Vaststelling begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2000; Brief minister over de Amerikaanse voornemens voor een beperkt 'National Missile Defense' (NMD)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-V, nr. 122

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

07-09-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-V nr. 122

30-08-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingRisico's van proliferatieEffecten op wapenbeheersing en ontwapeningPositie andere landenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 26 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000nr. 122BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 augustus 2000Ter aanvulling op antwoorden die ik eerder mede namens mijn ambtgenoot
van Defensie gaf op vragen van het geachte Kamerlid Van den Doel (Aanhangsel
Handelingen nr. 1562, Vergaderjaar 1999–2000) en met het oog op het
Algemeen Overleg met de leden van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
dat is voorzien voor 6 september a.s. inzake de Toetsingconferentie van het
Non-proliferatieverdrag (Kamerstuk 26 800V, nr. 105, Vergaderjaar 1999–2000),
en d.d. 14 juni 2000 inzake de NAVO Ministeriële vergaderingen in Florence
(Kamerstuk 26 348, nr. 3, Vergaderjaar 1999–2000), doe ik U hierbij,
mede namens mijn ambtgenoot van Defensie, een brief toekomen over de Amerikaanse
voornemens voor een beperkt «National Missile Defense» (NMD),
met name ook vanuit de optiek van het bredere Nederlandse veiligheidsbelang.InleidingMedio 1998 verscheen het «Rumsfeld-report», dat op verzoek
van de Amerikaanse Senaat werd opgesteld om de dreiging van ballistische raketproliferatie
in kaart te brengen. De volgens veel Amerikaanse politici onrustbarende conclusies
uit dit rapport werden in datzelfde jaar kracht bijgezet door een aantal proeflanceringen
door Iran en Noord-Korea. Daarbij bleek, dat de ontwikkelingen in deze landen
sneller gingen dan tot dan toe door veel inlichtingendiensten, waaronder de
CIA en de Defense Intelligence Agency (DIA), werd ingeschat. Gevolg was een
toenemende binnenlandse druk op de Amerikaanse president om een systeem te
ontwikkelen waarmee de VS zou kunnen worden beschermd.Tegen deze politieke achtergrond heeft President Clinton in januari 1999
de aanzet gegeven tot ontwikkeling van een NMD, dat tegen het jaar 2005 zou
moeten worden ontplooid. Daartoe werd over de periode 2000–2005 US $
6.6 miljard toegevoegd aan de reeds bestaande begroting van US $ 3.9 miljard
voor raketverdediging. Dit begrotingstechnische besluit hield overigens nog
geen besluit over de plaatsing zelf in. Die beslissing, of althans een beslissing
over een initiële fase, zal waarschijnlijk later dit jaar worden
genomen, waarbij President Clinton zich zal laten leiden door de volgende
criteria: het dreigingsbeeld, de technische haalbaarheid, de kosten en de
effecten op de internationale veiligheid, waaronder wapenbeheersing. De derde
en mislukte test met een NMD-interceptor op 7 juli jl. heeft overigens wederom
laten zien dat op het gebied van de technische haalbaarheid nog de nodige
vragen bestaan. De Amerikaanse Minister van Defensie Cohen heeft onlangs verklaard
dat het daardoor onzeker is of de VS al in 2005, de oorspronkelijke streefdatum,
over een NMD zal kunnen beschikken. Dit zou erop kunnen wijzen dat uitstel
van een beslissing tot stationering wordt voorbereid; in ieder geval heeft
Cohen op 8 augustus jl. aangegeven meer tijd nodig te hebben alvorens een
aanbeveling over uitwerking van een NMD aan de President te kunnen doen.Het NMD-systeem moet het gehele Amerikaanse vasteland beschermen tegen
een beperkte aanval met strategische raketten, dat wil zeggen: raketten met
een zeer groot bereik van tenminste enkele duizenden kilometers. De VS beklemtoont
dat het hier gaat om een beperkt systeem. Het dient slechts het hoofd te kunnen
bieden aan ten hoogste enkele tientallen lange-afstandsraketten, zoals de
Noord-Koreaanse Taepo Dong en doorontwikkelingen van de Iranese Shahab 3.
Volgens de huidige plannen kan dan ook worden volstaan met de plaatsing in
Alaska van ongeveer 100 anti-raket-raketten, plus de stationering van een
speciaal radarsysteem voor signalering en doelgeleiding. Het NMD onderscheidt
zich in dat opzicht dus van het eerdere Strategic Defence Initiative (SDI),
dat gericht was tegen het omvangrijke strategische rakettenarsenaal met duizenden
kernkoppen van de toenmalige Sovjet-Unie.Het voorziene NMD-systeem onderscheidt zich ook van Theatre Missile Defence
(TMD)-systemen, zoals de Patriot Advanced Capability-3 (Pac-3). TMD-systemen
zijn namelijk uitsluitend geschikt voor de onderschepping van tactische raketten,
die een veel geringer bereik en lagere snelheid hebben dan strategische raketten
en beschermen een kleiner gebied. Op 21 maart 1997 kwamen Presidenten Clinton
en Jeltsin overeen dat de ontwikkeling van TMD-systemen om die reden niet
strijdig is met het Anti-Ballistic Missile (ABM)-verdrag, mits wordt voldaan
aan een aantal voorwaarden zoals de snelheid en het bereik van de onderscheppende
raket. De Pac-3 voldoet aan deze voorwaarden, evenals enkele andere systemen
die in ontwikkeling zijn zoals de Meads, Thaad, Navy Area en Navy Theatre
Wide. De interceptoren die nodig zijn voor een NMD voldoen hieraan echter
niet, en ook de voor signalering en doelgeleiding benodigde radarstations
worden momenteel verboden door het ABM-verdrag. Invoering van NMD vereist
dus aanpassing of opzegging van het ABM-verdrag. Overigens speelt ook Nederland
in internationaal verband een actieve rol op het gebied van TMD.Risico's van proliferatieDe laatste jaren valt een duidelijke opwaartse trend waar te nemen in
de proliferatie van ballistische rakettechnologie. Steeds meer landen beschikken
over raketten voor de middellange afstand. De verwachting is dat een aantal
van deze landen binnen afzienbare termijn ook zal beschikken over intercontinentale
raketten, wat tot op heden het exclusieve domein van de vijf kernwapenstaten
was. Tegelijkertijd zijn er aanwijzingen dat een aantal landen programma's
richt op de ontwikkeling van massavernietigingswapens. Van het mogelijke toekomstige
bereik van hun raketten gecombineerd met hun eventuele capaciteit om deze
van NBC-wapens te voorzien, gaat een reële dreiging met niet alleen regionale
maar ook mondiale gevolgen uit. Hierbij moet worden aangetekend dat de exacte
dreiging moeilijk valt te definiëren en dat een groot aantal vragen onbeantwoord blijft. Niet duidelijk is bijvoorbeeld hoe snel de ontwikkeling
van raketten voortschrijdt, hoe ver landen zijn met de techniek om nucleaire,
biologische of chemische koppen op deze raketten te plaatsen zodat een effectief
wapen ontstaat en hoe nauwkeurig deze raketten hun doel zullen kunnen treffen.
Feit blijft wel, dat Iran, Syrië en Libië nu reeds in staat zijn
NAVO-grondgebied te bereiken en Noord-Korea in 1998 met succes een tweetrapsraket
over Japan heen heeft gelanceerd. De recente en succesvolle Iraanse proef
lancering van een Shahab-3 maakt duidelijk dat er sprake is van een voortgaande
raketbewapeningsinspanning (op vragen hierover van het lid Wilders is separaat
geantwoord). Er is dus reeds sprake van bestaande capaciteiten, en er moet
ernstig rekening mee worden gehouden dat deze zich verder zullen ontwikkelen.
Het is dan ook denkbaar dat op termijn grote bevolkingscentra in West-Europa
en de VS binnen het bereik van raketten met massavernietigingswapens van deze
landen zullen vallen.Bij de inschatting van de vraag in hoeverre van deze ontwikkelende capaciteiten
ook een werkelijke dreiging uitgaat voor Nederland en de overige NAVO-landen
speelt een drietal factoren. De eerste betreft de ontwikkeling van de politieke
motieven voor de ontwikkeling van rakettechnologie in de relevante regio's
die, zoals ook gesteld in onze brief van 3 september 1999 (Kamerstuk 23 432,
nr. 27, Vergaderjaar 1998–1999), ten grondslag liggen aan de wens over
massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen te beschikken. In dat
opzicht is sprake van zowel positieve als negatieve ontwikkelingen. Het Midden-Oosten
vredesproces blijft met vallen en opstaan in beweging. Het isolement van Teheran
is reeds jaren geleden doorbroken, en ondanks enkele moeizame punten is er
inmiddels sprake van een constructieve dialoog op menig gebied. Na de topontmoeting
tussen de twee Korea's van 13 t/m 15 juni jl. is er sprake van een zeker optimisme
op het schiereiland. De Noord-Koreaanse leider Kim Jong Il heeft dat overigens
onlangs weer wat verminderd door in een gesprek met vertegenwoordigers van
de Zuid-Koreaanse media te verklaren dat het raketprogramma onverminderd zal
worden voortgezet. In Zuid-Azië is voorts weinig vooruitzicht op politieke
ontwikkelingen die India of Pakistan ertoe zouden kunnen bewegen op korte
termijn af te zien van hun militaire nucleaire programma's. Dat komt niet
alleen doordat er geen beweging zit in de kwestie Kasjmir, maar ook omdat
de Indiase kernbewapening gerelateerd is aan het Chinese nucleaire potentieel.
Al met al kan geconcludeerd worden dat rekening moet worden gehouden met voortschrijdende
proliferatie, maar dat er tegelijkertijd positieve politieke ontwikkelingen
zijn, die de potentiële dreiging van deze mogelijke proliferatie kunnen
verminderen.De tweede factor betreft de mate waarin de zich ontwikkelende capaciteiten
ook een werkelijke bedreiging zullen vormen voor Nederland cq. het Bondgenootschap
in bredere zin, in het licht van de overweldigende militaire superioriteit
van de NAVO, en de afschrikwekkende werking die daarvan uitgaat. In dit verband
wordt van Amerikaanse zijde betwijfeld of de leiders van de «staten
van zorg» dezelfde rationele afweging maken die men de Sovjet-leiders
toedacht ten tijde van de Koude Oorlog.De derde factor betreft de mate waarin de exportcontroleregimes zoals
het Missile Technology Control Regime (raketten), de Nuclear Suppliers Group
(nucleaire technologie) en de Australia Group (chemische en biologische technologieën,
tezamen met de bestaande non-proliferatiever- dragen de proliferatie vertragen
door de beschikbaarheid van technologie, componenten en grondstoffen effectief
te verminderen. Nederland tracht de werking van deze Regimes en Verdragen
zoveel mogelijk te verbeteren. Het Nederlandse voorzitterschap van de MTCR,
de actieve rol bij Toet- singsconferentie van het Non-Proliferatieverdrag,
bij de onderhandelingen over een verificatieprotocol voor het
Biologische Wapensverdrag en de kandidatuur voor de zetel van de Organization
for the Prohibition of Biological Weapons (OPBW) moeten in dat licht worden
gezien.Effecten op wapenbeheersing en ontwapeningInstelling van een omvangrijk raketschild is zoals gezegd onder de huidige
wapenbeheersingsafspraken niet mogelijk. Het ABM-verdrag stipuleert dat de
partijen (VS en RF) slechts een zeer beperkte raketverdediging mogen bouwen.
Het NMD-systeem is weliswaar veel minder vergaand en omvangrijk dan de SDI-plannen
uit de jaren tachtig, niettemin noopt het tot aanpassing van het verdrag.
Indien Rusland niet instemt met een dergelijke aanpassing, zou de VS het verdrag
naast zich kunnen leggen, zo is wel eens vanuit de huidige Amerikaanse regering
betoogd. Dit zou een belangrijke slag voor wapenbeheersing zijn. De impuls
die daaraan door de geslaagde Toetsingsconferentie van het Non Proliferatieverdrag
werd gegeven moet wel behouden blijven, zie mijn brief aan de Kamer van 6
juli jl. (Kamerstuk 26 800 V, nr. 105, Vergaderjaar 1999–2000).
Het zou bijvoorbeeld de aanvang van onderhandelingen over een Fissile Material
Cut Off Treaty ( FMCT) dat de productie van splijtstoffen voor explosiedoeleinden
moet gaan verbieden, ernstig kunnen vertragen. In de Ontwapeningsconferentie
te Genève traineert China al geruime tijd onderhandelingen over welk
onderwerp dan ook, zolang er niet tevens wordt onderhandeld over de voorkoming
van een wapenwedloop in de ruimte; dit laatste onderwerp heeft een direct
verband met NMD vanwege de exo-atmospherische componenten van een dergelijk
systeem. Ook moet in geval van invoering van NMD onder unilaterale opzegging
van het ABM-verdrag gevreesd worden voor de toekomst van bilaterale kernwapenbeheersingsafspraken
zoals START III.Ook met behoud van het ABM-verdrag zou plaatsing van een NMD-sys- teem
negatieve gevolgen kunnen hebben voor wapenbeheersing en stabiliteit. Zo is
het denkbaar dat het China tot een snellere en verdere modernisering van zijn –
op dit moment beperkte – intercontinentale nucleaire arsenaal zal bewegen.
Daarbij moet worden opgemerkt dat China al voordat sprake was van NMD was
begonnen zijn kernwapenarsenaal uit te breiden en te moderniseren. Iedere
kritiek hierop wordt door China nu gepareerd met verwijzing naar de Amerikaanse
NMD-plannen, en de noodzaak door uitbreiding van het eigen kernwapenarsenaal
over een geloofwaardige afschrikking te blijven beschikken.Gezien de impliciete relatie tussen de Indiase en Chinese kernbewapening
moet worden gevreesd voor een verdere uitbreiding van het Indiase arsenaal
op het moment dat China uitbreidt en moderniseert. Dat zou op zijn beurt weer
Pakistan kunnen aanzetten tot verdere uitbreiding van het nucleaire arsenaal.Ook zullen de landen waartegen het raketschild is bedoeld wellicht methodes
trachten te vinden om NMD te omzeilen, zodat dan weer verdere uitbreiding
daarvan nodig is, met in het meest negatieve scenario een nieuwe wapenwedloop.Positie andere landenAanpassing van het ABM-verdrag vereist overeenstemming tussen de beide
verdragspartijen. De Russische Federatie heeft tot dusverre geweigerd hierover
onderhandelingen te openen. Wel hebben op hoog niveau oriënterende besprekingen
plaats, doch deze beperken zich van Russische zijde vooral tot herhaling van
de hierboven genoemde positie. Ook de recente bijeenkomst van 28 – 30
juni tussen Senior Advisor Holum en Vice-minister van Buitenlandse
Zaken Mamedov bracht geen vooruitgang op het gebied van Start III en NMD.
De Russische Federatie noemt als voornaamste punt van zorg dat een Amerikaans
NMD het strategisch evenwicht zou kunnen verstoren. De VS brengt hier tegenin
dat hiervan geenszins sprake kan zijn. NMD is bedoeld als antwoord tegen de
proliferatierisico's van een beperkt aantal landen dat maar over een beperkt
aantal intercontinentale raketten zal beschikken. Het aantal onderscheppingsraketten
zal daarom gelimiteerd blijven tot hooguit enkele honderden. Gezien de veel
grotere aantallen Russische intercontinentale raketten zou dit nooit een bedreiging
kunnen vormen voor het strategisch evenwicht. Indien de VS de RF ervan kan
overtuigen dat het inderdaad gaat om een beperkt systeem en er voldoende compensatie
wordt geboden, bijvoorbeeld in de vorm van concessies in de besprekingen over
Start III (zoals een lager plafond – 1 500 i.p.v. 2 500 –
voor strategische kernkoppen), is wijziging van het ABM niet uitgesloten.
De Presidenten Clinton en Putin zijn op 4 juni een gezamenlijke verklaring
overeengekomen over beginselen van strategische stabiliteit. Hierin wordt
ondermeer het bestaan van een dreiging onderkend en gewezen op het belang
van versterking van het ABM-verdrag.Rusland heeft inmiddels een nog niet uitgewerkt voorstel voor samenwerking
bij de verdediging tegen ballistische raketten voorgelegd aan de NAVO-landen
in het raamwerk van de Permanente Gemeenschappelijke Raad als mogelijk samenwerkingsproject.
Dit is gepresenteerd als alternatief voor NMD, maar lijkt gericht te zijn
op tactische raketten (TMD). Het Russische voorstel wijst erop dat ook Rusland
erkent dat er sprake is van een toegenomen dreiging. Het gaat ondermeer uit
van onderschepping in de zogenaamde «boost phase», kort na de
lancering, wanneer de raketmotoren nog werken. Zo op het eerste gezicht lijkt
dit voorstel overigens ook amendering van het ABM-regiem te vereisen. Volgens
de VS is onderschepping in de «boost phase» bovendien technisch
vooralsnog niet mogelijk.Ook China is fel tegen de Amerikaanse plannen. Zelfs met een beperkt Amerikaans
NMD zou volgens China zijn nucleaire afschrikking versus de VS grotendeels
verloren gaan. China is echter geen partij bij het ABM-verdrag en heeft daarom
geen formele grond om zich bij de VS te beklagen. Niettemin is China een van
de sleutellanden op wapenbeheer- sings- en ontwapeningsgebied, en vanuit die
invalshoek vinden besprekingen plaats met de VS die zich toespitsen op NMD.
Op 8 juli jl. ont- moette Senior Advisor Holum de Chinese Vice-Minister van
Buitenlandse Zaken Wang Guangya, die met kracht uiteenzette waarom de VS geen
NMD zou dienen te ontplooien.Van de overige twee kernwapenstaten deelt Frankrijk de Chinese en Russische
bezwaren. Het Verenigd Koninkrijk, dat huisvesting zou moeten gaan bieden
aan een van de NMD-radarstations, heeft een voorzichtige positie ingenomen.
Het zal pas formeel antwoorden op een Amerikaans verzoek tot aanpassing van
een radarstation zodra een dergelijk verzoek formeel wordt gesteld, en dat
is nog niet geschied.Een ander radarstation zou moeten worden aangepast in Groenland. Tot op
heden heeft de Deense Regering zich onthouden van enig officieel commentaar
hierop. Zolang de VS geen officieel verzoek tot de Deense Regering heeft gericht
om Groenland te mogen inschakelen in het systeem, is er geen enkele reden
voor de Deense Regering om een «hypothetische» stelling te betrekken,
zo luidt het standpunt van de Deense Regering. De Commissie voor Defensie
van het Deense Parlement (Folketing) heeft zich op 17 augustus jl. geschaard
achter dit standpunt.De Europese bondgenoten zien zich bij het bepalen van hun houding ten
opzichte van de Amerikaanse plannen voor een NMD geplaatst voor de vraag of
een dergelijk schild uiteindelijk een positieve bijdrage zal vormen aan hun
veiligheid. Ook zij zien de dreiging die uitgaat van de proliferatie van massavernietigingswapens
en hun overbrengingsmiddelen. Er zijn echter nog technische vragen of NMD
werkelijk een antwoord zal bieden op deze dreiging. Daarnaast zijn de mogelijke
consequenties van NMD voor de wapenbeheersing, de interne verhoudingen in
het Bondgenootschap en de verhouding met Rusland en China punten van zorg
voor de Europese Bondgenoten. Voor de VS lijkt steun van de Europese Bondgenoten
van groot belang. Met grote regelmaat doet de VS verslag van de bijeenkomsten
over NMD met Rusland en China.In bilaterale besprekingen met de VS en in NAVO kader heeft Nederland
erkend dat de dreiging is toegenomen. Of NMD hierop wellicht een antwoord
kan zijn valt op dit moment niet te beantwoorden, zoals ook gesteld in de
antwoorden op de vragen van het lid Van den Doel. Duidelijk is voor de Regering
wel dat eventuele invoering van een beperkt NMD niet ten koste mag gaan van
strategische stabiliteit (d.w.z. dat het ABM-regiem intact dient te blijven,
al dan niet geamendeerd) en het wereldwijde regime van non-proliferatie en
ontwapening.De Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van Aartsen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-V-122.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl