Miljoenennota 2008 (Nota over de toestand van 's Rijks Financiën); Advies van de Raad van Economisch Adviseurs (Rea)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200, nr. 38

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

01-10-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200 nr. 38

25-09-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVan de verdeling komt de winst1. Inleiding2. Duiding Miljoenennota 20083.Waar het om lijkt te draaien: de ongelijkheidAlgemene ongelijkheidFiguur 1: Groei inkomensongelijkheid tussen hoge inkomens
en middeninkomens op de arbeidsmarkt in OESO-landen, 1995–2005aSpecifieke ongelijkheidVerklaringen4. Waar het echt om draait: productiviteitDe feitenFiguur 2: Arbeidsproductiviteit marktsectora
(per gewerkt uur) in Nederland en EU-15 ten opzicht van het Amerikaanse productiviteitsniveau,
1977–2004De arbeidsmarktTabel 1: Langdurige werkloosheid onder mannen (als percentage
van de werkloosheid onder mannen), 1994–2006Het ontslagsysteem5. ConclusiesRaad van Economisch AdviseursReferenties
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 158 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200Nota over de toestand van ’s Rijks Financiënnr. 38ADVIES VAN DE RAAD VAN ECONOMISCH ADVISEURS (REA)25 september 2007Van de verdeling komt de winstProbleem: «Globalisering» en technologische
vooruitgang gaan gepaard met een substantiële toename van de welvaart,
maar ook met onzekerheid over het heden en angst voor de toekomst. Het gevaar
bestaat dat in reactie hierop een proces van protectionisme en behoudzucht
in gang wordt gezet. In de discussie hierover wordt ten onrechte het vizier
gericht op twee elementen: groei van het bruto binnenlands product en fijnmazige
inkomensplaatjes. In plaats daarvan zou het moeten gaan over de verhoging
van de productiviteit. Daarmee wordt de aandacht verschoven naar een gebrekkig
functionerende arbeidsmarkt, alsmede de verstorende werking van topinkomens.Analyse: In het publieke debat krijgt «globalisering»
de rol van boeman toegedicht, vooral vanwege het vermeende effect ervan op
grote delen van de arbeidsmarkt en daarmee op de verdeling van inkomens.De effecten van globalisering op de inkomensverdeling zijn echter bescheiden
dankzij het stelsel van progressieve belastingen en sociale verzekeringen.
De aanleiding voor verdere algemene inkomensherverdelende maatregelen ontbreekt
daarom. Een uitzondering op deze regel wordt gevormd door de topinkomens.
De exorbitante stijging daarvan fnuikt de arbeidsverhoudingen door een dubbele
moraal over belonen en presteren na te leven. Een slecht werkend systeem van «corporate
governance» is hieraan debet. Deze negatieve uitstraling van zelfverrrijking
aan de bedrijfstop is extra schadelijk omdat een cruciaal zorgpunt voor de
Nederlandse economie is dat de marktsector sinds de jaren tachtig aan productiviteit
heeft ingeboet ten opzichte van de VS. Arbeidsmarktinstituties die insiders te veel bescherming bieden en te veel belemmeringen
voor outsiders opwerpen, zorgen voor een gebrekkig
aanpassingsvermogen. De lust tot experimenteren met nieuwe producten en processen
wordt te veel beperkt. Een soepele doorstroming van laagnaar hoogproductieve
activiteiten wordt geblokkeerd. In een mondialiserende wereld zal uiteindelijk
de rekening van deze vorm van rigiditeit hoog oplopen.Beleidsaanbevelingen: (1) Scherp het vigerende
systeem van corporate governance aan; (2) bestrijd
discriminatie op de arbeidsmarkt krachtig; (3) verkort de duur van het recht
op een WW-uitkering; en (4) decentraliseer contractvorming inzake ontslagbescherming.1. Inleiding«Van de verdeling komt de winst». Dit motto gebruikte de befaamde
econoom en Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen ooit om al zijn boeken van een Ex Libris te voorzien, zodat hij bij het openslaan van
zijn boeken direct werd herinnerd aan zijn ideaal om te komen tot een betere
wereld. Voor buitenstaanders zal dit motto als tamelijk cryptisch overkomen.
Liberalen zullen het beschouwen als vloeken in de kerk. Hoe kan immers winst
worden gemaakt door te verdelen? Het gaat echter om twee gerelateerde typen
van verdeling. De eerste vorm is de verdeling van taken, een oud principe
binnen de economische wetenschap en ongetwijfeld de verdeling waar Tinbergen
op doelde1. Wanneer ieder land, ieder bedrijf
of ieder persoon zich toelegt op een goed, dienst of vaardigheid waarin hij
of zij relatief goed is, en op basis van die specialisatie transacties aangaat
met de buitenwereld, dan bieden handel en de eraan ten grondslag liggende
arbeidsverdeling de sleutel tot (welvaarts)winst. Efficiëntie en verdeling
zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door taken af te staan aan anderen
die deze relatief beter kunnen uitvoeren, kunnen nieuwe marktbehoeften beter
worden bevredigd; een dergelijke vorm van verdeling komt de welvaart ten goede.
Dit proces van specialisatie in een internationale context heeft zich het
afgelopen decennium versneld afgetekend met de opkomst van economieën
zoals China en India.De tweede vorm heeft van doen met de verdeling van de welvaart –
in Haags jargon: met de inkomensplaatjes. Beide vormen van verdeling hebben
veel met elkaar te maken: arbeidsverdeling is van invloed op inkomensverdeling
en vice versa, en beide beïnvloeden economische groei en de ontwikkeling
van de productiviteit. Het huidige publieke debat wordt gedomineerd door onrust
over beide omdat, aldus decommunis opinio, mondialisering
gepaard gaat met verschuivingen in de arbeids- en inkomensverdeling op wereldschaal.
Banen verdwijnen van hier naar ver weg, en lonen komen hier onder druk te
staan door de instroom van goedkope arbeidskrachten van elders. De perceptie
is dus dat globalisering niet zozeer gepaard gaat met een toename van de welvaart,
maar vooral met een negatieve uitwerking op de arbeids- en inkomensverdeling.
Dat voedt de angst voor het vreemde en ongewisse. Het gevoel is dat niet alleen
de ongelijkheid tussen arme en rijke landen toeneemt, maar dat hetzelfde het
geval is voor de ongelijkheid binnen landen. Een voorbeeld hiervan is de discussie
over topinkomens, waarbij «globalisering» de zwarte Piet krijgt
toegeschoven.Het grote gevaar is dat op deze onrust wordt gereageerd met maatregelen
die de mogelijke negatieve effecten van globalisering alleen maar versterken.
De Britse econoom Alfred Marshall bepleitte ooit «Cool heads but warm
hearts» voor zijn studenten die de armoede en ongelijkheid in het negentiende-eeuwse
Engeland wilden bestrijden. Kunnen we met zijn motto nog altijd uit de voeten?
In het voorliggende advies zal de Raad deze grote vragen onder de loep nemen
in het licht van de Miljoenennota 2008 en het
daarin geformuleerde beleid. Grosso modo zal de
Raad vijf stellingen verdedigen:1. Momenteel vormen verschuivingen in de algemene inkomensverdeling geen
probleem. Dat geldt echter niet voor het specifieke topsegment. De exorbitante
stijgingen van de topinkomens van de bedrijfselite frustreren de arbeidsverhoudingen
door een dubbele moraal: topbestuurders eisen dat beloning en prestatie in
evenwicht moeten zijn voor alle werknemers onder de top, maar die eis wordt niet op het eigen functioneren betrokken. Topbeloningen worden niet
gedekt door topprestaties.2. Het grote manco van de Nederlandse economie is de haperende stijging
van de productiviteit in de marktsector. De gebrekkige werking van de arbeidsmarkt
vormt een belangrijke verklaring voor de achterblijvende productiviteit.3. De algehele werking van de arbeidsmarkt moet worden verbeterd door
ingebouwde rigiditeiten te ontmantelen. Alleen dan kunnen de noodzakelijke
aanpassingen in de sfeer van de arbeidsverdeling soepel plaatsvinden. De bescherming
van insiders op de arbeidsmarkt moet worden vervangen
door de bevordering van de in- en doorstroom van insiders en outsiders.4. Uiteindelijk heeft een degelijke flexibilisering van de arbeidsmarkt
positieve effecten op de inkomensvorming. Een arbeidsmarkt die aanpassingen
van de arbeidsverdeling mogelijk maakt, geeft een krachtige impuls aan de
stijging van de productiviteit en in het verlengde daarvan oplopende lonen.5. In het verlengde van deze logica-in-vier-stappen moet een groot misverstand
worden opgeruimd: economische groei in termen van het totale nationaal inkomen
is niet waar het om draait. Het gaat om de stijging van de productiviteit,
en dus het nationaal inkomen per capita. Veel maatregelen zijn gericht op
de bevordering van de groei van het totale nationaal inkomen, en die maatregelen
zijn niet altijd welvaartsverhogend.Deze analyse vindt plaats tegen de achtergrond van deMiljoenennota 2008. In de volgende paragraaf wordt daarom eerst deze
nota geduid.2. Duiding Miljoenennota 2008Het Marshalliaans pleidooi om het hoofd koel te houden en tegelijkertijd
een warm hart te koesteren is van belang bij het oordelen over de begrotingsplannen
van het kabinet Balkenende IV. Na jaren van somberen is de Miljoenennota 2008 een document dat positief stemt. De economie
draait op volle toeren en de werkloosheid is laag – kortom: dit kabinet
heeft een goede uitgangspositie om de sociale investeringen te plegen die
zij noodzakelijk acht. Tot voor kort bleven die plannen tamelijk veelomvattend
en vaag. Het kabinet heeft in de Miljoenennota 2008
haar ambitieuze plannen op papier gezet. Dat schept duidelijkheid over hoe
doelen en middelen samenhangen. De overheid kiest nadrukkelijk voor een, in
haar eigen woorden, «solide financiering van een sociale agenda»
(blz. 5). Deze begroting van de sociale agenda oogt prudent. In tijden van
hoogconjunctuur wordt gekozen voor een pas op de inkomensplaats, om daarmee
ruimte te scheppen voor sparen voor slechtere tijden en investeren in de toekomst.
Deze investeringen vergen echter wel waakzaamheid omdat «zachte»
investeringen gepaard kunnen gaan met «zachte» randvoorwaarden.
Anders gezegd: het gevaar van gemiste doelen en overschreden budgetten ligt
op de loer. Dat maakt het noodzakelijk de doelen en plannen verder te expliciteren,
de uitvoering van beleid nauwgezet te volgen en de resultaten vakkundig te
evalueren (REA, 2007). Bewaking hiervan is een belangrijke taak van de Tweede
Kamer.Cruciaal in de berekeningen die aan de begrotingsplannen ten grondslag
liggen, is de groeiveronderstelling. Vooralsnog is deze gesteld op een trendmatige
groei van twee procent. De recente ontwikkelingen op de internationale kapitaalmarkten
impliceren echter dat dit kabinet serieus rekening moet houden met een lager
groeitempo. De onzekerheidsvarianten die het CPB (2007, blz. 21) doorrekent
ten aanzien van de internationale gevolgen van een mogelijke kredietcrisis,
kunnen ook voor Nederland relevant worden. Voor 2008 zou de economische groei
in dat geval een procentpunt lager uit kunnen vallen. Dat betekent dat het EMU-saldo een half procent punt lager kan uitkomen dan de verwachting
zoals geformuleerd in de Miljoenennota. De ernst van de recente Amerikaanse
hypothekencrisis moet zeker niet worden onderschat. Naarmate meer informatie
beschikbaar komt, blijken de zorgen over de consequenties voor de financiële
markten en de reële economie ernstiger te zijn. De gevolgen hiervan voor
de Nederlandse economie kunnen verstrekkender zijn dan tot voor kort werd
gedacht. Uit een peiling1 in september 2007 blijkt
dat het vertrouwen onder Amerikaanse en Europese financiële topmanagers
(zgn. «Chief Financial Officers») drastisch is gedaald. Hoewel
hun eigen bedrijven (nog) gezond zijn, koesteren de financieel directeuren
sterke twijfels over de capaciteit van de Europese economieën om de wereldwijd
opstekende storm op de kredietmarkten het hoofd te bieden. Als resultaat daarvan
worden acquisitie-, fusieen investeringsplannen opgeschort, hetgeen een negatief
effect op de macro-economie kan hebben. Mochten deze voorspellingen uitkomen,
dan zijn maatregelen die de Nederlandse economie «globalization proof»
maken van nog groter belang dan zij sowieso al
zijn. Dat maakt de navolgende analyse nog urgenter.3.Waar het om lijkt te draaien: de ongelijkheidAlgemene ongelijkheidWie de economische geschiedenis van de wereld overziet, komt ongetwijfeld
tot de conclusie dat twee dominante krachten de aanzet hebben gegeven tot
een modern economisch groeiproces: globalisering en technologische vooruitgang.
Zeker ook Nederland heeft in het verre en nabije verleden volop van beide
krachten geprofiteerd. Nog steeds geldt Nederland als een zeer open economie.
Het is allang niet meer voorstelbaar hoe een gesloten en autarkisch Nederland
eruit zou zien. Globalisering en technologische veranderingen zijn nauw met
elkaar verbonden omdat het moderne groeiproces, dat met de komst van de industriële
revolutie op gang is gekomen, steunt op de wijze waarop technologisch kennis
zich verspreidt (Lucas, 2006). Dergelijke kennis kan verpakt zitten in goederen
of in mensen die zich over de landsgrenzen bewegen. Veel hangt in dit verband
af van de mate waarin economieën zich open stellen voor buitenlandse
handel, investeringen en ideeën. De ongelijkheid die tussen landen in
de loop der eeuwen is ontstaan, is groot vanwege grote landenverschillen in
termen van (gebrek aan) deze openheid. In de naoorlogse periode van de vorige
eeuw heeft een versnelling plaatsgevonden, waardoor die ongelijkheid alleen
maar groter is geworden (zie Bourguignon en Morrison, 2003).Vandaag speelt deze kwestie opnieuw, met hernieuwde kracht. Een gangbaar
angstbeeld is dat processen van globalisering en technologische veranderingen
gepaard gaan met een groeiende ongelijkheid niet alleen tussen maar vooral binnen landen. De
vraag is echter of deze angstbeelden op feiten berusten. Welke ontwikkeling
laat de binnenlandse ongelijkheid werkelijk zien? Wie de inkomensstatistieken
analyseert, weet dat de inkomensongelijkheid in Nederland in algemene zin
nauwelijks beweegt. Voor de overgrote meerderheid van de Nederlanders geldt
dat zij sinds jaar en dag met ongeveer dezelfde mate van ongelijkheid worden
geconfronteerd. Daarnaast is het niveau van ongelijkheid in Nederland gering
in vergelijking met andere landen. De laatste tien jaar is de ongelijkheid
echter licht toegenomen. Is dat erg? Om een typisch economenantwoord te geven:
dat hangt er vanaf. Ongelijkheid en ongelijkheidsmaatstaven betekenen niet
noodzakelijk hetzelfde. In een verder weg gelegen verleden hadden economen
een dagtaak aan pogingen om de ongelijkheid in allerlei kengetallen te vatten.
De conclusies kunnen sterk variëren al naargelang de maatstaf die wordt
gehanteerd (Fields, 2007).Zeker is dat de verdeling van inkomens in Nederland in internationaal
perspectief een beperkte afstand tussen middenklasse en de bovenkant van de samenleving laat zien (zie figuur 1): de toptienprocent heeft
een inkomen dat 1,8 maal het niveau van de middeninkomens (met een jaarinkomen
van € 34 210 in 2005) bedraagt en de afgelopen tien jaar is
die afstand marginaal groter geworden1.Figuur 1: Groei inkomensongelijkheid tussen hoge inkomens
en middeninkomens op de arbeidsmarkt in OESO-landen, 1995–2005aa Inkomens in deze figuur verwijzen naar bruto inkomens
van een voltijdwerknemer. Middeninkomens zijn werknemers die zich precies
halverwege de inkomensverdeling (50e percentiel) bevinden en hoge inkomens
worden gevormd door de bovenste tien procent van de arbeidsmarkt.Bron: OECD (2007, blz. 268).De inkomensongelijkheid is niet altijd zo beperkt geweest. Aan het begin
van de twintigste eeuw was de inkomensongelijkheid groot. Nederland onderscheidde
zich niet van landen als de Verenigde Staten (VS) en het Verenigd Koninkrijk.
Gedurende de twintigste eeuw is die ongelijkheid spectaculair afgenomen. Vanaf 1977
is de ongelijkheid stabiel gebleven. Alleen de laatste tien tot twintig jaar
is daar licht verandering in gekomen. Nog altijd zal een Nederlander echter
niet snel hele grote inkomenssprongen kunnen maken. De leraar die bijvoorbeeld
directeur van zijn school wordt, ziet zijn inkomen niet spectaculair stijgen:
de afstand in salaris is verhoudingsgewijs klein. Deze beperkte ongelijkheid
deelt Nederland met Scandinavische landen, waar de ongelijkheid nog een tikkeltje
gematigder is. Het gematigde beeld contrasteert sterk met dat van de VS: daar
is de verhouding top/midden 2,3. Ook in Oost-Europese landen zoals Hongarije
en Polen is de ongelijkheid sterk toegenomen ten tijde van de transitie naar
een markteconomie. De feiten bieden dus geen ondersteuning voor
de algemene perceptie dat de ongelijkheid in Nederland sterk is gestegen,
en steeds meer Angelsaksische vormen aanneemt. Het is aannemelijk dat deze
vertekening van de beeldvorming het gevolg is van ontwikkelingen in de absolute
top van het inkomensgebouw.Specifieke ongelijkheidWat de deelnemers aan het debat over inkomensverdeling vaak verblindt,
zijn de enorm hoge inkomens die zijn weggelegd voor de topbestuurders in zowel
de publieke en vooral de private sector. Deze ontwikkeling voedt het onbehagen,
met alle negatieve gevolgen van dien voor de arbeidsverhoudingen omdat een
dubbele moraal wordt gehanteerd ten aanzien van de relatie tussen belonen
en presteren. Als wordt geëist dat beloning en productiviteit in evenwicht
moeten zijn voor werknemers van hoog tot laag, dan moet de beloning aan de
top ook in lijn zijn met de geleverde prestaties. De kleine groep van bovenbazen
houdt de gemoederen in zowel de publieke als de private sector bezig. Deze
discussie volgt met een zekere vertraging het Amerikaanse debat, waar de groei
van de topinkomens al sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw pregnant is.
De vele boekhoudschandalen hebben het debat explosief aangewakkerd. Op de
top van de aandelenmarkt in het jaar 2000 ontvingen Chief Executive Officers
(CEO’s) van de Standard & Poor 500 een beloning die 570 (sic) maal
het gemiddelde loon van de werknemers bedroeg: voorwaar een beloning die zeker
niet als standard of poor valt aan te merken.Ondanks de publieke verontwaardiging daarover zijn deze verschillen sindsdien
alleen maar verder opgelopen, ook in Nederland. Een groot deel van de topbeloningen
is direct gerelateerd aan de beursontwikkeling. Ook wanneer uitsluitend naar
loon en bonussen wordt gekeken, is de ongelijkheid echter groot (zij het aanzienlijk
gematigder): in 1970 ontving een Amerikaanse CEO 30 keer het gemiddelde loon
van werknemers, terwijl de afstand tussen top en werknemer in 2002 een factor
90 bedroeg (Hall en Murphy, 2003). De publieke verontwaardiging lijkt de internationale
topbestuurders met dito inkomen niet echt te raken. De reactie van de bedrijfselite
doet in veel opzichten denken aan de «camp» pianist Liberace die
ooit over zijn fabelachtige inkomen en afgunstige critici zei: «The
take was terrific but the critics killed me. I cried all the way to the bank.»
De afstand tussen de topinkomens en de rest van de Nederlandse arbeidsmarkt
is groot en begint Amerikaanse vormen aan te nemen, waarbij opvalt dat de
sector «olie» en financiële dienstverlening rijk bedeeld
is met topinkomens1. Een rijk beloonde top die –
wat er ook gebeurt – kan rekenen op loonstijgingen vraagt de werkvloer
voortdurend om zich te matigen. Dat deze tweedeling in de samenleving gaat
wrikken, mag geen verbazing wekken. Het zet de arbeidsverhoudingen op scherp.
Uiteindelijk is deze ontwikkeling niet goed voor de betreffende ondernemingen,
noch voor de samenlevingen waarin zij opereren. Een veronachtzaming hiervan
kan bovendien een ontsporend proces in gang zetten waarbij de keuze voor een
bestaan als productief ondernemer wordt ingewisseld voor beter betaald improductief«ondernemerschap»,
met negatieve langetermijngevolgen voor de economische groei (Murphy et al., 1991).VerklaringenEen veelgehoorde verklaring voor de enorme stijgingen aan de top van het
inkomensgebouw is weer diezelfde boosdoener: globalisering. De gedachte is
dat globalisering tot één mondiale markt voor topmanagers leidt.
Technologische vooruitgang heeft managementvaardigheden algemener gemaakt,
minder specifiek voor een sector of een bedrijf. De scheepsbouwdirecteur van
vroeger bleef altijd in de scheepsbouw, en een bankier was een bankier voor
het leven. De standaardisering van managementvaardigheden impliceert dat het
de normaalste zaak van de wereld is geworden wanneer een directeur verhuist
van een havenbedrijf naar een chemiebedrijf. De vele gesegmenteerde markten
voor managers zijn versmolten tot één markt, binnen
en tussen landen, waardoor de concurrentie om het schaarse topmanagementtalent
is toegenomen, en de prijs overal even exorbitant zal zijn. Deze mechanismen
lijken zeker de markt voor Amerikaanse topmanagers goed te beschrijven (Gabaix
en Landier, 2006). Als deze vorm van globalisering doorzet, valt een nog grotere
opwaartse trend van topinkomens te verwachten in de andere landen, inclusief
Nederland, die in de sfeer van de topbeloningen nog een achterstand kennen
ten opzichte van de Amerikaanse bedrijfselite.Drie feiten weerspreken deze logica (Atkinson en Salverda, 2005; Piketty
en Saez, 2006). In de eerste plaats is de internationale mobiliteit van topmanagers
beperkt: de meerderheid van de topmanagers is afkomstig uit het land van herkomst
van de onderneming. In de tweede plaats zijn de landenverschillen groot: de
topinkomens in landen zoals Frankrijk, Japan en Nederland blijven nog ver
achter bij die in de Angelsaksische wereld. In de derde plaats is de koppeling
aan prestaties zoek: het bewijs dat de topbeloningen stroken met topproductiviteit
ontbreekt. Een mogelijk alternatieve verklaring is daarom dat topmanagers
de macht bezitten om hun eigen beloningspakket samen te stellen. Een effectieve
tegenmacht ontbreekt. De toezichtstructuur kraakt. Hiermee zijn de belangen
van aandeelhouder noch werknemer op de lange termijn gediend. De contracten
van topbestuurders zijn in hoge mate gevat in prestatietermen, maar de prestaties
dekken de beloningen niet. De topcontracten impliceren te veel bewegingsruimte
om zich een deel van de winst toe te eigenen (Bebchuk en Fried, 2004). In
feite lijden topbestuurders aan de VOC-mentaliteit die de Heren Zeventien
in de begintijd van de VOC tentoonspreidden. In plaats van de belangen van
de VOC en de aandeelhouders te dienen, stelden zij zich op alsof de onderneming
volledig hun eigendom was. Een gebrekkige «corporate governance»-structuur
doet zich gelden in tal van gedragingen. Een duidelijk voorbeeld betreft het
veelvuldig gebruik van vertrekbonussen. Voor een dergelijke bonusregeling
bestaat geen economische grond. In het basissalaris van topbestuurders is
reeds het afbreukrisico verwerkt. Het is onzinnig om in een contract nog eens
vast te leggen dat een bestuurder bij vertrek extra geld mee moet krijgen1.De conclusie is dat «globalisering» maar zeer ten dele de
verklaring van de exorbitante stijgingen in de bedrijfstop kan vormen. De
kernoorzaak van de ongebreidelde topinkomenstijgingen heeft vooral te maken
met een slecht functionerende beheers- en toezichtstructuur die toestaat dat
bestuurders zich een onevenredig deel van de winst toe-eigenen. De opdracht
om topinkomens in de private sector goed te onderbouwen met economische argumenten
die steek houden, en dus om niveau en stijging in toom te houden, ligt in
eerste instantie bij sterke en evenwichtige raden van commissarissen die zich
eigenwijs en onafhankelijk durven op te stellen. Indien deze raden hun werk
niet naar behoren doen, dient de overheid daar zelf perk en paal aan te stellen.
Zelfregulering werkt niet (van Ees et al., 2007).
Het is verstandig om op korte termijn deze koe bij de horens te vatten omdat
de exploderende topinkomens een sfeer scheppen die een soepele werking van
de arbeidsmarkt in de weg staat. En juist die soepele werking van de arbeidsmarkt
vormt de sleutel tot het oplossen van de grootste zwakte die de Nederlandse
economie kenmerkt: de achterblijvende productiviteitstijging.4. Waar het echt om draait: productiviteitDe feitenWat in het debat over ongelijkheid en topbeloningen op de achtergrond
dreigt te raken, is dat lonen en beloningen geschraagd moeten worden door
productiviteit. Een bedrijf kan niet lang bestaan als het zijn werknemers
een loon betaalt dat in geen verhouding staat tot de productiviteit van deze
werknemers. Een belangrijk zorgpunt is dat de productiviteit van de
Nederlandse werknemer vis-à-vis de belangrijkste
tegenspelers in de wereld achteruit gaat. In de vroege jaren tachtig van de
vorige eeuw lag onze productie per gewerkt uur in de marktsector meer dan
15 procent boven het niveau in de VS (zie figuur 2). Inmiddels bevindt de
Nederlandse productiviteit zich bijna tien procent onder het Amerikaanse niveau.
Een kernoorzaak is de geringere vaardigheid van Europese en Nederlandse bedrijven
om de nieuwste technologieën te omarmen. Het aandeel van ICT-kapitaalgoederen
(computers en software) is in de VS twee keer hoger dan in Nederland, waar
deze slechts 11 procent van het productiekapitaal in 2004 bedroegen. Steeds
meer onderzoek wijst uit dat de lagere penetratiegraad van risicovolle technologieën
mede te wijten is aan minder flexibele arbeidsmarkten. In dat licht is het
ook niet verwonderlijk dat onderzoekers van de OESO concluderen «dat
strikte bescherming van werknemers met vaste contracten de productiviteitsgroei
afremt, hoogst waarschijnlijk door het belemmeren van de beweging van arbeid
naar aankomende, hoogproductieve, activiteiten, bedrijven, of sectoren»
(Bassanini en Venn, 2007). Ontslagbescherming heeft nauwelijks effect op het
aantal banen of de baandestructie, maar belemmert wel de doorstroming van
banen in sectoren die structureel krimpen (Haltiwanger et al., 2006; Micco en Pages, 2006).Ondernemingen verschillen enorm in hun productiviteit: de topbedrijven
produceren met dezelfde productiemiddelen twee of drie keer zoveel als de
achterblijvers in het bedrijfspeloton. Een land waar productiemiddelen zich
continu verplaatsen van minder naar meer productieve bedrijven, zal een hogere
productiviteit kennen dan landen waar middelen «vast» zitten bij
ondermaats presterende bedrijven1. Hier ligt de
crux van de achterstand van Europa en Nederland. Een industrieel bedrijf dat
in Europa sluit is twintig procent minder productief dan een gemiddeld bedrijf,
terwijl het gat in de VS beduidend minder dan tien procent bedraagt. In de
Europese Unie (EU) komt ruim dertig procent van de banendestructie voort uit
het geheel sluiten van deze zeer onproductieve bedrijven, terwijl in de VS
slechts tien procent van de destructie hierdoor wordt veroorzaakt (Bartelsman et al., 2007). Een bedrijf in de VS zal bij tegenvallende
prestaties veel sneller de werkgelegenheid aanpassen en het productiviteitsgat
niet zo hoog laten oplopen. Inspanningen van bedrijven om hoge ontslagkosten
te vermijden, kunnen op deze manier leiden tot een lange lijdensweg met lage
productiviteit, en met uiteindelijk hetzelfde banenverlies als resultaat.
Doordat werknemers te lang bij laagproductieve bedrijven blijven werken, verliest
Nederland drie à vier procent in het productiviteitsniveau. Figuur 2: Arbeidsproductiviteit marktsectora
(per gewerkt uur) in Nederland en EU-15 ten opzicht van het Amerikaanse productiviteitsniveau,
1977–2004a Bij de vergelijking met de VS is de landbouwsector buiten
beschouwing gelaten.Bron: http://www.euklems.org/, eigen bewerking.Behalve dit selectie-effect van een flexibele arbeidsmarkt op de productiviteit
van bedrijven begint het indirecte effect via verhoging van risicovolle innovatie
steeds duidelijker te worden. Omdat informatie- en vooral communicatietechnologie
in de loop der tijd goedkoper zijn geworden, kunnen bedrijven veel winnen
door te experimenteren met andere distributiekanalen en -allianties (Brynjolfsson et al., 2006). Deze experimenten zijn soms succesvol,
maar vaak ook niet. Dat maakt omvangrijke toe- en uittreding noodzakelijk
en onvermijdelijk. Bedrijven zullen dit soort risicovolle veranderingen minder
uitproberen in landen met een hoge ontslagbescherming. Kortom: het verschil
tussen de matige productiviteitsgroei in de EU en Nederland enerzijds en de
dynamische ontwikkeling van de economie in de VS anderzijds lijkt voor een
belangrijk deel zijn oorsprong te hebben in hoe arbeidsmarktinstituties en
het arbeidsmarktbeleid zijn vormgegeven.De arbeidsmarktWie insiders te zeer beschermt ten koste van outsiders, verliest niet alleen het vermogen tot experimenteren
en aanpassen, maar roept uiteindelijk ook de wrevel en zelfs haat op van buitenstaanders
die geen kans krijgen. In de VS zijn arbeidsmarktinstituties erop gericht
om buitenstaanders (immigranten, vrouwen, oudere werknemers, et cetera) de kans te geven om toe te treden en carrière
te maken. Die focus kent zijn prijs omdat het betekent dat de insiders minder
bescherming genieten. In Europa en Nederland is die afweging anders uitgevallen,
en kunnen zittende partijen juist op meer bescherming rekenen dan buitenstaanders.
Hierbij is echter de gulden middenweg uit het oog verloren. De bescherming
op de arbeidsmarkt uit zich in vaste contracten met stijgende loonprofielen
over de loopbaan, royale sociale zekerheidsarrangementen, hoge ontslagkosten,
veel verlofdagen, e.d. Het gevolg daarvan is een economie die onder zijn mogelijkheden
presteert omdat enerzijds beschermde insiders
de benodigde arbeidsbewegingen blokkeren en anderzijds outsiders worden buitengesloten zodat de even nodige creativiteit
ongebruikt blijft (zie ook REA, 2006).De Nederlandse arbeidsmarkt heeft op indirecte wijze een deel van de benodigde
flexibiliteit verworven door veel gebruik te maken van uitzendwerk en tijdelijke
contracten. Dat laat onverlet dat het overgrote deel van de Nederlandse
werknemers met vaste contracten – dit betreft 91 procent van de werknemers –
nog op veel bescherming kan rekenen die het aanpassingsvermogen van de Nederlandse
economie hindert. En dat aanpassingsvermogen is noodzakelijk om van globalisering
en innovaties te profiteren. Langs een aantal wegen komt de bescherming van insiders ten koste van outsiders
tot uiting. Vier voorbeelden kunnen dat illustreren:• Asymmetrische aanpassing. Wanneer een
bedrijf te maken krijgt met neergang, dan vindt aanpassing plaats. Door de
relatief goede bescherming worden oudere werknemers aanzienlijk minder sterk
getroffen door conjuncturele fluctuaties op de arbeidsmarkt dan jonge werknemers1. Die asymmetrische behandeling van jongeren en ouderen
op de arbeidsmarkt vinden we ook terug op de werkvloer: wanneer jongeren slecht
functioneren, worden ze ontslagen; wanneer ouderen slecht functioneren, worden
ze op een plek gezet waar ze weinig kwaad kunnen en worden gedoogd, tot grote
onvrede van de collega’s (van Dalen et al.,
2007). Dat deze asymmetrie de productiviteit niet ten goede komt, is een open
deur.• Luxe uittredingsarrangementen. Lange
tijd hebben werkgevers de VUT dan wel de WAO kunnen gebruiken als een luxueuze
afvloeiingsroute op kosten van het collectief. Ook de overheid heeft in het
verleden het slechte voorbeeld gegeven door oudere werknemers af te laten
vloeien, recent nog via de zogenaamde Remkes-regeling. Gelukkig is de overheid
op dit punt tot bezinning gekomen, getuige de opmerking van secretaris-generaal
Roel Bekker, belast met het vernieuwen van de rijksdienst: «De kosten
voor de overheid van die vertrekregeling wogen niet op tegen de baten. [...]
Ook medewerkers die totaal niet overbodig waren, maakten er dankbaar gebruik
van»2. Nog altijd bestaan te veel regelingen
die de facto asymmetrische afvloeiing subsidiëren.• Langdurige werkloosheid. Werknemers
zullen minder weerstand tegen dynamiek hebben als baanverlies niet direct
tot een een substantiële financiële tegenslag leidt. Aan de ene
kant kan een collectieve werkloosheidverzekering voorkomen dat werknemers
door gebrek aan inkomen onvoldoende tijd kunnen besteden aan het vinden van
een passende nieuwe baan. Aan de andere kant moeten duur en hoogte van de
uitkering, alsmede het toezicht op zoekinspanning, wel voldoende stimulerend
zijn om actief naar een passende nieuwe baan te zoeken. Het is moeilijk om
op objectieve gronden een maximale duur te bepalen, maar als het zoekproces
zelfs na enkele jaren nog niet met succes is bekroond, valt slecht vol te
houden dat de gezochte baan wel ergens bestaat maar helaas nog niet is gevonden.
Kennelijk is in dat geval de beoogde baan geen realistisch doel. Een maximale
uitkeringsduur die kan oplopen tot meer dan drie jaar (38 maanden, om precies
te zijn), is daarom niet goed te verdedigen. De relatief gunstige behandeling
is ook duidelijk terug te vinden in de werkloosheidscijfers (zie tabel 1).
Het werkloosheidsniveau is relatief laag in Nederland, maar de werkloosheidsduur
behoort tot de hoogste in Europa. Wat extra zorgen baart, is dat de werkloosheidsduur
de laatste paar jaren alleen maar is toegenomen.Tabel 1: Langdurige werkloosheid onder mannen (als percentage
van de werkloosheid onder mannen), 1994–2006 199420042006 6 maanden of langer12 maanden of langer6 maanden of langer12 maanden of langer6 maanden of langer12 maanden of langerNederland74,350,058,236,064,346,8Australië56,939,937,023,433,120,1Canada34,519,518,910,416,19,1Japan40,221,456,140,255,540,9VS22,213,923,013,718,610,7EU-1566,046,959,541,661,144,8EU-1965,345,461,643,262,846,2OESO52,034,947,031,945,932,4Bron: OESO (2007, blz, 266)• Discriminatie naar leeftijd, geslacht en etniciteit. Discriminatie op basis van etniciteit en leeftijd is volgens een
recente Eurobarometer-enquête (EC, 2007) wijdverspreid in Nederland.
Het Nederlandse niveau behoort tot de hoogste in Europa. Dat probleem doet
zich bij uitstek voor onder allochtonen. Allochtonen zijn echter niet de enige outsiders: ook oudere werknemers en vrouwen hebben moeite
om aan de slag te raken, of om een passende baan op niveau te vinden. Vooral
voor oudere werknemers geldt dat zodra zij buiten de boot vallen, zij niet
snel een nieuwe baan vinden. Het gevolg is dat zij langdurig werkloos blijven.Deze vier voorbeelden geven aanleiding tot twee observaties. In de eerste
plaats gaat de bescherming van de één (insiders) ten koste van de ander (outsiders).
Dat veroorzaakt een niveau van discriminatie die Nederland in de Europese
top brengt. In de tweede plaats impliceert bescherming dat aanpassingen niet
of suboptimaal plaatsvinden. Beide observaties maken duidelijk dat de huidige
arbeidsmarktinstituties een rem op de productiviteitsgroei zetten. Om de outsiders een kans te geven op de arbeidsmarkt, en om
zodoende het aanpassingsvermogen en de experimenteerkracht van een economie
te stimuleren, moeten bestaande arbeidsmarktinstituties open gebroken worden.
Het kabinetsvoornemen om het vigerende ontslagsysteem te herijken is daarom
terecht.Het ontslagsysteemIn het huidige ontslagrecht hebben werkgevers de keus uit twee toetsen
op redelijkheid van het ontslag, vooraf volgens het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhouding
(BBA) en achteraf volgens de Wet op de Arbeidsovereenkomst. Toetsing vooraf
ligt voor de hand als een duidelijke dam moet worden opgeworpen tegen onredelijkheid,
en als die onredelijkheid snel en trefzeker kan worden vastgesteld. Geldt
de eerste conditie niet, dan omvat de toetsing ook de overbodige beoordeling
van talloze gevallen die niet onredelijk zijn. Geldt de tweede conditie niet,
dan leidt het noodzakelijke tijdbeslag voor zorgvuldige beoordeling tot grote
vertraging voor gevallen die achteraf niet wegens onredelijkheid zouden zijn
bestreden. Preventieve toetsing door het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI)
kan tijdrovend zijn: 70 procent van de gevallen is binnen zes weken beslist;
de rest duurt langer (zie Deelen et al., 2006,
blz. 65). Dit lijkt erop te duiden dat preventieve toetsing geen eenvoudige
zaak is: het vergt zorgvuldigheid en dus tijd. En dit betreft dan nog zaken
waar bewust voor de CWI is gekozen – d.w.z.: met de verwachting van
een gerede kans op toestemming. De toetsing achteraf op de onredelijkheid
via de kantonrechter vindt alleen plaats om de hoogte van de ontslagvergoeding
vast te stellen (de zogenaamde correctiefactor in de ABC-formule). De route
via de kantonrechter leidt altijd tot ontslag; de kantonrechter wordt alleen
ingeschakeld om de hoogte van de ontslagvergoeding te betalen.
Deze vergoeding wordt in hoge mate mechanisch vastgesteld1.Het is in het belang van de huidige arbeidsrelatie dat een werknemer investeert
in de arbeidsrelatie. Op een goed functionerende arbeidsmarkt moet een werknemer
immers ook oog hebben voor betere alternatieven die zich ontwikkelen, zowel
om in normale tijden zijn kansen te benutten als om in slechte tijden goed
weg te kunnen komen. Met andere woorden: er is een optimaal niveau van bescherming.
Het optimum zal niet overal hetzelfde zijn. In een baan waarin weinig specifieke
vakkennis vereist is en waarvoor weinig inwerktijd, investering en specifieke
ervaring nodig zijn voor een goede prestatie, heeft het geen zin om de werknemer
garanties te bieden om te voorkomen dat zijn investeringen van het ene moment
op het andere waardeloos kunnen worden gemaakt. Verschillen in omstandigheden –
per baan, bedrijf en sector – zijn argumenten tegen een uniforme, van
bovenaf opgelegde regeling. Zulke verschillen pleiten voor een gedifferentieerde
behandeling. MacLeod en Nakavachara (2007) laten inderdaad zien dat ontslagbescherming
in de VS werkgelegenheid bevordert in banen waarin veel moet worden geïnvesteerd
in de arbeidsrelatie, terwijl het effect negatief is voor banen met weinig
specifieke investeringen.Gelet op deze overwegingen ligt het voor de hand om de preventieve toetsing
door het CWI af te schaffen (d.w.z.: de relevante bepalingen in het BBA te
schrappen). Dit is in lijn met eerdere voorstellen gedaan door het kabinet2. Naar het oordeel van de Raad zou nog meer gewonnen
kunnen worden door meer differentiatie op individueel (bedrijfs)niveau aan
te brengen. Een ontslagvergoeding, evenals een opzegtermijn, kan beter door
betrokken partijen contractueel worden geregeld dan uniform van boven worden
opgelegd. Sterke individuele partijen doen dit al; voor andere gevallen kunnen
algemene regels worden geformuleerd in cao’s. Indien vervolgens nog
problemen resteren, dan kan een werknemer, al dan niet gesteund door de vakbond,
alsnog naar de rechter stappen voor echte toetsing achteraf. Eenzelfde decentrale
oplossing zou kunnen gelden voor het maken van afspraken over de opzegtermijn.5. ConclusiesWie de welvaartwinst van de verdeling wil plukken, (1) moet handelen naar
de relatieve (’comparatieve’) voordelen in het voortbrengen van
goederen, diensten en ideeën en (2) moet de veerkracht bezitten om zich
aan te passen aan nieuwe technologieën en nieuwe toetreders in plaats
van deze bij voorbaat uit te sluiten. Een kernpunt van samenlevingen die overleven
(Diamond, 2005), is dat zij zich tijdig kunnen aanpassen, en niet blijven
vasthouden aan waarden, normen en praktijken die in het verleden succesvol
waren. Het negeren van deze principes brengt het grote gevaar met zich mee
dat behoudende beleidsmaatregelen worden genomen die in hoge mate worden ingegeven
door ongenoegen en onbehagen. Het onbehagen stoelt bij «globalisering»
op een angst voor het vreemde, en bij technologische
vooruitgang vooral op een angst voor het ongewisse.
Het is daarom belangrijk om de beleidsvorming niet te laten dicteren door
angst en onbehagen. Onder druk van de angst voor globalisering kan het adagium «Cool
heads but warm hearts» bij beleidsmakers naar de achtergrond verdwijnen.
In hun plaats zullen steeds meer «hot heads with cold hearts»
of «hot heads with warm hearts» op het toneel verschijnen, waarbij
het a priori moeilijk valt te bepalen wie van
deze twee meer kwaad dan goed doet. Kortom: de ontwikkeling van beleid moet
beginnen bij de feiten. In de context van het voorliggende advies springen
twee observaties in het oog.In de eerste plaats bestaat een groot misverstand over de bronnen van
welvaart: het draait om de stijging van de productiviteit, en niet om de groei
van het nationaal inkomen3. Globalisering en
technologische veranderingen zijn zonder twijfel de belangrijkste
bronnen van welvaart geweest in de afgelopen twee eeuwen. Internationale handel
in de meest brede zin van het woord geeft ontwikkelingslanden bovendien de
kans om zich ook echt te ontwikkelen. Dat er perioden zijn geweest waarin
globalisering niet heeft gewerkt, heeft meer te maken met de contraproductieve
reactie van de economische politiek op een veranderende wereld waarin een
nieuwe arbeidsdeling verlies van werk betekent en waarin het moeilijker is
in te zien dat tegenover verlies ook meer winst staat (Williamson, 2002).
Burgers en politici kennen een groter gewicht toe aan verlies dan aan winst,
hetgeen ook verklaard waarom de status quo zo moeilijk valt te veranderen.
Het is van belang niet weer in deze val te trappen in de moderne wereld die
vanwege versnelde processen van globalisering en technologische veranderingen
voor grote uitdagingen staat.In de tweede plaats lijkt beleid steeds meer geïnspireerd te worden
door een groeiende inkomensongelijkheid en wordt veel in het werk gesteld
om deze ontwikkeling teniet te doen. De feiten zijn echter dat ongelijkheid
zeer beperkt is in Nederland. De laatste tien jaar is de inkomensongelijkheid
licht toegenomen. De aanleiding voor algemene inkomensherverdelende maatregelen
ontbreekt daarom. Inkomensongelijkheid is niet noodzakelijkerwijs een zwakte
zolang: (1) een goed functionerend vangnet bestaat voor degenen die tot armoede
dreigen te vervallen buiten hun eigen schuld; (2) iedereen – ongeacht
leeftijd, etniciteit of geslacht – een gelijke kans krijgt om een toe
te treden tot de arbeidsmarkt en carrière te maken; en (3) de beloning
in overeenstemming is met wat wordt geproduceerd – eenvoudig gesteld «loon
naar werken» wordt verdiend. Het armoedevangnet in Nederland is adequaat:
internationaal gezien bewerkstelligt het systeem de kortst durende armoede
(Burniaux et al. 2006). Beide andere aspecten
vormen wel een zorgpunt. De gelijke kansen op toetreding worden ernstig beperkt
door arbeidsmarktinstituties die omvangrijke bescherming bieden aan insiders. Het gevolg is discriminatie van outsiders en een economie die onder zijn mogelijkheden presteert.
De bestaande arbeidsmarktinstituties vormen niet alleen een hinderpaal voor outsiders om werk te vinden, zij vormen ook een belangrijke
hinderpaal om ten volle van de kansen van globalisering en innovaties te kunnen
profiteren. Zij ondermijnen het aanpassingsvermogen van de samenleving en
ontnemen bedrijven de lust tot experimenteren. Arbeidsmarktinstituties, zoals
het ontslagrecht, kunnen daarom een opfrisbeurt gebruiken. De andere zorg
betreft de topinkomens. De enorme denivellering aan de top voedt het onbehagen
en fnuikt de arbeidsverhoudingen. De relatie tussen topbeloning en topprestatie
is zoek en het ligt voor de hand om te stellen dat de rede weer terug moet
keren in de topbeloningen.De krachtige stimulering van de stijging van de productiviteit is een must voor de Nederlandse economie. Daarvoor is een soepel
functionerende arbeidsmarkt essentieel. Dat betekent dat (i) de verstorende
stijgingen van de topbeloningen moeten worden doorbroken; en (ii) rigiditeiten
op de arbeidsmarkt moeten worden ontmanteld. In concreto stelt de Raad daarom
vast dat vier beleidsterreinen prioriteit verdienen:• Scherp het vigerende systeem van corporate governance aan;• bestrijd discriminatie op de arbeidsmarkt krachtig;• verkort de duur van het recht op een WW-uitkering; en• decentraliseer contractvorming terzake ontslagbescherming.Raad van Economisch AdviseursProf. dr. C.G. Koedijk (voorzitter)Prof. dr. E.J. BartelsmanProf. dr. S.C.W. EijffingerProf. dr. J. HartogProf. dr. A. van WitteloostuijnSecretaris: dr. H.P. van DalenReferentiesAtkinson, A.B. en W. Salverda, 2005, Top Incomes in the Netherlands
and the United Kingdom Over the 20th Century, Journal of
European Economic Association, 3: 883–913. Bartelsman, E.J.,
J. Haltiwanger en S. Scarpetta, 2004, Microeconomic Evidence of Creative Destruction
in Industrial and Developing Countries, World Bank Policy Research Working
Paper 3464, December.Bartelsman, E.J., E. Perotti en S. Scarpetta, 2007, Barriers to Exit,
Experimentation and Comparative Advantage, working paper VU, Amsterdam.Bassanini, A. en D. Venn, 2007, Assessing the Impact of Labour Market
Policies on Productivity: A Difference-in-Differences Approach. OECD, ELSA
working paper 54, 2007, Parijs.Bebchuk, L. en J. Fried, 2004, Pay Without Performance –
The Unfulfilled Promise of Executive Compensation, Harvard University
Press, Cambridge MA.Bourguignon, F. en C. Morrison, 2002, Inequality Among World Citizens,
1820–1992, American Economic Review, 92:
727–744.Brynjolfsson, E., A. McAfee, M. Sorell en F. Zhu, 2006, Scale without
Mass: Business Process Replication and Industry Dynamics, Harvard Business
School Working Paper, 07–016, Cambridge MA.Burniaux, J.M., F. Padrini en N. Brandt, 2006, Labour Market Performance,
Income Inequality and Poverty in OECD Countries, Working Paper no. 500, OECD,
Parijs.CPB, 2007, Macro-Economische Verkenning 2008,
Sdu, Den Haag.Dalen, H.P. van, K. Henkens en J.J. Schippers, 2007, Oudere werknemers door de lens van de werkgever, NIDI Rapport, no. 74, Den
Haag.Deelen, A., E. Jongen en S. Visser, 2006, Employment
Protection Legislation, CPB Document 135, Den Haag.Diamond, J., 2005, Collapse – How Societies Choose
to Fail or Survive, Allen Lane, Londen.Ees, H. van, N. Hermes, R. Hooghiemstra, G. van der Laan, T. Postma en
A. van Witteloostuijn, 2007, Corporate Governance Codes: The Case of the Netherlands, International Journal of Corporate Governance, te verschijnen.European Commission, 2007, Discrimination in the European
Union, Special Eurobarometer 263, Luxemburg.Fields, G.S., 2007, How Much Should We Care About Income Inequality in
the Course of Economic Growth?, Journal of Policy Modeling, 29: 577–585.Gabaix, X. en A. Landier, 2006, Why Has CEO Pay Increased So Much?, NBER
Working Paper, no. 12 365, Cambridge MA.Gielen, A.C. en J.C. van Ours, 2006, Age-specific Cyclical Effects in
Job Reallocation and Labor Mobility, Labour Economics,
13: 493–504.Hall, B.J. en K.J. Murphy, 2003, The Trouble with Stock Options, Journal of Economic Perspectives, 17: 49–70.Jolink, A., 2003, Jan Tinbergen – The Statistical
Turn in Economics, Chimes, Rotterdam.Lucas, R.E., 2006, Trade and Diffusion of the Industrial Revolution, NBER
Working Paper no. 13 286, Cambridge MA.MacLeod, B. en V. Nakavachara, 2007, Can Wrongful Discharge Law Enhance
Employment? , Economic Journal, 117: F218–278.Micco, A. en C. Pages, 2006, The Economic Effects of Employment Protection:
Evidence from International Industry-Level Data, IZA Discussion Paper 2433,
Bonn.Murphy, K.M., A. Shleifer en R.W. Vishny, 1991, The Allocation of Talent:
Implications for Growth, Quarterly Journal of Economics, 106: 503–530.OESO, 2007, Employment Outlook 2007, OECD,
Parijs.Piketty, R. en E. Saez, 2006, The Evolution of Top Incomes: A Historical
and International Perspective, American Economic Review, 96: 200–205.Raad van Economisch Adviseurs, 2006, De onbetwistbare
noodzaak van meer onderzoek, onderwijs en ondernemerschap, Tweede
Kamer der Staten Generaal, 30 385, no. 2, Vergaderjaar 2005–2006,
SDU, Den Haag.Raad van Economisch Adviseurs, 2007, De lof der eenvoud, Tweede Kamer der Staten Generaal, 30 942, no. 2, Vergaderjaar
2006–2007, SDU, Den Haag.Williamson, J.G., 2002, Winners and Losers Over Two Centuries of Globalization,
NBER Working Paper, no. 9161, Cambridge MA.XNoot1Jan Tinbergen verkondigde in de jaren dertig van de vorige eeuw dat de
textiel- en suikerindustrie beter in het buitenland zich huisvesten dan in
Nederland. Zie op dit punt bijvoorbeeld Jolink (2003, hoofdstuk 4).XNoot1De enquête onder meer dan duizend financieel directeuren van grote
ondernemingen wereldwijd blijkt over het algemeen een goede voorspeller te
zijn van de economische ontwikkeling in de naaste toekomst. Zie www.cfosurveyeurope.org
(voor informatie over Europa) of www.cfosurvey.org (voor de VS).XNoot1De conclusie verandert niet wanneer de verhouding tussen de hoogste tien
procent en laagste tien procent van de arbeidsmarkt worden vergeleken: in
1995 bedroeg die verhouding 2,8 en in 2005 2,9.XNoot1Ter illustratie: de president-directeur van Shell verdiende in 2006 5 439 054
euro (alles inclusief), terwijl de middenklasse in die sector in Nederland € 56 080
(in 2005) verdiende. De afstand tussen middenkader en de topman bedraagt derhalve
een factor 97.XNoot1De publieke sector worstelt met soortgelijke problemen, hoewel het absolute
loonniveau daar van een totaal andere orde is. Vooralsnog luidt het antwoord
van het huidige kabinet als volgt: «de inkomens in de publieke en semi-publieke
sfeer worden genormeerd respectievelijk gemaximeerd». Het inkomen van
de minister-president geldt onder deze voorstellen als maximumnorm. Grote
zwakte van deze zogenaamde «Balkenende-norm» is dat deze arbitrair
is en wellicht daarom geloofwaardigheid ontbeert. Dat niemand in de publieke
sector meer mag verdienen dan de minister-president (in de nabije toekomst € 170 000)
klinkt sympathiek, maar het gaat voorbij aan het feit dat andere werknemers
in de overheidshiërarchie wel eens productiever dan de minister-president
kunnen zijn. De waarde die iemand vertegenwoordigt voor de samenleving, is
niet noodzakelijkerwijs evenredig aan de hoogte van de positie in een hiërarchie.
Een directeur-generaal die de belastingdienst sterk vereenvoudigt en ontwijkings«proof»
maakt, voegt wellicht meer waarde toe aan overheid en samenleving dan bestuurders
of politici hoger in de hiërarchie.XNoot1Het verschil in productiviteitsniveau in de industrie tussen de EU en
de VS vanwege verschillen in arbeidsverdeling kan oplopen tot 20 procent (Bartelsman
et al., 2004).XNoot1Daar staat tegenover dat de jonge werknemers het voordeel hebben dat zij
ook weer sneller worden opgenomen (Gielen en Van Ours, 2006).XNoot2«De schoolmeester is streng, maar redelijk tevreden», EZ Journaal,
4 augustus 2007.XNoot1Intensievere toetsing achteraf vindt plaats in die gevallen waarin een
werknemer een procedure aanspant wegens «kennelijk onredelijk ontslag»,
hetgeen zo’n 1500 keer per jaar gebeurt.XNoot2Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, d.d. 3 juli
2007, aan het bestuur van de Stichting van de Arbeid.XNoot3Dit misverstand heeft perverse effecten. Een voorbeeld daarvan is de behandeling
van thuisproductie – onbetaalde arbeid binnen de muren van het huishouden.
Die wordt in alle Haagse beleidsdoorrekeningen op nul gezet. De conclusie
is vervolgens dat de nonparticipatie van vrouwen groei van het nationaal inkomen
en dus welvaart heeft gekost! 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-38.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl