zittende exploitant/concessiehouder,
aan de Staat afgedragen. Waarom is dit zo'n laag percentage? Er zullen dan
weinig kansen zijn voor zelfstandige ondernemers om een concessie te verwerven.
Hij heeft geen vertrouwen in de voorgelegde veilingsystematiek en betwijfelt
of met dit veilingreglement het doel, meer toetreders en meer concurrentie,
bereikt wordt. Hij is het eens met de heer Crone dat je beter geen veiling
kunt hebben dan een slechte veiling.In het algemeen is het niet toegestaan om onafhankelijke dealers voor
te schrijven dat zij geen concurrerende merken mogen voeren. In de detailhandel
kan de leverancier van merk A de zelfstandige ondernemer niet voorschrijven
dat hij niet de concurrerende merken B en C mag verkopen. In dit verband vraagt
de heer Van den Akker waarom bij de zelfstandige pomphouders het voeren van
meer dan één merk benzine niet mogelijk zou zijn. Wat is daar
het principiële verschil ten opzichte van de overige detailhandel? Als
het is omdat de zelfstandige pomphouder financieel en contractueel aan de
oliemaatschappij is gebonden, dan is dat zijns inziens gemakkelijk te doorbreken.
Er kan wettelijk worden vastgelegd dat zelfstandige pomphouders het recht
hebben een concurrerend merk in hetzelfde pompstation te voeren. Dan gaat
de wet boven contractuele verplichtingen. Wil de minister van Economische
Zaken dit eens overwegen en de Kamer vóór 1 juni in een notitie
mededelen wat de voor- en nadelen hiervan zijn? Is de minister bereid een
proef uit te voeren met de verkoop van twee merken benzine bij één
of twee pompstations langs het hoofdwegennet? De heer Van den Akker staat
hierbij voor ogen dat de exploitant van bijvoorbeeld een Shell-station ervoor
kan kiezen om van zijn 20 pompen er vijf in te richten voor een goedkoper
merk benzine waarop de klanten wordt gewezen bij het binnenrijden van het
station. Dan krijg je concurrentie en ontstaat prijsvoordeel voor de consument.De heer Van Walsem (D66) herinnert eraan dat
zijn fractie zich heeft verzet tegen het voorstel om te komen tot asymmetrisch
veilen. Op aandrang van de Kamer zijn de bewindslieden nu met een ander voorstel
gekomen dat zijns inziens een stuk beter is dan het vorige. Er kunnen wel
een aantal bezwaren bij worden genoemd, maar hij vindt dat nu een stap moet
worden gezet. Terzijde merkt hij op dat het politici past om voorzichtig te
zijn met het uiten van beschuldigingen als deze niet hard kunnen worden gemaakt.
Als burger kun je zeggen het idee te hebben dat de benzineprijs kunstmatig
hoog wordt gehouden, maar in de rol van parlementariër moet je zo'n uitspraak
zorgvuldig overwegen. Er is zijns inziens nog geen veroordeling geweest wegens
kartelvorming of iets dergelijks.Het bereikte convenant krijgt van de heer Van Walsem het voordeel van
de twijfel. Zelf is hij er niet werkelijk van overtuigd dat de prijzen erdoor
omlaag gaan, omdat er een aantal prijsverhogende elementen in zit. Hij vindt
het echter de moeite waard om er een start mee te maken. Als zo'n 50 pompstations
worden ingeleverd door de grote oliemaatschappijen – waarbij de vraag
is gesteld welke 50 stations dit zullen zijn en wie dit bepaalt – dan
is dat een eerste stap; het is winst waar hij content mee is.Het voordeel dat concessiehouders de eerste maal bij de veiling hebben,
doordat de veilingopbrengst naar hen teruggaat, moet beoordeeld worden in
het licht van het vervallen van de oneindige concessie. Dit is een vorm van
onteigening waar een schadeloosstelling bij hoort. Onteigening zelf levert
echter in het onderhavige geval een juridisch probleem op, uitgaande van de
regel dat indien ná de onteigening dezelfde activiteit wordt uitgevoerd
als vóór de onteigening, maar nu door een andere partij, dit
geen grond voor onteigening is. Een bieder kan van een bepaalde veiling worden uitgesloten wanneer er
onregelmatigheden zijn opgetreden. De heer Van Walsem is een voorstander van
de mogelijkheid dat bij een ernstige overtreding de bieder niet alleen van
de betreffende veiling wordt uitgesloten, maar bovendien de kans loopt van
andere veilingen te worden uitgesloten. Die mogelijkheid ziet hij graag alsnog
opgenomen. Hij heeft bedenkingen als uit naam van het tweede merk van dezelfde
oliemaatschappij zou mogen worden geboden op de veiling; daar ziet hij graag
een oplossing voor. Een probleem vindt hij het dat nog niet bekend is wat
er zal gelden met betrekking tot de functiescheiding. Het is immers van invloed
op de veilingprijs of functiescheiding wel of niet van toepassing is. Hij
neemt aan dat het kabinet daar uitsluitsel over zal geven vóórdat
de veilingen beginnen.Als nieuwkomers met lagere prijzen stunten, leidt dit er in het kader
van de verticale afspraken meestal toe dat de gevestigde oliemaatschappijen
steun geven aan hun pomphouders om ook de prijs te kunnen verlagen. Om werkelijk
de concurrentie te bevorderen is het van belang dat nieuwkomers niet alleen
tijdelijk stunten met de prijs maar structureel hun prijzen verlagen. Als
zij dat volhouden, zullen de anderen moeten volgen en dat is wat Kamer en
kabinet beogen.Eerder is al naar voren gebracht dat in Nederland de benzinemarkt voor
respectievelijk het hoofdwegennet en het onderliggende wegennet in termen
van marktmacht als één geheel moet worden gezien. De heer Van
Walsem denkt, kijkende naar de voorstellen die gedaan worden in het rapport
van Twynstra Gudde, dat de gemeenten de daarin beschreven hulpverlening hard
nodig hebben, zoals een ondersteunende website en een toolbox. Hij ziet graag
dat deze voorstellen worden overgenomen door de minister.De milieueisen die terecht aan benzinepompen worden gesteld, hebben al
tot een afname met zo'n duizend stations geleid. Uitgaande van de extra milieueisen
die worden gesteld, zullen er tot 2010 naar verwachting nog eens een 400 à
500 verdwijnen. Dit gevolg van overigens terecht gestelde milieueisen dient
de politiek onder ogen te zien; misschien geeft dit mogelijkheden voor nieuwe
pompstations om zodoende nieuwkomers een extra kans te geven.De heer Van Walsem onderstreept de eindconclusie van de NMa dat de voorliggende
voorstellen tot een bevordering van concurrentie leiden. Hij constateert dat
een aantal kanttekeningen en aanbevelingen van de NMa is overgenomen door
de bewindslieden. Het betreft hier, kortom, de eerste stap die hij graag wil
zetten. Onder verwijzing naar de zijnerzijds verlangde aanvullingen gaat hij
akkoord met de voorstellen.De heer Vendrik (GroenLinks) acht wat er thans
voorligt, eenvoudigweg niet goed. Verwijzende naar de gang van zaken rond
het ingetrokken voorstel tot veiling van etherfrequenties, concludeert hij
dat het kabinet geen gelukkige hand heeft in het hanteren van het veilinginstrument.
Het is voor dit kabinet kennelijk lastig om hard te zijn tegenover zittende
partijen, als het gaat om het scheppen van ruimte voor nieuwkomers. Hij complimenteert
het kabinet ermee dat hier tenminste nog sprake is van een veiling, maar daarbij
is wel de vraag aan de orde om wat voor veiling het gaat. Wat dat betreft
kan hij zich in veel van de opmerkingen van de heer Crone vinden. Hij vindt
het onbegrijpelijk dat niet gekozen is voor een asymmetrische veiling, juist
om nieuwkomers een kans te geven en daarmee de concurrentie te bevorderen.Voorts begrijpt de heer Vendrik niet waarom ervoor is gekozen de opbrengst
van de eerste veiling terug te sluizen naar de oude concessiehouder. Als de
overweging is dat de zittende partij gecompenseerd moet worden voor het vervallen
van de voor onbepaalde tijd verleende concessie, dan moet dit niet via een
veiling gebeuren maar via een apart traject. Hij is overigens geen voorstander
van compensatie, omdat de zittende partijen de afgelopen jaren al een riant
voordeel hebben gehad van het uitbaten van hun lokaties tegen
geringe kosten. Dat is immers tevens deel van het probleem waarvoor nu een
oplossing wordt gezocht: de oliemaatschappijen zitten te goedkoop langs de
hoofdwegen, zij zitten er te lang en met te weinigen. Dit dient mee te wegen
bij een eventuele schadeloosstelling, waarover zo nodig de rechter kan oordelen.
De veiling dient als een op zichzelf staand toedelingsmechanisme gehanteerd
te worden, waarvan de opbrengst in dit geval rechtstreeks toevloeit aan de
Staat.Als het juridisch zo ligt dat het kabinet moet overgaan tot schadevergoeding
in enigerlei vorm bij het laten vervallen van eeuwigdurende concessies, dan
is het vreemd dit te koppelen aan de veilingopzet. Daarmee wordt het mogelijk
dat partijen die op de eigen lokaties willen blijven, een heel hoog bod op
tafel leggen waardoor nieuwkomers er niet tussen kunnen komen. Dat maakt het
veilinginstrument in deze opzet ondoelmatig uit het oogpunt van herverdeling
van lokaties. Ook de voorgestelde heffing op het zogenoemde topdeel lijkt
hem geen rem op strategisch biedgedrag. Hij verzoekt de bewindslieden de Kamer
schriftelijk uiteen te zetten waarom het uitgangspunt dat bij de eerste veiling
de zittende partij minimaal 85% van het eigen, winnende bod weer in handen
krijgt, geen afbreuk doet aan de goede werking van de veiling.Ook de heer Vendrik is het niet duidelijk wat er op het terrein van de
functiescheiding precies gaat gebeuren. Eerder heeft hij er al op gewezen
dat het geheel laten vervallen van de huidige functiescheiding kan leiden
tot in Nederland niet wenselijke «Franse toestanden», in de zin
van het creëren van allerlei stedelijke voorzieningen rondom een benzinepompstation
om dit maar aantrekkelijk te maken of vice versa. In hoeverre zullen ook in
Nederland combinaties van pompstations met restaurants, winkels en dergelijke
langs snelwegen worden toegestaan? Aan wie is het om daarover in Nederland
te besluiten: aan de gemeenten bij het vaststellen van hun bestemmingsplannen
of aan de rijksoverheid die een limitatieve lijst van te combineren voorzieningen
kan opstellen? De functiescheiding kan niet uitsluitend bezien worden vanuit
het motief van concurrentiebevordering; ook het effect op verkeersdruk dient
hierbij in overweging te worden genomen.Wie bepaalt welke 50 pompstationlokaties in de periode t/m 2004 vrijgegeven
worden door de vier grote oliemaatschappijen? Indien de keuze geheel aan deze
maatschappijen is, valt te verwachten dat de grote pompstations langs de hoofdwegen
pas het allerlaatste in veiling gebracht zullen worden. Betreft het hier een
eenmalige oefening, in die zin dat deze 50 stations over vijftien jaar, wanneer
zij opnieuw in veiling komen, weer in handen van de grote maatschappijen mogen
komen? Of is een meer structurele regeling voorzien, opdat zich in de toekomst
niet weer de huidige situatie voordoet?De heer Vendrik verzoekt om een toelichting op het door de bewindslieden
in hun brief van 20 februari (24 036, nr. 249) aangekondigde gebiedsgerichte
criterium, bedoeld om concentratie van een bepaald merk te voorkomen. Het
lijkt hem evident dat geprobeerd wordt het aantal lokaties per rechtspersoon
te beperken. Wordt hierbij evenwel naar Nederland als geheel gekeken of vindt
een beoordeling per regio of gedeelte van een snelweg plaats? Is dat de enige
begrenzing die wordt gesteld aan het aantal lokaties dat rechtspersonen kunnen
krijgen? Wordt hierbij ook de wijze van exploitatie betrokken, bijvoorbeeld
de vraag of sprake is van het Maryland-model?Niet duidelijk is de heer Vendrik de systematiek van de door concessiehouders
te betalen gebruiksvergoeding nadat via een veiling het pompstation is toegewezen.
De veilingopbrengst zelf dient wat hem betreft naar de Staat te gaan; voorts
bepleit hij dat de vergoedingssystematiek op enige distantie van politiek
en bedrijfsleven wordt vastgesteld. In de brief van 8 november 2001 (24 036,
nr. 235) wordt evenwel melding gemaakt van een werkgroep bestaande uit convenantspartijen
die een en ander heeft uitgewerkt. Kunnen de bewindslieden toelichten
wat deze werkgroep precies behelst en hoe de vergoedingssystematiek in elkaar
steekt? De opstelling van de VVD-fractie bij de bestemming van de opbrengsten
die in het kader van deze operatie aan de Staat toevloeien, komt hem wat inconsistent
voor: in plaats van alle nadruk te leggen op het aflossen van de staatsschuld,
wil de VVD een substantiële lastenverlichting voor automobilisten bereiken.Hoe staat het met de milieubepalingen rondom de exploitatie van benzinestations?
De heer Vendrik neemt aan dat de regelingen die daaromtrent de afgelopen jaren
van kracht zijn geworden, gehandhaafd blijven. Is de veiling of het anderszins
verlenen van concessies een goede gelegenheid om, daar waar de huidige milieuregelgeving
ten aanzien van pompstationlokaties gaten vertoont, tot aanvullingen te komen?De heer Hofstra (VVD) memoreert dat de Kamer
in oktober 1996 een motie-Hofstra heeft aangenomen die vroeg om beëindiging
van de eeuwigdurende concessies; het is wat dat betreft tijd om eens te beginnen
aan de uitvoering ervan. De werkhypothese die de VVD-fractie steeds heeft
aangehouden, is dat benzine in Nederland vooral duur is door de erop rustende
belastingheffing: btw, accijns. Echter, ook als die buiten beschouwing blijft,
resteert er in vergelijking met het buitenland een prijsverschil van 3 à
5 eurocent, hetgeen alleen maar verklaard kan worden met de stelling dat er
te weinig concurrentie is. De VVD is vóór variabilisatie van
de lasten die op de auto drukken, hetgeen niet inhoudt een verlaging van de
accijnzen op brandstof, maar wel het afschaffen van de vaste lasten.Het verheugt de heer Hofstra dat de NMa de vinger heeft gelegd op de verticale
prijsafspraken. Zelf verwacht hij dat dit een groot effect zal kunnen hebben
op de handelsmarges en het daarmee samenhangende prijsverschil met het buitenland.
Mag ervan worden uitgegaan dat de NMa hierover een besluit durft te nemen
en dat daar vanuit Brussel niet tegenin zal worden gegaan?De beëindiging van de eeuwigdurende concessies en het stellen van
de concessie op vijftien jaar acht de heer Hofstra een hele stap vooruit;
wel dient daar een vergoeding voor te worden gegeven. Wat dat betreft kan
er geen discussie over zijn dat in de eerste veiling de opbrengst terecht
naar de zittende maatschappijen gaat.Er kan veel worden gezegd over de voorgestelde veilingsystematiek, maar
de Kamer heeft in meerderheid besloten dat deze niet asymmetrisch diende te
zijn. Een belangrijk punt blijft niettemin of nieuwkomers wel genoeg kansen
krijgen. De concurrentie kan toenemen door de bijkomende maatregelen die de
regering neemt, maar dan dient in twee punten te worden voorzien. Dit betreft
ten eerste het voor dit moment schrappen in het veilingreglement van de bepaling
inzake de 15% van het topdeel. Ten tweede mogen bij het omvlaggen van de 50
pompstations geen dochtermaatschappijen van de betreffende oliemaatschappijen
betrokken zijn.Met het oog op de discussie over de scheiding tussen de verkoop van brandstof
en het aanbod van restauratieve voorzieningen verzoekt de heer Hofstra de
beide ministers een kaart van Nederland te maken waarop staat aangegeven waar
het is toegestaan om restaurant en pomp te combineren, rekening houdend ook
met bestemmingsplannen. Zo'n kaart zou er moeten zijn vóórdat
de veiling van start gaat. Zelf is hij het ermee eens dat de functiescheiding
dient te worden opgeheven.Ook de discussie over de benzinemarkt langs het onderliggende wegennet
loopt al geruime tijd. In de brief van de minister van Economische Zaken hierover
(EZ-02-78) staat daarover de passage: «Het rapport geeft een aanzet
voor de verdere gedachtevorming over de nadere invulling van de toolbox.»
Dit is aanleiding voor de heer Hofstra om te vragen of het niet met wat meer
pit en wat sneller kan. Hoe staat het met het overleg van de minister
van Economische Zaken met VNG en IPO? Kan een paar van de nieuwkomers, zoals
Tango, de gelegenheid worden geboden hun kansen te bespreken met gedeputeerden
en wethouders? Op de klacht van Tango bij de NMa is een voor Tango gunstige
uitspraak gevolgd. De vraag is evenwel wat er nu verder gebeurt: komen er
boetes of andere sancties om herhalingen in dit opzicht te voorkomen?De heer Hofstra wijst erop dat de minister van Financiën er met de
nieuwe opzet een potje bij krijgt voor de opbrengsten van de lokaties: de
jaarlijkse opbrengsten aan huur of vergoeding, de opbrengst van het topdeel
en na vijftien jaar zelfs de hele veilingopbrengst. De stijgende jaarlijkse
opbrengsten komen ten goede aan de verlaging van de wegenbelasting, zoals
de minister van Financiën eerder heeft aangegeven. Dit is goed voor de
consument/automobilist, maar dan moet nog bereikt worden dat van de handelsmarge
in de benzineprijs zo'n 3 eurocent af gaat. Voorts kan de heer Hofstra zich
voorstellen dat de stijgende veilingopbrengsten ten goede komen aan het FES,
ter bekostiging van de uitbreiding van de infrastructuur. De centrale vraag
bij dit alles is: wat wordt de consument die de benzineprijs moet betalen,
hier nu beter van? Hoe wil het kabinet dit volgen? Hij vindt dat er snel en
vaak dient te worden geëvalueerd, waarbij niet geschroomd moet worden
om tussentijds aanpassingen aan te brengen. Hij verwacht een gedetailleerd
uitvoeringsprogramma, bijvoorbeeld ten aanzien van het omvlaggen van de eerste
50 lokaties. Zal een uit dit project resulterende verlaging van de benzineprijs
bijdragen aan het bestrijden van de inflatie?Het antwoord van de bewindsliedenDe minister van Financiën memoreert de
oorspronkelijke benadering van kabinetszijde: beëindiging van de oneindige
concessies, betaling van schadevergoeding voor de onteigening en asymmetrisch
veilen om te zorgen dat nieuwkomers gelijke kansen hebben ten opzichte van
oudkomers. Bij de bespreking daarvan met dat Kamer bleken er echter grote
twijfels te zijn over de juridische haalbaarheid en de praktische uitvoerbaarheid
van het asymmetrisch veilen. Het op de juiste wijze inzetten van biedhandicaps
voor de zittende partij blijkt zelfs voor deskundigen een lastige materie
te zijn; het gaat ook in tegen de normale regels van de markt. Meer in het
algemeen is het uitsluiten van bieders een gecompliceerde zaak, bijvoorbeeld
als het gaat om daarbij te hanteren criteria in de zin van groot of klein.
Het asymmetrisch veilen is onder andere door de Kamer afgewezen vanwege het
grote risico van juridische en Europees rechtelijke problemen. De Kamer heeft
er bij de regering op aangedrongen een traject te kiezen zonder onteigening
en zonder asymmetrisch veilen; dat is ook wat dat regering heeft gedaan. Er
wordt nu niet asymmetrisch geveild en daarmee is er een voordeel voor de zittende
partij.De regering heeft voorts overwogen dat bij onteigening, gelet op de daarbij
in acht te nemen aankondigingstermijn en overige procedures, op z'n vroegst
pas over een jaar of tien een eerste omwisseling van benzinestation zou kunnen
worden bewerkstelligd. Daarom is gekozen voor iets wat sneller werkt en juridisch
minder kwetsbaar is. Het betekent dat in 21 jaar alle langs het hoofdwegennet
bestaande pompstations geveild worden en dat daarmee al meteen kan worden
begonnen. Ondanks het afzien van asymmetrisch veilen, is toch een aantal maatregelen
genomen om méér kansen voor toetreders te bieden. Daartoe behoort
de afspraak dat 50 vlaggen van de vier grote oliemaatschappijen langs het
hoofdwegennet – 20% van het totaal – worden ingeleverd. Daarmee
wordt hun marktaandeel al flink teruggedrongen. Ook het gebiedscriterium behoort
tot deze maatregelen: het zal straks niet meer mogelijk zijn dat twee opeenvolgende
pompstations van dezelfde oliemaatschappij zijn, geëxploiteerd worden
door dezelfde oliemaatschappij of de benzine van dezelfde oliemaatschappij
verkopen. In theorie zouden dergelijke stations wel om en om
gelegen mogen zijn. Een ander element betreft de systematiek van gebruiksvergoeding:
dit is een combinatie van een lumpsum met enige progressie, wat een voordeel
is voor de kleinere pompstations. Het opheffen van de functiescheiding is
een verdere mogelijkheid om de concurrentie te bevorderen.De NMa constateert dat met dit voorstel nog geen ideaal level playing
field is bereikt, maar is van oordeel dat de op basis van het veilingreglement
te houden veilingen zijn aan te merken als concurrentiebevorderend. Tevens
meent zij dat in dit verband positieve effecten te verwachten zijn van het
flankerende beleid: het gebiedscriterium, de 50 om te vlaggen pompstations,
de veranderde gebruiksvergoedingensystematiek en het eventueel opheffen van
de functiescheiding. De NMa meent erop te moeten wijzen dat vanwege juridische
en economische omstandigheden potentiële toetreders in de huidige constellatie
feitelijk in het nadeel zijn. De regering heeft echter met het treffen van
de genoemde vier flankerende maatregelen het maximaal mogelijke gedaan, nu
is afgezien van het asymmetrisch veilen. De natuurlijke voorsprong van de
zittende oliemaatschappijen, uit hoofde van hun naamsbekendheid en dergelijke,
vormt een gegeven voor nieuwkomers, maar de zittende maatschappijen wordt
in deze opzet geen voorsprong geboden; de bestaande positie van deze maatschappijen
wordt juist teruggedrongen. De regering is daarmee duidelijk bezig de concurrentie
op de benzinemarkt langs het hoofdwegennet te bevorderen. De aanbevelingen
die de NMa heeft gedaan, zijn opgevolgd. Voor zover het concurrentiebevorderende
effect prijsdrukkend werkt, is het ook goed voor de bestrijding van de inflatie.De minister wijst er desgevraagd op dat indien ervoor gekozen zou zijn
om te onteigenen in plaats van bij de eerste veiling de opbrengst aan de zittende
concessiehouder te geven, er 250 procedures van onteigening en schadevergoeding
zouden moeten worden gestart. De gelaedeerde kan een grote oliemaatschappij
zijn of een zelfstandige exploitant, want onder de vlaggen van de grote olies
zijn er 90 pompstations langs de snelweg die een particulier toebehoren. Als
een particulier tegen de Staat procedeert en er moet een schadevergoeding
worden afgesproken, dan heeft de rechter meestal de neiging om in geval van
onzekerheden af te ronden ten gunste van degene die procedeert. Daartegenover
staat dat een veiling een vrij transparante, objectieve manier is om de waarde
te bepalen van bestaande lokaties en concessies.Bij een onteigeningsprocedure zal de rechter ter bepaling van de schadevergoeding
niet uitgaan van de waarde van de concessie voor de komende vijftien jaar,
maar zal hij uitgaan van de permanente waarde; deze bedraagt méér
dan het bedrag dat op een veiling geboden wordt voor een vijftienjarige concessie.
Schadevergoeding toekennen is derhalve duurder dan het teruggeven van de eerste
veilingopbrengst. Het kan zijn dat een concessiehouder op de eigen concessie
biedt, maar dat is vanwege de topdeelregeling niet kosteloos. Het daarbij
gestelde maximum van 15% beoogt strategisch veilinggedrag tegen te gaan, zowel
van zittende exploitanten als van derden. De minister is het niet eens met
de constatering dat de regeling dat de zittende partij de opbrengst van de
eerste veiling ontvangt, de veilingopzet bederft. Hij zegt toe dit punt nader
toe te lichten in een brief.De machtspositie van zittende oliemaatschappijen hangt samen merkentrouw,
met regelingen die aan een merk vastzitten en met keteneffecten; dat alles
loopt via de vlag. Bij het beoordelen of de grote oliemaatschappijen inderdaad
50 pompstations hebben afgestoten, worden dochtermaatschappijen op dezelfde
manier behandeld als moedermaatschappijen. Als er een voor de consument zichtbare
relatie zou zijn tussen Tinq en Shell, in juridisch-economische zin, dan telt
ook Tinq niet mee bij het vaststellen of een station is omgevlagd. Op veilingen
mag iedereen bieden: Shell mag bieden op een BP-vestiging en omgekeerd. Het
gaat om het eind 2004 te bereiken eindresultaat, namelijk dat het aantal pompstations langs het hoofdwegennet dat nu de vlag van één
van de vier grote oliemaatschappijen voert, met 50 is afgenomen. Het ligt
daarbij voor de hand dat het het makkelijkste is voor de oliemaatschappijen
om eigen pompstations in de aanbieding te doen en niet die waar een particuliere
eigenaar op zit. De minister zal de Kamer schriftelijk nader uiteenzetten
hoe de beoordeling van het omvlaggen van de 50 pompstations precies plaatsvindt.De veilingsystematiek van het bod onder gesloten couvert is snel, efficiënt
en goedkoop. De aldus gedane biedingen worden naast elkaar gelegd en zo blijkt
wie het hoogste bod heeft gedaan. Juist een méérrondenveiling
geeft gelegenheid tot strategisch biedgedrag van de zittende partij, bijvoorbeeld
om het af te dragen topdeel te beïnvloeden. De geslotenenveloppenveiling
is de door veilingdeskundigen aanbevolen veilingtechniek voor dit soort zaken.
De clusterveiling daarentegen is complex: er moeten clusters worden samengesteld
en er is het risico dat kleinere geïnteresseerden moeilijk aan bod komen
doordat er bieders zijn die de hele cluster proberen te verwerven. De minister
zegt de Kamer toe schriftelijk te adstrueren waarom de nu gekozen opzet de
meest praktische en voor de hand liggende oplossing is die alle toetreders,
groot en klein, goede kansen biedt. Het veilingreglement zal geëvalueerd
worden aan de hand van de praktijk van het veilen. De bewindslieden kunnen
het aanpassen en zullen dit ook doen als de evaluatie daartoe aanleiding biedt.De procedure van het omvlaggen van 50 tankstations betreft een eenmalige
sanering van de markt, waarna de marktwerking zijn gewone gang gaat. Hierbij
moet bedacht worden dat in het verleden, door de gevolgde toewijzingsmethodiek,
de grote oliemaatschappijen zijn bevoordeeld. Het is moeilijk om mededingingsbeleid
te voeren bij de huidige verhoudingen, waarbij slechts 8% van de omzet langs
de rijkswegen niet van de grote vier is. Thans vindt een correctie van de
marktverhoudingen plaats om met redelijke verhoudingen een nieuwe start te
maken, zonder overigens een bevriezing of maximering van marktaandelen te
beogen. Daarna is er het reguliere mededingingsbeleid dat voor de toekomst
moet verzekeren dat er geen onevenredige machtsposities op de benzinemarkt
langs het hoofdwegennet ontstaan.De betreffende oliemaatschappijen mogen voor hun deel van de 50 af te
stoten pompstations zelf kiezen welke lokaties dit zullen zijn; een beperking
vormt de voorwaarde dat men geen twee stations achter elkaar mag hebben. Met
betrekking tot de vraag of het daarbij zou moeten gaan om kleine of juist
grote stations, met het oog op de kansen voor nieuwkomers, zijn verschillende
redenaties mogelijk die geen eenduidig antwoord bieden. Beredeneerd kan bijvoorbeeld
worden dat het in veiling brengen van een groot pompstation juist een drempel
opwerpt voor een nieuwkomer vanwege de daarmee gemoeide hoge investeringskosten
en dat nieuwkomers derhalve meer gebaat zijn met het aanbieden van kleine
stations.De minister zet uiteen dat het meerdere van de gebruiksvergoeding, ten
opzichte van de huidige situatie, zal worden benut voor de verlaging van de
motorrijtuigenbelasting. Als er met enige regelmaat veilingen plaatsvinden,
zal ook een stuk van de veilingopbrengst ten gunste van het FES worden gebracht
en derhalve niet alleen de rentecomponent. De minister verwacht dat op deze
wijze jaarlijks een kleine 10% van de veilingopbrengst ter beschikking komt
voor investeringen uit hoofde van het FES die goeddeels naar het vervoer gaan.
Zolang er wegen mogen worden aangelegd met deze middelen, kan de automobilist
er voordeel bij hebben; in het andere geval hebben de treinreizigers er baat
bij.De minister van Economische Zaken is het opgevallen
dat hetgeen thans van de zijde van de Kamer naar voren wordt gebracht, niet
altijd even consistent is met de inbreng tijdens het vorige algemeen overleg.
Zo wordt opnieuw voor de Maryland-constructie gepleit hoewel
daar de vorige maal uitvoerig over is gesproken en de conclusie luidde dat
dit stelsel al vrijwel in Nederland is ingevoerd. Er is contractvrijheid voor
de pomphouders: de onafhankelijke pomphouders hebben het recht om bijvoorbeeld
naast Shell een ander merk te voeren. 53% van alle pompstations is eigendom
van particuliere exploitanten en zij hebben het volste recht om deelcontracten
te sluiten. Dat dit niet gebeurt in de praktijk, is een zaak van de pomphouders
zelf; het is niet aan de overheid om daarin op te treden.De minister vindt het een vreemde gedachte om bij wet te bepalen dat het
niet is toegestaan om in contracten tussen pomphouders en oliemaatschappijen
te bepalen dat slechts één merk benzine wordt verkocht. Op het
moment dat op deze wijze het recht zou worden gecreëerd om afgesloten
contracten open te breken, heeft dit tevens vérgaande consequenties
voor andere sectoren van de economie. Dat gaat haar te ver en zij is dan ook
niet voornemens hier een brief over te schrijven aan de Kamer. Het lijkt haar
bovendien niet rendabel om twee merken benzine op één lokatie
te verkopen, zodat er ook weinig prijsvoordeel voor de consument van is te
verwachten. Het is echter wettelijk toegestaan en als een ondernemer te kennen
zou geven een dergelijk contract te wensen in plaats van een exclusief contract,
dan zou betrokkene haars inziens zeker kans hebben dit af te dwingen. Daartoe
kan bijvoorbeeld de NMa worden ingeschakeld.De wat wollige zin die de heer Hofstra citeerde uit de brief over de benzinemarkt
onderliggend wegennet (EZ-02–78) beoogt aan te geven dat er nog een
uitwerking dient plaats te vinden van hetgeen in het betreffende rapport van
Twynstra Gudde staat. In dit rapport worden bouwstenen aangereikt met het
oog op de te hanteren instrumenten ter stimulering van de concurrentie op
deze benzinemarkt. De uitwerking vindt plaats in overleg met IPO en VNG, opdat
er een bruikbare toolbox resulteert voor met name de gemeenten. De minister
verwacht dat de toolbox aan het einde van dit jaar naar buiten gebracht zal
worden. Zij heeft de indruk dat deze inmiddels publieke discussie er bij sommige
gemeenten al toe geleid heeft om te proberen ook zelf nieuwkomers binnen te
halen. Dit lokale beleid loopt inmiddels blijkbaar al wat beter, want naar
de minister heeft begrepen, heeft Tango onlangs het 25ste station geopend
in drie jaar tijd, hetgeen haar een buitengewoon goede prestatie lijkt.Ten aanzien van de mededingingsregels noemt de minister de zgn. «structural
remedies», die waarschijnlijk nog dit jaar worden toegevoegd aan de
Europese maatregelen. Om deze instrumenten ook op nationaal niveau te kunnen
gebruiken, is een nationale wet nodig. Mogelijk blijkt uit de evaluatie van
de Mededingingswet dat de NMa dit type instrumentarium nodig heeft om effectief
op te kunnen treden. Bij het toepassen van «structural remedies»
moeten noodzaak en proportionaliteit aangetoond worden. Dat betekent dat een
dergelijk ingrijpend instrument niet kan worden toegepast alleen op basis
van een marktaandeel, van bijvoorbeeld meer dan 30%.De NMa onderzoekt of de verticale groepsvrijstelling, die het bestaande
margebijdragesysteem op de benzinemarkt toestaat, voor deze specifieke markt
kan worden ingetrokken. Omdat dit systeem op nationaal niveau onnodig concurrentiebelemmerend
lijkt te werken, kan deze Europese regel voor de Nederlandse benzinemarkt
worden ingetrokken.Om de effectiviteit te evalueren, moet er worden gemonitord. Er zal worden
nagegaan of de gemiddelde prijzen in Nederland dalen ten opzichte van die
in het buitenland. Daarbij moet worden gecorrigeerd voor zaken als accijnsverschillen.
Uiteindelijk is het de bedoeling vast te stellen of de marktwerking toeneemt.
Daartoe kan het beste een vergelijking worden gemaakt tussen de handelsmarges
in Nederland en in het buitenland. Thans loopt Nederland daarbij uit de pas,
zo is de conclusie en de minister hoopt dat in de toekomst meer in de pas
wordt gelopen. Er vindt geen aanpassing van de milieueisen plaats.
Als aanscherpingen nodig zijn, zullen die voor alle stations gelden en niet
alleen voor te veilen stations.Wat betreft de gevolgen van de uitspraak van de NMa in het geschil tussen
Tango en Texaco wijst de minister erop dat partijen eerst gelegenheid krijgen
te reageren op de uitkomst van het NMa-onderzoek, waarbij concurrentieverstorend
gedrag van Texaco is aangetoond. Er is nog geen definitieve uitspraak van
de NMa in deze zaak; de definitieve uitspraak komt binnen enige maanden.Van het vorige algemeen overleg herinnert de minister zich dat de Kamer
niet enthousiast was over de functiescheiding. Zelf is zij een voorstander
van het afschaffen van functiescheiding; zij vindt dat dit het meeste bijdraagt
aan het bevorderen van concurrentie, doordat dan op korte termijn veel meer
mogelijkheden voor benzineverkooppunten en wegrestaurants kunnen worden gecreëerd.
Thans mogen pompstations geen stoel aanbieden bij de verkoop van kroketten
en mogen wegrestaurants geen benzine verkopen. De MDW-werkgroep adviseerde
reeds tot opheffing van deze vorm van functiescheiding die in de detailhandel
al verdwenen is. Destijds is daar in het overleg met marktpartijen niet uit
gekomen; het onderwerp is daarom geparkeerd tot na de afronding van de convenantsbesprekingen.
Het is nu weer opgepakt in het kader van twee ronden van verkennende gesprekken
met alle partijen. Er is ook onderzoek gedaan naar wat de weggebruiker ervan
vindt en hoe dit gaat in omringende landen. Daaruit volgen geen bedenkingen
tegen opheffen van de functiescheiding; weggebruikers willen graag méér
functies op één lokatie en in het buitenland komt dat ook vaker
voor dan in Nederland.De minister benadert de opheffing van functiescheiding vanuit het motief
van concurrentiebevordering. Het risico dat er steeds meer ruimte voor functies
van allerlei aard langs de snelwegen komt, acht zij een zaak van bestemmingsplannen,
terwijl ook Rijkswaterstaat daarin richtinggevend is. Nederlandse bestemmingsplannen
bieden haars inziens geen mogelijkheid tot het aanleggen van weidewinkels
met allerlei functies zoals in Frankrijk. In Nederland zijn alleen restauratieve
voorzieningen en benzinestations langs de snelweg toegestaan; supermarkten
zijn er niet toegestaan. Bij opheffing van de functiescheiding blijven deze
beperkingen gelden; wat nu gescheiden is toegestaan, mag dan in gecombineerde
vorm. Zij verwacht van de opheffing van functiescheiding geen grote toename
van de verkeersdruk, want voor een bezoek aan tankstation én wegrestaurant
behoeven dan geen aparte ritten meer te worden gemaakt.De zittende partijen zijn niet enthousiast over de opheffing van functiescheiding
bij de ander: benzineverkopers willen wel meer armslag voor restauratieve
voorzieningen, maar zij verwachten van benzineverkoop bij wegrestaurants een
te intensieve concurrentie. Zij menen ook dat het in strijd zou zijn met het
convenant, maar de bewindslieden vinden dat dit niet het geval is. Wegrestaurants
willen wel benzine verkopen, maar niet dat benzinestations op hun markt komen
met restauratieve voorzieningen, want dan krijgen zij er in één
keer een paar honderd concurrenten bij. De bewindslieden zijn van mening dat
de ondernemers meer ontplooiingskansen moeten krijgen, in overeenstemming
met de wensen van de weggebruikers. Zittende partijen wensen echter ingewikkelde
overgangsmaatregelen bij opheffing van de functiescheiding. De horeca wil
forse afkoopsommen wegens het verlies van marktbescherming en de omzetting
van 99-jarige erfpachtcontracten in 15-jarige concessies. De minister vindt
dat over dit laatste in redelijkheid moet kunnen worden gesproken, gegeven
dat exploitanten van pompstations als afkoopsom voor hun eeuwigdurende concessies
de opbrengst van de eerste veiling wordt toegekend. De landsadvocaat onderzoekt
of wegrestaurants een beroep kunnen doen op marktbescherming. De minister
verwacht dat dit niet het geval is, want zij ziet opheffing van de functiescheiding
als een eenvoudige dereguleringsmaatregel, waarbij geen precieze weging plaatsvindt van voor- en nadelen en evenmin ingewikkelde overgangstrajecten gebruikelijk
zijn. De minister onderkent dat het de sterke voorkeur heeft dat partijen
voorafgaand aan de eerste veiling dienen te weten wat Kamer en kabinet ter
zake van de functiescheiding besluiten.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,BiesheuvelDe voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,CroneDe griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,Tielens-Tripels XNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks), Hessing
(VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
M. B. Vos (GroenLinks), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD), Wagenaar
(PvdA), Stroeken (CDA), Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Ravestein (D66),
Verburg (CDA), Blok (VVD), Hindriks (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis (PvdA)
en Horn (PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Molenaar (PvdA), Klein
Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), De Swart (VVD), Van den Berg (SGP),
Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Schimmel (D66), Van Baalen (VVD), Herrebrugh (PvdA), Van der
Hoeven (CDA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD), Bakker (D66), Schreijer-Pierik
(CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA), Koenders (PvdA), Schoenmakers (PvdA), Smits
(PvdA) en Wijn (CDA).XNoot2Samenstelling: Leden: Witteveen-Hevinga (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks),
Crone (PvdA), voorzitter, Voûte-Droste (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA),
Giskes (D66), Kamp (VVD), Marijnissen (SP), Van Dijke (ChristenUnie), Bakker
(D66), De Vries (VVD), Hofstra (VVD), De Haan (CDA), ondervoorzitter, Stroeken
(CDA), Van Beek (VVD), Balkenende (CDA), Vendrik (GroenLinks), Remak (VVD),
Wijn (CDA), Kuijper (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis (PvdA), Slob (ChristenUnie)
en Çörüz (CDA).Plv. leden: Koenders (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Balemans (VVD), Van
Oven (PvdA), Schimmel (D66), Klein Molekamp (VVD), De Wit (SP), Hoekema (D66),
Van Walsem (D66), Wilders (VVD), Blok (VVD), Dankers (CDA), Hillen (CDA),
Weekers (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Rabbae (GroenLinks), Hessing (VVD),
Van den Akker (CDA), Timmermans (PvdA), Hindriks (PvdA), Smits (PvdA), Van
der Vlies (SGP), Ten Hoopen (CDA) en Duijkers (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24036-251.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl