Uitvoering Vrouwenverdrag; Brief minister met kabinetsreactie op rapport Commissie Groenman "Het Vrouwenverdrag in Nederland anno 1997"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25893, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

19-02-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25893 nr. 2

11-02-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKABINETSREACTIE OP HET RAPPORT «HET VROUWENVERDRAG
IN NEDERLAND ANNO 1997» INHOUD 1 VOORGESCHIEDENIS 1.1 Periode t/m 19941.2 Rapportagecommissie1.3 Follow up rapport Groenman2 KABINETSREACTIE2.1 Reacties op rapport, § 5.1, Conclusies2.2 Reactie op rapport, § 5.2, Algemene aanbevelingenReeds genomen maatregelenNieuwe maatregelen2.3. Reactie op rapport, § 5.3, Aanbevelingen op
deelterreinen 2.3.1. Aanbeveling op deelterrein Maatschappelijke en
politieke participatie (aanbeveling 19, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4,
§ 4.2)2.3.2 Aanbevelingen op deelterrein Arbeid en inkomen (aanbevelingen
20 t/m 28, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.3)2.3.3. Aanbevelingen op deelterrein Gezondheidszorg (aanbevelingen
29 t/m 37, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, 4.4)2.3.4 Aanbevelingen op deelterrein Familieleven (aanbevelingen
38 t/m 40, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.5)2.3.5 Aanbevelingen op deelterrein Vreemdelingenbeleid
(aanbevelingen 41 t/m 44, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.6)2.3.6 Aanbeveling op deelterrein Sport (aanbeveling 45,
gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.6)2.3.7 Aanbevelingen op deelterrein Onderwijs (aanbevelingen
47 en 48, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.7)2.3.8 Aanbeveling op deelterrein Bestrijding geweld tegen
vrouwen (aanbeveling 49, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.8)2.3.9 Aanbevelingen op deelterrein Bestrijding vrouwenhandel
(aanbevelingen 50 t/m 56, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.10)2.4. Reactie op Rapport, § 5.4, Aanbevelingen voor
de coördinatiestructuur2.5. Reactie op § 5.5, Aanbevelingen voor volgende
nationale rapportages3. SLOTWOORDBIJLAGE A Reeds genomen maatregelen tot bekendmaking van het VrouwenverdragBIJLAGE B overzicht van (reacties op) de conclusies en aanbevelingen
van het rapport Groenman en de prioriteiten van de Nijmeegse conferentie –
in volgorde van de kabinetsreactieBIJLAGE C Overzicht van reacties op prioriteiten Nijmeegse conferentie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25893Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 165 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 893Uitvoering Vrouwenverdragnr. 2BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 11 februari 1998Bijgaand zend ik u de reactie van het kabinet op het rapport van de Commissie
Groenman, «Het Vrouwenverdrag in Nederland anno 1997», dat
ik u op 18 maart 1997 deed toekomen.Sinds 1991 is Nederland partij bij het Internationaal Verdrag tegen Discriminatie
van Vrouwen (IVDV of Vrouwenverdrag). Dit verdrag heeft betrekking op een
groot aantal terreinen van het maatschappelijk leven. De betekenis van het
Verdrag voor de Nederlandse rechtsorde is niet statisch; bij de uitvoering
zal – meer dan bij andere verdragen het geval is – acht moeten
worden geslagen op maatschappelijke ontwikkelingen.Deze opvatting ligt ook ten grondslag aan de bij amendement-Kalsbeek e.a.
in artikel 3 van de goedkeuringswet neergelegde verplichting voor de regering,
om vierjaarlijks aan de Staten-Generaal te rapporteren over de uitvoering
van het verdrag. In aansluiting op de gedachtenontwikkeling binnen het vorige
kabinet, dat de vorm van één omvangrijk vierjaarlijks rapport
afwees ten gunste van een over een reeks publicaties te spreiden rapportage,
heeft het huidige kabinet gekozen voor een vorm van rapporteren die bijdraagt
aan de maatschappelijke discussie rond het Verdrag. Daarbij is een intensieve
aanpak gevolgd: een juridisch onderzoek naar de betekenis van het Vrouwenverdrag
voor Nederland, verdiepend onderzoek op een deelterrein (gezondheidszorg),
informatieverzameling bij departementen en maatschappelijke organisaties,
een rapportage door een commissie van onafhankelijke deskundigen, toetsing
daarvan op een conferentie en opstelling van de onderhavige kabinetsreactie.
Voorts is samengewerkt met organisaties en personen die aktief zijn met betrekking
tot (deelaspecten van) de implementatie van het Vrouwenverdrag in Nederland.In maart 1996 werd de commissie van onafhankelijke deskundigen ingesteld
onder voorzitterschap van mevrouw drs. L.S. Groenman. De commissie
kreeg het verzoek haar rapportage mede te baseren op de inbreng van departementen
en maatschappelijke organisaties.Op 18 maart 1997 zond ik aan beide Kamers het commissierapport, «Het Vrouwenverdrag in Nederland anno 1997». In mijn begeleidende
brief kondigde ik een kabinetsreactie aan, op te stellen met inachtneming
van de resultaten van een door de Commissie Groenman voorgestelde conferentie
voor alle bij de rapportage betrokkenen. Deze conferentie, «Naleving
van het VN-Vrouwenverdrag», is inmiddels op 17 oktober 1997 gehouden
aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. De u thans aangeboden kabinetsreactie
op de algemene conclusies en aanbevelingen van de Commissie Groenman is opgesteld
met inachtneming van de resultaten van deze conferentie, zoals vervat in het
daarvan gemaakte beknopt verslag, dat u hierbij eveneens wordt toegezonden.1In lijn met de gedachte, dat de implementatie van het verdrag een permanent
proces is waar ook regelmatig verschillende actoren in en buiten de rijksoverheid
bij zijn betrokken, wordt in deze kabinetsreactie vooral op hoofdlijnen gereageerd
op de conclusies, aanbevelingen en prioriteiten. Ten aanzien van specifieke
onderwerpen wordt waar mogelijk doorverwezen naar lopende beleidsontwikkelingen,
wetgevingstrajecten en maatschappelijke discussies.Met deze kabinetsreactie wordt, in afwachting van het daarover met de
Tweede Kamer te voeren overleg, de nationale rapportage over de uitvoering
van het Vrouwenverdrag voorlopig afgerond. Hiermee is voor de eerste maal
voldaan aan de verplichting in artikel 3 Goedkeuringswet.Het is duidelijk dat deze door de Tweede Kamer geïnitieerde rapportageverplichting
in belangrijke mate – en zeker meer dan de parlementaire goedkeuringsprocedure
tussen 1985 en 1991 – heeft bijgedragen aan het in beeld komen van het
Vrouwenverdrag en van de betekenis die dat kan en moet hebben in de Nederlandse
rechtsorde en in maatschappelijke en politieke ontwikkelingen.Met betrekking tot de aanpak van de volgende nationale rapportage wil
het kabinet zich bezinnen, met name op de wenselijkheid – de Commissie
Groenman benadrukt die sterk in haar aanbevelingen 60 t/m 65 – om de
rapportage beter in te bedden in de reguliere informatieverzameling en beleidsmonitoring.
Dat vergemakkelijkt ook de inschakeling van externe deskundigen. In het najaar
van 1998 zal de Kamer worden bericht welke fasering daarbij zal worden gevolgd. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. Melkert KABINETSREACTIE OP HET RAPPORT «HET VROUWENVERDRAG
IN NEDERLAND ANNO 1997» INHOUD 1.VOORGESCHIEDENIS4   1.1Periode
t/m 19944    1.2Rapportagecommissie5    1.3Follow
up Rapport Groenman5    2.KABINETSREACTIE6   2.1Reactie op Rapport, paragraaf 5.1, Conclusies6   2.2Reactie op Rapport, paragraaf 5.2, Algemene aanbevelingen
(1–18)18    2.3Reactie op Rapport, paragraaf 5.3,
Aanbevelingen op deelterreinen (19–56)28 2.3.1Maatschappelijke
en politieke participatie (19)28 2.3.2Arbeid en inkomen
(20–28)30 2.3.3Gezondheidszorg (29–37)352.3.4Familieleven (38–40)38 2.3.5Vreemdelingenbeleid
(41–44)40 2.3.6Sport (45–46)42 2.3.7Onderwijs
(47–48)44 2.3.8Geweld tegen vrouwen (49)47 2.3.9Vrouwenhandel
(50–56)48    2.4Reactie op Rapport, paragraaf 5.4,
Aanbevelingen voor de coördinatiestructuur (57–59)50    2.5Reactie
op Rapport, paragraaf 5.5, Aanbevelingen voor volgende nationale rapportages
(60–65)52    3SLOTWOORD53      Meegedrukte
bijlagen55   A – Reeds genomen maatregelen
tot bekendmaking van het Vrouwenverdrag55 B – Overzicht
van (reacties op) conclusies, aanbevelingen en prioriteiten57 C –
Overzicht van reacties op prioriteiten Nijmeegse conferentie59    Separate
bijlagen1    – Beknopt verslag conferentie
«Naleving van het VN-Vrouwenverdrag» (Nijmegen, 17 oktober 1997) – Rapport dr. J. Plantenga e.a., «De sociaal-economische
positie van vrouwen, 1990–1995» 1 Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.1 VOORGESCHIEDENIS 1.1 Periode t/m 1994Het Internationaal Verdrag tot Uitbanning van Alle Vormen van Discriminatie
van Vrouwen (hierna IVDV of Vrouwenverdrag) is tot stand gekomen op 18 december
1979, tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Bij de opstelling
van de verdragstekst – door de Commission on the Status of Women –
speelde de Nederlandse delegatie een aktieve rol.Nederland ondertekende het Verdrag tijdens de tweede Wereldvrouwenconferentie
in Kopenhagen in 1980. Het ontwerp voor een goedkeuringsvoorstel werd in 1982
aanhangig gemaakt bij de Raad van State, die zijn op hoofdlijnen positieve
advies uitbracht in 1983. Ten gevolge van de moeizame discussie in die periode
over de opportuniteit van een Algemene wet gelijke behandeling (een wetgevingsvoornemen
dat veel raakvlakken had met de goedkeuring van het Vrouwenverdrag) duurde
het echter tot 1985 voordat het voorstel bij de Tweede Kamer werd ingediend.
Ook daarna had de discussie over de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb)
een sterk vertragend effect op de voortgang van het goedkeuringsvoorstel Vrouwenverdrag.
Uiteindelijk werd dit door de Tweede Kamer aanvaard in 1990 en door de Eerste
Kamer in 1991. De goedkeuringswet kwam tot stand op 3 juli 19911; ratificatie vond plaats in augustus 1991.Het Vrouwenverdrag verplicht tot regelmatige rapportage aan het verdragscomité,
het Committee on the Elimination of Discrimination Against Women (CEDAW).
De eerste CEDAW-rapportage vond plaats in 1992, een jaar na ratificatie. De
tweede rapportage, volgens schema ingewacht in 1996, volgt in 1998; zie daarover
hoofdstuk 3 van deze kabinetsreactie.Bij amendement van de TK-leden Kalsbeek-Jaspers, Groenman en Weisglas
is in artikel 3 van de goedkeuringswet Vrouwenverdrag een verplichting opgenomen
voor de Minister van SZW (in diens hoedanigheid van coördinerend bewindspersoon
emancipatiebeleid) om vierjaarlijks – te beginnen in 1995 en aldus steeds
een jaar vooruitlopend op het schema van de rapportages aan het CEDAW –
te rapporteren aan de Staten-Generaal. Blijkens de toelichting op dit amendement
zou deze nationale rapportage «een werkelijk overzicht (...) moeten
geven van de stand van zaken met betrekking tot de gelijke behandeling van
vrouwen op alle denkbare terreinen».De eerste Nederlandse rapportage aan het CEDAW2
werd door dit comité behandeld in haar vergadering van januari 1994.
In een brief van 3 maart 19943 brachten de coördinerend
bewindspersoon emancipatiebeleid, Staatssecretaris Wallage van SZW, en Minister
Kooijmans van Buitenlandse Zaken daarover verslag uit. In dezelfde brief gaven
zij een schets van de wijze waarop de regering de nationale rapportageverplichting
wilde invullen. Zij schreven dat de letter van artikel 3 van de goedkeuringswet
wijst in de richting van één rapport, waarin alle informatie
over de stand van zaken met de gelijke behandeling van (mannen en) vrouwen
bijeen wordt gebracht. Uit de witte stukken en de Handelingen met betrekking
tot de goedkeuringswet bleek huns inziens echter dat de Staten-Generaal primair
geïnteresseerd zijn in het verkrijgen van een mogelijkheid tot periodieke
discussie over de verdragsuitvoering en dat ten aanzien van de vormgeving
van de betreffende rapportage eigenlijk geen duidelijke verlangens kenbaar
waren gemaakt. Daarom meenden zij dat het de voorkeur verdiende, de gevraagde
informatie te spreiden over een aantal publikaties die op verschillende tijdstippen binnen de rapportagetermijn aan de Staten-Generaal zouden worden gezonden. 1.2 RapportagecommissieIn de Beleidsbrief Emancipatiebeleid 1996 (september 1995) kondigde het
huidige kabinet aan deze aanpak deels te willen bijstellen, door de nationale
rapportage in handen te leggen van een commissie van onafhankelijke deskundigen.In maart 1996 stelde de Minister van SZW, in zijn hoedanigheid van coördinerend
bewindspersoon emancipatiebeleid, deze rapportagecommissie in onder voorzitterschap
van mevrouw drs. L.S. Groenman; hij verzocht de commissie vóór
1 september 1996 te rapporteren.In de zomer van 1996 kwamen twee wetenschappelijke beleidsrapporten met
betrekking tot het Vrouwenverdrag gereed, die in juli en augustus 1996 door
de Minister van SZW aan de Kamer werden toegezonden. Het ene, «Het
Vrouwenverdrag in de Nederlandse rechtsorde»1 leverde belangrijke bouwstenen voor de advisering van de Commissie
Groenman; het andere, «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag
voor Nederland: gezondheid als recht»2
biedt blijkens de recente brief van de Minister van VWS aan de Kamer3 daarnaast ook goede aanknopingspunten voor de verdere
ontwikkeling van het volksgezondheidsbeleid.Toen in de zomer van 1996 bleek dat de Commissie Groenman meer tijd nodig
had voor het inzamelen van informatie en de verwerking daarvan, is de haar
gestelde termijn verlengd. Uiteindelijk werd het rapport4 op 18 maart 1997 aangeboden aan de Minister van SZW, die het dezelfde
dag doorzond aan beide Kamers onder aankondiging van een kabinetsreactie,
op te stellen met inachtneming van de resultaten van een door de Commissie
Groenman voorgestelde conferentie voor alle bij de rapportage betrokkenen. 1.3 Follow up rapport GroenmanOp verzoek van de Minister van SZW organiseerde mevrouw prof. mr. I.P.
Asscher-Vonk op 17 oktober 1997 aan de Katholieke Universiteit Nijmegen de
bedoelde conferentie, onder de titel «Naleving van het VN-Vrouwenverdrag».
Tijdens deze bijeenkomst, waaraan ca. 95 personen uit de sfeer van de rijksoverheid,
andere overheden, maatschappelijke organisaties, de vrouwenbeweging, de juridische
wereld en de wetenschap deelnamen, zijn in vier werkgroepen beleidsprioriteiten
voor de follow up van het Rapport Groenman geformuleerd. Deze zijn –
tesamen de plenaire inleidingen en het verslag van een afrondende paneldiscussie
onder leiding van mevrouw mr. P.C. Lodders-Elfferich – neergelegd in
het beknopte conferentieverslag, dat als separate bijlage van deze kabinetsreactie
aan beide Kamers wordt aangeboden5.In haar nawoord bij het conferentieverslag concludeert prof. Asscher-Vonk
dat tijdens de conferentie bleek van steun voor het rapport als geheel en
dat ook de aanbevelingen over het algemeen werden onderschreven. De noodzaak
om op het rapport als geheel actie te ondernemen werd vooropgesteld; voortgaande
discussie over de juridische aspecten van het rapport werd evenzeer noodzakelijk
geacht.De 21 maatregelen die door de conferentie werden geprioriteerd, zijn grotendeels
ontleend aan het rapport Groenman; in enkele gevallen zijn zij gebaseerd op
nieuwe voorstellen, waarvan uitvoering naar de mening van de conferentie terstond
geëntameerd zou kunnen worden.De prioriteiten van de Nijmeegse conferentie worden hierna in hoofdstuk
2 betrokken bij de reactie op de algemene conclusies en aanbevelingen van
het Rapport Groenman. 2 KABINETSREACTIEIn dit hoofdstuk geeft het kabinet zijn reacties en commentaren op de
(cursief gedrukte)– algemene conclusies en aanbevelingen in hoofdstuk 5 van het rapport «Het Vrouwenverdrag in Nederland anno 1997», steeds aangevuld
met:– de daarop gebaseerde prioriteitenstelling door de conferentie «Naleving van het VN-Vrouwenverdrag» (Nijmegen, 17 oktober
1997).De tekst volgt hoofdstuk 5 van het Rapport Groenman, maar op onderdelen
zijn verschuivingen aangebracht om te voorkomen dat reacties en commentaren
moeten worden herhaald. Voorts is ervoor gekozen op een aantal algemene punten
uitgebreid te reageren, zodat op andere punten met kortere reacties kon worden
volstaan.In bijlagen B en C zijn tabellen opgenomen waarin kan worden nagegaan
waar de reacties op conclusies, aanbevelingen en prioriteitenkeuzes zijn te
vinden. 2.1 Reacties op rapport, § 5.1, Conclusies– [Rapport, Conclusies, 5.1.1.]In deze Nationale Rapportage Internationaal Verdrag tegen Discriminatie
van Vrouwen – het Verdrag – is getracht helderheid te brengen
in de juridische discussie over de betekenis van de diverse verdragsverplichtingen.
Voorts is aan de hand van een aantal geselecteerde beleidsterreinen bezien
of en in hoeverre sprake is van een juiste implementatie van het Verdrag.In dit concluderend hoofdstuk zal deze tweeslag terugkomen en wordt
ingegaan op de stand van zaken bij het algemene beleid gericht op de verbetering
van de positie van vrouwen – de omschrijving van de rapportagecommissie
van het begrip emancipatiebeleid –, en op de coördinatietaken die
daarbij horen. Verwant aan dat laatste zijn de aanbevelingen voor volgende
nationale rapportages.Alleen bij een gedeelde visie op de betekenis van het Verdrag en
de verdragsverplichtingen, en een adequate structuur om deze visie in beleid
te concretiseren, kan de implementatie onderwerp zijn van politieke en maatschappelijke
discussie. Ook de rechtsontwikkeling is gebaat bij eenduidigheid in de interpretatie
van het Verdrag.Het kabinet onderschrijft de noodzaak van een breed gedeelde visie op
de betekenis van het Verdrag en de verdragsverplichtingen en de wenselijkheid
van politieke en maatschappelijke discussie over de implementatie van het
Verdrag. Het tracht daaraan onder meer bij te dragen door de nationale rapportage
in die zin in te vullen.– [Rapport, Conclusies, 5.1.2.]De rapportagecommissie hoopt dat deze eerste nationale rapportage
niet alleen de politiek de mogelijkheid geeft langs democratische weg haar
sturende invloed te doen gelden. Zij hoopt daarnaast dat dit verslag in brede
kring besproken wordt, om te beginnen op een conferentie voor allen die bij
de rapportage zijn betrokken. Het is immers voor het eerst dat informatie
vanuit verschillende relevante bronnen bijeen is gebracht. In die zin kan
deze rapportage dienen als instrument voor de noodzakelijke communicatie tussen
de belangrijke actoren op het gebied van het emancipatiebeleid
en het emancipatieproces in de samenleving.Het rapport van de Commissie Groenman en de daarbij behorende werkdocumenten1 zijn ruim verspreid in de kring van organisaties en personen
die op enigerlei wijze (bijvoorbeeld door eigen activiteiten of publicaties,
bijdragen aan de voorbereiding van het rapport Groenman) blijk hebben gegeven
van belangstelling voor de implementatie van het Vrouwenverdrag. Het verslag
van de conferentie «Naleving van het VN-Vrouwenverdrag» –
zie hierboven paragraaf 1.3 – wordt gelijktijdig met deze kabinetsreactie
aan de Kamer ter kennisneming aangeboden en zal ook een ruime verspreiding
krijgen. De uitkomsten van de Nijmeegse conferentie worden, zoals hierna zal
blijken, ten volle betrokken bij de reacties op de conclusies en aanbevelingen
van het Rapport Groenman.– [Rapport, Conclusies, 5.1.3.]De rapportagecommissie wijst met klem op het belang van het feit
dat dit verdrag de discriminatie van vrouwen beoogt te bestrijden. Dit betekent
dat het discriminatieverbod van artikel 1 van het Verdrag is te beschouwen
als een aanscherping van in andere internationale verdragen voorkomende algemene
verboden van discriminatie naar geslacht.De constatering van de commissie is juist, al moet worden aangetekend
dat het Verdrag veelvuldig de gelijkheid, de gelijkstelling, de gelijke behandeling
of de gelijke rechten van mannen en vrouwen noemt als toetssteen. De Nederlandse
anti-discriminatiewetgeving richt zich – onder meer gelet op artikel
1 Grondwet – tegen discriminatie op grond van geslacht of op ongerechtvaardigd
onderscheid tussen mannen en vrouwen. Dat de wetgever zich ervan bewust is
dat seksediscriminatie in de praktijk in overwegende mate vrouwendiscriminatie
betekent, mag blijken uit het gegeven dat in de Algemene wet gelijke behandeling
en de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen de mogelijkheid van voorkeursbehandeling
beperkt is tot vrouwen2, omdat mannen als groep
maatschappelijk gezien niet zodanige achterstanden hebben, dat dergelijke
maatregelen ten gunste van hen te rechtvaardigen zouden zijn. Een ander voorbeeld
is de vroegere militaire dienstplicht. In het in 1982 aan de Raad van State
ter advisering voorgelegde voorstel voor de goedkeuringswet voor het Vrouwenverdrag
had de regering aangegeven bij de ratificatie een voorbehoud terzake te willen
maken – vanuit de gedachte dat mannen zich anders op het Verdrag zouden
beroepen omdat de militaire dienstplicht niet aan vrouwen werd opgelegd. De
Raad van State wees er evenwel op dat het Vrouwenverdrag geen betrekking heeft
op discriminatie op grond van geslacht, maar op discriminatie van vrouwen
en betoogde dat het niet aan vrouwen opleggen van militaire dienstplicht bezwaarlijk
kon worden aangemerkt als een inperking van hun rechten en vrijheden3. De regering heeft de juistheid van die benadering onderkend
en afgezien van een dergelijk voorbehoud. Het is dus zaak bij de interpretatie
van het Vrouwenverdrag steeds voor ogen te hebben dat het hier gaat om verplichtingen
die het algemene – in diverse mensenrechtenverdragen verankerde –
verbod op discriminatie op grond van geslacht aanscherpen of verbijzonderen.– [Rapport, Conclusies, 5.1.4.]Het Verdrag bevat meer en concretere verplichtingen dan in 1990 ten
tijde van de plenaire behandeling in de Tweede Kamer werd verondersteld. Bij
het verwezenlijken van het Verdrag in zijn geheel en van de afzonderlijke
verplichtingen is de vrijheid van de verdragsstaten qua inhoud en tijdpad
beperkter dan werd aangenomen. De doelstellingen van het Verdrag zijn ruimer
dan uitsluitend het bewerkstelligen van gelijkheid voor de wet
en het invoeren van antidiscriminatiewetgeving. Het Verdrag erkent het structurele
karakter van de achtergestelde positie van vrouwen ten opzichte van mannen,
en het kent doelbewust bescherming toe aan vrouwen. Het Verdrag richt zich
ook op het bestrijden van vooroordelen en daarmee samenhangende onjuiste beeldvorming.Het kabinet onderschrijft deze conclusie, aangezien deze in lijn is met
de ontwikkeling in wetgeving, rechtslitteratuur en jurisprudentie. Bij de
plenaire behandeling van de goedkeuringswet (in de Tweede Kamer in 1990, in
de Eerste Kamer in 1991) werd zowel door de regering als door de Kamers reeds
onderkend dat door de lange looptijd van de goedkeuringsprocedure –
het wetsvoorstel ging in 1982 voor advies naar de Raad van State en in 1985
naar de Tweede Kamer – niet alleen de memorie van toelichting, maar
ook latere onderdelen van de schriftelijke gedachtenwisseling een wat gedateerd
karakter hadden. De regering zelf bracht dat besef onder woorden toen zij
in de nota naar aanleiding van het eindverslag van de Tweede Kamer1 schreef dat de betekenis van verdragsverplichtingen niet
wordt bepaald, laat staan gefixeerd door de opvattingen van de nationale wetgever
ten tijde van de verdragsgoedkeuring; zij achtte het goed denkbaar dat na
verloop van tijd onder invloed van internationale en nationale (jurisprudentiële)
ontwikkelingen bepaalde verplichtingen in een verdrag worden gelezen, die
door de wetgever die het verdrag goedkeurde niet als een noodzakelijk uitvloeisel
van het verdrag werden beschouwd of onderkend. De Kamer gaf blijk van dezelfde
opvatting toen zij bij amendement Kalsbeek-Jasperse aan het goedkeuringsvoorstel
een verplichting tot vierjaarlijkse rapportage aan de Staten-Generaal toevoegde,
onder meer gemotiveerd met de gedachte dat het Verdrag geen statisch gegeven
is en dat regelmatige bezinning op de implicaties daarvan geboden is.– [Rapport, Conclusies, 5.1.5.]De rapportagecommissie heeft de hoofddoelstelling van het Verdrag,
het uitbannen van alle vormen van discriminatie van vrouwen, opgedeeld in
drie subdoelstellingen: bevordering van volledige gelijkheid voor de wet en
in het openbaar bestuur, positieverbetering van vrouwen en doorbreking van
de dominantie van de huidige genderideologie.Het kabinet heeft waardering voor deze «vertaling», omdat
door dit begrippenkader een betere verbinding wordt gemaakt met de drie subdoelstellingen
van het Nederlandse emancipatiebeleid. In 1985 werden deze in het Beleidsplan
Emancipatie geformuleerd als: het verzekeren van gelijke rechten van vrouwen
en mannen; het bereiken van structurele veranderingen waardoor sekseverschil
niet langer een van de pijlers van de maatschappelijke organisatie vormt;
het doorbreken van beeldvorming in termen van mannelijkheid en vrouwelijkheid.
In latere beleidsdocumenten, het Beleidsprogramma Emancipatie (1992), de kabinetsnota
«Emancipatie in uitvoering» (1995) en de Beleidsbrief Emancipatiebeleid
1997 (1996) is vastgehouden aan deze driedeling, al is uiteraard steeds gezocht
naar een aktuele verwoording. In laatstgenoemde brief is dat gedaan in een
beschouwing over de corresponderende drie normatieve uitgangspunten: gelijkheid;
economische en zorgzelfstandigheid; pluriformiteit2.De subdoelstellingen van het Verdrag, zoals deze thans door de Commissie
Groenman zijn verwoord, zullen ook het vertrekpunt vormen bij de medio 1998
uit te brengen tweede Nederlandse rapportage aan het Verdragscomité. – [Rapport, Conclusies, 5.1.6.]Ook in Nederland zijn er nog voorbeelden van directe discriminatie.
De operatie Anders geregeld is in de praktijk nog niet afgerond
en een actueel overzicht van de stand van zaken ontbreekt.Over de indirecte discriminatie kan gesteld worden dat tot op heden
te weinig systematisch en deskundig wordt nagegaan wat de mogelijk onevenredig
nadelige effecten voor vrouwen zijn van beleidsmaatregelen, en of het begrip
objectieve rechtvaardigingsgrond, dat indirecte discriminatie toelaat, strikt
genoeg wordt toegepast. Dat is te meer te betreuren omdat juist de indirect
discriminerende elementen in de wetgeving diep ingrijpen in de positie van
vrouwen. Bestrijding daarvan is een essentieel onderdeel van het maatschappelijk
veranderingsproces waartoe het Verdrag uitnodigt.Zie de reactie op de aanbevelingen 3 t/m 5.– [Rapport, Conclusies, 5.1.7.]De rapportagecommissie heeft op grond van onder meer het commentaar
van de Commissie Gelijke Behandeling geconstateerd dat er behoefte bestaat
aan effectieve sancties bij het realiseren van de norm van gelijke behandeling.Zie de reactie op aanbeveling 15.– [Rapport, Conclusies, 5.1.7.a.]De subdoelstelling van gelijkheid voor de wet dient in samenhang
met de andere twee subdoelstellingen beschouwd te worden. Als de drie subdoelstellingen
niet in samenhang worden nagestreefd, wordt in feite tekortgedaan aan de hoofddoelstelling.
Zo kan het invoeren van volledige gelijkheid voor de wet en in het openbaar
bestuur gericht op het verbeteren van de positie van vrouwen toch een averechts
effect sorteren, wanneer niet nagegaan wordt wat de precieze inhoud en strekking
is van de in het rechtssysteem en in het beleid gehanteerde begrippen en vooronderstellingen.
Deze kunnen immers op zichzelf berusten op de huidige genderideologie. Ze
zijn dan niet per definitie sekseneutraal en kunnen uitsluitingsmechanismen
in stand houden.Het kabinet onderschrijft de noodzaak dat de drie subdoelstellingen in
samenhang worden nagestreefd. De vraag of de in het rechtssysteem gehanteerde
en in het beleid gehanteerde begrippen en veronderstellingen sekseneutraal
zijn en geen impliciete oordelen over mannen en vrouwen inhouden komt regelmatig
aan de orde: zowel in de algemene beleidsanalyses als in het beleidsonderbouwend
onderzoek, als bij de ontwikkeling van beleidsinstrumenten (bijvoorbeeld de
emancipatie-effectrapportage) wordt hieraan aandacht geschonken.– [Rapport, Conclusies, 5.1.8.]Artikel 5 dat de verandering van de sociale en culturele gedragspatronen
voorschrijft, heeft niet alleen een zelfstandige betekenis. Het is ook van
centraal belang voor een juiste interpretatie van doelstelling en reikwijdte
van het Verdrag. Artikel 5 betekent dat de overheid niet kan ophouden bij
de eerste twee subdoelstellingen, maar dat een fundamentele verandering van
de samenleving noodzakelijk is: een verandering van opvattingen, waarden en
structuren op grond van het vrouwelijk perspectief. Dit kan op een aantal
punten betekenen dat niet gelijke rechten of gelijke kansen voorop moeten
staan, maar dat andere rechten moeten worden ontwikkeld of andere kansen moeten
worden geboden.De stelling kan worden onderschreven: in een sociale rechtsstaat behoort
niet het perspectief van één groep burgers – of dat nu
een meerderheid of een minderheid van de bevolking is – dominant te
zijn. Gelijkberechtiging van burgers houdt niet in dat uitsluitend wordt gewerkt
op het stramien van gelijke rechten of gelijke kansen. Waar gevallen op in
de handelingssituatie relevante punten ongelijk zijn dient een evenredig verschil
in behandeling te worden gemaakt. Dat is niets nieuws: een groot deel van
het wetgevingsproces wordt besteed aan het identificeren van in casu relevante
verschillen tussen burgers en het beantwoorden van de vraag welk verschil
in behandeling daaruit moet voortvloeien. Goede analyses en duidelijke beleidsdoelstellingen
kunnen ertoe bijdragen dat die afwegingen zorgvuldig worden gemaakt.– [Rapport, Conclusies, 5.1.9.]De rapportagecommissie is van oordeel dat het Verdrag ook betrekking
heeft op het privéleven. Het Verdrag erkent dat de volledige verwezenlijking
van de mensenrechten van vrouwen staat of valt met andere machtsverhoudingen
tussen mannen en vrouwen en een andere inrichting van de samenleving, waarin
ook het eertijds afgeschermde terrein van de privésfeer betrokken wordt.De bescherming tegen aantasting van fundamentele rechten en vrijheden
is een taak van de overheid, ook indien deze in de prive-sfeer gelegen is.
Bij het bepalen van de mate waarin en de wijze waarop de overheid optreedt
zal steeds een evenwicht moeten worden gezocht met het grondwettelijke recht
van bescherming van het privé-leven.– [Rapport, Conclusies, 5.1.10.]De hoofddoelstelling van het Verdrag houdt een opdracht tot handelen
in, die meer een resultaatsverplichting dan een inspanningsverplichting impliceert.
Deze resultaatsverplichting staat onder voorwaarden een geleidelijke verwezenlijking
toe en mag uitgaan van een dynamische verdragsinterpretatie. Dat laatste wijst
op de eisen van de tijd die niet alleen noodzaken tot nieuwe analyses en maatregelen,
maar ook overgangsmaatregelen, doordat individuen en groepen door allerlei
factoren, als leeftijd, etnische afkomst en sociaal milieu, in een verschillend
tempo bezig zijn hun bestaan een eigen invulling te geven.Bij de behandeling van de goedkeuringswet voor het Vrouwenverdrag heeft
de wetgever uitdrukkelijk gekozen voor de dynamische verdragsinterpretatie1. In een snel veranderende samenleving geeft deze de
beste mogelijkheden om de verdragsdoel-stellingen steeds opnieuw te betrekken
bij de ontwikkeling van wetgeving en beleid. Er zullen echter nog grote transformaties
nodig zijn voor een samenleving bereikt wordt waarin discriminatie van vrouwen –
in welke vorm dan ook – is uitgebannen.– [Rapport, Conclusies, 5.1.11.]Ten aanzien van de geleidelijke verwezenlijking moeten de beleidsmakers
en in laatste instantie de rechter kijken naar de aard van de verplichtingen,
de bewoordingen van de bepaling en naar het kader waarin maatregelen worden
uitgevoerd. Het feit dat Nederland het Verdrag al in 1980 ondertekende, in
1991 tot ratificatie overging en het inmiddels 1997 is, zal tevens een factor
in de beoordeling zijn van de mate waarin het begrip geleidelijkheid nog van
toepassing mag zijn.Het kabinet onderschrijft deze opvatting.– [Rapport, Conclusies, 5.1.12.]Ten slotte verplicht het Verdrag per verdragsartikel tot het nemen
van alle passende maatregelen. Dit betekent dat de beschikbare instrumenten
ook ingezet dienen te worden zodra op grond van objectieve gegevens aannemelijk
is dat zij noodzakelijk zijn voor een optimaal resultaat in het licht van
de verdragsverplichtingen. Passende maatregelen moeten gebaseerd zijn op een
deugdelijke analyse van de positie van vrouwen. Het belang van statistische
gegevens over de feitelijke positie van vrouwen kan niet genoeg benadrukt
worden. Het nemen van passende maatregelen veronderstelt tevens dat vooraf
en achteraf de te verwachten, respectievelijk de in de praktijk optredende
effecten van beleid gemeten worden en tot eventuele bijstellingen leiden.In het algemeen dient de overheid bij de beleidsvorming daarbij op
bepaalde aandachtspunten te letten, die ofwel rechtstreeks uit het Verdrag
voortvloeien, ofwel zijn af te leiden uit algemene inzichten die de laatste
jaren op het gebied van het internationaal verdragsrecht ontwikkeld zijn.
Het gaat dan om aandacht voor «levelling down»-effecten (formele
gelijkstelling die leidt tot positieverslechtering), om een motiveringseis
bij eventuele bezuinigingen op maatregelen ten gunste van vrouwen, om aandacht
voor de traditioneel beschermde positie van vrouwen, en om aandacht voor de
voorwaarden waaronder «mainstreaming» effectief is.De mate van aandacht voor de mogelijke effecten van beleid wordt in de
praktijk bepaald door een groot aantal factoren, zoals de participatie van
vrouwen in politiek en openbaar bestuur, de inrichting van beleidsprocessen,
de beschikbaarheid van goede beleidsgegevens en algemeen politieke factoren.
In het Nederlandse emancipatiebeleid is steeds veel aandacht gegeven aan het
maken van goede beleidsanalyses en aan de ontwikkeling en het gebruik van
beleidsinstrumenten waarmee vooraf (emancipatie-effectrapportages) of achteraf
(evaluaties) de beleidseffecten voor vrouwen zo goed mogelijk in beeld kunnen
worden gebracht. Het streven is erop gericht deze instrumenten meer systematisch
in te zetten bij de beleidsvoorbereiding.– [Rapport, Conclusies, 5.1.13.]Resultaatgericht werken met behulp van alle passende maatregelen
impliceert een permanente investering in onderzoek voor, advisering over en
evaluatie van beleidsmaatregelen. Een adequate organisatie van het beleid
(de «national machinery») en een open contact met de vrouwenbeweging
zijn daarbij onontbeerlijk.Het kabinet onderschrijft dit. Zie voor een beschouwing over de «national
machinery» de reactie op conclusies 5.1.20.b; het onderhouden van een
open contact met alle geledingen van de vrouwenbeweging is vanzelfsprekend.– [Rapport, Conclusies, 5.1.14.]Hoewel de rijksoverheid de eindverantwoordelijkheid draagt, worden
ook de lagere overheden regelmatig met de verdragsverplichtingen geconfronteerd.Het is inderdaad juist dat andere Nederlandse overheden dan de rijksoverheid –
binnen de kring van hun bevoegdheden – een eigen verantwoordelijkheid
hebben voor de uitvoering van verdragsverplichtingen. Veel van die overheden,
in het bijzonder gemeenten en provincies, geven aktief invulling aan die verantwoordelijkheid
door de ontwikkeling van een eigen emancipatiebeleid, al dan niet in de vorm
van facetbeleid of geïntegreerd beleid. De in de reactie op aanbeveling
1 aan te kondigen maatregelen om grotere bekendheid te geven
aan inhoud, strekking en reikwijdte van het Verdrag zullen ter ondersteuning
van dit proces mede gericht worden op de andere Nederlandse overheden.– [Rapport, Conclusies, 5.1.15.]De rapportagecommissie heeft slechts een aantal deelterreinen nader
onder de loep genomen. De departementale bijdragen waren niet altijd toegesneden
op het Verdrag, ondanks de toegezonden checklist. Waar de inbreng wel aan
de bedoeling beantwoordde, bleek het niet eenvoudig, gezien het aantal door
de rapportagecommissie geselecteerde deelterreinen, volledig recht te doen
aan die bijdragen.De rapportagecommissie heeft inderdaad, mede gelet op de wenselijkheid
de rapportage niet onnodig lang te laten uitblijven, steun gekregen voor haar
keuze, zich te beperken tot een aantal capita selecta. Geconstateerd kan worden
dat zij aan de hand daarvan toch een goed algemeen beeld van de naleving van
het Verdrag in Nederland heeft kunnen schetsen. Het ligt voor de hand bij
volgende gevallen de rapporteurs wederom een zekere mate van onderwerpkeuze
te laten, behoudens de gevallen waarin de Staten-Generaal of het kabinet tevoren
hebben aangegeven dat zij aandacht wensen voor bepaalde onderwerpen.– [Rapport, Conclusies, 5.1.16.]In het laatste decennium van het Nederlandse emancipatiebeleid, ruwweg
lopend van het «Beleidsplan Emancipatie» (1985) via het «Beleidsprogramma
Met het oog op 1995» (1992) tot en met de «Beleidsbrief Emancipatiebeleid
1997» (1996), valt op dat de regering thema's als de relatie tussen
betaald en onbetaald werk, seksueel geweld, beeldvorming en de participatie
in besluitvorming vroegtijdig op de agenda heeft gezet. Dat betekende een
erkenning van de structurele dimensies van het emancipatiebeleid.Die erkenning kreeg in het beleidsprogramma van 1992 onder meer gestalte
in drie speerpunten van algemeen emancipatiebeleid. De daarvoor ingestelde
projectgroepen leverden in 1996 belangwekkende eindadviezen: «Ongezien
onderscheid naar sekse» (projectgroep Doorbreking beeldvorming in termen
van mannelijkheid en vrouwelijkheid), «Vrouwen in besluitvorming: de
volgende stap» (projectgroep Vergroting van de deelname van vrouwen
aan politieke en maatschappelijke besluitvorming) en «Herverdeling onbetaalde
arbeid» (de gelijknamige projectgroep)*.Op basis van de aanbevelingen in deze adviezen zijn echter nog nauwelijks
passende maatregelen genomen; de uitkomsten van deze en andere relevante rapporten
worden niet systematisch bij de beleidsvorming betrokken. Toch is dit nodig:
het Verdrag verplicht lidstaten in hun beleid ten aanzien van de positie van
vrouwen te komen tot concrete en meetbare doelstellingen.* [Zie ook noot 43 in hoofdstuk 3. Het eindadvies van de projectgroep
Herverdeling onbetaalde arbeid, wordt uiteraard overschaduwd door het rapport
«Onbetaalde zorg gelijk verdeeld», van de onder haar auspiciën
werkende Commissie Toekomstscenario's Onbetaalde Arbeid (de Commissie Bruyn-Hundt)].Het kabinet onderschrijft het belang dat de Commissie Groenman hecht aan
de adviezen van de drie genoemde projectgroepen. De uitkomsten van deze adviezen
zijn daarom intensief betrokken bij de verdere beleidsvorming:– zo heeft het rapport «Ongezien onderscheid naar sekse» ertoe bijgedragen dat dit thema in de Beleidsbrief Emancipatie 1997
is aangemerkt als één van de twee verbindende thema's voor het
(inter)departementaal emancipatiebeleid, die relevantie hebben voor de
ontwikkelingen op de 5 hoofdaandachtsgebieden van dat beleid. Voor vermindering
van «ongezien onderscheid», de onbedoelde en onbewuste wijze waarop
in de samenleving voortdurend sekse-onderscheid wordt gemaakt en in stand
gehouden, is een cultuurverandering nodig en die vergt versterking van het
inzicht in en gevoeligheid voor deze kwalitatieve aspecten van het emancipatievraagstuk.
Het is niet eenvoudig hier beleidsinstrumenten voor te vinden, maar een begin
is gemaakt. Zo blijkt het al ontwikkelde instrument van de emancipatie-effectrapportage
(EER) interessante mogelijkheden te bevatten om ook het aanvankelijk ongeziene
onderscheid in beeld te krijgen1. Diverse departementen
(BiZa, Justitie, LNV, OCenW en SZW) hebben of doen inmiddels ervaringen op
met emancipatie-effectrapportages en SZW/DCE organiseerde met het IPO en de
VNG in januari 1998 een werkconferentie voor bestuurders en ambtenaren op
drie bestuurlijke niveaus. Daarmee werd impliciet het streven naar een gemeenschappelijke
aanpak uitgedragen. De deelnemers kondern kennis maken met het instrument
of ervaringen uitwisselen over de toepassing ervan. Ook het rapport «Een
kwestie van mannelijkheid. Een onderzoek naar mannelijkheid, normativiteit
en beleid», dat op 24 september 1997 door de Minister van SZW aan de
Tweede Kamer werd aangeboden, bevat een hulpmiddel om beleidsteksten door
te lichten op impliciete normeringen in termen vanuit een mannelijk perspectief:
de N-toets (waarbij N staat voor normativiteit in termen van mannelijkheid);– het rapport «Vrouwen in besluitvorming: de volgende stap»
is betrokken bij de opstelling van het kabinetsstandpunt Vrouwen in Politiek
en Openbaar Bestuur2 en de vervolgcorrespondentie
van de Minister van Binnenlandse Zaken met de Tweede Kamer; middels het, mede
door het bedrijfsleven breed gedragen, initiatief Opportunity in Bedrijf hebben
de ministeries van SZW en EZ een nieuwe impuls gegeven aan het streven naar
een evenwichtige arbeidsparticipatie van vrouwen op alle niveaus. Doordat
een groot aantal ministeries zich heeft aangesloten bij de campagne van Opportunity
in Bedrijf worden ook op het niveau van de departementale organisatie zelf
nieuwe initiatieven genomen. Voorts is besloten tot verlenging t/m 1999 van
de subsidie voor het landelijk opererende bureau Toplink, dat vrouwen bemiddelt
voor besturen, adviesraden en commisariaten en zal op basis van extern onderzoek
nader worden bezien op welke wijze het activeren van de bestuurlijke participatie
van vrouwen in raden en commissies, adviesorganen, besturen van maatschappelijke
organisaties en commissariaten nader vorm gegeven kan worden.– het rapport «Herverdeling onbetaalde arbeid», maar
vooral het daaraan voorafgaande rapport «Onbetaalde zorg gelijk verdeeld»
en het daarin beschreven combinatiescenario kregen grote aandacht in de Voortgangsbrief
Emancipatiebeleid 1997/1998 en de nota «Kansen op combineren».
Het combinatiescenario wordt nauw betrokken bij de werkzaamheden van de Commissie
Dagindeling. Ook het beschikbaar stellen van extra gelden voor de buitenschoolse
kinderopvang in de periode 1997–2000 kan mede worden gezien als een
beleidsreactie op de genoemde rapporten.– [Rapport, Conclusies, 5.1.17.]«Mainstreaming» en decentralisatie van beleid dragen,
bij onvoldoende bekendheid met de inhoud, reikwijdte en verplichtingen van
het Verdrag, het risico in zich dat beleid dat bedoeld moet zijn om de positie
van vrouwen te verbeteren, ofwel stagneert in telkens nieuwe analyses zonder
daar altijd de positieve en negatieve ervaringen met eerder beleid bij te
betrekken, ofwel blijft bij het wegwerken van de achterstandpositie van vrouwen.
In het rapport «Uitvoering van emancipatiebeleid», de ICE-evaluatie
van het «Beleidsprogramma Met het oog op 1995» wordt
ook met zoveel woorden geconstateerd dat de implementatie van emancipatiedoelstellingen
in het overheidsbeleid nog onvoldoende is gerealiseerd, onvoldoende prioriteit
geniet binnen de verkokerde departementale structuren, en dat nog te vaak
de associatie met achterstandsbeleid wordt gemaakt.De uitkomsten van «Uitvoering van emancipatiebeleid» (1996),
de ICE-evaluatie van het Beleidsprogramma Emancipatie, zijn betrokken bij
de latere beleidsontwikkeling. Zie de reactie op aanbeveling 59.– [Rapport, Conclusies, 5.1.18.]Waar het Verdrag noopt tot beleid gericht op de verbetering van de
positie van vrouwen, maar tevens wijst op de op genderverschillen gebaseerde
ordening van de samenleving als geheel, is er dus niet alleen een taak weggelegd
voor de coördinerend bewindspersoon (het geven van de politieke legitimatie
door middel van algemene beleidskaders), maar ook voor de vakdepartementen
(de integratie van emancipatiedoelstellingen in het eigen beleid). De rapportagecommissie
meent – anders dan de «Beleidsbrief Emancipatiebeleid 1997»
suggereert – dat niet zozeer het emancipatieproces stagneert als wel
het emancipatiebeleid zelf, omdat een gemeenschappelijk gedragen en te operationaliseren
beleidskader ontbreekt.Zie de reactie op aanbeveling 58.– [Rapport, Conclusies, 5.1.19.]Verbreding van het draagvlak voor beleid ten aanzien van de positie
van vrouwen, verbetering van de politieke legitimatie, kortom, gaat gepaard
met concretisering en operationalisering van beleid, vanuit een visie en de
bedoeling tot resultaten te komen. Dit geldt voor de rijksoverheid, de lagere
overheden, maar ook voor sociale partners.– [Idem, 5.1.20.a]In die zin is het jammer dat er geen plannen bestaan om opnieuw,
als vervolg op het «Beleidsprogramma Met het oog op 1995» (1992–1995),
een regeringsbreed emancipatieprogramma op te stellen, dat het zo noodzakelijke
gemeenschappelijk kader kan verschaffen.Regeringsbrede beleidsprogramma's hebben inderdaad hun voordelen, maar
zij zijn met name nuttig in periodes waarin gemeenschappelijke kaders (nog)
ontbreken of ontoereikend zijn. Het emancipatiebeleid van de rijksoverheid
is zeer lang – feitelijk vanaf de eerste kabinetsnota in 1977 tot en
met het beleidsprogramma uit 1992 – gekenmerkt door de grote aandacht
die daarin werd gegeven aan beleidsanalyses en doelstellingen-discussies.
Op dat vlak is veel bereikt, mede doordat emancipatie-doelstellingen verweven
zijn geraakt met beleidsontwikkelingen op zeer uiteenlopende terreinen: van
de gelijke behandeling van mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt tot de Winkelsluitingswet
en van de bestrijding van seksueel geweld en vrouwenhandel tot de m/v-streefcijfers
bij verkiezingen of bij benoemingen in het openbaar bestuur.Het huidige kabinet heeft er in de nota «Emancipatie in uitvoering»
(november 1995) en de daarop volgende beleidsdocumenten, de beleidsbrief Emancipatiebeleid
1997 (september 1996) en de Voortgangsbrief Emancipatiebeleid 1998 (september
1997), uitdrukkelijk voor gekozen de bestaande en breed gedragen emancipatiedoelstellingen
te operationaliseren en er mede daardoor een breder draagvlak voor te verwerven.
Dit gebeurt ook door het sluiten van nieuwe allianties tussen de rijksoverheid,
maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven, zoals bijvoorbeeld te
zien is in de campagne «Opportunity in bedrijf», een initiatief
van SZW en EZ dat inmiddels steun heeft van meer dan 80 arbeidsorganisaties,
die gezamenlijk bijna 11% van de Nederlandse arbeidsmarkt bestrijken1.Voorlopig lijkt er nog geen behoefte te zijn aan een nieuw regeringsbreed
emancipatieprogramma. Zou die behoefte zich weer gaan manifesteren, dan zal
in elk geval moeten worden gezocht naar nieuwe vormen, die recht doen aan
het gegeven, dat de rijksoverheid haar rol van spelverdeler in het emancipatiebeleid
in toenemende mate moet maar ook wil delen met andere overheden, het bedrijfsleven,
de sociale partners en de maatschappelijke organisaties. Het kabinet heeft
de afgelopen jaren – en uitgaande van een grote diversiteit aan actoren
in het emancipatiebeleid – bewust gekozen voor geselecteerde thema's
met een brede voorbeeldfunctie; die lijn is ook internationaal doorgetrokken,
zoals blijkt uit de met de Haagse Verklaring tot bestrijding van Vrouwenhandel
afgesloten EU-Ministersconferentie van 24–26 april 1997.– [Rapport, Conclusies, 5.1.20.b]Uit het Verdrag vloeit de noodzaak voort een «national machinery»
in stand te houden, die de regering ondersteunt in het signaleren van maatschappelijke
ontwikkelingen, adviseert over de te verwachten effecten van voorgenomen beleid
op de positie van vrouwen, en genomen maatregelen toetst op hun effectiviteit.
Ook «mainstreaming» op dit terrein, zoals het overdragen van de
functie van de binnenkort op te heffen Emancipatieraad aan andere adviesorganen,
draagt een risico in zich. Expertise kan verdwijnen en de politieke en maatschappelijke
legitimatie van beleid in de zin van de verdragsverplichtingen, wordt zwakker
in plaats van sterker.Het kabinet roept in herinnering dat het Koninkrijk zelf zowel bij de
voorbereiding van het Vrouwenverdrag (1979) als tijdens de vier Wereldvrouwenconferenties
(1975, 1980, 1985 en 1995) steeds geijverd heeft voor de gedachte dat een
goede «national machinery» onontbeerlijk is voor de verbetering
van de positie van vrouwen in nationale samenlevingen. De Nederlandse «national
machinery», zoals deze vanaf eind jaren zeventig tot begin jaren negentig
is ontwikkeld, heeft lange tijd model gestaan voor andere landen, omdat op
alle niveaus van de nationale beleidsontwikkeling en besluitvorming emancipatiecommissies
en -overlegstructuren aktief waren: departe-mentale en interdepartementale
commissies, een regeringsadviesorgaan, diverse speciale adviescommissies,
een coördinerende beleidsdirectie, een coördinerend bewindspersoon,
een ministeriële coördinatiecommissie, een vaste TK-commissie en
zelfs een – officieus – Kamerbreed Vrouwenoverleg in de Staten-Generaal.
Dat deze «national machinery» op succesvolle wijze het Nederlands
emancipatiebeleid tot ontwikkeling heeft gebracht was vooral daaraan te danken,
dat de diverse onderdelen een duidelijke eigen functie hadden in de bestuurlijke
en politieke verbanden waarin zij waren ingebed. Als dergelijke verbanden
echter van karakter veranderen, dient, mede in het licht van bereikte resultaten,
steeds te worden nagegaan waar een aparte emancipatiestructuur nog vereist
is en waar, mede door maatschappelijke veranderingen in emancipatorische zin,
de mogelijkheid bestaat om te komen tot een effectieve mainstreaming.Deze overwegingen speelden mee bij de opheffingen van de Ministeriële
Commissie Emancipatiebeleid (1992), de Vaste TK-Commissie Emancipatiebeleid
(1994) en de Emancipatieraad (1997). Het verdwijnen van deze instituties was
primair het gevolg van algemene reorganisaties – respectievelijk van
de onderradenstructuur van de Ministerraad, de commissie-indeling in de Tweede
Kamer en de externe adviesstructuur van de rijksoverheid – die werden
ingegeven door de politiek breed gedragen wens om meer eenheid te brengen
in beleidsontwikkeling en besluitvorming en een einde te maken
aan de daar allerwegen geconstateerde verkokering. Dergelijke reorganisaties
schieten snel hun doel voorbij indien steeds weer op onderdelen wordt afgeweken
van de nieuw gekozen systematiek. Dat is in de genoemde gevallen dan ook niet
gebeurd. Bij de opheffing van de Ministeriële Commissie Emancipatiebeleid
(MCE) is bepaald dat het ambtelijk voorportaal, de Interdepartementale Coördinatiecommissie
Emancipatiebeleid (ICE) een extra signalerende functie voor het emancipatiebeleid
zou krijgen ten behoeve van het gehele circuit van onderraden en ambtelijke
voorportalen1. De taak van de Vaste TK-Commissie
Emancipatiebeleid is overgenomen door de Vaste TK-Commissie voor SZW. De kerntaak
van de Emancipatieraad – de advisering over de emancipatie-aspecten
van voorgenomen beleid – is overgenomen door de adviesorganen in het
in 1997 geheel vernieuwde adviesstelsel. Dat proces wordt in een overgangsperiode
van drie jaar begeleid door de Tijdelijke Expertise-Commissie Emancipatie
in het Nieuwe Adviesstelsel, de Tecena. In de diverse maatschappelijke functies
die de Emancipatieraad vervulde zal voorts voor een belangrijk deel kunnen
worden voorzien door de per 1 januari 1998 opgerichte organisatie «De
Bundeling», een fusie van vier emancipatie-expertisecentra. De opheffing
van commissies en overlegstructuren, zo mag uit het bovenstaande duidelijk
zijn, leidt dan ook niet tot vermindering van de aandacht voor emancipatie-aspecten
van voorgenomen beleid.Uit de geschetste ontwikkeling blijkt de noodzaak van een permanente bezinning
op het karakter van de national machinery. In de komende periode zal, meer
dan voorheen, sprake moeten zijn van een tweesporenbeleid, waarbij het emancipatiebeleid
steeds gericht is op monitoring van resultaten, overdragen van gedachtengoed,
het ontwikkelen van instrumenten en het geven van impulsen aan vernieuwing
van theorie en praktijk.De national machinery ontwikkelt zich daarmee van een «draagster
van nieuwe ideeën» tot een makelaar die inspeelt op wensen en mogelijkheden
van andere actoren om zelf concreet gestalte te geven aan emancipatie. Deze
beweging tekent zich overigens ook internationaal af en heeft onder het Europees
Voorzitterschap van Nederland en Luxemburg ook aanleiding gegeven tot het
houden van seminars over de veranderingen die het concept van mainstreaming
met zich meebrengt, ook voor de national machineries. De Nederlandse uitgangspunten
daarbij, met name het streven naar nieuwe allianties om het draagvlak voor
het emancipatiebeleid te vergroten en de nadruk op het gezamenlijke belang
van vele actoren bij een voortgaand emancipatieproces, werden met grote interesse
ontvangen. Ook de Vierde Wereldvrouwenconferentie in Beijing heeft immers
aangetoond dat het de komende tijd gaat om implementatie en uitvoering van
vaak reeds eerder genomen besluiten. Het spreekt voor zich dat de nadruk hierop
de noodzaak met zich meebrengt de national machinery aan te passen aan de
eisen van deze tijd. Er is dus geen sprake van ontmanteling van de national
machinery, maar van een bewuste verandering van het karakter daarvan bij een
overigens gelijkblijvend budget aan emancipatiegelden.De Commissie Groenman wijst overigens terecht op de risico's die verbonden
kunnen zijn aan de hier geschetste «mainstreaming» van beleidsprocessen,
waarin emancipatie-aspecten aan de orde zijn: een mogelijk verlies van expertise
en een verzwakking van de legitimatie van beleid. Maar de andere kant van
de medaille is toch dat emancipatiebeleid alleen kan slagen indien het wordt
gevoerd in voortdurende wisselwerking met de beleidsontwikkeling op andere
gebieden. Emancipatie-expertise is vooral effectief als zij in een vroeg stadium
wordt ingezet bij beleidsprocessen, ongeacht de vraag of het emancipatie-aspect
daarin overheersend is. Daarentegen blijkt de legitimatie van emancipatie-doelstellingen krachtiger indien deze wordt gedragen door actoren
van buiten het emancipatie-circuit. Emancipatiebeleid is en blijft een kwestie
van balanceren: tussen specifiek beleid en algemeen beleid, tussen facetbeleid
en geïntegreerd beleid. Dat geldt ook voor de national machinery.– [Rapport, Conclusies, 5.1.21.]De rapportagecommissie concludeert dat er ondanks goede analyses,
rapporten, en nota's nog een belangrijke rol is weggelegd voor de coördinerend
bewindspersoon bij de werkelijke concretisering van het beleid. Bekendmaking
van de verdragsverplichtingen in brede kring is dan een eerste vereiste. Dit
versterkt op zichzelf de politieke legitimatie om knelpunten te helpen oplossen,
die nu de voortgang op weg naar de verwezenlijking van de verdragsverplichtingen
in de weg staan. Het screenen van algemeen beleid op niet-sekseneutrale vooronderstellingen,
het aangeven van het kader waarbinnen concrete en meetbare resultaten verwacht
worden, en het maken van emancipatie-effectrapportages zijn daarbij onmisbaar.Het kabinet onderschrijft dat emancipatiebeleid verder moet reiken dan
analyses, rapporten en nota's; het heeft in zijn nota «Emancipatie in
uitvoering» als vertrekpunt gekozen dat concrete resultaten moeten worden
bereikt. De coördinerend bewindspersoon treedt dan ook aktief op als
zich knelpunten voordoen in de beleidsuitvoering. Daarnaast mag ook duidelijk
zijn dat individuele kabinetsleden vaker dan vroeger gebruikelijk was bijdragen
aan de politieke legitimatie van het emancipatiebeleid, overigens steeds met
volle instemming van beide Kamers.– [Rapport, Conclusies, 5.1.22.]Voorts blijkt dat er op elk gekozen beleidsveld veel te verbeteren
valt aan de implementatie van het Verdrag. De rapportagecommissie trof wetgeving
en wetsvoorstellen aan, die in strijd zijn met het Verdrag, zoals het wetsvoorstel
tot wijziging van het naamrecht en het voorstel tot wijziging van de Wet conflictenrecht
echtscheiding. Een omvangrijke vorm van directe discriminatie is ten onrechte
tot op heden buiten de antidiscriminatiewetgeving gehouden, namelijk het gebruik
van geslachtsafhankelijke sterftetabellen bij pensioenen en levensverzekeringen.Zie hierna de reacties op de concrete aanbevelingen 38 (wijziging naamrecht),
39 (Wet conflictenrecht echtscheiding) en 25 (geslachtsafhankelijke sterftetabellen
bij pensioenen en levensverzekeringen).– [Rapport, Conclusies, 5.1.23.]Naar het oordeel van de rapportagecommissie is de algemene conclusie
gerechtvaardigd dat het Verdrag tot nu toe onvoldoende is geïntegreerd
in het wetgevingsproces en in de beleidsvorming.Deze conclusie kan worden aanvaard, indien zij aldus mag worden verstaan,
dat inmiddels vele belangrijke stappen zijn gezet tot implementatie van het
Verdrag, maar dat voor de volledige integratie daarvan in wetgeving en beleidsvorming
nog het nodige moet worden gedaan.– [Rapport, Conclusies, 5.1.24.]De rapportagecommissie is gezien dit alles van mening dat de regering
gehoor moet geven aan de opdracht tot handelen van het Verdrag en doet de
volgende aanbevelingen.Zie de specifieke reacties in de volgende paragraaf.2.2 Reactie op rapport, § 5.2, Algemene aanbevelingen– [Rapport, aanbeveling 1]Geef brede bekendheid aan de inhoud, strekking en reikwijdte van
het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie jegens
vrouwen, inclusief de CEDAW-aanbevelingen, onder diegenen die betrokken zijn
bij de implementatie van het Verdrag (Kamerleden, departementen, lagere overheden,
wetenschap, rechterlijke macht en advocatuur, vrouwenbeweging, sociale partners
en ander relevante maatschappelijke organisaties).– [Rapport, aanbeveling 2]Richt een centraal informatie- en ondersteuningspunt op dat aanwijzingen
kan geven over de betekenis van de verdragsverplichtingen.– [Rapport, aanbeveling 60]Draag zorg voor de samenstelling en het up-to-date houden van een
goed en actueel informatiesysteem – voor zover mogelijk raadpleegbaar
via Internet – omtrent het emancipatiebeleid van de rijksoverheid en
andere overheden, en omtrent ontwikkelingen op het gebied van gelijke behandeling
(AWGB, WGB m/v, strafrechtelijke discrimatieverboden, EU-regelgeving, EVRM,
VN- en ILO-verdragen, enzovoort, uiteraard met inbegrip van de jurisprudentie
terzake).– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 4.3]Informatiestructuren: geef brede bekendheid aan de inhoud, strekking
en reikwijdte van het Vrouwenverdrag, inclusief de CEDAW-aanbevelingenDeze aanbevelingen spreken eigenlijk voor zich. Het verdrag schept niet
alleen verplichtingen voor de overheid, maar is meer dan dat: een toetsingskader
voor wet- en regelgeving, beleidsontwikkeling en -uitvoering. Brede bekendheid
bij al degenen die participeren in politieke, bestuurlijke, rechterlijke en
maatschappelijke besluitvorming is daarom een vereiste. Reeds genomen maatregelenEen overzicht van reeds genomen maatregelen is opgenomen in bijlage A. Nieuwe maatregelen– Het Verdragscomité, het CEDAW, is op grond van artikel
21 van het Verdrag bevoegd tot het doen van voorstellen en algemene aanbevelingen
(General Recommendations). Inmiddels zijn 22 Algemene Aanbevelingen geformuleerd.
In 1998 zullen deze in het Nederlands worden vertaald;– omdat de eerdergenoemde uitgaven vooral zijn gericht op organisaties
en intermediairen, zullen in 1998 de Nederlandse tekst van het Verdrag en
de Algemene Aanbevelingen van het CEDAW tevens worden gepubliceerd in een
brochure, die kan worden gebruikt om grotere (publieks)groepen belangstellenden
te informeren;– bezien zal worden op welke wijze de internetsite van het Ministerie
van SZW kan worden ingezet om relevante, al gepubliceerde documenten met betrekking
tot het Vrouwenverdrag on line te brengen;– in de bijlage bij zijn Beleidsbrief Emancipatie 1997, «Beijing,
Nu en Toekomst»1 heeft het kabinet
al aangegeven dat een coördinatie- en informatiepunt binnen de overheid
op het gebied van gelijke behandeling van mannen en vrouwen (Awgb, WGB m/v,
strafrechtelijke discriminatieverboden, EU-regelgeving, EVRM, VN- en ILO-verdragen, alles met inbegrip van de jurisprudentie terzake) een adequate ondersteuning
kan zijn bij het opstellen van de nationale rapportage over het Vrouwenverdrag.
De Commissie Groenman sluit hier nauw bij aan in haar aanbevelingen 2 en 60.
Ook in de Nijmeegse conferentie is duidelijk behoefte gebleken aan een dergelijke
informatiestructuur.Het feit dat het emancipatiebeleid steeds meer onderdeel wordt van het
reguliere beleid brengt inderdaad het gevaar van versnippering en onoverzichtelijkheid
met zich mee. Daarom zijn reeds eerder voorbereidingen getroffen om te komen
tot een tweejaarlijks SG-werkplan, waarmee op hoofdpunten inzage wordt gegeven
in de uitvoering van het rijksdienstbrede emancipatiebeleid. Het eerste SG-Werkplan
zal in de loop van 1998 verschijnen. Daarnaast worden voorbereidingen getroffen
om te komen tot een monitor die op hoofdlijnen inzage geeft in de stand van
zaken van het emancipatieproces.Blijft de behoefte om apart inzage te krijgen in relevante informatie
omtrent ontwikkelingen op het gebied van gelijke behandeling van mannen en
vrouwen. De expertise op dit terrein is verspreid over diverse departementen
en semi-gouvernementele instellingen (zoals de Commissie gelijke behandeling),
wetenschappelijke instellingen en expertisecentra (zoals het Clara Wichmann
Instituut en het Nederlands Juristencomité voor de Mensenrechten).
Het kabinet zal onderzoeken of het wenselijk en, zo ja, uitvoerbaar is om
door samenwerking van genoemde organisaties te komen tot betere informatieverspreiding,
zo mogelijk ook via Internet.Met betrekking tot het in aanbeveling 2 voorgestelde centraal informatie-
en ondersteuningspunt, dat aanwijzingen kan geven over de betekenis van het
Vrouwenverdrag en de daaruit voortvloeiende verplichtingen, wenst het kabinet
vooralsnog te volstaan met de huidige regeling, die inhoudt dat bij vragen
over verdragsverplichtingen van de rijksoverheid de departementale wetgevingsdirecties
fungeren als vraagbaak; zo nodig voeren zij overleg met de Directie Coördinatie
Emancipatiebeleid (DCE) van het Ministerie van SZW. Deze directie is voorts
te benaderen bij andere vragen over de implementatie van het verdrag. Voor
de internationale aspecten zal door haar worden verwezen naar de ter zake
verantwoordelijke directies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.– [Rapport, aanbeveling 3]Pas de aanwijzingen voor de regelgeving zodanig aan dat systematisch
getoetst wordt aan de verdragsverplichtingen, waarbij het zowel om directe
als mogelijke indirecte discriminatie gaat.In de Aanwijzingen voor de regelgeving bevat Ar 212 eisen met betrekking
tot de inhoud van de toelichting. Naast de algemene eis dat de toelichting
een verantwoording van de regeling bevat, wordt uitdrukkelijk aangegeven dat,
voor zover relevant ter zake, onder meer de volgende punten aan de orde moeten
komen:– de doelstellingen die worden nagestreefd en de te verwachten (neven)effecten
van de regeling, waaronder de mogelijke gevolgen voor de positie van vrouwen;– de verhouding tot andere wetgeving en tot bestaande en komende
internationale verplichtingen en communautaire regelingen.Het kabinet meent dat deze aanwijzing voldoende aanknopingspunten biedt
voor een systematische toetsing aan alle verdragsverplichtingen waaraan Nederland
moet voldoen. Het benoemen van een bepaald verdrag in de Aanwijzingen voor
de regelgeving zou daaraan weinig toevoegen en bovendien geen recht doen aan
andere verdragsverplichtingen. Het kabinet meent dat een aanpassing van de
Aanwijzingen voor de regelgeving in de voorgestelde zin niet noodzakelijk
en ook niet wenselijk is.– [Rapport, aanbeveling 4]Verricht verkennend onderzoek naar de indirect discriminerende effecten
van bestaande wetgeving en op genderideologie gebaseerde vooronderstellingen
in het Nederlandse rechtssysteem.Deze suggestie zal worden betrokken bij de keuze van thema's voor verdiepend
onderzoek met betrekking tot het Verdrag (zie de reactie op aanbeveling 11)
alsmede bij het nog te entameren strategisch onderzoeksplan, dat de Directie
Coördinatie Emancipatiebeleid jaarlijks in overleg met de departementen
zal opstellen, om een optimale benutting van middelen en onderzoeksresultaten
te bevorderen1.– [Rapport, aanbeveling 5]Rapporteer aan de Kamers over de feitelijke afronding van de operatieAnders geregeld, en geef vervolgens eens in de vijf jaar een overzicht
van alle bepalingen waarin nog onderscheid op grond van geslacht wordt gemaakt.
Motiveer van al die bepalingen waarom zij niet kunnen worden gemist.De operatie Anders Geregeld is van start gegaan met het gelijknamige
rapport (december 1978), dat een inventarisatie bevatte «van alle bepalingen,
voorkomend in wetten, algemene maatregelen van bestuur en ministeriële
besluiten, waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen en
tussen gehuwden en ongehuwden». Aan de hand van dit rapport en twee
vervolgnota's is sedertdien gewerkt aan wijziging of opheffing van al die
bepalingen, waarin voor het gemaakte onderscheid geen of onvoldoende rechtvaardiging
meer kon worden aangegeven. In de Slotnota (1991)2
schreef de toenmalig coördinerend bewindspersoon emancipatiebeleid, staatssecretaris
Ter Veld van SZW, dat haar integrale bemoeienis met de operatie was beëindigd
met de opstelling van deze nota en dat de afzonderlijke ministers voortaan
rechtstreeks op hun verantwoordelijkheid voor het realiseren van de daarin
opgenomen voornemens zouden moeten worden aangesproken. De operatie eindigde
feitelijk toen de Tweede Kamer in 1992 – na de beantwoording van een
aantal vragen dienaangaand – de Slotnota aanvaardde.Het kabinet acht een voortzetting van de Anders Geregeld-operatie niet opportuun, omdat het daarvan te verwachten nut niet opweegt tegen
de daarmee gemoeide inspanningen. Van belang is ook dat het thans –
20 jaar na het eerste rapport – veel meer gaat om interpretatiekwesties
en moeilijker traceerbare vormen van indirect onderscheid tussen mannen en
vrouwen. Dat pleit ervoor de algemene instrumenten, zoals de EER-methode,
te verfijnen en niet door te gaan met de Anders Geregeld-methodiek,
die toch vooral gericht was op het directe onderscheid.Uiteraard worden wel de twee beleidslijnen gehandhaafd, die ten grondslag
lagen aan de Anders Geregeld-operatie. Ten eerste dat onderscheid
naar geslacht of huwelijkse staat wordt vermeden in nieuwe wet- of regelgeving
en, waar dat niet mogelijk is, wordt getoetst aan het gelijkheidsbeginsel.
Ten tweede dat bestaand onderscheid naar geslacht of huwelijkse staat wordt
verwijderd indien daarvoor geen of onvoldoende rechtvaardiging meer kan worden
aangegeven. Elke minister afzonderlijk is hierop aanspreekbaar.– [Rapport, aanbeveling 6]Verzamel systematisch gegevens over de positie van de vrouwen op
alle relevante terreinen.De Directie Coördinatie Emancipatiebeleid en het Centraal Bureau
voor de Statistiek zijn in 1997 begonnen met de gezamenlijke uitgave van een
Jaarboek Emancipatie, dat een uitvoerig statisch gedeelte bevat, ingericht met medewerking van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Ook de afzonderlijke
departementen verzamelen gegevens, die voor de voorbereiding en ontwikkeling
van hun emancipatiebeleid relevant zijn. In de Voortgangsbrief Emancipatiebeleid
1997–19981 is aangekondigd dat de DCE voorbereidingen
treft voor een monitor die de kerngegevens op het terrein van emancipatie
bevat, zodat het emancipatieproces op hoofdlijnen zichtbaar kan worden gemaakt.– [Rapport, aanbeveling 7]Mobiliseer de benodigde deskundigheid om het instrument van de emancipatie-effect
rapportage vanaf het begin effectief te laten zijn.In januari 1998 organiseerde de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid
met het IPO en de VNG een werkconferentie waar deelnemers hun ervaringen met
toepassing van de emancipatie-effectrapportages konden uitwisselen en waar
gesproken werd over de verbetering van de kwaliteit en de toepasbaarheid van
deze methodiek. Daarbij kwam ook de vraag aan de orde, waar de deskundigen
kunnen worden gevonden die emancipatie-effectrapportages op de diverse vakgebieden
en beleidsterreinen kunnen uitvoeren.Voorts bevat de Beleidsbrief Emancipatie 1997 het voornemen om door middel
van workshops en cursusmodulen voor beleidsmakers, waar mogelijk via het reguliere
cursusaanbod, de gevoeligheid voor de werking van het «ongezien onderscheid
naar sekse» te versterken. Ook zal een vast punt voor informatie en
service worden ingericht.– [Rapport, aanbeveling 8]Toets maatregelen die beogen specifiek beleid ten gunste van vrouwen
in algemeen beleid te integreren («mainstreaming») vooraf op hun
effectiviteit en ontwikkel hiervoor een toetsingskader.Het kabinet heeft in de Voortgangsbrief Emancipatiebeleid 1997–19982 toegezegd in de komende periode helderheid te willen
scheppen over een meer eenduidige invulling van het begrip «mainstreaming»,
omdat daarover – en over de praktische toepassing ervan – nog
veel onduidelijkheid bestaat. Daarom is ook een onderzoek geëntameerd
naar een strategie voor de overheid om effectief te kunnen «mainstreamen».
De aspecten die in aanbeveling 8 aan de orde komen zullen daar bij worden
betrokken, omdat het succes van mainstreaming uiteraard afhangt van de vraag,
of de emancipatiedoelstellingen langs deze weg beter worden bereikt.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 4.4]Zorg voor een goede monitoring en toetsing van het operationeel kader
zoals dat in 1 is uitgewerkt. Zie hiervoor in het Rapport Groenman de aanbevelingen
3 en 5 t/m 8. Overweeg certificering van beleidsontwikkeling en -uitvoering.Zie bovenstaande reacties op de aanbevelingen 3 en 5 t/m 8. De suggestie
van certificering van beleidsontwikkeling en -uitvoering zal worden bezien
bij de opstelling van het SG-werkplan, omdat in dat kader aan de orde komt
welke onderdelen van het emancipatiebeleid van de afzonderlijke departementen
zich lenen voor kwalitatieve vergelijking en mogelijk in een latere fase voor
certificering.– [Rapport, aanbeveling 9]Voorzie recente rapporten met aanbevelingen die direct of indirect
uit de verdragsverplichtingen voortvloeien, van standpunten die ook tot concrete
en meetbare doelstellingen leiden («Het Vrouwenverdrag in de Nederlandse
rechtsorde» en «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag
voor Nederland: gezondheid als recht», en rapporten over verdeling arbeid
en zorg, beeldvorming, politieke en maatschappelijke participatie.)Deze aanbeveling wordt overgenomen, met dien verstande dat steeds zal
worden bezien of de betreffende rapporten zich voor een dergelijke reactie
lenen. Zo heeft het rapport «Het Vrouwenverdrag in de Nederlandse
rechtsorde» vooral een inventariserend en beschrijvend karakter
en kon een reactie zonder bezwaar achterwege blijven. Het rapport «De
betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag voor Nederland: gezondheid als recht» leende zich wel voor een reactie als bedoeld; deze is gegeven in de
brief van 6 februari 19981 van de Minister van
VWS aan de Tweede Kamer. Ten aanzien van rapporten op onderdelen van het algemeen
emancipatiebeleid is toegezegd dat over de folow up van daarin vervatte conclusies
en aanbevelingen jaarlijks wordt gerapporteerd, voor zover al niet tot eerdere
beleidsreacties is besloten (zie paragraaf 2.1. bij Conclusie 5.1.16.).– [Rapport, aanbeveling 10]Voorzie lopend emancipatiebeleid op verschillende terreinen van concrete
en meetbare doelstellingen.Het kabinet onderschrijft de aanbeveling, waarvan de inhoud – in
zijn optiek – al uitgangspunt van de beleidsontwikkeling is. De beleidsdocumenten
uit de huidige kabinetsperiode, de nota «Emancipatie in uitvoering»
(november 1995), de Beleidsbrief Emancipatie 1997 (september 1996) en de Voortgangsbrief
Emancipatie 1997/1988 (september 1996) bevatten steeds naast algemene analyses
en beschouwingen concrete en daardoor toetsbare beleidsvoornemens. Op doelstellingenniveau
zijn zowel een centrale doelstelling en drie subdoelstellingen geformuleerd
(Beleidsplan Emancipatie, 1985) als een reeks departementale emancipatiedoelstellingen
(Beleidsprogramma Emancipatie, 1992); de laatste worden regelmatig geactualiseerd
bij gelegenheid van het verschijnen van (nieuwe) departementale emancipatienota's
of -beleidsbrieven.– [Rapport, aanbeveling 11]Zet op deelterreinen onderzoeksopdrachten uit die à la het
rapport «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag» nagaan of
er aan de verdragsverplichtingen voldaan wordt.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 1.1.]Stel een onderzoekscommissie in die een vervolgrapport uitbrengt
over het onderwerp Arbeid, inkomen en zorg.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 3.5]Geef tijdens deze kabinetsperiode opdracht voor een onderzoek naar
de betekenis van artikel 13c van het Vrouwenverdrag voor Nederland, te weten
het recht van vrouwen op basis van gelijkheid van mannen en vrouwen deel te
nemen aan activiteiten op het gebied van vrijetijdsbesteding, aan sport en
aan alle aspecten van het culturele leven, daarbij rekening houdend met de
diversiteit van vrouwen.Het kabinet onderkent het belang van verdiepend onderzoek naar de betekenis
van het Vrouwenverdrag op specifieke beleidsterreinen2: dit kan ertoe bijdragen dat bij beleidsontwikkeling op specifieke
terreinen meer rekening wordt gehouden met verdragsverplichtingen. Dat is
niet alleen van belang omdat zich wijzigingen in de verdragsinterpretatie
kunnen voordoen onder invloed van de zich snel uitbreidende theorievorming
in het internationale recht: daarnaast kan ook beter worden afgestemd
op feitelijke gegevens en ontwikkelingen.Het verdiepend onderzoek zal daarom worden voortgezet. Aandachtspunt is
het lange verloop tussen de opdracht en de publikatie van het onderzoek. De
praktijk wijst uit dat die periode gemiddeld 2,5 jaar beslaat. Omdat ook andere
publikaties in het kader van de nationale rapportage resp. de internationale
rapportage (aan het Verdragscomité) voorbereidingstijd en inzet van
mensen en middelen vergen, is het streven er vooral op gericht, publikaties
over de implementatie van het Vrouwenverdrag zoveel mogelijk in de tijd te
spreiden.De Nijmeegse conferentie heeft aangegeven, dat zij het Rapport Groenman
bij voorkeur zou zien aangevuld met een rapport over het thema arbeid, inkomen
en zorg.Ter voorbereiding van de tweede CEDAW-rapportage is door het Ministerie
van SZW aan het Economisch Instituut van de Universiteit Utrecht opdracht
gegeven voor een rapport over de sociaal-economische aspecten van het Nederlandse
emancipatiebeleid. De betreffende studie van J. Plantenga e.a., «De
sociaal-economische positie van vrouwen, 1990–1995» is in
juni 1997 gereed gekomen. De Minister van SZW heeft besloten dit rapport,
dat aanvankelijk alleen voor intern gebruik was bedoeld, in bredere kring
te verspreiden omdat het een goede beschrijving geeft van de veranderingen
in de sociaal-economische positie van vrouwen in de genoemde periode. Het
rapport wordt de Kamers nu ook toegezonden als separate bijlage van de onderhavige
kabinetsreactie1.Dat ook in de komende periode nadruk zal komen te liggen op de analyse
van het sociaal-economisch terrein laat zich aanzien. Allereerst omdat de
demografische veranderingen en de veranderingen op de arbeidsmarkt grote betekenis
krijgen voor de sociaal-economische positie van vrouwen. Ten tweede omdat
het kabinet in zijn nota «Kansen op combineren» een solide basis
heeft gelegd voor meer structurele veranderingen op het gebied van sociale
zekerheid, arbeidsvoorwaarden, voorzieningen als kinderopvang. Naar verwachting
zal ook het eindrapport van de Commissie Dagindeling dat in april 1998 verschijnt
nieuwe voorstellen op dit gebied bevatten.Nu de resultaten van het emancipatiebeleid op sociaal-economisch terrein
van deze kabinetsperiode zichtbaar worden, kan bekeken worden aan welke vorm
van analyse van emancipatiebeleid op sociaal-economisch terrein nog meer behoefte
is. Ook hier geldt dat een nauwe samenwerking nodig is tussen de departementen
SZW, EZ en Financiën, nu het emancipatiebeleid steeds meer onderdeel
aan het worden is van de mainstream. Zo zijn in het kader van de nota «Kansen op combineren» diverse vormen van onderzoek uitgezet
en zal bezien worden of een emancipatie-effectrapportage kan worden uitgevoerd
op het plan «Belastingen in de 21e eeuw» dan wel op
andere wijze de emancipatie-aspecten hiervan in beeld kunnen worden gebracht.
Voorts zal EZ onderzoek entameren naar de positie van vrouwelijke ondernemers. Waar de prioriteitstelling van de Nijmeegse conferentie duidelijk doelt
op een samenhangende analyse die meerwaarde heeft boven wat nu reeds bekend
is, zal eerst op basis van de meest recente beleidsgegevens worden bepaald
of een eventueel vervolgrapport een dergelijke meerwaarde kan hebben en wat
de beste opzet daarvan zal zijn. Het nieuwe kabinet zal dan in de tweede helft
van 1998 een besluit terzake kunnen nemen. De suggestie van de Nijmeegse conferentie voor een verdiepend onderzoek
voor naar de betekenis van artikel 13c Vrouwenverdrag (vrijetijdsbesteding,
sport en cultureel leven) zal nader worden bezien door de ministeries van
VWS en OC&W.– [Rapport, aanbeveling 12]Erken het belang en de noodzaak van een emancipatieondersteuningsstructuur
opdat de vrouwenbeweging betrokken blijft bij politieke en ambtelijke beleidsvorming
en -concretisering, zowel op landelijk als op lokaal niveau.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 4.2]Erken het belang en de noodzaak van een emancipatie-ondersteuningsstructuur,
zowel op landelijk als op lokaal niveau. Ook kleinschalige en nieuwe initiatieven
zijn belangrijk.Het kabinet erkent inderdaad het belang en de noodzaak van een goede emancipatieondersteuningsstructuur
en heeft in zijn recente notitie Emancipatie-ondersteuningsbeleid1 aangegeven hoe het daaraan financieel zal blijven bijdragen.
Voor de ondersteuning van emancipatieprocessen en -organisaties op lokaal
niveau zijn de provincies en gemeenten verantwoordelijk. De betrokkenheid
van de vrouwenbeweging bij politieke en ambtelijke beleidsvorming op landelijk
niveau wordt sedert 1992 actief ondersteund door de Stichting Arachne, die
inmiddels is opgegaan in «De Bundeling». De per 1 januari 1998
in werking getreden nieuwe subsidieregeling van de Directie Coördinatie
Emancipatiebeleid biedt ruimte voor financiële bijdragen aan kleinschalige
en nieuwe initiatieven.– [Rapport, aanbeveling 13]Faciliteer structurele professionele aandacht voor de rol van de
media bij de beeldvorming omtrent mannelijkheid en vrouwelijkheid.De ministeries van OCenW en SZW (Directie Coördinatie Emancipatiebeleid)
subsidiëren in 1997 en 1998 een vervolg op het project NOS/Bureau Beeldvorming
m/v. Dit vervolgproject is gericht op de duurzame inbedding van de aandacht
voor het beeldvormingsaspect in het landelijk omroepbestel. Aan het eind van
deze vervolgfase zal worden bezien of structurele verankering is gewaarborgd.– [Rapport, aanbeveling 14]Kom in alle gremia in internationaal verband op niet mis te verstane
wijze op voor de verbetering en handhaving van het recht op gelijke behandeling.
Twee voorbeelden: (voortzetting van de actieve) inspanningen voor een facultatief
protocol bij het Verdrag met betrekking tot een individueel klachtrecht en
interventies bij de voorbereiding van prejudiciële beslissingen van het
Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in gelijke-behandelingszaken.Nederland speelt een aktieve rol bij de voorbereiding van een facultatief
protocol bij het Verdrag, dat een klachtrecht voor individuen en groepen mogelijk
maakt. Ook in de komende periode zal ons land zich aktief blijven inzetten
voor de totstandkoming van een dergelijk protocol, dat de werking van het
Verdrag aanzienlijk kan versterken, een belangrijke bijdrage kan leveren aan
de interpretatie en de praktische toepassing ervan en dat ook de status van
het Verdrag zal vergroten, omdat een aantal andere belangrijke mensenrechtenverdragen
al een dergelijk klachtrecht kennen. Daarnaast zal Nederland aktief overwegen om, indien een geschikte kandidaat
gevonden wordt en wanneer het juiste tijdstip daar is, te trachten een vertegenwoordiger
in het Verdragscomité gekozen te verkrijgen om daarmee de Nederlandse
betrokkenheid bij het Vrouwenverdrag nader te onderstrepen.Wat de besluitvorming betreft inzake mogelijke Nederlandse interventies
bij zaken, waarin het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen prejudiciële
uitspraken doet: de onlangs ingestelde Interdepartementale Commissie Europees
Recht (ICER) zal hier coördinerend gaan optreden. Dat betekent dat in
de toekomst ook bij prejudiciële procedures met betrekking tot gelijke
behandelings-vraagstukken in het kader van de ICER kan worden besproken of
ons land een bijdrage kan leveren aan de verbetering en handhaving van het
beginsel van gelijke behandeling in het Europees recht.Tenslotte verdient vermelding dat de Minister van VWS opdracht heeft gegeven
voor een Engelstalige samenvatting van het rapport «De betekenis
van artikel 12 Vrouwenverdrag voor Nederland: gezondheid als recht»1. Dit rapport geeft aan hoe de internationale
norm van het Vrouwenverdrag in de gezondheidspraktijk van alledag geïnterpreteerd
kan worden. De multidisciplinaire aanpak die hierbij is gevolgd heeft een
concrete verbinding tussen de internationale norm en de gezondheidspraktijk
mogelijk gemaakt. Dit is niet alleen van belang voor Nederland, maar ook voor
andere Verdragsstaten. Vanuit internationale gremia zijn dan ook signalen
gekomen dat voor een Engelstalige versie van dit onderzoeksrapport ook bij
andere Verdragsstaten veel belangstelling bestaat.– [Rapport, aanbeveling 15]Onderzoek in het kader van de eerste evaluatie van de Algemene wet
gelijke behandeling of deze wet en de Wet gelijke behandeling m/v in alle
opzichten, en in ieder geval qua sanctiebepalingen, overeenkomen met de strekking
en reikwijdte van het Verdrag.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.1]Aanbeveling 15 is overgenomen als onderdeel van prioriteit 2.1.:
Uitbreiding van de Algemene Wet Gelijke Behandeling door: verbreding terreinen,
aanscherpen sanctiemogelijkheden en uitbreiding van de normstelling.De lange duur van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel tot
goedkeuring van het VN-Vrouwenverdrag (1985–1991) is onder meer te verklaren
met de grote aandacht die de Staten-Generaal hebben besteed aan de samenhang
met de reparatie van de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (WGB-m/v)
en de totstandbrenging van de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb). Het
is mede daarom onvermijdelijk dat in het kader van de eerste evaluatie van
de Awgb en de gelijktijdige vervolgevaluatie van de WGB-m/v aandacht wordt
geschonken aan de vraag, of deze wetten op de terreinen en in de mate waarin
zij bedoeld zijn als implementatie van het VN-Vrouwenverdrag, blijken te voldoen
aan de uit dit verdrag voortvloeiende verplichtingen. Het ligt in de rede
om eventuele in dat kader aan het licht komende onvolkomenheden recht te zetten
middels wijzigingen van Awgb of WGB-m/v.Een onderzoek naar de behoefte aan sanctie-bepalingen in de Algemene wet
gelijke behandeling (Awgb) en de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen
(WGB) conform het VN-Vrouwenverdrag zal bij de voorgenomen evaluatie van deze
wetten en van de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) worden meegenomen. Overigens
zal daarbij in acht moeten worden genomen dat de CGB geen rechterlijke
instantie is en niet bevoegd is burgers of overheidsinstanties straffen op
te leggen.– [Rapport, aanbeveling 16]Neem een bepaling in de Algemene wet gelijke behandeling op die het
mogelijk maakt effectieve sanctiemaatregelen te treffen tegen organisaties
met een publieke functie die in hun statuten discriminerende bepalingen hebben
opgenomen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.1]Aanbeveling 16 is overgenomen als onderdeel van prioriteit 2.1.:
Uitbreiding van de Algemene Wet Gelijke Behandeling door: verbreding terreinen,
aanscherpen sanctiemogelijkheden en uitbreiding van de normstelling.De vraag of artikel 7 van het Vrouwenverdrag de lidstaten verplicht om
aan organisaties met een publieke functie – in casu concentreerde het
debat zich op politieke partijen – een verbod op te leggen om bij de
toelating tot het lidmaatschap, bij de selectie voor bestuursfuncties of bij
de keuze van kandidaten voor openbare verkiezingen onderscheid te maken op
grond van geslacht, is uitvoerig aan de orde geweest bij de parlementaire
behandeling van de goedkeuringswet voor het Verdrag, in de Tweede Kamer zowel
schriftelijk als in het plenaire TK-debat van juni/juli 1990, in de Eerste
Kamer schriftelijk. Het regeringsstandpunt werd nog eens samengevat in de
memorie van antwoord aan de Eerste Kamer1. Kort
gezegd komt het erop neer dat de Nederlandse wetgever meent dat artikel 7
van het Vrouwenverdrag met zich brengt dat de overheid moet verzekeren dat
invididuele vrouwen toegang hebben tot (onder meer) de politieke partij van
hun keuze, maar dat zij een beleidsvrijheid heeft bij het vormgeven aan deze
verdragsverplichting. De regering ziet diverse redenen tot grote terughoudendheid
met het geven van nieuwe wettelijke voorschriften2.
In de eerste plaats zijn hier uiteenlopende grondrechten en fundamentele rechten
en vrijheden in het geding, waarvan de onderlinge verhouding zeer zorgvuldige
afweging behoeft. In de tweede plaats dient acht te worden geslagen op het
beleid met betrekking tot artikel 20 boek 2 BW. Op grond van dit artikel kan
een rechtspersoon, waarvan de werkzaamheden of het doel in strijd zijn met
de openbare orde, op vordering van het Openbaar Ministerie verboden worden
verklaard en ontbonden. Van deze mogelijkheid wordt – voor zover het
gaat om politieke partijen – bij de bestrijding van discriminatie pas
gebruik gemaakt indien de discriminatie of het aanzetten daartoe zodanige
vormen aannemen dat er sprake is van stelselmatige, zeer ernstige verstoring
van het democratische proces. In de derde plaats krijgt handhaving van bestaande
voorschriften tegen discriminatie reeds bijzondere aandacht. Zo wordt in het
op 28 oktober 1997 bij de Tweede Kamer aanhangig gemaakte voorstel voor een
Wet subsidiëring politieke partijen voorzien in een regeling die politieke
partijen, die op grond van de anti-discriminatiebepalingen in het Wetboek
van Strafrecht (de artikelen 137c, d, e, f, of g, en artikel 429quater) worden
veroordeeld tot een onvoorwaardelijke geldboete, voor een nader bepaalde periode
van rechtswege hun aanspraken op subsidie en zendtijd ontneemt. Per saldo
meent de regering dat met de huidige Nederlandse wetgeving wordt voldaan aan
de verplichtingen op grond van artikel 7 van het Vrouwenverdrag.– [Rapport, aanbeveling 17]Ga na of de Commissie Gelijke Behandeling een sterkere positie behoeft
mede in het licht van toetsing aan de verdragsverplichtingen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.1]Aanbeveling 17 is overgenomen als onderdeel van prioriteit 2.1.:
Uitbreiding van de Algemene Wet Gelijke Behandeling door: verbreding terreinen,
aanscherpen sanctiemogelijkheden en uitbreiding van de normstelling.De behoefte aan en de wenselijkheid van versterking van de positie van
de Commissie Gelijke Behandeling zal aan de orde komen in het kader van de
evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling, in de tweede helft van
1999.– [Rapport, aanbeveling 18]Waarborg de emancipatiekwaliteit van de externe advisering aan de
rijksoverheid.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 3.2]Verwezenlijk binnen vier jaar evenredige vertegenwoordiging van vrouwen
in alle door de overheid ingestelde advies- en beleidsvoorbereidende organen
op het gebied van de gezondheidszorg.Voordrachten voor adviesorganen en andere beleidsvoorbereidende of
beleidsbepalende organen op het terrein van de gezondheidszorg die niet voldoen
aan het criterium van evenredige vertegenwoordiging dienen niet te worden
aanvaard.Het kabinet heeft – voortbouwend op het in maart 1994 uitgebrachte
ER-advies «Met het oog op mei 1997» – drie hoofdlijnen gekozen
voor de integratie van emancipatie-advisering in het nieuwe adviesstelsel:a. emancipatie-advisering is onderdeel van de reguliere taak van elk adviesorgaan;b. de regering zal de deelname van voldoende vrouwen in de externe adviesorganen
verzekeren;c. de integratie van de emancipatie-advisering in het nieuwe adviesstelsel
zal worden begeleid en ondersteund.In de periode tot 1 januari 1997 is veel aandacht geschonken aan de tweede
hoofdlijn: het verzekeren van de deelname van voldoende vrouwen (evenredige
participatie op basis van het gekwalificeerde aanbod). In de loop van 1996
heeft onder auspiciën van staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse
Zaken en minister Melkert van SZW een speciale helpdesk gefunctioneerd om
de in aanloop naar het nieuwe adviesstelsel, dat per 1 januari 1997 in werking
trad, adviserende en benoemende instanties op dat punt bij te staan. In de
eindrapportage van 1 mei 1997 over de herziening van het adviesstelsel1 heeft staatssecretaris Kohnstamm de Kamer bevestigd
dat de positieve lijn bij de evenredige deelneming – in ieder geval
in de zin van de deelneming van vrouwen in nieuw samengestelde adviescolleges –
is doorgezet. Gold voor de deelname van vrouwen aan adviescolleges in 1993
vlak voor de start van de herziening van het adviesstelsel een score van ca.
13%, bij het begin van het nieuwe stelsel lag dat op ca. 27%2. Beziet men de nieuw samengestelde colleges binnen dit geheel, dan
is een percentage van 45% bereikt.Voorts heeft het kabinet besloten tot de instelling, voor een periode
van drie jaar, van een Tijdelijke Expertisecommissie Emancipatie in het Nieuwe
Adviesstelsel, de Tecena3. De taak van deze commissie
is het bevorderen dat de adviescolleges in het nieuwe adviesstelsel zelf op
adequate wijze de emancipatie-aspecten van voorgenomen beleid in hun advisering
gaan betrekken. Deze taak omvat:– het stimuleren dat emancipatie-aspecten reeds in adviesaanvragen
worden betrokken;– het adviseren van de colleges hoe zij de emancipatiedeskundigheid
van hun leden en medewerkers kunnen vergroten;– het stimuleren dat bij benoemingen in adviesorganen – in
het bijzonder bij die organen waarin de participatie van vrouwen aanmerkelijk
beneden het gekwalificeerde aanbod ligt – gericht gezocht wordt naar
geschikte vrouwelijke kandidaten.De Tecena is ingesteld voor de periode 1 januari 1998 tot 31 december
2000 en staat onder voorzitterschap van mevrouw prof. dr. A. van Doorne-Huiskes1.Zie voor de reactie op de met aanbeveling 18 samenhangende prioriteit
3.2 van de Confentie Nijmegen de tekst in paragraaf 2.3.3. 2.3. Reactie op rapport, § 5.3, Aanbevelingen op
deelterreinen 2.3.1. Aanbeveling op deelterrein Maatschappelijke en
politieke participatie (aanbeveling 19, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4,
§ 4.2)– [Rapport, aanbeveling 19]Breng op het terrein van de maatschappelijke en politieke participatie
van vrouwen meer eenheid in stimulerende, faciliterende en «voorbeeldige»
beleidsmaatregelen en doe dat op basis van centraal beschikbare cijfers en
wetenschappelijke analyses.Het kabinet stemt in met deze aanbeveling. Overigens zijn de achtereenvolgende
kabinetsstandpunten met betrekking tot vrouwen in politiek en openbaar bestuur
(VPO) steeds gebaseerd op een analyse van beschikbaar wetenschappelijk onderzoek.
De constatering dat er in het verleden niet altijd sprake is geweest van een
samenhangend pakket aan maatregelen is echter juist. De afgelopen jaren is
er echter naar gestreefd om, in overleg met deskundigen en het veld, meer
samenhang in de maatregelen aan te brengen en prioriteiten te kiezen die gebaseerd
zijn op een duidelijke visie op de problematiek.De politieke participatie van uiteenlopende categorieën burgers draagt
bij aan de legitimiteit en de kwaliteit van beslissingen, aangezien daarin
de actuele diversiteit in de samenleving wordt weerspiegeld. Het vergroten
van de vertegenwoordiging van vrouwen in de politieke en maatschappelijke
beslissingsarena's blijft dan ook een doelstelling van het kabinet. In het
kabinetsstandpunt «Vrouwen in politiek en openbaar bestuur – 1996»2 zijn nieuwe streefcijfers opgenomen voor de vertegenwoordiging
van vrouwen in politieke functies, die het van harte aanbeveelt bij politieke
partijen en andere betrokken actoren. Op verzoek van de Tweede Kamer hanteert
het kabinet inmiddels hogere streefcijfers voor de Eerste Kamer, de besturen
van waterschappen en het burgemeestersambt, terwijl nadrukkelijk is gesteld
dat het voor de Tweede Kamer vigerende streefcijfer van 35% na de volgende
verkiezingen een ondergrens betreft3.Uiteraard zijn politieke partijen autonome organisaties, waarin de overheid
niet direct kan sturen of ingrijpen. De overheid heeft op dit terrein echter
wel een faciliterende rol. Het is daarbij met name van belang om cruciale
actoren in politieke en maatschappelijke organisaties te stimuleren en behulpzaam
te zijn bij het aanpakken van factoren die op dit mo-ment de vertegenwoordiging
van (onder andere) vrouwen in de besluitvorming beperken.Voor de invulling van de VPO-conferentie op 8 maart 1997 en de follow
up daarvan is gepoogd wel een duidelijk gefundeerde keuze te maken. Deze is
gebaseerd op een analyse van de problematiek waarin de nadruk ligt:– in kwantitatieve zin op de stagnatie van het aandeel van vrouwen
in de gemeenteraden en op de zeer geringe vertegenwoordiging van allochtone
vrouwen;– in kwalitatieve zin op de sleutelrol van politieke partijen bij
de werving en selectie van kandidaten voor politieke functies
en op de baten die ook partijen zelf hebben bij een grotere diversiteit en
vernieuwing.De kern van de analyse is dat met name het functioneren van de politiek
en politieke organisaties debet zijn aan de eenzijdige samenstelling van politieke
organen (met in meerderheid mannelijke en autochtone leden). De rode draad
is het streven naar een grotere diversiteit in de politiek en wat daarvoor
in het functioneren (werving, selectie, werkwijze) van de politiek moet veranderen;
niet de achterstand van nu ondervertegenwoordigde groepen. Dat neemt niet
weg dat er daarnaast aan de deelname van sommige groepen een extra stimulans
wordt gegeven. Dit geldt in het bijzonder voor allochtone vrouwen.In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen wordt een aantal activiteiten
uit het veld, gericht op meer diversiteit in de gemeentepolitiek, ondersteund.
Dit betreft onder andere kadertrainingen voor politiek geïnteresseerde
zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen, acties gericht op plaatselijke
politieke groeperingen en (kort voor de verkiezingen) een publiekscampagne.Gezien het grote belang van de fase van werving en selectie en de geringe
beschikbare kennis over het verloop daarvan op lokaal niveau, is opdracht
verleend aan het Instituut voor Publiek en Politiek om de kandidatenselectie
in een aantal gemeenten nauwgezet te monitoren. Bijzondere aandacht gaat daarbij
uit naar een aantal partijafdelingen die expliciet investeren in een andere
wijze van werven en selecteren, gericht op politieke vernieuwing en meer diversiteit
(inclusief meer vrouwen en meer allochtonen) in de politiek.De doelstellingen van de monitor zijn:– inzicht geven in de gevolgen van vernieuwingsprocessen rond werving
en selectie binnen de plaatselijke afdelingen van politieke partijen voor
de vertegenwoordiging van vrouwen en van allochtonen;– inzicht geven in de methoden van werven en selecteren die leiden
tot meer diversiteit op de lokale kandidatenlijsten;– aanbevelingen geven voor politieke partijen over de wijze waarop
zij de diversiteit in hun fracties kunnen vergroten;– het op de agenda van politieke partijen houden van het streven
naar meer diversiteit in de politiek.De resultaten worden in het eerste kwartaal van 1998 publiek gemaakt.Via de kanalen van het ministerie van Binnenlandse Zaken zullen vervolgens
het rapport en de aanbevelingen hun weg naar de politieke partijen vinden.De Minister van Binnenlandse Zaken heeft ook voor 1998 extra geld voor
beleid op dit terrein vrij gemaakt. Dit zal worden aangewend voor het behoud
van diversiteit in politieke functies, na de verkiezingen. In 1997 heeft de
nadruk gelegen op diversiteit bij de instroom in politieke functies. Van even
groot belang is het echter om na de verkiezingen te zorgen dat verkregen diversiteit
wordt vastgehouden en dat politieke partijen en andere relevante actoren aandacht
blijven geven aan professionalisering en vernieuwing in werkwijze, werving,
selectie en organisatiecultuur in relatie tot de doelstelling van diversiteit.
Tot nu toe blijkt namelijk dat eenmaal gekozen vrouwen en allochtonen sneller
uitstromen (tussentijds of door slechts een termijn beschikbaar te zijn) en
dat de aandacht voor vernieuwing, diversiteit en werving en selectie in het
algemeen buiten verkiezingstijd snel van de agenda van politieke partijen
verdwijnt.Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en de Directie Coördinatie
Emancipatiebeleid van het Ministerie van SZW hebben een drietal brainstormsessies
belegd met deskundigen en het veld, om tot een afgewogen en samenhangend beleid
te kunnen komen waarin ook het veld zich kan herkennen. Deze
brainstormsessies hebben geleid tot de keuze van twee prioriteiten:1. acties gericht op verdieping (cultuurverandering, begeleiding
nieuwe – divers samengestelde – fracties, tegengaan «draaideureffect»,
opbouw «personeelsbeleid» in partijafdelingen);2. acties gericht op het stimuleren/ondersteunen van zwarte,
migranten- en vluchtelingenvrouwen in de politiekOp deze prioriteiten zullen concrete projecten worden ondersteund.Wat betreft de stand van zaken met betrekking tot de maatschappelijke
besluitvorming kan er op dit moment nog niet gesproken worden van «centraal
beschikbare cijfers en wetenschappelijke analyses», waarop beleid gebaseerd
kan worden. Wel is er enig eerste verkennend onderzoek gedaan in het kader
van het in 1996 afgesloten project Vrouwen in besluitvorming.Om verder beleid op dit punt te kunnen ontwikkelen, dient eerst het terrein
van de «maatschappelijke besluitvorming» te worden afgebakend
en dienen er enige speerpunten te worden gekozen (in termen van keuze voor
sectoren/organisaties/organen, oorzaken van ondervertegenwoordiging van vrouwen
en gewenste resultaten). Hiermee zal in de loop van 1998 een begin worden
gemaakt. 2.3.2 Aanbevelingen op deelterrein Arbeid en inkomen (aanbevelingen
20 t/m 28, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.3)– [Rapport, Aanbeveling 20]Neem de (resultaats)verplichtingen van het Verdrag mede in beschouwing
bij de in het regeerakkoord aangekondigde geïntegreerde aanpak van werkgelegenheid,
sociale zekerheid en fiscale wetgeving.– [Rapport, Aanbeveling 21]Ga in de komende emancipatienota van SZW en de aangekondigde SZW-nota
Zorg voor economische zelfstandigheid expliciet in op de eisen van het Verdrag.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 1.3.]Aanbeveling 20 en 21 zijn overgenomen en opgevoerd als prioriteit
1.3., met de toelichting dat het kabinet in de inmiddels eind september 1997
verschenen nota «Kansen op combineren: arbeid, zorg en economische zelfstandigheid»
een kans heeft gemist, omdat in deze nota vrijwel niet over het Vrouwenverdrag
wordt gerept.De in aanbeveling 20 bedoelde passage in het regeeraccoord is uitgewerkt
in diverse beleidsdocumenten. Kortheidshalve zij hier verwezen naar de Beleidsbrief
Emancipatie 19971, de Voortgangsbrief Emancipatiebeleid
1997–19982 en de nota «Kansen op
combineren; arbeid, zorg en economische zelfstandigheid»3, die overigens inhoudelijk als de bedoelde SZW-emancipatienota kan
worden aangemerkt.Voor het overige wordt verwezen naar de reactie op aanbeveling 11.– [Rapport, Aanbeveling 22]Leg opnieuw vast – zonodig met een andere term dan «positieve
actie» – dat de rijksoverheid zich actief inzet voor een hogere
kwantitatieve en kwalitatieve participatie van vrouwen in alle arbeidsorganisaties
en mede daarom zelf een voorbeeldfunctie heeft. Steun campagnes als «Opportunity
in bedrijf», niet alleen vanwege hun economisch belang, maar ook vanwege
hun algemeen maatschappelijk belang.De Commissie Groenman meent – zie de onderbouwing van haar aanbeveling
221 – dat de term «positieve aktie»
in de jaren negentig maatschappelijk een negatieve lading heeft gekregen.
Dat is lastig te meten, maar de grote publicitaire aandacht voor ver gaande
vormen van voorkeursbehandeling – die overigens meestal binnen de grenzen
van het Europees recht bleken te liggen – zal op dat vlak zeker een
rol spelen. Duidelijk is echter dat er nog steeds een groot maatschappelijk
draagvlak is voor het streven naar een hogere kwantitatieve en kwalitatieve
participatie van vrouwen in alle arbeidsorganisaties. Dat mag ook blijken
uit de weerklank voor de campagne «Opportunity in bedrijf», die
als missie heeft te bevorderen dat bedrijven en instellingen vanuit hun eigen
economisch belang het potentieel van vrouwen beter benutten.De Commissie Groenman wijst er terecht op dat de overheid vanuit het verdragsperspectief
een bredere – dat wil zeggen ook op het algemeen belang en het belang
van vrouwen gerichte – verantwoordelijkheid heeft voor het bevorderen
van een grotere economische participatie van vrouwen. Dit is dan ook het uitgangspunt
van het algemene emancipatiebeleid op sociaal-economisch terrein, zoals mag
blijken uit de recente kabinetsnota «Kansen op combineren». De
rijksoverheid blijft zich dus actief inzetten voor een hogere kwantitatieve
en kwalitatieve participatie van vrouwen in alle arbeidsorganisaties en geeft
daaraan ook in het eigen personeelsbeleid waar mogelijk gestalte. De financiële
steun die de ministeries van SZW en EZ geven aan de campagne «Opportunity
in bedrijf» geschiedt vanuit de overweging dat een betere benutting
door arbeidsorganisaties van het beschikbare potentieel van vrouwen niet alleen
bijdraagt aan de economische belangen van die organisaties, maar ook aan de
belangen van vrouwen en daarmee weer van de samenleving. Het kabinet voelt
zich dus niet aangesproken door het verwijt dat het de arbeidsparticipatie
van vrouwen zou reduceren tot een (bedrijfs)economisch probleem.Voor de rijksoverheid geldt nog dat onder regie van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken jaarlijks wordt gerapporteerd over de in-, door- en uitstroom
van vrouwen in de rijksdienst en dat bij geconstateerde problemen maatregelen
zullen worden getroffen.In maart 1997 is de Wet Evenredige Vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende
functies in het onderwijs van kracht geworden. Daarin wordt van onderwijsinstellingen
gevraagd om zich te bezinnen op de wijze waarop ze kunnen bijdragen aan een
meer evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies.
De wet stimuleert onderwijsinstellingen bewust beleid te voeren op dit punt
(middels een vierjarenplan met streefcijfers), maar laat de verantwoordelijkheid
van het bestuur voor het benoemingsbeleid in tact. – [Rapport, Aanbeveling 23]Toets de flexibilisering van de arbeidsmarkt op effecten op de positie
van vrouwen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 1.5.]Bied ook aan mensen met kruimeldienstverbanden sociale zekerheid.Het Ministerie van Economische Zaken is voornemens een onderzoek te laten
doen naar de effecten van flexibilisering van de arbeid op de positie van
vrouwen (in vergelijking met de effecten op de positie van mannen). Daartoe
wordt in samenspraak met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
een onderzoeksvoorstel geformuleerd. Het is bedoeling dat dit onderzoek in
1998 van start gaat.Overigens zij opgemerkt dat het wetsvoorstel Flexibiliteit en Zekerheid,
dat op 7 maart 1997 aan de Tweede Kamer is aangeboden, een aantal elementen
bevat die kunnen leiden tot een verbetering van de positie van personen, waaronder
dus ook vrouwen, met een flexibele arbeidsrelatie. Verwezen wordt hiervoor
onder meer naar de op te nemen rechtsvermoedens voor het bestaan van een arbeidsovereenkomst
en de uitzendovereenkomst die in de toekomst het karakter krijgt van een bijzondere
arbeidsovereenkomst.– [Rapport, aanbeveling 24]Zorg ervoor dat kinderopvang, inclusief naschoolse opvang, ook bij
gedecentraliseerd beleid terzake, gericht blijft op de positieverbetering
van vrouwen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 1.2]Kinderopvang moet een structurele financiering hebben. Zorg ervoor
dat kinderopvang, inclusief naschoolse opvang, ook bij gedecentrali-seerd
beleid ter zake, gericht is op positieverbetering van vrouwen. Zorg voor stroomlijning
van schooltijden en schoolvakanties.Kinderopvang is van belang voor het combineren van arbeid en zorg en daarmee
voor (het vergroten van) de arbeidsparticipatie van vrouwen. In de jaren 1990–1995
is vooral de capaciteit van kinderopvang voor kinderen van 0–4 jaar
aanzienlijk uitgebreid. In de komende jaren geeft het Rijk een impuls aan
de uitbreiding van kinderopvang voor jongeren van 4–12 en 12–16
jaar. De kinderopvang is een gedeelde verantwoordelijkheid van de overheid,
werkgevers en ouders. Met inachtneming van de nota «Kansen op combineren»
zal het kabinet in het kader van de operatie Marktwerking, Deregulering en
Wetgevingskwaliteit lijnen uitzetten voor de toekomst van de kinderopvang.– [Rapport, aanbeveling 25]Neem in de Algemene wet gelijke behandeling een uitdrukkelijk verbod
op van het gebruik van geslachtsgebonden actuariële berekeningen die
voor vrouwen nadelige effecten hebben. Schrap de bestaande uitzondering in
het Besluit gelijke behandeling voor individuele levensverzekeringen.In zijn brief van 25 april 19971 heeft de
Staatssecretaris van SZW de Tweede Kamer meegedeeld dat het kabinet met een
voorstel zal komen tot nadere regelgeving bij artikel 2b Pensioen- en Spaarfondsenwet
(PSW) betreffende de verplichting tot het bieden van de mogelijkheid tot uitruil
van nabestaandenpensioenen voor een hoger of eerder ingaand ouderdomspensioen.
Bij de uitruil van pensioen nemen de effecten van de statistische verschillen
in levensverwachting tussen mannen en vrouwen een belangrijke plaats in. Over
dat onderwerp heeft de staatssecretaris een aparte brief aan de Kamer in het
vooruitzicht gesteld, waarin – mede in reactie op onderhavige aanbeveling
25 van de Commissie Groenman – zal worden ingegaan op de principiële
aspecten van het bij de uitvoering van pensioenregelingen hanteren van naar
geslacht verschillende actuariële factoren. Het streven is, deze brief
binnen enkele weken aan de Kamer te doen toekomen.De bestaande uitzondering in artikel 1 (h) van het Besluit gelijke behandeling
(Stb.1994, 657) voor de individueel, buiten het terrein van de arbeid, aangeboden
levensverzekeringen zal mede in het licht van de beoogde nadere regelgeving
op grond van artikel 2b PSW opnieuw aan de orde komen bij de in 2000 voorziene
evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling en de bijbehorende regelgeving.– [Rapport, aanbeveling 26]Onderzoek het terrein van de aanvullende pensioenen op ongelijke
behandeling van mannen en vrouwen; voer een emancipatie-effectrapportage uit
voor de pensioenplannen van het kabinet.In zijn antwoord van 24 oktober 1997 op schriftelijke vragen van 30 september
1997 van de TK-leden Schimmel en Kalsbeek-Jasperse heeft de Staatssecretaris
van SZW meegedeeld dat een emancipatie-effectrapportage wordt uitgevoerd op
het terrein van de pensioenen. Dit onderzoek wordt gecombineerd met een breder
onderzoek naar de pensioenresultaten van werknemers. Bij het onderzoek naar
pensioenresultaten wordt beoogd inzicht te verkrijgen in de te behalen pensioenen
in de verschillende pensioensystemen (o.a. eindloon, middelloon en beschikbare
premiesystemen). Dit onderzoek beoogt de veel in de praktijk voorkomende loopbaanpatronen
in kwantitatieve zin in beeld te brengen, met een koppeling naar pensioenresultaten.
De structuur van de emancipatie-effectrapportage zal uitgangspunt zijn voor
het brede onderzoek naar de pensioenresultaten. Met het in het onderzoek betrekken
van de nieuwe arbeidspatronen (o.a. effecten flexcontracten, loopbaanonderbreking
en ouderschapsverlof) wordt beoogd de beleidsvoornemens van het kabinet te
kunnen toetsen op de pensioenpositie van vrouwen. De emancipatie-effectrapportage
zal daarbij als afzonderlijk onderdeel van het onderzoek worden vormgegeven.– [Rapport, aanbeveling 27]Pas de Werkloosheidswet aan zodat zwangerschapsen bevallingsverlof
niet nadelig uitwerkt voor werkloze zwangere en pas bevallen vrouwen.Toelichting in Rapport, paragraaf 4.3.4.: «De WW kent geen
zwangerschaps- en bevallingsverlof van drie maanden. Een werkloze vrouw heeft
op grond van de Ziektewet recht op een uitkering voor zwangerschaps- en bevallingsverlof.
In dat geval wordt haar uitkering op grond van de WW niet opgeschort, waardoor
deze vrouw haar WW-uitkering met drie maanden bekort ziet. Hier is sprake
van directe discriminatie, aangezien er een geslachtsafhankelijk nadeel optreedt.
De WW dient op dit punt te worden aangepast.»Op grond van artikel 11, tweede lid, van het Vrouwenverdrag dienen de
Staten die partij zijn bij het Verdrag, ten einde discriminatie van vrouwen
op grond van huwelijk of moederschap te voorkomen en het daadwerkelijke recht
van vrouwen op arbeid te verzekeren, passende maatregelen te nemen om: «(...)
(b) verlof wegens bevalling in te voeren met behoud van loon of met vergelijkbare
sociale voorzieningen, zonder dat dit leidt tot verlies van de vroegere werkkring,
de behaalde anciënniteit of de hun toekomende sociale uitkeringen».Nederland geeft invulling aan deze verdragsverplichting door de vrouwelijke
verzekerde op grond van de Ziektewet in verband met haar zwangerschap of bevalling
recht op ziekengeld ter hoogte van haar dagloon gedurende ten minste 16 weken
te verzekeren (artikel 29a ZW).Het door de Commissie Groenman gesignaleerde probleem zit in de samenloop
met de WW. De vrouwelijke verzekerde met een WW-uitkering die op grond van
de ZW recht op een zwangerschaps- of bevallingsuitkering krijgt, ziet zich
geconfronteerd met verlies van de haar toekomende WW-uitkering in die zin
dat zij de resterende uitkeringsduur van haar WW-uitkering niet volledig behoudt.
Bij herleving van het WW-recht na afloop van de zwangerschaps- of bevallingsuitkering
geldt namelijk dat de eerste drie maanden waarin ziekengeld wordt
ontvangen bij de verlenging van de uitkeringsduur niet meetellen (artikel
43, tweede lid, WW).Uit de wetsgeschiedenis van de (nieuwe) WW komt naar voren dat de regeling
van de samenloop van ZW- en WW-uitkering (oorspronkelijk in de vorm van een
uitsluitingsgrond na 3 maanden ZW-uitkering) samenhangt met de misbruikgevoeligheid
van de oude WW-systematiek1. Waaruit deze misbruikgevoeligheid
bestond wordt niet aangegeven. Wellicht werd gedoeld op de verleidelijkheid
voor een verzekerde om zich bij het bereiken van de maximumuitkeringsduur
WW ziek te melden om zich zodoende nog langer van een loondervingsuitkering
te verzekeren.Naast misbruikgevoeligheid wordt als argument voor de samenloopregeling
in de wetsgeschiedenis genoemd dat een werkloze tijdens een kortdurende ziekteperiode
in staat wordt geacht toe te treden tot de arbeidsmarkt. Een zieke is, volgens
de regering, zeer wel in staat zich via kranten e.d. op de hoogte te stellen
van vacatures en daarop te reageren2.Betwijfeld mag worden of de twee genoemde argumenten steeds ten volle
opgaan ten aanzien van WW-gerechtigde vrouwen met zwangerschaps- of bevallingsuitkering.De vraag is nu of de regeling van artikel 43, tweede lid, WW – in
geval deze moet worden toegepast op vrouwen die een zwangerschaps- of bevallingsuitkering
ontvingen – zich verdraagt met artikel 11, tweede lid onder b, van het
Vrouwenverdrag. Deze verdragsbepaling eist dat (zwangerschaps- en) bevallingsverlof
met behoud van loon of met vergelijkbare sociale voorzieningen wordt ingevoerd,
zonder dat dit leidt tot verlies van de uitkeringen die deze vrouwen toekomen.Hoewel bij de toekenning van zwangerschaps- of bevallingsuitkering in
letterlijke zin geen sprake is van verlies van WW-uitkering, meent het kabinet
dat naar de geest toch van verlies in de zin van genoemde verdragsbepaling
sprake is doordat uitkeringsduur WW wordt opgesoupeerd. Daardoor staat de
regeling van artikel 43, tweede lid, WW – in geval de ZW-uitkering is
gegeven op grond van zwangerschap en/of bevalling – op gespannen voet
met artikel 11, tweede lid onder b, van het Vrouwenverdrag. Het kabinet zal
daarom op korte termijn een wetswijziging entameren, die ertoe strekt dat
uitkeringsrechten op grond van artikel 29a ZW (zwangerschaps- en bevallingsuitkering)
niet langer vallen onder de regeling van artikel 43, tweede lid, WW.– [Rapport, aanbeveling 28]Voer een emancipatie-effectrapportage uit naar de Algemene nabestaandenwet.Onlangs heeft het kabinet besloten om de Anw te repareren, teneinde bepaalde
nadelige gevolgen voor de nabestaanden te verzachten of ongedaan te maken.
De Tweede Kamer heeft ingestemd met dit voornemen. Het gaat om wijzigingen
ten aanzien van het begrip gezamenlijke huishouding, een inkomensonafhankelijke
bodem voor voormalig AWW-gerechtigden, het behandelen van uitkeringen op grond
van arbeidsvoorwaardelijke regelingen als inkomen uit arbeid, en het uitbreiden
van de tijdelijke overgangsregeling voor een bepaalde groep nabestaanden.
Aangezien de meeste nabestaanden vrouwen zijn, komen deze wijzigingen met
name aan vrouwen ten goede.Over enkele jaren zal de Anw geëvalueerd worden. Daarbij zullen ook
de specifieke gevolgen die vrouwen ondervinden, bezien worden. Gezien de recente
wijzigingen en de voornemens die bestaan ten aanzien van monitoring
en evaluatie in de toekomst, wordt een aparte emancipatie-effectrapportage
niet nodig geacht.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 1.4]De met de Wet Verevening Pensioenrechten na echtscheiding geboden
pensioenreparatie is, mede vanwege de hierin gestelde aanvullende voorwaarden,
ontoereikend en onrechtvaardig. Er dient aanvullende regelgeving te komen
om deze onrechtvaardigheden weg te nemen.Toelichting: aandacht wordt gevraagd voor de effecten van deze wet.
Vanuit de werkgroep wordt aandacht gevraagd voor het feit dat ook onder de
Wet Verevening pensioenrechten na echtscheiding vrouwen, die volgens de huidige
inzichten recht zouden hebben op een deel van het opgebouwde pensioen van
de echtgenoot, in de kou blijven staan. En voorts, dat dit verschijnsel van
achterwege blijvende pensioentoedeling mede zijn oorzaak vindt in de omstandigheid
dat de wetgever zeer heeft nagelaten het verschijnsel «pensioenverevening
bij scheiding» van een wettelijke basis te voorzien. Om die reden komt
hier ook aan de rijksoverheid enige verantwoordelijkheid toe.De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding is primair bedoeld voor
die scheidingen die plaatsvinden vanaf 1 mei 1995, de datum waarop de wet
in werking is getreden. Bij de pensioenverevening die dán plaatsvindt
wordt het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, bij helfte,
verdeeld.Voor scheidingen die lang geleden hebben plaatsgevonden en waarvoor de
wet aanvankelijk niet was bedoeld, heeft de Tweede Kamer uitdrukkelijk een
aparte regeling gewenst. Die regeling, opgenomen in artikel 12 van de wet,
houdt een beperkte vorm van pensioendeling in. Onder een aantal strikte voorwaarden
heeft de ene gewezen echtgenoot (meestal de vrouw) die voor 27 november 1981
is gescheiden recht op een kwart van het tijdens het huwelijk door de andere
gewezen echtgenoot (meestal de man) opgebouwde ouderdomspensioen.Door deze regeling is bewerkstelligd dat pensioenverevening niet is beperkt
tot scheidingen vanaf 1 mei 1995. De Tweede Kamer, die van meet af aan een
wettelijke regeling van pensioenverevening heeft gesteund, achtte het onaanvaardbaar
dat in het verleden gescheiden vrouwen van elke vorm van pensioenverevening
verstoken zouden blijven. De achterliggende gedachte hierbij was dat de tijdens
het huwelijk opgebouwde pensioenrechten moeten worden gezien als het resultaat
van de taakverdeling en de gezamenlijke inspanning tijdens het huwelijk, waarvan
dus ook de vrouw (die het pensioen niet zelf opbouwde), ook als zij lang geleden
gescheiden is, een deel moet krijgen.Een zorgvuldige afweging van de betrokken belangen door parlement en regering
heeft geleid tot deze bijzondere regeling voor oude gevallen. Zo zijn de rechtszekerheid
en de rechtsgelijkheid, de redelijkheid en de billijkheid tegen elkaar afgewogen.
Deze overwegingen hebben, na een lang parlementair debat, geleid tot de hierboven
weergegeven, aan strikte voorwaarden gebonden, beperkte vorm van pensioenverdeling.Gelet op het bovenstaande ziet het kabinet geen mogelijkheden tot een
verder gaande regeling voor oude gevallen. 2.3.3. Aanbevelingen op deelterrein Gezondheidszorg (aanbevelingen
29 t/m 37, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, 4.4)De aanbevelingen 29 t/m 37 zijn goeddeels ontleend aan het onderzoeksrapport «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag voor Nederland: gezondheid
als recht»1, dat werd geschreven
in opdracht van het Ministerie van SZW. Met instemming van de Minister van
SZW werd het op 1 juli 1996 door de auteurs aangeboden aan de Minister van
VWS, die bij die gelegenheid een beleidsreactie op het rapport
in het vooruitzicht stelde. Het rapport werd op 3 juli 1996 door de Minister
van SZW aan de Tweede Kamer aangeboden.De beleidsreactie van de Minister van VWS is inmiddels vervat in haar
brief aan de Tweede Kamer van 6 februari 19981.
In het navolgende worden daaraan enkele passages ontleend.– [Rapport, aanbeveling 29]Stel een ambtelijke werkgroep in die de aanbevelingen uit het rapport
«De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag voor Nederland: gezondheid
als recht» concreet vorm geeft.– [Conferentie Nijmegen, 3.1]Stel nog deze kabinetsperiode een werkgroep in onder leiding van
een gezaghebbend persoon (bijvoorbeeld een Directeur-Generaal), die de conclusies
en aanbevelingen uit het rapport «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag
voor Nederland: gezondheid als recht» concreet vorm geeft. Deze werkgroep
dient gemengd te zijn, dat wil zeggen samengesteld uit deskundige ambtenaren
en deskundigen uit «het veld». De werkgroep dient bij de uitwerking
van het rapport het diversiteitsprincipe als uitgangspunt te nemen.De Minister van VWS zal op korte termijn een ambtelijke werkgroep instellen
die voorstellen ontwikkelt om meer bekendheid te geven aan het Vrouwenverdrag,
zodat bij de ontwikkeling van het gezondheids(zorg)beleid meer aandacht kan
worden besteed aan de uitgangspunten en doelstellingen van het Verdrag. Met
de instelling van deze werkgroep geeft zij gehoor aan de aanbevelingen van
het rapport «Gezondheid als recht», van het Rapport Groenman en
van de Nijmeegse conferentie.– [Rapport, aanbeveling 30]Stem het beleid in de gezondheidszorg permanent af op de verschillen
tussen mannen en vrouwen in gezondheidstoestand en in de consumptie van voorzieningen.– [Rapport, aanbeveling 31]Verzamel systematisch gegevens over de sekseverschillen met betrekking
tot de gezondheidstoestand en de toegang tot de gezondheidszorg. Laat seksedifferentiatie
aandachtspunt zijn bij geneesmiddelenonderzoek en de registratie van geneesmiddelen.– [Rapport, aanbeveling 32]Voorkom dat bezuinigingen op de gezondheidszorg vrouwen onevenredig
treffen, in het bijzonder als het gaat om het heffen van eigen bijdragen of
het verschuiven van kosten naar aanvullende verzekeringen.– [Rapport, aanbeveling 33]Zorg ervoor dat de kosten van de voortplantingszorg niet eenzijdig
op vrouwen worden afgewenteld: diverse vormen van zorgverlening vormen geen
onderdeel van het standaard verstrekkingenpakket en vaak moeten vrouwen eigen
bijdragen betalen.– [Rapport, aanbeveling 34]Gebruik emancipatie-effectrapportages binnen de gezondheidszorg.– [Rapport, aanbeveling 35]Breng seksedifferentiatie aan in de verdere uitwerking van de gezondheidseffectscreening.– [Rapport, aanbeveling 36]Realiseer op korte termijn voldoende professionele thuiszorg. Los
op langere termijn de paradox op die ontstaat door een toenemende vergrijzing,
naast een beleid dat de arbeidsdeelname bevordert van tot nu toe niet betaald
werkende vrouwen. Plaats dit in het kader van de herverdeling van betaalde
arbeid en onbetaalde zorgtaken tussen mannen en vrouwen, en de aanbevelingen
van de Commissie Toekomstscenario's Onbetaalde Arbeid.– [Rapport, aanbeveling 37]Weeg de aanbevelingen van het bovengenoemde rapport «[...]
Gezondheid als recht» mee bij de beleidsbepaling naar aanleiding van
de evaluatie van de vrouwenhulpverlening en de integratie daarvan in het beleid.
Zet de financiering van vrouwenhulpverlening en de vrouwengezondheidszorg
voort.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 3.2]Verwezenlijk binnen vier jaar evenredige vertegenwoordiging van vrouwen
in alle door de overheid ingestelde adviesen beleidsvoorbereidende organen
op het gebied van de gezondheidszorg.Voordrachten voor adviesorganen en andere beleidsvoorbereidende of
beleidsbepalende organen op het terrein van de gezondheidszorg die niet voldoen
aan het criterium van evenredige vertegenwoordiging dienen niet te worden
aanvaard.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 3.3]Bezuinigingsvoorstellen in de gezondheidszorg en thuiszorg moeten,
voordat ze worden ingevoerd, eerst aan een emancipatie-effectrapportage worden
onderworpen. Teneinde te voorkomen dat vrouwen worden gediscrimineerd moeten
dergelijke voorstellen worden bijgesteld wanneer vrouwen, in al hun diversiteit,
hierdoor onevenredig worden getroffen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 3.4]Stel nog deze kabinetsperiode een gemengde werkgroep in die de inzichten
op het gebied van seksespecificiteit en diversiteit op het gebied van lichamelijke
en geestelijke gezondheid integreert in het curriculum van het hoger onderwijs.
Stel tevens gelden beschikbaar om de curricula in die richting aan te passen.Toelichting: onder hoger onderwijs wordt in dit verband verstaan
de HBO-opleidingen en de universitaire opleidingen die het hele terrein beslaan
van opleidingen met betrekking tot het lichamelijk en geestelijk welzijn van
mensen. Dat wil zeggen niet alleen de opleiding tot arts maar ook bijvoorbeeld
die tot verpleegkundige of tot psycholoog. Deze aanbeveling houdt tevens in
dat er vervolgens gelden beschikbaar moeten worden gesteld om de curricula
in deze studierichtingen ook daadwerkelijk aan te passen.In haar brief van 6 februari 19981 geeft
de Minister van VWS haar beleidsreactie op het rapport «Gezondheid
als recht», op de aanbevelingen 29 t/m 37 van het rapport Groenman
en op de prioriteiten 3.1 t/m 3.4 van de Nijmeegse conferentie. Omdat de aanbevelingen
in het rapport «Gezondheid als recht» voor een belangrijk deel
voortkomen uit de door de onderzoekers geconstateerde seksespecifieke verschillen
in gezondheid en de noodzaak om deze mee te wegen in de ontwikkeling en uitvoering
van beleid om aldus ook materiële gelijkheid voor vrouwen te bereiken,
wordt volstaan met een globale reactie. Daarin komt het volgende aan de orde. In het gezondheidsbeleid wordt uitdrukkelijk aandacht besteed aan de vrouwenhulpverlening
en aan de wijze waarop deze kan worden geïntegreerd in de reguliere zorg.
In algemene zin kan evenwel nog niet gesteld worden dat in het gezondheidsbeleid
systematisch rekening wordt gehouden met gezondheidsverschillen tussen mannen
en vrouwen. Dit is vanuit historisch oogpunt zeer wel te verklaren.Als het gaat om verschillen tussen mannen en vrouwen zijn de afgelopen
decennia gekenmerkt door een streven naar formele gelijkheid tussen de seksen.
De emancipatiebeweginge van de afgelopen periode was hier voor een belangrijk
deel op gebaseerd. Vanuit dit gelijkheidsdenken lag het niet voor de hand
aandacht te vragen voor eventuele verschillen tussen de seksen. Daarin is
de laatste jaren verandering gekomen. Zo zien wij op het terrein van de gezondheidszorg
een toenemende onderzoeksaandacht voor sekseverschillen in ziekte en gezondheid
en voor de consequenties ervan voor het diagnostisch proces, de behandeling
en de kwaliteit van het dagelijks leven van patiënten.De veranderde inzichten in seksespecifieke verschillen in ziekte en gezondheid
zullen uiteindelijk vertaald moeten worden in beleid. Het is nu nog niet het
moment om verder aan te geven op welke inhoudelijke wijze deze veranderde
inzichten in het beleid worden betrokken, voor zover dit nog niet is gedaan.
Gezien de geschetste historische context is het ook niet redelijk dit te verwachten.Wel kunnen in de nabije toekomst stappen worden gezet om te komen tot
een beleidsmatige afweging van sekseverschillen in ziekte en gezondheid. Het
onderzoek «Gezondheid als recht» biedt hiervoor een
aantal goede handvatten. In de eerste plaats zal de Minister van VWS –
zie hierboven bij aanbeveling 29 – een ambtelijke werkgroep instellen
die zal stimuleren dat bij de ontwikkeling van het gezondheids(zorg)beleid
meer aandacht wordt besteed aan de uitgangspunten en doelstellingen van het
Verdrag. Daarnaast is zij voornemens de Raad voor de Maatschappelijke Ontwikkeling
en de Raad voor de Volksgezondheid te verzoeken, haar te adviseren over de
wijze waarop in het beleid concreet vorm kan worden gegeven aan de aanbevelingen
uit het rapport «Gezondheid als recht». Over de uitkomsten
daarvan zullen de Kamers via de gebruikelijke procedures worden geïnformeerd. 2.3.4 Aanbevelingen op deelterrein Familieleven (aanbevelingen
38 t/m 40, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.5)– [Rapport, aanbeveling 38]Neem het standpunt inzake de aanvaardbaarheid van het bij de Eerste
Kamer aanhangige wetsvoorstel tot wijziging van het naamrecht, alsmede de
afwijzing van de Tweede-Kamermotie Scheltema-De Nie inzake de gelijke behandeling
van mannen en vrouwen in het adelsrecht in heroverweging.Naamrecht: het kabinet heeft het ten tijde van de publikatie
van het Rapport Groenman nog bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel tot
wijziging van het naamrecht niet in heroverweging genomen, omdat het vraagstuk
van de verenigbaarheid van dat voorstel met het Vrouwenverdrag bij de behandeling
in de Tweede Kamer aan de orde is geweest. Het kabinet heeft zich toen neergelegd
bij de conclusie van de Tweede Kamer, dat de regeling zoals deze na amendering
luidde, niet onverenigbaar is met het bepaalde in het Vrouwenverdrag.Overigens heeft de Staatssecretaris van Justitie bij de behandeling van
dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer desgevraagd toegezegd dat over enige jaren
een evaluatie van het nieuwe, per 1 januari 1998 in werking tredende naamrecht zal plaatsvinden. Bij die evaluatie zal uiteraard aandacht
krijgen de mate waarin de naam van de moeder door de invoering van de naamskeuze
is gaan doorklinken in de naam van de kinderen.Adelsrecht: de regering heeft haar afwijzend antwoord op de
vraag, of het gelijkheidsbeginsel met zich brengt dat adellijke titels ook
overerfbaar behoren te zijn langs vrouwelijke lijn, neergelegd in haar bijdragen
aan de parlementaire behandeling van het voorstel voor de inmiddels tot stand
gekomen Wet op de Adeldom en in brieven van de Minister van Binnenlandse Zaken
van 30 september 1996 en 15 mei 1997. De laatste brief bevat tevens het antwoord
op de in deze aanbeveling bedoelde motie-Scheltema-De Nie. De materie kwam
voorts aan de orde in de recente antwoorden op schriftelijke vragen van het
Tweede Kamer-lid Meyer. Kortheidshalve mag worden verwezen naar alle hier
genoemde correspondentie1.– [Rapport, aanbeveling 39]Neem het wetsvoorstel Conflictenrecht echtscheiding dat verdergaande
erkenning van verstoting mogelijk maakt, in heroverweging, aangezien het in
strijd is met artikel 16 van het Verdrag en niet overeenkomt met Aanbeveling
21 van het CEDAW.Bij brief van 24 april 1997 heeft de Minister van Justitie de Tweede Kamer
meegedeeld dat wetsvoorstel 24 709 tot wijziging van de Wet Conflictenrecht
Echtscheiding werd ingetrokken. De strekking van het wetsvoorstel was, om
de erkenning van een huwelijksontbinding naar islamitisch recht, die door
een eenzijdige verklaring van de man tot stand is gekomen (verstoting) niet
langer in alle gevallen afhankelijk te stellen van een bewijs van instemming
of berusting van de vrouw. Dit bewijs is niet in alle gevallen te leveren.Het betreffende wetsvoorstel, dat op 7 mei 1996 bij de Tweede Kamer werd
ingediend, stuitte op kritiek van verschillende zijden. Gesteld is onder meer
dat in het wetsvoorstel een verkeerd politiek signaal besloten lag in de richting
van de landen die deze vorm van huwelijksontbinding kennen. De Vaste Commissie
voor Justitie in de Tweede Kamer deelde die kritiek en stond overwegend afwijzend
tegenover de voorgestelde wijziging. Daarbij heeft de commissie onder ogen
gezien dat handhaving van de huidige regeling meebrengt dat de man die in
Nederland wenst te hertrouwen of zich wil laten naturaliseren, onder omstandigheden
in Nederland een echtscheidingsprocedure moet voeren. Dit is het geval wanneer
een eerdere huwelijksontbinding niet kan worden erkend wegens het ontbreken
van een bewijs van instemming of berusting van de vrouw.– [Rapport, aanbeveling 40]Toets in behandeling zijnde dan wel te verwachten wetsvoorstellen
op het gebied van adoptie, medegezag en afstamming aan het Verdrag.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.2.]Toets in behandeling zijnde dan wel in te dienen wetsvoorstellen
en wetgeving inzake adoptie, medegezag en afstamming en echtscheidingsbemiddeling
aan de vereisten van het Verdrag. Besteed in het bijzonder aandacht aan de
posities van sociale moeders en aan internationale kindermeename.Het wetsvoorstel inzake gezamenlijk gezag en gezamenlijke voogdij is intussen
tot wet verheven (de Wet van 30 oktober 1997, tot wijziging van, onder meer,
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met invoering van gezamenlijk
gezag voor een ouder en zijn partner en van gezamenlijke voogdij)
en op 1 januari 1998 in werking getreden. Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel
dat tot deze wet heeft geleid, heeft toetsing aan relevante verdragen, ook
het onderhavige Verdrag, plaatsgevonden.Wat het wetsvoorstel houdende herziening van het afstammingsrecht alsmede
de regeling van adoptie (Kamerstukken I, 1996/1997, 24 649, nr. 285)
betreft, kan worden opgemerkt dat dit wetsvoorstel juist is voortgesproten
uit de wens om het Nederlands afstammingsrecht aan te passen aan in Nederland
geldend verdragsrecht en om het afstammingsrecht in dit licht dan ook te moderniseren.
Zoals vaak in het familierecht, geldt ook voor dit onderdeel van het recht
dat in de te maken afwegingen niet de belangen van vrouwen dan wel mannen
hebben geprevaleerd, maar dat de belangen van de kinderen de doorslag geven.
In dit licht zijn dan ook, waar nodig, keuzes gemaakt. 2.3.5 Aanbevelingen op deelterrein Vreemdelingenbeleid
(aanbevelingen 41 t/m 44, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.6)– [Rapport, aanbeveling 41]Voer een emancipatie-effectrapportage uit ten aanzien van het bestaande
gezinsherenigings- en gezinsvormingsbeleid; betrek hierbij de departementale
voorstellen tot versoepeling van de inkomenseis.De effecten van het vreemdelingenbeleid op vrouwen hebben op veel punten
de aandacht. Zo is onlangs een onderzoek gehouden naar de positie van de vrouw
in de asielprocedure en zullen de effecten van wetgeving tegen schijnhuwelijken
op de positie van vrouwen één van de onderzoeksvragen vormen
in de evaluatie van de Wet Voorkoming Schijnhuwelijken. In het kader van de
Conferentie 50 jaar Mensenrechten van vrouwen is het ministerie van Justitie
voornemens een themadag met het veld wijden aan de vrouw in het vreemdelingenbeleid.
Ondermeer zal gesproken worden over de problemen rond kennisoverdracht van
staand beleid met betrekking tot afhankelijk verblijfsrecht en hun verdere
rechtspositie. In de praktijk blijken problemen veelal samen te hangen met
onbekendheid omtrent het beleid of onbekendheid met de toegang tot hulpverlening.
Uit genoemde themadag kan blijken op welke onderdelen van beleid monitoring
zinvol kan zijn.De veronderstelling dat er sprake zou zijn van departementale voorstellen
tot versoepeling van de inkomenseis berust op een misverstand. Wel wordt in
het beleid rekening gehouden met ontwikkelingen zoals de flexibilisering van
de arbeidsmarkt. Het wijden van een aparte emancipatie-effectrapportage aan
het gebied van de inkomenseis bij gezinshereniging en -vorming lijkt weinig
zinvol. Er is onderzoek gedaan om te bezien of zich opmerkelijke verschillen
tussen mannelijke en vrouwelijke verblijfgevers voordoen. Hieruit bleek dat
de positie van alleenstaande vrouwen op de arbeidsmarkt dusdanig is dat in
het algemeen verwacht kan worden dat het vereiste inkomen voor gezinshereniging
c.q. -vorming aanwezig is. Uit de trendmetingen van de migratie blijken ook
geen substantiële verschillen tussen aantallen mannelijke en vrouwelijke
verblijfgevers.Een en ander is recent aan de orde gekomen in de Tweede Kamer tijdens
een tweetal Algemene Overleggen over het gezinsherenigingsbeleid.– [Rapport, aanbeveling 42]Vervang de afhankelijke verblijfsvergunning door een vergunning die
optimaal recht doet aan de ontplooiingsmogelijkheden van vrouwen, de verwezenlijking
door vrouwen van alle mensenrechten, de doelstellingen van het emancipatiebeleid
en van het integratiebeleid.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.3]Aanbeveling 42 is overgenomen als prioriteit 2.3., met de toevoeging:
«Verlenging van een verblijfsvergunning moet mogelijk worden, onafhankelijk
van het verrichten van betaalde arbeid, zulks in verband met artikel 5 Vrouwenverdrag».Het huidige stelsel van vergunningen voldoet aan de (inter)nationale criteria
voor de verwezenlijking van mensenrechten, emancipatie en integratie. Overigens
is het mogelijk een zelfstandige vergunning tot verblijf te verlenen, na verbreking
van een relatie op basis waarvan eerder verblijf was toegestaan, wanneer humanitaire
omstandigheden hiertoe aanleiding geven. In dat geval is het niet noodzakelijk
dat er betaalde arbeid wordt verricht. In de Vreemdelingencirculaire is expliciet
opgenomen aan welke omstandigheden hierbij kan worden gedacht.– [Rapport, aanbeveling 43]Verzamel informatie over de uitvoering van beleid met betrekking
tot de Abw-verklaring, de AKW-uitkeringen en de toegang tot voorzieningen
voor vrouwen die hun partner hebben verlaten vanwege het feit dat deze geweld
gebruikt.Over de uitvoering van het beleid met betrekking tot de Abw-verklaring
en de toegang tot voorzieningen voor vrouwen die hun partner hebben verlaten
vanwege het feit dat deze geweld gebruikt kan het volgende worden meegedeeld.Aanbeveling 43 gaat in op een procedure die na de per 1 juli 1998 beoogde
inwerkingtreding van de Koppelingswet niet meer zal bestaan. Tengevolge van
de Koppelingswet komt de bevoegdheid van de colleges van B&W om bijstand
te verlenen aan vreemdelingen die in Nederland met instemming van het bevoegde
gezag maar zonder verblijfstitel verblijven, te vervallen. Dit is de procedure
waar de aanbeveling op doelt, de zogenaamde artikel-12-Abw-verklaring. De
huidige procedure vloeit voort uit een verantwoordelijkheidsscheiding tussen
de sociale dienst en de vreemdelingendienst. Indien een vreemdeling een bijstandsuitkering
aanvraagt, wordt onder meer getoetst of de vreemdeling rechtmatig in Nederland
verblijft. Ontbreekt een geldig verblijfsdocument, dan is bijstand niet mogelijk.
In artikel 12 Abw is echter gesteld dat B&W kunnen besluiten toch bijstand
te verlenen. B&W nemen een dergelijk besluit op grond van de verklaring
die de korpschef heeft afgegeven en waarin staat dat de vreemdeling met instemming
van het bevoegd gezag in Nederland verblijft. Deze procedure, in het Rapport
Groenman aangemerkt als de uitvoering met betrekking tot de Abw-verklaring,
komt dus te vervallen.Vrouwen, die hun partner hebben verlaten vanwege het feit dat deze geweld
gebruikt, en die zonder de noodzakelijke middelen van bestaan komen te zitten,
kunnen ondanks het vervallen van de praktijk van de artikel-12-Abw-verklaring,
toch in aanmerking komen voor bijstand. Bijstandsverlening zal na invoering
van de Koppelingswet alleen nog mogelijk zijn voor vreemdelingen die in het
bezit zijn van een verblijfsrecht op basis van artikel 9 of 10 van de Vreemdelingenwet,
behoudens EU-onderdanen. Als uitzondering op deze hoofdregel is bijstandsverlening
ook mogelijk voor personen die reeds in bezit zijn geweest van een dergelijke
verblijfsvergunning, maar die in procedure zijn voor een voortgezet verblijf.
Dit is bijvoorbeeld het geval als men tijdig verlenging van de verblijfsvergunning
heeft aangevraagd en op deze verlengingsaanvraag nog niet is beslist. Onder
deze categorie «continuanten» vallen ook vreemdelingen die in
het bezit zijn geweest van een vergunning ex art 9 of 10 Vw en die op een
andere grond een voortzetting van hun verblijf hebben aangevraagd, zoals in
het geval van vrouwen die in het bezit zijn van een afhankelijke
verblijfstatus (voor verblijf bij echtgenoot) en die na verbreking van de
relatie een aanvraag om een zelfstandig verblijfsrecht hebben ingediend. Gedurende
deze aanvraag om een zelfstandig verblijfsrecht is bijstandsverlening dus
mogelijk.Met betrekking tot het recht op kinderbijslag van de betrokken vrouwen
wordt hier kortheidshalve alleen de situatie behandeld die zal gelden na inwerkingtreding
van de Koppelingswet. Het recht op kinderbijslag is er dan van afhankelijk
of de vrouw die haar partner heeft verlaten a. ingezetene is, b. rechtmatig
in het land verblijft en c. of zij de verzorgingstaak met betrekking tot de
kinderen voor haar rekening neemt. Het enkele feit dat de vrouw met haar kinderen
haar partner heeft verlaten en elders is gaan wonen leidt er niet toe dat
zij haar recht op AKW-uitkering verliest. Wel zal de vrouw, indien aannemelijk
is dat de scheiding van blijvende aard zal zijn, een zelfstandige vergunning
tot verblijf moeten aanvragen. Deze vergunning wordt in de regel verleend
indien de vrouw reeds langer dan 3 jaren rechtmatig in Nederland heeft verbleven.
Het recht op kinderbijslag komt voor de vrouw te vervallen indien de zelfstandige
vergunning tot verblijf wordt geweigerd, en zij het land dient te verlaten.Tenslotte kan worden vermeld dat het Clara Wichmann Instituut een opdracht
heeft aanvaard om te onderzoeken welke problemen vrouwen ondervinden nadat
de relatie waaraan zij hun afhankelijke verblijfsstatus ontleenden is verbroken.
De onderzoeksvraag is mede hoe de toegankelijkheid van voorzieningen voor
deze categorie in de praktijk blijkt uit te werken.– [Rapport, aanbeveling 44]Erken bij de afweging tot toelating van vrouwelijke asielzoekers
als vluchteling of op humanitaire gronden(1) de nood van vrouwen die slachtoffer zijn geworden van seksueel geweld
door autoriteiten, militairen en gewapend verzet van burgers;(2) de nood van vrouwen die slachtoffer zijn van ernstige discriminatoire
opvattingen over vrouwen. Erken «vrouwelijke» activiteiten als het verrichten van hand-
en spandiensten voor verzetstrijders als grond voor de vluchtelingenstatus.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.4]Aanbeveling 44 is overgenomen als prioriteit 2.4, met de toevoeging:
«Besteed bij de opleiding van ambtenaren die belast zijn met de uitvoering
van het beleid aandacht aan de gender- en etnische aspecten».Op dit terrein zijn al initiatieven genomen. N.a.v. een door de Staatssecretaris
van Justitie gevraagd advies van de Emancipatieraad is de opleiding van het
IND-personeel aangepast ten einde adequater te kunnen inspelen op verzoeken
van vrouwelijke asielzoekers. Inmiddels is er ook een aparte werkinstructie
ontworpen gericht aan het IND-personeel omtrent het bij de beoordeling betrekken
van «vrouwelijke» activiteiten als reëel vluchtmotief. 2.3.6 Aanbeveling op deelterrein Sport (aanbeveling 45,
gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.6)– [Rapport, aanbeveling 45]Besteed speciale aandacht aan de bestrijding van seksuele intimidatie
in de sport. Dit is niet alleen een taak voor de sportwereld, maar ook voor
de Projectgroep Jeugd in beweging.In haar beleidspan 1996–1997 «Sportief beleid tegen seksuele
intimidatie» heeft de sportkoepel NOC*NSF een samenhangend programma
van preventief en curatief beleid gepresenteerd. Dit heeft onder andere geleid
tot de presentatie van gedragsregels vor alle begeleiders in de sport. In
september 1997 is onderzoeksrapport «Rode kaart of carte blanche»
verschenen. In dit rapport worden risicofactoren voor seksuele intimidatie
en misbruik in de sport weergegeven.Mede naar aanleiding van de aanbevelingen die in dit rapport zijn gedaan
is NOC*NSF voornemens om in samenwerking met de topsportafdelingen van landelijke
sportorganisaties een jeugdconvenant te ontwikkelen waarin afspraken tussen
talentvolle sport(st)ers, ouders, sportorganisatie en begeleiders op papier
gezet worden. In januari 1998 gaan de telefonische meldpunten van start; NOC*NSF
heeft ervoor gekozen om samen te werken met de Kindertelefoon en SOS telefonische
hulpdiensten. Ter promotie van deze meldpunten wordt een folder (voorlopige
titel: «Lastig gevallen ? Praat erover !») ontwikkeld voor jeugdsporters
ouder dan 10 jaar.Uit bovenstaande blijkt dat er binnen het beleid tegen seksuele intimidatie
in de sport ruim aandacht wordt besteed aan de jeugdige sport(st)er. In de
onderhavige aanbeveling 45 wordt voorgesteld de Projectgroep Jeugd in Beweging
(JIB) hierbij te betrekken. Het Ministerie van VWS hecht er evenwel aan dat
de Projectgroep JIB zich beperkt tot haar kerntaken, te weten het bevorderen
van een actieve (gezonde) leefstijl en de sociale integratie van jongeren
en het verbeteren van de samenwerking tussen organisaties die met bewegende
jongeren te maken hebben, zoals het onderwijs, het welzijnswerk, sportorganisaties
en gemeenten. Aangezien ook binnen het onderwijs aandacht wordt besteed aan
de preventie van seksuele intimidatie in het project «De Veilige School»
en ook bijvoorbeeld Scouting Nederland actief is op dit gebied, zal een vangnet
ontstaan rond de sportende jeugd. Aparte aandacht door JIB is dan niet noodzakelijk.
Wel zal NOC*NSF de Projectgroep JIB benaderen met de vraag, op welke wijze
de jeugdfolder «Lastig gevallen? Praat erover!» verspreid kan
worden buiten de kanalen van de sportorganisaties.Het Ministerie van VWS blijft het beleid ter preventie en curatie van
seksuele intimidatie in de sport coördineren, mede richting geven en
ondersteunen.– [Rapport, aanbeveling 46]Bevorder – mede in het kader van de beeldvorming- deelname
door vrouwen aan het vrijwillige kaderwerk in de sportwereld. Dit is niet
alleen een taak voor de sportwereld, maar ook voor de Commissie Dagindeling.Deelnemen aan sportactiviteiten is voor zowel vrouwen als mannen in Nederland
goed mogelijk. Een min of meer evenredige sportdeelname door vrouwen heeft
echter niet automatisch geleid tot een evenredige participatie van vrouwen
in kaderfuncties.Daartoe is in 1993 het volgende beleid in gang gezet: er zijn (tijdelijk,
in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) emancipatiewerksters
aangesteld bij een aantal landelijke sportorganisaties (Nederlandse Sport
Federatie – nu NOC*NSF –, Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond,
Stichting Spel en Sport, Nederlandse Katholieke Sportfederatie); er worden
project bij gemeenten, provinciale sportraden en landelijke sportorganisaties
ondersteund.De onevenredige vertegenwoordiging van vrouwen in kaderfuncties heeft
alles te maken met de cultuur in sportorganisaties. Vaak is er sprake van
een overheersende mannencultuur die weinig uitnodigend is voor vrouwen
om kaderfuncties te vervullen. Dit komt onder andere naar voren in het onderzoeksrapport
«De arbeidscultuur van trainers/coaches» van de Universiteit Utrecht
dat in 1996 in het kader van het onderzoekprogramma Waarden en Normen in de
Sport is verschenen.Door blijvend te stimuleren dat meer vrouwen actief worden in kader- en
bestuursfuncties tracht het Ministerie van VWS de cultuur van de sportwereld
zodanig te veranderen dat vrouwen zich niet langer geremd voelen bij participatie
in kaderfuncties. Hiertoe ondersteunt het Ministerie van VWS projecten bij
landelijke sportorganisaties, gemeenten en provinciale sportraden.Het beleid richt zich daarnaast op het verbeteren van de beeldvorming
over vrouw en sport. Het advies van de Emancipatieraad «Sport en Gender»,
vrouwen in beeld, dat in 1997 is uitgebracht, geeft hier mede richting aan.
Momenteel vindt onderzoek plaats naar factoren die de beeldvorming over vrouwen
bepalen, zoals bijvoorbeeld in de media tot uitdrukking komt. Hierbij wordt
door de Universiteit Utrecht samengewerkt met het Bureau Beeldvorming van
de NOS.Tevens wordt gewerkt aan de ontwikkeling van checklisten, analoog aan
de methodiek van de emancipatie-effectrapportage, waarmee projectsubsidie-aanvragers
en -toewijzers de effecten van het project op vrouwen vooraf kunnen toetsen.Ook is mogelijk dat de onevenredige deelname van vrouwen te maken heeft
met de problemen bij de afstemming van betaald werk, zorgtaken en andere bezigheden,
waaronder vrijwilligerswerk.De Commissie Dagindeling voert een werkprogramma uit, op basis waarvan
zij met voorstellen zal komen om grotere keuzemogelijkheden te bereiken voor
mannen en vrouwen om betaald werk en zorgtaken te combineren en evenwichtig
te verdelen. De commissie brengt haar advies uit in april 1998. Uitvoering
van voorstellen van de commissie kan eveneens bijdragen aan vergemakkelijking
van deelname aan kaderfuncties in de sport, en daardoor aan een grotere deelname
door vrouwen. 2.3.7 Aanbevelingen op deelterrein Onderwijs (aanbevelingen
47 en 48, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.7)– [Rapport, aanbeveling 47]Ga in de vijfde onderwijsemancipatienota in op de verdragsverplichtingen
en voorzie die waar mogelijk van concrete resultaatsverplichtingen. Daarbij
gaat het om de bestrijding van segregatie in de onderwijsdeelname, de verplichting
tot aanpassing van rolbevestigend onderwijs en de verplichting tot roldoorbrekend
onderwijs.De vijfde onderwijsemancipatienota zal op korte termijn aan de Tweede
Kamer worden aangeboden. In het kader van deze kabinetsreactie kan reeds het
volgende worden gemeld.Het is vandaag de dag in Nederland volkomen vanzelfsprekend dat meisjes
een zo hoog mogelijk onderwijsniveau proberen te halen en vervolgens streven
naar een goede positie op de arbeidsmarkt.Vooral in het hoger onderwijs is de deelname van meisjes het laatste decennium
sterk toegenomen, waaruit onder meer blijkt dat meisjes geen belemmeringen
meer ondervinden op hun weg door het onderwijs. Meisjes hebben de afgelopen
25 jaar hun achterstand op jongens nagenoeg ingelopen. Mede om die reden is
het emancipatiebeleid steeds minder een op zichzelf staand beleid geworden,
gericht op specifieke doelgroepen, maar wordt het steeds meer integraal onderdeel
van het reguliere beleid. De innovaties in onderwijs, cultuur en wetenschappen
zijn gericht op kwaliteitsverbetering van het aanbod en de resultaten zijn
te vangen onder het motto «omgaan met verschillen». Daarbij gaat
het dus niet meer om specifiek beleid voor een bepaalde doelgroep maar om een verandering in denken. Daarbij moet het «oude denken»
waarin traditionele normen en waarden over de rol van man en vrouw in de samenleving
centraal staan plaats maken voor «nieuw denken»waarin alle talenten
een kans krijgen en optimaal worden benut en waar iedereen dezelfde keuzemogelijkheden
heeft.Om dit te bewerkstelligen is reeds een aantal maatregelen wettelijk vastgelegd.De factor sekse speelt geen rol meer in de verdeling van vrouwen en mannen
over de verschillende onderwijsniveaus. Het speelt echter wel degelijk een
rol bij de opleidingskeuze (WRR, Tweedeling in perspectief, 1996). Zo is er
sprake van opleidingen waar vooral meisjes of juist vooral jongens voor kiezen.
Er wordt vaak van uitgegaan dat de opleidingen die grotendeels door meisjes
worden gevolgd, slechte kansen bieden op de arbeidsmarkt. Dit blijkt echter
een misvatting. Op een paar uitzonderingen na zijn de arbeidsmarktperspectieven
voor schoolverlaters uit deze opleidingen namelijk goed. Wel blijkt het hier
vaak te gaan om gespecialiseerde opleidingen die weinig flexibiliteit op de
arbeidsmarkt bieden. De conjunctuur gevoeligheid van de hierop aansluitende
beroepen is echter relatief laag. Dit in tegenstelling tot de beroepsgroepen
waar vooral jongens voor kiezen.Bij de indeling in «meisjes-, jongens- en neutrale opleidingen»
moet worden opgemerkt dat er een verschuiving zichtbaar is in keuze gedrag
van meisjes. In een aantal opleidingen dat bekend stond als «typische
jongensopleidingen» is het aantal meisjes zodanig toegenomen dat er
in de huidige situatie moet worden gesproken van «neutrale opleidingen».
Een verschuiving in omgekeerde richting is niet zichtbaar. Emancipatie in
opleidingskeuze blijkt dus vooral een zaak van meisjes (ROA, 1997).Hoewel meisjes in toenemende mate deelnemen aan technische opleidingen,
is het aandeel nog steeds laag. Het aandeel vrouwen in middelbare technische
opleidingen is gestegen van 12% in 1990/'91 naar 15% in 1995/'96, wat in absolute
cijfers zelfs een stijging van 20% betekent. In het hoger technisch onderwijs
was in 1995 bijna 17% van de studenten vrouw. Hierbij bevindt Nederland zich
nog steeds onder aan de emancipatieladder in vergelijking met andere landen.
In dit verband verdient vermelding dat het kabinet, ter vergroting van het
aandeel van vrouwen in de technische sector, een interdepartementaal actieplan
Vrouw en techniek 1995–1998 laat uitvoeren. Aan dit actieplan nemen
deel de ministeries van Economische Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Het plan bevat een samenhangend pakket
aan projecten en activiteiten die gericht zijn op de instroom van vrouwen
en meisjes in technische beroepen en opleidingen, op het vasthouden van vrouwelijke
werknemers in de techniek, op het aankweken van technische interesse bij jonge
meisjes, op de gerichtheid van bedrijven op het aanboren van vrouwelijk potentieel
en op de beeldvorming van technische opleidingen en beroepen.De huidige beleidsontwikkeling gaat in de richting van het verder inbedden
van de emancipatiedoelen in het reguliere beleid ter versterking van de technische
sector. Zo zal het vergroten van de in- en doorstroom van vrouwen in de techniek
een belangrijk speerpunt zijn voor het binnenkort startende actiecentrum voor
bêta-techniek. Ook dit betreft een initiatief van de ministeries van
EZ, OCW en SZW.Hoewel de verdeling van vrouwen over de verschillende onderwijssectoren
(techniek, economie, gezondheid en agrarische sector) al meer gelijk is getrokken
vergeleken met een decennium geleden, blijft het een scheve verdeling. Behalve
stereotype beroepskeuzes liggen hier ook andere factoren aan ten grondslag,
zoals de verwachtingen over de werkplekcultuur, de mogelijkheden om in deeltijd
te werken en de verwachte beschikbaarheid van kinderopvang. Deze
factoren blijken echter wel degelijk aan verandering onderhevig. Zo is er
binnen de «typische jongensberoepen»steeds meer ruimte voor het
werken in deeltijd waar te nemen.De wettelijke grondslag van het Nederlandse onderwijssysteem wordt gekenmerkt
door vrijheid van richting en vrijheid van inrichting, waardoor de wettelijke
bepalingen die de inhoud van het onderwijs betreffen globaal van aard zijn.
Scholen hebben een grote mate van beslissingsbevoegdheid om het onderwijs
een eigen gestalte te geven. Een belangrijk richtinggevend kader vormen echter
de kerndoelen voor het basisonderwijs en de basisvorming. In deze kerndoelen
zijn emancipatiedoelstellingen opgenomen.De Stichting Leerplan Ontwikkeling ontwikkelt de Gids voor onderwijsmethoden
voor het basisonderwijs. Het gaat daarbij om een leermiddelengids die scholen
inzicht geeft in de kwaliteit van bestaande onderwijsmethoden aan de hand
van negen kwaliteitseisen. Een van die kwaliteitsnormen is «Sekse, rollen
en taken».Op het terrein van emancipatie hebben zich de afgelopen jaren zeer snelle
en positieve ontwikkelingen voorgedaan. Desondanks blijven er een aantal belangrijke
aandachtspunten overeind om iedereen dezelfde keuzemogelijkheden te kunnen
bieden. Een drietal van deze aspecten zijn de traditionele onderwijs- en beroepskeuze
van jongeren, de beperkte vertegenwoordiging van vrouwen in onderwijsmanagement
en de benutting van talenten. Het zijn aspecten die veel aandacht vragen maar
waar in beleidsmatige zin reeds hard aan wordt gewerkt.– [Rapport, aanbeveling 48]Betrek de aanbevelingen over onderwijs, gedaan door de drie projectgroepen
voor de speerpunten van algemeen emancipatiebeleid (1992–1996) bij het
beleid van OC&W (in het bijzonder die van de projectgroep Herverdeling
Onbetaalde Arbeid, en van de projectgroep Beeldvorming).De Minister en de Staatssecretarissen van OCenW betrekken de betreffende
aanbevelingen bij de beleidsontwikkeling op hun departement. In dat kader
kan het volgende worden gemeld.In het onderwijs moet de ontwikkeling van kansen en keuzen van alle deelnemers
centraal staan. Deelnemers moeten worden voorbereid op een meervoudig toekomstperspectief.
Daarbij gaat het om drie aspecten die alle even zorgvuldige aandacht moeten
krijgen in het onderwijs:– verwerven van economische zelfstandigheid door middel van een
goede startkwalificatie waarin talenten volledig zijn benut;– verwerven van zorgzelfstandigheid enverantwoordelijkheid, waarbij
de nadruk ligt op het plezier dat zorgzaamheid kan opleveren;– maatschappelijke participatie; actief kunnen en willen deelnemen
aan de samenlevingOm deze brede toekomstoriëntatie bij zowel meisjes als jongens te
bevorderen, heeft het ministerie van OCenW een aantal maatregelen genomen.
Zo zijn in 1993 de vakken Verzorging, Techniek en Studie- en Beroepskeuze
ingevoerd in de basisvorming; de eerste fase van het voortgezet onderwijs.
In de bovenbouw van het voortgezet onderwijs zijn nieuwe doorstroomprofielen
ontwikkeld voor havo en vwo om de toekomstoriëntatie van jongeren te
verbreden. Het gaat daarbij om een alpha, een gamma en twee beta-profielen.
In al deze profielen zal het vak wiskunde worden opgenomen. Daarbij wordt
de invulling van het vak wiskunde sterk bepaald door de inhoud van het profiel.
Dat betekent dat naast wiskunde A en B een nieuwe variant, wiskunde C, zal worden ingevoerd. De bètaprofielen Natuur & Techniek
en Natuur & Gezondheid zullen naar verwachting meer meisjes naar de bèta-richting
trekken dan voorheen het geval was. Dit wordt vooral verwacht van Natuur &
Gezondheid. Ook voor mavo/vbo wordt over dit type maatregelen nagedacht.In de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie is een pilotproject
«techno-monitoring» gestart, met het oog op doorstroomverbetering
van meisjes en vrouwen in de techniek.In het basisonderwijs worden scholen gestimuleerd aandacht te besteden
aan techniek als onderdeel van het totale onderwijsaanbod.In 1996 verscheen de notitie «Niet voor de school maar voor het
leven leren wij» waarin werd benadrukt dat er meer aandacht moest komen
voor een breed toekomstperspectief en voor emancipatoire studie- en beroepskeuzevoorlichting.In het voorlichtingsmateriaal over vervolgonderwijs dat het ministerie
van OCenW jaarlijks in verschillende talen uitgeeft, wordt getoond dat bijvoorbeeld
ook technische en exacte richtingen aantrekkelijk voor meisjes kunnen zijn. 2.3.8 Aanbeveling op deelterrein Bestrijding geweld tegen
vrouwen (aanbeveling 49, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.8)– [Rapport, aanbeveling 49]Zorg ervoor (a) dat bij de regionale politiekorpsen de gespecialiseerde
zedenpolitie terugkomt, en (b) dat de maatschappelijke opvangvoorzieningen
over genoeg middelen beschikken om het aanbod van hulp en opvang af te stemmen
op de vraag van slachtoffers van geweld tegen vrouwen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.5]Ontwikkel en implementeer een samenhangend preventiebeleid met betrekking
tot fysiek en sexueel geweld tegen vrouwen, gericht op zowel primaire als
secundaire preventie, dat ongeacht de verblijfsstatus van vrouwen bescherming
biedt aan de betrokkenen.Ter zake van (a), de aanbeveling om ervoor te zorgen dat de gespecialiseerde
zedenpolitie terugkeert bij de regionale politiekorpsen, kan worden meegedeeld
dat de Inspectie Politie momenteel een onderzoek vericht naar de zeden-zorg
bij de politie. In het voorjaar van 1998 zal dit onderzoek zijn afgerond.
Aan de hand van de resultaten van dit onderzoek zal de Minister van Binnenlandse
Zaken ter zake besluiten.Met betrekking tot (b), de toegankelijkheid van maatschappelijke opvang
voor slachtoffers van geweld tegen vrouwen, het volgende. Er is voor gekozen
om de middelen voor de maatschappelijke opvang en het verslavingsbeleid met
ingang van 1 januari 1998 middels twee specifieke uitkeringen te verstrekken
aan gemeenten. Eén uitkering voor de vrouwenopvang en één
voor (overige) maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid. Dit waarborgt
de inzet van de middelen voor vrouwenopvang. Daarnaast zijn er aanvullende
structurele middelen, f 15 miljoen, voor de vrouwenopvang beschikbaar
gekomen per 1 januari 1998. Deze extra middelen zijn bedoeld voor capaciteitsuitbreiding
in de vrouwenopvang.Met betrekking tot de aanbeveling tot de ontwikkeling en implementatie
van een samenhangend preventiebeleid kan worden gemeld dat in het kader van
het beleid «Bestrijding seksueel geweld» de volgende maatregelen
zijn getroffen (zie beleidsbrief VWS terzake van 8 november 1996)1:– met ingang van 1 januari 1997 is een structureel bedrag van f 2
miljoen toegevoegd aan het Riagg-kader voor de versterking van
het hulpaanbod aan slachtoffers van seksueel geweld;– per 1 januari 1997 is TransAct gestart met de uitvoering van een
«aanjaagfunctie». Hiervoor wordt jaarlijks f 500 000
beschikbaar gesteld. Speerpunten: versterken rol cliënt, structurele
aandacht binnen opleidingen, regionale samenwerking en kwaliteitsbeleid;– bij ZON is met ingang van 1997 voor een periode van 3 jaar een
budget beschikbaar gesteld voor onderzoeks-/ontwikkelingsbeleid op dit terrein.
Speerpunten: registratie, cliëntsatisfactie, preventie en bijzondere
doelgroepen als migranten, jongens/mannen.Het ministerie van OCenW beschouwt het bestrijden van machtsmisbruik in
de leeromgeving als een speerpunt in het eigen beleid. Daarbinnen past actief
beleid gericht op de preventie van seksuele intimidatie op school. In de notitie
«De veilige school» wordt benadrukt dat goed leren en werken op
scholen alleen kan als er een veilig klimaat is. Scholen moeten zelf aandacht
hebben voor zo'n veilig schoolklimaat en om die reden preventieve maatregelen
nemen ten aanzien van seksuele intimidatie van zowel jongens als meisjes.Als maatregel tegen seksuele intimidatie in het onderwijsveld heeft de
Staatssecretaris van OCenW onlangs aan de Tweede Kamer voorgesteld dat elke
onderwijsinstelling verplicht aangifte doet van het «vermoeden van een
strafbaar feit». Deze maatregel is een aanvulling op bestaande maatregelen
ter preventie van seksuele intimidatie. Een bestaande maatregel is bijvoorbeeld
opgenomen in de Arbeidsomstandighedenwet, waarbij bevoegd gezag en directies
worden verplicht om voorzieningen te treffen die leerlingen en personeel beschermen
tegen seksuele intimidatie en de gevolgen daarvan. Sinds 1992 dient ook ieder
bevoegd gezag over een regeling te beschikken ter voorkoming en bestrijding
van seksuele intimidatie gericht op personeelsleden. Het feitelijk functioneren
van deze klachtenregelingen blijkt feitelijk nog geen gemeengoed te zijn in
het onderwijs. 2.3.9 Aanbevelingen op deelterrein Bestrijding vrouwenhandel
(aanbevelingen 50 t/m 56, gebaseerd op Rapport, hoofdstuk 4, § 4.10)– [Rapport, aanbeveling 50]Verbeter de opvang, bescherming en begeleiding van de slachtoffers
van vrouwenhandel door de politie en justitie in het kader van het strafproces
en door de vreemdelingendiensten.Deze aanbeveling is overgenomen als aktiepunt in de follow up van de EU-ministersconferentie
over vrouwenhandel die van 24–26 april 1997 in Den Haag onder Nederlands
voorzitterschap is gehouden. De Kamer is omtrent die follow up geïnformeerd
bij brief van 17 oktober 1997 van de Ministers van SZW en Justitie1.– [Rapport, aanbeveling 51]Creëer meer mogelijkheden tot het verlenen van verblijfsvergunningen
in verband met het voeren van civiele procedures door het slachtoffer.Het slachtoffer dat aangifte heeft gedaan van vrouwenhandel heeft om die
reden een vergunning tot verblijf. Zij kan zich als civiele partij voegen
in het strafproces of een civiele procedure aanspannen gedurende de looptijd
van het strafproces. Voor het voeren van civiele procedures is het niet noodzakelijk
dat men over een verblijfstitel beschikt. Het slachtoffer kan zich laten vertegenwoordigen.– [Rapport, aanbeveling 52]Schep duidelijkheid over het verlenen van een verblijfsvergunning
op humanitaire gronden in verband met represailles door handelaren of autoriteiten
in het land van herkomst. Toets artikel 3 EVRM expliciet bij de beslissing
over een dergelijke verblijfsvergunning.Het beleid voorziet in de mogelijkheid een vergunning tot verblijf te
verlenen om humanitaire redenen indien kan worden aangetoond dat het terugzenden
van het slachtoffer na afloop van de procedure niet verantwoord is, bijvoorbeeld
in verband met het nog actief zijn van het netwerk van handelaren in het land
van herkomst. De toets aan het EVRM is een toets die bij iedere verblijfsbeslissing
een rol speelt. In de de bedoelde gevallen zal artikel 3 EVRM veelal de basis
vormen voor het verlenen van een dergelijke vergunning. Zie verder de reactie
bij aanbeveling 41.– [Rapport, aanbeveling 53]Plaats het al dan niet tijdelijke verblijf van slachtoffers in Nederland
in het teken van het opbouwen van een nieuw leven. Waarborg toegang tot uitkerings-,
medische en opleidingsvoorzieningen en de verstrekking van een werkvergunning.Gedurende de periode dat een vergunning is verleend voor de duur van de
strafrechtelijke procedure is de toegang tot een uitkering en medische voorzieningen
gewaarborgd. Indien wordt vastgesteld dat het slachtoffer niet kan terugkeren
naar het land van herkomst kan zij zonder tewerkstellingsvergunning in Nederland
werken.In het kader van vervolgbeleid van de Verklaring van Den Haag over vrouwenhandel
worden activiteiten ontplooid waardoor slachtoffers van vrouwenhandel beter
in staat zijn om een nieuw leven op te bouwen. Hierbij valt te denken aan
het toegankelijker maken van rechtsbijstand en het verbeteren van de opvang
en hulp- en dienstverlening. Voorts werkt Nederland actief mee aan het ontwikkelen
van herintegratieprogramma's in landen van herkomst.– [Rapport, aanbeveling 54]Zet de subsidiëring van preventieprojecten voort.Het Ministerie van VWS subsidiëert de Stichting tegen Vrouwenhandel.
Deze stichting richt zich op het creëren van een adequate opvang en begeleiding
van en een goede hulpverlening aan slachtoffers van vrouwenhandel. Deze stichting
heeft ook het preventieprogramma «La Strada» onder haar hoede.
Dit programma is reeds uitgevoerd in Tsjechië en Polen; als uitvloeisel
van de Haagse conferentie worden – op initiatief van het Luxemburgs
voorzitterschap en met geld van de Europese Commissie (PHARE) – de activiteiten
in Polen uitgebreid. Het Ministerie van Justitie subsidieert de uitvoering
van La Strada in de Oekraïne. In 1998 is Bulgarije gekozen als samenwerkingspartner.
Het is de bedoeling dat naast de genoemde landen ook andere Midden- en Oosteuropese
landen profiteren van de opgebouwde expertise in het La Strada-programma.
Hoofdfinancier van dit programma is het Ministerie van Buitenlandse Zaken/DGIS.– [Rapport, aanbeveling 55]Verlies het genderaspect van vrouwenhandel niet uit het oog.Juist vanuit de gender-optiek hebben de Minister van Justitie en de Minister
van SZW, in diens hoedanigheid van coördinerend bewindspersoon emancipatiebeleid,
gezamenlijk de bestrijding van vrouwenhandel op de internationale
politieke agenda gezet. Daardoor is vrouwenhandel in een breder maatschappelijk
perspectief geplaatst.– [Rapport, aanbeveling 56]Onderzoek het vóórkomen van niet op prostitutie gerichte
vrouwenhandel en de mogelijke strafbaarstelling daarvan.Wanneer wordt gesproken over niet (primair) op prostitutie gerichte vrouwenhandel
wordt meestal gedoeld op gemarginaliseerde arbeid van buitenlands huispersoneel,
op uitbuiting van au pairs en op malafide huwelijksconstructies. Tegen uitbuiting
van (huishoudelijk) personeel bestaat al regelgeving. Op buitenlandse au pairs –
die alleen naar Nederland mogen komen om in korte tijd (maximaal 1 jaar) kennis
te maken met de Nederlandse taal en cultuur – is controle door de korpschef
van toepassing. Deze behoort situaties waarin sprake is van vormen van al
dan niet commerciële tewerkstelling van au pairs alsmede van oneigenlijk
gebruik van het au pairschap onmiddellijk te melden bij de Immigratie- en
Naturalistiedienst. Sinds 1994 is er de Wet Voorkoming Schijnhuwelijken, die
erop is ingericht door goede administratieve controle te voorkomen dat schijnhuwelijken
worden voltrokken. Het sluiten van een schijnhuwelijk is niet strafbaar als
zodanig, maar het Openbaar Ministerie kan de nietigheid van het huwelijk inroepen.
Deze wet wordt momenteel geëvalueerd; de onderzoeksresultaten komen medio
1998 beschikbaar.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 2.6]Bestrijdt vrouwenhandel door emancipatie van typische vormen van
achtergestelde vrouwenarbeid met bijzondere aandacht voor buitenlandse prostituées.Toelichting: Het gaat om het ontwikkelen van een nieuwe visie op
gemarginaliseerde arbeid, zoals van dienstmeisjes en prostituees. De overheid
moet zich actief inzetten om de achterstand in te halen. Achterstand –
in verband met de implementatie van het Verdrag – is mede toe te schrijven
aan het feit dat deze soorten werk niet als arbeid worden gezien. In verband
met dit onderwerp is artikel 5 een belangrijk artikel.In de zomer van 1997 heeft de Nederlandse regering een voorstel tot wijziging
van het Wetboek van Strafrecht ingediend. Naast opheffing van het verbod op
exploitatie van vrijwillige prostitutie beoogt het wetsontwerp een stringentere
aanpak van de bestrijding van onvrijwillige prostitutie, met name van jeugdigen,
en van mensenhandel. De belangen van de prostituées worden –
in de discussie rond de opheffing van het bordeelverbod – behartigd
door de stichting de Rode Draad. Deze organisatie ontvangt hiervoor –
tot en met 1999 – een subsidie van de ministeries van VWS en Justitie. 2.4. Reactie op Rapport, § 5.4, Aanbevelingen voor
de coördinatiestructuur– [Rapport, aanbeveling 57]Geef de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid ten aanzien van
de aanbevelingen 19 tot en met 56 een initiërende en informatieve functie
ter ondersteuning van de vakdepartementen.Deze functies liggen al besloten in de taakomschrijving van de Directie
Coördinatie Emancipatiebeleid (DCE). Overigens is – met name sedert
de publicatie van het Beleidsprogramma Emancipatie (november 1992) –
een wijziging opgetreden in de verhouding tussen enerzijds de coördinerend
bewindspersoon emancipatiebeleid en de haar/hem ondersteunende DCE en
anderzijds de ministers en hun departementen, die in toenemende mate hun eigen
(politieke en ambtelijke) verantwoordelijkheid voor het emancipatiebeleid
op het eigen werkterrein zijn gaan nemen. Die bewust nagestreefde taakverschuiving
brengt mee dat de coördinatie meer dient te geschieden op hoofdlijnen
(algemene beleidsontwikkeling, monitoring, instrumentenontwikkeling) en minder
moet zijn gericht op inspectie, controle en interventie. Anderzijds krijgt
de DCE allengs meer mogelijkheden tot inbreng van expertise en tot het nemen
van initiatieven in (inter)departementale projecten die vernieuwend van karakter
zijn en een brede uitstraling hebben. Tevens ligt er een rol voor de DCE in
ondersteuning van de vernieuwing van de emancipatie-expertisecentra.– [Rapport, aanbeveling 58]Leg de doelstellingen van het Verdrag vast in een regeringsbreed
programma, opdat een operationeel kader ontstaat waarop vakdepartementen,
sociale partners en andere relevante actoren, kunnen worden aangesproken.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 4.1]Bovenstaande aanbeveling 58 is overgenomen als prioriteit 4.1, met
twee aanvullingen. De eerste luidt dat dit dient te geschieden «onder
erkenning van de aard van de verplichtingen zoals omschreven in het Rapport-Groenman»;
de tweede luidt: «Laat elk departement binnen dit kader drie concrete
taakstellingen omschrijven. Zorg dat deze binnen een jaar geëffectueerd
zijn».– [Conferentie Nijmegen, Nawoord prof. Asscher-Vonk in conferentieverslag]Asscher-Vonk besluit haar nawoord bij het conferentieverslag aldus:« (...) De brede steun voor het rapport van de Commissie Groenman
indiceert dat een plan voor uitvoering van alle daarin gegeven aanbevelingen
noodzakelijk is. De aard van een groot aantal van de prioriteiten, zoals op
de conferentie naar voren gebracht, onderstreept de noodzaak van het scheppen
van condities en structuren, het verzamelen en ontwikkelen van kennis en inzicht
en het tot stand brengen van politiek draagvlak voor het tot stand komen van
concrete maatregelen met betrekking tot het tegengaan van discriminatie van
vrouwen, het bevorderen van de juiste uitvoering van die maatregelen en het
evalueren van de stand van zaken met betrekking tot de discriminatie van vrouwen.
In de prioriteiten is een eerste fase van uitvoering aangegeven. De aard van
een belangrijk deel van de terstond te nemen maatregelen betekent dat deze
maatregelen er toe dienen de naleving van het Verdrag als geheel, waarvoor
aanbevelingen door de Commissie Groenman zijn geformuleerd, kwalitatief goed
en in een voorspoedig voortgaand proces tot stand te laten komen».In aanbeveling 58 culmineert een aantal wensen van de Commissie Groenman:
bevestiging van het politieke primaat in het emancipatiebeleid, bevordering
van samenhang en transparantie van beleid, het stellen van concrete en meetbare
doelen, het werken aan draagvlakverbreding. Het kabinet meent dat de algemene
beleidskaders: het Beleidsplan Emancipatie (1985), het Beleidsprogramma Emancipatie
(1992), de nota Emancipatie in Uitvoering (1995) en de lange reeks departementale
emancipatienota's meer dan voldoende houvast bieden op doelstellingenniveau.
Een apart beleidsprogramma ter uitvoering van het Vrouwenverdrag zou de transparantie
van het beleid niet vergroten. Het kabinet kiest er daarom welbewust voor,
de inzichten uit de rapportage, zoals deze naar voren komen in de diverse
wetenschappelijke rapporten, in de commentaren van de niet-gouvernementele
organisaties, in het rapport Groenman en uit de Nijmeegse conferentie,
zoveel mogelijk te betrekken bij de reguliere beleidsontwikkeling. Belangrijkste
instrument hiervoor is het geven van brede bekendheid aan het Verdrag en de
inzichten die daarover tijdens de onderhavige rapportageprocedure zijn ontwikkeld.
In paragraaf 2.2 (in de reactie op de aanbevelingen 1, 2 en 60) is aangegeven
welke maatregelen daartoe zijn en zullen worden getroffen.– [Conferentie Nijmegen, prioriteit 4.5]Geef meer bekendheid aan de medeverantwoordelijkheid van particulieren
en hun organisaties voor de nationale implementatie van het Verdrag door de
sociale partners en andere relevante actoren aan te spreken op hun verantwoordelijkheden.
Werk met hen convenanten uit.Deze aanbeveling strookt met de ontwikkeling in het algemene emancipatiebeleid,
dat waar mogelijk wordt gestreefd naar draagvlakverbreding en spreiding van
verantwoordelijkheden. Ook het voorgenomen actieve beleid om de bekendheid
van het Verdrag te vergroten kan hierbij een belangrijke rol spelen: maatschappelijke
actoren zullen dan worden gestimuleerd in hun eigen beleidskaders aan te geven
op welke wijze zij kunnen en willen meewerken aan implementatie van verdragsdoelstellingen.
In dat licht heeft het kabinet met waardering geconstateerd dat een groot
aantal zeer uiteenlopende maatschappelijke organisaties bijdragen heeft geleverd
aan de voorbereiding van het Rapport Groenman. De bijdrage van VNO-NCW en
de gezamenlijke bijdrage van AVC, CNV, MHP en FNV illustreren dat de sociale
partners zich ten volle bewust zijn van de verantwoordelijkheid die ook zij
hebben bij de verdragsimplementatie.– [Rapport, aanbeveling 59]Geef uitvoering aan de aanbevelingen die de Interdepartementale Coördinatiecommissie
Emancipatiebeleid (ICE) medio 1996 deed in het rapport «Uitvoering van
emancipatiebeleid», waarin zij de uitvoering van het «Beleidsprogramma
Met het oog op 1995» (1992–1995) evalueerde.De betreffende aanbevelingen zijn waar mogelijk reeds verwerkt in de Beleidsbrief
Emancipatie 1997 (september 1996) en de Voortgangsbrief Emancipatiebeleid
1997/1998 (september 1997). Zij zullen tevens weer worden betrokken bij de
opstelling van het SG-Werkplan, dat in de loop van 1998 zal worden vastgesteld. 2.5. Reactie op § 5.5, Aanbevelingen voor volgende
nationale rapportages– [Rapport, aanbeveling 60]Deze aanbeveling is behandeld in paragraaf 2.2.– [Rapport, aanbeveling 61]Let bij de inrichting van departementale coördinatiestructuren
mede op de noodzaak tot optimale informatieverstrekking in het kader van nationale
rapportage over het Verdrag.Deze aanbeveling zal worden doorgeleid naar de ICE, met het verzoek deze
te betrekken bij haar advisering over (intra)departementale emancipatie-structuren.– [Rapport, aanbeveling 62]Draag er zorg voor dat vanuit de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid
heldere lijnen lopen naar vaste aanspreekpunten op andere departementen.In het SG-werkplan, dat in 1998 tot stand zal komen, zal waar nodig worden
vastgelegd welke personen of overlegstructuren binnen de verschillende departementen
aanspreekbaar zijn op (uiteenlopende) emancipatie-onderwerpen. De Directie
Coördinatie Emancipatiebeleid zal bezien op welke wijze – mogelijk
in een volgend Jaarboek Emancipatie – de betreffende verbindingslijnen
en aanspreekpunten het meest praktisch ook voor een brede kring van geïnteresseerden
in kaart kunnen worden gebracht.– [Rapport, aanbeveling 63]Laat – in de tijd gezien – de nationale rapportage structureel
vooruitlopen op de CEDAW-rapportage, opdat politieke beïnvloeding daarvan
mogelijk is.Voor een goed begrip van deze aanbeveling dient het volgende. Het tijdschema
voor de nationale en internationale rapportage is zodanig gekozen, dat de
nationale rapportage aan de Staten-Generaal steeds een jaar vooruitloopt op
de internationale rapportage aan het Verdragscomité, het CEDAW; het
argument daarvoor was de mogelijkheid te creëren het commentaar van de
Staten-Generaal op de nationale rapportage in beschouwing te kunnen nemen
bij het opstellen van de rapportage aan het Verdragscomité, het CEDAW.
In hoofdstuk 3 van deze kabinetsreactie wordt uiteengezet dat vertraging bij
de nationale rapportage aldus ook leidt tot vertraging van de internationale
rapportage. Omdat dat onwenselijk is, zal de derde CEDAW-rapportage weer op
schema worden voorbereid; in welke mate de fasering van de nationale rapportage
daarop kan worden afgestemd zal nog voorwerp van beraad zijn.– [Rapport, aanbeveling 64]Investeer door middel van een ruim tijdpad en voldoende deskundige
ondersteuning in de voorbereiding en uitvoering van nationale rapportages.Deze aanbeveling spreekt voor zich, maar de uitvoering daarvan heeft implicaties
voor de fasering van de tweede nationale rapportage, zoals in hoofdstuk 3
zal worden uiteengezet.– [Rapport, aanbeveling 65]Stel de inschakeling van externe deskundigen bij volgende nationale
rapportages afhankelijk van de vraag of aan de aanbevelingen 57 tot en met
64 is voldaan.De coördinerend bewindspersoon emancipatiebeleid streeft de uitvoering
van de genoemde aanbevelingen na, maar dient overigens een ruime beleidsvrijheid
te hebben bij de voorbereiding van de volgende nationale rapportage. 3. SLOTWOORDMet deze kabinetsreactie wordt, in afwachting van het daarover met de
Tweede Kamer te voeren overleg, de nationale rapportage over de implementatie
van het Vrouwenverdrag voorlopig afgerond. Hiermee is voor de eerste maal
voldaan aan de verplichting in artikel 3 Goedkeuringswet. Er is een intensieve
aanpak gevolgd: een juridisch onderzoek naar de betekenis van
het Vrouwenverdrag voor Nederland, verdiepend onderzoek op een deelterrein
(gezondheidszorg), informatieverzameling bij departementen, semi- en non-gouvernementele
organisaties, een rapportage door een externe deskundigencommissie, toetsing
op een conferentie en de opstelling van de onderhavige kabinetsreactie. Daarbij
en daarnaast is samengewerkt met organisaties en personen die aktief zijn
met betrekking tot (deelaspecten van) de implementatie van het Vrouwenverdrag
in Nederland.Het is duidelijk dat de door de Kamer geïnitieerde rapportageverplichting
in belangrijke mate – en zeker meer dan de parlementaire goedkeuringsprocedure
tussen 1985 en 1991 – heeft bijgedragen aan het in beeld komen van het
Vrouwenverdrag en van de betekenis die dat kan – en moet – hebben
in de Nederlandse rechtsorde en in maatschappelijke en politieke ontwikkelingen.
Ook het Nederlandse emancipatiebeleid is gebaat met grotere aandacht voor
het toetsingskader, dat door het Verdrag wordt geboden.Een punt van aandacht is wel de wisselwerking tussen de nationale rapportage
(aan het parlement) en de internationale rapportage (aan het Verdragscomité,
het CEDAW). Blijkens de toelichting op het amendement Kalsbeek-Jasperse waarmee
de verplichting tot een nationale rapportage werd vastgelegd, is de termijn
voor deze rapportage aan het parlement zodanig gekozen, dat deze steeds één
jaar op de rapportage aan het Verdragscomité vooruit zou lopen, hetgeen
de Kamers de gelegenheid zou geven nog een zekere invloed uit te oefenen op
de rapportage aan het CEDAW. Indachtig deze wens van de Kamer is de tweede –
aanvankelijk voor 1996 voorziene – CEDAW-rapportage nog niet afgerond;
dit zal nu gebeuren direct na de TK-behandeling van de onderhavige kabinetsreactie
dan wel eerder, mocht de Kamer daar in casu mee instemmen om verdere vertraging
te voorkomen.Gegeven het feit dat aan de termijnen voor de CEDAW-rapportages niet valt
te tornen – deze liggen vast in het Verdrag en het Verdragscomité
is niet bevoegd ontheffing te verlenen van de rapportageplicht – heeft
het kabinet ervoor gekozen, de rapportages aan het verdragscomité op
schema te brengen en voorbereidingen te treffen om de derde CEDAW-rapportage
weer op tijd in te dienen: in augustus 2000.Met betrekking tot de aanpak van de volgende nationale rapportage wil
het kabinet zich bezinnen, met name op de wenselijkheid – de Commissie
Groenman benadrukt die sterk in haar aanbevelingen 60 t/m 65 – om de
rapportage beter in te bedden in de reguliere informatieverzameling en beleidsmonitoring.
Dat vergemakkelijkt ook de inschakeling van externe deskundigen. In het najaar
van 1998 zal de Kamer worden bericht welke fasering daarbij zal worden gevolgd. BIJLAGE A Reeds genomen maatregelen tot bekendmaking van het VrouwenverdragSedert de ratificatie van het Verdrag, in juli 1991, zijn onder meer de
volgende maatregelen genomen tot bekendmaking van het Verdrag:– in november 1992 werd de eerste Nederlandse rapportage aan het
Verdragscomité, het CEDAW, ter kennisneming toegezonden aan de Kamers
en aan belangstellenden;– bij brief van 3 maart 1994 werden beide Kamers door staatssecretaris
Ter Veld, van SZW en minister Kooijmans van Buitenlandse Zaken geïnformeerd
over de behandeling in januari 1994 van deze rapportage door het CEDAW;– in oktober 1994 verscheen onder auspiciën van de Maastrichtse
rechtenfaculateit de artikelenbundel «Het Vrouwenverdrag: een beeld
van een verdrag...»1, dat voorwerp
van discussie was op het symposium «Handen en voeten aan het Vrouwenverdrag» (Rijksuniversiteit Limburg, Maastricht, 4 november 1994)2. Het Ministerie van SZW (Directie Coördinatie Emancipatiebeleid)
verstrekte financiële bijdragen aan bundel en symposium;– in de zomer van 1996 zond minister Melkert van SZW, in zijn hoedanigheid
van coördinerend bewindspersoon emancipatiebeleid, aan beide Kamers ter
kennisneming twee in opdracht van zijn Directie Coördinatie Emancipatiebeleid
geschreven rapporten:* bij brief van 3 juli 1996 het rapport van N. Holtrust, A. Hendriks en
D. Bauduin (red), «De betekenis van artikel 12 Vrouwenverdrag in
Nederland: gezondheid als recht». Minister Borst van VWS, aan
wie op 1 juli het eerste exempaar van dit rapport was aangeboden, zei bij
die gelegenheid toe, de Kamer een beleidsreactie op het rapport te zullen
zenden. Deze reactie is inmiddels per brief van 6 februari 19983 aan de Kamer gezonden;* bij brief van 28 augustus 1996 het rapport van J. Hes en C. van Vleuten, «Het Vrouwenverdrag in de Nederlandse rechtsorde». Opdracht
aan de auteurs van dit rapport was het schrijven van een basisdocument, dat
een beeld zou geven van de juridische relevantie en de beleidsrelevantie van
het Verdrag voor Nederland;– in september 1996 publiceerde het Clara Wichmann Instituut een
brochure en een bibliografie over het VN-Vrouwenverdrag. Het ministerie van
SZW (Directie Coördinatie Emancipatiebeleid) verstrekte financiële
bijdragen om produktie en verspreiding van deze – vooral op intermediairen
gerichte – uitgaven te bevorderen;– in februari 1997 vond onder auspiciën van het Ministerie
van Justitie en het Clara Wichmann Instituut een studie-bijeenkomst over het
Vrouwenverdrag plaats, speciaal bestemd voor leden van de rechterlijke macht;– het rapport Groenman, «Het Vrouwenverdrag in Nederland
anno 1997», werd in maart 1997 na toezending aan beide Kamers
gepubliceerd als SZW/Vuga-rapport en kosteloos verspreid onder alle organisaties
en personen die op enige wijze betrokken waren bij de voorbereiding van deze
rapportage;– de commissie voegde aan haar rapport twee werkdocumenten toe met
de integrale overdruk van alle reacties die zij in het kader van haar werkzaamheden
had ontvangen van departementen, semi-gouvernementele en non-gouvernementele
organisaties;– de werkdocumenten bij de rapporten Hes/Van Vleuten4 en Groenman zijn op aanvraag kosteloos toegezonden aan bezitters van
deze rapporten;– het verslag van de conferentie «Naleving van het VN-Vrouwenverdrag»
(Katholieke Universiteit Nijmegen, 17 oktober 1997) zal kosteloos worden verspreid
onder conferentiedeelnemers en andere belangstellenden;– een overdruk van deze kabinetsreactie zal door het Ministerie
van SZW worden verspreid onder alle organisaties en personen die op enige
wijze bij de voorbereiding en follow up van het Rapport Groenman betrokken
waren;– in een groot deel van de hierboven vermelde publikaties is de
integrale Engelse of Nederlandse tekst van het Verdrag afgedrukt. Voorts is
een deel van de genoemde publikaties – waaronder de Nederlandse verdragstekst
en de Engelse versie van de Algemene Aanbevelingen van het Verdragscomité,
het CEDAW, gepubliceerd op de internet-site van de Directie Coördinatie
Emancipatiebeleid van SZW1. BIJLAGE B overzicht van (reacties op) de conclusies en aanbevelingen
van het rapport Groenman en de prioriteiten van de Nijmeegse conferentie –
in volgorde van de kabinetsreactie Pagina
kabinetsreactieOnderdeel kabinetsreactieConclusies en aanbevelingen
rapport GroenmanPrioriteiten Nijmeegse conferentie 2–41  52.15.1.1 52.15.1.2 62.15.1.3 72.15.1.4 72.15.1.5 82.15.1.6 82.15.1.7 82.15.1.7a 92.15.1.8 92.15.1.9 92.15.1.10 102.15.1.11 102.15.1.12 112.15.1.13 112.15.1.14 112.15.1.15 112.15.1.16 132.15.1.17 132.15.1.18 142.15.1.19 142.15.1.20a 152.15.1.20b 172.15.1.21 172.15.1.22 172.15.1.23 172.15.1.24 182.25.2 –
aanbeveling 1 182.25.2 – aanbeveling 2 18,
552.25.5 – aanbeveling 60 182.2 4.3192.25.2 – aanbeveling 3 202.25.2 –
aanbeveling 4 202.25.2 – aanbeveling 5 212.25.2 –
aanbeveling 6 212.25.2 – aanbeveling 7 212.25.2 –
aanbeveling 8 222.2 4.4 222.25.2 –
aanbeveling 9 222.25.2 – aanbeveling 10 232.25.2 –
aanbeveling 11 232.2 1.1 232.2 3.5242.25.2 – aanbeveling 12 242.2 4.2252.25.2 – aanbeveling 13 252.25.2 –
aanbeveling 14 262.25.2 – aanbeveling 15 262.2 2.1262.25.2 – aanbeveling 16 272.2 2.1272.25.2 – aanbeveling 17 282.2 2.1282.25.2 – aanbeveling 18 282.2 3.2292.3.15.3 – aanbeveling 19 312.3.25.3 –
aanbeveling 20 312.3.25.3 – aanbeveling 21 312.3.2 1.3322.3.25.3 – aanbeveling 22 332.3.25.3 –
aanbeveling 23 332.3.2 1.5 332.3.25.3 –
aanbeveling 24 332.3.2 1.2 342.3.25.3 –
aanbeveling 25 342.3.25.3 – aanbeveling
26 352.3.25.3 – aanbeveling 27 362.3.25.3 –
aanbeveling 28 362.3.2 1.4 382.3.35.3 –
aanbeveling 29 382.3.3 3.1 382.3.35.3 –
aanbeveling 30 382.3.35.3 – aanbeveling 31 382.3.35.3 –
aanbeveling 32 382.3.35.3 – aanbeveling 33 382.3.35.3 –
aanbeveling 34 392.3.35.3 – aanbeveling 35 392.3.35.3 –
aanbeveling 36 392.3.35.3 – aanbeveling 37 392.3.3 3.2392.3.3 3.3 392.3.3 3.4 412.3.45.3 –
aanbeveling 38 412.3.45.3 – aanbeveling 39 422.3.45.3 –
aanbeveling 40 422.3.4 2.2 422.3.55.3 –
aanbeveling 41 432.3.55.3 – aanbeveling 42 432.3.5 2.3432.3.55.3 – aanbeveling 43 452.3.55.3 –
aanbeveling 44 452.3.5 2.4 452.3.65.3 –
aanbeveling 45 462.3.65.3 – aanbeveling 46 472.3.75.3 –
aanbeveling 47 492.3.75.3 – aanbeveling 48 502.3.85.3 –
aanbeveling 49 502.3.8 2.5 512.3.95.3 –
aanbeveling 50 512.3.95.3 – aanbeveling 51 522.3.95.3 –
aanbeveling 52 522.3.95.3 – aanbeveling 53 522.3.95.3 –
aanbeveling 54 522.3.95.3 – aanbeveling 55 532.3.95.3 –
aanbeveling 56 532.3.9 2.6 532.45.4 –
aanbeveling 57 542.45.4 – aanbeveling 58 542.4 4.1542.4 Nawoord 552.4 4.5 552.45.4 –
aanbeveling 59 55, 182.25.5 – aanbeveling 60 552.55.5 –
aanbeveling 61 562.55.5 – aanbeveling 62 562.55.5 –
aanbeveling 63 562.55.5 – aanbeveling 64 562.55.5 –
aanbeveling 65 573  BIJLAGE C Overzicht van reacties op prioriteiten Nijmeegse conferentie Prioriteiten
Nijmeegse conferentiePagina kabinetsreactie 1.123 1.2331.331 1.436 1.533 2.126, 27,
28 2.242 2.343 2.445 2.5502.653 3.138 3.228, 39 3.3393.439 3.523 4.154 4.224 4.3184.422 4.555 Nawoord54XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Rijkswet van 3 juli 1991 tot goedkeuring van het Verdrag inzake de uitbanning
van alle vormen van discriminatie van vrouwen (New York, 18 december 1979).
Staatsblad 1991, 355.XNoot2Kamerstukken II, 1992–1993, 18 950, R 1281, nr 13 (Brief Staatssecretaris
Ter Veld van SZW en Minister Van den Broek van Buitenlandse Zaken).XNoot3Kamerstukken II, 1993–1994, 18 950 (R1281), nr 14.XNoot1J. C. Hes en C. E. van Vleuten, «Het Vrouwenverdrag in de Nederlandse
rechtsorde». Ministerie van SZW/Vuga, Den Haag, augustus 1996, ISBN
90 5250 343 5.XNoot2N. Holtrust, A.C. Hendriks en D. M. J. Bauduin (red), «De betekenis
van artikel 12 Vrouwenverdrag voor Nederland: gezondheid als recht».
Ministerie van SZW/Vuga, juni 1996, ISBN 90 5250 998 0.XNoot3Brief van 6 februari 1998 van de Minister van VWS aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer. (Kamerstuk 25 893, nr. 1).XNoot4L. S. Groenman e.a., «Het Vrouwenverdrag in Nederland anno 1997»,
Den Haag, Ministerie van SZW/Vuga, februari 1997, ISBN 90 5250 3699.XNoot5Beknopt verslag van de conferentie «Naleving van het VN-Vrouwenverdrag»
(Nijmegen, 17 oktober 1997). Tekst: Katholieke Universiteit Nijmegen (KUN),
december 1997. Uitgave/verspreiding: SZW/DCE. In maart 1998 verschijnt een
uitgebreide versie, waarin ook de verslagen van de discussies van de werkgroepen
worden opgenomen. Beide versies zijn kosteloos verkrijgbaar bij de DCE, Ministerie
van SZW, postbus 90 801, 2509 LV Den Haag.XNoot1Werkdocument I bevat de bijdragen van 40 non-gouvernementele organisaties,
Werkdocument II de bijdragen van zes departementen, de Emancipatieraad en
de Commissie gelijke behandeling.XNoot2Artikel 2, derde lid, Awgb bepaalt: «Het in deze wet neergelegde
verbod van onderscheid geldt niet indien het onderscheid tot doel heeft vrouwen
(...) een bevoorrechte positie toe te kennen ten einde feitelijke ongelijkheden
op te heffen of te verminderen en het onderscheid in een redelijke verhouding
staat tot dat doel».XNoot3Kamerstukken II, 18 950 (R1281), A (Advies Raad van State d.d. 26
januari 1983) en B (Nader rapport d.d. 16 april 1985).XNoot1Kamerstukken II, 1988–1989, 18 950 (R 1281), nr. 9, p. 4.XNoot2Kamerstukken II, 1996–1997, 25 006, nr. 1, pp. 12–15.XNoot1Zie hierboven bij conclusies, 5.1.4. en Kamerstukken II, 1988–1989,
18 950 (R 1281), nr. 9, p. 4.XNoot1Ook het rapport «Een kwestie van mannelijkheid. Een onderzoek naar
mannelijkheid, normativiteit en beleid», dat op 24 september 1997 door
de Minister van SZW aan de Tweede Kamer werd aangeboden, bevat een hulpmiddel
om beleidsteksten door te lichten op impliciete normeringen in termen vanuit
een mannelijk perspectief: de N-toets (waarbij N staat voor normativiteit
in termen van mannelijkheid).XNoot2Kamerstukken II, 1996–1997, 22 777, nr. 8.XNoot1Gegevens per 1 november 1997.XNoot1Beleidsprogramma Emancipatie «Met het oog op 1995», Kamerstukken
II, 1992–1993, 22 391, nr. 2, paragrafen 5.2.2. en 5.2.3.1.XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 25 006, nr. 1, p. 62.XNoot1Kamerstukken II, 25 006, nr. 1 (Beleidsbrief Emancipatie 1997), p.
11.XNoot2Kamerstukken II, 1991–1992, 15 401, nr. 9: Slotnota Anders
Geregeld.XNoot1Kamerstukken II, 1997–1998, 25 606, nr. 1.XNoot2Kamerstukken II, 25 606, nr. 1, paragraaf 3.3.XNoot1Zie noot 6.XNoot2Brief van 3 maart 1994 van de Staatssecretaris van SZW en de Minister
van Buitenlandse Zaken, Kamerstukken II, 1992–1993, 18 950, R1281,
nr. 13.XNoot1Dr. J. Plantenga e.a., «De sociaal-economische positie van vrouwen,
1990–1995», onderzoek Economisch Instituut/CIAV van de Universiteit
Utrecht, uitgave/verspreiding: Directie Coördinatie Emancipatiebeleid
(DCE), Ministerie van SZW, Den Haag, januari 1998. Kosteloos verkrijgbaar
bij de DCE, Ministerie van SZW, postbus 90 801, 2509 LV Den Haag.XNoot1Kamerstukken II, 1997–1998, 25 631, nr 1 (Brief van 19 september
1997 van de Minister van SZW).XNoot1Zie noot 5.XNoot1Kamerstukken I, 1990–1991, 18 950, R 1281, 72a (memorie van
antwoord), pp. 9–10.XNoot2Zie vorige noot en de brieven van de Minister van Binnenlandse Zaken van
17 september 1996 (Kamerstukken II, 1996–1997, 25 033, nr. 1) en
10 april 1997 (Kamerstukken II, 1996–1997, 25 001, nr. 10).XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 23 725, nr. 22.XNoot2Vanwege daaruit voortvloeiende onredelijke vertekening exclusief de Gezondheidsraad.XNoot3Kamerstukken II, 1996–1997, nr 21: brief van 21 april 1997 van de
Minister van SZW en Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken.XNoot1Staatscourant, 29 december 1997, nr. 249, p. 9.XNoot2Kamerstukken II, 1996–1997, 22 777, nr. 8.XNoot3Kamerstukken II, 1996–1997, 22 777, nr. 10: brief van
15 juli 1997 van de Minister van Binnenlandse Zaken.XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 25 006, nr. 1, paragraaf 2.3 (Hoofdaandachtsgebied
Arbeid, zorg en inkomen).XNoot2Kamerstukken II, 1997–1998, 25 606, nr. 1, paragrafen 1.1 t/m
1.3, 1.5 en 2.2.XNoot3Deze nota, die eerder was aangekondigd onder de werktitel «Zorg
voor economische zelfstandigheid» werd bij brief van de Minister van
SZW van 29 september 1997 aan de Tweede Kamer aangeboden. Kamerstukken II,
1997–1998, 25 667, nr. 1.XNoot1Zie Rapport Groenman, pp. 98–99.XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 22 695, nr. 11.XNoot1Kamerstukken II, 1985–1986, 19 621, nr. 3 (memorie van toelichting),
pp. 50 en 51.XNoot2Kamerstukken II, 1985–1986, 19 621, nr. 8 (memorie van antwoord),
pp. 78 en 79.XNoot1Zie noot 5.XNoot1Zie noot 6.XNoot1Zie noot 6.XNoot1Zie voor de behandeling de ontwerp-Wet op de Adeldom de Kamerstukken II
en I, 21 485; voor de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken van
30 september 1996: Kamerstukken II, 1996–1997, 25 039, nr. 1; voor
de brief van 15 mei 1997: Kamerstukken II, 1996–1997, 25 039, nr.
4; voor het antwoord op de vragen van het TK-lid Meyer van 11 november 1997
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken van 19 december 1997; voor
het antwoord op Meyer's vragen van 5 december 1997 de brief van de Staatssecretaris
van Justitie van 18 december 1997.XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 25 102, nr. 1.XNoot1Kamerstukken II, 1997–1998, 25 606, nr. 2.XNoot1A. W. Heringa, J. Hes en E. Lijnzaad, «Het Vrouwenverdrag: een beeld
van een verdrag...». Antwerpen/Apeldoorn, MAKLU uitgevers, 1994. ISBN
90 6215 435 2.XNoot2J. Dierx e.a., Verslag van de workshops van het Symposium «Handen
en voeten aan het Vrouwenverdrag», Rijksuniversiteit Limburg, 4 november
1994. In: Nemesis, tijdschrift over vrouwen en recht, jaargang 11 (1995),
nr. 1 (januari/februari), pp. 19–22.XNoot3Zie noot 6.XNoot4I.P. Asscher-Vonk, «De betekenis van het Vrouwenverdrag voor het
nationale arbeidsrecht» en L. Betten en M. Westerveld, «De betekenis
van het Vrouwenverdrag voor het nationale sociale zekerheidsstelsel».XNoot1Tot begin 1998 op http://www.emancipatie. org Daarna op http://www.minszw.nl. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25893-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl