Rijksbegroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 1997; Verslag algemeen overleg over de brief van 15-1-1997 inz. toewijzing onderwijsaanbod voor de verpleegkundige en verzorgende beroepen (CREBO)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-VIII, nr. 93

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

29-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-VIII nr. 93

11-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar
1997nr. 93VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 11 april 1997De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 28 januari 1997 overleg gevoerd met minister Ritzen van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen over diens brief van 15 januari 1997 inzake de toewijzing van onderwijsaanbod voor de verpleegkundige en verzorgende beroepen
(CREBO).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Cornielje (VVD) herinnerde eraan dat hij in het overleg
op 7 november 1996 criteria heeft genoemd waaraan de VVD-fractie dit conceptbesluit
over de toewijzing van onderwijsaanbod zou toetsen. Over het algemeen was
hij tevreden over de voorstellen. Hij wilde vasthouden aan het door hem toen
geaccepteerde aantal licenties (achttien), want bij een groter aantal zouden
instellingen die veel inserviceopleidingen hebben overgenomen, in de problemen
kunnen komen doordat meer leerlingen voor een dagopleiding zouden kunnen kiezen.
Hij was de minister wel erkentelijk voor de ruimte die deze in zijn voorstellen
heeft gelaten. Een ander belangrijk criterium is de spreiding over het land.
De heer Cornielje heeft in november ook gezegd dat bij invulling van strategische
allianties het ROC-concept ten volle waargemaakt moet kunnen worden.Wat het gebied Groningen-Drenthe betreft, betreurde hij het dat het Noorderpoortcollege,
dat ál het inserviceonderwijs in Groningen heeft overgenomen, niet
een volle licentie heeft gekregen. Hij pleitte ervoor dit college en het Alfacollege
een volle licentie toe te wijzen, omdat beide behoren tot de groep van twaalf
scholen die volgens de criteria van de minister zélf, recht hebben
op toewijzing van een licentie. Er is inderdaad sprake van een zekere concentratie
in dat gebied, maar het Alfacollege heeft ook een vestiging in Hoogeveen en
als de scholen onderling afspreken niet op elkaars markt te gaan opereren,
behoeft de toewijzing niet tot concurrentie te leiden.Het is een uitstekende zaak dat de vier ROC's in Overijssel de handen
ineen hebben geslagen en gezamenlijk één aanvrage hebben ingediend,
die ook is toegewezen. Wel dient onderlijnd te worden dat de toewijzing aan Hengelo is geschied onder het beslag van die strategische alliantie.
Dat betekent dat men ook in Zwolle binnen het convenant met opleidingen kan
beginnen.In Midden- en Noord-Limburg zag de heer Cornielje nog een witte vlek wat
deze opleidingen betreft. Het is heel moeilijk voor het Interven Over Maascollege
om een strategische alliantie aan te gaan met Zuid-Limburg, omdat er door
de slechte verbindingen moeilijk een leerlingenstroom naar het zuiden op gang
kan komen. Het ROC-concept kan dan ook niet waargemaakt worden. Zijns inziens
moet het daarom mogelijk zijn ook dit college een licentie te geven.De in Overijssel zo succesvol toegepaste strategische alliantie zal ook
elders gehanteerd moeten kunnen worden, bijvoorbeeld in het Utrechtse. De
Amerlanden heeft zich uitgesproken voor samenwerking met Utrecht, maar deze
alliantie is niet totstandgekomen om een de reikwijdte van dit overleg overstijgende
reden. Is het de minister mogelijk om aan licenties die hij voornemens is
te geven, alsnog de voorwaarde te verbinden dat men een strategische alliantie,
een samenwerkingsovereenkomst, aangaat, opdat er binnen een regio afspraken
worden gemaakt over de verdeling van de opleidingen? Dat zou moeten gelden
voor De Amerlanden en Utrecht en eventueel ook voor het Nova College en Amsterdam.
Het Nova College heeft in dit gebied het meeste inserviceonderwijs buiten
Amsterdam overgenomen. Het zou voor de hand liggen dat dit college een licentie
kreeg, maar om te voorkomen dat te veel dagopleidingen starten, zou ook hier
samenwerking gevraagd kunnen worden.Waarom heeft in het gebied Den Haag/Leiden/Gouda alleen Haaglanden een
licentie gekregen? Waarom is Den Haag, ROC Leiden en Midwest Groep niet ook
gevraagd samen te werken en de opleidingen binnen de regionale arbeidsmarkt
te verdelen? Op andere terreinen werkt men in deze regio ook goed samen. Dan
zouden per saldo al die instellingen de niveau-4-opleiding kunnen verzorgen
binnen het kader van de macrodoelmatigheid.In het Rijnmondgebied is volgens de heer Cornielje nog ruimte voor toewijzing
van een extra licentie. Hij dacht daarbij aan het Albeda College, dat een
afspraak heeft met de TRE-groep in Den Haag, die heeft gezegd hier geen opleiding
te willen starten.Hij stelde vast dat hij voor de regio Den Haag door hem gewenste toekenning
van licenties geen denominatieve redenen heeft aangevoerd. Het ging hem om
de kwaliteit van het beroepsonderwijs. Dat de denominaties door die toewijzing
zouden worden versterkt, is een tweede.Mevrouw Sterk (PvdA) vond het aantal voltijddagopleidingen
niveau 4 aan de krappe kant. Net als op 7 november vroeg zij waarom de minister
het aantal licenties centraal wenst te bepalen, of zich dat niet vanzelf reguleert,
of het wel van wijsheid getuigt om er aanvankelijk twaalf of veertien te willen
uitgeven en of voor de regio Noord-Holland/Utrecht vier volledig samenhangende
stelsels wel voldoende zijn, gezien het grote aantal zorginstellingen aldaar
en gezien de grotestedenproblematiek. Waarom denkt de minister nu aan een
minimum van zestien licenties? Er staan nog wel acht ROC's in den lande te
popelen om een licentie voor zo'n niveau-4-dagopleiding. De criteria waren
haar niet voldoende duidelijk. Zij kreeg het gevoel dat de minister als een
soort Sinterklaas licenties uitdeelt. Om de beslissing goed te kunnen toetsen,
vroeg zij de bewindsman zijn argumenten voor toekenning nog eens op een rij
te zetten.Bij interruptie werd erop gewezen dat in november de toetspunten zijn
vastgesteld en dat dit overleg slechts wordt gehouden, omdat de Kamer toen
van oordeel was dat het veld nog een mogelijkheid moest hebben om te reageren.
In het overleg van 7 november is vastgesteld, dat het aan het veld overlaten
vaan deze zaak, zou kunnen leiden tot veel voltijddagopleidingen
met te weinig leerlingen en tot te weinig voltijdinserviceopleidingen.Mevrouw Sterk stelde dat het nu kan voorkomen dat een ROC personeel van
een inserviceopleiding heeft overgenomen, maar niet de bijbehorende opleidingsmogelijkheid
krijgt, omdat een ander ROC in de regio het complete samenhangende onderwijsaanbod
heeft gekregen. Haars inziens moet nog iets zorgvuldiger worden gekeken naar
de weging van alle kandidaten voor licenties vanwege de concurrentie die vooral
zal ontstaan tussen bij elkaar in de buurt gelegen ROC's. Er schijnt dan weglek
mogelijk te zijn. In het veld wordt verwacht dat zorginstellingen niet zullen
willen afnemen bij een deficiënt ROC en naar een ander ROC zullen stappen.
Dat zou ook nog tot wachtgeldconsequenties kunnen leiden.Mevrouw Van Vliet (D66) sloot zich in grote lijnen aan bij
de woorden van de heer Cornielje. Zij sloot zich volledig aan bij de opmerking
dat het achttiental licenties uitgangspunt moet zijn. Het was haar wat het
HBO (niveau 5) betreft opgevallen dat er al sprake is van negentien licenties
en dat er misschien een twintigste licentie naar Tilburg gaat, terwijl verwacht
mag worden dat er meer MBO-verpleegkundigen niveau 4 zullen komen. Is de verhouding
daarbij niet zoek?Mevrouw Van Vliet achtte het wenselijk dat er in de Randstad een niveau-4-licentie
bijkomt, maar zag ook de logica voor een extra licentie in Noord-Holland.
Edoch, twee extra licenties zou te veel zijn. Zou het Albeda College, eventueel
in samenwerking met de TRE-groep, voor een licentie in aanmerking kunnen komen
of zou er moeten worden gekozen voor een opleiding bij Zaanstad in de buurt?
Zij zou het op prijs stellen als de minister de colleges en haar fractie op
deze punten tegemoet kwam, omdat de argumentatie van de betrokken instellingen
goed onderbouwd is.De heer Van der Vlies (SGP) had, lettend op de voorgeschiedenis,
begrip voor sommige onderdelen van wat de minister voornemens is te besluiten,
maar niet voor enkele andere onderdelen. Hij herhaalde zijn in het overleg
van 7 november gemaakte opmerking dat het gaat om een samenhangend opleidingsstelsel
voor de verplegende en verzorgende beroepen, een identiteitsgevoelige materie.
Dat betekent dat moet worden getracht een acceptabele denominatieve spreiding
te bereiken. Hij had begrip voor de argumentatie van de heer Cornielje betreffende
bepaalde regio's, instituten en scholen en kon zich daarbij ook wel aansluiten.
De heer Cornielje heeft zijn beoordeling losgemaakt van de denominatieve inkleuring,
maar de heer Van der Vlies veronderstelde dat niemand het hem euvel zal duiden
dat hij die denominatieve inkleuring juist accentueert. Het viel hem tegen
dat slechts één christelijk ROC (Ede) zonder voorbehoud niveau
4 (beroepsopleidende leerweg) heeft gekregen, terwijl er nog vier aanvragen
waren, waarvan er mogelijk nog één wordt gehonoreerd. Volgens
hem is er dus geen sprake van de gewenste spreiding. Hij vroeg de minister
het conceptbesluit te verantwoorden tegen het licht van de argumenten van
de aanvragende scholen.Het Plancius-college te Rotterdam en het Saldenuscollege te Amersfoort
staan op het punt te fuseren en hebben een samenwerkingsverband met de hogeschool
De Vijverberg-Velua voor niveau 5. Er moet een samenhangend stelsel komen,
maar daarin zal dan nu wel op niveau 4 een gat zitten. In het vorige overleg
heeft de minister het verzoek van de heer Van der Vlies om een licentie niveau
4 voor het reformatorisch cluster helaas afgewezen. Het ging in de WEB om
het kúnnen voortbestaan van die scholen. Door de besluitvorming en
de totstandkoming van de WEB zijn die scholen flink vooruitgeholpen, iets
waarvoor de heer Van der Vlies dankbaar was, maar de scholen moeten wel adequaat
kunnen meedoen in de ontwikkeling van het samenhangende stelsel. De scholen
in de omgeving zullen blijkens een analyse van arbeidsmarktrelevante
factoren en de geprognosticeerde beroepspraktijkvormingsplaatsen, geen negatieve
resultaten ondervinden van zo'n licentie. Hij verzocht de minister nogmaals
in dezen prudent en liefst toeschietelijk te zijn. Als er dan in het kader
van de strategische alliantie een verbinding moet worden gelegd met het Menso
Altingcollege in Groningen, dan bestaat daartoe een zekere bereidheid, ook
al is zo'n constructie niet inhoudelijk beoogd in het ROC-concept.De heer Reitsma (CDA) stelde vast dat de minister de afspraak
is nagekomen om het concept-besluit vóór februari aan de Kamer
voor te leggen. Hoe langer hij nadacht over de vraag «zijn we goed bezig?»,
hoe meer de heer Reitsma daaraan twijfelde.De WEB geeft de 40 ROC's in beginsel planningsvrijheid, zij het dat de
minister na een daartoe strekkend advies van de ACOA, kan ingrijpen. Zo'n
27 instellingen hebben een licentieaanvraag ingediend, terwijl de minister
niet meer dan achttien licenties wil uitgeven. De heer Reitsma vroeg zich
af of dat niet strijdig is met de wet. Eigenlijk wordt nu de oude procedure
van het (bewust in de WEB afgeschafte) plan van scholen weer opgepakt, zonder
dat er vooraf criteria zijn opgesteld, met alle risico's van subjectieve beoordelingen
van dien. Hij was dan ook ongelukkig met de gevolgde procedure. Omdat het
zeer wel mogelijk is dat er op niet te lange termijn nog een aantal opleidingen
naar de ROC's moeten worden overgeheveld, is er zijns inziens alle aanleiding
om te bekijken of de gekozen bestuurlijke invalshoek de juiste is. Hij kwam
tot het oordeel dat er voor een principieel andere benadering zou moeten worden
gekozen. Erkend moet worden dat planningsvrijheid kan leiden tot een groot
aanbod en tot een forse verschuiving van de beroepsbegeleidende leerweg naar
de beroepsopleidende leerweg. De minister zal uit zorg daarover voor de nu
voorgestelde procedure hebben gekozen. Het is evenwel de vraag of die zorg
mag leiden tot een indammen van het volume tegen de geest van de WEB in, dan
wel of via andere instrumenten moet worden gepoogd het volume te beperken.Bij interruptie werd eraan herinnerd dat de Kamer in november akkoord
is gegaan met deze procedure. Vervolgens werd gevraagd of de heer Reitsma
het in het kader van de WEB geoorloofd acht dat een samenwerkingsovereenkomst
verplicht wordt gesteld waarbij in een bepaalde regio afspraken worden gemaakt
over het opleidingsaanbod.De heer Reitsma herinnerde eraan dat hij zich niet had gecommitteerd aan
het aantal van achttien. Hij kon toen niet beoordelen hoe de minister de macrodoelmatigheid
zou invullen. Ook hij vond dat er instrumenten moeten worden ingezet om te
voorkomen dat 's ministers zorg werkelijkheid wordt. De heer Reitsma dacht
aan het inzetten van het instrument «bekostiging». Ook zou zijns
inziens kunnen worden gedacht aan een (vrijwillige) numerus fixus zoals bij
het HBO. Zonder de geest van de WEB aan te tasten, zou dan dezelfde doelstelling
worden bereikt. Een strategische alliantie op vrijwillige basis is ook een
bruikbaar instrument en niet in strijd met de geest van de WEB. Zijns inziens
zijn er te weinig objectieve criteria voor het niet-honoreren van een aantal
van de 27 aanvragen.De heer Reitsma kon uiteraard instemmen met een licentie voor de twaalf
bestaande opleidingen en met het invullen van witte vlekken, zij het dat hij
zich afvroeg waarom niet alle witte vlekken zijn weggewerkt en dan met name
de witte vlek in Limburg. Hij sloot zich wat het Noorderpoortcollege en het
Alfacollege betreft aan bij de lijn-Cornielje.Hij was zeer teleurgesteld dat bij de spreiding vrijwel geen rekening
is gehouden met denominatie, wat uiteraard een zwaarwegend punt is voor de
CDA-fractie. Allerlei zorginstellingen hebben hiertegen dan ook heftig geprotesteerd.
Het was de bedoeling het inserviceonderwijs evenwichtig over Nederland te
verdelen. Daar waar het gekoppeld wordt aan de zorginstellingen, is er ook
sprake van denominatieve invulling en dan mag ervan worden uitgegaan
dat daarmee in het onderwijsaanbod rekening wordt gehouden. Dat ontbreekt
grotendeels in de aanvulling op de bestaande twaalf.Desgevraagd betoogde de heer Reitsma dat bij de WEB in de eerste plaats
werd uitgegaan van de regionale spreiding, gericht op de arbeidsmarkt, maar
dat er vervolgens, net als bij de ROC-vorming, rekening zou moeten worden
gehouden met het feit dat vanuit een bepaalde denominatie onderwijs kan worden
gegeven binnen het kader van de regionale spreiding. Het is opvallend dat
er in Friesland, Flevoland, Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland met zes
miljoen inwoners, geen algemeen christelijk onderwijs op dit vlak gegeven
wordt. Dat kan volgens hem niet.Bij interruptie werd erop gewezen dat vele zorginstellingen, inserviceopleidingen
en ziekenhuisscholen zelf hebben gekozen voor aansluiting bij een ROC. De
heer Reitsma betoogde dat het opvallend is dat op één na de
aanvragen van een bepaalde denominatie niet zijn gehonoreerd, terwijl zorginstellingen
eraan hechten dat er in het spreidingsplan wel rekening wordt gehouden met
die denominatie. De minister zou een correctie kunnen aanbrengen door de aanvraag
van de ASA-groep wél te honoreren.De heer Reitsma sloot zich wat Limburg en het Albeda College betreft aan
bij de woorden van de heer Cornielje. Waarom is de aanvraag van Deventer wél
gehonoreerd en die van Apeldoorn niet, terwijl zij gezamenlijk één
project hebben ingediend?Resumerend deed de heer Reitsma een dringend beroep op de minister om
op basis van de principiële lijn een andere invalshoek te kiezen en meer
aanvragen te honoreren en om via andere instrumenten het probleem van een
te groot volume aan te pakken.Bij interruptie werd gevraagd of hij van mening is dat het totaalplaatje
wel denominatief evenwichtig is als het Alfacollege, het Over Maascollege,
het Albeda College en de ASA-groep een licentie krijgen.De heer Reitsma was van oordeel dat als het grootste deel van de nieuwe
aanvragen was gehonoreerd, het probleem zou zijn opgelost. Wordt vastgehouden
aan de lijn van de minister – en er kan nu niet veel meer veranderd
worden – dan moeten de genoemde uitbreidingen worden aangebracht. Het
antwoord op de vraag was dus «ja». Antwoord van de regeringDe minister was dankbaar voor de over het algemeen betrachte
consistentie bij de benadering van de ingediende aanvragen, die zijns inziens
onmogelijk allemaal kunnen worden ingewilligd, uitgaande van de opvattingen
over goed onderwijs. Goed onderwijs is goed gefinancierd onderwijs met een
redelijke schaalgrootte en aansluitend bij de arbeidsmarkt (in ontwikkeling).Het gaat om de laatste loodjes van een lastige operatie. Nadat er twintig
jaar is gepraat over de overdracht van de opleiding verpleging en verzorging
vanuit de gezondheidssector naar de onderwijssector, is het nu zover. De minister
was ervan overtuigd dat de operatie met succes kan worden afgerond, maar dat
daarbij wel uiterste terughoudendheid moet worden betracht en dat men vervolgens
de vinger aan de pols moet blijven houden. Zijns inziens moet nu niet te veel
dynamiek worden gegenereerd, omdat dat wel eens verkeerd zou kunnen uitpakken.
Derhalve dient te worden uitgegaan van het bestendigen van de status quo.
Dat geldt niet inhoudelijk, want er is veel bereikt in termen van het herdefiniëren
van de opleidingen en van het doorbreken van de scheiding tussen bejaardenverzorgsters,
wijkverpleegsters en de ziekenhuisverpleegsters. Het bestendigen van de status
quo geldt wel voor de verdeling tussen de beroepsbegeleidende en beroepsopleidende
leerwegen, omdat een wijziging daarin gemakkelijk tot een ongewenst en vrijwel
niet terug te draaien resultaat zou kunnen leiden. Over de wenselijkheid
van terughoudendheid bestond volgens de minister op 7 november al overeenstemming
tussen de Kamer en hem. De heer Reitsma heeft er zich toen wel niet vóór
verklaard, maar ook niet tegen. Dat overleg en de behandeling van de ontwerp-WEB
ademden de geest van: vrijheid voor de instellingen, maar wel gekanaliseerd.
Dat kanaliseren is nodig, omdat instellingen de gevolgen van hun gedrag op
andere instellingen niet (kunnen) overzien. Later zal dan meer ruimte geboden
worden, zoals op 7 november aan de orde kwam, toen er werd gesproken over
de additionele opleidingen.Het ministerie van VWS, waarmee op dit stuk wordt samengewerkt, heeft
het ministerie van OCW de arbeidsmarktprognoses gegeven, gebaseerd op de verdeling
beroepsopleidend/beroepsbegeleidend. In dat kader is de toekenning van zestien
aanvragen (de twaalf huidige MDGO-VP-opleidingen plus vier) al aan de ruime
kant. Het Alfacollege behoort tot de twaalf, want de al toegekende opleidingen
worden gehandhaafd. Mogelijk is er verwarring ontstaan door de aantekening
bij het Alfacollege: «in combinatie met Noorderpoortcollege».
Internationaal bestaat algemeen de gedachte dat er meer aandacht moet worden
besteed aan de combinatie leren en werken, omdat het beroepsbegeleidende (het
duale) traject een belangrijke rol kan spelen in het opvangen van jongeren
die anders niet gemotiveerd zijn tot het volgen van onderwijs. Desondanks
dreigt internationaal het beroepsbegeleidend onderwijs te verdwijnen. Dat
is ook in Nederland het geval.Het is geen wet van Meden en Perzen dat er alleen een goede beroepsopleidende
leerweg is, als er ook een beroepsbegeleidende leerweg bij is of omgekeerd.
Wel is geprobeerd naast elkaar bestaande beroepsopleidende en beroepsbegeleidende
leerwegen bij elkaar te brengen. Dit laat onverlet dat ze ook afzonderlijk
kunnen bestaan. Als er een heel nieuw systeem moest worden ontworpen, zou
dat ongetwijfeld anders zijn, maar er moet nu eenmaal uitgegaan worden van
de bestaande situatie met veel beroepsopleidend en beroepsbegeleidend onderwijs.De ontwikkeling richting samengaan van MDGO-opleidingen en inserviceopleidingen
is voor een belangrijk deel het gevolg van aan beide kanten gesignaleerde
problemen: het zwartboek van de inserviceopleidingen en de grote werkloosheid
onder afgestudeerde MDGO-VZen VP-leerlingen. Het bij de licentietoekenning
inhaken op de huidige capaciteit lijkt dan ook voor de hand liggend.Bij interruptie werd betwijfeld of het volumeprobleem wordt getackeld
met het verstrekken van zestien of achttien licenties, omdat de instellingen
via allianties en dergelijke de mogelijkheid hebben van redelijk fijnmazige
constructies. Wordt op het via die weg aanbieden geen rem gezet en is er grote
interesse voor, dan zal er bij zestien licenties net zo goed een volumeprobleem
ontstaan als bij tweeëntwintig licenties.De minister herinnerde eraan dat in gezamenlijkheid voor deze procedure
is gekozen. Hij kon niet overzien of met de gekozen lijn alle problemen zullen
worden opgelost, maar het debat over de verhouding beroepsbegeleidend/beroepsopleidend
zal in de komende jaren nog wel voortgezet worden. Terughoudendheid leek hem
in dezen gewettigd in het kader van een «no regretscenario». Het
is prima dat instellingen in folders vorm proberen te geven aan hun belangrijkheid
voor de regio, maar het Rijk heeft daarbij een andere verantwoordelijkheid.
Als er veel licenties voor de beroepsopleidende leerweg worden toegekend,
kan het niet anders dan dat de beroepsbegeleidende leerweg veel minder leerlingen
krijgt, wat inderdaad financiële gevolgen zal hebben.Naar aanleiding van een interruptie betoogde de minister het onlogisch
te vinden dat een ziekenhuis waarvan de inserviceopleiding plus het personeel
door een ROC is overgenomen, een beroep zou doen op een ander ROC als het
overnemende ROC geen voltijdopleiding niveau 4 heeft. Immers, het ziekenhuis
had zelf alleen de beroepsbegeleidende leerweg. In het verleden hebben de
ziekenhuizen juist heel aarzelend gestaan tegenover de beroepsopleidende
leerweg. De bewindsman voorzag bovendien op de arbeidsmarkt betere kansen
voor afgestudeerden van de beroepsbegeleidende leerweg. Hij ging er wel van
uit dat de instellingen zullen proberen te zorgen voor goede contacten met
de ziekenhuizen e.d., onder meer via de praktijkvormingsplaatsen. De NZF en
andere organisaties vinden het het belangrijkst dat de combinatie van beroepspraktijk
en opleiding in stand blijft. Dus instellingen die wél niveau 4 beroepsbegeleidend,
maar niet beroepsopleidend hebben, behoeven zich echt geen zorgen te maken
over hun positie.In de circulaire is de strategische alliantie als belangrijk toetsingselement
genoemd. De minister bleef hieraan hechten, maar meende dat er geen licentie
kan worden verleend onder de dwingende voorwaarde dat er een strategische
alliantie wordt gevormd. Dan zou bijvoorbeeld moeten worden gezegd: Haaglanden
krijgt geen licentie, tenzij alsnog wordt voldaan aan de conditie dat er een
strategische alliantie is aangegaan. Desgevraagd beaamde de bewindsman dat
een convenant, voorzien van handtekeningen, als bewijs van een strategische
alliantie wordt aangemerkt en een principeafspraak niet. Bij de beoordeling
van de aanvragen heeft het bestaan van een strategische alliantie sterk meegeteld.De bestaande twaalf opleidingen waren niet evenwichtig verdeeld over den
lande en de regio's. Het Alfacollege en het Menso Altingcollege zijn heel
specifiek van aard. Voor het Noorderpoortcollege zou waarschijnlijk meteen
ruimte zijn gemaakt, ware het niet dat de verhouding beroepsopleidend/beroepsbegeleidend
80:20 was. Als de verhouding meer overeenkwam met de regionale arbeidsmarktbehoefte
zou de minister bereid zijn de licentie voor de beroepsopleidende leerweg
niveau 4 toe te kennen.Bij zijn beoordeling van de aanvragen is hij uitgegaan van het bestaande
aanbod. In Noord- en Midden-Limburg bevat dat geen beroepsopleidende leerweg.
De bewindsman had er wel begrip dat men zo'n leerweg daar wenst, maar wilde
niet aan die wens tegemoetkomen, omdat anders andere streken op grond van
slechte verbindingen om een licentie zouden kunnen vragen. Het Interven Over
Maascollege kan een strategische alliantie aangaan met Maastricht en om de
aanvraag van de beroepsopleidende leerweg niveau 4 meer kans te bieden.Naar aanleiding van een interruptie wees de minister erop dat ROC Midden-Brabant
en ROC Eindhoven een niveau 4-beroepsopleiding is toegekend. De vervoersproblemen
in Noord- en Midden-Limburg zijn veel groter dan die in Brabant.Bij interruptie werd erop gewezen dat er weliswaar geen beroepsopleidende
leerweg in Noord- en Midden-Limburg is, maar dat álle inserviceopleidingen
in dat gebied hebben gezegd, zich aan te sluiten bij ROC Roermond. Dan zou
het logisch zijn om Roermond een licentie voor een beroepsopleiding niveau
4 te geven. Het ROC heeft ook afspraken met hogescholen in Nijmegen en er
is sprake van enige samenwerking met Brabant. Het ROC ligt wel heel strategisch.
Bij de behandeling van de ontwerp-WEB is gezegd dat logische regio's in acht
genomen moeten worden. Dan kan men niet om samenwerking tussen Roermond en
Maastricht vragen.De minister wilde deze kwestie «in de wacht» zetten.Met betrekking tot het Albeda College is er kennelijk sprake geweest van
misverstanden. Mede gegeven het terugtrekken van de TRE-groep en het DaVinci-college,
is er alle reden het Albeda College in de licentielijst op te nemen.Het Nova College ligt in een gebied met ruime voorzieningen, ook van dezelfde
denominatie, en met een arbeidsmarktprognose voor het beroepsopleidend onderwijs
die iets lager is dan de toegekende capaciteit. Er is dus geen aanleiding
het Nova College een licentie te geven, ook al omdat het relatief weinig inserviceopleidingen
heeft overgenomen. Ook voor Zaanstad geldt dat de arbeidsmarktprognose
niet voldoende aanleiding geeft om een extra licentie toe te kennen. De gecombineerde
aanvraag van Deventer en Apeldoorn bevatte het verzoek de opleiding in Deventer
te lokaliseren en dat is gebeurd. Er is enorm veel aandacht besteed aan de
aanvraag van de ASA-groep, maar er zijn nog steeds veel vragen, met name in
verband met de wijze waarop de groep georganiseerd is en in verband met het
grensoverschrijdende karakter. Er is sprake van het niet of in beperkte mate
overnemen van infrastructuur en versnippering van het aanbod. Bij interruptie
werd gevraagd waarom geen rekening wordt gehouden met de uitspraak van de
VU dat zij in die regio grote waarde hecht aan denominatieve opleidingen,
nog los van het feit dat de ASA-groep door de in de wet voorgeschreven fusies
wel de grens moest overschrijden. De minister wees in reactie hierop op het
feit dat de regio Amsterdam redelijk goed is voorzien bij de toedeling van
beroepsopleidend aanbod verpleegkunde. Hij begreep niet welk probleem de VU
heeft, omdat de situatie niet verandert. De VU heeft blijkbaar altijd kunnen
voorzien in haar behoefte aan verpleegkundig personeel, ook qua kleuring,
en zal dit ook in de toekomst kunnen blijven doen. De VU vraagt eigenlijk
om het creëren van iets nieuws en daarvoor kan geen ruimte worden geboden,
want dan zou de tot stand gebrachte benadering van het aanbod van opleidingen
op z'n grondvesten gaan wankelen.Het denominatieve element is door de minister ex post beoordeeld. De samenwerkingsscholen
meegerekend, is bij meer dan de helft van de toegekende licenties sprake van
denominatieve kleuring of samenwerkingsverband. Dit is niet wat de heer Van
der Vlies voor ogen heeft, wanneer hij over denominatie spreekt, want hij
doelt op een specifieke denominatie. In eerdere debatten is al vastgesteld
dat zo'n spreiding niet per gebied en soort opleiding te realiseren is.Het Plancius-college en het Saldenuscollege zijn nog niet gefuseerd en
hebben de ROC-status nog niet bereikt, zodat er gelet op de WEB geen mogelijkheid
is het opleidingsaanbod uit te breiden. Er is ook geen sprake van overname
van inserviceopleidingen of van bestaand beroepsbegeleidend onderwijs. Bij
het aannemen van de WEB is gesteld dat de specifieke situatie van de betreffende
opleidingen goed in het oog zal worden gehouden. Bij interruptie werd erop
gewezen dat de intentieverklaring voor de fusie is getekend. Als men scholen
erkent, dan moeten ze adequaat kunnen functioneren, terwijl de acquisitie
wordt bemoeilijkt als zij niet het volledige pakket kunnen aanbieden.De minister wierp tegen dat ook in andere gevallen niet op deze wijze
kon worden geopereerd. De fusie moet in een notariële akte zijn vastgelegd
en daadwerkelijk een feit zijn. Hij benadrukte dat scholen niet goed zijn
omdat ze álles aanbieden, maar door wát ze aanbieden en door
de manier waarop zij dat doen. Men moet zich voortdurend realiseren dat door
het vergroten van het aantal opleidingen het totaal aantal leerlingen niet
toeneemt, maar er wel minder leerlingen naar bepaalde opleidingen zullen gaan.De minister wees de heer Reitsma erop dat in artikel 12.3.1., lid 9, van
de WEB is opgenomen dat in bijzondere situaties de door hem gevolgde procedure
kan worden toegepast. Hij herinnerde in reactie op een interruptie aan de
bij de behandeling van de ontwerp-WEB gevoerde discussie over planningsvrijheid,
een ideaal dat pas mogelijk is, als er sprake is van een relatief geordende
situatie waarin de planningsvrijheid niet leidt tot onverwachte problemen
die de positie van scholen en leerlingen zouden ondergraven. Er zijn in dat
kader nogal wat amendementen ingediend, zoals het amendement-Van Gelder om
dislocaties te binden aan een instemmingsbeslissing. De CREBO-procedure is
ook nogal strak op een aantal punten. De geest van de hele operatie moet zijn
dat scholen hun creativiteit mogen beleven, ook bij het vernieuwen van opleidingen,
maar dat die creativiteit tegelijkertijd moet worden gekanaliseerd, waarbij
van jaar tot jaar wordt bekeken hoe het gaat. Er is in het aan
de orde zijnde geval sprake van een bijzondere situatie. Bij interruptie werd
gevraagd waar de ACOA in het geheel bleef. De minister antwoordde dat onder
grote druk en met hoge snelheid de overname van verpleging en verzorging is
geregeld en dat vervolgens bij de verdere uitbreiding de gewone ACOA-procedure
wordt gevolgd. Hij herinnerde er nogmaals aan dat deze procedure tot in details
met de Kamer is afgesproken; een procedure die lag in het verlengde van de
experimenten «lopend vuur», van het definiëren van nieuwe
opleidingen en van de overdracht.De heer Reitsma (CDA) concludeerde dat men verkeerd bezig is
en dat dit leidt tot de gedachte dat de toewijzing wordt gekenmerkt door een
grote mate van subjectiviteit, terwijl het juist de bedoeling was dit via
de WEB te voorkomen. Het had voor de hand gelegen in ieder geval een advies
van de ACOA te vragen.De heer Cornielje (VVD) maakte bezwaar tegen deze manier van
discussiëren. Hij herhaalde dat dit niet het eerste overleg over deze
kwestie is. Als de heer Reitsma op 7 november zulke fundamentele bezwaren
had, dan had hij die toen moeten uiten.Mevrouw Van Vliet (D66) sloot zich hierbij aan. Zij had duidelijkheid
willen hebben over het inschakelen van de ACOA in de volgende fase. Zij wees
erop dat er sprake was van een noodsituatie en dat de Kamer in het vorige
overleg na uitgebreide discussie met de gang van zaken akkoord is gegaan,
zij het dan met de afspraak dat er nog een overleg over zou volgen, wat dan
vandaag wordt gehouden.De heer Reitsma (CDA) meende dat hij ervan mocht uitgaan dat
de minister bij het toewijzen van nieuwe licenties de procedure van de WEB
zou hanteren. Hij vond het dan ook onbegrijpelijk dat de ACOA niet is ingeschakeld.
Men moet de WEB toepassen, want als over enkele jaren weer opleidingen naar
de ROC's toegaan en er weer op deze wijze wordt gehandeld, dan viert de subjectiviteit
hoogtij, terwijl zo'n toewijzing juist niet op subjectieve gronden mag gebeuren.De minister wees erop dat hij wel degelijk op 7 november heeft
gezegd dat hij gezien de beperkte tijd de ACOA niet wilde inschakelen. Hij
verzette zich tegen de suggestie als zou het fout zijn gegaan, doordat de
ACOA niet is gehoord.De heer Reitsma (CDA) ging het om een zo neutraal mogelijke
benadering, die past bij de geest van de WEB. Hij was er altijd van uitgegaan
dat de ACOA wél een rol zou spelen in deze procedure.Omdat er nog wel eens opleidingen over ROC's verdeeld zullen moeten worden,
wilde hij voorkomen dat de instellingen denken dat dit subjectief zal gebeuren.
Dat kan door de systematiek te kiezen die hij heeft voorgelegd.De minister stelde dat het ministerie z'n werk zo verantwoord
mogelijk doet.Bij het HBO gaat het inderdaad om negentien bestaande instellingen die
de voltijdopleiding niveau 5 aanbieden, en om een twaalftal aanvragen. Er
is heel lang overlegd over hoe de overdracht moet geschieden. Er zal moeten
worden voldaan aan twee randvoorwaarden: objectief moet via een toets worden
vastgesteld dat het om een opleiding op niveau 5 gaat, zodat de BVE-instelling
zonder oneigenlijke concurrentie met HBO-instellingen een opleiding op niveau
4 kan aanbieden, én vanaf de eerste dag moet er sprake zijn van dualiteit.
Het zal daarom niet mogelijk zijn de beslissingen inzake het
HBO vóór 1 februari te nemen. Dat zal wel 1 maart worden.Desgevraagd zei de minister dat het Nova College drie inserviceopleidingen
heeft overgenomen.De minister wilde zijn principebeslissingen tot toewijzing definitief
maken, met dien verstande dat hij gehoord de Kamer het aantal licenties met
twee wil uitbreiden tot achttien, inclusief het Alfacollege en met het Interven
Over Maascollege «in de wacht». Nadere gedachtewisselingDe heer Cornielje (VVD) was het eens met het nu ook toewijzen
van een licentie aan het Alfacollege (protestants-christelijk), het Noorderpoortcollege
(algemeen-bijzonder) en het Albeda College (protestants-christelijk).Hij wilde proberen de minister ook tot de toewijzing van een licentie
aan het Interven Over Maascollege te bewegen. De afstanden zijn in Limburg
te groot en de verbindingen te slecht om een samenwerking tussen Roermond
en Maastricht te kunnen eisen. Zo zou het ROC-concept niet waargemaakt kunnen
worden. Bovendien zijn in Midden- en Noord-Limburg álle BVE-instellingen
samengegaan in het Interven Over Maascollege, net als álle inserviceopleidingen.
Dat leek hem een extra argument om een niveau-4-opleiding aan deze instelling
toe te wijzen.De heer Cornielje had graag gezien dat de minister alsnog de voorwaarde
van een strategische alliantie had kunnen stellen, omdat instellingen dan
in een bepaalde regio kunnen worden gedwongen tot afspraken te komen. De minister
kan dat dan weliswaar niet meer afdwingen, maar hij kan het wel in discussie
brengen en een appèl doen op de instellingen om met andere instellingen
binnen de eigen regio tot afspraken te komen. Al is de tijd krap, de heer
Cornielje zou die vraag toch graag voorgelegd willen zien aan de regio's Haarlem
(Nova College) en Amsterdam, Amersfoort (de Amerlanden) en Utrecht en Den
Haag (Haaglanden), Leiden (ROC-Leiden) en Zoetermeer (Midwest Groep). Al die
instellingen hebben inserviceonderwijs en moeten de contacten met de zorginstellingen
onderhouden. Het zou een goede zaak zijn als zij daaraan in vrijwilligheid
invulling wilden geven. Bij volgende toedelingsrondes zou kunnen worden bezien
in hoeverre instellingen zich op dit punt coöperatief hebben opgesteld.Mevrouw Sterk (PvdA) vroeg hoe nadrukkelijk bij de nieuwe rondes
de strategische alliantie en de arbeidsmarkt een rol zullen spelen.Net als de heer Reitsma had zij er grote moeite mee om als Kamerlid als
het ware het rode potlood te hanteren. In haar ogen is dat principieel niet
de taak van Kamerleden. Zij vroeg of er niet een andere methodiek denkbaar
is.Mevrouw Van Vliet (D66) sloot zich aan bij de woorden van de
heer Cornielje en met name bij diens pleidooien voor het Interven Over Maascollege
en het aangaan van een strategische alliantie. Als een van de genoemde ROC's
een strategische alliantie aangaat, heeft die dan nieuwe kansen op een licentie?
Dan dient uiteraard de weg via de ACOA te worden gevolgd.Ook de heer Van der Vlies (SGP) sloot zich terzake van Roermond
aan bij de woorden van de heer Cornielje. Hij sloot zich voorts bij voorbaat
aan bij de nog door de heer Reitsma te maken opmerkingen over de as Utrecht-Amsterdam,
in samenwerking met Amersfoort.De heer Van der Vlies betoogde dat de fusie tussen het Plancius-college
en het Saldenuscollege onomkeerbaar ophanden is. Zijns inziens dwingt de minister
nu tot een strategische alliantie tussen scholen, gevestigd in Rotterdam
en Amersfoort, met een school in Groningen. Dat zal gegeven de onderlinge
afstanden een papieren constructie worden, wat niet past bij de ROC-filosofie.De heer Reitsma (CDA) sprak de hoop uit op enig moment, bijvoorbeeld
bij de bespreking van de evaluatie van de WEB, nog eens in dit huis met de
minister van gedachten te kunnen wisselen over de fundamentele lijn die hij
in eerste termijn aan de orde heeft gesteld.De heer Reitsma dankte voor de toezegging inzake het Groningse en inzake
het Albeda College. Ook hij zou graag zien dat voor Roermond het groene licht
werd gegeven.Hij deelde de zorg, door de heer Van der Vlies vanuit een bepaalde richting
geuit, en verzocht de minister een brug te slaan over de thans bestaande kloof.De heer Reitsma was teleurgesteld over het antwoord inzake de ASA-groep
en vroeg de minister er toch nog eens naar te kijken. Is het juist dat het
Nova College afziet van een zelfstandige inserviceopleiding en dat het de
aanvraag van de ASA-groep ziet als een aanvraag in het kader van een strategische
alliantie? Zo ja, kan deze aanvraag dan niet in die geest worden gehonoreerd,
desnoods in tweede ronde?De minister was ervan overtuigd dat over de fundamentele lijn,
net als bij de behandeling van de ontwerp-WEB, overeenstemming tussen Kamer
en kabinet bestaat. Het had het meest voor de hand gelegen om het aantal niveau-4-opleidingen
te beperken tot de bestaande twaalf MDGO-VP-opleidingen, maar Kamer en kabinet
hebben besloten tot enige «verfraaiing». Waar er nog geen fusie
is tussen het Saldenuscollege en het Plancius-college, is er geen sprake van
een instelling volgens de WEB, niet zijnde een ROC en biedt de wet geen mogelijkheid
om een niveau-4-opleiding toe te wijzen.Omdat de aanvrage van het Nova College voor een zelfstandige inserviceopleiding
was afgewezen, leek het de minister niet logisch om als argument pro de ASA-groep
aan te voeren, dat het Nova College van een zelfstandige inserviceopleiding
afziet, net als het Damlandcollege trouwens waarvan de aanvraag ook afgewezen
was. Bij interruptie werd erop gewezen dat het feit dat de TRE-groep geen
aanvraag had ingediend, mede een reden is waarom de minister het Albeda College
nu wel een licentie wil geven. De bewindsman vond dat in een volgende fase
de ACOA alle in het kader van de kwestie ASA-groep gewisselde argumenten nog
maar eens moest wegen. Hij benadrukte dat een zorginstelling niet kan zeggen
in de problemen te komen als er niet iets nieuws komt en dat de arbeidsmarktprognoses
niet tenderen in de richting van nog een opleiding.Wat het Noorderpoortcollege betreft, heeft hij reeds gezegd dat de verhouding
beroepsopleidend en beroepsbegeleidend goed bekeken moet worden.Gegeven de sterke pleidooien vanuit de Kamer, het feit dat het Interven
Over Maascollege álle inserviceonderwijs heeft overgenomen en het feit
dat de arbeidsmarktprognoses (toegedeeld aan Limburg als geheel) enige ruimte
laten, leek het de minister toch net verantwoord om ook aan het Interven Over
Maascollege beroepsopleidend onderwijs op niveau 4 toe te kennen.Hij was voornemens de Kamer te zijner tijd te rapporteren over de reacties
inzake het onderwerp «strategische alliantie». In een volgende
fase zullen die reacties meegewogen worden.De voorzitter constateerde dat de commissie zich kan vinden
in de door de minister voorgelegde en tijdens het overleg aangevulde principebeslissingen
tot toewijzing, zij het met de aantekening dat de heer Reitsma met zijn fractie
wilde overleggen over het al dan niet indienen van een verzoek
bij de Kamer om naar aanleiding van dit overleg nog plenair te spreken. De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van
Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk
(PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA). Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen
(CDA), Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Bakker (D66), Van 't Riet (D66), De Haan (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), Rehwinkel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers
(VVD), Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-VIII-93.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl