Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in de Zorg; Brief regering; Voortgangsrapportage elektronisch patientendossier
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140782
 2009-2010
 
 27 529
 Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in de Zorg
 
 
 
 
 Nr. 
 59
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 8 februari 2010
 
 Met deze brief informeer ik u over de voortgang van de invoering van het
landelijk elektronisch patiëntendossier (EPD). Deze brief en de bijlagen geven informatie over het vierde kwartaal van 2009.
 
 Voordat ik meer in detail inga op de voortgang van de invoering van het
EPD wil ik u allereerst informeren over de stand van zaken ten aanzien van
de zogenaamde uitgangspuntennotitie. Vervolgens zal ik ingaan op technische
aspecten rondom het EPD (waaronder informatiebeveiliging) en tot slot zal
kort worden ingegaan op de voortgang van het wetgevingstraject.
 1. Uitgangspuntennotitie
 Op 28 oktober 2009 is (in navolging van de motie van mevrouw Vermeij
en de heer Omtzigt, TK 2008–2009, 31 466, nr. 41) een akkoord
bereikt over een uitgangspuntennotitie, opgesteld door het ministerie van
VWS en de koepel-organisaties KNMG, LHV, KNMP, NHG, VHN, KNGF, V&VN, NMT
en Orde. De notitie beschrijft uitgangspunten voor het gebruik van de landelijke
infrastructuur (LSP) en de ontwikkeling van regionale gegevensuitwisseling.
De uitgangspuntennotitie is een belangrijke stap bij de invoering van het
landelijk EPD. Deze uitgangs-puntennotitie heb ik u op 27 november 2009
aangeboden (2009D60159).
 Met diverse koepels worden op dit moment de actiepunten uit de uitgangspunten-notitie
ter hand genomen.
 
 Zoals ik u in dezelfde brief reeds heb gemeld, is van de ICT-leveranciers
en Nictiz eind november 2009 een intentieverklaring ontvangen om in 2010 uitrol
van het EPD bij betrokken zorgaanbieders te bewerkstelligen. In navolging
daarop meld ik u dat ook de zorgregio’s hebben aangegeven de krachten
te bundelen ten behoeve van invoering van het EPD in 2010. Bijna de helft
van de zorgregio’s heeft dit voornemen bekrachtigd met een gezamenlijke
brief. De zorgregio’s zullen de zorgverleners in hun regio stimuleren
om zich aan te sluiten op de landelijke EPD-infrastructuur. 
 Ik verwacht dat één en ander een positieve invloed zal hebben
op het tempo waarop zorgaanbieders worden aangesloten.
 Verlenging subsidieregeling
 Om zorgaanbieders tegemoet te komen in de kosten die zij moeten maken
om zich voor te bereiden op de daadwerkelijke aansluiting op het LSP is de
Subsidieregeling LSP ingesteld.
 Aanvraag van subsidie was mogelijk tot en met 31 december 2009. Op
verzoek van diverse regio’s, ICT-leveranciers en beroepsorganisaties
is de subsidieregeling verlengd. De verlenging van de subsidieregeling houdt
in dat aansluiting op het LSP uiterlijk 31 december 2010 moet plaatsvinden.
De betreffende zorgaanbieders hebben tot 1 juli 2010 de mogelijkheid
om subsidie aan te vragen.
 2. Invoering EPD
 Verdwijnen implementatieorganisatie/verantwoordelijkheid
Nictiz
 Sinds begin 2006 heeft vanuit een tijdelijke implementatieorganisatie
van VWS de voorbereiding en regie plaatsgevonden van de implementatie van
het BSN in de Zorg en het landelijk EPD. Dit op uitdrukkelijk verzoek van
de Tweede Kamer om de regie op de ontwikkeling van het EPD zelf ter hand te
nemen, zoals destijds is verwoord in de motie van het lid Koşer Kaya
c.s. (TK 2005–2006, 30 3000 XVI, nr. 56). In de afgelopen
jaren is door de implementatieorganisatie de totstandkoming van de proof of concepts en de pilots EMD en WDH begeleid in
de koploperregio’s. Ook zijn de benodigde ondersteunende en communicatiemiddelen
ontwikkeld en zijn relaties opgebouwd en onderhouden met belangrijke partijen
in het veld (leveranciers, zorgaanbieders, bestuurders van (koploper)regio’s
etc.). Tevens is de stand van zaken met betrekking tot de invoering van het
EPD in de verschillende regio’s in Nederland in kaart gebracht en gemonitord.
 
 Aangezien de koploperprojecten zijn afgerond en de randvoorwaarden zijn
ingevuld voor aansluiting van de zorgaanbieders buiten de koploperregio’s
is de tijdelijke implementatieorganisatie binnen VWS per 1 januari 2010
opgeheven en zijn de implementatietaken overgedragen aan Nictiz. Aan Nictiz
is gevraagd om vanaf die datum de coördinatie van het aansluitproces
en de contacten en communicatie met de zorgaanbieders, de regio’s en
de ICT-leveranciers te continueren.
 
 In de eerder genoemde uitgangspuntennotitie is afgesproken dat verdere
regie zal worden gevoerd door een regiegroep die het Ministerie van VWS instelt
en waarin de in de uitgangspuntennotitie genoemde beroepsorganisaties en NVZ
en de NPCF zullen plaatsnemen.
 Voortgang invoering landelijk EPD
 In totaal zijn op 31 januari 2010 574
aanbieders aangesloten op het landelijk EPD. Het gaat om 397 apotheken, 14
huisartsendienstenstructuren, 153 huisartspraktijken en 10 ziekenhuizen.
 Op 9 juli 2009 is het LSP opengesteld voor nieuwe aansluitingen.
Op 31 december 2009, aan het eind van het vierde kwartaal, waren 490
zorgaanbieders aangesloten op het LSP. Het totaal aantal opvraagbare dossiers
dat op dat moment via het landelijk EPD kon worden geraadpleegd, was 1 344 146.
 
 Onderstaande tabel geeft een cumulatief overzicht van de voortgang van
de invoering van het landelijk EPD tot en met het vierde kwartaal van 2009. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tweede kwartaal 2009
 Derde kwartaal 2009
 Vierde
kwartaal 2009 
 
 
 
 
 Landelijk Schakelpunt
 aansluitingen
 90
 333
 490 
 
 
 
 opvraagbare dossiers1
 324 742
 635 526
 1 344 146
 
 
 
 EPD raadplegingen
 403 024
 495 395
 670 213 
 
 
 UZI register
 abonnees
 11 182
 13 940
 17 060
 
 
 
 UZI-passen
 17 316
 29 143
 36 404
 
 
 
 Servercertificaten
 3 073
 4 412
 5 516
 
 
 SBV-Z
 aansluitingen
 5 500
 8 186
 9 866 
 
 
 
 BSN raadplegingen
 8 963 274
 18 385 416
 29 183 224
 
 
 
 
 
 1 Het aantal in de tabel is gewijzigd ten opzichte van
de vorige rapportage als gevolg van een definitiewijziging.
 
 Het aantal EPD-raadplegingen is in de afgelopen rapportageperiode toegenomen.
Dit is te verklaren door een toename in het aantal aansluitingen. De stijging
van het aantal EPD-raadplegingen is nog niet evenredig aan het aantal aansluitingen
aangezien de nieuwe aansluitingen verspreid zijn over het land. De verwachting
is dat bij een toename van het aantal aansluitingen het aantal EPD-raadplegingen
verder zal toenemen. Hierdoor wordt de waarde voor het landelijk EPD groter
voor de patiënt en de zorgverlener.
 
 De kwalificatie van de ICT-leveranciers is belangrijk voor de aansluiting
van zorgaanbieders op het LSP. ICT-leveranciers moeten voldoen aan de eisen
die Nictiz stelt voor kwalificatie. Ten opzichte van de vorige voortgangsrapportage
is de volgende stijging gerealiseerd:
 – Een ICT-leverancier, met 33% marktaandeel onder de huisartsen
is gestart met de kwalificatie voor het Huisarts informatie systeem (HIS).
 – Een ICT-leverancier, met 17% marktaandeel onder de huisartsenposten
heeft XIS-typeherkwalificatie behaald.
 
 Onderstaande grafiek laat het marktaandeel zien van ICT-leveranciers die
gekwalificeerd zijn en ICT-leveranciers die bezig zijn met kwalificatie (per
31 januari 2010).
 
 HIS = Huisarts informatie systeem
 HAPIS = Huisartsenpost informatie systeem
 AIS = Apotheek informatie systeem
 ZIS = Ziekenhuis informatie systeem
 Unieke Zorgverlenersidentificatie (UZI)
 Er waren op 31 december 2009 in totaal 17 060 abonnees bij het
UZI-register.
 100% van de ziekenhuizen is UZI-abonnee. Van de huisartspraktijken
is 53% UZI-abonnee. Van de apotheken is 84% UZI-abonnee. Van
de huisartsendienstenstructuren is 62% UZI-abonnee. Het aantal uitgegeven
UZI-passen is gestegen tot 36 404.
 
 In de vorige voortgangsrapportage is gemeld dat het UZI-register alle
achterstanden volledig heeft weggewerkt en dat de normtijden voor de afwikkeling
van de diverse diensten en producten nog niet op alle punten werden gehaald.
In de afgelopen rapportageperiode zijn de gemiddelde doorlooptijden voor de
meeste diensten en producten verder afgenomen. De normtijd voor de registratie
van abonnee organisatie is – hoewel verbeterd in het vierde kwartaal –
nog niet gehaald. De aandacht blijft gericht op snelle en goede dienstverlening
aan het zorgveld.
 
 In onderstaand overzicht zijn de gemiddelde doorlooptijden weergegeven. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diensten UZI-register
 Gemiddelde doorlooptijd derde kwartaal ’09 
 Gemiddelde doorlooptijd
vierde kwartaal ’09
 Normtijd 
 
 
 
 
 Abonnee organisatie
 17,8 dagen
 15,7 dagen
 14 dagen 
 
 
 Abonnee zorgverlener
 9,3 dagen
 9,9 dagen
 14 dagen 
 
 
 Passen
 16,9 dagen
 13,1 dagen
 19 dagen
 
 
 Servercertificaten
 12,3 dagen
 8 dagen
 8 dagen
 
 
 
 
 
 In de vorige voortgangsrapportage is melding gemaakt van de overgang naar
een moderne UZI-pas. Vanaf 30 november 2009 wordt elke UZI-pas gemaakt
met de nieuwe generatie chip. De al uitgegeven UZI-passen blijven gewoon bruikbaar
en veilig. Wel worden deze passen versneld vervangen. In plaats van na drie
jaar, zullen de bestaande passen na twee jaar worden vervangen. Omdat voorrang
is gegeven aan het uitgeven van de UZI-passen met een nieuwe generatie chip
is de uitgifte van UZI-reservepassen in de planning naar achteren geschoven.
Nu de nieuwe generatie chip wordt gebruikt op de UZI-pas zal ook het uitgifteproces
voor de reservepassen met deze nieuwe chip worden ingericht bij het UZI-register.
Na een zorgvuldig testtraject zullen in het derde kwartaal van 2010 de eerste
reservepassen beschikbaar kunnen worden gesteld. Bij het ontwerp van het uitgifteproces
zal nadrukkelijk aandacht worden geschonken aan het beheer en gebruik van
de reservepas door de zorgaanbieder.
 Sectorale Berichtenvoorziening in de zorg (SBV-Z)
 Voor verkrijging en verificatie van het Burgerservicenummer van een patiënt
geeft de Sectorale Berichtenvoorziening in de zorg, de SBV-Z, toegang tot
de relevante gegevens in de Gemeentelijke Basisadministratie. Het aantal aansluitingen
van zorgaanbieders op de SBV-Z is gestegen tot 9 866. Het aantal raadplegingen
bij de SBV-Z is het afgelopen kwartaal sterk toegenomen, tot ruim 29 miljoen.
 Grootschalige indringerstest
 Zoals beschreven in bijlage 2 van de voortgangsrapportage elektronisch
patiëntendossier van 20 juli 2009, is de grootschalige ketenbrede
indringerstest (GKI) opgebouwd uit vijf afzonderlijke onderdelen. Hieronder
is de stand van zaken per onderdeel beschreven. 
 Indringerstest SBV-Z
 In het eerste kwartaal van 2010 voert SBV-Z een indringerstest uit als
onderdeel van de testen voor de aankomende systeemrelease.
 Indringerstest UZI-register
 In december 2009 is de jaarlijkse certificeringsaudit bij het UZI-register
succesvol afgerond. Hierbij is door een geaccrediteerde externe auditor bekeken
of de organisatie en de bedrijfsprocessen voldoen aan de eisen in de Europese
standaard ETSI 101456, het Programma van Eisen van PKI-overheid en of de informatiesystemen
voldoen aan de beveiligingseisen in de CWA 14167–1 norm.
 Indringerstest LSP
 In de vorige voortgangsrapportage is gerapporteerd over de in juli 2009
uitge-voerde LSP-indringerstest. Deze test wordt jaarlijks herhaald.
 Representatieve steekproeven GBZ
 Nictiz voert steekproefsgewijs Goed Beheerd Zorgsysteem (GBZ)-schouwingen
uit bij zorgverleners die zijn aangesloten op het LSP om te verifiëren
dat voldaan wordt aan het Programma van Eisen GBZ. In het derde kwartaal van
2009 zijn de eerste schouwingen voorbereid en ingepland. In de afgelopen maanden
is gestart met de uitvoering van de schouwingen. De uitkomsten hiervan komen
beschikbaar in het eerste kwartaal van 2010.
 Indringerstesten op de schakels van de keten
 Door middel van de EPD-keten Indringerstest op de Schakelconnecties (EIS)
wordt de informatiebeveiliging van de connecties tussen de GBZ-en, de Application
Service Providers (ASPs) en de Zorgserviceproviders (ZSPs) getest door een
onafhankelijke externe partij. Hiervoor is een Programma van Eisen (PvE EIS)
opgesteld. Ook zijn modelovereenkomsten opgesteld voor de borging van een
zorgvuldige uitvoering van EIS. Daarnaast is een informatiesessie gehouden
voor de bij EIS betrokken netwerkleveranciers, hostingpartijen en systeemleveranciers.
In het eerste kwartaal van 2010 zullen de te testen partijen (GBZ-en, ASPs
en ZSPs) aan de hand van een steekproef worden geselecteerd. Met deze partijen
zullen overeenkomsten moeten worden gesloten. Na het sluiten van deze overeenkomsten
met de onafhankelijke tester en met de partijen die de test ondergaan, kan
tot de uitvoering van de testen worden overgegaan.
 Toegang patiënt
 In Nederland hebben mensen volgens de Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst
(WGBO) het recht op inzage in de eigen medische gegevens. De inzage door de
zorgconsument in de eigen medische gegevens vindt nu alleen decentraal plaats
via de individuele zorgaanbieder. Met de komst van het landelijke EPD ontstaat
nu ook de mogelijkheid voor de zorgconsument om via elektronische weg toegang
te krijgen tot het EPD-deel van de medische gegevens. Om deze elektronische
toegang voor de patiënt op een veilige en gebruiksvriendelijke manier
mogelijk te maken, wordt momenteel een aantal activiteiten ondernomen.
 Zo werken CIBG, Nictiz en Logius (voorheen GBO.Overheid) aan de totstandkoming
van de elektronische toegang van de patiënt tot zijn eigen medische gegevens
in het landelijk EPD. Het betreft hier respectievelijk het ontwikkelen van
een patiëntenportaal en klantenloket EPD door het CIBG, het
doen van aanpassingen in het LSP door Nictiz en het ontwikkelen van het toegangsmiddel
EPD-DigiD door Logius. Burgers kunnen via het patiëntenportaal van het
klantenloket EPD digitaal inzage krijgen in hun eigen medische gegevens en
bezwaar indienen (of juist intrekken) tegen uitwisseling van hun gegevens
via het landelijk EPD.
 Inmiddels is TNT Post via een Europese aanbestedingsprocedure geselecteerd
voor het opzetten van een infrastructuur voor de bij de uitgifte van EPD-DigID
horende face-to-face baliecontrole. Voor deze opzet is gekozen naar aanleiding
van een extern onafhankelijk advies van PriceWaterhouse Coopers in samenwerking
met de universiteit van Tilburg waarover ik u eerder heb bericht.
 
 Bovengenoemde partijen hebben op een groot aantal onderdelen de ontwerpen
voor de aanpassingen aan de diverse ict-systemen afgerond. Voor de onderdelen
waarvan de ontwerpen gereed zijn, is gestart met de bouw van de ict-systemen.
 Na de bouwperiode dient, zoals ik u eerder heb bericht, een intensief
traject van integratietesten en ketentesten plaats te gaan vinden.
 Om gevolg te geven aan mijn eerdere berichtgeving rondom de technische
complexiteit van dit traject en de waarborgen rondom het hoge niveau van beveiliging
voor toegang van de patient kan ik u het volgende melden. Ik ga voorzien in
kwaliteitsborgende maatregelen om dit hoge niveau van beveiliging te beoordelen
voor bovengenoemde individuele partijen. Daarnaast zal op het niveau van de
keten worden voorzien in een onafhankelijke externe beoordeling van alle beveiligingsmaatregelen
tezamen.
 
 Voor een toekomstige, gefaseerde introductie – met pilots op kleine
schaal – worden de komende periode afwegingen gemaakt ten aanzien van
locatie, fasering en het verantwoord tonen van medische gegevens aan burgers.
Een in verband met de realisering van een Klantenloket EPD ingestelde «Werkgroep
Patiëntenportaal EPD» – waaraan vertegenwoordigers van NPCF,
NHG, LHV en KNMP deelnemen – geeft het Ministerie van VWS advies over
zaken als de gebruikersintraface en het op verantwoorde wijze tonen van de
(medische) gegevens.
 In verband met het op verantwoorde wijze tonen van medische gegevens aan
burgers, heeft het onderzoeksbureau Zenc in opdracht van mij (€ 20 289,50)
een verkenning gedaan naar de wijze waarop elektronische patiëntinzage
van invloed is op het zorgproces. Het onderzoeksrapport is bijgevoegd.
 Zenc heeft reeds bestaande lokale initiatieven op het gebied van elektronische
patiëntinzage onderzocht. De onderzoekers hebben zich met name gericht
op drie aspecten:
 
 • Effecten op kwaliteit van informatie en dat wat wordt vastgelegd
 • Effecten op de arts-patiëntrelatie
 • Effecten op efficiëntie van het zorgproces
 
 De bestudeerde Nederlandse ervaringen bevestigen eerder (buitenlands)
onderzoek. Het ontsluiten van medische gegevens aan patiënten kan positief
uitpakken voor zowel artsen, patiënten als de arts-patiëntrelatie.
Voor artsen kan de werkvreugde toenemen doordat zij het portaal als extra
service kunnen aanbieden. Daarnaast zijn er kansen voor een verhoogde efficiëntie,
bijvoorbeeld doordat patiënten beter voorbereid naar het consult komen.
Er zijn geen aanwijzingen voor een hogere werkbelasting van artsen of een
verlaagde kwaliteit van informatie in het dossier. Door online inzage kan
de patiënttevredenheid stijgen en worden voor patiënten de kansen
voor meer zelfzorg en regie vergroot. De aanbevelingen uit het rapport worden
meegenomen bij de verdere ontwikkeling van de toegang van de patiënt
tot zijn EPD. 
 3. Techniek
 Informatiebeveiliging
 De norm voor informatiebeveiliging in de zorg (NEN 7510), is een door
partijen uit de zorg afgesproken norm. De Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) houdt toezicht op deze zogenaamde veldnorm. De NEN 7511 is de nadere
uitwerking van de NEN 7510 voor zorginstellingen. Zoals eerder door mij benadrukt,
wordt in het kader van de implementatie van het EPD grote waarde gehecht aan
een goede uitvoering van informatiebeveiliging. Ik acht certificering volgens
de NEN 7510 en 7511-normen dan ook een goede zaak. Certificering draagt bij
aan een verder-gaande transparantie van het veiligheidsbewustzijn in de zorg.
 Zoals ik in de vorige voortgangsrapportage heb aangegeven, zullen alle
ziekenhuizen in 2010 een externe, onafhankelijke audit laten uitvoeren op
de implemen-tatie van de NEN 7510.
 
 Twee huisartsenposten zijn in het vierde kwartaal van 2009 officieel door
Lloyd’s Register Quality Assurance gecertificeerd voor de informatiebeveiliging
van hun organisatie. Het betreft de Centrale Huisartsendienst Nijmegen (CHN)
en de Stichting Mobiele Artsen Service Haaglanden (SMASH) in Den Haag. Met
de certificering tonen de huisartsenposten aan dat zij de beveiliging van
hun beschikbaar gestelde informatie op betrouwbare en systematische wijze
hebben geïntegreerd in het management en de uitvoering van hun dagelijkse
zorgtaken.
 4. Voortgang wetgevingstraject
 Status behandeling wetsvoorstel EPD in de Eerste Kamer
 Op 9 december 2009 heeft de Eerste Kamer een expertmeeting gehouden
met betrekking tot het wetsvoorstel Kaderwet elektronische zorginformatieuitwisseling
(wetsvoorstel «EPD»). De Eerste Kamer zal naar aanleiding van
hetgeen hierbij is uitgewisseld in april nadere vragen stellen ten aanzien
van het voorgelegen wetsvoorstel.
 
 Het CBP heeft advies gegeven m.b.t. de uitwerking van het amendement inzake
het verbod op toegang door zorgverzekeraars tot het EPD in het besluit. Het
CBP adviseert de uitzonderingsmogelijkheden op het verbod op toegang tot het
EPD voor verzekeraars te schrappen. Ik ben voornemens dit advies over te nemen
en een nota van wijziging aan uw Kamer aan te bieden.
 Advies Raad van State ten aanzien van het Besluit
 Het besluit behorende bij het wetsvoorstel is van advies voorzien door
de Raad van State. Ik bestudeer dit advies en zal vervolgens het nader rapport
opstellen. Wanneer het advies van de Raad van State is verwerkt zullen we
het besluit aan u toezenden.
 
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.