Stedenbeleid vanaf 2010; Brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133454
 2008-2009
 
 31 757
 Stedenbeleid vanaf 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 3 juli 2009
 
 De Raad voor het openbaar bestuur (ROB) en de Raad voor de financiële
verhoudingen (RFV) hebben op 31 maart 2008 een advies aan mij uitgebracht
over bevolkingsdaling getiteld «Bevolkingsdaling, Gevolgen voor bestuur
en financiën». Bijgevoegd zend ik
u, mede namens de minister van Wonen, Werken en Integratie, het kabinetsstandpunt
hierop.
 
 Ik merk nog op dat in het kabinetsstandpunt een «Interbestuurlijk
actieplan bevolkingsdaling biedt nieuwe kansen» wordt toegezegd, dat
eind 2009 naar de Tweede Kamer zal worden toegestuurd. Dit actieplan zal het
kabinet samen met VNG en IPO opstellen.
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th.B. Bijleveld-Schouten
 
 KABINETSSTANDPUNT ROB/RFV-ADVIES BEVOLKINGSDALING
 Inleiding
 Een onderwerp met lange adem op de politieke agenda
 Het voorliggende advies van de ROB en de RFV over bevolkingsdaling is
naar de mening van het kabinet buitengewoon waardevol. Immers, het betreft
hier een actueel onderwerp dat inmiddels hoger op de politieke agenda staat. Aan de andere kant betreft het een beleidsthema waarover
nog de nodige kennisvragen onbeantwoord zijn. Dit betekent dat de relevante
analyses nog niet geheel zijn uitgekristalliseerd en dat het rijksbeleid nog
volop in discussie is. Er is kortom alle reden om ten aanzien van dit thema
op het snijvlak van wetenschap en beleidsontwikkeling de nodige reflectie
te plegen. Dit advies van de beide raden biedt daarvoor alle gelegenheid.
 
 
 Factsheet bevolkingsdaling in Nederland
 
 • Tussen nu en 2035 groeit de bevolking van Nederland als geheel
nog enigszins. Er zijn echter nu al gemeenten en enkele regio’s (Parkstad
Limburg, Noordoost-Groningen, Zeeuws-Vlaanderen) die te maken hebben met bevolkingsdaling:
de demografische voorlopers.
 • Na 2035 neemt de bevolkingsomvang van Nederland als geheel
(beperkt) af om zich vervolgens vanaf 2050 weer te stabiliseren.
 • In ruim 60% van de gemeenten (verdeeld over nagenoeg
alle cohorten van gemeentegroottes) zal tot 2025 het aantal inwoners dalen.
De voorspelde krimp is in de meeste gemeenten procentueel gezien nog van beperkte
omvang (tot 10%). Substantiële krimp (> 10%) doet
zich voor in ruim 10% van de gemeenten. Het betreft daarbij vrijwel
uitsluitend gemeenten met minder dan 50 000 inwoners.
 • De 100 000+ gemeenten blijven, op één uitzondering
na, doorgroeien.
 • Voor het ruimtelijk en wonenbeleid en ook de budgettaire consequenties
is de ontwikkeling van het aantal huishoudens van grotere invloed dan de bevolkingsdaling.
In 9% van de gemeenten neemt ook het aantal huishoudens tussen 2006
en 2025 af. Het aantal gemeenten dat wordt geconfronteerd met een substantieel
dalend aantal huishoudens (meer dan 10% voor de periode 2005–2025)
is echter gering (3%). Met uitzondering van Kerkrade betreft het hier
kleinere gemeenten (minder dan 15 000 huishoudens).
 • Naast de afname van het aantal inwoners en huishoudens manifesteert
zich – overigens met de nodige variatie tussen de gemeenten –
zich ook nog een verandering van de bevolkingssamenstelling naar etnisch-culturele
achtergrond («verkleuring»). Ook migratie vanuit omliggende landen
en van buiten de EU draagt bij aan de verandering van de bevolkingssamenstelling.
Migratie kan bevolkingsdaling niet voorkomen, maar wel een bijdrage leveren
aan het oplossen van specifieke knelpunten op de arbeidsmarkt. Dit betreft
echter een verandering van andere aard en blijft in dit kabinetsstandpunt
buiten beschouwing.
 • Tot 2025 neemt aantal 65+-ers toe van 2,4 naar 3,6 miljoen,
terwijl de totale beroepsbevolking afneemt en het aantal kinderen (0–20
jr) ook afneemt (vergrijzing en ontgroening). Bijna alle gemeenten krijgen
hiermee te maken. Dat geldt ook voor ontgroening. Gemeenten met een meervoudige
demografische ontwikkeling (vergrijzing, ontgroening, krimp aantal huishoudens,
migratie) zijn doorgaans kleiner dan 15 000 huishoudens. Voorzover vergrijzing
en ontgroening een belangrijk onderdeel vormen van de beleidsmatige aanpak
van de gevolgen van bevolkingsdaling zullen deze verschijnselen worden betrokken
in het vervolg op dit dit kabinetsstandpunt
 • Daarnaast speelt de nieuwe suburbanisatie een rol: een sterke
trek van met name hoger-opgeleiden naar de stad. Het omliggend gebied, met
name plattelandsgebieden in de economische luwte, verliest hoger opgeleide
inwoners aan de stad. Deze ontwikkeling zet het voorzieningenniveau in deze
krimpgebieden nog verder onder druk en maakt bevolkingsdaling een fenomeen
dat op regionaal niveau dient te worden bekeken.
 
 Reflectie alleen is echter niet genoeg, zeker voor de gemeenten die te
maken krijgen met substantiële krimp. Ook al omdat bevolkingsdaling ook
tal van kansen biedt, is het zaak dat met name decentrale overheden tijdig
beginnen met de ontwikkeling van gericht beleid. Het kabinet komt daarom,
samen met VNG en IPO, eind 2009 met een «Interbestuurlijk actieplan
bevolkingsdaling biedt nieuwe kansen». De staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de minister voor Wonen, Wijken en Integratie
(WWI) coördineren de totstandkoming van dit Interbestuurlijk actieplan
over bevolkingsdaling. Dit actieplan richt zich uiteraard primair op die gemeenten
en regio’s waar de substantiële bevolkingsafname bij ongewijzigd
beleid tot onvermijdbare problemen leidt danwel gemeenten waar substantiële
krimp afgaande op de CBS-prognoses de komende jaren manifest wordt. Tegelijkertijd
worden de consequenties van een en ander voor het Rijk, de provincies en de
(andere) gemeenten ook in ogenschouw genomen. Het is nadrukkelijk de ambitie
van het kabinet om nog in deze kabinetsperiode – in goede samenwerking
met de daarvoor in aanmerking komende bestuurlijke en maatschappelijke partners
de beleidsdialoog te entameren ten aanzien van beleid op alle domeinen die
te maken krijgen met bevolkingsdaling.
 
 Bevolkingsdaling is vooralsnog voor een beperkt aantal regio’s ook
urgent. Weliswaar manifesteren dit soort demografische ontwikkelingen zich
per definitie langs lijnen van geleidelijkheid, in bepaalde regio’s
zijn de gevolgen ervan nu al duidelijk zichtbaar. Daar is het van groot belang
om de bakens tijdig te verzetten. Substantiële krimp (met name waar het
gaat om het aantal huishoudens) heeft namelijk consequenties voor tal van
beleidsterreinen, variërend van woningmarkt (zowel in kwantitatieve als
kwalitatieve zin), onderwijs, zorg, arbeidsmarkt, tot behoud van leefbaarheid
en instandhouding van het voorzieningenniveau.
Vooropgesteld zij dat bevolkingsdaling (en de afname van het aantal huishoudens)
niet uitsluitend als een complex probleem moet worden gepercipieerd, maar
ook en vooral als een fenomeen dat tal van nieuwe kansen biedt, niet alleen
op het vlak van leefomgeving en ecologie, maar ook op het gebied van bestuur
en financiën.
 
 Een aspect dat bijzondere aandacht verdient, is van psychologische aard.
Politici en ambtenaren op alle bestuurlijke niveaus blijken, net als de samenleving
als geheel, sterk te zijn gericht op groei. Dit groeidenken staat op gespannen
voet met de onafwendbare daling van de Nederlandse bevolking, nu al in bepaalde
regio’s, straks in steeds meer delen van het land, uiteindelijk in het
land als geheel. De dominantie van het groeidenken vormt een belemmering voor
het vermogen om op een goede en positieve manier met bevolkingskrimp om te
gaan. Het kabinet wil met dit kabinetsstandpunt nadrukkelijk inzetten op die
meer positieve benadering. Bevolkingsdaling biedt bijvoorbeeld ook kansen
voor ruimte-intensieve productieprocessen die met name in de Randstad tegen
hun grenzen aanlopen, zoals glastuinbouw, op instandhouding van de (schaarse)
open ruimte en van de vaak wankele ecologische evenwichten, en voor een beter
leefmilieu voor de huidige en toekomstige inwoners van Nederland.
 
 Zowel het ontkennen van dalingen (van bevolkingsaantallen) als het op
alle terreinen inzetten op krimp doet geen recht aan de complexiteit van de
uitdaging. Per regio kunnen zich combinaties voordoen van gemeenten die in
bevolkingsaantal stijgen (bijvoorbeeld door migratie van het platteland naar
de stad) en gemeenten die in bevolkingsaantal dalen (bijvoorbeeld door migratie
en/of negatieve bevolkingsaanwas). Bevolkingsdaling betekent ook niet dat
dan per definitie overal op alle terreinen krimp als uitgangspunt voor de
beleidsvorming moet worden gehanteerd. Combinaties van groei- en krimpdoelstellingen
op verschillende beleidsterreinen kunnen verstandig zijn, mits
men maar van realistische vooronderstellingen uitgaat en niet streeft naar
een groei ten koste van naburige gemeenten.
 Verdere visievorming nodig
 In dit kabinetsstandpunt wordt een aantal keren gerefereerd aan nader
onderzoek, reflectie en afstemming binnen het kabinet. Ik bericht de Kamer
hierover in de tweede helft van 2009. In die zin bestaat het kabinetsstandpunt
over het voorliggende advies uit twee delen: een deel dat nu wordt uitgebracht
en waarin met name wordt gereageerd op de concrete aanbevelingen van de ROB
en de RFV, en een deel dat later dit jaar wordt uitgebracht, waarin zal worden
gerapporteerd over de richting waarin verdere beleidsontwikkeling en visievorming
(in onderling verband) zal plaatsvinden. Dit tweede deel moet worden beschouwd
als het inhoudelijke deel van het eerder genoemde «Interbestuurlijk
actieplan bevolkingsdaling biedt nieuwe kansen».
 
 De staatssecretaris van BZK, de minister voor WWI en de ministers van
VROM en LNV hebben op 17 juni 2009, samen met anderen, zoals de VNG,
het IPO, Aedes en uiteraard decentrale overheden, een bestuurdersconferentie
gehouden, waarin de focus voor verdere visievorming ten aanzien van de gewenste
beleidsontwikkeling op de wat langere termijn werd bepaald.
 
 Van belang is dat Rijk, provincies en gemeenten een visie ontwikkelen
op en meer inzicht krijgen in onder meer:
 
 a. waar bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens) zich precies
zullen voordoen en in welke mate, en de mate waarin er zich tussen gemeenten
kwalitatieve verschillen ten aanzien van bevolkingsdaling voordoen (bijvoorbeeld
met betrekking tot de uiteindelijke bevolkingssamenstelling);
 b. de gevolgen van het afstand nemen van het eenzijdig groeidenken;
 c. de gevolgen van sub a voor de bestuurscultuur;
 d. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor het publieke voorzieningenniveau in krimpgemeenten in relatief dunbevolkte
gebieden;
 e. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
in herstructureringsgebieden;
 f. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor ruimtelijke ontwikkeling;
 g. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor het onderwijs (met name primair en voortgezet onderwijs);
 h. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor de ontwikkeling van de beroepsbevolking;
 i. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor de woningmarkt;
 j. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor ecologie, leefmilieu, e.d.;
 k. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor de gemeentelijke bestuurskracht;
 l. de gevolgen van bevolkingsdaling (en afname van het aantal huishoudens)
voor de financiële verhouding op de langere termijn.
 Lopend beleid
 De in het voorgaande uiteengezette behoefte aan verdere visievorming betekent
overigens niet dat er al niet nu al concreet beleid wordt ontwikkeld ten aanzien
van het onderwerp bevolkingsdaling. Vooral waar het de ruimtelijke
en wonenaspecten van bevolkingskrimp betreft, vinden nu al de nodige activiteiten
plaats:
 – Een interdepartementaal «topteam» is doende Heerlen
te adviseren over bevolkingsafname (en afname van het aantal huishoudens)
binnen de regio. Het team, onder regie van WWI en BZK, gaat samen met de betrokken
departementen op zoek naar een oplossing voor de door de gemeente Heerlen
geformuleerde concrete vragen en problemen. In een tweede fase van dit onderzoek
wordt daarbij ingegaan op vragen vanuit de provincies Zeeland en Groningen;
 – De minister van VROM heeft de «Verkenning Rijksagenda Krimp
en Ruimte» en de studie «Ruimte maken voor Krimp» in juni
2009 naar de Tweede Kamer gestuurd. In de begeleidende brief heeft zij aangekondigd
dat een verdere uitwerking van dit thema binnen het kader van het Interbestuurlijk
actieplan over bevolkingsdaling en de lange-termijnagenda’s voor zuid-,
oost- en noord-Nederland zal plaatsvinden.
 
 Over het algemeen is de beleidsontwikkeling op de diverse bestuurlijke
niveaus nog volop in ontwikkeling. Doorgaans bevindt men zich nog aan het
begin van een lange weg van beleidsontwikkeling. In haar reactie op een concept-versie
van dit kabinetsstandpunt merkt de VNG zelfs op dat in dat opzicht het ROB/RFV-advies
wellicht zelfs te vroeg is gekomen.
 
 Het kabinet wil het thema bevolkingsdaling als facet inbrengen bij alle
daarvoor in aanmerking komende onderwerpen van overheidszorg. Aan de verwezenlijking
van dat streven wordt volop gewerkt. In dat verband dient te worden gewezen
op onder andere de nieuwe ronde verstedelijkingsafspraken en het beleid inzake
plattelandsontwikkeling (LNV). Voor het ministerie van BZK wordt er thans
vooral (maar niet uitsluitend) een verband gezien met de invalshoek gemeentelijke
bestuurskracht, leefbaarheid en voorzieningenniveau en financiën. Onderzoek
in het kader van de Periodieke onderhoudsrapportage (POR) over het gemeentefonds heeft geleerd dat krimpgemeenten op onderdelen
een enigszins afwijkend inkomsten- en uitgavenpatroon vertonen. De voorlopige
conclusie is dat het gemeentefonds een redelijke vergoeding geeft en dat de
conclusie van de ROB en de RFV – er is geen aanpassing van het gemeentefonds
nodig – stand houdt. Het belang van het onderwerp rechtvaardigt echter
verder onderzoek. Daarbij zal ook de motie-Ortega-Martijn en Depla over voorzieningen worden betrokken.
 
 Ten aanzien van het onderwijs geldt dat op zich in de bekostigingsvoorwaarden
(instandhoudings- en opheffingsnormen) van het primair onderwijs rekening
wordt gehouden met demografische krimp. In de bekostiging van het voortgezet
onderwijs is al een hardheidsclausule van kracht, waarop schoolbesturen die
als gevolg van demografische krimp financieel in de knel komen, afhankelijk
van het oordeel van de minister van OCW, een beroep kunnen doen. Staatssecretaris
Van Bijsterveldt heeft uw Kamer daarover op 4 december 2008 geïnformeerd. Daarnaast heeft staatssecretaris Van Bijsterveldt de
provincie Limburg gevraagd om de mogelijke gevolgen van bevolkingsdaling voor
de wet- en regelgeving in kaart te brengen.
 
 Het nu voorliggende advies van de ROB/RFV richt zich primair op de beleidsvoering
op decentraal niveau en de daarmee samenhangende interbestuurlijke arrangementen.
Dat wil zeggen dat waar dit kabinetsstandpunt ingaat op de afzonderlijke aanbevelingen,
eveneens deze toespitsing geldt.
 Bestuurlijke arrangementen
 Aanbeveling 1
 «Groeidenken staat de aanpak van het vraagstuk van
bevolkingsdaling in de weg.»
 Deze aanbeveling kan van harte worden onderschreven als het gaat om eenzijdig
groeidenken. Groeidenken moet worden beschouwd als een psychologische categorie
die van grote invloed is op het denken en handelen van niet alleen bestuurders
en ambtenaren, maar ook van grote groepen burgers alsmede bedrijven en instellingen.
Gesteld kan worden dat het groeidenken een uitgangspunt is binnen onze naoorlogse
cultuur. Het is daarmee begrijpelijk dat acceptatie van de mogelijkheid van
bevolkingsdaling en – in het verlengde daarvan – de verwerking
daarvan in samenhangend en effectief beleid niet eenvoudig is. Er is een omslag
in denken nodig van groei naar krimp als mogelijke realiteit. Dit vraagt om
meer selectiviteit in investeringen. Hiervoor heb ik al gewezen op mogelijke
combinaties van dalingen groeidoelstellingen op verschillende beleidsterreinen,
die vaak per regio – in nauwe samenwerking tussen de betrokken overheden –
moeten worden bepaald.
 
 Vanuit het besef dat dit soort cultuurverandering nauwelijks vatbaar is
voor top-down-ingrepen, is het kabinet terughoudend bij het beantwoorden van
de vraag welke instrumenten kunnen worden ingezet om de noodzakelijke omslag
te bewerkstelligen. Deze barrières zijn natuurlijk evenzeer aanwezig
bij bestuurders en ambtenaren op rijksniveau als bij hun collega’s op
de decentrale niveaus. Toch zijn er op dit vlak mogelijkheden. Daarbij moet
in de eerste plaats worden gedacht aan instrumenten die het bewustzijn bij
betrokkenen vergroten. Daarnaast kunnen overheden ook van elkaar leren. Best practises dienen actief te worden gecommuniceerd.
Het gaat echter niet alleen om barrières op bestuurlijk en ambtelijk
niveau. Ook bewustwording bij de burgers van de consequenties van bevolkingsdaling
en van de keuzes die gemaakt moeten worden om de leefbaarheid van een krimpende
regio in stand te houden, is essentieel. Hier ligt een belangrijke en evenzo
vanzelfsprekende taak van alle betrokken overheden om hierover het debat met
de burgers en de maatschappelijke partners te organiseren.
 Aanbeveling 2
 «Acceptatie van en erkenning dat de bevolking daalt
zijn cruciaal. Ontkenning van en verzet tegen dit feit maakt de problemen
groter.»
 Ook deze aanbeveling heeft de steun van het kabinet. Deels gaat het hier
om de genoemde omslag in denken die nodig is om afscheid te nemen van het
in bestuurlijk Nederland zo dominante groeidenken.
 
 Daarnaast is het gewenst dat er in de pro-actieve sfeer meer gebeurt.
Overheden dienen in hun beleidsontwikkeling eerder en beter te anticiperen
op een mogelijke bevolkingsdaling. Dit voorkomt dat te zijner tijd een harde
landing de enige beleidsoptie is. Voor de provincies betekent dit dat er meer
zicht nodig is op de verschillen in regionale bevolkingsontwikkeling. Voor
zover er wat dit betreft sprake is van een tekort aan kennis, kan de rijksoverheid
een faciliterende rol spelen. De totstandkoming van een Nationaal Netwerk
Bevolkingsdaling op 25 februari 2009 is daarbij van belang. In het «Interbestuurlijk
actieplan bevolkingsdaling biedt nieuwe kansen» zullen een nadere uitwerking
en de eerste resultaten van dit Netwerk worden gegeven.
 Aanbeveling 3
 «Een omslag in denken is noodzakelijk. Een perspectief
richting de toekomst is onmisbaar.»
 Deze aanbeveling wordt gezien in het verlengde van de vorige twee. Bevolkingsdaling
moet niet uitsluitend als een probleem worden beschouwd, maar ook en vooral
als een uitdaging die nieuwe kansen biedt. Hiermee komt niet alleen het in
deze aanbeveling bedoelde «perspectief richting toekomst» in beeld,
maar wordt tevens een belangrijke voorwaarde gecreëerd om het nu nog
dominante groeidenken te doorbreken. Nieuwe kansen zijn bijvoorbeeld de positieve
effecten op de leefbaarheid (een lagere bevolkingsdichtheid kan hier aan bijdragen),
minder druk op natuur en groen en dalende woningprijzen, zowel koop als huur
(vooral positief voor starters op de woningmarkt).
 
 Op het beleidsterrein van de minister van VROM en de minister voor WWI
zijn op dit vlak inmiddels de nodige acties voltooid, in uitvoering of in
voorbereiding:
 • De minister voor WWI is in gesprek met provincies en regio’s
over een nieuwe ronde verstedelijkingsafspraken. Bevolkingsdaling vormt in
de desbetreffende regio’s onderdeel van de gesprekken;
 • De Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV) is in opdracht
van de gemeente Winschoten en de provincie Groningen bezig met een voorstudie,
een expertmeeting en een regioconferentie over vraaguitval bij goedkope, minder
aantrekkelijke koopwoningen;
 • De minister van VROM heeft de «Verkenning Rijksagenda Krimp
en Ruimte» en de studie «Ruimte maken voor Krimp» in juni
2009 naar de Tweede Kamer gestuurd. In de begeleidende brief heeft zij aangekondigd
dat een verdere uitwerking van dit thema binnen het kader van het Interbestuurlijk
actieplan over bevolkingsdaling en de lange-termijnagenda’s voor zuid-,
oost- en noord-Nederland zal plaatsvinden.
 Aanbeveling 4
 «Gemeenten zijn allereerst zelf verantwoordelijk
voor het oppakken van de vraagstukken waar bevolkingsdaling hen voor stelt.»
 Deze aanbeveling wordt door het kabinet onderschreven. Waar het de eigen
gemeente betreft is het desbetreffende gemeentebestuur uiteraard primair verantwoordelijk.
Gemeenten zullen vooral zelf tot het inzicht moeten komen dat bij de eigen
beleidsontwikkeling terdege rekening moet worden gehouden met demografische
ontwikkelingen. Hierbij dient een lange-termijnhorizon
te worden gehanteerd. Het Kabinet onderschrijft de indeling van de VNG van
een zestal hoofdvraagstukken waarvoor gemeenten staan bij vroegtijdig anticiperen
op bevolkingsdaling:
 1. Samen met haar bevolking de bevolkingsdaling en bijkomende trends en
vraagstukken als een feit te accepteren;
 2. Gezamenlijk de maatschappelijke opgave in beeld brengen voor een langere
termijn. Zowel op het niveau van kernen, wijken of buurten, als op lokaal
en regionaal niveau.
 3. Een strategische toekomstvisie ontwikkelen die alle beleidsterreinen
omvat.
 4. De visie doorvertalen in de benodigde beleidswijzingen en nieuwe plannen
voor de langere termijn;
 5. Voor de uitvoering van dit beleid coalities aangaan met maatschappelijke
partners, gemeenten in de regio en andere overheidsinstanties;
 6. De solidariteit in en tussen regio’s gebruiken om gezamenlijk
te werken aan een toekomst met veerkrachtige en vitale gemeenten.
 
 Echter, in onze complexe samenleving met haar al even complexe (want complementaire)
interbestuurlijke en financiële verhoudingen en betrekkingen dragen ook
Rijk en provincies een medeverantwoordelijkheid voor het coördineren
en faciliteren van beleidsvorming inzake bevolkingsdaling. In de aanbevelingen
5, 6 en 7 wordt hier nader op ingegaan.
 
 Een voor de hand liggende invulling van deze gedeelde verantwoordelijkheid
betreft het slim uitwisselen van relevante kennis (daaronder begrepen best practises). De rijksoverheid vervult daarbij vooral
een faciliterende rol. Ik wees in dat verband al op de betekenis van het opgerichte
interbestuurlijke Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling. De al bestaande, deels
informele, kennisnetwerken dienen met elkaar te worden verbonden. In dat verband
verdient ook de internationale dimensie aandacht, zoals in het Europese initiatief
DC NOISE (Demographic Change New Opportunities in Shrinking Europe) gebeurt.
Aan dit Interreg IVb-programma van de EU nemen deel: de regio Twente, de provincies
Groningen en Zeeland en partners in België, Duitsland, Noorwegen en Engeland.
Daarnaast is het NICIS in samenwerking met de provincie Limburg bezig met
het opzetten van het kennisknooppunt Krimp.
 Aanbeveling 5
 «Bevolkingsdaling vraagt om bovengemeentelijke regie.»
 Waar het de gemeentelijke beleidsvoering betreft, zoals in de vorige aanbeveling
al is uiteengezet, is het vooral een verantwoordelijkheid van de eigen gemeente.
Gemeentebesturen dienen echter wel in staat te zijn tijdig en effectief passend
beleid te ontwikkelen. Deels gaat het hierbij om gebruik te maken van de al
aanwezige instrumenten (waarover straks meer). Het gaat hier echter ook om
de bovenlokale component. Immers, in gevallen waar bevolkingsdaling niet bij
de grenzen van de eigen gemeente ophoudt, is bovengemeentelijke regie noodzakelijk.
Hierbij moet worden gedacht aan ruimtelijk en woonbeleid zoals het ontwikkelen
van nieuwe woningbouwlokaties en bedrijventerreinen. Onvoldoende regionale
afstemming en intergemeentelijke concurrentie leidt al snel tot ongewenste
consequenties, zoals overaanbod en leegstand.
 
 Bovengemeentelijke regie kan op verschillende manieren gestalte krijgen.
Gemeenten kunnen onderlinge bestuurlijke afspraken maken of zij kunnen gebruik
maken van de mogelijkheden die de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR)
biedt (bijvoorbeeld de Parkstad Limburg). Ook de provincie behoort hier haar
verantwoordelijkheid nemen (zie aanbeveling 6). Uiteraard zijn er ook combinaties
mogelijk, waarbij het dan wel zaak is dat er coördinatie plaatsvindt
op de regievoering (regie op de regie).
 
 Een specifiek aandachtspunt betreft de regievoering op nationaal niveau.
Bevolkingsdaling is een ontwikkeling die tal van departementen raakt, maar
waarvoor (nog) geen coördinerend bewindspersoon aangewezen. Voor de ruimtelijke
aspecten is de minister van VROM als coördinerend minister verantwoordelijk.
Voor de woningbouwaspecten is de minister voor WWI verantwoordelijk. Ten aanzien
van tal van bestuurlijke aspecten, zoals de instandhouding van een adequaat
publiek voorzieningenniveau, de decentrale bestuurskracht, toegesneden interbestuurlijke
verhoudingen en de financiële verhouding is de Staatssecretaris van BZK
de meest aangewezen coördinerende bewindspersoon.
 Aanbeveling 6
 «Bij bevolkingsdaling is een belangrijke rol weggelegd
voor de provincie. Provincies maken nog weinig gebruik van de bestaande mogelijkheden.»
 Het kabinet deelt de mening dat provincies meer gebruik moeten gaan maken
van hun bestaande mogelijkheden (bijvoorbeeld op grond van de Wet ruimtelijke
ordening). Over actievere toepassing van mogelijkheden in de diverse relevante
beleidsdomeinen zal ik contact opnemen met de desbetreffende verantwoordelijke
ministers. De bestaande bevoegdheden zouden daarvoor in beginsel toereikend
behoren te zijn. Daarbij moet met name worden gedacht aan het maken van bovenlokale
ruimtelijke afwegingen. Ook het tijdig afstemmen
van groeiscenario’s van gemeenten op elkaar en op de regio is van belang.
Het is zaak dat provincies in het kader van het financieel toezicht op gemeenten
erop toezien dat gemeenten de gevolgen van de bevolkingsdaling financieel
vertalen in de begroting en meerjarenraming. Een werkgroep van provinciale
financiële toezichthouders op de gemeenten en van BZK als financieel
toezichthouder op de provincies heeft daartoe een protocol ontwikkeld. Tot
slot dienen provincies een actieve rol te vervullen bij het aanbieden van
kennis, kunde en capaciteit ten behoeve van krimpgemeenten.
 Aanbeveling 7
 «De Rijksoverheid moet meer rekening houden met
de grote verschillen in regionale demografische ontwikkelingen.»
 Ook bij het Rijk is de groeigedachte nog rijkelijk aanwezig. Op een aantal
beleidsterreinen, waaronder de verstedelijking, maakt het Rijk de overstap
van groeidenken naar maatwerkdenken.
 
 Het gaat bij deze aanbeveling in de eerste plaats om een aantal onderliggende
(impliciete) noties. Deze noties behelzen dat, ondanks grote verschillen qua
demografische ontwikkeling:
 a. het Rijk verantwoordelijk is voor een adequate verdeling van financiële
middelen over de gemeenten en provincies;
 b. het Rijk – voor zover is sprake is van medebewind – zorg
draagt voor een deel van de randvoorwaarden voor de aanwezigheid van een adequaat
niveau van publieke voorzieningen ook in relatief dunbevolkte gebieden met
een dalende bevolking.
 c. het Rijk bewaakt dat de gemeenten die het aangaat voldoende aandacht
schenken aan de bijzondere problemen van stedelijke gebieden die met krimp
te maken hebben (bijvoorbeeld Parkstad Limburg) of krijgen (bijvoorbeeld Twente).
De problemen in verstedelijkt gebied zijn anders van karakter, maar zeker
niet kleiner dan in dunbevolkte gebieden. Met name realisering van de laatste
uitbreidingslocaties, herstructureringsgebieden
en specifiek krachtwijken in krimpgebieden vereisen bijzondere aandacht.
 d. Het Rijk draagt zorg voor de uitvoerbaarheid van zijn beleid. Het Rijk
zal met name zijn lange-termijnbeleid moeten onderzoeken op houdbaarheid in
de context van demografische krimp en grote regionale verschillen in demografische
ontwikkeling.
 
 Achter deze noties gaat enerzijds de vraag schuil welke mate van solidariteit
van met name groeigemeenten mag worden gevraagd ten behoeve van krimpgemeenten
als er steeds meer krimpgemeenten komen. Met andere woorden hoe veel rek zit
er qua solidariteit in het financiële verdeelstelsel. In het kader van
de «Financiële arrangementen» wordt hierop nader ingegaan.
 
 Daarnaast blijft de vraag welk niveau van publieke voorzieningen als basis
aanvaardbaar geldt en wat de prijs hiervoor mag zijn. Deze voorzieningen zullen
in kaart worden gebracht en vervolgens zal worden beoordeeld wat het aanvaardbare
basisniveau, ook gelet de kosten daarvan, van deze voorzieningen is. Ik zal
hierover de Kamer nader berichten.
 
 Daarop vooruitlopend is het denkbaar dat – uiteraard met inachtneming
van de bestaande financiële kaders – bepaalde financiële arrangementen
dusdanig worden aangepast dat voor krimpgemeenten in relatief dunbevolkte gebieden (Groningen, Fryslân, Zeeuws-Vlaanderen)
de instandhoudingsnormen voor bepaalde voorzieningen worden verruimd. Bij
voortgaande krimp zakken deze voorzieningen op een gegeven moment echter toch
door de bodem. Leidt dat dan tot een verdere verruiming van de instandhoudingsnormen?
Dit soort vragen is in zijn algemeenheid niet categorisch met «ja»
of«nee» te beantwoorden. Nader onderzoek is in dit verband gewenst.
 
 Van een andere orde is het vraagstuk van de bestuurskracht van gemeenten
met een dalend inwonertal. Deze gemeenten zien zich voor zware opgaven gesteld,
waardoor hoge eisen aan hun bestuurskracht wordt gesteld. Schaaldiscussies
en discussies over vormen van (interbestuurlijke) samenwerking kunnen hierdoor
aan urgentie winnen. Voor zover gemeentelijke herindeling in dit soort gevallen
een optie zou zijn, dient in ogenschouw te worden genomen dat juist in de
relatief dunbevolkte delen van het land (Noord-Nederland, Zeeland) vaak nu
al relatief uitgestrekte gemeenten met veel (kleine) kernen bestaan. Verdere
schaalvergroting leidt tot qua oppervlakte nog grotere gemeenten met nog meer
in inwonertal dalende kernen. Daarnaast is bevolkingsdaling één
van de exogene ontwikkelingen die ertoe kunnen leiden dat gemeentebesturen
onder meer dan gemiddelde druk komen te staan. Dit vraagt onder andere om
het opnieuw doordenken van het begrip bestuurskracht in zijn volle breedte.
Het programma «Krachtig bestuur» van mijn ministerie zal hierin
voorzien. Daarbij zal gebruik worden gemaakt van de ervaringen en de kennis
van relevante gemeenten, provincies, organisaties en instellingen.
 Financiële arrangementen
 Aanbeveling 1
 «Krimpgemeenten kunnen tijdelijk hogere uitgaven
hebben dan andere, vergelijkbare gemeenten. Aanpassing van de verdeelsleutel
is niet aan te bevelen. Een hardheidsclausule ligt meer voor de hand.»
 Het beeld wordt met de raden gedeeld dat de tijdelijk hogere uitgaven
in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de desbetreffende gemeente
zijn. Onder omstandigheden kan worden gedacht aan de invoering van een hardheidsclausule,
zoals bijvoorbeeld de Wet op het Voortgezet Onderwijs die al kent. Voorstelbaar
is dat een dergelijke hardheidsclausule in enkele specifieke uitkeringen wordt
aangebracht. Het moet echter om een echte hardheidsclausule gaan bedoeld voor
extreme gevallen. Het gaat hier dan om gemeenten met een snelle en aanzienlijke
bevolkingsdaling, die zonder een beroep op de bedoelde hardheidsclausule te
snel hun voorzieningenniveau zouden moeten aanpassen. Uiteraard is het niet
de bedoeling dat deze hardheidsclausule de prikkel tot aanpassing aan de gewijzigde
omstandigheden wegneemt. Aan de andere kant dient er oog te zijn voor een
doelmatige besteding van publieke gelden en dienen de verschillende overheden
ernaar te streven maatschappelijke kapitaalvernietiging te voorkomen.
 Aanbeveling 2
 «De algemene uitkering uit het gemeentefonds is
gevoelig voor demografische ontwikkelingen. Dit betekent echter niet dat krimpgemeenten
hiervoor gecompenseerd moeten worden om zo hun voorzieningenniveau in stand
te kunnen houden.»
 Deze aanbeveling kan worden onderschreven. De algemene uitkering uit het
gemeentefonds kenmerkt zich door haar overwegende kostenoriëntatie. Daarmee
is het verdeelsysteem dynamisch en dus voldoende gevoelig voor demografische
ontwikkelingen om te voorzien in eventuele specifieke kosten als gevolg van
krimp. Het Periodiek Onderhoudsrapport 2009 toont echter aan dat van dergelijke
meerkosten (nog) geen sprake is. Met de raden ben ik echter van mening dat
het zaak is dit laatste goed te monitoren. Ik heb daarom de suggestie overgenomen
om in het kader van het Periodiek Onderhoudsrapport 2010 aandacht te besteden
aan gemeenten met bevolkingsdaling als specifieke groep. Een eerste analyse
wijst uit dat «krimpgemeenten» op onderdelen wel een typisch uitgaven-
en inkomstenpatroon hebben, maar dat daar een redelijke vergoeding vanuit
het Gemeentefonds tegenover staat.
 
 Met de raden ben ik daarnaast van mening dat het in beginsel niet zo kan
zijn dat gemeenten met een dalend inwonertal om historische redenen recht
hebben op een hoger voorzieningenniveau dan gemeenten met eenzelfde, maar
stabiel inwoneraantal. Van een andere orde is echter de instandhouding van
publieke voorzieningen in relatief dunbevolkte gebieden. In mijn reactie op
aanbeveling 7 bij «Bestuurlijke arrangementen» heb ik gesteld
dat ik gericht onderzoek ter zake wenselijk te achten. Daarin kan dan ook
aandacht worden besteed aan tegenovergestelde effecten van bevolkingskrimp,
zoals optredende efficiencywinsten en wellicht de aanwezigheid van een op
onderdelen juist relatief hoog voorzieningenniveau in dunbevolkte krimpgebieden.
Ik zal de Kamer over dit onderzoek nader berichten.
 Aanbeveling 3
 «Er zijn aanwijzingen dat niet alle specifieke uitkeringen
volledig aansluiten op de kostenontwikkeling bij bevolkingsdaling.»
 Het advies stelt dat er aanwijzingen zijn dat de geldstromen voor personele
en materiële bekostiging van het onderwijs niet volledig aansluiten op
de kostenontwikkeling bij bevolkingsdaling in afzonderlijke gemeenten. In
de Wet op het Voortgezet onderwijs bestaat een soort hardheidsclausule op
grond waarvan gemeenten in overleg kunnen treden met de minsister van OCW,
waarvan echter door gemeenten nog weinig gebruik wordt gemaakt. Staatssecretaris
Van Bijsterveldt heeft in haar brief van 4 december 2008 uw Kamer erop
gewezen dat schoolbesturen die onder invloed van demografische krimp financieel
in de knel komen, een beroep op deze hardheidsclausule kunnen doen.
 
 De raden adviseren een nadere inventarisatie te maken van de verschillende
bestaande verdeelsystematieken in specifieke uitkeringen met name met het
oog op de gevolgen van bevolkingsdaling voor publieke voorzieningen die door
middel van deze uitkering worden bekostigd. Ik neem deze aanbeveling niet
over. De raden doen zichzelf hier namelijk tekort. Zij hebben zelf al een
goede analyse verricht van (potentiële) knelpunten. De onderbelicht gebleven
specifieke uitkeringen zijn voor een groot deel aantoonbaar niet-inwonergevoelig
of van financieel beperkte betekenis. Dat maakt de bedoelde inventarisatie
overbodig. Mochten er nog knelpunten over het hoofd zijn gezien dan zullen
deze zich primair vanuit de beleidssector zelf moeten manifesteren.
Ook kunnen zij zichtbaar worden in de al genoemde Periodieke Onderhoudsrapportage
Gemeentefonds.
 Aanbeveling 4
 «De eigen inkomsten van gemeenten zijn op een aantal
onderdelen gevoelig voor bevolkingsdaling.»
 In het advies wordt terecht opgemerkt dat een daling van de gemeentelijke
belastingcapaciteit uit de OZB, de belangrijkste gemeentelijke belasting,
voor de desbetreffende gemeente leidt tot een grotendeels compenserende stijging
van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Onderzocht zal worden of
en in hoeverre krimp ten aanzien van de riolering en de afvalverwijdering
effect heeft op de hoogte van de lasten. Het onderzoek zal worden ingepast
in de jaarlijkse analyse die het COELO uitvoert naar de inkomsten uit lokale
heffingen.
 
 Ik deel de constatering van de raden dat in krimpgemeenten de grondexploitatie
financieel kwetsbaar kan zijn. Ook hier geldt primair dat tijdige anticipatie
door de desbetreffende gemeentebesturen – een bewijs van voldoende bestuurskracht –
veel kou uit de lucht kan halen. Voor zover de grondexploitatie dan wel de
positie van het grondbedrijf in krimpende gemeenten zodanig is verslechterd
dat de continuïteit van de bedrijfsvoering in het geding is, kan er aanleiding
zijn voor specifieke aandacht van het Rijk, preciezer: de beheerders van het
Gemeentefonds. De oorzaak voor deze verslechtering dient dan wel het directe
gevolg van bevolkingsdaling in de desbetreffende gemeente te zijn.
 Aanbeveling 5
 «Krimpgemeenten kunnen voor herstructureringsopgaven
komen te staan die hun financiële en organisatorische draagkracht te
boven gaat.»
 Deze aanbeveling wordt gerelateerd aan vooral extreme krimp. Aangezien
krimp nooit onverwacht komt en het, zoals al opgemerkt, een meerjarig proces
betreft, ben ik primair van mening dat gemeenten op dit soort herstructureringsopgaven
kunnen anticiperen in hun meerjarenramingen.
 
 Verder moet worden opgemerkt dat een vergelijkbare situatie zich ook kan
voordoen voordat krimp daadwerkelijk inzet, maar waarbij het perspectief van
krimp reeds aanwezig is. Tijdige anticipatie is ook hier geboden. Tevens moet
hier ook een onderscheid gemaakt worden tussen enerzijds leegstand en veroudering
die ontstaat door de fase in de levenscyclus van woningen, bedrijventerreinen
en bedrijfspanden en anderzijds leegstand en veroudering die ontstaat door
krimp. Dat laat onverlet dat in alle gevallen tijdig moet worden geanticipeerd
om negatieve maatschappelijke en financiële gevolgen te ondervangen.
 
 Tal van gemeenten hebben voor verouderde bedrijventerreinen herstructurerings-
of transformatieplannen gereed of in ontwikkeling, waarbij onder meer woningbouw
als kostendrager wordt ingezet. Bij afnemende woningvraag door krimp kunnen
dergelijke plannen niet of moeilijk(er) uitvoerbaar worden. Waar de uitvoering
van de desbetreffende herstructurerings- of transformatieplannen volledig
of nagenoeg volledig door woningbouw zou moeten worden gefinancierd, moet
worden afgezien van de uitvoering van deze plannen. Een tijdige kritische
beoordeling van dergelijke plannen op noodzakelijkheid, wenselijkheid en haalbaarheid
door de provinciale toezichthouder is daarom geboden.
 
 Zoals al opgemerkt, ga ik ervan uit dat gemeenten op tijd zullen anticiperen
in hun ruimtelijke plannen om niet onverwacht geconfronteerd te worden met
kostbare en onvoorziene herstructureringsopgaven. In de voornemens van het
kabinet ten aanzien van de 2009 te maken verstedelijkingsafspraken 2010–2020
is gekozen voor een gedifferentieerde, oftewel regiospecifieke benadering.
Dit biedt ruimte aan stedelijke regio’s die met krimp te maken hebben,
zoals de Parkstad Limburg, om deze krimp effectief te adresseren in het door
haar op te stellen gebiedsdocument ten aanzien van de verschillende relevante
aspecten van de verstedelijking, zoals lopende projecten en bestaande afspraken,
maar ook knelpunten en dilemma’s. Dit moet leiden tot een goede analyse
van de relatie tussen krimp en stedelijke vernieuwings- dan wel herstructureringsopgave.
De precieze rol van alle betrokken overheden en marktpartijen bij een en ander
moet vervolgens worden vastgesteld.
 
 In het programma «Mooi Nederland»
wordt in het kader van het tegengaan van een verdere verrommeling van Nederland
ingezet op een slim en zuinig gebruik van bedrijventerreinen. Tegelijkertijd
is voldoende ruimte om te ondernemen een belangrijke voorwaarde voor regionale
concurrentiekracht. Naast een betere regionale regie op de ontwikkeling van
nieuwe bedrijventerreinen, wordt daarom ingezet op een meer ambitieuze herstructurering
van verouderde bedrijventerreinen. In lijn met de nieuwe aanpak van het bedrijventerreinenbeleid
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 253, nr. 8) heeft
het kabinet gekozen voor een regionale aanpak. In diverse pilots – waaronder
een pilot in een krimpregio als Parkstad Limburg – wordt in kaart gebracht
hoe regionale samenwerking op dit gebied kan plaatsvinden en worden business
cases uitgewerkt. Eind 2010 zullen de resultaten van deze pilots beschikbaar
zijn. Verder zal er in september 2009 een convenant worden afgesloten tussen
rijk, provincies en gemeenten over bedrijventerreinen.
 Budgettaire consequenties
 Tijdens de bestuurdersconferentie van 17 juni 2009 is ook gesproken
over de meerkosten bij bevolkingsdaling. Het is van belang dat onderzoek wordt
verricht naar de omvang en achtergronden van de meerkosten. Aan de hand daarvan
kan dan besloten worden of herverdeling van middelen binnen dan wel tussen
financiële arrangementen binnen de huidige budgettaire kaders noodzakelijk
is.
 Tot slot
 Het kabinet onderkent dat bevolkingsdaling onvermijdelijk is. Die onvermijdelijkheid
betekent echter niet dat bevolkingsdaling per se een probleem hoeft te zijn.
Sterker nog: bevolkingsdaling biedt ook tal van kansen. Bevolkingsdaling is
goed voorspelbaar is en zal in veruit de meeste gemeenten geleidelijk verlopen.
De uitdaging is gelegen in het tijdig maken van de juiste keuzes en het treffen
van de juiste maatregelen teneinde die kansen zo goed mogelijk te benutten.
Het advies van de ROB en de RFV en dit kabinetsstandpunt bieden een eerste
mogelijkheid voor een dergelijke beleidsontwikkeling. Het is de ambitie van
het kabinet om in deze kabinetsperiode deze beleidsontwikkeling goed op de
rails te zetten.
 
 Niet overal in Nederland zal bevolkingsdaling zich op hetzelfde moment
voordoen. In enkele regio’s daalt de bevolking nu al, in andere zal
dat binnen afzienbare tijd het geval zijn en in weer andere delen van het
land blijft de bevolking nog enkele decennia doorgroeien. Voor Nederland als
geheel wordt het omslagpunt rond 2035 verwacht. Een en ander vraagt om beleidsdifferentiatie.
Een algemene vraag in dat verband is of en in hoeverre de beleidsinstrumenten
en institutionele arrangementen kunnen voorzien in een dergelijke differentiatie.
 
 Mede in het kader van het Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling zullen de
komende tijd concrete knelpunten, best practises, nieuwe
inzichten en nog onbeantwoorde kennisvragen worden geïnventariseerd.
Een ander zal leiden tot een aanvullende analyse die zal worden opgenomen
in het «Interbestuurlijk actieplan bevolkingsdaling biedt nieuwe kansen».
In dat actieplan kunnen ook de daarvoor in aanmerking komende suggesties uit
de reacties van VNG en IPO op dit kabinetsstandpunt een passende plaats krijgen.
 
 Inherent aan de in de vorige alinea aangeduide demografische verschillen
tussen regio’s, is ook de vraag in welke mate van groeiende regio’s
solidariteit mag worden gevraagd ten opzichte van krimpende regio’s.
Het uitgangspunt van het kabinet is dat die vraag positief dient te worden
beantwoord. De wijze waarop wij in Nederland de financiële verhouding
met de decentrale overheden hebben vormgegeven, biedt daarvoor – naar
het zich thans laat aanzien – voldoende ruimte.
 
 In dit kabinetsstandpunt wordt een gedeelde beleidsmatige verantwoordelijkheid
van de diverse overheden voor bevolkingsdaling gestipuleerd. Veelal zijn het
vooral de gemeentelijke overheden die een eerste verantwoordelijkheid dragen.
In aanvulling daarop dient echter op bovenlokaal, dat wil zeggen provinciaal
en regionaal, niveau meer werk te worden gemaakt van afstemming, coördinatie
en regie. Dit geldt bijvoorbeeld voor het plannen en realiseren van woningbouwlokaties
en bedrijventerreinen, maar ook het arbeidsmarktbeleid in de publieke sector.
De rol van de rijksoverheid dient zich met name te concentreren op het faciliteren
van gericht en adequaat beleid op de decentrale niveaus. De rol van de diverse
overheden zal in het uit te brengen «Interbestuurlijk actieplan bevolkingsdaling
biedt nieuwe kansen» verder worden uitgewerkt.
 
 
 
 Dit advies is door de ROB/RFV aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 
 Het rapport «Structurele Bevolkingsdaling: een urgente nieuwe invalshoek
voor beleidsmakers» (auteurs: Wim Derks, Peter Hovens en Leo Klinkers,
in opdracht van de secretarissen van de VROM-raad en de VenW-raad, februari
2006) heeft ertoe geleid dat het ministerie van BZK een kenniskamer heeft
georganiseerd over het onderwerp bevolkingsdaling. In dat kader zijn vervolgens
de ROB en de RFV gevraagd een advies terzake uit te brengen. Voor de ontwikkeling
van het denken over bevolkingsdaling is voorts het RPB-rapport, «Krimp
en Ruimte; bevolkingsafname, ruimtelijke gevolgen en beleid», van belang
geweest. Naar aanleiding van het verschijnen van dit rapport hebben RPB en
VROM in 2006 een conferentie over bevolkingskrimp georganiseerd.
 
 
 Zie voor deze problematiek ook het rapport «Naar een toekomst die
werkt» van de commissie-Bakker.
 
 
 Ter illustratie: in bepaalde oude forenzengemeenten is mede als gevolg
van planologische beperkingen sprake van krimp. De samenstelling van de bevolking
blijft echter redelijk evenwichtig. Dat is anders in gemeenten in de periferie
van het land waar niet alleen verregaande vergrijzing en ontgroening optreedt,
maar bovendien hoger opgeleide jongeren bovenproportioneel vertrekken.
 
 
 De POR verschijnt jaarlijks als bijlage bij de gemeentefondsbegroting.
 
 
 Deze motie vraagt de regering om een onderzoek naar de vraag hoe bekostigingsstelsels
voor voorzieningen van gemeenten die te maken hebben met grootschalige nieuwbouw,
zodanig kunnen worden aangepast dat voorzieningen tijdig beschikbaar komen.
Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 31.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 289, nr. 46.
 
 
 Brief van staatssecretaris Van Bijsterveldt aan de gedeputeerde van Onderwijs
van de provincie Limburg, d.d. 9 december 2008.
 
 
 De VNG stelt in haar reactie op het kabinetsstandpunt dat het lokale perspectief
van de krimpproblematiek centraal behoort te staan.
 
 
 Vgl. het bestuursakkoord met de provincies waarin ook aandacht is besteed
aan bedrijventerreinen en de positie van niet-rechtstreekse gemeenten op het
gebied van de ISV en de BLS.
 
 
 Waarbij het uiteraard de vraag is of deze locaties überhaupt nog
moeten worden gerealiseerd.
 
 
 De VNG bepleit in haar reactie op dit kabinetsstandpunt onderzoek naar
de beschikbaarheid en functie van voorzieningen in dunbevolkte gemeenten.
 
 
 Het is aannemelijk dat een en ander voor dichtbevolkte krimpgebieden,
zoals de Parkstad Limburg, anders ligt.
 
 
 De VNG pleit in haar reactie op het kabinetsstandpunt ervoor om in dit
verband aanpassing van het gemeentefonds optioneel te houden. Daarmee gaat
zij een stap verder dan de monitoring die het kabinet terzake wenst.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 289, nr. 46.
 
 
 Het innovatieprogramma «Mooi Nederland» is één
van de drie beleidsprioriteiten van minister Cramer van VROM. Zie hierover:
http://www.vrom.nl/pagina.html?id=32949