Bijlagenboek bij de Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 000
 
 
 
 
 
 
 Nr. 2
 NOTA OVER DE TOESTAND VAN 'S RIJKS FINANCIËN
 Aangeboden 20 september 2011
 
 
 
 Bijlagen bij de Miljoenennota 2012
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de bijlagen
 
 Toelichting op de bijlagen
 
 De Miljoenennota 2012 omvat in totaal dertien bijlagen. Hiervan worden vier bijlagen, evenals voorgaande jaren, gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl. Het betreft de bijlagen «Horizontale toelichting», «Verticale Toelichting», «Toelichting op de belastingontvangsten» en «Toelichting op de belastinguitgaven». Door de publicatie van deze omvangrijke bijlagen op het internet, wordt papierbesparing mogelijk gemaakt.
 De volgende negen bijlagen vindt u in de Miljoenennota 2012:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 1 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 2 De belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 3 EMU-saldo
 
 
 
 
 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 4 EMU-schuld
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 5 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 6 Beleidsonderzoek
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 7 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector
 
 
 
 
 37
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 8 Garantieoverzicht van het Rijk 2012
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 9 Onderbouwing accressen Gemeente- en Provinciefonds
 
 
 
 
 46
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 1
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 Tabel 1.1 laat zien hoe op basis van de totale netto uitgaven op de Rijksbegroting op kasbasis gekomen wordt tot de netto uitgaven van de centrale overheid op EMU-basis (conform tabel 2.1 in hoofdstuk 2). De uitgaven op de Rijksbegroting zijn gebaseerd op de totale uitgaven per departement zoals weergegeven in tabel 1.2. Daarvan worden de niet-belastingontvangsten in mindering gebracht zoals die zijn opgenomen in tabel 1.3. Het resultaat zijn de netto Rijksuitgaven op kasbasis. Naast begrotingsgefinancierde uitgaven zijn er premiegefinancierde uitgaven. Deze uitgaven van de sociale fondsen worden toegevoegd om tot de netto uitgaven van de centrale overheid te komen, terwijl de rijksbijdragen en rentebaten van de sociale fondsen in mindering worden gebracht, aangezien dit onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen zijn. De laatste stap is om van uitgaven op kasbasis te komen tot uitgaven op EMU-basis door te corrigeren voor kas-transverschillen en financiële transacties. De Rijksbegroting wordt namelijk op kasbasis opgesteld, terwijl het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis.1 In een begroting op kasbasis worden transacties geboekt in de periode waarin de betaling plaatsvindt, in een begroting op transactiebasis worden transacties geboekt in de periode waarin de rechten en verplichtingen zijn ontstaan. Daarnaast tellen financiële transacties, zoals leningen en aan- en verkoop van staatsbezit, niet mee in het EMU-saldo.
 
 Tabel 1.1 Van netto uitgaven Rijksbegroting (kas) naar netto uitgaven centrale overheid (EMU-basis) (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven Rijksbegroting
 
 
 188 879
 
 
 183 816
 
 
 189 420
 
 
 197 702
 
 
 200 484
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten Rijksbegroting
 
 
 34 834
 
 
 31 733
 
 
 26 297
 
 
 27 712
 
 
 27 316
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 
 Netto Rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 
 
 154 044
 
 
 
 
 152 083
 
 
 
 
 163 123
 
 
 
 
 169 990
 
 
 
 
 173 168
 
 
 
 
 
 
 Bij: Uitgaven sociale fondsen
 
 
 109 896
 
 
 113 351
 
 
 118 616
 
 
 124 949
 
 
 130 544
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Rijksbijdragen en rentebaten sociale fondsen
 
 
 16 775
 
 
 18 513
 
 
 19 489
 
 
 20 469
 
 
 21 231
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Ktv’s en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 4 850
 
 
 1 585
 
 
 8 816
 
 
 10 663
 
 
 12 564
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven centrale overheid EMU-basis
 
 
 
 
 242 315
 
 
 
 
 245 335
 
 
 
 
 253 433
 
 
 
 
 263 807
 
 
 
 
 269 918
 
 
 
 zie H2 tabel 2.1
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.2 Uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 39
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 144
 
 
 142
 
 
 134
 
 
 132
 
 
 131
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 123
 
 
 111
 
 
 107
 
 
 106
 
 
 104
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 69
 
 
 60
 
 
 61
 
 
 60
 
 
 61
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 446
 
 
 428
 
 
 278
 
 
 257
 
 
 257
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 10 844
 
 
 11 724
 
 
 11 927
 
 
 12 549
 
 
 12 961
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 11 549
 
 
 11 408
 
 
 11 223
 
 
 10 996
 
 
 10 852
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 5 294
 
 
 4 809
 
 
 4 859
 
 
 4 400
 
 
 4 327
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 34 131
 
 
 33 694
 
 
 34 043
 
 
 33 942
 
 
 33 570
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 18 649
 
 
 15 637
 
 
 20 036
 
 
 25 311
 
 
 27 299
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën 
 
 
 9 987
 
 
 10 773
 
 
 9 968
 
 
 9 658
 
 
 9 516
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 8 379
 
 
 7 866
 
 
 7 730
 
 
 7 780
 
 
 7 702
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 11 234
 
 
 10 806
 
 
 10 485
 
 
 10 561
 
 
 9 421
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 6 080
 
 
 5 373
 
 
 5 091
 
 
 4 722
 
 
 4 566
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 30 806
 
 
 31 066
 
 
 31 398
 
 
 31 679
 
 
 32 167
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 18 383
 
 
 17 565
 
 
 16 969
 
 
 17 221
 
 
 16 922
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 18 573
 
 
 18 334
 
 
 18 298
 
 
 18 193
 
 
 17 800
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1 218
 
 
 1 117
 
 
 1 131
 
 
 1 117
 
 
 958
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 8 250
 
 
 7 987
 
 
 8 113
 
 
 8 432
 
 
 7 374
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 22
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 59
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 3 026
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 63
 
 
 Waddenfonds
 
 
 82
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 – 920
 
 
 2 218
 
 
 5 048
 
 
 8 387
 
 
 11 141
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft de toerekening van de uitgaven van het Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur & Milieu.
 
 
 – 7 555
 
 
 – 7 376
 
 
 – 7 552
 
 
 – 7 875
 
 
 – 6 719
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (5 487)
 
 
 (5 181)
 
 
 (5 004)
 
 
 (5 378)
 
 
 (5 650)
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 188 879
 
 
 
 
 183 816
 
 
 
 
 189 420
 
 
 
 
 197 702
 
 
 
 
 200 484
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.3 Niet-belastingontvangsten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 64
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 737
 
 
 741
 
 
 757
 
 
 772
 
 
 784
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 1 600
 
 
 1 351
 
 
 1 560
 
 
 1 556
 
 
 1 520
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 974
 
 
 666
 
 
 665
 
 
 1 611
 
 
 2 124
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 1 211
 
 
 1 198
 
 
 1 267
 
 
 1 345
 
 
 1 416
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 2 089
 
 
 2 185
 
 
 1 975
 
 
 4 219
 
 
 3 465
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën 
 
 
 12 294
 
 
 9 698
 
 
 4 944
 
 
 4 667
 
 
 4 644
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 500
 
 
 341
 
 
 323
 
 
 337
 
 
 297
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 67
 
 
 57
 
 
 759
 
 
 759
 
 
 738
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 12 525
 
 
 12 933
 
 
 11 664
 
 
 10 141
 
 
 9 841
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2 276
 
 
 1 848
 
 
 1 708
 
 
 1 635
 
 
 1 656
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 132
 
 
 46
 
 
 50
 
 
 43
 
 
 106
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 7 895
 
 
 7 987
 
 
 8 113
 
 
 8 432
 
 
 7 374
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 63
 
 
 Waddenfonds
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 6
 
 
 10
 
 
 14
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft de toerekening van de niet-belastingontvangsten van het Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur & Milieu.
 
 
 – 7 555
 
 
 – 7 376
 
 
 – 7 552
 
 
 – 7 875
 
 
 – 6 719
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2 In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (150)
 
 
 (142)
 
 
 (150)
 
 
 (144)
 
 
 (133)
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 34 834
 
 
 
 
 31 733
 
 
 
 
 26 297
 
 
 
 
 27 712
 
 
 
 
 27 316
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.4 Kas-transverschillen en financiële transacties (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Ktv aardgas
 
 
 – 650
 
 
 350
 
 
 – 600
 
 
 – 250
 
 
 50
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 1 421
 
 
 – 1 563
 
 
 – 1 153
 
 
 – 2 676
 
 
 – 1 186
 
 
 
 
 Verkoop staatsbezit
 
 
 – 5 455
 
 
 – 4 500
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 373
 
 
 – 414
 
 
 – 456
 
 
 – 500
 
 
 – 544
 
 
 
 
 
 Ktv’s en financiële transacties niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 – 7 899
 
 
 
 
 – 6 127
 
 
 
 
 – 2 209
 
 
 
 
 – 3 426
 
 
 
 
 – 1 680
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige ktv’s
 
 
 – 411
 
 
 520
 
 
 3
 
 
 – 34
 
 
 – 52
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 8 045
 
 
 – 4 519
 
 
 – 7 431
 
 
 – 11 303
 
 
 – 12 250
 
 
 
 
 Aankoop staatsbezit
 
 
 – 300
 
 
 – 300
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 915
 
 
 – 915
 
 
 – 915
 
 
 
 
 Lening Griekenland
 
 
 – 2 191
 
 
 – 1 091
 
 
 – 175
 
 
 42
 
 
 318
 
 
 
 
 Lening VUT-fonds
 
 
 210
 
 
 – 100
 
 
 – 380
 
 
 200
 
 
 720
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 1 802
 
 
 – 1 841
 
 
 – 1 845
 
 
 – 1 814
 
 
 – 1 805
 
 
 
 
 Overig
 
 
 – 211
 
 
 – 381
 
 
 – 283
 
 
 – 266
 
 
 – 259
 
 
 
 
 
 Ktv’s en financiële transacties uitgaven
 
 
 
 
 – 12 749
 
 
 
 
 – 7 712
 
 
 
 
 – 11 025
 
 
 
 
 – 14 089
 
 
 
 
 – 14 244
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv’s en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 
 
 4 850
 
 
 
 
 1 585
 
 
 
 
 8 816
 
 
 
 
 10 663
 
 
 
 
 12 564
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv belastingen
 
 
 
 
 346
 
 
 
 
 583
 
 
 
 
 781
 
 
 
 
 705
 
 
 
 
 483
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ktv’s en financiële transacties
 
 
 
 
 5 196
 
 
 
 
 2 169
 
 
 
 
 9 597
 
 
 
 
 11 368
 
 
 
 
 13 046
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.5 geeft een overzicht van de netto uitgaven van de centrale overheid (conform de budgettaire kerngegevens in hoofdstuk 2). Per uitgavenkader wordt vervolgens in de tabellen 1.6 tot en met 1.8 een overzicht gegeven van de betreffende uitgaven onder het kader, opgebouwd op basis van de departementale begrotingen. De overige netto uitgaven worden toegelicht in tabel 1.9.
 
 Tabel 1.5 Netto uitgaven centrale overheid (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbegroting in enge zin
 
 
 114 894
 
 
 116 257
 
 
 118 808
 
 
 122 809
 
 
 123 615
 
 
 zie tabel 1.6
 
 
 
 
 Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
 
 
 69 679
 
 
 69 675
 
 
 71 822
 
 
 74 135
 
 
 76 439
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Budgettair Kader Zorg
 
 
 61 157
 
 
 63 546
 
 
 66 961
 
 
 70 659
 
 
 73 986
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven onder de kaders
 
 
 
 
 245 729
 
 
 
 
 249 478
 
 
 
 
 257 591
 
 
 
 
 267 603
 
 
 
 
 274 040
 
 
 
 
 
 
 
 Overige netto uitgaven
 
 
 
 
 – 3 415
 
 
 
 
 – 4 143
 
 
 
 – 4 158
 
 
 
 
 – 3 796
 
 
 
 
 – 4 122
 
 
 
 zie tabel 1.9
 
 
 
 
 
 
 Totale netto uitgaven centrale overheid
 
 
 
 
 
 242 315
 
 
 
 
 245 335
 
 
 
 
 253 433
 
 
 
 
 263 807
 
 
 
 
 269 918
 
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.6 Netto uitgaven Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 39
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 141
 
 
 139
 
 
 131
 
 
 129
 
 
 128
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 117
 
 
 106
 
 
 102
 
 
 101
 
 
 99
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 63
 
 
 54
 
 
 54
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 187
 
 
 146
 
 
 89
 
 
 85
 
 
 84
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 10 107
 
 
 10 983
 
 
 11 169
 
 
 11 777
 
 
 12 177
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 9 949
 
 
 10 057
 
 
 9 662
 
 
 9 440
 
 
 9 332
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 4 528
 
 
 4 043
 
 
 3 813
 
 
 3 748
 
 
 3 682
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 31 510
 
 
 31 072
 
 
 31 458
 
 
 31 425
 
 
 31 106
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 9 847
 
 
 10 444
 
 
 11 870
 
 
 12 856
 
 
 13 545
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 1 431
 
 
 1 913
 
 
 1 670
 
 
 1 982
 
 
 2 077
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 7 782
 
 
 7 417
 
 
 7 301
 
 
 7 339
 
 
 7 306
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 11 208
 
 
 10 792
 
 
 10 471
 
 
 10 547
 
 
 9 400
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 5 581
 
 
 4 965
 
 
 4 699
 
 
 4 414
 
 
 4 264
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 274
 
 
 256
 
 
 246
 
 
 228
 
 
 214
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 4 327
 
 
 3 911
 
 
 3 805
 
 
 3 697
 
 
 3 484
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 17 117
 
 
 16 893
 
 
 16 856
 
 
 16 751
 
 
 16 358
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1 218
 
 
 1 117
 
 
 1 131
 
 
 1 117
 
 
 958
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 355
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 144
 
 
 549
 
 
 641
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 12
 
 
 45
 
 
 52
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 
 
 80
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 592
 
 
 1 252
 
 
 1 956
 
 
 2 585
 
 
 
 
 81
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 0
 
 
 1 286
 
 
 2 724
 
 
 4 179
 
 
 5 555
 
 
 
 
 84
 
 
 Indexering WSF
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 17
 
 
 29
 
 
 40
 
 
 
 
 86
 
 
 Aanvullende post Algemeen
 
 
 – 912
 
 
 5
 
 
 67
 
 
 299
 
 
 409
 
 
 
 
 
 HGIS1In deze tabel zijn de netto uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale netto uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (5 338)
 
 
 (5 039)
 
 
 (4 855)
 
 
 (5 234)
 
 
 (5 516)
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader RBG-eng
 
 
 
 
 114 894
 
 
 
 
 116 257
 
 
 
 
 118 808
 
 
 
 
 122 809
 
 
 
 
 123 615
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.7 Netto uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 19 856
 
 
 19 220
 
 
 18 922
 
 
 18 534
 
 
 18 512
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 – 7
 
 
 267
 
 
 639
 
 
 996
 
 
 1 382
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 19 849
 
 
 
 
 19 488
 
 
 
 
 19 561
 
 
 
 
 19 530
 
 
 
 
 19 894
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Sociale Verzekeringen
 
 
 49 829
 
 
 50 187
 
 
 52 261
 
 
 54 604
 
 
 56 545
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 49 829
 
 
 
 
 50 187
 
 
 
 
 52 261
 
 
 
 
 54 604
 
 
 
 
 56 545
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader SZA
 
 
 
 
 69 679
 
 
 
 
 69 675
 
 
 
 
 71 822
 
 
 
 
 74 135
 
 
 
 
 76 439
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.8 Netto uitgaven Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 1 727
 
 
 1 773
 
 
 1 657
 
 
 1 675
 
 
 1 731
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds (WMO)
 
 
 1 456
 
 
 1 442
 
 
 1 442
 
 
 1 442
 
 
 1 442
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 56
 
 
 111
 
 
 173
 
 
 238
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 3 183
 
 
 
 
 3 270
 
 
 
 
 3 209
 
 
 
 
 3 290
 
 
 
 
 3 411
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 57 974
 
 
 60 276
 
 
 63 752
 
 
 67 369
 
 
 70 576
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 57 974
 
 
 
 
 60 276
 
 
 
 
 63 752
 
 
 
 
 67 369
 
 
 
 
 70 576
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader Zorg
 
 
 
 
 61 157
 
 
 
 
 63 546
 
 
 
 
 66 961
 
 
 
 
 70 659
 
 
 
 
 73 986
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.9 Overige netto uitgaven (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Gasbaten
 
 
 – 11 600
 
 
 – 12 100
 
 
 – 10 800
 
 
 – 9 250
 
 
 – 8 850
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 4 626
 
 
 4 150
 
 
 3 591
 
 
 3 728
 
 
 3 281
 
 
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 3 026
 
 
 3 124
 
 
 3 078
 
 
 3 078
 
 
 3 078
 
 
 
 
 Landbouw- en overige bestemmingsheffingen
 
 
 – 437
 
 
 – 439
 
 
 – 441
 
 
 – 441
 
 
 – 413
 
 
 
 
 Klimaatverandering en luchtkwaliteit (ETS)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 700
 
 
 – 700
 
 
 – 700
 
 
 
 
 Doorstroming huurmarkt
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 760
 
 
 – 760
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 100
 
 
 – 200
 
 
 – 300
 
 
 
 
 Werkgeversbijdrage kinderopvang
 
 
 – 721
 
 
 – 1 046
 
 
 – 1 088
 
 
 – 1 101
 
 
 – 1 115
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 2 092
 
 
 2 888
 
 
 2 522
 
 
 2 578
 
 
 2 635
 
 
 
 
 Netto opbrengsten interventies financiële sector
 
 
 
 – 678
 
 
 – 835
 
 
 – 820
 
 
 – 936
 
 
 – 865
 
 
 
 
 Ktv’s Rijk
 
 
 239
 
 
 172
 
 
 603
 
 
 216
 
 
 – 102
 
 
 
 
 Overige posten
 
 
 38
 
 
 – 57
 
 
 – 3
 
 
 – 8
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 Totaal overige netto uitgaven
 
 
 
 
 – 3 415
 
 
 
 
 – 4 143
 
 
 
 
 – 4 158
 
 
 
 
 – 3 796
 
 
 
 
 – 4 122
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 1.10 tot en met 1.13 worden de actuele uitgaven onder de kaders getoetst aan de hoogte van de uitgavenkaders. De tabellen tonen per deelkader eerst de bepaling van het reële kader door de raming ten tijde van het regeerakkoord te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator). Vervolgens wordt weergegeven hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt tot het uitgavenkader in lopende prijzen.
 Het uitgavenkader in lopende prijzen is te bepalen door het reële uitgavenkader te corrigeren voor de actuele raming van de deflator. Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de overboekingen tussen de Rijksbegroting in enge zin enerzijds, en de sectoren Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (SZA) en het Budgettair Kader Zorg anderzijds. Ook worden de kaders aangepast voor statistische correcties. De actuele ramingen van de uitgaven zijn afkomstig uit de tabellen 1.6 tot en met 1.8. Indien de actuele uitgaven hoger zijn dan het uitgavenkader, wordt gesproken van een overschrijding; vice versa van een onderschrijding van het uitgavenkader.
 
 Tabel 1.10 Kadertoets Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
 
 
 117 924
 
 
 118 297
 
 
 119 913
 
 
 123 007
 
 
 123 467
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
 
 
 1,0188
 
 
 1,0413
 
 
 1,0644
 
 
 1,0867
 
 
 1,1091
 
 
 
 
 3. Reëel kader 
 
 
 115 746
 
 
 113 610
 
 
 112 658
 
 
 113 188
 
 
 111 322
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0385
 
 
 1,0616
 
 
 1,0839
 
 
 1,1062
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 – 103
 
 
 – 28
 
 
 – 5
 
 
 – 38
 
 
 – 56
 
 
 
 
 6. Statistische correcties
 
 
 – 1 051
 
 
 – 1 210
 
 
 – 728
 
 
 – 294
 
 
 231
 
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen
 
 
 
 
 116 702
 
 
 
 
 116 746
 
 
 
 
 118 862
 
 
 
 
 122 349
 
 
 
 
 123 314
 
 
 
 
 
 
 8. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 114 894
 
 
 
 
 116 257
 
 
 
 
 118 808
 
 
 
 
 122 809
 
 
 
 
 123 615
 
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader RBG-eng (9=8–7)
 
 
 
 
 – 1 808
 
 
 
 
 – 488
 
 
 
 
 – 54
 
 
 
 
 461
 
 
 
 
 301
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.11 Kadertoets Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
 
 
 69 326
 
 
 70 064
 
 
 72 276
 
 
 74 820
 
 
 77 100
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
 
 
 1,0188
 
 
 1,0413
 
 
 1,0644
 
 
 1,0867
 
 
 1,1091
 
 
 
 
 3. Reëel kader
 
 
 68 045
 
 
 67 287
 
 
 67 904
 
 
 68 848
 
 
 69 517
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0385
 
 
 1,0616
 
 
 1,0839
 
 
 1,1062
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 – 46
 
 
 – 69
 
 
 – 57
 
 
 – 27
 
 
 – 18
 
 
 
 
 6. Statistische correcties
 
 
 0
 
 
 – 118
 
 
 – 153
 
 
 – 208
 
 
 – 205
 
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader SZA in lopende prijzen
 
 
 
 
 69 239
 
 
 
 
 69 691
 
 
 
 
 71 875
 
 
 
 
 74 387
 
 
 
 
 76 673
 
 
 
 
 
 
 8. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 69 679
 
 
 
 
 69 675
 
 
 
 
 71 822
 
 
 
 
 74 135
 
 
 
 
 76 439
 
 
 
 
 
 wv. begrotingsgefinancierd
 
 
 19 849
 
 
 19 488
 
 
 19 561
 
 
 19 530
 
 
 19 894
 
 
 
 
 wv. premiegefinancierd
 
 
 49 829
 
 
 50 187
 
 
 52 261
 
 
 54 604
 
 
 56 545
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)
 
 
 
 
 440
 
 
 
 
 – 16
 
 
 
 
 – 53
 
 
 
 
 – 252
 
 
 
 
 – 234
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.12 Kadertoets Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
 
 
 59 666
 
 
 63 067
 
 
 66 993
 
 
 71 018
 
 
 74 190
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
 
 
 1,0188
 
 
 1,0413
 
 
 1,0644
 
 
 1,0867
 
 
 1,1091
 
 
 
 
 3. Reëel kader
 
 
 58 564
 
 
 60 568
 
 
 62 940
 
 
 65 349
 
 
 66 893
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0385
 
 
 1,0616
 
 
 1,0839
 
 
 1,1062
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 149
 
 
 97
 
 
 62
 
 
 65
 
 
 74
 
 
 
 
 6. Statistische correcties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader BKZ in lopende prijzen
 
 
 
 
 59 780
 
 
 
 
 62 997
 
 
 
 
 66 878
 
 
 
 
 70 895
 
 
 
 
 74 068
 
 
 
 
 
 
 8. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 61 157
 
 
 
 
 63 546
 
 
 
 
 66 961
 
 
 
 
 70 659
 
 
 
 
 73 986
 
 
 
 
 
 wv. begrotingsgefinancierd
 
 
 3 183
 
 
 3 270
 
 
 3 209
 
 
 3 290
 
 
 3 411
 
 
 
 
 wv. premiegefinancierd
 
 
 57 974
 
 
 60 276
 
 
 63 752
 
 
 67 369
 
 
 70 576
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader BKZ (9=8–7)
 
 
 
 
 1 377
 
 
 
 
 549
 
 
 
 
 84
 
 
 
 
 – 237
 
 
 
 
 – 81
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.13 Kadertoets totale uitgavenkader (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Reëel kader
 
 
 242 356
 
 
 241 465
 
 
 243 502
 
 
 247 385
 
 
 247 732
 
 
 
 
 2. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0385
 
 
 1,0616
 
 
 1,0839
 
 
 1,1062
 
 
 
 
 3. Overboekingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 4. Statistische correcties
 
 
 – 1 051
 
 
 – 1 328
 
 
 – 881
 
 
 – 502
 
 
 25
 
 
 
 
 
 5. Uitgavenkader in lopende prijzen
 
 
 
 
 245 721
 
 
 
 
 249 434
 
 
 
 
 257 615
 
 
 
 
 267 631
 
 
 
 
 274 055
 
 
 
 
 
 
 6. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 245 729
 
 
 
 
 249 478
 
 
 
 
 257 591
 
 
 
 
 267 603
 
 
 
 
 274 040
 
 
 
 
 
 
 7. Over/onderschrijding totaalkader (7=6–5)
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 45
 
 
 
 
 – 24
 
 
 
 
 – 28
 
 
 
 
 – 15
 
 
 
 
 
 
 In het regeerakkoord zijn de nieuwe begrotingsregels vastgesteld. Hierin is de rentemeevallerformule opgenomen: «De rentelasten vallen onder het uitgavenkader. Om te voorkomen dat meevallende rentelasten leiden tot extra bestedingen in plaats van aflossing van de staatsschuld, wordt het uitgavenkader gedurende de kabinetsperiode gecorrigeerd (verlaagd) voor zover de rentelasten lager zijn dan de oorspronkelijk (aan het begin van de kabinetsperiode) geraamde rente-uitgaven.»
 Bij startnota is de hoogte van de rentebox vastgesteld; dit dient als toetssteen voor de rentemeevallerformule. In tabel 1.14 wordt deze hoogte weergegeven op de derde regel, rentekader na doorrekening regeerakkoord. Eventuele mutaties in de toerekenbare rentelasten van de financiële interventies worden gecorrigeerd op de hoogte van de rentebox. Hetzelfde geldt voor statistische correcties. Analoog aan de kadertoetsing bij de uitgaven, worden ook bij de rente-uitgaven de actuele uitgaven getoetst aan de rentebox.
 
 Tabel 1.14 Rentebox (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming rentelasten na doorrekenen regeerakkoord
 
 
 10 895
 
 
 11 721
 
 
 12 744
 
 
 13 504
 
 
 13 659
 
 
 
 
 2. Toerekenbare rentelasten als gevolg van financiële interventies
 
 
 – 1 499
 
 
 – 1 029
 
 
 – 1 150
 
 
 – 1 189
 
 
 – 1 399
 
 
 
 
 3. Rentekader na doorrekenen regeerakkoord
 
 
 9 396
 
 
 10 692
 
 
 11 594
 
 
 12 315
 
 
 12 260
 
 
 
 
 4. Mutatie toerekenbare rentelasten financiële interventies
 
 
 167
 
 
 – 226
 
 
 – 146
 
 
 – 130
 
 
 72
 
 
 
 
 5. Statistische correcties
 
 
 – 52
 
 
 – 46
 
 
 – 38
 
 
 – 33
 
 
 – 28
 
 
 
 
 
 6. Rentebox na correcties
 
 
 
 
 9 511
 
 
 
 
 10 420
 
 
 
 
 11 410
 
 
 
 
 12 152
 
 
 
 
 12 304
 
 
 
 
 
 
 7. Actuele raming relevante rentelasten rentebox
 
 
 
 
 8 515
 
 
 
 
 9 189
 
 
 
 
 10 574
 
 
 
 
 11 537
 
 
 
 
 12 218
 
 
 
 
 
 
 8. Over/onderschrijding (8=7–6)
 
 
 
 
 – 996
 
 
 
 
 – 1 231
 
 
 
 
 – 836
 
 
 
 
 – 615
 
 
 
 
 – 86
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.15 geeft een overzicht van aardgasbaten. De aardgasbaten worden met name beïnvloed door de productie van aardgas, de hoogte van de olieprijs en de euro/dollarkoers. De olieprijs is van belang, omdat de prijs van aardgas is gerelateerd aan de prijs van olie in dollars. De tabel laat zien dat de aardgasbaten niet alleen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden geregistreerd. Dit wordt gedaan omdat het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis, terwijl de rijksbegroting op kasbasis wordt opgesteld.
 
 Tabel 1.15 Aardgasbaten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Olieprijs (in dollars)
 
 
 110,00
 
 
 106,00
 
 
 78,20
 
 
 79,70
 
 
 81,00
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers (in dollars)
 
 
 1,42
 
 
 1,43
 
 
 1,30
 
 
 1,33
 
 
 1,35
 
 
 
 
 Productie (x miljard kubieke meter)
 
 
 76,00
 
 
 72,00
 
 
 71,00
 
 
 68,00
 
 
 64,00
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 11 600
 
 
 12 100
 
 
 10 800
 
 
 9 250
 
 
 8 850
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1 700
 
 
 1 800
 
 
 1 550
 
 
 1 300
 
 
 1 150
 
 
 
 
 
 Totaal kas
 
 
 
 
 13 300
 
 
 
 
 13 900
 
 
 
 
 12 350
 
 
 
 
 10 550
 
 
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 650
 
 
 – 350
 
 
 600
 
 
 250
 
 
 – 50
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 – 100
 
 
 – 250
 
 
 50
 
 
 50
 
 
 50
 
 
 
 
 
 Totaal Kas-transverschil (ktv)
 
 
 
 
 550
 
 
 
 
 – 600
 
 
 
 
 650
 
 
 
 
 300
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 10 950
 
 
 12 450
 
 
 10 200
 
 
 9 000
 
 
 8 900
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1 800
 
 
 2 050
 
 
 1 500
 
 
 1 250
 
 
 1 100
 
 
 
 
 
 Totaal trans
 
 
 
 
 12 750
 
 
 
 
 14 500
 
 
 
 
 11 700
 
 
 
 
 10 250
 
 
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 De belasting en premieontvangsten
 
 2
 De belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 2.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat een toelichting op de raming van de belasting- en premieontvangsten van het Rijk en de Sociale fondsen. Om inzicht te geven in de ontwikkeling van het totale ontvangstenbeeld worden de belasting- en premieontvangsten gezamenlijk gepresenteerd.
 De belastingontvangsten worden in overeenstemming met de Comptabiliteitswet op kasbasis verantwoord. De premies volksverzekeringen worden tezamen met de loon- en inkomstenbelasting op kasbasis gepresenteerd. Voor het EMU-saldo zijn de belastingen en premies volksverzekeringen op EMU-basis2De belasting en premie volksverzekeringen op EMU-basis zijn voor de meeste ontvangstensoorten gelijk aan de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis. Dit betekent dat de ontvangsten op EMU-basis voor een bepaald jaar worden bepaald door de kasontvangsten van februari van dat jaar tot en met januari van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo goed mogelijk de opbrengst benaderd die samenhangt met de economische transacties uit het lopende jaar. Alleen de successierechten, de vennootschapsbelasting, de dividendbelasting en de inkomensheffing zijn hiervan uitgezonderd. Voor deze belastingsoorten geldt dat EMU-basis gelijk is aan kasbasis, omdat voor deze belastingsoorten geldt dat de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis geen betere aansluiting vormt met de onderliggende economische transacties. relevant. Deze worden via een aparte aansluiting op EMU-basis vermeld. De werknemerspremies worden direct op EMU-basis gepresenteerd.
 De ramingen voor de premieontvangsten komen overeen met de ramingen in de begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Begroting XV) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Begroting XVI). In de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een nadere toelichting opgenomen van de ramingen voor de AWBZ en de ZVW. De overige fondsen worden toegelicht in de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
 In paragraaf 2.2 wordt de raming van de belasting- en premieontvangsten van 2011 (de Vermoedelijke Uitkomsten) vergeleken met de stand van het vorige ramingsmoment (Voorjaarsnota 2011), waarbij de belangrijkste ramingsbijstellingen worden toegelicht. Paragraaf 2.3 bevat vervolgens een toelichting op de raming van 2012 (de Ontwerpbegroting), onderverdeeld naar endogene ontwikkeling en beleidsmaatregelen. Voor een meer uitgebreide toelichting op de belastingramingen wordt tevens verwezen naar de internetbijlage van deze Miljoenennota (www.rijksbegroting.nl). Paragraaf 2.4 presenteert de technische meerjarige ontvangstenraming tot en met 2015. Tot slot geeft paragraaf 2.5 een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten voor 2011 en 2012.
 
 
 
 2.2
 De belasting- en premieontvangsten in 2011
 
 In tabel 2.2.1 wordt de nieuwe raming voor 2011 vergeleken met de raming ten tijde van de Voorjaarsnota en wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste bijstellingen. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2011 is de raming voor de totale belasting- en premieontvangsten op EMU-basis met 4,8 miljard euro neerwaarts bijgesteld op basis van het meest recente economische beeld en de gerealiseerde kasontvangsten over 2011 tot en met de maand juli.
 
 Tabel 2.2.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2011 op EMU-basis (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorjaarsnota 2011
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2011
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen (kasbasis)
 
 
 
 
 71 536
 
 
 
 
 69 099
 
 
 
 
 – 2 437
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 42 631
 
 
 41 275
 
 
 – 1 356
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 2 054
 
 
 2 054
 
 
 0
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11 308
 
 
 11 234
 
 
 – 74
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 4 204
 
 
 3 415
 
 
 – 789
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3 795
 
 
 3 595
 
 
 – 200
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4 607
 
 
 4 576
 
 
 – 31
 
 
 
 
 Verpakkingenbelasting
 
 
 304
 
 
 302
 
 
 – 2
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2 633
 
 
 2 648
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 103 685
 
 
 
 
 101 920
 
 
 
 
 – 1 737
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 89 606
 
 
 89 435
 
 
 – 171
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 4 924
 
 
 – 5 891
 
 
 – 966
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2 729
 
 
 2 317
 
 
 – 412
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 14 142
 
 
 13 888
 
 
 – 254
 
 
 
 
 Overig (inclusief niet nader toe te rekenen belastingontvangsten)
 
 
 2 133
 
 
 2 199
 
 
 66
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 175 221
 
 
 
 
 171 047
 
 
 
 
 – 4 174
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting op EMU-basis
 
 
 
 430
 
 
 451
 
 
 21
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 
 175 651
 
 
 171 498
 
 
 – 4 153
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 50 302
 
 
 
 
 49 699
 
 
 
 
 – 603
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)
 
 
 
 
 225 952
 
 
 
 
 221 197
 
 
 
 
 – 4 756
 
 
 
 
 
 
 De verwachting over de nominale economische ontwikkeling in 2011 is sinds de Voorjaarsnota 2011 verslechterd met – 0,5%. Vrijwel alle onderliggende macro-economische indicatoren die relevant zijn v oor de belasting- en premieontvangsten 2011 zijn sinds Voorjaarsnota 2011 (die gebaseerd was op het CEP-beeld van het CPB) verslechterd. Dit slechtere beeld leidt samen met de gerealiseerde belastingontvangsten tot en met juli 2011 bij vrijwel alle belastingsoorten tot negatieve mutaties.
 De indirecte belastingen zijn in totaal ten opzichte van de Voorjaarsnota 2011 met 2,4 miljard euro neerwaarts bijgesteld. Allereerst is de raming van de omzetbelasting (BTW) met 1,3 miljard euro naar beneden bijgesteld. Dit is mede gebaseerd op de gerealiseerde belastingontvangsten tot en met juli 2011. Bij Voorjaarsnota 2011 is de raming van de BTW-ontvangsten ten opzichte van de Startnotaraming nog met 1,3 miljard opwaarts bij gesteld. Deze bijstelling is nu weer volledig teruggedraaid. De opwaartse bijstelling in de Voorjaarsnota 2011 was gebaseerd op de uiteindelijke realisatie van de BTW-ontvangsten over 2010 die fors hoger uitkwamen dan de Startnotaraming. De realisaties tot en met juli 2011 samen met het meest recente verwachting over de ontwikkeling van de particuliere consumptie geven echter aanleiding tot het terugdraaien van de meevaller bij de Voorjaarsnota. Hiermee komt de raming van de BTW-ontvangsten weer op het niveau van de Startnotaraming voor 2011. Ten tweede is de raming van de belastingen van rechtsverkeer (waaronder de overdrachtsbelasting) met 0,8 miljard euro neerwaarts bijgesteld met name als gevolg van de verlaging van de overdrachtsbelasting voor woningen van 6% naar 2% per 1 juli 2011 (– 0,6 miljard euro). Ten slotte is op basis van de realisaties de raming van de motorrijtuigenbelasting met 0,2 miljard euro bijgesteld.
 De ontvangsten uit de directe belastingen zijn met 1,7 miljard naar beneden bijgesteld. De belangrijkste bijstelling bij de directe belastingen betreft de inkomensheffing (– 1,0 miljard euro). Deze bijstelling volgt geheel uit de realisaties en betreft grotendeels lagere ontvangsten van IB-ondernemers als gevolg van een lagere winstontwikkeling dan verondersteld bij Voorjaarsnota. De raming van de dividendbelasting is met 0,4 miljard neerwaarts bijgesteld. Enerzijds volgt de bijstelling uit een minder gunstige ontwikkeling van de dividenduitkeringen dan verondersteld en anderzijds uit het feit dat in 2011 meer dividend in aandelen is uitgekeerd in plaats van dividend in contanten vergeleken met andere jaren. Over dividend in aandelen hoeft geen dividendbelasting te worden betaald. Dit is met name aantrekkelijk voor buitenlandse aandeelhouders omdat zij de dividendbelasting niet kunnen verrekenen met de vennootschapsbelasting of de inkomstenbelasting. Ten slotte zijn de vennootschapsbelasting en de loonheffing met respectievelijk – 0,3 en – 0,2 miljard bijgesteld op basis van de realisaties.
 
 
 
 2.3
 De belasting- en premieontvangsten in 2012
 
 In tabel 2.3.1 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de geraamde belasting- en premieopbrengsten in 2012. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen het effect van beleidsmaatregelen op de ontvangsten en het effect van de economische groei.
 
 Tabel 2.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2012 op EMU-basis (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2011
 
 
 Maatregelen
 
 
 Endogeen
 
 
 Endogeen in %
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen (kasbasis)
 
 
 
 
 69 099
 
 
 
 
 377
 
 
 
 
 1 424
 
 
 
 
 2,1%
 
 
 
 
 70 901
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 41 275
 
 
 174
 
 
 852
 
 
 2,1%
 
 
 42 301
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 2 054
 
 
 – 6
 
 
 20
 
 
 1,0%
 
 
 2 068
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11 234
 
 
 48
 
 
 235
 
 
 2,1%
 
 
 11 517
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3 415
 
 
 86
 
 
 193
 
 
 5,6%
 
 
 3 693
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3 595
 
 
 – 4
 
 
 8
 
 
 0,2%
 
 
 3 599
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4 576
 
 
 – 221
 
 
 38
 
 
 0,8%
 
 
 4 394
 
 
 
 
 Verpakkingenbelasting
 
 
 302
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0,2%
 
 
 302
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 0
 
 
 300
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 300
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2 648
 
 
 0
 
 
 78
 
 
 3,0%
 
 
 2 727
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 101 946
 
 
 
 
 1 460
 
 
 
 
 4 523
 
 
 
 
 4,4%
 
 
 
 
 107 931
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 89 435
 
 
 542
 
 
 2 789
 
 
 3,1%
 
 
 92 766
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 5 891
 
 
 266
 
 
 144
 
 
 – 2,5%
 
 
 – 5 480
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2 317
 
 
 – 50
 
 
 269
 
 
 11,6%
 
 
 2 536
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 13 888
 
 
 706
 
 
 1 274
 
 
 9,2%
 
 
 15 868
 
 
 
 
 Overig (inclusief niet nader toe te rekenen belastingontvangsten)
 
 
 2 199
 
 
 – 4
 
 
 46
 
 
 2,1%
 
 
 2 240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 171 047
 
 
 
 
 1 837
 
 
 
 
 5 947
 
 
 
 
 3,5%
 
 
 
 
 178 832
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting op EMU-basis
 
 
 451
 
 
 
 315
 
 
 
 766
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 
 171 498
 
 
 1 837
 
 
 6 262
 
 
 
 3,7%
 
 
 
 179 598
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 49 699
 
 
 
 
 1 040
 
 
 
 
 1 574
 
 
 
 
 3,2%
 
 
 
 
 52 313
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)
 
 
 
 
 221 197
 
 
 
 
 2 878
 
 
 
 
 7 837
 
 
 
 
 3,5%
 
 
 
 
 231 911
 
 
 
 
 
 
 In 2012 bedragen de totale ontvangsten op EMU-basis naar verwachting 231,9 miljard. Ten opzichte van de vermoedelijke uitkomsten 2011 is dit een toename met 10,7 miljard euro. Deze ontwikkeling is voor 2,9 miljard het gevolg van beleidsmaatregelen. Dit betreft zowel beleid van dit kabinet als het beleid van vorige kabinetten. De verwachte endogene groei van de belasting- en premieontvangsten in 2012 bedraagt 7,8 miljard (3,5%). In de volgende paragrafen wordt hier nader op ingegaan. In de internetbijlage van deze Miljoenennota staat een uitgebreidere toelichting voor de grootste belastingsoorten (www.rijksbegroting.nl).
 
 
 2.3.1
 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten 2012
 
 De endogene toename van de ontvangsten volgt uit de economische ontwikkelingen zoals deze geraamd zijn in de Macro Economische Verkenning 2012. Voor 2012 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een groei van het nominale economische groei van 3,0%. De endogene groei van de totale ontvangsten bedraagt in 2012 naar verwachting 3,5%. De ontvangsten groeien daarmee iets harder dan de nominale economische ontwikkeling. Deze ontwikkeling wordt met name veroorzaakt door de directe belastingen. De ontvangsten uit de vennootschapsbelasting (Vpb) nemen als gevolg van de economische ontwikkeling met circa 9% toe en de loon- en inkomensheffing met circa 3,5%. Daarnaast wordt voor de ontvangsten uit de dividendbelasting een positieve ontwikkeling van circa 12% verwacht in 2011. De indirecte belastingen zoals de omzetbelasting (BTW) en de accijnzen blijven in 2012 daarentegen achter bij de economische groei.
 De endogene groei bij de indirecte belastingen bedraagt 2,1% en blijft dus wat achter bij de nominale ontwikkeling van het BBP. Dit wordt met name veroorzaakt door de BTW-ontvangsten, Dit betreft verreweg de grootste post bij de indirecte belastingen en drukt daarmee zwaar op de totale ontwikkeling van de indirecte belastingen. De endogene ontwikkeling van de BTW-ontvangsten bedraagt in 2012 naar verwachting 2,1% als gevolg van een positieve maar ten opzichte van het BBP achterblijvende waardeontwikkeling van de particuliere consumptie. Ook de accijnzen blijven met een ontwikkeling van 2,1% achter bij de economische ontwikkeling. Deze achterblijvende ontwikkeling betreft met name de tabaksaccijns. Verder blijft de ontwikkeling van de BPM in 2012 naar verwachting op het niveau van 2011. Hoewel een toename in het aantal verkochte auto’s wordt verwacht, zet de ontwikkeling van een steeds zuiniger wagenpark zich ook voort. Deze ontwikkeling doet zich sinds de eerste helft van 2010. In deze periode is het aantal autoverkopen fors toegenomen ten opzichte van het lage niveau van 2009, maar blijven de BPM-ontvangsten vrijwel op het niveau van 2009. Dit omdat er veel meer dan voorheen zuinige auto’s worden gekocht waarvoor een lager BPM-tarief geldt en in een aantal gevallen een vrijstelling. De ontvangsten van de motorrijtuigenbelasting laten ook nauwelijks groei zien in 2012. Ook het bestaande wagenpark wordt steeds zuiniger waardoor voor steeds meer auto’s een nihiltarief in de MRB kennen. Ten slotte wordt in 2012 een positieve ontwikkeling van de ontvangsten uit de overdrachtsbelasting verwacht als gevolg een toename in het aantal woningverkopen.
 
 De endogene ontwikkeling van de directe belastingen bedraagt 4,4% en daarmee dus positiever dan de nominale ontwikkeling van het BBP. Vooral de vennootschapsbelasting (Vpb) en de dividendbelasting kennen zoals hierboven al genoemd een forse ontwikkeling met circa 9% respectievelijk 12%. Dit moet afgezet worden tegen een forse daling in de Vpb-ontvangsten in 2009 met meer dan 30% en een daling in de dividendbelasting met bijna 50%. De winstverwachtingen over 2012 zijn net als in 2011 positief. Daarnaast zal er in 2012 naar verwachting minder dan in 2011 en eerdere jaren sprake zijn van negatieve kaseffecten als gevolg van bijgestelde winstverwachtingen over oudere jaren. In navolging van een gunstige winstontwikkeling in 2012 wordt ook een gunstige ontwikkeling van de dividenduitkeringen en daarmee de dividendbelastingontvangsten verwacht in 2012. Ondanks de relatief gunstige ontwikkeling van deze belastingsoorten bevindt het niveau van de ontvangsten zich nog steeds op een beduidend lager niveau dan dat van 2008.
 De ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing ten slotte groeien in 2012 met 3,5%. Deze ontwikkeling kan worden gerelateerd aan de ontwikkeling van de contractuele en incidentele loonontwikkeling en een bescheiden positieve ontwikkeling van de winst van zelfstandigen in 2012.
 
 
 
 
 2.3.2
 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en premieontvangsten.
 
 
 In 2012 bedraagt het effect van beleidsmaatregelen op de belastingen en premieontvangsten 2,9 miljard euro. Dit betreft een saldo van vele maatregelen en betreft zowel maatregelen van dit kabinet als effecten van maatregelen van vorige kabinetten.
 Beleid met betrekking tot de premies werknemersverzekeringen (waaronder de zorgpremies) zorgen voor 1,0 miljard euro hogere ontvangsten. Dit betreft in 2012 met name hoger WW-sectorfondspremies. Bij de belastingen en premies volksverzekeringen zorgen maatregelen voor 1,8 miljard euro hogere ontvangsten. Het grootste deel van dit effect betreft het aflopen van de maatregelen willekeurige afschrijving over 2009 en 2010 die door vorige kabinetten zijn genomen (1,3 miljard euro). Daarnaast leiden de maatregelen van het huidige kabinet per saldo tot hogere ontvangsten in 2012. De fiscale maatregelen uit het regeerakkoord leiden tot 0,5 miljard hogere ontvangsten. De rest van de beleidsmatige toename van de ontvangsten 2012 betreft het saldo van grondslagverbredende maatregelen (vpb) en diverse lastenverlichtende maatregelen voor burgers en bedrijven.
 
 
 In tabel 2.3.1 wordt het effect van de beleidsmaatregelen (oftewel de endogene mutatie) op de ontvangsten in 2012 per belastingsoort getoond. Dit effect betreft zoals gezegd zowel beleid van vorige kabinetten en die in 2012 nog een op- of neerwaarts effect hebben in 2012 ten opzichte van 2011, als om beleid van het huidige kabinet. Zo betreft de autonome mutatie van – 0,2 miljard euro bij de belastingen op milieugrondslag de afschaffing van de grondwaterbelasting en de afvalstoffenheffing en de autonome mutatie van 0,3 miljard euro bij de bankbelasting de invoering van deze belastingsoort.
 De autonome mutatie bij de loon- en inkomensheffing van in totaal 0,8 miljard euro is het resultaat van vele minnen en plussen. Zo leidt het aflopen van de eerder genoemde maatregelen willekeurige afschrijving over 2009 en 2010 ook bij de inkomensheffing tot positieve kasontvangsten in 2012. Dit betreft het deel met betrekking tot IB-ondernemers. Bij de loonheffing betreft het effect van de autonome mutatie met name het afschaffen van de spaarloonregeling respectievelijk de arbeidskorting ouderen.
 
 Tabel 2.3.2 geeft een overzicht van het budgettaire beslag van beleidsmaatregelen op zowel kas- als transactiebasis en tevens het effect daarvan op de lastenontwikkeling in 2012. Het verschil tussen het totale effect van het beleid op de ontvangsten en de lastenontwikkeling wordt veroorzaakt doordat sommige maatregelen wel gevolgen hebben voor de inkomsten maar niet relevant zijn voor de lastenontwikkeling. Zo is de zorgtoeslag vanwege de directe koppeling met de nominale premie wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar betreft dit geen belasting- en premieontvangsten. Hetzelfde geldt voor de lasten voor de lokale overheden (OPL) en de bruteringscorrectie. Deze zijn wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar niet voor de belasting- en premieontvangsten Rijk.. Het omgekeerde geldt ook: de eerder genoemde afschaffing van de BU is wel relevant voor de kasontvangsten, maar niet relevant voor de lastenontwikkeling. Daarnaast zijn er ook verschillen tussen het transactiemoment van belasting- en premieontvangsten en het moment waarop de betreffende belasting of premie daadwerkelijk in kas wordt ontvangen.
 
 Tabel 2.3.2 Budgettair effect van belasting- en premiemaatregelen 2012 (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen en premies kas
 
 
 
 
 Belastingen en premies op transactiebasis
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 
 
 
 Zorgpremies
 
 
 645
 
 
 637
 
 
 637
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 556
 
 
 
 
 Koopkracht
 
 
 – 642
 
 
 – 402
 
 
 – 402
 
 
 
 
 Liquiditeitsverruiming
 
 
 721
 
 
 1 399
 
 
 270
 
 
 
 
 Invoeren bankbelasting
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 
 
 Innovatie
 
 
 – 316
 
 
 – 304
 
 
 – 304
 
 
 
 
 Vpb grondslagverbreding
 
 
 523
 
 
 949
 
 
 449
 
 
 
 
 Sectorfondspremies/Sociale premies
 
 
 699
 
 
 699
 
 
 1 013
 
 
 
 
 Regeerakkoord (exclusief bedrijfslevenenveloppe)
 
 
 552
 
 
 660
 
 
 660
 
 
 
 
 Afschaffen spaarloon (lh-deel) en arbeidskorting ouderen
 
 
 457
 
 
 508
 
 
 508
 
 
 
 
 OPL en Brutering
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 49
 
 
 
 
 Afschaffen kleine belastingen
 
 
 – 221
 
 
 – 221
 
 
 – 221
 
 
 
 
 Rest
 
 
 160
 
 
 228
 
 
 – 24
 
 
 
 
 
 Totaal Beleidsmaatregelen 2012
 
 
 
 
 2 878
 
 
 
 
 4 453
 
 
 
 
 3 490
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.4
 Meerjarige ontvangstenraming
 
 De ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten voor de periode 2011–2015 is weergegeven in tabel 2.4.1. De ramingen voor 2011 en 2012 zijn in voorgaande paragrafen toegelicht.
 
 Tabel 2.4.1. Meerjarige belasting- en premieraming op EMU-basis (x miljard euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 221,2
 
 
 231,9
 
 
 241,0
 
 
 250,8
 
 
 250,7
 
 
 
 
 wv belastingen op kasbasis
 
 
 134,2
 
 
 139,6
 
 
 147,5
 
 
 156,1
 
 
 161,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.5
 De belastingraming 2011–2012
 
 Tabel 2.5.1 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten 2011 en 2012 op kasbasis en de aansluiting naar EMU-basis.
 
 Tabel 2.5.1. Overzicht van belasting- en premieontvangsten 2011–2012 (x €miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2011
 
 
 Ontwerpbegroting 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 69 099
 
 
 
 
 70 901
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2 352
 
 
 2 427
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 41 275
 
 
 42 301
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 2 054
 
 
 2 068
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11 234
 
 
 11 517
 
 
 
 
 – Accijns van lichte olie
 
 
 4 067
 
 
 4 174
 
 
 
 
 – Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
 
 
 3 687
 
 
 3 834
 
 
 
 
 – Tabaksaccijns
 
 
 2 530
 
 
 2 574
 
 
 
 
 – Alcoholaccijns
 
 
 300
 
 
 285
 
 
 
 
 – Bieraccijns
 
 
 380
 
 
 377
 
 
 
 
 – Wijnaccijns
 
 
 269
 
 
 273
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3 415
 
 
 3 693
 
 
 
 
 – Overdrachtsbelasting
 
 
 2 395
 
 
 2 553
 
 
 
 
 – Assurantiebelasting
 
 
 1 020
 
 
 1 141
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3 595
 
 
 3 599
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4 576
 
 
 4 394
 
 
 
 
 – Grondwaterbelasting
 
 
 179
 
 
 1
 
 
 
 
 – Afvalstoffenbelasting
 
 
 43
 
 
 0
 
 
 
 
 – Energiebelasting
 
 
 4 234
 
 
 4 271
 
 
 
 
 – Waterbelasting
 
 
 126
 
 
 126
 
 
 
 
 – Brandstoffenheffingen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a. 
 
 
 155
 
 
 155
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 149
 
 
 149
 
 
 
 
 Verpakkingenbelasting
 
 
 302
 
 
 302
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 0
 
 
 300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen
 
 
 
 
 65 027
 
 
 
 
 68 638
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting kas
 
 
 – 858
 
 
 – 185
 
 
 
 
 Loonbelasting kas
 
 
 47 586
 
 
 48 279
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2 317
 
 
 2 536
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 464
 
 
 474
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 13 888
 
 
 15 868
 
 
 
 
 – Gassector kas
 
 
 1 750
 
 
 1 900
 
 
 
 
 – Niet-gassector kas
 
 
 12 138
 
 
 13 968
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1 607
 
 
 1 643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
 
 
 78
 
 
 74
 
 
 
 
 Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten
 
 
 30
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen
 
 
 
 
 134 231
 
 
 
 
 139 640
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen kas
 
 
 36 816
 
 
 39 192
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 49 699
 
 
 52 313
 
 
 
 
 Aansluiting naar EMU-basis
 
 
 451
 
 
 766
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 
 
 221 197
 
 
 
 
 231 911
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo
 
 3
 EMU-saldo
 
 De collectieve uitgaven bestaan uit de begrotingsgefinancierde uitgaven van het Rijk, de premiegefinancierde uitgaven van de sociale fondsen3 De sociale fondsen zijn de «verzekeringsfondsen» betrekking hebbende op de volksverzekeringen (inclusief zorg) en de werknemersverzekeringen. en de uitgaven van de lokale overheden. Hetzelfde geldt voor de collectieve inkomsten. Omdat zowel de inkomsten als de uitgaven op de verschillende begrotingen op kasbasis worden gerapporteerd, moet gecorrigeerd worden voor kas-transverschillen (ktv’s), aangezien het EMU-saldo een begrip op transbasis is. Daarnaast tellen financiële transacties niet mee in het EMU-saldo, maar alleen in de EMU-schuld. De ramingen voor 2011 en 2012 zijn gebaseerd op de Macro Economische Verkenning 2012 van het CPB. De ramingen voor 2013 tot en met 2015 zijn technische extrapolaties op basis van de MLT 2011–2015.
 Om dubbeltellingen te voorkomen, moeten de onderlinge betalingen van het totaal worden afgetrokken (zowel bij de collectieve uitgaven als bij de collectieve inkomsten). Een voorbeeld van een onderlinge betaling van het Rijk aan de lokale overheden is de Wet werk en bijstand (WWB). Het Rijk neemt dit op als een uitgave, terwijl de lokale overheden dit als inkomsten boeken, waarmee zij op hun beurt uitgaven bekostigen. Om uitgaven niet twee keer mee te nemen, wordt hiervoor gecorrigeerd in de vorm van een consolidatiepost.
 
 Tabel 3.1 EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten Rijk
 
 
 161 512
 
 
 165 829
 
 
 172 380
 
 
 181 062
 
 
 187 486
 
 
 
 
 
 w.v. belastingontvangsten
 
 
 134 231
 
 
 139 640
 
 
 147 511
 
 
 156 073
 
 
 161 368
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 w.v. niet-belastingontvangsten
 
 
 34 834
 
 
 31 733
 
 
 26 297
 
 
 27 712
 
 
 27 316
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 w.v. ktv’s en financiële transacties1Dit betreft de optelling van de ktv belastingen en ktv’s en financiële transacties niet-belastingontvangsten.
 
 
 – 7 553
 
 
 – 5 544
 
 
 – 1 428
 
 
 – 2 722
 
 
 – 1 198
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 103 395
 
 
 110 202
 
 
 112 174
 
 
 114 451
 
 
 118 982
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Inkomsten lokale overheden
 
 
 95 176
 
 
 96 874
 
 
 97 169
 
 
 97 854
 
 
 99 462
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen2 De onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen bestaan uit de Rijksbijdragen, de rentebaten en rente-uitgaven (zie tabel 3.4)
 
 
 – 16 775
 
 
 – 18 513
 
 
 – 19 409
 
 
 – 20 071
 
 
 – 20 441
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan lokale overheden
 
 
 – 70 246
 
 
 – 71 467
 
 
 – 71 216
 
 
 – 71 865
 
 
 – 73 290
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Inkomsten collectieve sector
 
 
 
 
 273 062
 
 
 
 
 282 924
 
 
 
 
 291 100
 
 
 
 
 301 431
 
 
 
 
 312 198
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven Rijk
 
 
 176 129
 
 
 176 103
 
 
 178 395
 
 
 183 612
 
 
 186 240
 
 
 
 
 
 w.v. uitgaven
 
 
 188 879
 
 
 183 816
 
 
 189 420
 
 
 197 702
 
 
 200 484
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 w.v. ktv’s en financiële transacties
 
 
 – 12 749
 
 
 – 7 712
 
 
 – 11 025
 
 
 – 14 089
 
 
 – 14 244
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 109 896
 
 
 113 351
 
 
 118 616
 
 
 124 949
 
 
 130 544
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Uitgaven lokale overheden
 
 
 99 625
 
 
 101 273
 
 
 100 518
 
 
 100 603
 
 
 101 202
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen
 
 
 – 16 775
 
 
 – 18 513
 
 
 – 19 409
 
 
 – 20 071
 
 
 – 20 441
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan lokale overheden
 
 
 – 70 246
 
 
 – 71 467
 
 
 – 71 216
 
 
 – 71 865
 
 
 – 73 290
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Uitgaven collectieve sector
 
 
 
 
 298 629
 
 
 
 
 300 747
 
 
 
 
 306 905
 
 
 
 
 317 229
 
 
 
 
 324 255
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 – 25 567
 
 
 
 
 – 17 823
 
 
 
 
 – 15 805
 
 
 
 
 – 15 797
 
 
 
 
 – 12 057
 
 
 
 
 
 
 Bruto binnenlands product (in miljarden euro)
 
 
 605
 
 
 623
 
 
 644
 
 
 663
 
 
 682
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 – 4,2%
 
 
 
 
 – 2,9%
 
 
 
 
 – 2,5%
 
 
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 – 1,8%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.2 bevat de EMU-saldi van de drie samenstellende delen van de collectieve sector. Deze saldi kunnen ook worden berekend door in tabel 3.1 de uitgaven van de inkomsten af te trekken.
 
 Tabel 3.2 Opbouw EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 – 14 617
 
 
 – 10 275
 
 
 – 6 015
 
 
 – 2 550
 
 
 1 246
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 – 6 501
 
 
 – 3 149
 
 
 – 6 441
 
 
 – 10 498
 
 
 – 11 563
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 EMU-saldo lokale overheden
 
 
 – 4 449
 
 
 – 4 399
 
 
 – 3 349
 
 
 – 2 749
 
 
 – 1 740
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 – 25 567
 
 
 
 
 – 17 823
 
 
 
 
 – 15 805
 
 
 
 
 – 15 797
 
 
 
 
 – 12 057
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in % bbp)
 
 
 
 
 – 4,2%
 
 
 
 
 – 2,9%
 
 
 
 
 – 2,5%
 
 
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 – 1,8%
 
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 3.3 tot en met 3.5 wordt per overheidslaag een onderbouwing voor het betreffende EMU-saldo gegeven.
 
 Tabel 3.3 EMU-saldo Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Belastingontvangsten
 
 
 134 231
 
 
 139 640
 
 
 147 511
 
 
 156 073
 
 
 161 368
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Af: Netto Rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 154 044
 
 
 152 083
 
 
 163 123
 
 
 169 990
 
 
 173 168
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 Bij: Ktv’s en financiële transacties
 
 
 5 196
 
 
 2 169
 
 
 9 597
 
 
 11 368
 
 
 13 046
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 
 
 – 14 617
 
 
 
 
 – 10 275
 
 
 
 
 – 6 015
 
 
 
 
 – 2 550
 
 
 
 
 1 246
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.4 EMU-saldo sociale fondsen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Premie-inkomsten
 
 
 86 620
 
 
 91 689
 
 
 92 685
 
 
 93 981
 
 
 97 751
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 16 701
 
 
 18 477
 
 
 19 489
 
 
 20 469
 
 
 21 231
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 74
 
 
 36
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 
 
 103 395
 
 
 
 
 110 202
 
 
 
 
 112 174
 
 
 
 
 114 451
 
 
 
 
 118 982
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven SZA
 
 
 49 829
 
 
 50 187
 
 
 52 261
 
 
 54 604
 
 
 56 545
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 57 974
 
 
 60 276
 
 
 63 752
 
 
 67 369
 
 
 70 576
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 Rente-uitgaven
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 81
 
 
 398
 
 
 790
 
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 2 092
 
 
 2 888
 
 
 2 522
 
 
 2 578
 
 
 2 635
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 
 
 109 896
 
 
 
 
 113 351
 
 
 
 
 118 616
 
 
 
 
 124 949
 
 
 
 
 130 544
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 
 
 – 6 501
 
 
 
 
 – 3 149
 
 
 
 
 – 6 441
 
 
 
 
 – 10 498
 
 
 
 
 – 11 563
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.5 EMU-saldo lokale overheden (in miljoenen euro)1 De ramingen voor de belastinginkomsten en uitgaven van de lokale overheden zijn gebaseerd op de MEV 2012 voor 2011 en 2012 en MLT 2011–2015 voor 2013 tot en met 2015.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Belastinginkomsten
 
 
 8 561
 
 
 8 806
 
 
 9 040
 
 
 9 309
 
 
 9 583
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen2 Rijksbijdragen zijn bedoeld voor uitgaven die door de gemeente gedaan worden, maar bekostigd worden door het Rijk. Hierbij moet gedacht worden aan het GFPF, de WWB, WSW, BDU en het bijzonder onderwijs.
 
 
 70 246
 
 
 71 467
 
 
 71 216
 
 
 71 865
 
 
 73 290
 
 
 
 
 
 Overige inkomsten3 Overige inkomsten zijn de ontvangsten uit leges, eigen betalingen, rente, dividenden etc.
 
 
 16 369
 
 
 16 601
 
 
 16 914
 
 
 16 680
 
 
 16 589
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten lokale overheden
 
 
 
 
 95 176
 
 
 
 
 96 874
 
 
 
 
 97 169
 
 
 
 
 97 854
 
 
 
 
 99 462
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven lokale overheden
 
 
 
 
 99 625
 
 
 
 
 101 273
 
 
 
 
 100 518
 
 
 
 
 100 603
 
 
 
 
 101 202
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo lokale overheden
 
 
 
 
 – 4 449
 
 
 
 
 – 4 399
 
 
 
 
 – 3 349
 
 
 
 
 – 2 749
 
 
 
 
 – 1 740
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.6 Historisch overzicht EMU-saldo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2000
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo (in miljarden euro)
 
 
 8,2
 
 
 – 1,1
 
 
 – 9,7
 
 
 – 14,9
 
 
 – 8,6
 
 
 – 1,4
 
 
 2,9
 
 
 1,0
 
 
 3,1
 
 
 – 31,8
 
 
 – 30,0
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 418
 
 
 448
 
 
 465
 
 
 477
 
 
 491
 
 
 513
 
 
 540
 
 
 572
 
 
 594
 
 
 571
 
 
 588
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 2,0%
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 2,1%
 
 
 – 3,1%
 
 
 – 1,7%
 
 
 – 0,3%
 
 
 0,5%
 
 
 0,2%
 
 
 0,5%
 
 
 – 5,6%
 
 
 – 5,1%
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld
 
 4
 EMU-schuld
 
 
 Tabel 4.1 Financieringsbehoefte Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort Rijk
 
 
 
 
 14 617
 
 
 
 
 10 275
 
 
 
 
 6 015
 
 
 
 
 2 550
 
 
 
 
 – 1 246
 
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 Bij: Ktv's en financiële transacties
 
 
 5 196
 
 
 2 169
 
 
 9 597
 
 
 11 368
 
 
 13 046
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Bij: Overbruggingskrediet FBN/ABN
 
 
 – 825
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 – 150
 
 
 
 
 
 Bij: Derdenrekening
 
 
 136
 
 
 – 186
 
 
 – 321
 
 
 – 290
 
 
 – 733
 
 
 
 
 
 
 Financieringstekort Rijk op kasbasis
 
 
 
 
 19 125
 
 
 
 
 12 258
 
 
 
 
 15 291
 
 
 
 
 13 428
 
 
 
 
 10 917
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.2 Opbouw EMU-schuld collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld primo
 
 
 
 
 369 894
 
 
 
 
 391 418
 
 
 
 
 407 011
 
 
 
 
 425 234
 
 
 
 
 440 115
 
 
 
 
 
 
 Financieringstekort Rijk
 
 
 19 125
 
 
 12 258
 
 
 15 291
 
 
 13 428
 
 
 10 917
 
 
 zie tabel 4.1
 
 
 
 
 EMU-tekort lokale overheden
 
 
 4 449
 
 
 4 399
 
 
 3 349
 
 
 2 749
 
 
 1 740
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 ING back-up faciliteit
 
 
 – 3 505
 
 
 – 1 887
 
 
 – 700
 
 
 – 1 400
 
 
 – 1 300
 
 
 
 
 
 EFSF
 
 
 1 455
 
 
 824
 
 
 284
 
 
 104
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld ultimo
 
 
 
 
 391 418
 
 
 
 
 407 011
 
 
 
 
 425 234
 
 
 
 
 440 115
 
 
 
 
 451 472
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 64,7%
 
 
 
 
 65,3%
 
 
 
 
 66,1%
 
 
 
 
 66,4%
 
 
 
 
 66,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.3 Opbouw EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote primo
 
 
 
 
 62,9%
 
 
 
 
 64,7%
 
 
 
 
 65,3%
 
 
 
 
 66,1%
 
 
 
 
 66,4%
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort collectieve sector1 De rente-uitgaven en dividendontvangsten als gevolg van de interventies in de financiële sector lopen mee in het totale EMU-saldo.
 
 
 4,2%
 
 
 2,9%
 
 
 2,5%
 
 
 2,4%
 
 
 1,8%
 
 
 zie tabel 3.2
 
 
 
 
 Interventies in financiële sector
 
 
 – 0,7%
 
 
 – 0,5%
 
 
 0,0%
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 0,3%
 
 
 
 
 
 Ktv’s en overige financiële transacties
 
 
 0,0%
 
 
 0,1%
 
 
 0,4%
 
 
 0,1%
 
 
 0,2%
 
 
 
 
 
 Noemereffect bbp
 
 
 – 1,7%
 
 
 – 1,9%
 
 
 – 2,1%
 
 
 – 1,9%
 
 
 – 1,9%
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote ultimo
 
 
 
 
 64,7%
 
 
 
 
 65,3%
 
 
 
 
 66,1%
 
 
 
 
 66,4%
 
 
 
 
 66,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.4 Historisch overzicht EMU-schuld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2000
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld (in miljarden euro)
 
 
 224,8
 
 
 227,1
 
 
 235,1
 
 
 248,0
 
 
 257,6
 
 
 266,1
 
 
 255,9
 
 
 259,0
 
 
 347,5
 
 
 347,1
 
 
 369,9
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 418
 
 
 448
 
 
 465
 
 
 477
 
 
 491
 
 
 513
 
 
 540
 
 
 572
 
 
 594
 
 
 571
 
 
 588
 
 
 
 
 EMU-schuld collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 53,8%
 
 
 50,7%
 
 
 50,5%
 
 
 52,0%
 
 
 52,4%
 
 
 51,8%
 
 
 47,4%
 
 
 45,3%
 
 
 58,5%
 
 
 60,8%
 
 
 62,9%
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 5
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 
 5.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat informatie over inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven.
 Inkomstenbeperkende regelingen zijn regelingen die de te betalen inkomstenbelasting beperken, maar wel onderdeel zijn van de primaire heffingsstructuur. Ze vormen nadere bepalingen voor de draagkracht, die als maatstaf dient voor de inkomstenbelasting. Er zijn veel regelingen die als nadere (inperkende) afbakening van de grondslag kunnen worden beschouwd. In de begrotingsregels 2011–2015 is afgesproken dat in de Miljoenennota bij de inkomstenbeperkende regelingen alleen het budgettaire beslag van de fiscale behandeling van de eigen woning en de pensioenen wordt opgenomen4 Kamerstuk II, 32 500, nr. 29/30. Dit zijn de belangrijkste inkomstenbeperkende regelingen. Een belastinguitgave (in enge zin) is een derving of uitstel van belastingontvangsten, die voorvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingstructuur.
 De budgettaire gevolgen van fiscale maatregelen voor 2012 in de sfeer van zowel de inkomstenbeperkende regelingen als de belastinguitgaven worden weergegeven in tabel 5.2.1.
 De budgettaire overzichten van de inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven zijn opgenomen in de tabellen 5.3.1 tot en met 5.3.3. De toelichting op de afzonderlijke belastinguitgaven – onder meer bestaande uit een beschrijving van de regeling en een weergave van de doelstelling, het verantwoordelijke ministerie en de uitgevoerde evaluaties – is als internetbijlage beschikbaar op www.rijksbegroting.nl.
 In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op de evaluatie van de belastinguitgaven. De evaluatieprogrammering voor het afgelopen jaar, het lopende jaar en het vervolgtraject worden in het kort beschreven.
 Tenslotte wordt in paragraaf 5.5 aandacht besteed aan de ramingsbijstellingen ten opzichte van de raming zoals opgenomen in de startnota. Deze paragraaf zal de belangrijkste mutaties toelichten zodat duidelijk wordt of het beleidskeuzes betreft, endogene ontwikkelingen of technische ramingsbijstellingen. Deze nieuwe paragraaf is de uitwerking van de afspraak in de begrotingsregels 2011–2015 dat het budgettaire beslag van de belastinguitgaven in enge zin wordt afgezet tegen de aan het begin van de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling.
 
 
 
 5.2
 Maatregelen inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2012
 
 Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van de maatregelen op het gebied van de inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2012, zoals opgenomen in het Belastingplan 2012, de Overige Fiscale Maatregelen 2012, het wetsvoorstel Geefwet en het wetsvoorstel uitwerking Autobrief. Voor een inhoudelijke uitleg van de maatregelen wordt verwezen naar deze wetsvoorstellen.
 
 Tabel 5.2.1 Maatregelen per 2012, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen per 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verruiming vrijwillige voortzetting pensioen ZZP-ers
 
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal inkomstenbeperkende regelingen
 
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastinguitgaven per 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging dotatieplafond FOR
 
 
 
 
 
 
 
 – 8
 
 
 
 
 Invoering research & development aftrek (RDA)
 
 
 
 
 
 
 
 250
 
 
 
 
 Inperking aftrek monumenten
 
 
 
 
 
 
 
 – 10
 
 
 
 
 Incidentele verhoging WBSO
 
 
 
 
 
 
 
 149
 
 
 
 
 Afschaffen kindertoeslag box 3
 
 
 
 
 
 
 
 – 25
 
 
 
 
 Afschaffen spaarloonregeling
 
 
 
 
 
 
 
 – 218
 
 
 
 
 Afschaffing arbeidskorting voor ouderen
 
 
 
 
 
 
 
 – 290
 
 
 
 
 Doorwerkbonus 1 jaar opschuiven
 
 
 
 
 
 
 
 – 130
 
 
 
 
 Omzetting zelfstandigenaftrek en niet-indexeren
 
 
 
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 Giftenaftrek: fiscale inzet cultureel ondernemerschap
 
 
 
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 ANBI-status en commerciële activiteiten
 
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 Introductie negatieve giftenaftrek
 
 
 
 
 
 
 
 – 5
 
 
 
 
 Verruiming giftenaftrek en introductie plafond
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Tijdelijke uitbreiding nihiltarief bijtelling auto’s
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Totaal belastinguitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 – 193
 
 
 
 
 
 – = opbrengst; + = derving;
 
 
 Horizonbepaling
 In de Fiscale Agenda heeft het kabinet onderschreven dat aan het toetsingskader voor nieuwe belastinguitgaven een nieuwe bepaling wordt toegevoegd, de zogenaamde horizonbepaling. Hierin wordt expliciet aangegeven voor welke duur de belastinguitgave geldt. Alleen indien er vóór het verstrijken van die termijn een positieve evaluatie beschikbaar is, kan besloten worden om de belastinguitgave te continueren voor een nieuwe periode. Als er geen positieve evaluatie is, vervalt de belastinguitgave automatisch. Als er wel een positieve evaluatie beschikbaar is, dwingt de horizonbepaling om opnieuw de afweging te maken of aan de belastinguitgave opnieuw prioriteit wordt gegeven. Voor een drietal nieuwe regelingen in het pakket Belastingplan 2012 c.a. is een zogenoemde horizonbepaling van toepassing. In de eerste plaats is een horizonbepaling van toepassing op de werkbonus. Het jaar van inwerkingtreding van deze belastinguitgave is 2013. In de tweede plaats betreft het de regeling voor stimulering van cultureel ondernemerschap. Deze maatregel is opgenomen in het wetsvoorstel Geefwet met 2012 als jaar van inwerkingtreding. In de derde plaats is een horizonbepaling van toepassing op de nieuwe regeling die in de Autobrief wordt voorgesteld, namelijk een nihiltarief bijtelling voor auto’s met een CO2-uitstoot van maximaal 50 gr/km (jaar van inwerkingtreding is 2012). Ook zal er een horizonbepaling gaan gelden voor de nieuwe research & development aftrek (RDA). De overige maatregelen betreffen aanpassingen van bestaande regelingen.
 
 
 
 5.3
 Een overzicht van inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 In tabel 5.3.1 wordt de budgettaire derving weergegeven van de inkomstenbeperkende regelingen voor de eigen woning en voor de pensioenen voor de periode 2010–2016.
 
 Tabel 5.3.1 Overzicht inkomstenbeperkende regelingen 2010–2016, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljard)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Eigen woning (hypotheekrenteaftrek -/- EWF)
 
 
 
 9,6
 
 
 9,4
 
 
 10,1
 
 
 10,5
 
 
 10,7
 
 
 11,1
 
 
 11,4
 
 
 
 
 Pensioenen (box 1 en box 3)
 
 
 
 11,7
 
 
 12,8
 
 
 13,6
 
 
 13,9
 
 
 14,4
 
 
 14,8
 
 
 15,6
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 21,3
 
 
 
 
 22,2
 
 
 
 
 23,6
 
 
 
 
 24,4
 
 
 
 
 25,1
 
 
 
 
 26,0
 
 
 
 
 27,0
 
 
 
 
 
 
 percentage BBP
 
 
 
 
 
 3,62
 
 
 
 
 3,67
 
 
 
 
 3,78
 
 
 
 
 3,72
 
 
 
 
 3,71
 
 
 
 
 3,73
 
 
 
 
 3,77
 
 
 
 
 
 
 
 De tabellen 5.3.2 en 5.3.3 bevatten meerjarige overzichten van de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen respectievelijk de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen voor de periode 2010 – 2016. Bij de ramingen is rekening gehouden met voorgenomen kabinetsbeleid.
 In tabel 5.3.2 is eveneens het equivalent van de belastinguitgave voor de premie-inkomsten werknemersverzekeringen opgenomen. Een nadere uitsplitsing is opgenomen in de begroting van SZW.
 
 
 Tabel 5.3.2 Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen 2010 – 2016, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op ondernemingen
 
 
 
 
 3 444
 
 
 
 
 3 422
 
 
 
 
 3 579
 
 
 
 
 3 762
 
 
 
 
 3 984
 
 
 
 
 4 055
 
 
 
 
 4 127
 
 
 
 
 
 
 a) algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1 469
 
 
 1 467
 
 
 1 574
 
 
 1 601
 
 
 1 629
 
 
 1 657
 
 
 1 686
 
 
 
 
 Extra zelfstandigenaftrek starters
 
 
 95
 
 
 99
 
 
 104
 
 
 108
 
 
 112
 
 
 116
 
 
 121
 
 
 
 
 Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 FOR, niet omgezet in lijfrente
 
 
 75
 
 
 85
 
 
 79
 
 
 81
 
 
 83
 
 
 84
 
 
 86
 
 
 
 
 Meewerkaftrek
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Stakingsaftrek
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 
 
 Doorschuiving stakingswinst
 
 
 196
 
 
 204
 
 
 216
 
 
 228
 
 
 242
 
 
 256
 
 
 271
 
 
 
 
 Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
 
 
 185
 
 
 189
 
 
 193
 
 
 196
 
 
 200
 
 
 204
 
 
 209
 
 
 
 
 Doorschuiving inkomen uit aanmerkelijk belang
 
 
 90
 
 
 92
 
 
 93
 
 
 95
 
 
 96
 
 
 98
 
 
 99
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting
 
 
 352
 
 
 312
 
 
 305
 
 
 300
 
 
 297
 
 
 301
 
 
 304
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) investeringen in het algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
 
 
 343
 
 
 346
 
 
 356
 
 
 366
 
 
 376
 
 
 387
 
 
 398
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving starters1 Het betreft hier niet de kasderving maar de contante waarde van het rentevoordeel voor de betrokken belastingplichtigen c.q. het rentenadeel voor de overheid.
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving zeeschepen
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
 
 
 81
 
 
 81
 
 
 82
 
 
 84
 
 
 86
 
 
 87
 
 
 89
 
 
 
 
 Aftrek speur- en ontwikkelingswerk
 
 
 4
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen
 
 
 221
 
 
 219
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Research & Development aftrek (RDA)
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 250
 
 
 375
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 c) investeringen ten behoeve van het milieu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VAMIL
 
 
 52
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 Energie-investeringsaftrek (EIA)
 
 
 115
 
 
 151
 
 
 151
 
 
 151
 
 
 161
 
 
 161
 
 
 161
 
 
 
 
 Milieu-investeringsaftrek (MIA)
 
 
 123
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 111
 
 
 111
 
 
 111
 
 
 
 
 Bosbouwvrijstelling
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op arbeid
 
 
 
 
 2 336
 
 
 
 
 2 473
 
 
 
 
 1 929
 
 
 
 
 2 327
 
 
 
 
 2 126
 
 
 
 
 2 135
 
 
 
 
 2 155
 
 
 
 
 
 
 a) gericht op werkgevers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering onderwijs
 
 
 377
 
 
 367
 
 
 372
 
 
 378
 
 
 384
 
 
 390
 
 
 396
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering zeevaart
 
 
 105
 
 
 101
 
 
 103
 
 
 104
 
 
 106
 
 
 107
 
 
 109
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk WBSO
 
 
 868
 
 
 870
 
 
 864
 
 
 715
 
 
 715
 
 
 715
 
 
 715
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) gericht op werknemers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)2 Het spaarloon en de feestdagenregeling hebben ook invloed op de premies voor de werknemersverzekeringen WW (AWF en sectorfonds), WIA en ZVW. Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen zowel het fiscale loon als het premieloon (en in het verlengde daarvan het uitkeringsloon, waardoor de hoogte van uitkering kan veranderen). Deze effecten zijn onderdeel van de regel premie-uitgaven.
 
 
 207
 
 
 204
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Feestdagenregeling
 
 
 64
 
 
 53
 
 
 30
 
 
 13
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige auto's
 
 
 129
 
 
 196
 
 
 240
 
 
 263
 
 
 272
 
 
 261
 
 
 261
 
 
 
 
 Ouderschapsverlofkorting
 
 
 61
 
 
 62
 
 
 63
 
 
 64
 
 
 65
 
 
 66
 
 
 67
 
 
 
 
 Arbeidskorting voor ouderen3 Een premie-uitgave is een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet. 
 
 
 244
 
 
 271
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Levensloopverlofkorting
 
 
 7
 
 
 16
 
 
 21
 
 
 248
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 
 
 Doorwerkbonus
 
 
 274
 
 
 332
 
 
 235
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Werkbonus
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 542
 
 
 569
 
 
 580
 
 
 592
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen
 
 
 
 
 1 541
 
 
 
 
 1 547
 
 
 
 
 1 545
 
 
 
 
 1 565
 
 
 
 
 1 588
 
 
 
 
 1 637
 
 
 
 
 1 693
 
 
 
 
 
 Kindertoeslag forfaitair rendement
 
 
 24
 
 
 25
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Ouderentoeslag forfaitair rendement
 
 
 111
 
 
 110
 
 
 112
 
 
 115
 
 
 119
 
 
 122
 
 
 125
 
 
 
 
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
 
 
 74
 
 
 71
 
 
 73
 
 
 74
 
 
 76
 
 
 77
 
 
 79
 
 
 
 
 Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair rendement
 
 
 9
 
 
 6
 
 
 12
 
 
 8
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden forfaitair rendement
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 20
 
 
 21
 
 
 22
 
 
 23
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair rendement
 
 
 716
 
 
 755
 
 
 782
 
 
 810
 
 
 839
 
 
 868
 
 
 899
 
 
 
 
 Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
 
 
 351
 
 
 348
 
 
 362
 
 
 376
 
 
 391
 
 
 406
 
 
 421
 
 
 
 
 Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 39
 
 
 41
 
 
 43
 
 
 45
 
 
 47
 
 
 
 
 Aftrek kosten monumentenwoning
 
 
 69
 
 
 75
 
 
 66
 
 
 65
 
 
 66
 
 
 67
 
 
 68
 
 
 
 
 Heffingskorting groen beleggen
 
 
 88
 
 
 63
 
 
 43
 
 
 22
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Heffingskorting cultureel beleggen
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Heffingskorting durfkapitaal
 
 
 9
 
 
 7
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige regelingen
 
 
 
 
 752
 
 
 
 
 771
 
 
 
 
 820
 
 
 
 
 922
 
 
 
 
 947
 
 
 
 
 973
 
 
 
 
 999
 
 
 
 
 
 Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
 
 
 221
 
 
 229
 
 
 239
 
 
 288
 
 
 300
 
 
 312
 
 
 324
 
 
 
 
 Giftenaftrek
 
 
 346
 
 
 353
 
 
 376
 
 
 449
 
 
 459
 
 
 469
 
 
 480
 
 
 
 
 Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende instellingen
 
 
 185
 
 
 189
 
 
 193
 
 
 197
 
 
 201
 
 
 205
 
 
 209
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal generaal directe belastingen
 
 
 
 
 8 073
 
 
 
 
 8 213
 
 
 
 
 7 872
 
 
 
 
 8 575
 
 
 
 
 8 644
 
 
 
 
 8 799
 
 
 
 
 8 973
 
 
 
 
 
 
 percentage BBP
 
 
 
 1,37
 
 
 1,36
 
 
 1,26
 
 
 1,31
 
 
 1,28
 
 
 1,26
 
 
 1,25
 
 
 
 
 
 Totaal premie-uitgaven
 
 
 
 
 
 1 369
 
 
 
 
 1 348
 
 
 
 
 1 202
 
 
 
 
 1 543
 
 
 
 
 1 525
 
 
 
 
 1 498
 
 
 
 
 1 539
 
 
 
 
 
 
 * «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 Tabel 5.3.3 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen 2010 – 2016, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Energiebelasting
 
 
 
 
 117
 
 
 
 
 127
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 131
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 83
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 92
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 94
 
 
 
 
 Teruggaaf kerkgebouwen
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 
 
 Teruggaaf non-profit
 
 
 19
 
 
 21
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 23
 
 
 24
 
 
 25
 
 
 
 
 Vrijstellingen grootverbruik in de energiebelasting
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afvalstoffenbelasting
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 Fiscale stimulering sanering oude stortplaatsen
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting verlaagd tarief
 
 
 
 
 3 582
 
 
 
 
 3 806
 
 
 
 
 3 786
 
 
 
 
 3 908
 
 
 
 
 4 035
 
 
 
 
 4 167
 
 
 
 
 4 303
 
 
 
 
 
 Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen 
 
 
 477
 
 
 484
 
 
 491
 
 
 497
 
 
 504
 
 
 510
 
 
 517
 
 
 
 
 Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.
 
 
 115
 
 
 109
 
 
 114
 
 
 119
 
 
 125
 
 
 131
 
 
 137
 
 
 
 
 Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatie
 
 
 131
 
 
 135
 
 
 139
 
 
 143
 
 
 148
 
 
 152
 
 
 157
 
 
 
 
 Circussen, bioscopen, theaters en concerten
 
 
 147
 
 
 76
 
 
 71
 
 
 75
 
 
 79
 
 
 84
 
 
 89
 
 
 
 
 Sierteelt
 
 
 206
 
 
 207
 
 
 209
 
 
 211
 
 
 213
 
 
 215
 
 
 218
 
 
 
 
 Arbeidsintensieve diensten
 
 
 468
 
 
 576
 
 
 472
 
 
 497
 
 
 523
 
 
 551
 
 
 580
 
 
 
 
 Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
 
 
 681
 
 
 712
 
 
 745
 
 
 780
 
 
 816
 
 
 853
 
 
 893
 
 
 
 
 Logiesverstrekking (incl. kamperen)
 
 
 223
 
 
 230
 
 
 239
 
 
 247
 
 
 256
 
 
 265
 
 
 275
 
 
 
 
 Voedingsmiddelen horeca
 
 
 1 134
 
 
 1 275
 
 
 1 306
 
 
 1 339
 
 
 1 372
 
 
 1 405
 
 
 1 440
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – vrijstellingen
 
 
 
 
 492
 
 
 
 
 493
 
 
 
 
 497
 
 
 
 
 501
 
 
 
 
 505
 
 
 
 
 510
 
 
 
 
 514
 
 
 
 
 
 Sportclubs
 
 
 66
 
 
 70
 
 
 71
 
 
 73
 
 
 74
 
 
 75
 
 
 77
 
 
 
 
 Post
 
 
 207
 
 
 194
 
 
 191
 
 
 187
 
 
 184
 
 
 180
 
 
 177
 
 
 
 
 Vakbonden, werkgeversorg., politieke partijen, kerken
 
 
 98
 
 
 104
 
 
 107
 
 
 111
 
 
 114
 
 
 118
 
 
 121
 
 
 
 
 Fondswerving
 
 
 121
 
 
 125
 
 
 128
 
 
 130
 
 
 133
 
 
 136
 
 
 139
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – speciale regelingen
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 142
 
 
 
 
 147
 
 
 
 
 152
 
 
 
 
 
 Kleine ondernemersregeling
 
 
 100
 
 
 101
 
 
 105
 
 
 109
 
 
 113
 
 
 117
 
 
 121
 
 
 
 
 Landbouwregeling
 
 
 33
 
 
 27
 
 
 28
 
 
 29
 
 
 29
 
 
 30
 
 
 31
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2 055
 
 
 
 
 2 067
 
 
 
 
 2 082
 
 
 
 
 2 105
 
 
 
 
 2 125
 
 
 
 
 2 147
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief kleine brouwerijen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling communautaire wateren
 
 
 878
 
 
 861
 
 
 843
 
 
 827
 
 
 813
 
 
 798
 
 
 783
 
 
 
 
 Vrijstelling luchtvaartuigen
 
 
 917
 
 
 964
 
 
 984
 
 
 1 004
 
 
 1 029
 
 
 1 051
 
 
 1 075
 
 
 
 
 Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen
 
 
 222
 
 
 228
 
 
 239
 
 
 250
 
 
 263
 
 
 275
 
 
 288
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 
 
 79
 
 
 
 
 73
 
 
 
 
 78
 
 
 
 
 78
 
 
 
 
 71
 
 
 
 
 74
 
 
 
 
 77
 
 
 
 
 
 Teruggaaf ambulance
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 Teruggaaf taxi's
 
 
 65
 
 
 60
 
 
 62
 
 
 65
 
 
 67
 
 
 70
 
 
 73
 
 
 
 
 Uitbreiding bonus zuinige auto's
 
 
 12
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto's
 
 
 –
 
 
 9
 
 
 12
 
 
 9
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Motorrijtuigbelasting
 
 
 
 
 264
 
 
 
 
 321
 
 
 
 
 382
 
 
 
 
 436
 
 
 
 
 221
 
 
 
 
 225
 
 
 
 
 212
 
 
 
 
 
 Nihiltarief OV-bussen op LPG
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling motorrijtuigen ouder dan 25 jaar
 
 
 153
 
 
 158
 
 
 157
 
 
 153
 
 
 150
 
 
 147
 
 
 144
 
 
 
 
 Vrijstelling taxi's
 
 
 52
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 58
 
 
 59
 
 
 61
 
 
 
 
 Vrijstelling reinigingsdiensten
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling wegenbouw
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling ambulances
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Nihiltarief zeer zuinige auto's
 
 
 53
 
 
 105
 
 
 164
 
 
 220
 
 
 6
 
 
 11
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige vrijstellingen
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 142
 
 
 
 
 144
 
 
 
 
 147
 
 
 
 
 149
 
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in familiesfeer
 
 
 16
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 20
 
 
 20
 
 
 21
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering
 
 
 3
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 
 
 Vrijstelling landinrichting
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 15
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 
 
 Vrijstelling cultuurgrond
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 93
 
 
 95
 
 
 97
 
 
 99
 
 
 101
 
 
 
 
 Vrijstelling natuurgrond
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal generaal indirecte belastingen
 
 
 
 
 6 834
 
 
 
 
 7 162
 
 
 
 
 7 232
 
 
 
 
 7 434
 
 
 
 
 7 376
 
 
 
 
 7 549
 
 
 
 
 7 711
 
 
 
 
 
 
 percentage BBP
 
 
 
 1,16
 
 
 1,18
 
 
 1,16
 
 
 1,13
 
 
 1,09
 
 
 1,08
 
 
 1,08
 
 
 
 
 
 * «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 5.4
 Evaluatie van belastinguitgaven
 
 In deze paragraaf van de Miljoenennota wordt jaarlijks verslag gedaan van de voltooide evaluaties sinds de vorige Miljoenennota. Kort wordt aandacht geschonken aan de conclusies en eventuele beleidsconsequenties van uitgevoerde evaluaties. Voorts wordt aangegeven welke evaluaties naar verwachting nog worden gerealiseerd en komt het vervolgtraject van evaluaties aan bod.
 Gerealiseerde evaluaties sinds de vorige Miljoenennota
 In Belastingplan 2011 is een onderzoek naar de fiscale stimulering van (zeer) zuinige auto’s aangekondigd. Dit onderzoek is in het voorjaar 2011 uitgevoerd door onderzoeksbureau Ecorys in opdracht van het ministerie van Financiën. Het onderzoek heeft zich niet specifiek gericht op de belastinguitgaven (nihiltarief zeer zuinige auto’s in de MRB, en verlaagde bijtelling (zeer) zuinige auto’s in de LB/IB), maar betrof het totale fiscale stimuleringsbeleid voor zuinige en zeer zuinige auto’s in de afgelopen jaren. Ecorys concludeert dat het beleid sterke effecten heeft gehad op de omvang en samenstelling van de nieuwverkopen. Nieuw verkochte auto’s zijn de afgelopen jaren aanzienlijk zuiniger geworden, waardoor de totale CO2-uitstoot is gedaald. Het beleid heeft echter ook geleid tot substantiële derving van de BPM- en de MRB-inkomsten. Ecorys heeft, rekening houdend met de te verwachten ontwikkelingen in de autobranche, voorstellen gedaan in de vorm van aanpassingen van CO2-grenzen en tarieven die zouden moeten leiden tot robuuste en solide autogerelateerde belastingopbrengsten, waarbij de consument gestimuleerd blijft om te kiezen voor de meest zuinige auto. De voorstellen zijn voor het merendeel overgenomen en in de zogenoemde Autowet als wetsvoorstel vormgegeven.
 Nog af te ronden evaluaties
 
 De aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (regeling Hillen) wordt op dit moment geëvalueerd. Zodra de evaluatie is afgerond, worden de conclusies met de Kamer gedeeld.
 Een andere nog af te ronden evaluatie is de evaluatie van het fiscaal stimuleringspakket naar aanleiding van de crisis, waaronder enkele belastinguitgaven, zoals de willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen en het verlaagde Btw- tarief voor renovatie en isolatie. Deze evaluatie wordt in 2011 afgerond. De eerder aangekondigde beleidsevaluaties op het terrein van een aantal bestaande categorieën met het verlaagde Btw-tarief worden als afgerond beschouwd door de beleidsvisie die is uiteengezet in de Fiscale Agenda. Bij de invoering van het algemene Btw-tarief op de podiumkunsten is afgesproken dat na verloop van tijd een evaluatie zal plaatsvinden naar de effecten op de sector.
 
 Vervolgtraject evaluaties
 In de vorige Miljoenennota is al melding gemaakt van het toesturen van de beleidsdoorlichting evaluaties belastinguitgaven aan de Tweede Kamer (Kamerstuknummer 31 935, nr. 6). In oktober 2010 zijn door de Vaste Commissie van Financiën vragen gesteld over deze beleidsdoorlichting evaluatie belastinguitgaven. Tevens heeft het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven (BOR) een notitie geschreven: «Belastinguitgaven in de Miljoenennota 2011 en beleidsdoorlichting evaluatie belastinguitgaven» (kamerstuk 32 500, nr. 15) waarin een aantal vragen en opmerkingen zijn opgenomen. De antwoorden hierop zijn door de minister van Financiën in februari 2011 naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstuknummer 31 935, nr. 8).
 Op verzoek van het BOR is hierin een overzicht gegeven van welke evaluaties van belastinguitgaven de komende jaren worden meegenomen in reguliere beleidsdoorlichtingen (bijlage 1. Programmering beleidsdoorlichtingen, Kamerstuknummer 31 935, nr. 8). In 2011 / 2012 zijn volgens dit overzicht voor de volgende belastinguitgaven beleidsdoorlichtingen voorzien: fiscale faciliteiten gericht op ondernemerschap, de EIA, MIA en VAMIL, de WBSO, de afdrachtvermindering onderwijs en een aantal vrijstellingen gericht op het verlagen van de lastendruk op inkomsten uit vermogen. Deze belastinguitgaven liggen voornamelijk op het terrein van het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie.
 
 
 
 5.5
 Toetsen aan de benchmark
 
 
 In lijn met het regeerakkoord zullen de belastinguitgaven in enge zin worden vergeleken met de raming volgens de startbrief van dit kabinet (bijlage 5 startbrief).
 De benchmark zal jaarlijks alleen worden aangepast voor aanvullende beleidsmaatregelen op het terrein belastinguitgaven. De vergelijking van de huidige raming met de benchmark dient ter bepaling of er sprake is van een substantiële afwijking. Bij substantiële opwaartse afwijkingen van de endogene ontwikkeling ten opzichte van de aan het begin van de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling kan dit aanleiding geven tot maatregelen, waarbij deze maatregelen niet relevant zijn voor het inkomstenkader.
 Het verschil tussen de huidige raming voor het belastingjaar 2012 en de benchmark wordt in de onderstaande tabel toegelicht voor de posten met de grootste aanpassing (meer dan 10% of 25 mln). De aanpassingen zijn onderverdeeld in technische en endogene bijstellingen. Endogene mutaties zijn het gevolg van onder andere conjuncturele ontwikkelingen, trendmatige groei of andere factoren die van invloed zijn op de mate waarin gebruik wordt gemaakt van een bepaalde belastingfaciliteit. Technische bijstellingen staan los van beleidsmatige of endogene ontwikkelingen, maar worden veroorzaakt door een correctie op de eerder gebruikte ramingstechniek of door een totale herziening van de tijdreeks door het beschikbaar komen van databronnen.
 De totale bijstelling van maatregelen (autonoom) sinds de benchmark wordt veroorzaakt door de aanpassingen tijdens de behandeling van het vorige belastingplan, tussentijdse maatregelen en nieuwe maatregelen. Voor een toelichting op nieuwe beleidsmaatregelen die in 2012 ingaan (autonoom beleid) wordt verwezen naar tabel 5.2.1.
 
 
 Tabel 5.5.1 Verschil huidige raming en Startbrief (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 totaal
 
 
 
 – 557
 
 
 
 
 – 106
 
 
 
 
 – 521
 
 
 
 
 – 658
 
 
 
 
 
 technisch
 
 
 – 384
 
 
 – 392
 
 
 – 400
 
 
 – 407
 
 
 
 
 endogeen
 
 
 – 116
 
 
 – 156
 
 
 – 232
 
 
 – 369
 
 
 
 
 autonoom1 cumulatief 2011–2012, inclusief effect kamerbehandeling BP 2011
 
 
 – 57
 
 
 443
 
 
 111
 
 
 118
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.5.2 Nadere Toelichting verschillen raming en startbrief 2012 (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastinguitgaven (belastingjaar 2012)
 
 
 Benchmark
 
 
 MN2012
 
 
 Mut (euro)
 
 
 Mut (%)
 
 
 technisch
 
 
 endogeen
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FOR
 
 
 228
 
 
 79
 
 
 – 149
 
 
 – 65%
 
 
 – 149
 
 
 
 
 
 Vrijstelling OVB cultuurgrond
 
 
 300
 
 
 93
 
 
 – 207
 
 
 – 69%
 
 
 – 207
 
 
 
 
 
 Vrijstelling OVB stedelijke herstructurering
 
 
 28
 
 
 11
 
 
 – 17
 
 
 – 62%
 
 
 – 17
 
 
 
 
 
 Energiebelasting non profit
 
 
 32
 
 
 22
 
 
 – 10
 
 
 – 32%
 
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 Endogeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1 413
 
 
 1 574
 
 
 161
 
 
 11%
 
 
 
 100
 
 
 
 
 Aftrek voor scholingsuitgaven
 
 
 203
 
 
 239
 
 
 36
 
 
 18%
 
 
 
 36
 
 
 
 
 
 Verlaagde Btw-tarieven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
 
 
 581
 
 
 491
 
 
 – 90
 
 
 – 16%
 
 
 
 – 90
 
 
 
 
 – Vervoer van personen
 
 
 822
 
 
 745
 
 
 – 77
 
 
 – 9%
 
 
 
 – 77
 
 
 
 
 – Logiesverstrekking (incl. kamperen)
 
 
 273
 
 
 239
 
 
 – 34
 
 
 – 13%
 
 
 
 – 34
 
 
 
 
 Accijnsvrijstelling luchtvaartuigen
 
 
 1 177
 
 
 984
 
 
 – 193
 
 
 – 16%
 
 
 
 – 193
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige auto's
 
 
 211
 
 
 240
 
 
 29
 
 
 14%
 
 
 
 29
 
 
 
 
 Nihiltarief zeer zuinige auto's
 
 
 114
 
 
 164
 
 
 50
 
 
 44%
 
 
 
 50
 
 
 
 
 Overige (<25 mln en/of < 10%)
 
 
 
 10 224
 
 
 
 0,6%
 
 
 
 64
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 15 104
 
 
 
 
 – 384
 
 
 – 116
 
 
 
 
 
 Technische ramingsbijstelling
 
 De raming van de budgettaire derving van de belastinguitgave door toevoeging aan de Fiscale Oudedagsreserve is substantieel neerwaarts bijgesteld. Tot vorig jaar was de raming gebaseerd op vaste parameters uit het verleden. Nieuwe modellen en toegankelijk geworden informatie van de belastingdienst hebben tot het nieuwe inzicht geleid dat veel minder ZZP-ers een jaarlijkse toevoeging doen aan de FOR, dat de FOR minder hoog is en dat bij de afbouw van de FOR een kleiner deel niet overgaat tot de aankoop van de lijfrente.
 De neerwaartse ramingsbijstellingen van de vrijstellingen overdrachtsbelasting voor stedelijke herstructurering en cultuurgrond en de teruggaafregeling energiebelasting non-profit zijn een correctie op de vorig jaar veel te hoge schatting. De vrijstellingen hebben naar hun aard een vrij grillig verloop. Uit realisaties blijkt dat het gemiddelde niveau van deze belastinguitgaven op een fors minder hoog niveau ligt.
 
 Endogene bijstellingen
 
 De uitgaven «nihiltarief zeer zuinige auto’s» in de MRB, en de «verlaagde bijtelling (zeer) zuinige auto’s» in de LB/IB laten een sterke stijging zien. Deze stijging is mede het gevolg van het fiscale stimuleringsbeleid, wat heeft geleid tot een sterke endogene groei van de verkoop van (zeer) zuinige auto’s. In de zogenoemde Autowet worden voorstellen gedaan voor aanpassingen van de CO2-grenzen binnen welke een gedifferentieerde bijtelling kan plaatsvinden. De vrijstelling voor zeer zuinige auto’s in de MRB wordt per 1 januari 2014 afgeschaft. Wel blijft er een tijdelijke vrijstelling (tot en met 2015) bestaan voor auto’s met een CO2- uitstoot tot 50 gr/km. De aanpassingen van de CO2-grenzen om in aanmerking te komen voor het 14% of het 20% tarief in de bijtelling moeten uiteindelijk leiden tot een stabiele omvang van deze belastinguitgave.
 De toename van de uitgaven in de zelfstandigenaftrek in 2012 komt enerzijds voort uit autonome beleidswijzigingen, maar anderzijds voor een groot deel voort uit een grotere toename van het aantal zelfstandigen dan vorig jaar werd verwacht. De trend in de groei van het aantal ZZP-ers is hoger dan aanvankelijk werd voorzien.
 In het verlengde van het economisch beeld van de consumptieve bestedingen en meer specifiek de bestedingen op het gebied van boeken, tijdschriften en bibliotheken zijn de betreffende belastinguitgaven naar beneden bijgesteld. Dit geldt tevens voor de bestedingen aan logiesverstrekkingen.
 
 
 De vrijstelling luchtvaartuigen is neerwaarts bijgesteld. De groei van deze belastinguitgave was in de vorige Miljoenennota nog gebaseerd op een langere termijn trend in de periode 2001–2008. De realisaties van de laatste jaren geven aan dat een raming op basis van die trend te hoog is.
 De aftrek scholingsuitgaven heeft naar verwachting een hogere budgettaire derving in 2012 dan vorig jaar is geraamd. Mede in het licht van de informatie over 2010 en de economische situatie zullen naar verwachting meer mensen van deze faciliteit gebruik maken.
 
 
 
 
 Beleidsonderzoek
 
 6
 Beleidsonderzoek
 
 
 
 6.1
 Beleidsdoorlichtingen 2012
 
 
 Het beleid gericht op de realisatie van de algemene of operationele beleidsdoelstellingen – zoals die zijn geformuleerd in de beleidsartikel van de beleidsbegroting – wordt periodiek geëvalueerd in een beleidsdoorlichting. Bij de programmering van beleidsdoorlichtingen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de bij de beleidscyclus. Voor het periodiek evalueren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid, zijn de vakministers verantwoordelijk.
 Drie kenmerkende eigenschappen van een beleidsdoorlichting als vorm van evaluatie zijn:
 
 
 a)
 beleidsdoorlichtingen zijn evaluaties op het niveau van beleidsterreinen en niet op instrumentniveau, een beleidsdoorlichting heeft hierdoor het karakter van een synthese;
 
 
 b)
 in een beleidsdoorlichting staan simpele doch fundamentele vragen centraal naar de nut en noodzaak van beleid en naar de effectiviteit van beleid.
 
 
 c)
 bij de uitvoering worden onafhankelijken betrokken. Met onafhankelijken worden deskundigen bedoeld die geen verantwoordelijkheid dragen voor het te onderzoeken beleid (niet afkomstig uit de kring van kerndepartementen) en waarvan een onafhankelijk oordeel mag worden verwacht.
 
 
 
 De programmering van beleidsdoorlichtingen is terug te vinden in de overzichtstabel per begroting, te vinden achter de beleidsagenda en in de internetbijlage. Op verzoek van de Tweede Kamer bevat deze paragraaf een overzicht van voorgenomen beleidsdoorlichtingen (per departement, artikel en operationeel doel) die in 2012 naar het parlement zullen worden gestuurd. Alle beleidsdoorlichtingen die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd inclusief de beleidsreactie van het vakdepartement daarop zijn in te zien op de website www.rijksbegroting.nl.
 
 Tabel 6.1 Beleidsdoorlichtingen 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Departement
 
 
 Algemene/operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 BUZA
 
 
 3.2
 
 
 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de Unie t.o.v. derde landen en regio’s.
 
 
 
 
 BUZA
 
 
 4.2
 
 
 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden
 
 
 
 
 V&J
 
 
 13.1
 
 
 Preventieve maatregelen
 
 
 
 
 V&J
 
 
 14.1
 
 
 Interlandelijke adoptie en internationale kinderontvoering
 
 
 
 
 V&J
 
 
 23
 
 
 Veiligheidsregio’s en Politie
 
 
 
 
 V&J
 
 
 25.2
 
 
 Veiligheid (ICT)
 
 
 
 
 BZK
 
 
 1.1
 
 
 Bestuurlijke en financiële verhoudingen
 
 
 
 
 BZK
 
 
 4.1
 
 
 Energie en bouwkwaliteit
 
 
 
 
 BZK
 
 
 5
 
 
 Integratie en maatschappelijke samenhang
 
 
 
 
 OCW
 
 
 9
 
 
 Actieplan leerkracht
 
 
 
 
 OCW
 
 
 25
 
 
 Emancipatiebeleid
 
 
 
 
 FIN
 
 
 7
 
 
 Beheer materiële activa
 
 
 
 
 DEF
 
 
 23
 
 
 Strategische luchttransportcapaciteit
 
 
 
 
 DEF
 
 
 24
 
 
 Mensenhandel/mensensmokkel
 
 
 
 
 I & M
 
 
 33.2
 
 
 Veiligheid scheepvaart en binnenvaart 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 33.4
 
 
 Bescherming tegen moedwillige verstoring 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 34.2
 
 
 Netwerk vaarwegen 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 36.3
 
 
 Duurzame luchtvaart 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 36.4
 
 
 Scheepvaart 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 37.1
 
 
 Weer, klimaat en seismologie 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 53.08
 
 
 Tegengaan klimaatverandering
 
 
 
 
 I & M
 
 
 53.14
 
 
 Verbeteren luchtkwaliteit
 
 
 
 
 I & M
 
 
 54.16
 
 
 Verbeteren milieukwaliteit van bodem en water 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 56.34
 
 
 Veilig gebruik van chemische stoffen 
 
 
 
 
 I & M
 
 
 56.40
 
 
 Verantwoorde toepassing van genetisch gemodificeerde organismen 
 
 
 
 
 SZW
 
 
 45
 
 
 Pensioenbeleid
 
 
 
 
 VWS
 
 
 41.3
 
 
 De vermijdbare ziektelast neemt af door een goede bescherming tegen infectieziekten en chronische ziekten
 
 
 
 
 VWS
 
 
 41.4
 
 
 Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg en bij het medisch wetenschappelijk onderzoek
 
 
 
 
 VWS
 
 
 42.2
 
 
 Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de burger gewenste zorgaanbod te realiseren
 
 
 
 
 VWS
 
 
 43.3
 
 
 De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt positief ervaren
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.2
 Interdepartementale beleidsonderzoeken
 
 Deze paragraaf geeft inzicht in de interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) die zijn gestart sinds de vorige Miljoenennota. In het de zomer van 2011 zijn twee IBO’s van start gegaan, de geplande afronding is in het voorjaar van 2012. Beide rapporten worden met een kabinetsreactie aan de TK verzonden. Op dit moment:
 
 
 –
 Beheer en Onderhoud
 
 
 –
 Academische Ziekenhuizen.
 
 
 Taakopdracht Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Beheer en Onderhoud
 Onderwerp
 Nederland kent een uitgebreide infrastructuur die beheerd en onderhouden moet worden om aan de geldende kwaliteitsnormen te voldoen. Kwaliteitsnormen worden onder andere bepaald door de wettelijke normen, die strikter kunnen zijn dan Europese richtlijnen. De vraag die hieruit voortvloeit is welke concreet toepasbare maatregelen mogelijk zijn om de (structurele) kosten van Beheer en Onderhoud (B&O) te verlagen. Deze maatregelen vergen wijziging van wet- en regelgeving.
 
 Het IBO betreft de B&O/EPK uitgaven5 Dit zijn Externe Produkt kosten. De apparaatuitgaven zijn niet in de tabel opgenomen., zie onderstaande tabel (x 1 000 euro):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 11.01.01
 
 
 Basispakket Watermanagement
 
 
 14 216 
 
 
 12 785 
 
 
 12 392 
 
 
 13 416 
 
 
 13 416 
 
 
 
 
 11.02.01
 
 
 Basispakket Waterkeren
 
 
 63 242 
 
 
 83 329 
 
 
 109 181 
 
 
 118 332 
 
 
 114 722 
 
 
 
 
 11.02.05
 
 
 Basispakket Waterbeheren
 
 
 26 702 
 
 
 25 366 
 
 
 23 235 
 
 
 19 818 
 
 
 19 818 
 
 
 
 
 12.01.01
 
 
 Basispakket Verkeersmanagement
 
 
 49 502 
 
 
 44 238 
 
 
 28 753 
 
 
 25 493 
 
 
 25 493 
 
 
 
 
 12.02.01
 
 
 Basispakket B&O hoofdwegen
 
 
 368 916 
 
 
 257 748 
 
 
 288 103 
 
 
 272 923 
 
 
 226 263 
 
 
 
 
 15.01.01
 
 
 Basispakket Verkeersmanagement
 
 
 23 070 
 
 
 23 630 
 
 
 15 264 
 
 
 12 928 
 
 
 12 928 
 
 
 
 
 15.02.011 Exclusief geoormerkte gelden voor het programma nota mobiliteit achterstallig onderhoud van vaarwegen (NOMO AOV).
 
 
 Basispakket B&O hoofdvaarwegen
 
 
 154 163 
 
 
 80 548 
 
 
 116 433 
 
 
 97 886 
 
 
 73 741 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
  
 
 
 699 811 
 
 
 527 644 
 
 
 593 361 
 
 
 560 796 
 
 
 486 381 
 
 
 
 
 
 Effecten van beleidsvarianten op programma- en apparaatsuitgaven worden onderzocht. Voor de apparaatsuitgaven geldt dat er een samenloop is met de in het RA opgenomen taakstelling.
 Opdracht aan de werkgroep
 Aanleiding
 
 De Tweede Kamer is via de begrotingen 2010 en 2011 van het voormalig ministerie van Verkeer en Waterstaat geïnformeerd over de onder druk staande budgetten voor B&O. De afgelopen jaren waren de beschikbare budgetten voor B&O structureel lager dan volgens de beheer- en onderhoudsprogrammering nodig was. Destijds werd steeds in de loop van het jaar het budget aangevuld vanuit eventuele onderuitputting op andere budgetten, waarbij beslag werd gelegd op toekomstige middelen. Deze situatie is echter niet toekomstvast en derhalve niet gewenst.
 Dit voorjaar heeft, op basis van diverse audits van KPMG en OCC, besluitvorming plaatsgevonden over een pakket aan maatregelen (die geen wettelijke aanpassingen vergen) om ervoor te zorgen dat de beheer en onderhoudprogrammering is ingepast binnen de beschikbare budgetten voor B&O.
 
 Deze combinatie van maatregelen is echter niet voldoende om de B&O problematiek in de periode tot en met 2020 in zijn geheel te dekken. Een deel van de dekking wordt namelijk gevonden in de verlengde periode van het Infrastructuurfonds van 2021 tot 2028 (1,6 miljard). Dit is de aanleiding om aanvullende en alternatieve doelmatigheids- en besparingsopties in kaart te brengen op het gebied van B&O.
 Probleemstelling
 Welke aanvullende concreet toepasbare maatregelen zijn mogelijk om de kosten van B&O structureel te verlagen? De aanpassing van de wettelijke kaders leidt tot concrete besparingsopties. Er wordt ten minste één verplichte besparingsvariant ontwikkeld van minimaal 20% van de B&O-programmauitgaven structureel per jaar.
 
 Het IBO analyseert het huidige beleid en gaat daarbij in ieder geval in op de volgende vragen:
 
 
 –
 Wat zijn de costdrivers voor Beheer en Onderhoud en wat is de omvang van de diverse uitgaven? Welk deel hiervan is wettelijk verankerd? Welke wetten, AMvB’s en Ministeriële regelingen zijn van toepassing?
 
 
 –
 In hoeverre zijn die wettelijk verankerde costdrivers het gevolg van Europese regelgeving? In hoeverre is er, bij de costdrivers, sprake van nationale koppen op Europese regelgeving? Wat zijn de budgettaire gevolgen van deze nationale koppen?
 
 
 –
 In hoeverre laten wet- en regelgeving toe dat partijen buiten de rijksoverheid (bijvoorbeeld gemeenten, provincies) eisen kunnen stellen die van invloed zijn op B&O? Wat zijn hiervan de budgettaire gevolgen?
 
 
 –
 Welke van die costdrivers kunnen, met het oog op een doelmatiger Beheer en Onderhoud, worden geschrapt of versoepeld? Wat zijn in dat geval de budgettaire besparingen en de maatschappelijke consequenties (o.a. voor bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid)?
 
 
 –
 Hoe loopt de uitvoering? Welke aspecten van de uitvoering kunnen, met het oog op doelmatiger B&O, worden aangepast?
 
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 De deelnemende departementen zijn: I&M, AZ en Fin. Daarnaast nemen CPB, PBL en externe deskundigen deel in de werkgroep. De voorzitter is onafhankelijk. Het secretariaat wordt verzorgd door Fin (secretaris) en I&M (co-secretaris). De werkgroep start in mei 2011 en het rapport is uiterlijk in februari 2012 gereed. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden, de verplichte samenvatting is niet groter dan 5 bladzijden.
 Taakopdracht Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) Academische Ziekenhuizen
 Onderwerp
 Nederland kent acht Universitair Medische Centra (UMC’s). Een UMC heeft drie hoofdtaken: zorg, onderwijs en onderzoek. De publieke bekostiging van deze taken loopt via verschillende geldstromen, te weten: premies (3050 mln), academische component (635 mln), onderzoek en onderwijs (950 mln) en private bekostiging uit fondsen en opdrachten vanuit de industrie (500 mln).
 Opdracht aan de werkgroep
 De resultaten van de UMC’s op het gebied van onderwijs, onderzoek en zorg behoren tot de absolute wereldtop, zo wijzen citatiescores en internationale vergelijkingen uit. Hoe de financieringstromen bijdragen aan de resultaten is echter niet helder. In eerdere onderzoeken wordt dan ook gesteld dat de financiering werkt als een «bad met vijf kranen». Omdat activiteiten in een UMC vaak meerdere doelen dienen, mengen ook de geldstromen en is niet te achterhalen hoeveel geld precies voor welk doel is ingezet en in hoeverre sprake in van een doelmatige besteding. Dit wordt extra van belang door de stap naar prestatiebekostiging en de daarbij horende beschikbaarheidsbijdrage voor niet-declarabele prestaties.
 Van belang is dat er in het IBO expliciet gekeken wordt naar de rol en plaats van de UMC’s in het (veranderende) Nederlandse onderwijs- en ziekenhuislandschap. Het ligt in de rede dat de financieringsstromen van de UMCs in de komende jaren ingrijpend zullen veranderen, en daarom rijst de vraag: is de huidige manier van financiering en aansturing van het academisch ziekenhuis nog doelmatig, of is vernieuwing van de verdeelgrondslagen, eventueel bundeling van de geldstromen en aanpassing van de aansturing wenselijk?
 
 De IBO-werkgroep gaat na of de wijze van aansturing en bekostiging van de UMC’s nog steeds optimaal is. Bundeling van de rijksgeldstroom, de verschillende convenanten (DHAZ, OVA etc.), prestatiebekostiging in de UMC’s en de aansturing van de UMC’s worden onderzocht, daarbij expliciet rekening houdend met de rol en plaats van de UMC’s in het (veranderende) Nederlandse onderwijs- en ziekenhuislandschap. Daarnaast wordt onderzocht of de juridische basis van academische ziekenhuizen in de WHW nog steeds de juiste basis is. 
 De werkgroep komt met beleidsvarianten voor de bekostiging en aansturing, en analyseert de effecten daarvan. In de beleidsvarianten zal in ieder geval mogelijke doelmatigheidswinst worden betrokken. Deze doelmatigheidswinst zal zoveel mogelijk worden gekwantificeerd. Er dient minimaal één variant te zijn waarbinnen deze doelmatigheidswinst weer wordt ingezet en minimaal één variant waarbinnen deze vrijvalt. Het rapport bevat een tabel met de relevante grondslag.
 
 Organisatie van het onderzoek
 De deelnemende departementen zijn: VWS, OCW, Fin, AZ. Bovendien nemen twee externe deskundigen deel aan de werkgroep en er is een onafhankelijke voorzitter. Het rapport is uiterlijk gereed in februari 2012 (start mei 2011). Het secretariaat wordt verzorgd door Fin (secretaris), VWS en OCW (co-secretarissen). De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden, de verplichte samenvatting is niet groter dan 5 bladzijden.
 
 
 
 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector
 
 7
 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector
 
 
 Tabel 7.1 Budgettair overzicht kredietcrisismaatregelen (in
				 miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008–2010
 
 
 
 
 ∆ Nota
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 Bron:
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. 
 
 
 
 
 Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. 
 
 
 ABN AMRO Group N.V. – ASR Verzekeringen N.V. – RFS Holdings B.V. (incl. Z-share en residual N-share)
 
 
 27 971
 
 
 
 27 971
 
 
 27 971
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 Overbruggingskrediet Fortis
 
 
 4 575
 
 
 
 3 750
 
 
 3 750
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 Aflossingen overbruggingskredieten Fortis
 
 
 
 
 – 825
 
 
 0
 
 
 IX-A, artikel 1
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
 
 
 – 1 374
 
 
 – 37
 
 
 – 137
 
 
 – 122
 
 
 IX-A, artikel 1
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 Dividend RFS Holdings B.V.
 
 
 – 6
 
 
 
 – 0,24
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 6.
 
 
 Premieontvangsten Capital Relief Instrument
 
 
 – 193
 
 
 
  
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 7.
 
 
 Premieontvangsten counter indemnity
 
 
 – 26
 
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 8.
 
 
 Dividend ABN Amro Group N.V.
 
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 – 419
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. rente MCN)
 
 
 
 
 30 844
 
 
 
 
 – 237
 
 
 
 
 – 1 188
 
 
 
 
 – 567
 
 
 
 
 
 
 
 B. 
 
 
 
 
 Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9.
 
 
 Verstrekt kapitaal ING
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 10.
 
 
 Verstrekt kapitaal Aegon
 
 
 3 000
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 11.
 
 
 Verstrekt kapitaal SNS Reaal
 
 
 750
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 12.
 
 
 Aflossing ING
 
 
 – 5 000
 
 
 
 – 2 000
 
 
 – 3 000
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 13.
 
 
 Aflossing Aegon
 
 
 – 1 500
 
 
 – 750
 
 
 – 1 500
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 14. 
 
 
 Aflossing SNS Reaal
 
 
 – 185
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 15.
 
 
 Couponrente ING
 
 
 – 684
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 16.
 
 
 Couponrente Aegon
 
 
 – 177
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 17.
 
 
 Couponrente SNS Reaal
 
 
 – 39
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 18.
 
 
 Repurchase fee ING
 
 
 – 347
 
 
 
 – 1 000
 
 
 – 1 500
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 19.
 
 
 Repurchase fee Aegon
 
 
 – 160
 
 
 – 375
 
 
 – 750
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 20.
 
 
 Repurchase fee SNS Reaal 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld
 
 
 
 
 5 659
 
 
 
 
 – 1 125
 
 
 
 
 – 5 250
 
 
 
 
 – 4 500
 
 
 
 
 
 
 
 C. 
 
 
 
 
 Back-up faciliteit ING EUR/USD wisselkoers
 
 
 
 
 1,34
 
 
 
 
 0,08
 
 
 
 
 1,42
 
 
 
 
 1,44
 
 
 
 
 
 
 
 21.
 
 
 Funding fee (rente + aflossing)
 
 
 8 248
 
 
 240
 
 
 3 018
 
 
 2 030
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 22.
 
 
 Management fee
 
 
 106
 
 
 – 2
 
 
 39
 
 
 32
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 23. 
 
 
 Portefeuille ontvangsten (rente + aflossing) 
 
 
 – 7 877
 
 
 – 253
 
 
 – 2 788
 
 
 – 1 839
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 24.
 
 
 Garantiefee
 
 
 – 232
 
 
 4
 
 
 – 85
 
 
 – 71
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 25.
 
 
 Additionele garantiefee
 
 
 – 154
 
 
 6
 
 
 – 128
 
 
 – 106
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 26.
 
 
 Additionele fee
 
 
 – 91
 
 
 5
 
 
 – 56
 
 
 – 46
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 27.
 
 
 Saldo Back-up faciliteit ( 21 t/m 26)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 28.
 
 
 Meerjarenverplichting aan ING
 
 
 13 084
 
 
 – 957
 
 
 9 579
 
 
 7 692
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 29.
 
 
 Alt-A portefeuille
 
 
 16 376
 
 
 – 1 076
 
 
 12 787
 
 
 10 388
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld = 27. Saldo Back-up faciliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 
 
 Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 30.
 
 
 Garantieverlening (geëffectueerd)
 
 
 50 275
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 31.
 
 
 Afname voorwaardelijke verplichting 
 
 
 – 11 277
 
 
 2 594
 
 
 – 3 194
 
 
 – 14 111
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 32.
 
 
 Stand openstaande garanties (30–31)
 
 
 38 998
 
 
 
 35 804
 
 
 21 693
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 33.
 
 
 Premieontvangsten garanties bancaire leningen (saldo)
 
 
 – 523
 
 
 – 3
 
 
 – 361
 
 
 – 231
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 34.
 
 
 Schade-uitkeringen
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. nr. 30, 31 en 32)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E1.
 
 
 
 
 IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 35. 
 
 
 Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave 
 
 
 1 428
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 36.
 
 
 Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB
 
 
 7
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 37.
 
 
 Vordering op IJsland
 
 
 1 329
 
 
 
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 38.
 
 
 Opgebouwde rente op vordering
 
 
 51
 
 
 
 42
 
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 39.
 
 
 Ontvangsten lening IJsland
 
 
 0
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E2.
 
 
 
 
 Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40. 
 
 
 Lening Griekenland 
 
 
 1 248
 
 
 
 2 191
 
 
 1 091
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 41.
 
 
 Vordering op Griekenland 
 
 
 1 248
 
 
 
 3 439
 
 
 4 530
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 42.
 
 
 Ontvangsten lening Griekenland (i.) aflossing
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 43.
 
 
 Ontvangsten lening Griekenland (i.) premie incl. servicefee
 
 
 -30
 
 
 
 – 101
 
 
 – 174
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. nr. 37, 38 en 41)
 
 
 
 
 2 653
 
 
 
 
 
 2 090
 
 
 
 
 917
 
 
 
 
 
 
 
 F.
 
 
 
 
 Europa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 44.
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting
 
 
 2 946
 
 
 
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 45.
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel EFSF1)De begrotingstechnische verwerking van het nieuwe pakket aan Griekenland vindt vermoedelijk plaats bij Najaarsnota. Reeds is aan de kamer gecommuniceerd dat de garantieverplichting aan het EFSF hierbij mogelijk kan oplopen tot ca. 100 mld.
 
 
 25 872
 
 
 
 30 039
 
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 46.
 
 
 Stand openstaande garanties (44 + 45)
 
 
 28 818
 
 
 
 58 857
 
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 47.
 
 
 Deelneming EFSF
 
 
 1
 
 
 
 1
 
 
 
 IX-B, artikel 4
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. nr. 44, 45 en 46)
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 G. 
 
 
 
 
 Overige gevolgen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 48.
 
 
 Uitvoeringskosten en inhuur externen
 
 
 62
 
 
 
 10
 
 
 2
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 49.
 
 
 Terug te vorderen uitvoeringskosten inhuur externen
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Saldibalans
 
 
 
 
 
 50.
 
 
 Ontvangen uitvoeringskosten externen
 
 
 – 19
 
 
 
 – 2
 
 
 0
 
 
 IX-B, artikel 3
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl rentelasten)
 
 
 
 
 38 634
 
 
 
 
 – 1 365
 
 
 
 
 – 4 708
 
 
 
 
 – 4 381
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staatsschuld cumulatief (excl rentelasten)
 
 
 
 
 38 634
 
 
 
 
 – 1 365
 
 
 
 
 33 926
 
 
 
 
 29 545
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitstaande hoofdsom
 
 
 
 
 42 192
 
 
 
 
 – 750
 
 
 
 
 40 059
 
 
 
 
 38 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare rentelasten
 
 
 
 
 3 979
 
 
 
 
 – 104
 
 
 
 
 1 332
 
 
 
 
 1 255
 
 
 
 
 
 
 ∆ Nota betreft de mutatie in 2011 ten opzichte van stand Voorjaarsnota 2011
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 7.2 Balans (standen en mutaties – in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving:
 
 
 2010
 
 
 
 ∆ 
 
 
 
 2011
 
 
 Omschrijving:
 
 
 2010
 
 
 
∆ 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 A. Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 I: Financiering staatsschuld (excl. rentelasten)
 
 
 
 38 634
 
 
 – 4 708
 
 
 33 926
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 II: Financiering uit resultaat (tabel 3)
 
 
 
 – 519
 
 
 1 277
 
 
 758
 
 
 
 
 1. ABN AMRO Group N.V. – ASR Verzekeringen N.V. – RFS Holdings B.V. (incl. Z-share en residual N-share) 
 
 
 27 971
 
 
 
 27 971
 
 
 
 III: Financiering uitgavenkader
 
 
 
 43
 
 
 8
 
 
 51
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare rentelasten cumulatief
 
 
 
 3 979
 
 
 1 332
 
 
 5 312
 
 
 
 
 2. Overbruggingskrediet Fortis
 
 
 4 575
 
 
 – 825
 
 
 3 750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C. Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
 
 
 
 
 
 
 28. Meerjarenverplichting aan ING
 
 
 13 084
 
 
 – 3 505
 
 
 9 579
 
 
 
 
 9. Verstrekt kapitaal ING (+ 12)
 
 
 5 000
 
 
 – 2 000
 
 
 3 000
 
 
 Te betalen funding fee
 
 
 22
 
 
 – 22
 
 
 0
 
 
 
 
 10. Verstrekt kapitaal Aegon (+ 13)
 
 
 1 500
 
 
 – 1 500
 
 
 0
 
 
 Voorziening 
 
 
 3 324
 
 
 – 193
 
 
 3 131
 
 
 
 
 11. Verstrekt kapitaal SNS Reaal (+ 14)
 
 
 565
 
 
 
 565
 
 
 Verwacht resultaat IABF (voor voorziening)
 
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C. Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 29. Alt-A portefeuille
 
 
 16 376
 
 
 – 3 589
 
 
 12 787
 
 
 
 
 
 
 
 
 Te ontvangen rente
 
 
 54
 
 
 – 54
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 F. Europa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 47. Deelneming EFSF
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E1. IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 37. Vordering op IJsland
 
 
 1 329
 
 
 
 1 329
 
 
 
 
 
 
 
 
 38. Opgebouwde rente op vordering
 
 
 51
 
 
 42
 
 
 93
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale vordering op IJsland
 
 
 1 380
 
 
 
 1 422
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale vordering op IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E2. Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41. Vordering op Griekenland 
 
 
 1 248
 
 
 2 191
 
 
 3 439
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 G. Overige gevolgen 
 
 
 
 
 
 
 
 Technische correctie
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo terug te vorderen uitvoeringskosten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Aansluiting incl. afronding
 
 
 103
 
 
 
 103
 
 
 
 
 
 Totaal uitstaande activa:
 
 
 
 
 58 670
 
 
 
 
 – 5 734
 
 
 
 
 52 936
 
 
 
 
 Totaal uitstaande passiva:
 
 
 
 
 58 670
 
 
 
 
 – 5 734
 
 
 
 
 52 936
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 7.3 Overzicht toerekenbare kosten en opbrengsten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (toerekenbare) Kosten
 
 
 
 2008–2010
 
 
 
 
 ∆ Nota
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 (toerekenbare) Opbrengsten
 
 
 
 2008–2010
 
 
 
 
 ∆ Nota
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare rentelasten
 
 
 
 3 979
 
 
 – 104
 
 
 1 332
 
 
 
 A. Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E1. IJsland
 
 
 
 
 
 
 4. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
 
 
 1 374
 
 
 37
 
 
 137
 
 
 
 
 Kosten i.v.m. topping up
 
 
 106
 
 
 
 
 5. Dividend RFS Holdings B.V.
 
 
 6
 
 
 
 0,24
 
 
 
 
 
 G. Overige gevolgen 
 
 
 
 
 
 
 6. Premieontvangsten Capital Relief Instrument
 
 
 193
 
 
 
 –
 
 
 
 
 48. Uitvoeringskosten en inhuur externen
 
 
 62
 
 
 
 10
 
 
 7. Premieontvangsten counter indemnity
 
 
 26
 
 
 
 26
 
 
 
 
 50. Ontvangen uitvoeringskosten externen
 
 
 – 19
 
 
 
 – 2
 
 
 8. Dividend ABN Amro Group N.V.
 
 
 0
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 15. t/m 17. Ontvangen couponrente
 
 
 900
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 18. t/m 20. Ontvangen repurchase fees
 
 
 507
 
 
 375
 
 
 1 750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C. Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resultaat IABF (na vorming voorziening)
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 33. Premieontvangsten garanties bancaire leningen (saldo)
 
 
 523
 
 
 3
 
 
 361
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E1. IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 38. Opgebouwde rente op vordering
 
 
 51
 
 
 
 42
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E2. Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 43. Ontvangsten lening Griekenland (i.) premie incl. servicefee
 
 
 30
 
 
 
 101
 
 
 
 
 
 Totale kosten:
 
 
 
 4 128
 
 
 – 104
 
 
 1 340
 
 
 
 Totale opbrengsten:
 
 
 
 3 610
 
 
 615
 
 
 2 617
 
 
 
 
 
 Resultaat:
 
 
 
 
 – 519
 
 
 
 
 719
 
 
 
 
 1 277
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 7.4 Garanties (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving:
 
 
 2010
 
 
 ∆
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 A. Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 Counter indemnity
 
 
 950
 
 
 
 950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand openstaande garanties
 
 
 38 998
 
 
 – 3 194
 
 
 35 804
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 F. Europa
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie EU-begroting
 
 
 2 946
 
 
 
 2 946
 
 
 
 
 Garantie EFSF1)De begrotingstechnische verwerking van het nieuwe pakket aan Griekenland vindt vermoedelijk plaats bij Najaarsnota. Reeds is aan de kamer gecommuniceerd dat de garantieverplichting aan het EFSF hierbij mogelijk kan oplopen tot ca. 100 mld.
 
 
 25 872
 
 
 30 039
 
 
 55 911
 
 
 
 
 
 Saldo openstaande garanties:
 
 
 
 
 68 766
 
 
 
 
 26 845
 
 
 
 
 95 611
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieoverzicht van het Rijk 2012
 
 8
 Garantieoverzicht van het Rijk 2012
 
 Toelichting
 Garanties
 Een garantie wordt omschreven als een voorwaardelijke financiële verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk, die pas tot uitbetaling komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van een risico) voordoet. Garantieregelingen worden doorgaans als verplichting opgenomen in de begroting van het betreffende vakdepartement.
 Tabel 8.1 bevat de garantieregelingen van het Rijk. Alle regelingen groter dan 100 miljoen euro zijn uitgesplitst weergegeven, en alle regelingen kleiner dan 100 miljoen euro zijn samengevat in de posten «overig».
 Een garantieregeling van het Rijk kent vrijwel altijd een maximum, dus een plafond. Dit plafond kan een jaarlijks plafond zijn (per jaar mag een maximaal bedrag aan risico worden verleend) of een totaalplafond zijn (er mag nooit meer risico verleend worden dan het plafond). In tabel 8.1 is onderscheid gemaakt tussen beide soorten plafonds. Het bedrag dat onder het plafond daadwerkelijk als risico is verleend, heet in de tabel geëffectueerd risico.
 In tabel 8.2 komen de bijbehorende uitgaven en ontvangsten aan de orde. De in de tabel getoonde uitgaven betreffen de schade-uitkeringen op afgegeven garanties. De in de tabel getoonde ontvangsten betreffen zowel ontvangen premies of provisies en dergelijke, als op derden verhaalde (schade-)uitkeringen.
 Achterborgstellingen
 Naast het risico uit garantieregelingen wordt het Rijk ook indirect blootgesteld aan risico’s uit achterborgstellingen. In dit geval wordt de daadwerkelijke garantieverplichting niet afgegeven door het Rijk, maar door een daarvoor aangewezen tussenpersoon, bijvoorbeeld een stichting. Het Rijk zal pas worden aangesproken wanneer de tussenpersoon niet aan haar verplichtingen kan voldoen. In de begroting van het betreffende vakdepartement worden dergelijke achterborgstellingen niet als verplichting opgenomen (zolang er geen schade ontstaat vanuit de achterborgstelling). De achterborgstellingen zijn opgenomen in tabel 8.3. Bij de kwantificering van de achterborgstellingen wordt aangesloten bij cijfers uit goedgekeurde jaarverslagen van de betreffende tussenpersoon. Derhalve zijn in tabel 8.3 voor het jaar 2011 en 2012 geen cijfers opgenomen.
 Voor precieze details over garantieregelingen en achterborgstellingen wordt verwezen naar de begrotingen en jaarverslagen van de betreffende vakdepartementen (in de tabellen is aangegeven op welke begroting, en op welk begrotingsartikel de verschillende regelingen zijn opgenomen).
 
 
 Tabel 8.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geëffectueerd risico 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te verlenen 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te vervallen 
 
 
 
 
 Geëffectueerd risico 
 
 
 
 
 Garantieplafond 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te verlenen 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te vervallen 
 
 
 
 
 Geëffectueerd risico 
 
 
 
 
 Garantieplafond 
 
 
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 Hfdstk.
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 2010
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie op kredieten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V
 
 
 24
 
 
 Garanties IS-NIO
 
 
 273,6
 
 
 0,0
 
 
 35,9
 
 
 237,7
 
 
 
 0,0
 
 
 34,0
 
 
 203,7
 
 
 
 203,7
 
 
 
 
 VI
 
 
 23
 
 
 Veiligheidsregio's en Politie
 
 
 1 404,9
 
 
 700,0
 
 
 0,0
 
 
 2 104,9
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 2 104,9
 
 
 
 2 104,9
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Achterborgovereenkomst
 
 
 163,8
 
 
 35,0
 
 
 13,0
 
 
 185,8
 
 
 
 30,0
 
 
 14,0
 
 
 201,8
 
 
 
 680,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Garantie interbancaire leningen
 
 
 
 38 998,0
 
 
 
 0,0
 
 
 5 787,9
 
 
 
 33 210,1
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 14 110,9
 
 
 
 
 19 099,1
 
 
 
 
 
 38 998,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB kredietverlening BIS
 
 
 0,0
 
 
 113,4
 
 
 0,0
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSF
 
 
 
 25 872,0
 
 
 
 
 30 039,0
 
 
 
 0,0
 
 
 
 55 911,0
 
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 55 911,0
 
 
 
 
 
 55 911,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSM
 
 
 2 946,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 2 946,0
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 2 946,0
 
 
 
 2 946,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Kredieten EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten
 
 
 2 457,5
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 2 457,5
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 2 457,5
 
 
 
 2 457,5
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 BBMKB
 
 
 2 230,7
 
 
 1 000,0
 
 
 400,0
 
 
 2 830,7
 
 
 1 000,0
 
 
 705,0
 
 
 400,0
 
 
 3 135,7
 
 
 705,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 GO
 
 
 858,9
 
 
 824,0
 
 
 250,0
 
 
 1 432,9
 
 
 
 0,0
 
 
 250,0
 
 
 1 182,9
 
 
 
 1 432,9
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 63,7
 
 
 170,0
 
 
 0,0
 
 
 233,7
 
 
 170,0
 
 
 170,0
 
 
 0,0
 
 
 403,7
 
 
 170,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Scheepsnieuwbouw garantieregeling
 
 
 0,0
 
 
 1 000,0
 
 
 0,0
 
 
 1 000,0
 
 
 1 000,0
 
 
 1 000,0
 
 
 0,0
 
 
 2 000,0
 
 
 1 000,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 14
 
 
 COVA
 
 
 1 325,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 1 325,0
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 1 325,0
 
 
 
 1 325,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 16
 
 
 Garantie voor investeringen&werkkapitaal landbouwondernemingen
 
 
 477,9
 
 
 70,0
 
 
 65,0
 
 
 482,9
 
 
 209,0
 
 
 80,0
 
 
 65,0
 
 
 497,9
 
 
 130,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 18
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 479,9
 
 
 0,0
 
 
 14,4
 
 
 465,5
 
 
 34,5
 
 
 0,0
 
 
 12,9
 
 
 452,6
 
 
 34,4
 
 
 
 
 
 XVI
 
 
 42
 
 
 Inrichtingen voor de gezondheidszorg
 
 
 689,6
 
 
 0,0
 
 
 57,4
 
 
 632,2
 
 
 
 0,0
 
 
 55,7
 
 
 576,6
 
 
 
 576,6
 
 
 
 
 XVI
 
 
 42
 
 
 Voorzieningen voor gehandicapten
 
 
 204,1
 
 
 0,0
 
 
 17,7
 
 
 186,4
 
 
 
 0,0
 
 
 12,8
 
 
 173,6
 
 
 
 173,6
 
 
 
 
 A
 
 
 13
 
 
 Prorail
 
 
 380,4
 
 
 0,0
 
 
 35,0
 
 
 345,4
 
 
 
 0,0
 
 
 31,8
 
 
 313,6
 
 
 
 313,6
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 1 564,5
 
 
 184,6
 
 
 143,9
 
 
 1 605,2
 
 
 70,3
 
 
 8,0
 
 
 8,5
 
 
 1 604,7
 
 
 73,3
 
 
 2 265,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal garanties op kredieten
 
 
 
 
 80 390,4
 
 
 
 
 34 136,0
 
 
 
 
 6 820,1
 
 
 
 
 107 706,3
 
 
 
 
 2 597,2
 
 
 
 
 2 106,4
 
 
 
 
 15 109,0
 
 
 
 
 94 703,7
 
 
 
 
 2 226,1
 
 
 
 
 109 387,7
 
 
 
 
 
 
 (vervolg van tabel op volgende pagina)
 
 
 Vervolg Tabel 8.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geëffectueerd risico 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te verlenen 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te vervallen 
 
 
 
 
 Geëffectueerd risico 
 
 
 
 
 Garantieplafond 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te verlenen 
 
 
 
 
 Reeds geraamd te vervallen 
 
 
 
 
 Geëffectueerd risico 
 
 
 
 
 Garantieplafond 
 
 
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 Hfdstk.
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 2010
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie op deelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V
 
 
 24
 
 
 Garanties IS-Raad van Europa
 
 
 119,3
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 119,3
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 119,3
 
 
 
 119,3
 
 
 
 
 V
 
 
 24
 
 
 Garanties Regionale Ontwikkelingsbanken
 
 
 1 949,6
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 1 949,6
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 1 949,6
 
 
 
 1 949,6
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie en vrijwaring inzake verkoop van deelnemingen (uitv kn staatsdeeln)
 
 
 1 029,4
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 1 029,4
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 1 029,4
 
 
 
 1 029,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB – deelneming in kapitaal IMF
 
 
 
 28 792,8
 
 
 
 4 142,0
 
 
 0,0
 
 
 
 32 934,8
 
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 32 934,8
 
 
 
 
 
 32 934,8
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EBRD
 
 
 365,8
 
 
 223,3
 
 
 0,0
 
 
 589,1
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 589,1
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EIB
 
 
 9 895,5
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 9 895,5
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 9 895,5
 
 
 
 9 895,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Wereldbank
 
 
 3 025,7
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 3 025,7
 
 
 
 174,7
 
 
 0,0
 
 
 3 200,4
 
 
 
 3 200,4
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 26,4
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 26,4
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 26,4
 
 
 
 26,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal garanties op deelnemingen
 
 
 
 
 45 204,6
 
 
 
 
 4 365,3
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 49 569,9
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 174,7
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 49 744,6
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 49 744,6
 
 
 
 
 
 
 Garantie op moeilijk/niet te verzekeren risico's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Indemniteitsregeling
 
 
 287,0
 
 
 613,0
 
 
 600,0
 
 
 300,0
 
 
 
 600,0
 
 
 600,0
 
 
 300,0
 
 
 
 300,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Deelneming ABN AMRO
 
 
 950,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 950,0
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 950,0
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 EKV
 
 
 
 13 438,4
 
 
 
 
 11 332,3
 
 
 
 
 11 332,3
 
 
 
 
 13 438,4
 
 
 
 
 11 332,3
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 13 438,4
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Regeling Investeringsgaranties
 
 
 213,8
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 213,8
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 213,8
 
 
 453,8
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 134,7
 
 
 48,9
 
 
 20,7
 
 
 162,9
 
 
 150,0
 
 
 5,5
 
 
 2,7
 
 
 165,8
 
 
 150,0
 
 
 183,8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal garanties op moeilijk/niet te verzekeren risico's
 
 
 
 
 29 046,9
 
 
 
 
 12 447,9
 
 
 
 
 12 406,7
 
 
 
 
 29 088,1
 
 
 
 
 11 786,1
 
 
 
 
 11 059,3
 
 
 
 
 11 056,4
 
 
 
 
 29 091,0
 
 
 
 
 10 453,8
 
 
 
 
 15 456,8
 
 
 
 
 
 
 Overige garanties (o.a. liquiditeits- of exploitatiegarantie)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 7
 
 
 Bouwleningen academische ziekenhuizen
 
 
 295,7
 
 
 0,0
 
 
 14,4
 
 
 281,3
 
 
 
 0,0
 
 
 19,0
 
 
 262,4
 
 
 
 295,7
 
 
 
 
 IXB
 
 
 7
 
 
 Vorderingenplafond RVOB
 
 
 155,5
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 155,5
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 155,5
 
 
 
 207,0
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 112,0
 
 
 0,3
 
 
 44,7
 
 
 67,6
 
 
 
 0,3
 
 
 2,6
 
 
 65,2
 
 
 
 67,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal overige garanties
 
 
 
 
 563,2
 
 
 
 
 0,3
 
 
 
 
 59,1
 
 
 
 
 504,4
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 0,3
 
 
 
 
 21,5
 
 
 
 
 483,1
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 569,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL Garanties van het Rijk
 
 
 
 
 155 205,1
 
 
 
 
 50 949,5
 
 
 
 
 19 285,9
 
 
 
 
 186 868,7
 
 
 
 
 14 383,3
 
 
 
 
 13 340,7
 
 
 
 
 26 187,0
 
 
 
 
 174 022,4
 
 
 
 
 12 679,9
 
 
 
 
 175 159,0
 
 
 
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 588,4
 
 
 
 
 604,9
 
 
 
 
 
 623,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL als percentage bbp
 
 
 26,4%
 
 
 
 
 30,9%
 
 
 
 
 
 27,9%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.2 Uitgaven en ontvangsten op de door het Rijk verstrekte garanties (in duizenden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 Saldo
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 Saldo
 
 
 
 
 
 
 Hfdstk.
 
 
 
 
 Departement
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 IV
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 V
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 6 000,0
 
 
 0,0
 
 
 – 6 000,0
 
 
 6 000,0
 
 
 0,0
 
 
 – 6 000,0
 
 
 
 
 VI
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 560,0
 
 
 0,0
 
 
 – 560,0
 
 
 692,0
 
 
 0,0
 
 
 – 692,0
 
 
 
 
 VII
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 VIII
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Financien
 
 
 147 545,0
 
 
 
 494 646,0
 
 
 
 347 101,0
 
 
 
 126 445,0
 
 
 
 392 639,0
 
 
 
 266 194,0
 
 
 
 
 
 XII
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
 
 
 142 377,0
 
 
 
 103 230,0
 
 
 
 – 39 147,0
 
 
 
 114 459,0
 
 
 
 102 230,0
 
 
 
 – 12 229,0
 
 
 
 
 
 XV
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 500,0
 
 
 25,0
 
 
 – 475,0
 
 
 500,0
 
 
 0,0
 
 
 – 500,0
 
 
 
 
 XVI
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 A
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 296 982,0
 
 
 
 
 597 901,0
 
 
 
 
 300 919,0
 
 
 
 
 248 096,0
 
 
 
 
 494 869,0
 
 
 
 
 246 773,0
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.3 Achterborgstellingen van het Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hfdstk.
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 Geborgd risico 2009
 
 
 
 
 Geborgd risico 2010
 
 
 
 
 Buffer-vermogen 2010
 
 
 
 
 
 
 
 XVI
 
 
 42
 
 
 Achterborgstelling Stichting Waarborgfonds Zorg
 
 
 8 071,2
 
 
 8 441,3
 
 
 463,9
 
 
 
 
 VII
 
 
 3
 
 
 Achterborgstelling WEW (NHG)
 
 
 108 879,0
 
 
 
 126 422,0
 
 
 
 643,0
 
 
 
 
 VII
 
 
 3
 
 
 Achterborgstelling WSW
 
 
 
 75 800,0
 
 
 
 
 85 300,0
 
 
 
 472,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 Totaal Achterborgstellingen
 
 
 
 
 192 750,2
 
 
 
 
 220 163,3
 
 
 
 
 1 578,9
 
 
 
 
 
 
 Tot slot wordt gemeld dat het risico uit de achterborgstellingen (uit tabel 8.3) niet één op één te vergelijken is met het risico uit de garantieregelingen (uit tabel 8.1). Bij achterborgstellingen wordt de achterborg soms gedeeld met gemeenten (bij WEW (tot en met eind 2010) en WSW), of bezit de betreffende tussenpersoon (stichting) een omvangrijk bufferkapitaal waarmee een groot deel van de schades gedekt kan worden alvorens het Rijk wordt aangesproken (zie kolom buffervermogen). Bij WSW is een extra verschil dat het Rijk (pas) aangesproken wordt ná de woningcorporaties.
 
 
 Onderbouwing accressen Gemeente- en Provinciefonds
 
 9
 Onderbouwing accressen Gemeente- en Provinciefonds
 
 
 Tabel 9.1 Ontwikkeling van netto gecorrigeerde rijksuitgaven: van begroting naar accrespercentage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1 De Koning
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 39
 
 
 
 
 2A Staten-Generaal
 
 
 141
 
 
 139
 
 
 131
 
 
 129
 
 
 128
 
 
 
 
 2B Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 117
 
 
 106
 
 
 102
 
 
 101
 
 
 99
 
 
 
 
 3 Algemene Zaken
 
 
 63
 
 
 54
 
 
 54
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 
 
 4 Koninkrijksrelaties
 
 
 187
 
 
 146
 
 
 89
 
 
 85
 
 
 84
 
 
 
 
 5 Buitenlandse Zaken
 
 
 10 107
 
 
 10 983
 
 
 11 169
 
 
 11 777
 
 
 12 177
 
 
 
 
 6 Veiligheid en Justitie
 
 
 9 949
 
 
 10 057
 
 
 9 662
 
 
 9 440
 
 
 9 332
 
 
 
 
 7 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 4 528
 
 
 4 043
 
 
 3 813
 
 
 3 748
 
 
 3 682
 
 
 
 
 8 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 31 510
 
 
 31 072
 
 
 31 458
 
 
 31 425
 
 
 31 106
 
 
 
 
 9A Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 9 847
 
 
 10 444
 
 
 11 870
 
 
 12 856
 
 
 13 545
 
 
 
 
 9B Financiën
 
 
 1 431
 
 
 1 913
 
 
 1 670
 
 
 1 982
 
 
 2 077
 
 
 
 
 10 Defensie
 
 
 7 782
 
 
 7 417
 
 
 7 301
 
 
 7 339
 
 
 7 306
 
 
 
 
 12 Infrastructuur & Milieu
 
 
 11 208
 
 
 10 792
 
 
 10 471
 
 
 10 547
 
 
 9 400
 
 
 
 
 13 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 5 581
 
 
 4 965
 
 
 4 699
 
 
 4 414
 
 
 4 264
 
 
 
 
 15 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 20 130
 
 
 19 476
 
 
 19 168
 
 
 18 762
 
 
 18 726
 
 
 
 
 16 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 6 054
 
 
 5 684
 
 
 5 462
 
 
 5 372
 
 
 5 215
 
 
 
 
 50 Gemeentefonds
 
 
 18 573
 
 
 18 334
 
 
 18 298
 
 
 18 193
 
 
 17 800
 
 
 
 
 51 Provinciefonds
 
 
 1 218
 
 
 1 117
 
 
 1 131
 
 
 1 117
 
 
 958
 
 
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 – 540
 
 
 2 235
 
 
 4 990
 
 
 8 251
 
 
 10 927
 
 
 
 
 
 (A) Totaal netto uitgaven
 
 
 
 
 137 926
 
 
 
 
 139 015
 
 
 
 
 141 578
 
 
 
 
 145 629
 
 
 
 
 146 920
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (B) Totaal correcties
 
 
 
 
 – 45 961
 
 
 
 
 – 47 525
 
 
 
 
 – 49 298
 
 
 
 
 – 51 121
 
 
 
 
 – 51 901
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (C)Totaal NGRU (=A+B)
 
 
 
 
 91 965
 
 
 
 
 91 490
 
 
 
 
 92 280
 
 
 
 
 94 509
 
 
 
 
 95 019
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (%) = (Ct
 – Ct-1
 )/(Ct-1
 )
 
 
 
 
 
 – 0,52%
 
 
 
 
 0,86%
 
 
 
 
 2,42%
 
 
 
 
 0,54%
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 9.2 Totaal correcties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Studieleningen en radiofrequenties
 
 
 1 408
 
 
 1 423
 
 
 1 316
 
 
 1 171
 
 
 1 047
 
 
 
 
 Rente 9A
 
 
 – 9 847
 
 
 – 10 444
 
 
 – 11 870
 
 
 – 12 856
 
 
 – 13 545
 
 
 
 
 EU-afdrachten
 
 
 – 5 870
 
 
 – 6 720
 
 
 – 6 875
 
 
 – 7 263
 
 
 – 7 466
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 – 5 338
 
 
 – 5 039
 
 
 – 4 855
 
 
 – 5 234
 
 
 – 5 516
 
 
 
 
 WWB
 
 
 – 4 312
 
 
 – 4 631
 
 
 – 4 512
 
 
 – 4 576
 
 
 – 4 715
 
 
 
 
 GF/PF (excl. WMO)
 
 
 – 18 335
 
 
 – 18 010
 
 
 – 18 143
 
 
 – 18 463
 
 
 – 18 010
 
 
 
 
 WMO en opleidingsfonds
 
 
 – 3 243
 
 
 – 3 270
 
 
 – 3 209
 
 
 – 3 290
 
 
 – 3 411
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig (o.a. landbouwheffingen)
 
 
 – 1 355
 
 
 – 1 348
 
 
 – 1 164
 
 
 – 902
 
 
 – 582
 
 
 
 
 Overboekingen RBG-eng – GF/PF
 
 
 201
 
 
 515
 
 
 464
 
 
 434
 
 
 436
 
 
 
 
 Overige financieringsverschuivingen
 
 
 731
 
 
 0
 
 
 – 147
 
 
 – 142
 
 
 – 138
 
 
 
 
 
 Totaal correcties
 
 
 
 
 – 45 961
 
 
 
 
 – 47 525
 
 
 
 
 – 49 298
 
 
 
 
 – 51 121
 
 
 
 
 – 51 901
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 Tabel 9.1 geeft de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU) weer, opgebouwd vanuit de departementale begrotingen die relevant zijn voor de accresberekening.
 
 
 –
 Optelling van de relevante departementale begrotingen resulteert in een totaal weergegeven onder (A) «Totaal netto uitgaven» (tabel 9.1). Op (A) Totaal netto uitgaven worden (B) correcties doorgevoerd voor de posten die niet relevant zijn voor het uitgavenkader van het Rijk maar wel voor de NGRU (studieleningen, radiofrequenties en landbouwheffingen) en voor uitgaven die niet relevant zijn voor het Gemeente- en Provinciefonds. Hieronder vallen o.a. de rente-uitgaven, EU-afdrachten, HGIS, WWB en de WMO. Deze correcties zijn gespecificeerd in tabel 9.2.
 
 
 –
 Met ingang van 2012 zijn de rente-uitgaven niet langer relevant voor de NGRU. Deze staan nu vermeld onder «Rente 9A» in tabel 9.2. 
 
 
 
 Tabel 9.3 Berekening accres (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Accres % (nominaal)
 
 
 0,00%
 
 
 – 0,52%
 
 
 0,86%
 
 
 2,42%
 
 
 0,54%
 
 
 
 
 2. Grondslag normeringssystematiek
 
 
 18 242
 
 
 18 335
 
 
 18 010
 
 
 18 143
 
 
 18 463
 
 
 
 
 3. Accres (= 1 * 2)
 
 
 0
 
 
 – 95
 
 
 155
 
 
 438
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Accres (cumulatief) stand MN 2012
 
 
 0
 
 
 – 95
 
 
 61
 
 
 499
 
 
 599
 
 
 
 
 wv. Gemeentefonds 
 
 
 0
 
 
 – 88
 
 
 56
 
 
 461
 
 
 553
 
 
 
 
 wv. Provinciefonds 
 
 
 0
 
 
 – 7
 
 
 5
 
 
 37
 
 
 46
 
 
 
 
 
 
 
 –
 Regel 1 in tabel 9.3 geeft weer wat de geraamde accrespercentages zijn voor de jaren 2011–2015. Door deze percentages te vermenigvuldigen met de grondslag normeringssystematiek (regel 2) volgen de accresstanden GF/PF zoals vermeld onder regel 3.
 
 
 –
 Regel 4 geeft weer wat het cumulatieve accres is bij Miljoenennota 2012 onderverdeeld naar het Gemeente- en Provinciefonds.
 
 
 
 
 Lijst van gebruikte termen en hun betekenis
 
 Lijst van gebruikte termen en hun betekenis
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 Het totaal van de personeelsuitgaven en materiële uitgaven.
 
 
 
 Automatische stabilisatie
 
 Conjuncturele schommelingen in de collectieve inkomsten (en uitgaven) resulteren niet in een beleidsreactie, maar lopen in het begrotingssaldo. Bij versnelling van de conjunctuur nemen de belasting- en premie-inkomsten toe en de uitgaven voor werkloosheid af. Hierdoor neemt het begrotingssaldo toe. Bij vertraging van de conjunctuur treedt het omgekeerde op. Automatische stabilisatoren hebben daarmee een dempende invloed op de intensiteit van de conjuncturele uitslagen.
 
 
 
 Belastinguitgaven
 
 Overheidsuitgaven in de vorm van derving of uitstel van belastingontvangsten, voortvloeiend uit een voorziening in de wet voorzover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet.
 
 
 
 Beleidsintensiveringen
 
 Verhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten ten opzichte van de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing ten grondslag ligt. Deze term wordt meestal beperkt tot beleidsmatige mutaties in de netto-uitgaven. Een beleidsmatige verlaging van de belastingontvangsten wordt doorgaans aangeduid met de term lastenverlichting.
 
 
 
 Bruto binnenlands product (bbp)
 
 De som van de beloningen van de productiefactoren in het Nederlandse productieproces, plus het saldo van de indirecte belastingen en kostprijsverlagende subsidies.
 
 
 
 Bruto nationaal product (bnp)
 
 Het bnp is de som van alle bruto toegevoegde waarde voortgebracht door alle sectoren in een land in een jaar tijd. Ook is rekening gehouden met het saldo van de primaire inkomens ontvangen en betaald aan het buitenland.
 
 
 
 Budgetdisciplinesector
 
 Cluster van uitgaven die voor de regels budgetdiscipline op identieke wijze worden behandeld. Er zijn drie budgetdisciplinesectoren: Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid en het Budgettair Kader Zorg.
 
 
 
 Buitensporigtekortprocedure
 
 Een procedure waar een Europese lidstaat mee te maken krijgt wanneer de grenswaarde voor het feitelijke EMU-saldo wordt overschreden. Deze grenswaarde is gesteld op –3,0 procent bbp en is opgenomen in het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Met de procedure wordt vastgelegd op welke manier een land haar EMU-saldo dient te verbeteren.
 
 
 
 Collectieve lastendruk
 
 Het totaal van belasting- en premieontvangsten, vermeerderd met enkele niet-belastingontvangsten, uitgedrukt in procenten van het bruto binnenlands product.
 
 
 
 Collectieve uitgaven
 
 Het totaal van de relevante uitgaven van het Rijk (inclusief debudgetteringen en de uitgaven van de agentschappen), de overige publiekrechtelijke lichamen (OPL) en de sociale fondsen. Onderlinge betalingen worden geconsolideerd.
 
 
 
 Consolidatie
 
 De post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting voor dubbeltellingen als gevolg van het bruto-boeken van onderlinge betalingen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat de feitelijke betaling verricht, als het departement dat bijdraagt, de uitgaven in de begroting opneemt. Het ontvangende departement raamt de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van de begroting. Dit geldt ook voor bijdragen van een departement aan een agentschap. Hierdoor wordt het rekenkundige niveau van de totale rijksuitgaven en rijksontvangsten hoger dan het feitelijke niveau. Door middel van de post Consolidatie wordt hiervoor gecorrigeerd.
 
 
 
 Contractloon
 
 Het looninkomen per werknemer als direct gevolg van de afgesloten collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO) in de private sector en van arbeidsvoorwaardenafspraken met overheidspersoneel.
 
 
 
 Derdenrekeningen
 
 Rekening-courantverhoudingen die het Rijk heeft met derden en rekeningen waarop uitgaven en ontvangsten staan die conform de Comptabiliteitswet niet via de begroting lopen, omdat zij met derden of met andere onderdelen van het Rijk kunnen worden verrekend. De mutatie in het saldo van de derdenrekeningen is niet relevant voor het EMU-saldo.
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 Fonds waaruit uitgaven gedaan worden voor de bewaking en de bestrijding van dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen. De middelen ter financiering van de uitgaven zijn afkomstig van de EU, de productschappen en het Rijk (minsterie van EL&I).
 
 
 
 Economische en Monetaire Unie (EMU)
 
 De in het Verdrag van Maastricht geregelde unie tussen EU-lidstaten. De derde fase die op 1 januari 1999 van start is gegaan, kenmerkt zich door onherroepelijk vastgelegde wisselkoersen, volledig vrij kapitaalverkeer en girale invoering van de gemeenschappelijke munt, de euro. De euro is per 1 januari 2002 ook chartaal ingevoerd. In de EMU is de Europese Centrale Bank verantwoordelijk voor het gemeenschappelijke monetaire beleid dat wordt gevoerd door het Europees Stelsel van Centrale Banken. Tevens vindt binnen de EMU coördinatie van het economisch beleid plaats.
 
 
 
 Eindejaarsmarge
 
 Voorziening in de regels budgetdiscipline die inhoudt dat het is toegestaan om binnen een begroting tot maximaal 1,0% van het (gecorrigeerde) begrotingstotaal aan gelden tussen opeenvolgende jaren te schuiven. Op deze wijze kan het ondoelmatig besteden van begrotingsgelden worden beperkt.
 
 
 
 EMU-saldo
 
 Het EMU-saldo heeft betrekking op het vorderingensaldo van de sector Overheid op transactiebasis. Het vorderingensaldo geeft de mutatie in het saldo van de financiële activa en passiva van de collectieve sector weer. Omdat het EMU-saldo betrekking heeft op de totale collectieve sector, is niet alleen het vorderingensaldo van het Rijk van belang, maar ook de vorderingensaldi van de sociale fondsen en de lokale overheid.
 
 
 
 EMU-schuld(-quote)
 
 Het totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het Rijk, de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge schuldverhoudingen van deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een bruto-schuldbegrip.
 Bij bepaling van de EMU-schuldquote wordt de EMU-schuld uitgedrukt in procenten van het bbp.
 
 
 
 Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen (ESR)
 
 Het ESR is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk voor een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale economie, de elementen waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere economieën. Het ESR is gericht op de omstandigheden en informatiebehoeften in de Europese Unie.
 
 
 
 Financieringssaldo
 
 Het saldo van de relevante uitgaven en ontvangsten, minus de mutatie van de derdenrekeningen.
 
 
 
 Fonds Economische Structuurversterking (FES)
 
 Het FES wordt gevoed met een deel van de gasbaten, alsmede met de rentevrijval (na dividendderving) samenhangend met de ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen, en eventueel opbrengsten van veilingen van etherfrequenties. De middelen uit het FES worden gereserveerd voor investeringsprojecten van nationaal belang die de economische structuur versterken. Het betreft een verdeelfonds; vanuit het fonds worden bijdragen toegekend aan andere begrotingen van het Rijk. In het regeerakkoord is besloten het FES af te schaffen.
 
 
 
 Geharmoniseerd bbp
 
 Definitie van het bbp zoals door alle EU landen wordt gehanteerd.
 
 
 
 Gemeentefonds
 
 Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de gemeenten, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven, word het accres genoemd.
 
 
 
 Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)
 
 De middelen voor het buitenlandse beleid worden verantwoord op verschillende begrotingen. Om de samenhang van het buitenlandse beleid te versterken, zijn de financiële middelen hiertoe gebundeld onder de HGIS. Op deze manier wordt de omvang van de beschikbare middelen duidelijk gemaakt en kan een integrale afweging plaatsvinden omtrent de inzet van deze middelen.
 
 
 
 Inkomstenindicator
 
 Elke wijziging in bestaand overheidsbeleid die effect heeft op de voor het EMU-saldo relevante collectieve inkomsten.
 
 
 
 Inkomstenkader
 
 Aan de inkomstenkant zijn de beleidsmatige wijzigingen in de belasting- en premietarieven over de kabinetsperiode begrensd in het inkomstenkader.
 
 
 
 Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)
 
 De evaluatie van beleidsterreinen en ontwikkeling van beleidsvarianten volgens een door de regering vastgestelde interdepartementale procedure. Deze procedure voorziet onder meer in de totstandkoming van openbare rapportages.
 
 
 
 In- en uitverdieneffecten
 
 Besparingen (verliezen) die in de uitgaven van een bepaalde regeling kunnen optreden ten gevolge van beleidsintensiveringen (ombuigingen) in een andere regeling. Bijvoorbeeld: het intensiveren ven de arbeidsmarktmaatregelen kan leiden tot grotere uitstroom of minder instroom in de werkeloosheidsregelingen.
 
 
 
 Kasbegrip
 
 Het moment van feitelijke uitgave of ontvangst van middelen wordt als meetmoment genomen.
 
 
 
 Kas- en transverschillen
 
 De verschillen die ontstaan door toepassing van zowel het kas- als het transactiebegrip.
 
 
 
 Lastenverlichting (en -verzwaring)
 
 Een verlaging (verhoging) van belastingtarieven dan wel verruiming (beperking) van fiscale aftrekmogelijkheden of een verlaging (verhoging) van de tarieven van de socialeverzekeringspremies.
 
 
 
 Leen- en depositofaciliteit
 
 Een budgettaire faciliteit waarvan dienstonderdelen van het Rijk die een baten-lastenstelsel voeren gebruik kunnen maken; zij kunnen bij de minister van Financiën geldmiddelen lenen om investeringen te plegen, dan wel rentedragend geld uitzetten.
 
 
 
 Loonbijstelling
 
 Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van loonstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post Arbeidsvoorwaarden.
 
 
 
 Macro-economische veronderstellingen
 
 De overheidsfinanciën zijn in grote mate afhankelijk van macro-economische veronderstellingen. In Nederland wordt in de budgettaire ramingen traditioneel gebruik gemaakt van de onafhankelijke macro-economische veronderstellingen van het Centraal Planbureau (CPB).
 
 
 
 Medium Term Objective (MTO)
 
 Een doelstelling (binnen Europees verband) voor het structurele EMU-saldo voor de middellange termijn. Deze doelstelling is opgenomen in het Stabiliteits- en Groeipact (SGP)
 
 
 
 Najaarsnota
 
 Tussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Vermoedelijke Uitkomsten. De Najaarsnota moet uiterlijk op 1 december van het lopende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.
 
 
 
 Prijs Nationale Bestedingen (pNB)
 
 De Nationale Bestedingen bestaan uit particuliere consumptie, de overheidsconsumptie, de bedrijfsinvesteringen en de overheidsinvesteringen. De prijs van deze bestedingen is het gemiddelde prijspeil van deze afzetcategorieën. De reële uitgavenkaders worden op basis van de pNB omgerekend in lopende prijzen, zodat de geraamde uitgaven aan deze kaders kunnen worden getoetst. De Nationale Bestedingen-deflator (NB-deflator) geeft de ontwikkeling van de pNB weer.
 
 
 
 Nationale Rekeningen
 
 De Nationale Rekeningen is het statistische systeem waarmee de Nederlandse economie in kaart wordt gebracht. Ook wel de Nationale Boekhouding genoemd.
 
 
 
 Netto-uitgaven Rijksbegroting in enge zin
 
 Relevante uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting exclusief de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting die tot de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid dan wel tot de sector Zorg worden gerekend. Tevens worden de relevante uitgaven gecorrigeerd voor enkele incidentele posten.
 
 
 
 Netto-uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
 
 De budgetdisciplinesector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid omvat de sociale zekerheid op de Rijksbegroting, alsmede de uitgaven van de sociale fondsen. Voor de sociale fondsen is het totaal van uitkeringen en administratiekosten relevant. Het bovenwettelijke gedeelte blijft buiten beschouwing.
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 Alle begrotingsontvangsten van het Rijk die niet tot de belastingen worden gerekend. Het betreft een zeer heterogene groep. Het gaat daarbij vooral om ontvangsten die samenhangen met verleende overheidsdiensten en kredietverlening door het Rijk, sommige ontvangsten die als collectieve lasten worden aangemerkt, de gasbaten (exclusief vennootschapsbelasting) en incidentele ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen.
 
 
 
 Normeringssystematiek
 
 De normeringssystematiek zorgt dat de ontwikkeling van het gemeente- en provinciefonds gekoppeld is aan de jaarlijkse ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (gelijk «trap op trap af»).
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van prijsstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post Prijsbijstelling.
 
 
 
 Provinciefonds
 
 Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de provincies, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven, wordt het accres genoemd.
 
 
 
 Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)
 
 Rechtspersonen met een Wettelijke Taak worden geheel of gedeeltelijk met publiek geld bekostigd en oefenen een wettelijke taak uit. RWT’s kunnen tevens zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) zijn, maar er bestaan ook RWT’s die geen ZBO zijn en ZBO’s die geen RWT zijn.
 
 
 
 Ruilvoetontwikkeling
 
 Een zodanig verschil in ontwikkeling tussen het niveau van prijs nationale bestedingen (pNB) enerzijds en het loon- en prijsniveau in de collectieve sector anderzijds, dat er sprake is van een uitgavenmeevaller (respectievelijk uitgaventegenvaller) ten opzichte van het uitgavenkader.
 
 
 
 Signaalmarge en signaalpad
 
 In de startnota is een zogenoemd signaalpad vastgelegd van het feitelijk EMU-saldo. Indien het EMU-saldo meer dan 1 procentpunt van dit signaalpad afwijkt (de zogenoemde signaalmarge) dan moet het kabinet aanvullende maatregelen nemen om het beoogde saldo weer in zicht te krijgen.
 
 
 
 Sociale 
fondsen
 
 Fondsen waaruit uitkeringen en voorzieningen worden verstrekt krachtens socialeverzekeringswetten. De financiering vindt voor het overgrote deel plaats via sociale premies en rijksbijdragen.
 
 
 
 Staatsbalans
 
 Een balans waarin de grootte en de samenstelling van het staatsvermogen wordt weergegeven.
 
 
 
 Stabiliteits- en Groeipact
 
 Samenstel van Europese afspraken, waarin de lidstaten van de Europese Unie zich verplichten om op middellange termijn te streven naar een begroting die nabij evenwicht is of een overschot vertoont. In dit kader stellen de lidstaten elk jaar een stabiliteitsprogramma op – een rapportage over de stand van zaken en verwachtingen voor de economie en overheidsfinanciën.
 
 
 
 Startnota
 
 De startnota is de eerste budgettaire nota van het huidige kabinet waarin de begrotingsregels en de budgettaire kaders voor de gehele kabinetsperiode zijn vastgelegd.
 
 
 
 Transactiebegrip
 
 Het moment van economische handeling die leidt tot een uitgave of ontvangst – de transactie – wordt als meetmoment genomen.
 
 
 
 Trendmatig begrotingsbeleid
 
 Bij een trendmatig begrotingsbeleid wordt, op basis van doelstellingen of randvoorwaarden voor het overheidstekort en de inkomstenontwikkeling, aan het begin van de kabinetsperiode een uitgavenkader vastgesteld. Daar wordt tijdens de kabinetsperiode op gekoerst. Mutaties die tijdens die periode in de belasting- en premieontvangsten optreden komen tot uitdrukking in een mutatie van het saldo en van de lasten.
 
 
 
 Uitgavenkader
 
 Een jaarlijks uitgavenplafond, waarin de netto-uitgaven (uitgaven min de niet-belastingontvangsten) voor de gehele kabinetsperiode zijn vastgelegd. Het totaalkader is onderverdeeld in drie deelkaders: Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het Budgettair Kader Zorg.
 
 
 
 Vermoedelijke Uitkomsten
 
 Ten tijde van de Miljoenennota voorziene uitkomsten van de begrotingsuitvoering van het lopende jaar.
 
 
 
 Verticale Toelichting
 
 Een verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht van alle veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds de vorige begroting.
 
 
 
 Voorjaarsnota
 
 Tussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Ontwerpbegroting. De Voorjaarsnota moet uiterlijk op 1 juni van het lopende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.
 
 
 
 Voorlopige Rekening
 
 De laatste budgettaire nota over de voorlopige realisatie van de begroting van het voorgaande jaar. De Voorlopige Rekening moet uiterlijk op 1 maart van het opvolgende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.
 
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)
 
 Orgaan waaraan de uitoefening van een wettelijke taak is opgedragen, zonder dat er sprake is van (volledige) ondergeschiktheid aan de minister, en die voor de uitoefening van de taak uit collectieve middelen (rijksbijdragen en heffingen) worden gefinancierd.
 
 
 
 
 
 Lijst van gebruikte afkortingen
 
 Lijst van gebruikte afkortingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 ABK
 
 
 Aanvullend beleidsakkoord
 
 
 
 
 AOW
 
 
 Algemene Ouderdomswet
 
 
 
 
 AZ
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 
 
 bbp
 
 
 Bruto Binnenlands Product
 
 
 
 
 BKZ
 
 
 Budgettair Kader Zorg
 
 
 
 
 bnp
 
 
 Bruto Nationaal Product
 
 
 
 
 BPM
 
 
 Belasting van Personenauto’s en Motorrijwielen
 
 
 
 
 BTW
 
 
 Belasting Toegevoegde Waarde
 
 
 
 
 BuZa
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 CAO
 
 
 Collectieve Arbeidsovereenkomst
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 
 
 CKB
 
 
 Centraal Kasbeheer
 
 
 
 
 CPB 
 
 
 Centraal Planbureau
 
 
 
 
 CVZ
 
 
 College voor Zorgverzekeringen
 
 
 
 
 DNB
 
 
 De Nederlandsche Bank
 
 
 
 
 ECB 
 
 
 Europese Centrale Bank
 
 
 
 
 EC
 
 
 Europese Commissie
 
 
 
 
 EFSF
 
 
 Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit
 
 
 
 
 EFSM
 
 
 Europees Financieel Stabiliteitsmechanisme
 
 
 
 
 EL&I
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 
 
 EIA
 
 
 Energie-investeringsaftrek
 
 
 
 
 EMU
 
 
 Economische en Monetaire Unie
 
 
 
 
 ESRB
 
 
 European Systemic Risk Board
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 FES
 
 
 Fonds voor Economische Structuurversterking
 
 
 
 
 GCI
 
 
 Global Competitiveness Index
 
 
 
 
 GHF
 
 
 Gedragscode Hypothecaire Financieringen
 
 
 
 
 GGZ
 
 
 Geestelijke Gezondheids- en Verslavingszorg
 
 
 
 
 I&M
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 
 
 IMF 
 
 
 Internationaal Monetair Fonds
 
 
 
 
 ISV
 
 
 Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
 
 
 
 
 MCN
 
 
 Mandatory Convertible Note
 
 
 
 
 MEV
 
 
 Macro Economische Verkenning
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 MLT
 
 
 Middellange Termijn Verkenning
 
 
 
 
 MN
 
 
 Miljoenennota
 
 
 
 
 MR
 
 
 Ministerraad
 
 
 
 
 MRB
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 
 
 MTO
 
 
 Medium Term Objective
 
 
 
 
 NBO
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 NZa
 
 
 Nederlandse Zorgautoriteit
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 OV
 
 
 Openbaar Vervoer
 
 
 
 
 OVB
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 pNB
 
 
 prijscomponent van de Nationale Bestedingen
 
 
 
 
 RGB-eng
 
 
 Rijksbegroting in enge zin
 
 
 
 
 RWT
 
 
 Rechtspersoon met een Wettelijke Taak
 
 
 
 
 S&O
 
 
 Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 SGP
 
 
 Stabiliteits- en Groeipact
 
 
 
 
 SZA
 
 
 Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
 
 
 
 
 SZW
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 
 
 UWV
 
 
 Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 V&J
 
 
 Veiligheid & Justitie
 
 
 
 
 VNG
 
 
 Vereniging van Nederlandse Gemeenten
 
 
 
 
 VS
 
 
 Verenigde Staten
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 Wajong
 
 
 Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jong-gehandicapten
 
 
 
 
 WAO
 
 
 Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
 
 
 
 
 WAZO
 
 
 Wet Arbeid en Zorg
 
 
 
 
 WBSO
 
 
 Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 WSW
 
 
 Wet Sociale Werkvoorziening
 
 
 
 
 WTCG
 
 
 Wet Tegemoetkoming Chronisch zieken en Gehandicapten
 
 
 
 
 WTO 
 
 
 World Trade Organisation
 
 
 
 
 WW
 
 
 Werkloosheidswet
 
 
 
 
 WWB
 
 
 Wet Werk en Bijstand
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan
 
 
 
 
 ZVW
 
 
 Zorgverzekeringswet
 
 
 
 
 ZW
 
 
 Ziektewet