Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Verslag algemeen overleg over diverse onderwerpen met betrekking tot de Europese Unie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-02, nr. 364

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

17-01-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

21501-02 nr. 364

11-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-02Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 26559Toon alle publicaties in dit dossier
Kamerdossier 27407Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-02Algemene Raad26 559Institutionele hervormingen Europese Unie27 407De Staat van de Europese Unienr. 364VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 11 januari 2001De algemene commissie voor Europese Zaken1,
de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken2 en
de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid3 hebben op 29 november 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris Benschop
van Buitenlandse Zaken over:– de vierde notitie over de IGC-2000 (26 559,
nr. 4);– de notitie over de uitbreiding van de Europese
Unie;– de notitie over het handvest grondrechten (27 407,
nr. 7);– het verslag van de Algemene Raad van 20 en
21 november 2000;– de agenda van de Algemene Raad van 4 en 5 december
2000;– het kabinetsstandpunt Europese sociale agenda
(EU-260/SZW-00–1019);– de brief van de minister en de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken d.d. 28 november 2000 inzake notitie EU-handvest grondrechten.Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Timmermans (PvdA) meent dat de drie
op de agenda vermelde notities niet los kunnen worden gezien van de Nicecontext,
terwijl de top van Nice moet worden beschouwd als een tussenetappe, zij het
dat in Nice de na Amsterdam resterende problemen moeten worden
opgelost. De echte discussie over de toekomst van Europa zal pas na Nice op
gang komen. Als gevolg hiervan kan men zich in dit AO slechts op de korte
termijn richten.Bij de voorbereiding van Nice wordt Nederland geconfronteerd met de wet
van de remmende voorsprong. In de afgelopen periode is men verwend geraakt
door de gunstige uitkomsten van topconferenties, met de discussie over Agenda
2000 als hoogtepunt. Daarentegen lijkt het perspectief voor Nice minder gunstig.
De huidige voorzitter Frankrijk neemt een veel minder pro-Europese houding
aan dan de toenmalige voorzitter Duitsland. Blijkbaar is Frankrijk vooral
doende met het veiligstellen van eigen belangen terwijl de ruzie tussen Chirac
en Jospin het voorzitterschap parten speelt. Daarnaast zijn er de recent aan
het daglicht getreden wrijvingen tussen Frankrijk en Duitsland.Cruciale vraagstukken lijken nog ver verwijderd van een oplossing. Voor
de fractie van de PvdA staat voorop dat deze verschillende onderdelen in onderlinge
samenhang moeten worden beoordeeld: Commissie, stemmenweging, meerderheidsbesluitvorming
enz. Tegen die totale achtergrond zal worden nagegaan of door de regering
op voldoende wijze inhoud wordt gegeven aan de verdediging van het Nederlandse
belang.Wat de Commissie betreft zal in Nice worden vastgelegd dat de opzet van
één commissaris per lidstaat voorlopig wordt gehandhaafd, hetgeen
in lijn ligt met het verlangen van de PvdA. Tegen deze achtergrond dienen
de bescherming en versterking van de communautaire methode voorop te staan:
de supranationale structuur van Europa, het evenwicht tussen de instellingen,
het federale model enz. Dit is immers in het belang van de kleinere lidstaten,
waaronder Nederland. Zouden de lidstaten op langere termijn tot de conclusie
komen dat de Commissie met 25 of meer commissarissen niet langer kan worden
beschouwd als een effectief instrument, dan wordt een roulatiesysteem bespreekbaar
mits daarbij wordt uitgegaan van volstrekte gelijkwaardigheid van de lidstaten.
Voorts zou het een groot goed zijn wanneer in deze IGC zou worden vastgelegd
dat commissarissen direct en individueel verantwoordelijk zijn voor hun handelen
en dat de voorzitter het recht heeft om commissarissen te ontslaan.Wat de stemmenweging in de Raad betreft zijn de uitspraken van de minister
van Buitenlandse Zaken, gisteren in de Eerste Kamer over het economisch gewicht
gedaan, verbazingwekkend. Die uitspraken komen neer op: wie rijker is, moet
een zwaardere stem hebben dan wie armer is. Deze benadering, waarmee men terugkeert
naar de situatie in de negentiende eeuw, is voor de fractie van de PvdA onaanvaardbaar.
De stemmenweging in de Raad zal beter dan nu het geval is recht moeten doen
aan de demografische component, hetgeen de relatie tussen Frankrijk en Duitsland
bemoeilijkt. Van belang is dat de mogelijkheid van een dubbele sleutel niet
te snel van tafel wordt geveegd. Wanneer dit instrument wordt gecombineerd
met een herweging van stemmen, wordt tegemoet gekomen de dupliciteit in de
EU: er moet rekening worden gehouden met de soevereiniteit van landen én
met demografische component. Tegelijkertijd is het jammer dat de meerderheidsbesluitvorming
een ondergeschikte rol lijkt te spelen in de discussie rond de IGC. De regering
dient wat dit betreft te kiezen voor een stevige inzet, gericht op meerderheidsbesluitvorming,
gekoppeld aan co-decisie.Het zetelaantal met betrekking tot het Europese Parlement dient conform
de wensen van het Europees Parlement te worden geregeld, waarbij de handhaving
van het Amsterdamplafond van 700 een uitgangspunt moet zijn.Wat de nauwere samenwerking betreft lijkt de inzet van Nederland goed
uit de verf te komen. Verder is het, gelet op de Oostenrijkdiscussie, van
belang dat artikel 7 EU voorziet in een vroegtijdig waarschuwingsmechanisme
bij schending van grondrechten. Er komt steeds meer steun voor het streven het EVDB in het verdrag te
verankeren, maar er zijn ook lidstaten die zich hiertegen verzetten. De Nederlandse
regering dient dit punt zo lang mogelijk op de agenda te houden. Op z'n minst
zou dit moeten worden opgenomen in de intentieverklaring voor de periode na
Nice. De IGC dient voldoende perspectieven op te leveren waar het gaat om
het versterken van de communautaire methode, de herschikking van het verdragenstelsel
en de constitutionele orde.Het handvest grondrechten dient ertoe te leiden dat op termijn de constitutie
van de EU wordt aangekleed. Enerzijds moet worden voorkomen dat de kracht
van dit handvest wordt verzwakt door een gratuite politieke verklaring; anderzijds
mag niet te snel worden toegewerkt naar een verankering in het tweede lid
van artikel 6, waarbij allerlei misverstanden kunnen ontstaan. Ten onrechte
wordt hier nu al gelijkschakeling met het EVRM bepleit; beter is het om vast
te leggen dat men in die richting werkt. De resultaten van de conventie zijn
in Biarritz omarmd en vervolgens kan in Nice het volgende voorzitterschap
de opdracht worden gegeven om hiermee verder te gaan, inclusief een tijdpad.De notitie over de uitbreiding van de EU is van hoge kwaliteit en zeer
goed leesbaar. De wijze waarop de regering de toetredingscriteria uitzet,
is helder. Aan de Kopenhagencriteria moet worden vastgehouden, gecombineerd
met de procedurele afspraken die in Helsinki zijn gemaakt. De PvdA is niet
vóór een big bang; individuele kandidaten moeten op eigen merites
worden beoordeeld. Voorts is duidelijkheid over de overgangsregelingen essentieel,
waarbij een zekere largesse moet worden ingebouwd ten aanzien van onderwerpen
die de interne markt niet schaden, waaronder sectoren van het landbouwbeleid,
aspecten van marktordening en inkomenssteun enz. De PvdA is tegen extra beperkingen
van het vrije verkeer van personen. De EU dient een extra inspanning te leveren
om kandidaten te helpen bij het tot stand brengen van goed bestuur. Deze notitie
biedt een extra aansporing om harder te werken aan een fundamentele hervorming
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB).De heer Weisglas (VVD) constateert dat het
voor de uitbreiding van de EU van groot belang is dat de top van Nice een
succes wordt. Duidelijk is echter dat op dit terrein nog veel werk moet worden
verzet in de korte periode vóór Nice en tijdens Nice. Deze zware
druk mag er hoe dan ook niet toe leiden dat geen recht wordt gedaan aan datgene
wat Nederland op dit terrein wenst, hoe belangrijk de uitbreiding op zichzelf
ook is.De VVD is voor één commissaris per lidstaat en bepleit dat
de discussie hierover in die zin overzichtelijk wordt gehouden dat er nu niet
wordt gesproken over ontwikkelingen op langere termijn, waaronder een roulatiesysteem
op grond van gelijkwaardigheid. In Nice dienen dergelijke aspecten onbesproken
te blijven omdat anders al snel concessies worden gedaan over zaken die nog
niet aan de orde behoeven te worden gesteld.Wat de stemmenweging in de Raad betreft, ziet de VVD het criterium van
de bevolkingsomvang als het meest overzichtelijk en objectief. Tegen die achtergrond
kan Nederland met recht vragen om een zwaarder gewicht dan bijvoorbeeld België.
Overigens dient Nederland zich niet op te werpen als de «kleinste van
de grote landen» of de «grootste van de kleine landen».
Daarnaast mag de drempel met betrekking tot de blokkerende minderheid niet
worden verlaagd.De verschillende inzichten over besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid
(QMV) dienen te leiden tot voorzichtig opereren. Natuurlijk moet er sprake
zijn van meer meerderheidsbesluitvorming, maar de VVD meent dat dit niet kan
gelden voor zeer belangrijke zaken, zoals verdragswijzigingen, toetredingen,
fiscale zaken, uitzonderingen in het kader van de interne markt, kernaspecten
van buitenlands en veiligheidsbeleid en de niet in Amsterdam genoemde onderdelen
van het justitiële beleid. Dergelijke onderwerpen dienen in de mand van
de unanimiteit te blijven. Wat het Europees Parlement betreft zij verwezen naar de klassieke VVD-opstelling:
bij elke beslissing van een regering of Europese overheid, in welke vorm dan
ook, dient een parlement het laatste woord te hebben. Met andere woorden:
voor elke met meerderheid genomen EU-beslissing moet de co-decisieprocedure
gelden.Het is een goede zaak dat op het terrein van het sociale beleid de Fransen
bakzeil hebben gehaald; zij zullen in Nice een aantal doelstellingen niet
gerealiseerd zien. Het feit echter dat het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid acht bladzijden wijdt aan sociaal beleid leidt tot enige onrust.
Onder meer wordt gesteld: «Nederland vindt voor de implementatie van
de sociale agenda van de EU een afgewogen beleidsmix van open coördinatie,
sociale dialoog en communautaire regelgeving gewenst.». De conclusie
moet zijn dat de ambities van dit ministerie te omvangrijk zijn en daarom
vraagt de fractie van de VVD de staatssecretaris met klem om de heer Vermeend
te temmen. Zij verlangt dat er met betrekking tot het sociale beleid wordt
gestreefd naar een bescheiden resultaat, waarbij zaken als het stelsel van
sociale zekerheid en de minimumnormen op het nationale niveau blijven. Worden
bepaalde, voor Nederland aanvaardbare resultaten bereikt, bijvoorbeeld ten
aanzien van arbeidsomstandigheden, dan rijst er geen bezwaar tegen om QMV
toe te passen.De heer Van Baalen (VVD) is met het kabinet
van oordeel dat er voortgang moet blijven in EU-uitbreidingsproces. Die uitbreiding
zelf kan niet ter discussie staan. Reeds in het Verdrag van Rome werd opgenomen
dat alle Europese landen kunnen toetreden. Medio 2002 worden onder Spaans
voorzitterschap de onderhandelingen afgerond; eind 2002 volgen de toetsing
aan de hand van de criteria en de bepaling van de overgangsmaatregelen; daarna
zijn de toetredingsverdragen aan de orde. De heer Verheugen heeft in een interview
aangegeven dat het binnen het mandaat van de huidige Commissie, dus tot 1
januari 2005, mogelijk moet zijn om tien nieuwe lidstaten toe te laten. Dit
is een bijzonder optimistische visie, zeker omdat Spanje de beoogde hervorming
van het landbouwbeleid en de sanering van het structuurbeleid nauwelijks haalbaar
acht. Is het mogelijk om na 2002 nieuwe lidstaten op te nemen zonder dat het
GLB en het structuurbeleid zijn hervormd?Cyprus is vermeld in het eerste rijtje van toetreders maar het land is
gedeeld. Wat is het oordeel van de regering over de mogelijkheid dat een gedeeld
Cyprus zou toetreden?De regering geeft aan dat twaalf kandidaat-lidstaten voldoen aan de politieke
criteria. Ook dit is een optimistische visie. Roemenië verkeert in een
diepe politieke crisis; de president zelf zegt dat de rechtsstaat gecorrumpeerd
is. In hoeverre voldoen deze landen werkelijk aan de criteria van Kopenhagen?
In hoeverre accepteert de regering het big bangscenario? De VVD is van oordeel
dat elk land afzonderlijk moet worden beoordeeld aan de hand van de criteria
van Kopenhagen.In verband met de toetredingen wordt ineens een nieuw begrip geïntroduceerd:
richtdata. Het is, met het oog op de noodzaak om voortgang in dit proces te
houden, begrijpelijk dat er wordt gesproken over streefdata voor het afsluiten
van onderhandelingen, maar het noemen van richtdata voor toetreding kan strijdig
zijn met het zuiver toepassen van de criteria.Wat de overgangsperiodes betreft spreekt de regering over onderwerpen
die aanvaardbaar, onaanvaardbaar en onderhandelbaar zijn. Wat is in dit verband
voor de regering onaanvaardbaar? Duidelijk moet zijn wat het standpunt van
de regering in dezen is, zowel in Nice als na Nice. Voor de VVD is tegen deze
achtergrond verzwakking van de interne markt onaanvaardbaar. Het is dan ook
van belang dat de regering komt met een brede doorlichting van de consequenties
voor de interne markt.De VVD is voorstander van preaccessiesteun, zowel van de EU als van Nederland.
Zij dringt er echter op aan dat, gelet op mogelijk optredende corruptie,
nagegaan wordt dat deze steun goed terechtkomt en tot de juiste effecten leidt.De heer Weekers (VVD) herinnert eraan dat
enkele weken geleden met betrekking tot het handvest grondrechten werd geconstateerd
dat het, ondanks de goede intenties, nog niet af was. De notitie die naar
aanleiding van die bespreking door de regering werd opgesteld, moet als analytisch
onvoldoende worden beschouwd. De VVD had een kritische doorlichting van alle
bepalingen verwacht, mét de gevolgen voor de Nederlandse rechtsorde,
uitmondend in een concreet standpunt met het oog op de top van Nice. De strategie
voor Nice lijkt nu te zijn: achterover leunen en meehobbelen. In de notitie
wordt aangegeven dat het handvest zonder inhoudelijke bespreking worden aanvaard
als een politieke verklaring van Raad, Commissie en Europees Parlement. Deze
opstelling baart de VVD grote zorgen. Het is betreurenswaardig dat de regering
niet op alle afzonderlijke artikelen van het handvest is ingegaan. Zij had
zich moeten richten op overbodige en mogelijk ontbrekende artikelen. De VVD
verzoekt de regering om dit alsnog te doen.Waar het gaat om de gevolgen voor de nationale rechtsorde, stelt de regering
dat, als het handvest wordt aangenomen als politieke verklaring, een en ander
nog niet juridisch bindend is. De adviezen van de Raad van State en de Adviesraad
internationale vraagstukken geven aan dat het handvest ook in die situatie
een eigen dynamiek gaat krijgen, zeker wanneer het unaniem wordt aangenomen;
het zal dan als bron van soft law, recht in ontwikkeling, gaan werken. Op
deze manier ontstaat het gevaar dat grondrechten die in het verleden zeer
zorgvuldig zijn geformuleerd en na nauwkeurige parlementaire afweging tot
stand zijn gekomen, worden opgerekt door rechtersrecht. De regering meent
blijkbaar dat dit kan worden tegengegaan met behulp van formuleringen die
in het handvest zelf zijn opgenomen, maar zij erkent dat dit een «inspiratiebron»
is terwijl de genoemde adviezen serieus worden genomen. Het is van tweeën
één: of er zijn risico's van sluipende rechtsontwikkeling, of
ze zijn er niet. De VVD meent dat het in de huidige situatie niet juist is,
de beoogde politieke verklaring af te leggen. De VVD ziet het handvest als
één van de bouwstenen voor een verdergaande constitutionalisering
van de EU. Het is haar een doorn in het oog dat de EU geen participant is
in het kader van het EVRM.Waar het erom gaat, het handvest op den duur om te zetten in een juridisch
bindend geheel, kan worden geconstateerd dat de regering zorgvuldig omgaat
met de kritiek die is geleverd door de Raad van State en de Adviesraad internationale
vraagstukken. Ook is wat dit betreft datgene verwerkt, wat in het vorige AO
door de Kamer en in de motie-Patijn te berde is gebracht. De VVD meent echter
dat de regering af en toe voor zuinige formuleringen kiest, in de zin van:
formuleringen van bepalingen in het handvest zouden waar nodig verbeterd kunnen
worden. De VVD ziet dit als een concrete voorwaarde aangezien het formuleren
van grondrechten zeer zorgvuldig dient te gebeuren.De regering stelt instemming met juridische bindendheid afhankelijk van
de vraag of het handvest ten opzichte van bestaande instrumenten juridische
meerwaarde heeft. Bovendien zou toetreding van de Unie tot het EVRM niet mogen
worden geblokkeerd door het streven naar een juridisch bindend handvest. Ziet
de regering beletselen voor deze toetreding? Welke juridische meerwaarde ziet
zij verbonden aan een juridisch bindend handvest wanneer de Unie ís
toegetreden tot het EVRM, waarin de belangrijke klassieke grondrechten zijn
opgenomen?De VVD is voor verdergaande constitutionalisering van de EU, maar uiterste
zorgvuldigheid is daarbij geboden. Het handvest kan in dit verband een nuttige
bouwsteen zijn, maar de werkhypothese van de conventie – het handvest
moet geschikt zijn om een juridisch bindende status te krijgen – wordt
niet door de VVD onderschreven. Vóór het proces van
formulering en verankering van grondrechten ordentelijk op parlementaire wijze
is voltooid, mag het aannemen van het handvest als politieke verklaring geen
enkele invloed op de Nederlandse rechtsorde met zich brengen. Daarom ontraadt
de VVD de regering in Nice het handvest als politieke verklaring aan te nemen.De heer Verhagen (CDA) constateert dat de
beoogde toetreding van nieuwe lidstaten vergt dat de EU haar eigen inrichting
daarvoor geschikt maakt. Tegen die achtergrond heeft men te maken met onder
meer de leftovers van Amsterdam en de herziening van het GLB en de structuurfondsen.
In Keulen heeft men deze problemen vooruit geschoven en dat gebeurt ook enigszins
in de stukken die de regering de Kamer heeft toegezonden ter voorbereiding
van dit AO. Immers, daarin wordt gesproken over een comité van deskundigen
dat in 2001 alle voors en tegens van herzieningsmogelijkheden op een rij zou
moeten gaan zetten.Intussen moet de conclusie zijn dat, zelfs wanneer Nice met betrekking
tot de institutionele hervormingen een succes wordt, dit nog niet inhoudt
dat men gereed is voor de uitbreiding. Is al bekend in welke richting er zal
worden gewerkt met betrekking tot de herziening van GLB en structuurfondsen?
Als er geen herziening plaatsvindt, zal de Unie de uitbreiding in financiële
zin niet aankunnen. Overigens biedt een renationalisering van het landbouwbeleid
geen oplossing.De staatssecretaris heeft zich in verschillende publicaties somber uitgelaten
over het welslagen van Nice. Hoewel in Nice zeer belangrijke zaken aan de
orde komen, lijkt het Franse voorzitterschap nauwelijks bereid om met behulp
van intensieve bilaterale contacten een mislukking te voorkomen. Nu al kan
worden geconcludeerd dat na Nice de EU niet gereed zal zijn voor uitbreiding.Wat de relatie tussen Nice en het Europees veiligheids- en defensiebeleid
(EVDB) betreft is in Biarritz overeenstemming bereikt tussen de Benelux en
Italië. Echter, uit contacten blijkt dat Duitsland en Verenigd Koninkrijk
weinig animo hebben om hiermee in te stemmen. Hoe hard stelt Nederland zich
wat dit betreft op? Acht de regering het – wanneer geen verdragswijziging
plaatsvindt in verband met het EVDB – mogelijk dat op basis van de huidige
teksten wordt voortgegaan met de verdere ontwikkeling van het EVDB? Het CDA
heeft steeds gezegd dat dit heel goed mogelijk is op basis van de in Amsterdam
bereikte resultaten. Het ontbreken van overeenstemming op dit punt mag niet
leiden tot een Nederlandse blokkade ten aanzien van de verdere ontwikkeling
van het EVDB, ook al is er eerder tegen deze achtergrond gesproken over een
algemeen voorbehoud. Hopelijk vormt de wens om in deze zin te komen tot verdragswijziging
geen excuus om voortgang in het EVDB-dossier te blokkeren.Het is een goede zaak dat er consensus bestaat waar het gaat om het verbinden
van QMV en co-decisie van het Europees Parlement. Dit zal een van de grote
winstpunten van Nice moeten zijn. Echter, deze consensus heeft betrekking
op besluitvorming van wetgevende aard, terwijl niet duidelijk is wat daaronder
precies wordt verstaan. Voorkomen moet worden dat medewetgevende bevoegdheden
van het Europees Parlement worden omzeild. Wat is de visie van de regering
hierop?Wat de bestrijding van discriminatie betreft is in het Verdrag van Amsterdam
een ruime reikwijdte gegeven aan artikel 13 EG, zij het in combinatie met
een zware besluitvormingsprocedure. In samenhang met QMV kan dit gevolgen
hebben voor de Nederlandse wetgeving. Wat betekent dit voor de positie van
het bijzonder onderwijs en elementen zoals positieve discriminatie?Artikel 42 EG betreft het vrije verkeer van werknemers. Hier is sprake
van uitbreiding met gelijkgestelde personen, waaronder studenten, gepensioneerden,
werknemers uit derde landen, vluchtelingen en statenlozen. Tegelijkertijd
valt ook dit artikel onder QMV. Het CDA heeft bijzonder veel moeite met deze
uitbreiding van de werkingssfeer en met de toepassing van QMV.
Opnieuw begint men aan de verkeerde kant, namelijk achteraan. Nederland heeft
niets te zeggen over bijvoorbeeld legalisatie van illegalen in Spanje en Italië
of over de wijze waarop mensen in andere lidstaten worden toegelaten, maar
op basis van dit artikel zouden wél allerlei consequenties voor Nederland
kunnen optreden. In feite zou men voor het doorvoeren van deze zaken al moeten
beschikken over een complete harmonisatie van het asiel- en vreemdelingenbeleid.Over het vrije verkeer van economisch niet-actieven is langdurig gediscussieerd.
Ten aanzien hiervan gelden beperkingen omdat men wil voorkomen dat mensen
zich in andere lidstaten gaan vestigen omdat daar betere socialezekerheidsstelsels
bestaan. Weliswaar is een derde lid aan artikel 42 EG toegevoegd waarin wordt
gesteld dat een en ander de sociale zekerheidsstelsels van lidstaten niet
mag aantasten, maar de genoemde uitbreiding en het toepassen van QMV kunnen
wel degelijk in Nederland leiden tot een situatie waarin het sociale zekerheidsstelsel
onhoudbaar blijkt te zijn. Het CDA meent dan ook dat de Nederlandse regering
niet akkoord zou moeten gaan met deze voorstellen.Waarop is het verzet van Nederland tegen artikel 67 EG gebaseerd? Wanneer
hier sprake is van een verbetering ten opzichte van de bestaande situatie
op het terrein van visa, asiel en immigratie, is dit hoe dan ook wenselijk,
mede in verband met het streven naar harmonisatie op dit gebied.Wat artikel 181 EG betreft heeft de regering zich altijd verzet tegen
het oprekken of veranderen van de financiële perspectieven in het kader
van bijvoorbeeld MEDA. Waar het tegen die achtergrond gaat om het maken van
beleid, kan worden ingestemd met QMV. Gaat het daarentegen om financiële
vertalingen, dan kan de situatie ontstaan waarin men zich verzet tegen het
oprekken van financiële perspectieven maar tegelijkertijd op basis van
QMV verplicht is om die perspectieven op te hogen. Het CDA wenst wat dit betreft
dan ook vast te houden aan unanimiteit.Het is van belang dat de regering zich in de discussie over de stemmenweging
richt op het totale pakket van Europees Parlement, Commissie, Raad enz. Het
is op grond van dit totale pakket dat moet worden nagegaan of recht wordt
gedaan aan de positie van Nederland. Een flexibele opstelling is noodzakelijk.
Het gaat niet primair om de vraag of Nederland een stem meer krijgt dan bijvoorbeeld
België, maar om de vraag of Nederland bij de Europese besluitvorming
een passende positie inneemt. Er mag in elk geval geen sprake zijn van achteruitgang.Wat de Commissie betreft dient te worden vastgehouden aan de opzet van
één commissaris per lidstaat. In Nice mag geen besluitvorming
plaatsvinden over een eventueel plafond. De individuele verantwoordelijkheid
van de commissarissen moet voorop staan, hetgeen inhoudt dat de voorzitter
een commissaris moet ontslaan wanneer het Europees Parlement een motie van
afkeuring heeft aangenomen.De nauwere samenwerking in verschillende kopgroepen blijft het risico
inhouden dat een Europa à la carte ontstaat. Er moet dan ook voor worden
gezorgd dat de achterblijvers erbij worden getrokken. Uit de stukken blijkt
dat in relatie met titel VI van het EU-verdrag lidstaten tóch kunnen
besluiten tot nauwere samenwerking, ook al geeft de Commissie een negatief
advies. Wanneer wordt bepleit dat een en ander binnen de instellingen dient
plaats te vinden, moet de conclusie zijn dat deze clausule uit de voorgestelde
tekst moet worden gehaald.Terecht wordt gesteld dat de financiële lasten van de nauwere samenwerking
moeten worden gedragen door de lidstaten die daaraan deelnemen. Heeft men
het echter over de uitvoering van tweedepijlerbesluiten, dan is het een andere
zaak. Als die uitvoering eerder gezamenlijk genomen besluiten betreft, dan
is financiering met gemeenschapsgelden logischer, ook al neemt maar een beperkt
aantal lidstaten deel.Het CDA kan instemmen met de wijziging van artikel 7 EU. De heer Verhagen onderschrijft de kritische opmerkingen van de heer Weekers
over het handvest grondrechten. Gesteld wordt dat een EU-burger aan een politieke
verklaring geen rechten kan ontlenen, maar de rechter zal dit element zeker
laten meewegen. Tegen die achtergrond is het advies van de Raad van State
helder, maar de regering gaat daarop in haar stukken nauwelijks in. Wordt
dit advies serieus genomen, dan zal verklaard moeten worden dat dit handvest
in het totale proces van herziening en herschikking van verdragen zal dienen
als basis voor het formuleren van grondrechten die wél bindend zijn.
Voorts zal er meer duidelijkheid moeten worden geboden over de toetreding
tot het EVRM en dient de regering niet akkoord te gaan met het verzoek van
het Europees Parlement om in Nice een verwijzing naar het handvest op te nemen.Het CDA heeft zich altijd verzet tegen het noemen van data voor de uitbreiding
van de EU. Mede in verband met het hanteren van overgangstermijnen voor bepaalde
sectoren zal een kernacquit moeten worden geformuleerd. Duidelijk moet worden
gemaakt dat bepaalde zaken zó essentieel zijn, bijvoorbeeld de voedselveiligheid,
dat daarvoor geen overgangstermijnen kunnen worden toegestaan. Voor het CDA
is het respecteren van gestelde criteria primair. Dat is doorslaggevend, hetgeen
niet geldt voor het halen van data. De regering dient nog vóór
de top van Nice een notitie aan de Kamer voor te leggen waaruit blijkt wat
zij verstaat onder het genoemde kernacquit. Het is van belang dat zij een
eigen visie ontwikkelt op datgene wat naar haar oordeel essentieel is voor
de werking van de interne markt, zulks in relatie met de uitbreiding van de
EU.De heer Hoekema (D66) constateert dat de staatssecretaris
in de Staatscourant de verwachting heeft uitgesproken dat de koppigheid van
Frankrijk de uitkomsten van Nice in gevaar zal kunnen brengen. Hoewel deze
uitspraak nadere toelichting verdient, is duidelijk dat over Nice een wolk
hangt van geringe ambitie, somberheid en Franse partijdigheid. De verkoeling
in de Frans-Duitse relatie voelt hieraan nog een negatief element toe. De
conclusie ligt voor de hand dat Europa na Nice niet geheel gereed zal zijn
voor de uitbreiding, maar het is wél de bedoeling dat in Nice een aantal
belangrijke stappen wordt gezet op deze weg. Dat de hervormingen van het GLB
en de structuurfondsen niet in Nice kunnen worden afgehandeld, is evident
maar van de regering mag de ambitie worden verwacht dat men wat dit betreft
zoveel mogelijk tempo maakt. Welke tijdpad ziet de regering om de Unie ten
aanzien van beide omvangrijke dossiers gereed te maken voor uitbreiding?Wat de stemmenweging betreft heeft Nederland een goede positie gekozen.
Het is op zichzelf redelijk dat Nederland een grotere invloed krijgt dan bijvoorbeeld
België, maar tegelijkertijd is er méér tussen hemel en
aarde en moet dit aspect tegen de achtergrond van een totaalpakket worden
bezien. Een belangrijk punt is dat de blokkerende minderheid niet wordt aangetast.
De fractie van D66 onderschrijft de analyse dat de dubbele sleutel van de
herweging van stemmen en het meenemen van de bevolkingsomvang, wellicht de
beste oplossing zou bieden. Opvallend is dat de belangrijkste adviseur van
premier Blair enerzijds stelt dat Nederland helemaal niet klein is en anderzijds
niet bereid is om Nederland te steunen bij het verkrijgen van meer invloed.
Terecht signaleert hij dat er naast de strijd tussen groot en klein ook een
strijd gaande is tussen groot en groot en tussen klein en klein.Terecht stelt de regering in haar stukken dat voor de langere termijn
voorstellen voor een maximum aantal leden van de Commissie voor Nederland
alléén bespreekbaar zijn als die voorstellen een strikt gelijkwaardig
rotatiesysteem tussen de lidstaten waarborgen. Dit standpunt betekent niet
dat in Nice besluiten moeten worden genomen waarbij de geliefde commissaris-per-land
overboord wordt gezet, maar er moet ook op termijn worden gedacht. In de komende
«tig» jaren zal de individuele commissaris per lidstaat worden
gehandhaafd, maar op langere termijn kan er veel veranderen. Het
is denkbaar dat op een gegeven moment een plafond aan de orde wordt gesteld,
hetzij qua omvang, hetzij qua tijdshorizon, en Nederland zal aan de discussie
hierover moeten deelnemen. Voor Nederland, als klein of middelgroot land,
zijn een krachtige communautaire instelling en een effectief optredende Commissie
van groot belang.Wat de combinatie QMV-co-decisie betreft steunt D66 het kabinet in zijn
positiebepaling die is aangegeven in de IGC-notitie. De verschillende artikelen
die daarin worden vermeld, lenen zich inderdaad voor meerderheidsbesluitvorming.
Co-decisie van het Europees Parlement is daaraan verbonden. Dit neemt niet
weg dat Nederland zich ten aanzien van bepaalde onderwerpen principieel mag
opstellen.De heer Hoekema heeft in verband met het EVDB in eerste instantie niet
voor verdragswijziging gepleit, maar realiseert zich dat een dergelijke wijziging
voor de helderheid van het verdrag en het effectueren van de parlementaire
controle een goede zaak kan zijn. Aangenomen mag worden dat de regering niet
in Nice zal zeggen: als er geen verdragswijziging komt, moet het EVDB worden
stopgezet. Integendeel, alle al gemaakte afspraken en de institutionele vormgeving
moeten worden uitgewerkt. Welke landen leggen welke bezwaren op tafel tegen
de EVDB-verdragsvoorstellen van de Benelux en Italië? Wanneer het gerucht
dat het vooral om Frankrijk gaat juist is, is die positie merkwaardig, aangezien
Frankrijk met de Britten aan de wieg heeft gestaan van de EVDB-nieuwe stijl
die er sinds Helsinki is.Ook de fractie van D66 geeft steun aan de wijziging van artikel 7 EU,
maar zij maakt zich zorgen over het feit dat het Europese racismebestrijdingscentrum
niet van de grond komt.De gang van zaken rond het handvest grondrechten moet als een proces worden
gezien. Dit product van de conventie valt niet tegen maar toch valt er heel
wat op aan te merken. Niettemin is het een klein wonder dat er nu iets op
tafel ligt, waarvan chocola te maken valt. D66 is van oordeel dat het helemaal
niet verkeerd is hiervan kennis te nemen in de vorm van een politieke verklaring,
zij het dat daarbij moet worden vermeld dat het gaat om een stap op weg naar
een Europese constitutie. Zweden kan vervolgens dit stokje overnemen. Intussen
is ervoor gezorgd dat het Nederlandse recht en het recht van de andere lidstaten
nu niet direct wordt beïnvloed door dit handvest. Wat in dit verband
precies moet worden verstaan onder de begrippen «inspiratie» en
«soft law», is niet duidelijk. Van welke doorwerking van het handvest
via «inspiratie» zal sprake kunnen zijn?De notitie over de uitbreiding van de EU is glashelder. Wat de ontwikkelingen
in Roemenië, Slowakije en andere landen betreft, moet de vinger aan de
pols worden gehouden tot het moment daar is waarop er aan de hand van de Kopenhagencriteria
wordt getoetst. Ook de criteria voor de overgangsperiodes zijn helder geformuleerd,
maar de vraag rijst wat precies wordt verstaan onder «politieke aansturing».
Zal onder het Zweedse voorzitterschap een volgende stap worden gezet en heeft
die stap te maken met de streefdata en het geven van meer politieke dynamiek
aan het onderhandelingsproces? Met betrekking tot de positie van Turkije dienen
besluiten te worden genomen. Met creativiteit zal moeten worden getracht om
ook Griekenland hierin mee te krijgen.Het onderwerp Euro-WOB, thans aan de orde in verschillende werkgroepen,
gaat D66 zeer ter harte. Zullen deze groepen nog vóór Nice rapporteren
of dient het Zweedse voorzitterschap hierop te worden aangesproken?Het is van groot belang dat de EU steun geeft aan een goede voorbereiding
van de verkiezingen in Servië, die in december zullen plaatsvinden. Zo
dient er een goede regeling te komen voor de Kosovaren die daaraan kunnen
en willen deelnemen. De heer Hoekema bepleit het zo snel mogelijk afschaffen van de visumplicht
voor Roemenië en Bulgarije omdat Europa tegenover kandidaat-lidstaten
moet tonen dat het bereid is om stappen te zetten die behoren bij Europa als
open huis.Mevrouw Buitenweg (fractie van GroenLinks
in het Europees Parlement) heeft als plaatsvervangend lid van de conventie
de vergaderingen inzake het handvest grondrechten bijgewoond. Die vergaderingen
werden vaak gekenmerkt door procedurele problemen; daarom zal er in de toekomst
sprake moeten zijn van een deugdelijk reglement van orde. Niettemin was de
informatievoorziening goed, was er sprake van openheid en een hoog ambitieniveau
en werden maatschappelijke organisaties intensief bij het proces betrokken.
Voor het eerst is er op dit terrein een Europees akkoord dat de steun van
GroenLinks verkrijgt, zij het met een mager zesje. Als positieve punten kunnen
worden genoteerd: de dataprotectie, de antidiscriminatieclausule en de sociale
rechten.De regering geeft aan dat het handvest in Nice zal worden verkondigd als
een politieke verklaring. Hierbij moet worden bedacht dat voor burgers rechten
geen rechten zijn wanneer ze niet afdwingbaar zijn. Een triest voorbeeld is
in dit verband het in 1989 vastgestelde Gemeenschapshandvest van de sociale
grondrechten van werknemers, waarmee werkelijk niets is gedaan. De regering
stelt dat een handvest codificatie beoogt, hetgeen volgens Van Dale betekent:
het definitief opstellen van een wetboek. In deze zin wordt de suggestie van
afdwingbaarheid wel degelijk gewekt. In Nice zullen afspraken moeten worden
gemaakt over de wijze waarop deze belofte aan de burgers kan worden ingelost,
waarbij een protocol, een stappenplan en een tijdpad aan de orde dienen te
komen. Bij dit proces mag er niet aan de inhoud worden geknaagd. In het handvest
is sprake van een stakingsrecht maar er komt nu kennelijk een nieuw artikel
137 waarin juist het tegenovergestelde wordt aangegeven. Dergelijke strijdigheden
moeten worden tegengegaan. Als het convent geen functie heeft bij de verdere
implementatie rijst de vraag hoe de maatschappelijke organisaties daarbij
een rol kunnen spelen. Het debat over de grondrechten zal in alle openbaarheid
moeten worden gevoerd.Juist nu het handvest er is, is het van groot belang dat het EVRM wordt
ondertekend. Tegen die achtergrond is het vreemd dat de rechtspersoonlijkheid
niet op de agenda voor Nice voorkomt. Welke lidstaten liggen nu nog dwars
waar het gaat om de toetreding tot het EVRM?Blijkbaar heeft de staatssecretaris enthousiast gereageerd op de mogelijkheid
van een referendum over de uitbreiding. Die reactie is wat aan de late kant
maar Nice is nog niet afgerond en er is niets dat zich beter leent voor een
oordeel van het volk als een grondrechtenreferendum.Mevrouw Karimi (GroenLinks) onderschrijft
het betoog van mevrouw Buitenweg.Zijn op grond van het conclaaf van 20 november interessante, nieuwe feiten
te melden, bijvoorbeeld in verband met de «witte bladzijden» van
het IGC-document dat aan de Kamer is voorgelegd? Ook de minister-president
heeft onderstreept dat het overleg in Nice bijzonder ingewikkeld zal zijn.
Ook uit het feit dat de staatssecretaris in de afgelopen periode ongeveer
twintig keer heeft onderhandeld, blijkt dat het een complexe zaak gaat worden.
Niettemin kan de opgestelde agenda niet worden beschouwd als een voldoende
voorbereiding voor de uitbreiding van de Unie. Gelet op het oorspronkelijke
verlangen van de regering om hiervoor een brede agenda op te stellen, rijst
de vraag waar het mis is gegaan. Het is te gemakkelijk om de schuld hiervoor
uitsluitend bij het voorzitterschap te leggen.Een groot manco van Nice is het feit dat de geringe betrokkenheid van
de burgers bij de EU niet wordt aangepakt. Waarom wordt geen aandacht gegeven
aan voor democratie en transparantie enorm belangrijke, tegelijkertijd
simpele en goed invoelbare maatregelen, zoals een gekozen voorzitter van de
Commissie, het individuele ontslag van commissarissen, een echte Euro-WOB
en parlementaire controle op de Europese Raden? Democratie en transparantie
zijn essentieel om voldoende draagvlak voor en geloof in de EU te behouden.
Daarom moeten absoluut vóór de eerste uitbreiding aan de orde
komt, de scheiding van de verdragen en de incorporatie van de grondrechten
zijn geregeld.De aanscherping van artikel 7 EU is prima, maar wat is nu de praktische
waarde hiervan? De discussie hierover is ontstaan naar aanleiding van de gang
van zaken in Oostenrijk. Had men met het aangescherpte artikel 7 adequaat
op die situatie kunnen reageren? Zouden onverhoopt in Italië extreem
rechtse partijen tot de regering toetreden, kan daarop dan met het nieuwe
artikel afdoende worden gereageerd?Voor GroenLinks heeft altijd gegolden dat QMV moet worden bezien in relatie
met co-decisie. Deze relatie komt echter niet altijd uit de stukken van de
regering naar voren. Als voorbeeld kan de herziening van het handelsbeleid
worden genoemd. Wat is de inzet van de regering om dergelijke democratische
onvolkomenheden tegen te gaan? Wat onderneemt de regering in dit verband om
de motie-Vos inzake de landbouwsector uit te voeren? Ook wat de fiscale aspecten
betreft richt men zich te sterk op unanimiteit. Is het waar dat er een Frans-Duits
voorstel ligt dat met betrekking tot artikel 93 wél voorziet in QMV
maar niet in co-decisie?GroenLinks kan het standpunt van de regering betreffende de Commissie
volgen. Ook wanneer in de huidige uitbreidingsfase tot maximaal 28 het systeem
van de eigen commissaris behouden blijft, is het niet verboden om na te denken
over de op langere termijn gewenste situatie. Daarbij komt een roulatiesysteem
op basis van gelijkwaardigheid naar voren. Voorts onderschrijft GroenLinks
de visie van de regering inzake het Europees Parlement en het voorkomen van
hiërarchie in de Commissie.Wat de stemmenweging betreft kan het streven om een stem meer te hebben
dan België niet toonaangevend zijn voor de inzet van de regering. Voor
GroenLinks staat voorop dat de machtsbalans binnen de EU behouden blijft:
de grote landen mogen niet in staat worden gesteld om de kleine te dicteren,
terwijl de kleine landen de grote de wet niet mogen voorschrijven. De kleine
landen moeten een blokkerende minderheid kunnen blijven vormen; om die reden
is GroenLinks voor het hanteren van een dubbele sleutel waarbij zowel de gelijkwaardigheid
van de lidstaten als de verschillen in bevolkingsomvang tot gelding komen.
Waarom verzet de regering zich hiertegen?GroenLinks geeft steun aan de lijn, die de regering kiest op het terrein
van de nauwere samenwerking. In hoeverre kunnen de bestaande starre procedures
waaraan «laatkomers» moeten voldoen, worden versoepeld? Hoe wordt
de betrokkenheid van het Europees Parlement bij de nauwere samenwerking geregeld?
Wat is precies de relatie tussen de nauwere samenwerking en de tweede pijler
en wat is de achtergrond van het aantal vijf?De verankering van het EVDB in het verdrag is voor GroenLinks een belangrijk
punt, juist om transparantie en democratische controle te bewerkstelligen.
Tegen die achtergrond rijst de vraag of de afspraken in verband met de relatie
EU-NAVO een beperking vormen in het kader van de komende Euro-WOB. Voorkomen
moet worden dat uiteindelijk de NAVO bepaalt welke stukken openbaar zijn en
welke niet.Hoe kunnen in verband met de uitbreiding van de Unie de politieke Kopenhagencriteria
effectief worden gemonitord? Met betrekking tot sommige kandidaten wordt tamelijk
gemakkelijk gezegd dat ze aan die criteria voldoen maar niet is duidelijk
hoe men precies tot die conclusie is gekomen. Op welke wijze kan deze monitoring
worden verbeterd en inzichtelijk worden gemaakt? GroenLinks bepleit voorts
een duidelijk tijdpad voor de EU-uitbreiding zodat er helderheid ontstaat
voor kandidaat-lidstaten. Hoe is het gesteld met de monitoring van de mensenrechtensituatie in Turkije en de structurele verbetering van
de rechtsstaat aldaar? Nog altijd doen zich op die terreinen in Turkije zorgwekkende
ontwikkelingen voor. Het is verbazingwekkend dat in de stukken niets wordt
gesteld over de positie van de Koerden. Wordt in algemene termen met Turkije
over minderheden gesproken, dan wordt van die zijde met verwijzing naar verdragsbepalingen
gesteld dat de Koerden daar niet bijhoren.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV) constateert
dat de regering met betrekking tot de IGC weer terug is in Amsterdam, na mooie
gedachten te hebben gehad over de agenda voor Nice. Dit is begrijpelijk omdat
het in Nice om niets minder gaat dan om herverdeling van de macht binnen de
EU.Verwijzend naar het in verband met QMV vermelde artikel 42 EG vraagt de
heer Van Middelkoop wat wordt bedoeld met de conditie dat «het financieel
evenwicht van de socialezekerheidsstelsels van de lidstaten niet aanzienlijk
mag worden aangetast.». Is met betrekking tot QMV in het fiscaal beleid
de conclusie juist dat het onderscheid dat de regering eerder tussen kern-
en bijzaken maakte, nu is verdwenen? Leiden deze ontwikkelingen er niet toe
dat een individuele lidstaat nauwelijks nog een eigen begrotingsbeleid kan
voeren?Waar het gaat om artikel 181 EG, economische en financiële samenwerking
met derde landen, valt moeilijk te begrijpen waarom Nederland, als nettobetaler,
zo gemakkelijk overgaat van unanimiteit naar meerderheidsbesluitvorming. Enkele
jaren geleden is onder leiding van de heer Zalm krachtig gestreden om iets
aan die nettobetalerspositie te doen.Komt het statuut voor de leden van het Europees Parlement aan de orde,
dan dienen beslissingen bij unanimiteit te worden genomen. Het is in principiële
zin moeilijk te verdragen wanneer bij meerderheid wordt besloten over de rechtspositie
van parlementariërs. Overigens wordt in de stukken ook gesproken over
een statuut voor Europese politieke partijen. Waar bemoeit men zich mee en
hoever zou men op deze weg willen gaan? Het betreft hier de vrije organisatie
van burgers in politieke partijen, zodat opheldering noodzakelijk is.Wat de stemmenweging in de Raad betreft moet worden gestreefd naar een
systeem dat kan worden gehandhaafd bij uitbreiding van de EU. In dit verband
kan worden gedacht aan tweederde van het aantal lidstaten in combinatie met
«bevolkingsgewicht».In verband met de samenstelling van de Commissie heeft men te maken met
een paradox: hoe meer communautair een instelling is, hoe nationaler de benadering
wordt. Ook de heer Van Middelkoop staat voor de eigen nationale commissaris.
In Nice gaat het niet om ontwikkelingen die zich op zeer lange termijn op
dit terrein zouden kunnen voordoen, maar gevreesd moet worden dat er sprake
zou kunnen zijn van een systeem zoals men het voor de Veiligheidsraad kent:
de grote staten krijgen een permanente commissaris en de kleine staten kunnen
gaan rouleren. Een dergelijke ontwikkeling heeft niets met gelijkwaardigheid
te maken en moet dan ook beslist worden tegengegaan.Een commissaris moet door de voorzitter kunnen worden ontslagen, zij het
na consultatie van het land dat de commissaris heeft voorgedragen. Een parlementaire
vertrouwensrelatie met het Europees Parlement is er niet.Het is een goede zaak dat nu ook burgemeesters en commissarissen van de
koningin lid mogen worden van het comité van de regio's, zodat D66
een argument minder heeft om de gekozen burgemeester te bepleiten.Begrijpelijk is dat de nauwere samenwerking een geconditioneerde vorm
krijgt, maar verbazingwekkend is dat men op het punt van de tweede pijler
verder wil gaan dan wat al bestaat en in het algemeen wordt voorgesteld. Als
één zaak altijd problematisch is geweest, is het wel de homogeniteit
in het buitenlandse beleid. Wanneer men hieraan tegemoet wil komen,
moet men juist op dit punt niet zo ver gaan met de nauwere samenwerking. Niettemin
wordt nu in dit verband gesproken over de tenuitvoerlegging van een gemeenschappelijke
strategie. Zou men de gemeenschappelijke strategie ten aanzien van Rusland
willen laten uitvoeren door bijvoorbeeld Duitsland, Oostenrijk en Polen? Het
zou te gek voor woorden zijn wanneer een dergelijke situatie institutioneel
mogelijk zou worden gemaakt.Het zou voorts een slechte zaak zijn wanneer het EVDB buiten de verdragen
zou blijven. Er zijn interim-organisaties en -instellingen die op deze manier
met een legaliteitsprobleem worden geconfronteerd, terwijl al wél is
vastgelegd dat de WEU zal worden omgezet in het EVDB.Wat betekent de top van Zagreb voor het proces van toetreding van nieuwe
lidstaten? Blijkbaar zijn tegenover de Balkanlanden bepaalde verwachtingen
gewekt. Als dat werkelijk het geval is, moet dit als zeer prematuur worden
beschouwd. Meer in het algemeen moet worden geconstateerd dat het wat de uitbreiding
betreft steeds moeilijker en trager gaat. Gevreesd moet worden dat men wat
dit betreft op een gegeven moment van de bevolking een «backlash»
krijgt met een rechts-reactionair karakter. In de stukken van de regering
wordt gesteld dat zij een richtdatum voor de feitelijke toetreding «mits
op een geschikt moment geformuleerd» van groot belang acht. Deze diplomatieke
benadering geeft aan dat men hierover in feite helemaal niets wenst te zeggen.Deze week ontvingen de leden van de Kamer een themanummer van het Weekblad
voor privaatrecht, notariaat en registratie, waarin erop wordt aangedrongen
dat de EU in Nice verklaart zich medeverantwoordelijk te achten voor de behartiging
van de doelstellingen van de Haagse conferentie voor het internationaal privaatrecht.
Wat is de visie van de regering hierop?Het handvest grondrechten is in een aantal opzichten een belangrijk document,
maar de politieke verlegenheid over wat hiermee moet worden gedaan, wordt
met de dag groter. Wat zal wat dit betreft nu precies in Nice de Nederlandse
inzet zijn? Een politieke verklaring zonder meer kan niet. Een juridische
verankering op termijn is wenselijk, maar daarbij moet de relatie met het
EVRM in de gaten worden gehouden. De conclusie moet zijn dat er voorlopig
van enige vorm van binding, noch rechtstreeks, noch politiek, geen sprake
kan zijn. De passages die handelen over de doorwerking van dit handvest in
de nationale wetgeving, zijn absoluut onbegrijpelijk. Welke procedure wordt
ten aanzien hiervan verder gevolgd? Gaat de conventie in de bestaande of in
een ander vorm verder?Voorts is in het advies van de Raad van State over het handvest aangegeven
dat via een raadsbesluit of via artikel 6, tweede lid, het handvest zou kunnen
worden geïntegreerd in het recht van de gemeenschappen. Het is beslist
ondenkbaar dat op deze wijze een compleet ratificatieproces zou worden omzeild.
Wellicht is het het best deze opzet terug te zenden aan de heer Fischer, om
wiens idee het gaat. Overigens kwam hij hiermee in zijn «federale periode»;
gelukkig is hij inmiddels weer geheel bij zinnen gekomen.De heer Van den Berg (SGP) vraagt de staatssecretaris
hoe hij, na al het bilaterale overleg, de kansen van Nice inschat. Welke risico's
komen naar voren als deze top niet de gewenste resultaten oplevert, met name
voor het uitbreidingsproces? De SGP staat niet te trappelen van ongeduld bij
het doorvoeren van allerlei institutionele hervormingen die leiden tot afbreuk
van de nationale soevereiniteit maar er moeten wél stappen worden gezet
om de toetreding van een aantal Midden- en Oost-Europese landen mogelijk te
maken. Hoewel de regering stelt dat men met dit proces op koers ligt, worden
data steeds verder in de toekomst verplaatst. Bij de presentatie van de jaarlijkse
voortgangsrapportage is gesteld dat 2003 niet meer haalbaar is en dus aan
2004 moet worden gedacht, terwijl insiders een nog later tijdstip aangeven.
Uiteraard moeten de gestelde criteria strikt worden gehandhaafd,
maar de kandidaat-lidstaten moet toch een bepaald perspectief worden geboden,
óók in de tijd, mede omdat nu eenmaal bepaalde verwachtingen
zijn gewekt.Ook rijst de vraag of men niet bezig is om het acquit steeds verder te
laten groeien waardoor sommige landen steeds verder op achterstand komen te
staan. In dit verband kan de sociale agenda als voorbeeld worden genoemd.
Zorgen kent de SGP-fractie over de recente ontwikkelingen in Roemenië
terwijl zij geen behoefte heeft aan een preaccessiestrategie voor Turkije.De SGP-fractie kan zich vinden in bepaalde onderdelen van de inzet van
de Nederlandse regering met betrekking tot de institutionele vraagstukken,
waaronder de samenstelling van het Europees Parlement en het aanhouden van
één commissaris per lidstaat. Wat de stemmenweging in de Raad
betreft is een goed evenwicht tussen grote en kleine lidstaten van groot belang.
Hoe beoordeelt de staatssecretaris op dit punt de resultaten van het ministeriële
conclaaf?De SGP is voorts tegen de uitbreiding van de besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid. Het regeringsstandpunt gaat wat dit betreft veel te ver. Dit
kan met betrekking tot het fiscale en het antidiscriminatiebeleid voor de
nationale wetgeving belangrijke gevolgen hebben. Ook kan de fractie niet instemmen
met de nauwere samenwerking waar deze kan leiden tot een Europa van verschillende
snelheden. Voorkomen moet worden dat toetreders in een soort achterwagen belanden
en niet op alle terreinen mogen meedoen. Ook volgt de SGP-fractie de regering
niet waar het gaat om de individuele verantwoordelijkheid van de commissarissen
tegenover het Europees Parlement. Zij meent dat wat dit betreft een ambtelijke
status wordt verward met een politieke.De regering zou een grotere inzet moeten tonen met betrekking tot de zelfstandige
status van OLAF die van groot belang is voor een effectieve fraudebestrijding.Een juridificering van het handvest grondrechten levert zeer grote bezwaren
op. Uit de zeer gewaardeerde adviezen van Raad van State en AIV komt naar
voren dat zelfs het kiezen voor de politieke verklaring al grote risico's
met zich brengt. Wanneer de Raad het handvest in een plechtige verklaring
vaststelt en het Hof van Justitie rekening houdt met de tekst ervan, zal dit
vooral betekenis hebben voor de van het EVRM afwijkende punten. De Raad van
State onderstreept dat ook enkele vaststelling in een politieke verklaring
divergentie niet zou kunnen voorkomen. Uit het AIV-advies komt naar voren
dat het handvest zou kunnen gaan fungeren als een bron van soft law.De notitie die de regering over dit handvest heeft uitgebracht, valt nogal
tegen. Eerder werd zeer duidelijk gevraagd om een overzicht van consequenties
voor de eigen rechtsorde, in relatie met bepalingen van de Grondwet en het
EVRM, maar hierover is in de notitie weinig terug te vinden, hetgeen het vertrouwen
in het handvest niet vergroot. Dit stuk heeft in feite geen enkele status
en dient dan ook voorlopig een plaatsje in de ijskast te krijgen.Het antwoord van de regeringDe staatssecretaris deelt in verband met de
agenda voor de Algemene Raad mee dat er nog geen duidelijkheid bestaat over
het partnerschap voor toetreding in relatie met Turkije. Het was niet mogelijk
om wat dit betreft tijdens de laatste Algemene Raad tot overeenstemming te
komen. Griekenland en Turkije hebben sterk uiteenlopende meningen over de
wijze waarop met de Helsinkiconclusies moet worden omgegaan, hetgeen zich
toespitst op de grensconflicten en de positie van Cyprus. Deze zaak is in
handen gegeven van het voorzitterschap en de Commissie. Hopelijk komen zij
aanstaande maandag met een voor alle partijen aanvaardbare oplossing. Als
men er niet uitkomt, komt het proces dat het vorige jaar met
Turkije is gestart tot stilstand. Juist het partnerschap is van grote betekenis
voor de invulling van de politieke criteria waar het gaat om de relatie tussen
de Unie en Turkije. Daarin wordt in verschillende hoofdstukken, gericht op
korte en middellange termijn, aangegeven welke veranderingen in Turkije tot
stand moeten worden gebracht, zowel in de wetgeving als in het bestuur. Die
zaken variëren van de doodstraf tot de rol van het leger, het minderhedenbeleid
enz. Deze benadering is in feite alomvattend waar het gaat om de mensenrechten
en de politieke structuur en cultuur.De kwestie van de WOB is niet betrokken bij het IGC-traject of bij Nice.
Het betreft een voorstel van de Commissie naar aanleiding waarvan door het
Europees Parlement amendementen zijn ingediend die overeenkomen met het Nederlandse
standpunt, onder meer met betrekking tot de co-decisieprocedure. De behandeling
hiervan wordt voortgezet.De visumplicht voor Roemenië en Bulgarije komt morgen en overmorgen
in de JBZ-raad aan de orde. Wellicht zal voor Roemenië een tussenoplossing
moeten worden gevonden. De ontwikkelingen in dit land zijn inderdaad zorgwekkend.
De verkiezingsuitslag laat de opkomst van een extreme partij zien, hetgeen
zorgen baart. Dit wil echter niet zeggen dat dit land niet meer aan de Kopenhagencriteria
zou kunnen voldoen.Op 23 december vinden in Servië verkiezingen plaats. De federale
republiek, sinds eergisteren lid van de OVSE, heeft om waarneming verzocht.
Ook Nederland draagt bij aan het totaal van 170 waarnemers. Wat Kosovo betreft
wordt gezocht naar een pragmatische oplossing zodat daar stemmen mogelijk
wordt gemaakt zonder dat een uitspraak wordt gedaan over de finale status.Wat de heer Vermeend betreft kent het kabinet een wat andere benadering
dan de heer Weisglas: niet temmen maar om een boodschap sturen. Dit heeft
ertoe geleid dat het resultaat dat zojuist in de Sociale Raad is bereikt,
uitstekend is. Hoewel in een andere taal geformuleerd, lijkt het sterk op
datgene wat in de kabinetsnotitie op papier van Sociale Zaken naar de Kamer
is gegaan. Het kabinet hecht zeer aan dit onderdeel van de Lissabonstrategie.Het proces met de kandidaat-lidstaten is aangegaan op grond van het vervullen
van twee voorwaarden aan de zijde van de EU: in de eerste plaats het tot stand
brengen van de Agenda 2000, het financieel perspectief en de daarbij behorende
hervormingen en in de tweede plaats het tot stand brengen van voldoende institutionele
hervormingen. Daarnaast zijn er in het onderhandelingsproces nog tal van vragen
te beantwoorden, maar het is onjuist te denken dat, omdat nog problemen moeten
worden opgelost in verband met het GLB en de structuurfondsen, weer nieuwe
criteria zijn of worden geformuleerd. De bedoeling is dat na de afsluiting
van Nice, gelet op de resultaten van Berlijn en op het Verdrag van Nice, kan
worden verklaard dat de Unie gereed is voor de uitbreiding, zulks overeenkomstig
de beloften die in Helsinki zijn gedaan. Het Verdrag van Nice dient erin te
voorzien dat de Unie eind 2002 gereed is om nieuwe lidstaten te ontvangen.Het belang van datgene wat de Commissie nu heeft verwoord in het voortgangsrapport
waarin de situatie wordt beschreven in de kandidaat-lidstaten en in het daarbij
behorende strategiepapier, is dat nu voor het eerst een reëel tijdpad,
een reële kalender en een reële agenda voor de onderhandelingen
zijn gegeven. Een probleem was dat medio 1999 door de eerste zes kandidaat-lidstaten
alle hoofdstukken waren geopend en ook alle onderhandelingspapieren enposities
ter tafel waren gebracht, terwijl dit door de Unie niet kon worden beantwoord
met posities op al die hoofdstukken. In plaats daarvan werden aanvullende
vragen gesteld en was er sprake van monitoring. Zonder aanvullende onderhandelingen
en afspraken komt men er niet uit en dus ligt er nog heel wat huiswerk bij
de Unie zelf. Het belang van de agenda die door Verheugen op tafel is gelegd,
is dat men nu de onderhandelingen en het voorbereiden van posities
werkelijk kan gaan aanvatten. Het screeningsproces waarvan tot nu toe sprake
is geweest, was vooral een administratief proces; daadwerkelijk werd er niet
onderhandeld. Nu is er een tabel gemaakt, waarin alle hoofdstukken aan bod
komen, óók aan de zijde van de Unie. Het eerste halfjaar van
2001 komt onder Zweeds voorzitterschap het vrijepersonenverkeer aan de orde.
Vervolgens komt onder Belgisch voorzitterschap een gedeelte van het landbouwhoofdstuk
aan de orde, het fytosanitaire en veterinaire gedeelte. Dit onderdeel kan
bepalend zijn voor het gehele uitbreidingsproces. Het andere gedeelte van
het landbouwhoofdstuk, prijzen en ordeningen, komt in het voorjaar van 2002
aan bod, evenals de structuurfondsen.De voorbereiding van de ten aanzien hiervan in te nemen posities zal men
nu in de Unie ter hand moeten nemen. Hierover heeft de regering in haar notitie
eerste gedachten geformuleerd, maar ook voor Nederland geldt dat hierop nader
moet worden gestudeerd, vooral waar het gaat om het GLB en de structuurfondsen;
twee interdepartementale beleidsonderzoeken zijn gestart. Wat het landbouwhoofdstuk
betreft is het noodzakelijk om drie ontwikkelingen samen te brengen in de
opstelling van de Unie: het landbouwbeleid in relatie met de landbouw in de
kandidaat-lidstaten; de mid-term review in verband met Agenda 2000, in het
kader waarvan verdere hervormingen zijn aangekondigd; de WTO, in het kader
waarvan in 2003 een deadline geldt in verband met bestaande regelingen. Tegen
deze achtergrond is het de taak van de Commissie om met samenhangende voorstellen
te komen. Vervolgens dient het debat over deze zaken zo snel mogelijk in 2001
aan te vangen. Vervolgens vloeien hieruit consequenties voort, zowel voor
het beleid van de Unie als voor de relaties met de kandidaat-lidstaten. Die
consequenties kunnen verschillende kanten opgaan. Zo is het, bijvoorbeeld
in relatie met de inkomenssteun in de landbouwsector en de snelheid waarmee
hervormingen worden doorgevoerd, óók mogelijk dat de Unie om
overgangstermijnen vraagt. Daarmee komt dan het hele palet van onderhandelingsaspecten
op tafel. Hopelijk zal men – na het afsluiten van de institutionele
hervormingen in Nice – meer politieke energie kunnen vrijmaken om deze
vraagstukken aan te pakken.De regering heeft duidelijk aangegeven welk standpunt zij inneemt met
betrekking tot de directe inkomenssteun in de landbouw. Wanneer dit element,
dat zeker niet voor de eeuwigheid in de landbouwpolitiek van de Unie is opgenomen,
zou worden verankerd in de kandidaat-lidstaten, zou het nooit meer kunnen
worden verwijderd. Daarom moeten nú ten aanzien hiervan hervormingen
worden doorgevoerd. Overigens komen de problemen op dit terrein in de kandidaat-lidstaten
niet overeen met de problemen in de lidstaten. In de Unie zijn de kosten in
deze sector hoger dan de wereldmarktprijzen. Voor de in dit verband gegeven
exportsubsidies komt inkomenssteun in de plaats. In bijvoorbeeld Polen wordt
er onder het niveau van de wereldmarktprijzen gewerkt. Daar is in plaats van
een GLB-probleem eerder sprake van een sociaal probleem: uitstoot van arbeid
uit de agrarische sector, opheffing van gemengde bedrijven enz. Daarom zal
men zich eerder moeten richten op overgangsmaatregelen die het verplaatsen
van werkgelegenheid vergemakkelijken, dan op inkomenssteun. Voorkomen moet
worden dat er nóg meer Poolse boeren komen dan er nu al zijn.Voor het bevorderen en behouden van draagvlak voor de uitbreiding is van
belang dat er wordt gezorgd voor optimale voorlichting, communicatie en verantwoording.
Daarnaast is ook het ordelijk organiseren van het uitbreidingsproces een belangrijk
aspect, zowel voor de kandidaat-lidstaten als voor de Unie; vandaar de inderdaad
diplomatieke formulering over de data, die wel degelijk bewust is gekozen.
Het heeft alleen zin om concrete data te noemen wanneer die het resultaat
zijn van afspraken die worden gedragen door de gehele Unie en door de kandidaat-lidstaten.
Het is weinig vruchtbaar wanneer Uniepolitici in kandidaat-lidstaten mooie uitspraken doen terwijl zij thuis iets anders zeggen; dit leidt
tot onrust en frustratie. Het is een goede zaak dat er nu sprake is van een
heldere onderhandelingsagenda. Op een gepast tijdstip moet de volgende stap
worden gezet: de beschrijving van het vervolg van het proces. De nu aan de
orde zijnde agenda laat nog veel opties open,óók opties die
door de kandidaat-lidstaten worden aangehangen. Tijdens de onderhandelingen
ontstaat er meer duidelijkheid over ontwikkelingen in bepaalde kandidaat-lidstaten
en kan beter worden uitgetekend wat de vervolgstappen moeten inhouden. Data
die in het verleden zijn genoemd, waren niet ingebed in het onderhandelingsproces
en hebben dan ook niet gewerkt.De Commissie heeft het taboe op het bespreken van overgangsperiodes doorbroken,
hetgeen een belangrijk element is van het huidige strategiepapier. Tot nu
toe werd daarover niet gesproken: het acquit werd overgenomen en er zouden
geen overgangsperiodes zijn. Voor een groot gedeelte van die 80 000 pagina's
is dat nog steeds waar, maar voor een ander gedeelte geldt het niet en dat
is nu bespreekbaar geworden. De hier gekozen indeling is logisch: aanvaardbaar,
onaanvaardbaar, bespreekbaar. De heer Verhagen heeft gevraagd of dit nog even
vóór Nice nader kan worden ingevuld. In feite zou men hiervoor
de genoemde 80 000 pagina's moeten nalopen om aan te geven wat kernacquit
is en wat niet, maar ook kan worden verwezen naar de vier criteria die in
de notitie over de uitbreiding zijn vermeld.Veel praktischer is het om de werkwijze te kiezen waarbij gevraagde overgangstermijnen
en uitzonderingen worden behandeld en van een oordeel worden voorzien. Dergelijke
verzoeken zijn al binnengekomen en kunnen worden bezien aan de hand van de
vraag: tasten ze datgene wat tot het kernacquit mag worden gerekend, aan of
niet? Langs die weg kan een goede score worden bereikt met betrekking tot
de categorieën: aanvaardbaar, onaanvaardbaar, bespreekbaar. Een onderwerp
waarmee de EU tegen deze achtergrond grote problemen zou kunnen krijgen, is
het afdingen op de standaard op veterinair en fytosanitair gebied. Een aspect
dat niet essentieel is, is de vraag of men in Slovenië te veel naar Amerikaanse
tv-series kijkt. Een probleem dat gewoon niet oplosbaar is, is de kwaliteit
van het drinkwater die in nogal wat kandidaat-lidstaten niet voldoet aan de
Europese normen. Dit zal belangrijke investeringen in die landen zelf vergen.
Men zal daarbij geholpen worden maar dergelijke programma's kunnen eenvoudig
niet binnen vijf jaar worden uitgevoerd. Zo zijn er heel veel elementen en
problemen die zullen moeten worden bezien aan de hand van de gestelde criteria.
Bestaat daaraan behoefte, dan moet verfijning worden overwogen.De regering ziet, gelet op analyses en studies, geen reden om actief te
pleiten voor overgangstermijnen in verband met het vrije verkeer van personen.
De Duitse regering heeft dit wél gedaan en nagegaan moet worden hoe
valide dat pleidooi is en om welke termijnen het zou kunnen gaan.Wat de toetreding betreft zijn er drie modellen: ieder land voor zich
(gelet op het aantal kan men hiertegen praktische bezwaren aanvoeren); groepjes
van landen; zeer veel landen tegelijk (big bang). De discussie hierover dient
te worden gevoerd op het moment dat de Commissie in beeld heeft welke ontwikkelingen
zich voordoen, zowel met betrekking tot de onderhandelingen als in de kandidaat-lidstaten
zelf. Uit de voortgangsrapportages blijkt dat op het moment een aantal landen
zich op hetzelfde voortgangsniveau beweegt. De heer Verheugen heeft aangegeven
dat de toetreding kan beginnen op 1 januari 2003 – de Unie heeft verklaard
dan gereed te zijn om nieuwe lidstaten op te vangen – en in elk geval
zou moeten beginnen tijdens de huidige commissieperiode, uiterlijk 2005. Daarmee
is in feite een periode van drie jaar aangegeven en dus kan niet worden geconcludeerd
dat hij alle kandidaat-lidstaten op één hoop gooit.Daarnaast is er de vraag of het binnen de nu bestaande financiële perspectieven mogelijk is om nog in deze commissieperiode tien kandidaat-lidstaten
op te nemen. Het antwoord daarop is «ja» maar daarmee is niet
geantwoord op de vraag of dit ook werkelijk zou moeten gebeuren. Tot nu toe
zijn landen steeds op 1 januari toegetreden. Als dit zo blijft, is het aantal
toetredingsmomenten beperkt en ligt clustering voor de hand, maar het is niet
de bedoeling dat de ene kandidaat-lidstaat langdurig op de andere zou moeten
wachten.Wat de door de heer Van Baalen genoemde kosten-batenanalyse betreft is
op grond van de huidige inzichten een redelijk beeld verkregen. Met CPB en
WRR zal worden nagegaan in hoeverre dit inzicht verder kan worden ontwikkeld.De staatssecretaris verwijst met betrekking tot de positie van Cyprus
naar datgene wat daarover in Helsinki is vastgelegd en het debat dat later
in de Kamer is gevoerd. Hieraan kunnen nu geen nieuwe ontwikkelingen of visies
worden toegevoegd. Voor de tijdens het bedoelde debat ingediende motie geldt
de lijn die onlangs door de voorzitter van de Kamer is verwoord: zonder tegenbericht
worden moties uitgevoerd.In antwoord op over de Zagrebtop gestelde vragen zij erop gewezen dat
in de stabilisatie- en associatieakkoorden voor de Balkanlanden een langetermijnlidmaatschapsperspectief
is opgenomen. Dit komt niet overeen met het perspectief zoals dat nu voor
de twaalf of dertien geldt. Eerst zal de hele fase van de stabilisatie- en
associatieakkoorden met succes moeten zijn doorlopen voor men überhaupt
aan de Kopenhagencriteria toekomt.De vraag of Nice moet worden beschouwd als een tussenstap, kan zowel met
ja als met neen worden beantwoord. Duidelijk is dat het debat over de toekomst
van Europa, de institutionele vormgeving enz. na Nice zal doorgaan. Tegelijkertijd
moet met Nice de weg voor de uitbreiding, conform de Helsinkiconclusies, worden
vrijgemaakt. Het is tegen die achtergrond dat het resultaat van Nice moet
worden gewaardeerd. Wordt in Nice een voldoende resultaat bereikt, dan dient
expliciet in politieke zin te worden geconcludeerd dat, met inachtneming van
de Helsinkiconclusies, de weg is vrijgemaakt voor de uitbreiding.Voorts is de vraag gesteld of de agenda voor Nice aan dit ambitieniveau
tegemoet komt. Deze agenda omvat méér dan de overblijfselen
van Amsterdam. Immers, naast de agendapunten van de Commissie, stemmenweging
en QMV gaat het óók om de versterkte samenwerking. Dit punt
is toegevoegd op aandringen van de Benelux. Daarnaast zijn er nog andere onderwerpen
zoals het Hof van justitie, het Europees Parlement, de Europese Rekenkamer,
artikel 7 EU, het statuut voor de partijen enz.Het begrip «koppigheid», dat door hem gebruikt zou zijn bij
het beschrijven van de Franse opstelling, komt de staatssecretaris volledig
onbekend voor. Hij heeft in feite geen énkele publieke uitspraak over
het voorzitterschap gedaan. Dergelijke uitspraken zijn enigszins ritueel van
aard. Toen Berlijn eraan kwam, deden de Duitsers het niet goed, maar niettemin
was er sprake van een succes. Blijkbaar is het altijd de schuld van het voorzitterschap
en niet van de collectiviteit.Voorzover de heer Schröder heeft gesproken over een nieuwe IGC in
2004, nodig voor het hervormingsproces van de Unie, zij erop gewezen dat dit
te maken heeft met de Kompetenzkatalog, die hij nodig heeft voor de Duitse
Länder. Waarschijnlijk worden nog andere onderwerpen toegevoegd, waarmee
men terecht komt bij de post-Niceagenda. Deze zaken hebben allemaal te maken
met constitutionele vraagstukken: het vervolg op het handvest grondrechten,
de splitsing en de vereenvoudiging van het verdrag enz. Deze onderwerpen hebben
geen enkele relatie met het vraagstuk van de uitbreiding en de ambitie die
Nice wat dit betreft dient te hebben. De belangrijkste onderwerpen van Nice
hebben te maken met de effectiviteit van de Unie, het toekomstige functioneren
van de Unie, het behoud van de slagvaardigheid, garanties in institutionele
zin voor de besluitvaardigheid van de Unie in de toekomst. Daarentegen hebben
de genoemde en andere post-Niceonderwerpen – de verdere parlementarisering, de Senaat, de verkiezing van de voorzitter van de Commissie,
referenda – te maken met legitimiteitsvraagstukken.Waar het gaat om de effectiviteit van de Unie en het functioneren van
de instellingen zijn in Nice vooral twee vraagstukken essentieel: de meerderheidsbesluitvorming
en de versterkte samenwerking. In het licht van de uitbreiding kan vooral
daaraan het succes van Nice worden afgemeten. Daarnaast zijn natuurlijk de
Commissie en de stemmenweging van belang.Op het terrein van de meerderheidsbesluitvorming wordt enige vooruitgang
geboekt, maar er is nog geen reden om te juichen. Alle bilaterale contacten
en ook het overleg in Nice zelf zullen worden benut om hierin meer beweging
te krijgen.Niet het gehele milieubeleid maar wel onderdelen daarvan lijken in de
richting van meerderheidsbesluitvorming te gaan. Hetzelfde geldt voor het
sociaal beleid; wat betreft artikel 42 EG ziet het er minder goed uit. Met
betrekking tot artikel 93 EG (fiscaal beleid) is het verzet zo groot dat weinig
of niets mag worden verwacht. Het door Nederland gemaakte onderscheid tussen
hoofden bijzaken telt nog steeds; het voorstel van het voorzitterschap heeft
slechts op bijzaken betrekking. Met betrekking tot artikel 67 EG (vrij personenverkeer,
asiel, visa, immigratie) doet zich een Frans constitutioneel probleem voor.
De mogelijkheid wordt besproken om het besluit van Amsterdam om in 2004 over
te gaan op meerderheidsbesluitvorming, nu al te nemen, zij het dat dan slechts
een gedeelte van het artikel overgaat. Die situatie is beter dan wat men nu
heeft, maar niet beter dan datgene wat in Amsterdam werd voorzien: het overgaan
van het gehéle artikel in 2004. Wordt hier het Franse constitutionele
probleem omzeild, dan stuit men weer op een Duits probleem omdat Duitsland
met betrekking tot het asielrecht voorlopig geen gekwalificeerde meerderheid
wil accepteren. Al met al blijkt dat ten aanzien van elk onderwerp afzonderlijk
één of meer lidstaten grote vooruitgang in de weg staan. Niettemin
is er sprake van enige beweging.Waar QMV aan de orde komt, wordt co-decisie met het Europees Parlement
toegepast. Artikel 37 (landbouwbesluiten) is in het afgelopen weekend nogmaals
door Nederland in de voorbereidingsgroep ingebracht, maar dit leek niet op
een overweldigende belangstelling te kunnen rekenen.Wat artikel 13 EG (bestrijding discriminatie) betreft, heeft het lid dat
naar meerderheidsbesluitvorming overgaat, betrekking op stimuleringsmaatregelen.
Het eerste lid van het bestaande artikel inzake harmonisatiemaatregelen blijft
daarentegen bij unanimiteit.In verband met artikel 181 EG (financiële steun aan derde landen)
geldt primair een beleidsmatige afweging. De geldstromen verlopen via de financiële
perspectieven en deze worden bij unanimiteit vastgesteld, maar men kan niet
alles waar een «geldluchtje» aan zit onder datzelfde beslag leggen
omdat er op die manier nooit vooruitgang wordt geboekt.De door de heer Van Middelkoop in verband met artikel 42 EG (sociaal beleid)
genoemde zin over financiële evenwichten is een Nederlands ontwerp. Dit
heeft te maken met het feit dat het Nederlandse socialezekerheidssysteem en
ook het Deense systeem op onderdelen sterk afwijken van andere landen. Besluiten
op dit terrein zouden tot zeer grote financiële consequenties kunnen
leiden terwijl dat wellicht niet de bedoeling is. De bedoeling is dat, wanneer
iets dergelijks dreigt, de meerderheidsregel vervalt ten gunste van de unanimiteitsregel.Ook in verband met artikel 133 EG (handelspolitiek; diensten en intellectueel
eigendom) leven er tal van bezwaren, zoals ook al het geval was in Amsterdam.
Niettemin is dit onderwerp in beweging en wordt gehoopt dat er in Nice vooruitgang
kan worden geboekt.Op het terrein van de versterkte samenwerking is relatief veel bereikt,
wellicht juist als gevolg van het feit dat er aanvankelijk veel politieke
discussie is geweest in verband met de vraag of dit wel op de agenda moest worden geplaatst. Waar het gaat om de bestaande versterkte samenwerking
in de eerste en de derde pijler worden de voorwaarden versoepeld. Er is geen
sprake meer van een veto van individuele lidstaten terwijl nu in plaats van
een meerderheid acht lidstaten nodig zijn. Wat de tweede pijler betreft richt
het debat zich vooral op de uitvoering van overeengekomen beleid. Hier speelt
een rol dat de overgang tussen beleid en uitvoering niet altijd even scherp
kan worden aangegeven. Bovendien zullen met betrekking tot de tweede pijler
de voorwaarden aanmerkelijk scherper worden geformuleerd dan die ten aanzien
van de eerste pijler. In dit verband wordt gesproken over een beroep op de
Europese Raad, over unanimiteit in plaats van gekwalificeerde meerderheid
en over de vraag of defensie eronder zou moeten vallen. Overigens heeft men
het in het geheel nog niet gehad over de werkwijze die in financiële
zin moet worden gevolgd bij versterkte samenwerking die vooral te maken heeft
met de uitvoering van eerder vastgesteld beleid. Dit aspect zal wellicht pas
aan de orde komen wanneer blijkt dat er wat dit betreft inderdaad reële
perspectieven zijn.Grote problemen, die Nice in gevaar kunnen brengen, doen zich voor met
betrekking tot de stemmenweging. De wijze waarop het voorzitterschap op dit
terrein zal opereren, is van groot belang. Duitsland, met 20 miljoen inwoners
méér dan de andere grote lidstaten, legt terecht het verlangen
op tafel om meer stemmen te krijgen. Spanje doet een beroep op verklaring
nr. 50, behorend bij het Verdrag van Amsterdam en komt tegen die achtergrond
met hoge eisen. Nederland uit het gerechtvaardigd verlangen om zijn relatief
zwaardere gewicht op een juiste manier in de stemmenweging terug te vinden.
De heer Van Aartsen heeft tegen die achtergrond de prachtige formule bedacht
dat Nederland «zo groot als mogelijk» is, waaraan kan worden toegevoegd:
zo klein als nodig. Het bedoelde relatief zwaardere gewicht van Nederland
wordt bedoeld in strikt demografisch opzicht. Ook al mogen in de nationale
psychologie allerlei andere zaken, waaronder de economische betekenis van
Nederland, een rol spelen, het debat wordt langs demografische lijnen en op
grond van sleutels gevoerd.De toekomstige Unie ziet er anders uit dan de huidige; de bestaande groepsindeling
kan niet heilig worden verklaard. Spanje en Polen zullen met z'n tweeën
al een groep vormen; ze ontlopen elkaar niet veel in bevolkingsaantal. Roemenië
heeft 6 miljoen inwoners meer dan Nederland en zou in z'n eentje in een «groep»
terecht kunnen komen. Waarom zou dat niet kunnen gelden voor Nederland dat
6 miljoen inwoners meer heeft dan België, Portugal, Griekenland, Tsjechië
en Hongarije? Het gaat niet primair om de vraag of Nederland een stem meer
moet hebben dan België, maar om het relatieve gewicht van Nederland op
grond van zijn demografische omvang en de balans binnen de Unie tussen groot
en klein. De verhouding tussen groot en klein is ook van belang in verband
met de blokkerende minderheid. Zou een aantal grote lidstaten menen dat het
goed zou zijn om in een Unie van 27 lidstaten nog een blokkerende minderheid
van drie lidstaten te hebben, dan treden er belangrijke problemen op in het
kader van de stemmenweging. Immers, dan zou men aan grote lidstaten veel stemmen
moeten geven, zodat er maar weinig stemmen resteren voor de kleinere lidstaten.Voor dergelijke problemen is nog geen oplossing in zicht en dus is er
geen reden om de gerechtvaardigde wensen van Nederland opzij te zetten. Integendeel,
die wensen zullen in de komende dagen en ook in Nice met de nodige hardheid
naar voren worden gebracht. Daarnaast moet een goede balans tussen groot en
klein in stand worden gehouden; dit systeem heeft zijn waarde bewezen. Er
is geen enkele reden om dit geheel uit het lood te trekken: zóveel
is een tweede commissaris nu ook weer niet waard. Bovendien moet worden voorkomen
dat de drempel van de gekwalificeerde meerderheid omhoog gaat. Een soortgelijk
probleem kan zich voordoen met betrekking tot de dubbele sleutel. Zolang deze
verborgen is achter de eerste, heeft zij geen betekenis. De dubbele sleutel gaat pas werken als hij achter de eerste omhoog komt; hij introduceert
dan automatisch een hogere drempel. Blijft het verschil met de eerste sleutel
bescheiden, dan behoeven er geen problemen te rijzen, maar er kan geen sleutel
met een gekwalificeerde meerderheid van bijvoorbeeld 68% van de bevolking
worden geïntroduceerd. Een niveau van 60% tot 62% zou mogelijk zijn,
maar daarboven kan men niet gaan.De regering kiest voor het beginsel van één commissaris
per lidstaat, maar is bereid om over toekomstvarianten na te denken. Hierbij
dienen een aantal principes in acht te worden genomen, zoals de gelijkwaardigheid
van de lidstaten en het belang van een behoorlijk grote commissie. De vraag
is wat de rondreis van de heer Chirac wat dit betreft heeft opgeleverd en
met welke voorstellen hij op dit punt komt. Wellicht kan hierover de volgende
week meer duidelijkheid worden geboden.Hoe langer hij zich in het kader van de IGC met het EVDB-vraagstuk bezighoudt,
des temeer raakt de staatssecretaris ervan overtuigd dat dit in het verdrag
moet worden geregeld. In Nice wordt waarschijnlijk een comité voor
sociale bescherming in het verdrag opgenomen. Natuurlijk is dit zeer belangrijk,
maar waarom zou men deze weg niet óók volgen voor een veiligheidscomité
dat een belangrijke rol gaat spelen bij het nemen van cruciale beslissingen?
Het EVDB is tot op zekere hoogte wel mogelijk op basis van het huidige verdrag,
maar bijvoorbeeld het essentiële element van de mandatering kan niet
worden geregeld, omdat het comité niet bestaat. Daarvoor moeten dan
ook andere oplossingen worden bedacht in het raam van de besluitvormingsstructuur.
Al met al is het bizar dat, wanneer de Unie zich op een dergelijk terrein
beweegt, de meest elementaire zaken niet worden vastgelegd. Overigens is er
in dit verband niet zozeer sprake van een legaliteitsprobleem maar van een
legitimiteitsprobleem. De lidstaten Frankrijk en Ierland zijn om uiteenlopende
redenen tegen opneming in het verdrag. Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland
zijn er op zich niet tegen maar hebben er, gelet op de bezwaren van anderen,
niet direct behoefte aan. Alle overige lidstaten hebben zich in positieve
zin uitgelaten over de wenselijkheid van de door Nederland en andere lidstaten
voorgestelde verdragswijziging. Hieraan zal in Nice de juiste aandacht moeten
worden gegeven omdat dit onderwerp niet meer terugkomt. Wanneer begint de
volgende IGC en hoe lang zal ze duren? Het is niet verstandig aan te nemen
dat dit zonder meer de volgende keer wel zal worden geregeld.Artikel 7 EU is inderdaad bedoeld om, wanneer zich ontwikkelingen als
die in Oostenrijk voordoen, binnen het verdrag een mechanisme te hebben waarmee
daarop op adequate wijze kan worden gereageerd.Het statuut voor de Europese politieke partijen zal niet veel méér
regelen dan het bestaan van die partijen en de mogelijkheid om op een nader
te bepalen manier partijen te financieren. De bedoeling is dat het huidige
probleem op dit terrein wordt opgelost: partijen worden nu illegaal gefinancierd
via de fracties in het Europees Parlement. De regering keert zich tegen een
werkwijze waarbij de interne werking van partijen zou worden beïnvloed.
Meer precieze uitvoeringsaspecten zullen later aan de orde worden gesteld.De Raad van State begint en eindigt zijn advies over het handvest grondrechten
met de constatering dat het een bijzonder nuttige operatie in gang heeft gezet:
het definiëren van grondrechten van burgers in relatie met instellingen
van de Unie. Ook wordt geconcludeerd dat de plechtige verklaring, mede gelet
op de wijze waarop zij door de conventie is voorbereid, het verdient om te
worden aangenomen. Verwerping hiervan zou niet terecht zijn en grote problemen
veroorzaken. Vervolgens geeft de Raad van State bepaalde waarschuwingen en
worden valkuilen gesignaleerd. De beste manier om die ter harte te nemen en
om ongewenste ontwikkelingen niet verder te bevorderen, is niet het verder
uitscheppen van die valkuilen. Er moet nu een stap terug worden gedaan om
na te gaan wat dit precies betekent en hoe verder moet worden geopereerd. Dat er sprake is van een politieke verklaring levert op zichzelf een rem
op voor juridische werking, zij het dat die werking niet geheel wordt voorkomen.
Daarnaast moet goed worden gekeken naar het handvest zelf, de horizontale
bepalingen en de toelichting. Het richt zich écht op de Unie, op het
beleid van de instellingen en de doorwerking daarvan op nationaal niveau.
De rechten richten zich op een breder terrein dan de competenties van de Unie
doen vermoeden, maar daarover is expliciet gesproken in de conventie. Het
is theoretisch heel goed mogelijk dat de Unie bij de uitoefening van haar
bevoegdheden in grondrechten treedt. Dat is de reden waarom de catalogus van
de grondrechten breder is dan die van de competenties van de Unie. Met deze
redenering is niets mis en er zijn geen redenen om te stellen dat op grond
van de grondrechten zoals ze nu zijn geformuleerd – omdat ze niet naadloos
aansluiten bij de competenties van de Unie – ze op de nationale rechtsorde
betrekking zouden hebben.Overigens zijn heel veel van de hier geformuleerde rechten gebaseerd op
bestaande grondrechten, verwoord in het EVRM en andere bestaande verdragen.
Soms is het een en ander toegevoegd, bijvoorbeeld op het terrein van de bio-ethiek.
Sommige opgenomen rechten zou men niet direct als grondrecht kwalificeren,
waaronder artikel 36 dat te maken heeft met publieke voorzieningen en diensten
van algemeen belang. Al met al wordt met deze bundeling en vereenvoudiging
van bestaande rechten beoogd om op een begrijpelijke manier weer te geven
welke rechten er allemaal zijn in relatie met de Unie, haar instellingen en
het Europese beleid.Uiteraard is er een speciale relatie met en aandacht voor het EVRM. In
het handvest en de toelichting daarop worden hierover duidelijke uitspraken
gedaan. De hier bedoelde rechten worden op een gemoderniseerde, aangepaste
en/of begrijpelijke manier weergegeven zonder verwijzingen naar de jurisprudentie,
maar ze moeten wél worden begrepen zoals ze in het EVRM zijn geformuleerd,
met de bijbehorende jurisprudentie. Uit commentaren van advocaten-generaal
en leden van hoven blijkt dat er tegen deze achtergrond geen problemen behoeven
te worden verwacht. Waarom zou een rechter, wanneer hij dit handvest al zou
gebruiken, kiezen voor een varianttekst van het EVRM en niet voor de tekst
van het EVRM zélf? Om een extra rem te zetten op het element van ongewenste
juridische doorwerking heeft de Raad van State niettemin in zijn advies opgenomen:
beschouw dit als «werk in uitvoering». Vandaar het belang van
een vervolgprocedure. Deze zal echter in Nice niet tot in details worden besproken
omdat de opdracht van Keulen inhoudt dat dit vervolg ná het aannemen
van de politieke verklaring aan de orde wordt gesteld. In Nice zal wél
moeten worden uitgesproken dat er sprake dient te zijn van een vervolgprocedure.
Uiteindelijk zal men moeten werken in de richting van een juridische verankering
van grondrechten. Als daarvoor een procedure wordt ontwikkeld, zal desgewenst
een sterkere rem moeten worden aangebracht op het juridisch gebruik van dit
handvest in deze vorm.De vraag of het handvest een verwijzing krijgt in artikel 6 van het verdrag,
is in het kader van de IGC aan de orde geweest. Een aantal lidstaten, waaronder
Nederland, heeft zich daartegen gekeerd omdat zij meenden dat dit voor dit
handvest een stap te ver zou zijn. Het handvest wordt als plechtige verklaring
aanvaard. Het gaat om het handvest zoals het er ligt. Voorzover er sprake
zou zijn van een tekst die daar «omheen hangt», heeft deze de
staatssecretaris nog niet bereikt. De kwestie van de verder te volgen procedures
dient onderwerp te zijn van de conclusies van Nice. Er dient onderscheid te
worden gemaakt tussen het handvest als verklaring en de uitspraken die de
Europese Raad doet over het in verband hiermee op te stellen werkprogramma.In het kader van de IGC is getracht om de Gemeenschap zich te laten aansluiten
bij het EVRM. Daarbij moet worden bedacht dat de Gemeenschap rechtspersoonlijkheid
heeft en de Unie niet. Het Finse voorstel terzake is door Nederland
gesteund, maar Denemarken, Spanje, Italië en Frankrijk waren tegen.In reactie op een aantal interrupties geeft de staatssecretaris aan dat
aan de politieke verklaring niet de vorm kan worden gegeven van het raadsbesluit
waarover in het advies van de Raad van State wordt gesproken. Het begrip «politieke
verklaring» is gekozen om de status van het handvest aan te geven; een
verdere precisering ontbreekt. Het gaat om de politieke verklaring waarover
in Biarritz is gesproken en die in Nice op een plechtige manier zal worden
aanvaard. Het voorzitterschap zal worden gevraagd hoe dit precies in z'n werk
zal gaan. De regering zal zich vervolgens richten op datgene wat in Nice ten
aanzien van het vervolgtraject wordt geconcludeerd. Daarmee komt men terecht
bij de essentie van het advies van de Raad van State: onderstreept moet worden
dat het om «werk in uitvoering» gaat. Wat de uitwerking van het
handvest betreft is het wellicht niet juist om over «inspiratiebron»
te spreken. Eerder kan worden gedacht aan het begrip «wegwijzer».
Als de rechter bij een bepaald artikel uitkomt, zal hij zich richten op het
origineel en dus op het EVRM.De voorzitter van de algemene commissie voor Europese Zaken,PatijnDe voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De BoerDe voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,TerpstraDe griffier van de algemene commissie voor Europese Zaken,MattijssenXNoot1Samenstelling: Leden: Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop
(RPF/GPV), Van Oven (PvdA), ondervoorzitter, Voûte-Droste (VVD), Hessing
(VVD), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Rouvoet (RPF/GPV),
De Haan (CDA), Koenders (PvdA), Patijn (VVD), voorzitter, Van den Akker (CDA),
Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Timmermans (PvdA),
Vendrik (GroenLinks), Weekers (VVD), Albayrak (PvdA), Eurlings (CDA), Van
Baalen (VVD) en Molenaar (PvdA).Plv. leden: Blaauw (VVD), Dittrich (D66), Van den Berg (SGP), Valk (PvdA),
Wilders (VVD), Remak (VVD), Ter Veer (D66), Van Bommel (SP), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), De Graaf (D66), Van der Knaap (CDA), Waalkens (PvdA), Verbugt
(VVD), Balkenende (CDA), Mosterd (CDA), M. B. Vos (GroenLinks), Feenstra (PvdA),
Zijlstra (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Geluk (VVD), Visser-van Doorn (CDA),
Örgü (VVD), Gortzak (PvdA) en Crone (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (RPF/GPV), Valk (PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen
(CDA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter, Hessing (VVD), Van Ardenne-van der
Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), M. B. Vos (GroenLinks), Dijksma
(PvdA), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter, Van
der Knaap (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA),
Remak (VVD), Wilders (VVD) en Molenaar (PvdA).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66), Van 't Riet
(D66), Rouvoet (RPF/GPV), Zijlstra (PvdA), Belinfante (PvdA), Visser-van Doorn
(CDA), Eurlings (CDA), Cherribi (VVD), De Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66),
Van Bommel (SP), Harrewijn (GroenLinks), Gortzak (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Van den Akker (CDA), Leers (CDA),
Rosenmöller (GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Patijn (VVD), Balemans (VVD)
en Duivesteijn (PvdA).XNoot3Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), voorzitter, Biesheuvel (CDA), Schimmel
(D66), Kalsbeek (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA),
ondervoorzitter, Kamp (VVD), Essers (VVD), Van Dijke (RPF/GPV), Bakker (D66),
Visser-van Doorn (CDA), De Wit (SP), Harrewijn (GroenLinks), Balkenende (CDA),
Van Gent (GroenLinks), Smits (PvdA), Verburg (CDA), Bussemaker (PvdA), Spoelman
(PvdA), Örgü (VVD), Van der Staaij (SGP), Santi (PvdA), Wilders
(VVD), Snijder-Hazelhoff (VVD) en Depla (PvdA).Plv. leden: E. Meijer (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Giskes
(D66), Hamer (PvdA), Dankers (CDA), Kortram (PvdA), Blok (VVD), Van Blerck-Woerdman
(VVD), Van Middelkoop (RPF/GPV), Van Vliet (D66), Stroeken (CDA), Marijnissen
(SP), Vendrik (GroenLinks), Mosterd (CDA), Rosenmöller (GroenLinks),
Schoenmakers (PvdA), Eisses-Timmerman (CDA), Wagenaar (PvdA), Middel (PvdA),
Weekers (VVD), Van Walsem (D66), Oudkerk (PvdA), De Vries (VVD), Klein Molekamp
(VVD) en Van der Hoek (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-02-364.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl